Vous êtes sur la page 1sur 678

:\f\\

vx;

;yr%^;5
1
1

&

c>: <

V
A'

FnUNOfO BV

CSOLDWlTM SMITH HARRIET S A\ T H


1

ai

-e

^ V

r/

A
,^

^V
^

V
Y"

^ T

y^

CtSARIS BARONII

ANNALES ECCLESIASTICI
TOMUS TERTIUS

Cet ouvrage, par les corrections et les additions


considerables qui ont ele operees, est devenu la

Hoc
juiis

in opere

tam

miilta sunt aut correcti aut


et,

addita.ulidsuiim cditorrLddiderit
sil, sil)i

quidquid fui
furto

propriiitederEditeur,

qiii se

reserve tous ses droits.


,

vindiLet. Itaquc, siquis

idum aut

Toule contrefafon ou imitation

quelle que soit la

ediderit aut
erit et

quoquo modo

erit iniitatuSj in

crimine

forme sous laquelle


,

elle se presente, sera


lois.

poursuivie

de

iiijuria postulabitur.

rigoureusement conforraement aux

CitSARIS

S.

R.

E.

CARD. BARONII

OD. RAYNALDI ET JAC. LADERCHII


C0NGRE0AT10NI3 ORATORU PRESBYTERORUM

ANN ALES
ECCLESIASTICI
DENUO EXCUSI ET AD NOSTRA USQUE TEMPORA PERDUCTI

AB AUGUSTINO THEINER
EJUSDHM CONGREGATIONIS PRESBYTERO, SANCTIORUM TABULARIORUM VATICANI PR^FECTO, ETC, ETC.

TOMUS TERTIUS
253-317

>/''

BARRI-DUCIS, LUDOVICUS GUERIN, EDITOR


Pai-isiis,
I.f

EABZa OFFICIHA,

II,

GRENELLE-S.-CERMAm.

Bruxellis,

ROIDOT,

1,

NOTRE-SEIGNEOR

H DCCC LXir

1^.3

EDENDIS BARONII ANNALIBUS


NOMEN STIPEMQUE DEDERE

RR. DD.

JORDANY, opiscopus
nensis.

Forojuliensis et

Tolo-

BELLEE , parochus in pago dicto Cametours. DOLBET, vicarius in pago diclo Loret.
PINATEL, parochus
lomaei, Massiliis.
in ecclesia sancti-Bartho-

DD. AUVYNET, vicarius in ecclesia Nostrai Dominse


consecrata, Fonlenaei-Comitis.

CAMUS DE LA GIBOURGERE , canonicus


honores Nannetensis.

ad

GAUD SAINT-ROME,
siliis.

vicarius generalis, Mas-

BICHERON, canonicus, professor


Theologiae Aquis-Sextiis.

in Facultate

Collegium Sacratissimi-Cordis, in loco dicto


Saint-Louis,

contra Massilias.
vicarius in ecclesia sancti-

PUYOL,

presbyler, superior incollegio Aquispresbyter,

Carolus

ANSART,
,

Augustis.

Nicolai, Abrebali.
,

NOUVELLE

professor in collegio

DELECOLLE
nensi.

in

seminario

majori

Ambia-

loci dicti Saint-Cyr.

Mnlti

alii

per Bibliopolas

jam

stiponi contulerunt

quorum nomina, simul

atque erunt

cofinita,

Editor proferet.

AD EDENDOS

BAPiONII

ANNALES PECUNIAM MUTUAM DEDERUNT

RR. DD. Episcopus Bellovacensis DD. GAUTHlER,parochusinpago dicto AuIhouillet (Seine et Oise)

tOOO
1000
1000 1000

fr.

ASTRUC, parochusin pagodicto


Paul-la-Cote (Gard)

Saint-

SOO
loOO

VINAY, parochus in pago dicto Portes


(Dronie)

BARROIS

parochus in pago dicto , Joudes (Saone el Loire)


diclo Plouer-

X*" (Vendee)
X**' (Isere)

SOO
lOOO

DEROFF, rectorin pago


zoch (Finistere)
X*"*

Ledone Salinario X"* (Cdtes du Nord)

(Jura)
.

SOO
100

LIOUD

, elcemosynarius in hospitiis Viennensibus (Isere)

X"* (Orne) X'" ( Loire) X*" (Maine et Loire) X'" (Yonne)

200
1000

1000

aoo

1000

'

la volumiDibus sequcntibus
lis,

hoc album non iterabilur; conlinuabitur tantum.

qui ei,

ut lantum inceplura prospere succedat, pecuuia


,

muluo
fr.

anno ad assem reddel; quod spectat ad usuras

videbunt cominodatores ulrum

dala in subsidium veniunt, Ludovicus Guerin quinlo aut sexto abbiuc nummo (scilicct 5 O/U), an libros, qui jam ex ejus officina

emissi fuerint, scdicet 10 0/0, accipere malint. Iloc

modo jam 115,116

coiumodavere.

ERRATA
Quoties, quod efflagitamus, mendae nobis erunl notatee
,

statim ex nostris lixis litteris

tollemus

ut nova

deinceps exemplaria emendata edantur. Quiu etiam cuique volumini,

quum

hujusce voluminis, tum superiorum


sit

voluminum

errata inscribemus, ut ipse

corrigere, textumque

suum exmplarium, quum quam emendatissimum habeat.

charta

non

bibula, atramenlo lector possil

TOMUS SECUNDUS

jiag.

col.

pro

143.
145. 149.
149.

153. 155.

163.

286. 358.

SUMMARIUM
TOMI
III,

CCLIII.

I-H. Qiu-e prfpcesserint et excitaverint persecutionem sub Decio. 12, 13. Decii ediclum de persecutione. 14, 13. Praesides provinciarum exquisitissimis utuntur suppliciis in Christianos. 16-18. Multorum lapsus, corumque diversa genera. 19-24. Quinam Libellatici, et quidde iis senliendum. 25, 26.

Sede vacante ob Fabiani martyrium clerus Romanus curat omnes Ecclesias. 27-36. Litlers cleri Romani, et cleri et ep. Carthaginensis ultro citroque dalffi ubi plura de eodem Cypriano et rerum stalu. 37-57. Tredecim Cypriani, ob perseculionem latentis, epistolae, tum ad suum, lum ad clerum Roma;

uum
siffi

temporibus congruentes. 58-63. De

libellis

qui a marlyribus concedi solebant, ut lapsos Eccle-

restiluerent. 66-84. Disciplinares lcges de lapsis Roinae in concilio edits universis Ecclesiis pr;e-

scribunlur. 85-87. De Privalohferelico. 88-93. Cyprianus ordinat suos, nenipe potissimum Aurelium Celerinum et Numidicum. 96-98. De aliis Alricanis martyribus tum a Cypriano recensitis, tum

aliunde cognitis. 99-110. De martyribus Alexandriie ac Thebaidis. 111-115. De Paulo primo eremita. M6-123. Retellitur Origenis lapsus. 124-128. Persecutio et martyres in Palffistina. 129-138. Persecutio in Ponto, et acta ibidem Gregorii Magni. 139-142. Decius adversus Persas profecturus Valeriano

suramam
CCLIV.

tribuit potestatem, qui exofficio ssevitin Chrislianos.

1-21. Acta Pionii martyris. 22-27.

Innumeri martyres in Asia. 28-31. Martyres in Occidente et priBsertim Romae. 32-41. Felicissimus in Ecclesia Africana scbismatisauctor. 42-47. Cornelii papae electio. 48-50. Decii obitus. 51-53. De lapsis statuta. 36-38. Nalalitia martyrum celebrata. 39-84. Schisma Novati et Novatiani. 85-89. Synodus Africana. 90, 91. Concilium Roniffi habitum. 92-93. Cypriani libellusde unitate Ecclesiffi. 96. Novatus et socii ab Urbe discedunt. 97-103. Lapsorumresipiscentiaetrestitutio. 104-106. Prava dogmata Novatianorum. 107-110. Fideles a Barbaris abducti redimuntur.
Consules. 2, 3. Romae et alibi Concilia habita conlra Novatianum. 4-9. Concilium Africanum, et Cypriani epistola Synodica de lapsis recipiendis. 10-13. Legatio schismaticorum Roraam, qui pseudoepiscopum Fortunalum adversus Cyprianum creaverunt. 16-27. Cyprianus ad Cornelium suam
texit Apologiara, et

CCLV.

1.

schismaticorum

in

se congestas diluit calumnias circa lapsos. 28-36.

Vera de
37-40.

lapsis

recipiendis doctrina, auctoritate

Romanfe

Ecclesia),
46.

in universis Ecclesiis

flrmata.

Persecutione instante, per epislolas Cyprianus Chrislianos in fide corroborat. 47, 48. Cornelii papae epistola ad Lupicinum Viennensem episcopum. 49-54. Cornelium ad Centumcellas exulantem lilteris prosequitur Cyprianus. 53-63. Ue lem-

Libellum de laude marlyrii scribil Cyprianus. 41-

pore et actis martyrii Cornelii papae, ejusque scriplis. 64. Lucius papa. 63. De martyribus sub Volusiano.

CCLVI.

l.Consules. 2-S. Lucio

Romam reversoperlilteras gratulalurCyprianus. 6-13. Lue grassante pertotum orbem, Gregorii Thaumalurgi in Ponto,et Cypriani in Africa officia. 1 1-20. Librum de Mortalitate scribit Cyprianus. 21-30. Pro Christianis calumniose exagitatis Apologiam scribit Cyprianus ad Demetrium in Africa proconsulera. 31-37. Recta chronologia statuitur. 38-40. Origenis obitus, et de 60 Apologiae. 41-47. De Origene judicia.
Post Lucii papae martyrium Stephanus succedit. 6-8. Caesis imperatoribus, Valerianus imperat,

CCLVII.

1-3.

varie affectus erga Christianos. 9-11. In

Aquariorum haeresim Cyprianus

scribit.

12-16.

Coucilium

Africanum.
CCLVIII.
1-10.

Schismaticorum conatus in Africa


et

et

Romae. 11-36. Quaestio de rebaptizaudis ha?reticis inter

Cyprianum
CCLIX.
1-5.

Stephanum

agitata.

Orientalium Ecclesiarum cura Romana sublatum dissidium. 6-19. Excitala Valeriani persecutione, ingens martyrum numerus. 20-29. Acta Stephani papae.

SUMMARIUM.
CCLX.
1-6.

Stephani papae miirlyrium.


et aliae

papam,

ad alios.

RuffinaetSecunda marlyres. 9-16. Dionysii Alexandriniepistolaad 17-30. Valeriani decretum et lilterse de persecutione, in qua Dionysius de se
7, 8.

aliisque martyriluis pluranarrat. 3l,3'2. Perseculiones in Pulwstina, Syriael Cilicia. 33-60. Cypriani

exulis epistolse ad suos. 61-68. Sabelliana liseresis. 69-71. Qui Angelici, qui Apostolici dicli hseretici.

CCLXI.

1-H.

Sixti papse, Laurentii

atque Hippolyti martyrium. 12-46. Acta passionis

S. Cypriani,

ac de

eodem

elogia. 47-49. Plures martyres Africani. 50, Sl.


civiles.

DeNovaliano

hferetico, asserto

martyre. 52, b3. Res

CCLXIL

1-3. Fasti consulares restituuntur. 4-54. Persecutione in Africa

magis SEeviente, prseclara martyrum exempla. 55-57. Martyres Romse passi. 38, 59. Marlyres in Gallia et Hispania. 60-69. Acta martyrii Fructuosi. 70-74. Valerianus ignominiose a Persis necatus. 75-77. Gallienus imperii malis territus

pacem
CCLXIIL
1-17.

reddit Ecclesiaj. 78-82. Marini militis acta martyrii.

Teterrimum Alexandriai bellum civile, inde famcsel pestis. 18-23. Universurn Romanum imperium calamitatibus ohnoxium. 24-29. Epistola Gregorii Thaumaturgi. 30-52. DionysiusAlcxandrinus
ab hceresis nola expurgatus.

CCLXIV.

1-7.

Idem Dionysius confutat Millenarios a Nepote


12.

assertos. 8-10. Gallienus

ab insurgentium tyrannorum

impetu incolumis. 11,

Porphyrius philosoplms Romiie.

CCLXV.
CCLXVI.

1,2.

De Odenato rege Palmyrenorum et Zenobia ejus conjuge. 3-9. Pauli Samosateni episcopi Antiocheni h;ereses. 10-14. In Paulum Concilia. 15. Pestis decennalis finis.
Consules. 2-9. Concilium Anliochenum contra Paulum.
10-12. De Dionysii Alexandrini obitu ejusgesla3 etscripta.
epislolis. 13-24. Gregorii

1.

que

Thaumaturgi obitus, ejusque res

CCLXVII.
CCLXVIII.

Valerianus Gallieni frater Augustus.


Claudius dux in Dacia.
1, 2.

CCLXIX.

Gallieno el fratrc occiso, Claudius imperat. 3-6. Ciaudius complures Clirislianos donat marlyrio.

CCLXX
CCL.XXI.

1-16. Ingravescente perseculione multitudo


1-3.

martyrum.

17.

De parochiarum divisione.

Occiso Claudio, imperat Aurehanus. 4-7. Infelix Plotini obitus.

CCLXXII.

1-17. Alterum Antiochiae Concilium contra

Paulum.

18.

Paulus

cjicitur. 19,20.

Aurelianus, quia supersti-

tiosus hostis Christianorum. 21-23. Dionysii papte obitus et res gestse.

CCLXXIII.

1-5. Veritas persecutionis ab Aureiiano indictse. 6-10. Symplioriani martyris acla,

aliorunique. 11-13.

Felix papa, ejusque epistola.

CCLXXIV.

Aurelianus de Zenobia triumphat.


1-3. Felice

CCLXXV.
CCLXXVI.
CCLXXVII.

papa per martyrium sublalo, Eutychianus consulum.

sedet. 4-11. Martyres ubique.

12-14.

De

fastis

Ratio temporum.

Manichseorura hteresis a Manele inducta peuitus explicatur


adit.

et refellitur.

CCLXXVHl. Occiso Aureliano, Tacitus imperium


CCLXXIX.

Tacito et Floriano occisis, Valerius Probus obtinet imperium.

CCLXXX.
CCLXXXI.
CCLXXXII.
CCLXXXIII.

Pax Ecclesiie reddita, proficua imperio.


Antiochia; per Eliodori pncfecti furorem martyres.
Vicloriie Probi,
1,2.

Francorum incursiones.
3-5.

Probus triumphat.

Idem

occiditur. 6-8. Carus Augustus, ejusquefiliiCa3sares dicti. 9-13. Viri


,

insignes christiani litleras ac philosophiam docent. 14-17. Eutychiani papse obitus


cui succedit Caius.

ejusque gesta,

CCLXXXIV.

1-4.

Dioclelianus, mortuo Caro martyrum numerus.

et Valeriano,

imperium auspicatur.
13-17.

3-17.

Sub Valeriano magnus


Meletius,

CCLXXXV.
CCLXXXVI.

1,2. Carini
Pierius.

mores. 3-14.

Acta proconsularia martyrum.

Viri

insignes Theonas,

1,2. Carino occiso, Dioclelianus


tyres.

Maximianum impcrii collegam

adsciscit.

3-30. Insignes

Romie mar-

CCLXXXVn.

Diocletiani et Maximiani edictum adversus Manichasos.


lisretici.

CCLXXXVIII. HieracitEe

CCLXXXIX, CCXC.

1-32.

Acta proconsularia dc martyribus. 33-33.


et Valerius Cacsares.

Eadem

prrc cffiteris fide digna.

CCXCI, CCXCII. Constantius


CCXCIII.

Acta martyrum Nicomediensium.

CCXCIV.

Susannse virginis certamen.


Acta Susannte prosequuntur, ejusque marlyrium.

CCXCV.

SUMMAHIUM.
CCXCVI.
CCXCVll.
i-3. Caii papin el Cahinii

martvnum.

4-0.

Marcellinus papa, cjusque epistola.


17-30. Maxiniianus furit in milites christianos,

t-io. Gesta et

martyrium lcgionis Thebaea;. ingcns numerus passus.


Marcelli

quorum
lu.

CCXCVIII.

l-'J.

centurionis martyris

acta.

10-18.

Milites

chrisliani

ad opus Therraarum damnati.

Hermon cpiscopus
CCXCIX.
1-3.
1, 2. 1.

llierosolymitanus.

A prsside

Syriie martyria. 4.

Tyrannus episcopus Antioclienus.

CCC
CCCI.

Pelrus episcopus Alexandrinus. 3-8. Anastasise certamen.


2-;;.

De Persis triumphus.

Audreffi tribuni militis et

sociorum gesta

ct

martyrium.

6-10.

Galerius

Nicomediffi molitur nelauda in Chrislianos. 11-17. Dirissimam persecutionem paral

Galerius. 18-20.

Uomae promulgatur decretum de qua insignes martyres passi.


CCCll.
1.

i>ersecutione.

21-48.

Vehemens

Galerii persccutio Nicomedice, in

De slatu Ecclesice causisquc persecutionis. 13-15. Ssvitia! comburendis edictum. 23. Idem de Ecclesiis demoUendis. 24-43. Portentosa persecutionis immanitas, qua innumeri martyres. 44-39. Porphyrii et Hieroclis philosophorum absurda et impia commenta adversus Christianam reUgionem. 60-62. Lactantii aliorumque in dictos philosophos scripta. 63-69. Arnobius scriptor. 70-87. Martyres in Paltestina el .^Lgypto. 88-103. De actis Marcellini pap. 104-115. De Petro et Marcellino presbytero, ahisque martyribus Romae passis. 116-128. Martyres Galh, Hispani, Alricani.
Edicta contra Chrislianos lata. 2-12.

plura exempla. 16-22. De sacris

lihris

CCCIIl.

1-34. Cirtensis

Synodus, et Acta proconsularia de traditoribus. 33-37. Acta proconsularia sanctorum martyrum. 58-72. Eadem a Donatistis depravata. 73-84. .Mensuri et Caecihani episcoporum Carthaginensium causadelcnditur contra Donatistas. 85-87. Martyres in Palffistina. 88-107. Acta Marcellini papae et Concilii. 108-130. .Martyres ubique innumeri sub Diocletiano.

CCCIV.

1-12. Dioclelianus et

Maximianus se abdicant
Soterii Agnetis

iraperio. 13.
et

Constantii laudes. 21-32.


Galerii persecutioue

Constantius et Galerius Augusti. 14-20. Emerentiana; raartyriura. 33-75. Forraidolosissiraa

bacchante in toto Oriente, multiludine innumerabiles martyres.


Palsestini et Asiani. 18-38. Pelri Alexandrini

CCCV.
CCCVI.

1-6.

Actamartyrura Januarii et sociorum. 7-17. Martyres de lapsis statuta. 39-50. Synodus Eliberina.

1-4. Alii

martyres in Palaestina. 5-9. Novi Ctesares cur creati a Galerio. 10-15. Constantii obitus. 16-18. Divinura de Constantino cousilium meliora spondente. Finis torai II Annalium.

CCCVI.

Prowmiura.

1-10. Conslantinus legitime succedit in

Constantini, ubi

maxime

imperio. 11-21. Genus paternum et maternum de Helena. 22-27. iMaxentius male afTectus erga Constantinura, studetbene-

mereri de ChrisUanis. 28-43. Suh Cseciliano episcopo Carlhaginensi Donatistarum origo, eorumque conatus in Pseudo-concilio. 44-53. Schisma Meletii in .Egypto.

CCCVII.

1,2.

Severi Ca^saris interitus. 3-3. Maximianus male affectus in Constantinum. 6-9. NupUa? Constau14.

Uni, qui dictus Augustus. 10-13. InfeUx obitus Maximiani.

ConstanUnus cultordeorum.

15-26.

Annus sextus

persecutionis, qua iterum raartyres. 27-30.

A Maxiraino Caesare,

turpissirais raoribus

multa patiuntur ChrisUani. 31-38.


CCCYIII.
1-14.

Catherinfe aliorumque martyrium.

PersecuUouis annus septimus, martyresque compUires. 15, 16. Pamphili martyris lucubraUones. 17-20. Acta Procopii raartyris. 21, 22. De Eusebio historico Judicium. 23-27. MaxenUusin .Marcellura, aJiosque episcopos dira operatur. 28, 29. Concilium schismaticorum in Africa.
Consules.
4-7. Marcelli papse

CCCIX.

1-3.

exitus et acta

Maximini saeviUa

et turpitudo. 18-36.

Eusebius papa. 8. De Fortuna? templo incenso. 9-17. Persecutionis annus octavus, clarissirais raartyribus insignis.
:

CCCX.

1-3. Persecutionis

annus nonus. 4-14. Petri Alexandrini martyrium, ejusque gesta et scripta. 13-17. Achillas episcopus Alexandriae. 18-21. In persecutione .T^gypliana clarescit Antonius Magnus. 22-23.
Martyres .Egyptii.

CCCXI.

Persecutionis annus decimus. 3-16. Luciaui acta martyrii, ejusque res geslae et scripta. 17-28. Martyresubique in Orientali Ecclesia. 29-33. Pax reddita Ecclesiaj a Galerio, hujusque obitus. 36-39.

Quid Maximinus circa edictum


44-63. Maxirainus

Galerii statuerit. 40-43.

Eusebio papa defuncto,

sufficitur Melchiades.

persecuUonem

instaurat per edicta et decrela.

CCCXII.

1-6.

Per pestem

et

faraem Ecclesice persecuUo conquiescit. 7-9. Ma.xentii dira


cielesUbus
,

tyrannis.

lo-3l.

maxime apparitione crucis confirmatur. 32-37. De Labaro. et extremum beUum quo hic raoritur. 54-74. ConstanUu] triumphus, et caetera pubUcs leetitia; signa. 75-93. Splendor et magna hominum et rerura accessio facta Christianae reUgioni. 94-100. Quid de poutificatu maximo ConstanUni. 101-112. Origo indisignis
et

Constantinus

38-53. Constantini bellum in

MaxenUura,

ctionum.
CCCXIll.
1-7.

Constantini leges

ac praecipue edictum pro ChrisUanis.

Christiauis.

13-17. Constantinus in
factio

Germanos

victor, officia

8-12. Maximinus invite rescribit pro genUliUs superstiUonis spernit. 18-46.

SchismaUcorum

plura molitur, in

quam Constantinus

Melchiadis pap;e auctoritaU decernit.

47-36. .Melchiadis obitus ejusque decreta.

SUMMARIUM.
CCCXIV.
I.

Silvester papa. 2-7.

ArHatelp A latense
.

t"''""r ,n causa C<Ecil,an,.

MaximiDus victus a Licinio Clinstianis dat pacem et misere obit. 8-18 Ex "'^*^^"^- ^^"'^*- ^ausa Felicis episcopi Aptungitani. 3b-7I. Conciiium
72-74. Opt,ma! Constantini leges. 75-9i. c,-ebra Concilia ad disci93. Philogonius episc. Antiochenus. 94-90. Episcopi Byzantii.

pl,nam eccles,ast,cam struendam. 92,

cccxv.

i,2.

19-30.

Decennalia Constantini. 3,4. Filii Constanlini Ca,sares creantur. S-7. Constantini munificentia erga pauperes. 8-9. Judffiorum proterviam retundit Constantinus. 10-18. De Actis Silvestri controversia.

De ortu Ananse

hseresis.

CCCXVI.

^'t^iffT ''*'"'- ^"^*- ^'c'"''''"^ perseculio 53, 56 Laclant,, errores. S7-70. Donatistse
de matron,s
,

in Oriente, qua nobilissimie ma,-tyrum historis denuo appellant a Synodo. 71-75. Pia3 leges Constantini

et

de manum,ssione.
16. Juslitia in

CCCXVIl.

1-14

Inbello Liciniano pluribus pro^li.s vincit Conslantinus. 15, 17. Alexander Byzantii episcopus.

Constant,ni legibus. ^

ANNALES ECCLESIASTICI.

SEDES VACAT.

CHRISTI ANNUS

253.

Qita prcecesserint et excitaveiint persecutinDecio. De persecutione autem a Deeio Phiiippo, ulii excitata, litTC in primis Eusebius
7.

nem

siib

Lapsis, lu-cc habet


plinae

dehujustemporis

christianae disci:

vigore plane enervato atque corrupto


,

Si,

'

inquil

cladis causa cognoscitur, et

medela vulneris

septem annis reg^naverat, succedit Decius;

(|ui

oilio

invenitur.
el

Dominus

j^robari

familiam

suam

voluit,

quodam
Orosius
-

capitali,

quo cum

Pliilippo dissidel^at, infeii-

(|uia

traditam

nobis divinitus

disciplinam
et paene

pax

sus, persecutionem contra Ecclesiam concitat.


:

Et
ol)

longa corruperat, jacentem fidem,

dixerim

Continuo

cum

invasisset

imperium,

ijuod se etiam Pliilippos interfecisse docuit, ad per-

sequendos interficiendosque Christianos


post

septimus

Neronem

feralia sparsit edicta,

plurimosi[ue san-

dormientcm, ccnsura caelesfis erexit. Cumque nos peccatis nostris amplius pati mereremur, clementissimus Dominus sic cuncta inoderatus est, ut hoc omnc quod gestum est, exploratio potius, quam persecutio
singuli,

ctorum ad coronas Christi de suis cruciatibusmisit. Tantam quippe olim ex christiano imperatore sihi
fideles vindicarant auctoritatem,

videretur.
ei
obliti
,

ut ardore tidei in-

ante fecissent
satiabili

Studebanl augeiulo patrimonio quid credentes aut sub Apostolis aut semper facere deberent in,

flammati, plerisque in locis fana, idola, etaltariasint

cupiditatis

demohti
positis,

quod factum

fuisse
^

Gregorius Njssenus

testaiur,

ab Ecclesiis in Ponto uosque ab eo

incubabaut.

Non
,

ardore ampliandis facultatibus in sacerdotibus religio devota


,

non
rupta

in

ministris

fides

integra

non

in operibus

scripta suo loco

referemus paulo inferius. PorroGennativus, inveteratumque

misericordia

non
in

in
,

moribus
in

disciplina.

Corfucata.

tilium furor

ille

odium

in
,

barba

viris

feminis forma
oculi
,

Christianos, Philipporum auctoritate diu repressum

Adulterati

post Dei

manus

capilli

mendacio
callida'

ipsorum morte mox veluti ruptis ajjg;erilnis, mafiiio sese impetu in ChristianosefTudit, omnes sub Romano ut revera ilhul imperio sitas inundans Ecclesias
;

colorah.

Ad
,

decipienda

corda simplicium

fraudes
tates.

circumveniendis fratribus subdola> volunJungere cum infidelihusvinculum matrimonii,


;

quoque de ea dicimerito potuerit * Nisiabbreviati fuissent dies illi, non heret salva omnis caro. Continuo enim summos Ecclesise vertices, qui videbantur esse column e, violento quodam impulsu secum abripuit, ut Fabianum Romanum pontificem, Babylam Antiochenum episcopum, et fama celebrem Alexan:

|)rostituere Geiitilibus membra Christi nonjurare tanium temere, sed adhuc etiam pejerare pra>positos superbo tumore contemnere venenato sibi ore
: ,

maledicere, odiis pertinaciter invicem


9. Episco|)i

di.ssidere.

drum Hierosolyinorum
8.

anlistitem, atquealios.

Sed antequam agamus de singulis, qualisnam esset his temporibus Ecclesia? status, qufeve praecesserit causa, ut Deus tam immanem persecutionem in Ecclesiam saevire permiseril, quid in primis de ea re
S.

plurimi (quos et horiamento esse oportei cacteris ei exemplo, divina procuratione contempta, procuratores rerum saicularium lieri derelicta cathedra plebe deserta per alienas provincias oberrantes negotiationis (piaesiuoste nundinas aucu;

Cyprianus,

(|ui

praesens

liffic

habuit, memoriiB comniendarit,

omnia explorahssima adducamus in me-

non subvehahere argeniuni largiter velle, fundos insidiosis fraudibus rapere usui'is miilti|)licantibus foenus augere) quid non perpeti tales pro peccatis ejusmodi
nire,
,

pari; esurientihus in Ecclesia fratribus

dium. Ipse

igitur in

commcntario,

quem

scripsit

de

mereremur? cum jampridem pra^monuerit


rit

ac dixe-

censura divina

'
;

Si dereliquerint

legem

meam

'

Euseb.

lib.

vi.

cap. 32.

Oros.

lib.

Nyssen. in vaa S. Gregorii Thaumat.

vii. cap. 21.

Greg.

' -Mar.

xiii.

TOMLS

III.

SEDES VACAT.
et in judiciis nicis iion

CHRISTI

ANNUS 253.

amlnilavcrint;

si

jiistificationes

num

Decii ediclum erat

nicas profanavcriiit, et |inece|ita n ea non observaverint


;

lale [irofcclo

videbatur, qualc
([uo

visitai)o in viiya fr.cinora

coruin

ct in tlagcUis

liiturum,

iii

jam vulgatum illudque Dominus pncdixcrat terribilissiina illa jam propemodum


;
:

delicta cornni. Pneniintiata sunt ista nol)is, et ante

com[)lebatur
csset, in

pra;dicta

sed nos datac legis, et ol)servationis imniemores, id eyinnis per nostra peccata, ut, dum Uo;

mini mandata contempsinuis, ad correctionem


et

delicti

probationcm fidei reinediis scverioribus veniremus. n Ikec Cy|)nanus 1;,m magna; ira; Dei causam
,

seiiteiilia; nimirnm, eledos, si possibile errorem inducendos fore biiic oimies certe metu perculsi obstu[)uerunt. Ha>c Dionysius. Meminit et Cregorius Nyssenus de edictis lum in onines ecclesias a Decio editis sed in priniis ab admirabili propagatione fidei pacis tcmporibus facta,
'
;

aperiens.
10. At

cxlcrnoque cultu in ecclesiarum crcctione

aucto,

non

dcstilit
,

divina clementia

ile

vcnlura

atque egregic illustralo auspicatur

ct, qufc

Decium

tia,

quo niale actorum pcrnitenbonorumque operum sludio et assiduis precibus immincntcm plagam averterent, vcl ali^iua sallem e\ parte imminuerent. Sic quidem cbrisliaiuc conclade suos prtemoncre

ad

maximam iram incitavit, factam a Cliristianis idolorum alque altarium deniolitioncm narrat bis
:

verbis

13.

Jam cnim
;

in

omnem

[lartem [)ervaserat
in civitate,

fessionis ])ra^co nobilissimus

Cyprianus inter alios,

divina prwdicatio

et

omnes tam

([uam

eum
tiori

gladiuni venienlcm praivideret, ex spccula edi-

in ca qiia circumcirca sila est regioiie,

ad piam re;

dcberent

proclamans fpionam modo illum pi\Tcavere Quanquam suos connuonuil, dicens


, '

clam(|ue dogmatis fldcm erant traducti


et tem[)la, et

allariaque

qu

in eis fuerant simulacra,

erant

sciam, fratrcs carissinii, pro timore,

quem
;

singuli

eversa

c\[)urgala

autem
,

crat

bumana

vila

ab idoloet

debemus Deo, vos quo([ue


et enixis

illic

assiduis orationibus

i'um in([uiiiamentis

extinctusqnc erat sceleratus ni,

precibus instantcr incumbcre

admonco

la-

dor sacrificiorum
loco in Cbrisli

ablutusque cruor ex altaribus


;

men

ipse religiosam solliciludineiu veslram, ut

ad

sordcs ca?sorum animalinm

omnes aulem

in

omni
;

l)iacandum atque cxorandum

Dominum non
:

voce

nomine

tenipla erigebant et oratoria

sola, sed et jcjuniis et lacrymis et onnii genere precationis ingcmiscunuis. Et inferius

cum Romanorum,
[)atria

(jui tuiic erat,

imperatoremsubiit
augel)atiir

Quod magis
scribcrem
,

ira al([ue invidia, [)roplcrea (|uod falsa

suasit et compulit
scire debclis,

ut bas ad vos

liltcras

neglectui esset su[)erslilio


et

quidem ejus autem

sicut

Dctminus ostendere
esse in visione
:

et revelare

mysteriiim Clirislianorum,
mulli[)licabatur Ecclesia
,

dignatus
trabitis.

est,

diclum

Petite, et

impe,

[)er

Tunc deinde pra^ceptnm plebi assistenti ut pro (luibnsdam pcrsonis designatis sibi peterent in pelcndo autcm fuissc dissonas voces, ct tlispares vo; ;

adjiciebantur, crescens in
cxistimasset
fieri

pertotumorbemterra! eos qui semper verbo magnitudinem. Et cum

posse ut divina> virluti sua resiste-

ret acerbitas, et reprimcict quideni myslerii prajdica-

lunlales

et

vebementcr boc
,

displicuisse
;

illi,

(jni

dixerat

Petite

ct inipelrabilis
,

quod

[)lebis ina^([ua-

tioncm, dissolverel auleni coBtus ecclesiarum, rursus autem traduceret ad simulacra eos (ini ad verbuni
processerant
:

litas (liscrc[)aret

nec esset fratrum conscnsio una

ct

ad Centium pnrsides

niitlit

edicla,

sim[)lc\
IJ.

el

juncta concordia.

terribilcs su[i[)licii iiiinas in cos slalnens, nisi

omni-

Paulo aulem |)ost b.TC idcm Cy[irianus sul) Nam ct illud ostensum est, quod sederet |iadit terfamilias, sedente sibi ad dexteram juvenc (|ui ju:

bus
([ui

[)i'obris,

contumeliis, et cruciatibus afficerent eos

tibus

nonien Clirisli adorabant, et lcrrore, et cruciacos rursuin adduccrent ad [)atrium cultum

venis anxius, et

cum quadam
[)arle

indignalione subtrislis,

dtcmonum.
l-l.

Hajc Gregorius.

niaxillam

manu
,

tenens, nioesto vultu sedebat. Alius


consistcns rcle portabat,

Proisidcs proviiiciarum exquisitissimis utun-

vero in sinistra
se mittere

quod
,

tursuppliciis in Christianos.

His acceptis

cdictis,

nt circumstantcm [)opulum caperet

misic

nabalur
vidit,

ct

cum

miraretur (jnid
:

lioc esset ille ((ui

pnesides in provinciis ([uam inunainter iii Cbristianos sffivierint ex iis qute acta in Africa S. Cypria,
,

dictum

est ei

Juvenem
iii

qui ad dcxleram
i)nrcc[)ta

nus

testatur, et quaj in ca^teris [)roviiiciis geslasunt,

sederet, conlristari ct dolere,

quod

sua non

faeile

possumns
,

iiitelligere

ait

enim

Tormenta

observarentur
sibi

illum vero

sinistra evullare, (|nod

venerunt

ct

tormcnla sine

line tortoris, sine exitu


:

suineret sicviendi.

darctur occasio, ut a patrefamilias potcstatem Hoc prius longe ostensum cst,


([uod fiierat ostensum.

damnationis, sine solatio niortis

eoronam uon
subtraclus
[)tus
,

facile dimiltaiit.sed
nisi
si

toimenla (\uve ad tamdiu tor([ueant,

(luani tem[)estas vaslitatis luijns oriretur; et vidc-

([uandiu deficiant;
inter

aliquis di\ina dignatione

mus impletum
Cy|)rianus.
12.

Hucus([ue
stcvis-

ipsa cruciamciita [)rofecerit, ade,

gloriam, non termino supplicii

sed velocitate

Decii cdiclum de pcrseciilionc.

De
,

morieiidi.
io.
quffi

Hkc
et

Cy|)rianus.

simis a Dccio in Cbrislianos i[)SO ini[>crii sui exordio qualia ipsa fucrint Dionysins edictis promnlgalis
,

Sed

dc multis tormcntorum generibus,


peritia

praesides sibi artificum


,

comparabant
',

cpiscopus, qui bis diebus pncerat Ecdesia; Alexandriiiie, et illa

tunc exbibitis
S.

Gregorius Nyssenus

qui ab avia

audivit

atque legisse

[)oluit, docct bis

Macrina seniori, cjusdem Ecclesiai alumna, ea po-

vcrl)is

scribens

ad Fabiuni episco[)nni

Antiocbe'

Greg. Nyss. in Vila Grcgor. Thaum.

C,j'|ii'.

Cfiisl.

VIII.

Euseb.

lib. vi.

cap. 34.

Pamel.

Cypr. epist. Vlil. edll.

Greg. Kyssen. in Vita S. Grcgorii Tliaumat.

, :

SEDKS VACAT.
tuit didicissc, lifcc liai)ct
ciini, aiii
:

CHRISTI
|inl)li
r;iiili,

ANNUS 253.
i)r;cd;i ct cibiis licrcnl, (|iii

Nc(|nc

aliiul

limc

lcrrcstribns (iipidiiiiulta

|)rivatiiin

(|iiic(]iiaiii

aj^ci^atui-, aiil iilliiiii

tatibiis

iiili;crcrciil.

1)

ll;cc cl

;ili;i

dc

liis

(ly-

poiicbatur sliKliuiii
qiiain

al)
,

liis

i|ui

Iractaiiaiil |)ul)lica,
(]iii

prianus.
distincti,

Eraiit

aufcm lapsoriim casus


:

varii

at(|iie

ut olisidcrciit

ct punirciil cos

liilciii s(!-

qucl)aiitur. Eraiit aiitciu


tcrrihilcs, scd

non

soluiii niiiia'

vcrhoruin

rogati prociirrcrciit

duiu (luidain cx ipsis (iildictiun csl) iion rursiuu vcro (]ui(lam se invitos
:

ciun

iis

varius ajiparaltis siipplicioruin


;

id ;igcic coiitcshu-cntiir

alii

riirsum, qui priiuo con;i

nulluin nou alTcrcliat stnporcin


rctiir

ct aiilc(piaiu vciii-

litcntcs,
ccrciit.

indc

iiiclii

|i(ciiarniii

lidc

uegaudo

dcfi-

ad pcriculuui

iuctum

iiiciitichaiit lioniiniliiis

enscs, ct iynis, ct
t()r(]iiciiduin
\'^i\c

licslifc, ct foss;c,

ct

instrumcnta ad

incmlira accomniodata, ct fcrrc;c iu


,

18. Rursiim vcro laiisorum duplex ab eodem Cypriano ponitiir dilfercutia aliorum scilicet, (pios
:

catlicdne

cl lij;iia
,

crccta,

iii

(juihus coruni c\-

noniiiiaf S;icrilicatos, vcl Tliuriricatos, ac Idolobdr^is

lcusa, (jui pcrsistcliaiit

corjiora porrcctis liorrcndis

communi
laticos,

vocc

aliorum vcro, (pios appclkit Libidplura


iii

lani;il)aiitiir iiii^ulis, ct alia inniinicraliilia

ad multi-

dc

(piibiis

cpistola ad Ant()ni;inuiii

'.

jiliccs
liaiitiir

c()r|)oruiii
:

cruciatus invciita ab cis excoj;itaiis,

Diccbantur autcm

Sficrificati

oinncs

(iiii

(luoniodo-

uiiuuKiuc studium erat


iit

qui hanc lialc-

baiit iiotcstatcm,

iiullus eo posset ostendi scclcre


alii

cuinque immolasscnt, vcl inunolata gustassent: Tliurilicati autcm, (pii tlius obtulisscnt Idololatr;e ;c(iiic.
;

superior.

.\lii

quidcm dcferebant,
(jui

vero

iiulica-

omnes qui qucmlibct religioniscultum


cxbibuissent.

idolispublicc

bant,
alii

alii

vero scrutabantur eos,


fugiebant

(]ui
:

crant absconsi
iiijcctls

LibcUaticos autcin cos csse, signilicare

invadebant eos,
in

aliiautcm

tradunt

(lui

ciim sacriflcium otTcrre publice cogc;

oculis
rcntiir.

facultatcs tidelium, nt rcbus coruiii potijiictr.fis,

rcntur, se data pecunia redcniisscnt

dc quibus

lippc

pnetcxtu
,

ct reli;;ioiiis

eos qui fidcm

idem

in eadcin ad

Antonianuni cpistola:
inulta
sit

Cum
,

crgo

amiilcctebantur
rius.
I(i.

cxagitabaut.

Hucusijue Grc;;o-

inter ipsos (pii sacrificaverint

diversitas,

quaj inclementia cst

et

(piam acerba duritia

Libcl-

Hunc

MuUoritm
in

Inpsiis

enrumquediversa genern.
persecutio in Ecclcsiam
furoris

laticos
is,

cum

liis (lui

sacriticavcrunt jungere? (]uan(lo

modiiin

cum

cui libclliis acccptus cst, dicat

{^^rassaretnr,

primo

ii^so sui

impctn complurcs

rain, ct cpiscopo tractaiitc

Ego prius lcgccognoveram non Siicrifi:

ubique prostravit; ipsos nimirum, t]uos anteadclici;e,


ct coucupisccntia

candum
debere
;

idolis

nec simulacra a servo Dei adoniri

subjugassent

et ciijus magfis inale


,

et idcirco

ne boc facerem, quod non

liccl);il,

acta vita esset sordibus inqninata

cjiis

lurpior crat

cum
tum,

occasio libclli fuisset oblata,


,

quem
,

ncc ipsum

lapsus atque negatio. Hos

enim

iu primis S. Cypria,

acciperem

iiisi
,

ostcnsa

fiiisset

occasio

ad magistra-

nus deplorat

in libro

de Lapsis

sic dicens

Non
,

vel veni
:

vel alio cuiite inandavi christi;iiiiiin

iit expectaverunt saltcin ut iuterrogati negrarent thus accendercnt apprebensi. Ante acicm multi victi sinc congressione j^rostrati, nec lioc sibi rcliquerunt,

ut sacriticare idolis viderentur

inviti.

Ultro ad
,

fo-

esse sacrificare milii non liccre, ad aras diaboli mevenire non posse; dare mc ob Iioc pncmium, iic quod non licct, faciam. H;ec (Aprianus qiuB licet plana videantur, tamen subobscura rcdduiiliir cx
:

me

currere, ad mortem spontc i)ro])erare quasi quasi amplectcrentur occaolim cuperent sionem datam quain seinper optassent. Quid illi, qui a magistratibus vespera urgente liilati sunt ?

rum
hoc

aliis

qua; sparsim in diversis Cypriani locis sftpc

Ic-

guntur.
t9.

dum.

At coliigitur cx
iiiulti

Quinmn

Libellatici et rpiid de eis sentieniis,

non

sic

LibcUaticos

css(!

quod ne eorum ditTcrretur interitus, etiain rogaverunt? Et jiaulo post Ac multis projirius iiilioii;:meiitis inutuis iii exitiiim teritus satis non fuit mors inviccin letliali siiiim populus ini|)ulsus est lioculo propinata est. Ac ne quid dccsset ad crimiiiis cumulum infantcs quoque iiaicntnm manibus vel
: : :

dictos (ut

putant), (luod
Libclhiticus
iicc

libcllum

oflcrrcnt

magistratui, (piem potius ab co accipercnt; id cniiu


illis

verbis

(Icclar;it
:

sic

dicens

Libellum
*

illc apud Cyprianuin, ipsum accipcrem, nisi

ostensa fuisset occasio. Scd


cleri

et
,

insuper in cpistola

Romani
:

ad Cyprianum

de Libellaticis lucc

impositi

vel attracti,
nativitatis

ainiserunt parvuli (|uod in

dicuntur

Sententiam nostram dilucida expositione


illicita

primo strdim
jitam

exordio

fiicraiit

consecuti.

prolulimns advcrsus eos, qui se ipsosinfideles


evasuri irrcticntcs
illos diaboli
si

Nimirum gratiam
:

pcr baptismi illustrationem accc-

ncfarioruin libcllorum profcssione prodiderant, (piasi

ex instituto

enim

Ecclcsiic, parvuli

etiam ba-

laqueos viderentur

ltizal)antur et infantes.

quo non minus(|uam


illis

ad ncfarias aras acccssissent,


fuerant, tenercntur;
licct pr;c-

17.
sio,

Unde

aiitcin facta sit

tanta" ruina? occa:

lioc ipso ipiod ipsuni

contcst;iti
(|ui

paulo inferins dcdarat bis vcrbis


,

Dissimu-

scd etiam advcrsus illos


scntes,

Acta fecissent,

landa
nii sui

fratrcs
et

vcritas

non

est

uec vulneris nostri

cum
etc.

Herent,

non

afruissent;

cum

pncscntiaiu

matcria

causa rcticenda. Decepit multos patrimocfcciis


:

suam utique
senl
,

amor

iiec
,

ad rccedenduni parati
illa

aiit

expediti esse potucriint

compedes ligavcrunt
vincula
,

illa;

catcuEe
,

quos facultates suae vcliit fuerunt rcmanentibus quibus et virtus retardata est
:

maiidando fccisRoinana Ecdcsia etiam Libellaticos acrius condcmnari, ut inlidclcs. Insuper vcro idcin (pii supra (^yprianus dc Lapsis quominus agant poenitentiam M Nec sibi, iiKpiil
ut sic scribcrentur,
(juibus
patct

Ex

et fides pressa

ut serpenti

mens vincta terram secundum


et

et

anima

praeclusa

Dci sententiam devo-

'

Cypr.

epist.

Lli.

Apu'l Cvpr. epist. .\x.\i.

4.

SEDES VACAT.
etsi

est

CHRISTI

ANNUS 253.
causa; cognitionem desideraret,

blandiantur, qui

nefandis

sacrificiis

manus non
prostitue-

lam aliam

quod

in

poUuerunt,
runt.

libellis

tamen conscientiam
denegantis
,

Et

illa

professio

contestatio

nuUius prfcjudicium verteretur. 23. Diversum plane ab iis libellorum genusillud

christiani,

quod

fuerat abnuentis; fecisse se dixit,

quod alius faciendo commisit. Haec ipse. Quibus omnibus exprimere videtur, Libellatici causam fuisse hujusceinodi, ut elsi minus quis sacrificium diis
,

offerret,

tameii

ali(|ua

per se vel per alium edita


sicut ca>teri,
(ut di-

quo christiani illi nequissimi, statim atque aupromulgatum edictum, ne caperentur, vei jacturam aiiquam in boiiis paterentur, confestim suae negationis pra?sidi libcllum offerebant. Meminit ejusmodi generis lilielli Plinius in epistola ad Trajanuni
erat,

dissent

'

professione lidem

ne^aret; ne vero,

his verbis

Propositus est libellus sine auctore,


continens, qui negarent se esse

traheretur ignominiose

adaram,

id

pecunia

multorum nomina
cliristianos,

ctum

est)

redimebat.
errarc existimo, qui putant
illos

aut fuisse;

20.

Quamobrcm

pellarent, et imagini tua;,

cum prsesente me deos apqucm propter hoc jusseafferri,

dictos esse Libellaticos, qui

pretium solverent ne cofuisse crimen,

ram cum

simulacris
:

numinuni

thure, et vino

gerentur fidem negare.

Nam nullum

siq^plicarent

pra^terca malcdicerent Christo.


iis

vexationem a Gentilibus in persecutione inferri solitam pecunia redimerc satis superius ex totius EcclesicE usu, et canoiie Petri martyris episcopi Alexan;

vero diversos ab
est)

esse Libellaticos; qui (ut

Longe dictum

non

dai'ent, sed acciperent libellos a proconsulc,

drini,

demonstratum
licere

cst,

dum

TertuIIiani

errorem

nemo non vidct. 2i. Ad omncni


tollcndam
,

vcro hac de re ambiguitaiem

ex Montani schola acccptum confutavimus, quo dicebat,

dicinnis Libellaticos

non

esse

ejusmodi
alii,

nemini

pro sui liberatione, ne ad judi-

ut pretium solvercnt, ne cogerentur negaie, sed ne-

cium ducerctur, |)ecnniam solvere. Nec enim putandum, nnpnibatani in Ecclesia opinionem TertuIIiani, Cyprianum esse sectatnm, niinus autem Romanam Ecclesiam, qua; (ut vidimus) aque cuni Cypriano
Libellaticos
21.

gasse eos Christum;

verum ne palam,

ut

offerre

sacrificium, vel libaminacogerentur, spopondisse pe-

cuniam. Est de cjusmodi negatione

Libellatici

egre-

gium testimonium Cypriani


nos, ubi

in epistola ad Hispa-

danmai.
igitur cx

cum

Quantum

nupcr

citatis,

et aliis locis

fuisse libcllo

agit de Martialc episcopo, (lucm ait contaminatum, hnec de eodem subdit


:

de Libellaticis asseciui
geri

licet;
:

hunc

in

modum rem
(quod

Martialis (luo^iuc pra;ter

Centilium turpia lutulenta


filios

consuevisse
est)

putamus

Cnm,

propositis

convivia, et collegia diu frequentata, et

in eo-

dictum

a provinciarum pnesidibus Decii im|)e-

deni collegio exterarum gentium

morc apnd profana

ratoris edictis, ut Lhristiani


id facere erubescerent,

omncs

sacriflcarent; qui

sepulcra depositos, et alicnigenis consepultos, Actis

eum

alios

manistratum adirent, vel ad suo nomine mitlerent, rogarentque ne ad

eliam publice habilis apud procuratorem Duccna-

rium, obtcmperasse se
gasse, contestatus
sit,

idololatrite, et
etc. Igitur,

Christum ne-

immolanduni compellerentur; ca^terum se Christum negare, iidcmque etiam pro hujusmodi dispensatione conseciucnda pecuniam sponderent
sacrificium
:

ut Martialis Li-

bellaticus dicerctur,
cis se

hoc processit, (|uod Actis publiChristum negare fuerit contestatus; ob eam(]ue


securitatis a proconsule (ut

magistratus vero post ncgalioncm concessionis libel-

causam postea
stratum
cst)

dcmon-

lum

scriberet, at(iue ei qui petiisset daret,

vel ab-

data pccunia libellum acceperit. Hcec

senti mitteret, (|uo


sisteret.

munitus tutus absque poena conQui igitur hunc in modum fidem prodidissecuritatis a magistratu

autem de
dasse, (|Uod
tos

Libellaticis

pluribus nos oportuit eluci-

omnes,

(luos viderim, in

hoc hallucina-

sent, ac similiier pcnhdisscnt, Libellatici dicebantnr,

quod libellum
accepissent,
laticis

conscriptum
de Libeldeducta,

invenerim, putantes eos Libellaticos dici qui, ne cogcrcntur Christum negare, pecunia se redimerent;

cum

negassent.

Hsc

est igitur
locis

nostra scntentia, cx ante

citatis

et alio planiori

22.

paulo infcrius confh-manda. Oe hujusmodi autem, qui a proconsulibus


Iil)eIIis
,

Cyprianum modo, sed et Romanam Ecclesiam Libellaticos a;que damnantem, adstipulari Tertulliano, qui negaret neincautc nimis hac ex parte cogentes non
fas esse ehristiano
,

pccunia a persecutorilnis sc rediet

dari solerent,

concessionis
'
:

et indulgenti;r

mere. At
25.

satis

de lapsis,

lapsorum hujus temporis


clerits

meminit Ulpianus
cessarium
potest.
est,

diccns

Ubi decretum nccansa; cognitionem


expediri.

diversis generibus.

per libellum id consul expedire non

Sede vacante oh Fahiani martyrii(m,

Omnia enim, qua;cum(iue


per libellum
lHpiani

R'tma)iHS cnrat omnes Ecclesias.

Jam vero

ca:itera,

desiderant,

non possunt

qua; ad cjusmodi persecutionem spectare videntur,

Quam quidem

sentcntiam pcrperam,

meo

judicio, intcrpictati sunt, (pn intelligendam putarunt

enarrarc aggredianuu-; ac in primis quid Romae, dcinde quid in aliis nobilioribusorbisEccIesiisaclum


sit,

ferri solitis,

dc libcUis supplicibus provinciarum pra-sidibus otcum f)otius dc illis debcat accipi libellis,

ex

iis

p(jiissinunn auctoribus, qui pra-sentes rcs

gestas inspexerunt, vcl ab aliis

easdem

intuilis ac-

qui a judicibus, cum concederent ali(pnd, dimanarent; (luos (ut habetur in casu proposito), qui ali(|uid
sibi

ceptas scri|)serunt.

Quod

itaque haec

omnium

acer-

bissima persecutio fueritin


citata; illud

RomanamEccIesiam conaccidissel)
S.

tantum dabantur,
L. nec

concedi optasscnt, acciperent; (lui tamen tunc cum (ul aitjurcconsultus) rcs nul-

unum

potest esse perspicuo argiunento,


alias

dmn
1

((luod

nunquam
episl. xcvii.

Fabiano

quicquam

iibi

decrelum.

II.

cle of.

Procons.

Plin. lib.

.X.

Cypr.

epist.

lxvui.

SEDES VACAT.

CHRISTI
[lositi

ANXUS 253.
memoriam
gloriosum,
ct nobis

CatholiciP rclijjionis antistite martyrio coronato,

ne

quoquc

fidei

ac

per aniinni (|nitlcni \aluil


licet

ci

snlirogari successor;

\iitutis [iivcbercl exeiiqilum.

Nani (|nantuiii

[)erni-

causaj ur^cntissiniic intcrccilcrent, (inihus con-

ciosa rcs est ad sei[uciitiuni iu[)sum ruina prffposifi;


iii

sultaiulis universali (nt (lenionstrabinius)

opns

ciset

tantuni coiitra

iililc

cst ct salutare

ciiin se c[ii-

episco[)o.

Pauci auteni ex clero

Roniano

resiilui,

sco[)US i)er lirmaiiKJntiim fidci frafril)us [)r;ebet iini-

muffno moilesti;e exemplo, ah elcctione Uoinani Pontilicis

tanduni.

lla-c C\[irianus, ([ui

ea e[)islolaFabianuni
|)r;e[)0situni

abstinuerunt, ([uod sfeviens persccntio

collct;;.s

inodo collegam,
ut[)ole ([ui

modo

vcro

nominat,
iii

complurcs
persisset.

in carccrcs abduvisset, aliosciue aliter dis-

coc[)iscopus csset, pofestate tainen

liic-

Porro ob maximr.m (|uideni tcmporum

rarchico

eccl(^si;'.sfico

ordiiic cKteris ille [)ra'|)Ositus

diflicultatem,
tani esse

quam
loii^o

atrox iiivexcrat pcrsecutio, dila-

cs.set e[)isco[)is;

cuin alioqui voce collcga;, non semcoiisueverint

tam

tcmporc novi

Pontilicis electio'

[)er in ordiiie

parcs, sed in minisferio consortes, Afri-

nem,

ideni clerns

Romanus ad
:

t^ypriaiiuni

seribens
iiobi-

caiii

episcopi

nominare; quippe qui


'

aperte dcmonstrai bis vcrbis

Post

excessnm

[ircsbytcros etir.m re[)eriantur


et

appellasse collegas,

lissimic meinoria' viri Fabiani, iionduin estepiscopiis

mnllo frequentius primatcs ipsos di.usse- collegas,


28. Vacasse ([uidem

propter rernin, ct tcni|)orum ditricultates constitutus,

ei)iscopos sibi subjectos.

qui omnia

ista

moderctur.

annum
dicturi

integrum,

et

am-

20. Qui ergo sic collccti in

unum

asscrvarcntur,

[ilins
alii

sedem Romanam, non sex

dies, vel

menses, ut

probe scientes ex
visibili

antitiuiori coiisuetudine,

sublato

afflrmant; ([ubb

mox

univcrsalis EcclesitB capite,

suarum

esse jiariiilue-

declarabunt.

Non solum autcm

fium
rent)

((piippe (lui propinquiora


Catliolic;e

Ecclesis

ubique

niembra capiti locorum


iis,

Romanum
saiviit,

[)ontificeni

positcE
i[)-

sed et in alios,

sumus, aperte satis in ipsum Fabianum primo sui impetu [)ersecutio quoscunique rcperire [lotuit
progressa

prospicere atque consulere; in


sius
capitis

quac licerent,

ejusdem
est.

Ecclesia; florenfissima! clericos,

munera

expleverunt. Qua^ aiitein


iii

lioc

Si([uidcm post ejus passionem, (ut tradit liber


Nicostratus diciconus comprehensi sunt, et in

anno vacantis
cffiteras
iii

sedis ab eis

uiinm cocuntibus erga


siiit,

de Roinanis Pontificibus) Moyses et Maximus prcsbvteri, et

orbe

Romano

positas Ecclcsias acta

licet

non appareant, ex bis tamen, qua:' gesta sunt in Ecclesia Africana, ex ejnsdem cleri ac Cy[)riani Care[)iscopi
litteris

carcereni missi.

cante Cyprianus itcrum scribens, cos


ultra anni spc-itium fuisse

Ad quos cum adbuc eadem sedc vajam annum in

ttiaginensis

ultro citroqne dalis ac

carcere exegisse testetur; plane aperfissime ostendit,

redditis, (luid

cum

principalioribiis cacteris Ecclesiis

Romanam

Ecclesiam
et

siiie

actum

sit,

facile |)ossuiiius intclligcre.

pastore; ait

enim

'
:

Eant nuiic magistratus,


annuct

con-

27. Litterce

cltri

Romani
statu.

et cleri et

episcopi

sules, sive proconsules,


el

dignitiitis insignibus,
;

Carthoginetisis tdtro citroqne datce nbi plurn de eu-

duodecim

fascibus glorientur

ecce digniias
signc".ta

CcC-

dem

Cijpriano et

rerum

Fabiano igitnr

glo-

lestis in

vobis houoris annui claritate

est, ct

rioso martyrio ex hac vita subtracto, ne lateret etiam

jam

revertcnfis anni voiubilem

circulum
est.

victricis

transmarinas Ecclesias quid patratum esset in caput, cujusea;deni membra esseut, clcrus Romanus confestini datis

gloriffi

diuturnitute transgressa
ejus anni

Recolensque

idem singula
carcerem
nuarii, (|uo (ut

ad eas

litteris significavit

ofticinm certe
iienipe

fuisse detrusos indicat,

non

levis

ponderis,

vel

momenti
cai^teri

fuit,

ut

tempora hieme quidem in nenqie mense Jamonstratum csf) Fabianus martyrium


scriptam esse ad dictos confcs-

Siinimi Pastoris exemplo

([uoi(ue qui divcrsis

consuuimavit.
lius crearetur

Verum

in regionibus pra;essent Ecclesiis episcopi inflamnia-

sores citatam Cy[)riani epistolam,

priusquam Corne-

rentur; ut libentissimo aiiimo

mortem
id

o|)pcterent

Romanus

cpiscopus; illud certo est

pro Ecclesia

sibi

commissa,

cum
ai;

gregis utiiitas

postularet; et qiiod faceret

sunimus sacerdos, qui


ca^teri deni^iue
fi-

essent inferioris ordinis clerici,


deles infima! classis pcragere
Scri[)sisse

aigumento, quod scribit ad eos tunc [lace, et unifate concordcs, quos postea in creatione Cornclii consfat schisniatc fuisse divisos, quibusd;;m ex i[isis Novatiano
studentibus, ut inferius suo loco apertius fusiusque

minime

detrectarent.
[X"pa3

Romanum clerum

de Fabiani

mar-

tyrio ad redditae

episcopum Cartliaginensis Ecclesi.e a S. Cypriano - ad eum his verLis

litteras,

signifi-

sumus. innun^eram pa^ne Romanorum niultitudinem martyrum, reccnsentur nobilissim;e ilhe


dicturi

29. Iiiter

cant

((

Cum

de excessu boni

viri, collcga;

mei, ru-

virgines Victoria et Anatolia, qua' abducfa^ Tlioram

mor

ad nos incertus

esset, fratres carissimi, et opinio

ad lacuin Vclinum post multa cerfr.mina martyrium

dubia nutaret; accepi a vobis litteras ad me missr.s per Clcmentium liypodiaconum, quibus [)lciiissimc de glorioso ejus exitu instruerer; et exultavi satis,

consuMiinarunt die noiia


Jitque

Julii.

HabcnturctCalocerus

Paiihenius hu|us teniporis insigncs martyres;


prior

quorum

cum

esset pncposilus cubiculi uxoris

quod pro

integritafe administrdionis ejus,

consumfara

Dccii, alter

vero alterius muneris priniicerius; nooccidi


et Se-

matio ([uoquc bonesta processerit, in quo vobis quo-

lentes idolis sacrificare,


jussi sunt

que plurimum gratulor, quod cjus memoriam


celebri, et illustri testimonio prose(|u;.miiii;

ab eodem iniperatore decima nona die niensis Maii. Sed,

ut per

cuiidianus Valeriani praefecli assessor, nccnoii Mar-

\os innotesceret nobis, ([uod

et vobis esset circa piaj'

'

Apud Cypr. ep.

.xxii. edit. Pamel.

Conc. Carlh.
edit.

iv. c.

25.

Concil. Afric. c. 21.22.

31.

'Cypr.

Cypr. epist. iv.

epist. XVI.

Pamel.

SEDES VACAT.
cellinus ac Verianus ab
dati,

CHRISTI

ANNUS

253.

Urbe ad Centunicellas aman-

a Quadrato consulari post alia tormenta sub gladio probr.ti sunt iiona dic Augusti. Extant corum

inlerim victoriam compararet. Sed videas inter hfcc de Ecclcsia destituta pastore eumdem Romanum
cleriim

anxium

esse,

eamdemquc

sollicitudinem uni-

Acta', sed
irrepsit
;

illa

corrnpta, in qua; Xysti papas

nomen

versi gregis sedulo agitare consilio,

qualcm vivcns

snb Pctio imperatore certum est fuisse passos. Sunt ct alii complures tunc martyrio coronr.ni

ponhfex suscipere consueverat. Acceperat luec clerus a Clementio subdiacono iterum ex Africa misso, cui
litteras

nati,

quorum nomina
30.

iiaud satis explorata lialicntur.

de Fabiani obitu, (juas diximus, dederat ad


a pastore relictam Ecofticio contineret,

Cum

eadeni persecutio,

codcm

pro])c

quo

Cyprianum. Quamobrem, ut
clesiam Cartiiaginensem
iii

Romae

temj^ore, litteris Uecii a pra^sidibus provincia-

quam-

rum

ac proconsulibus iu divcrsis orbis partibus esset indicta ; quodam veluti terraMuotu fuit Ecclesia uni-

primum

ad cjus clerum scripsit e])istoIam', in cujus


:

exordio lupc habet

Didicinms secessisse benedia Clementio subdiacono, qui

versa concussa

eo(|ue steviit impetu, ut complures,

ctum papam Cyiirianum,


recte fecerit, proiiterea
gnis, etc. n

licetfortissimi, se subduxerint,ac inter alios sanctissi-

a vobis ad nos venit certa excausa:

quod utique
persona
insi-

musCypriamis; idque divinoSpiritu ncdum suadente,


sed
siti

quod cum

sit

propemodum

iin|)ellen1e,

cuni

magna Gentilium

poscereturad necem. Scribens cnim ipse postmoad Cornelium - papam, de populi in eum clamoribiis, quibus circus intonuisset atque theatrum,

33.

Idemque Romanus clerus de


lia!c siibdit
:

universali sibi

dum

cura pastorali imiiendente

Et

cum

in-

ad leonem voce omnium [leteretur, btcc ait ad leonem jjetitus in circo, in ampbitlieatro, Dominica; dignationis testimonio bonoratus; bis ipsis

cum

Toties

ob sacriflcia, quffi edicto jjroposito eelebrare populus jubebalur clamore popularium ad leonem denuo postulatus incirco. Hi.cc illi fremcntes, quod Cyprianum
etiam diebus, (luibus bas ad
te litteras feci,

videmur pra'])ositi esse, et vice ])astoris custodire gregem si negligentes inveniamur, dicetur nobis, quod antecessoribus dictum est, Quoniam per(]ui tam ncgligeiites pra^posih erant ditiim non re(]uisivimus, etc, hortatur eos, ut et ijjsi pastoris o]>tiini s])ecimen edant, et vicem gerant, ad quod pra^standum suo exemplo corroborat ha;c addens Non enim Iioc soluin verbis vos hortamur

cumbat

nobis,

(]ui

ab oculis

omninm subductum

esse,

indignissimo
fuit,

sed discerc poteiitis a pluribus, a nobis ad vos venicntibus, (]uoniam ea

animo

ferrent.

Scd idem absens proscriptus

omnia

nos, Deo adjuvante, et

atque bonisomnibusspoliatus; quod ipse litteris FIorentium ' Puppianmn compellans, testatur his verbis
per ironiam in(|uiens
:

fccimus, et facimiis

cum

omiii sollicitiidine, et peri-

culo sa^culari, ante oculos plus habentcs timorem


Dei, et panias pcr])etuas
et

Persecuho enim veniens


;

fe

quam timorem liominum,

ad

sunuuam
:

niartyrii

sublimitatem provexit

me

brcvein injuriam, non deserentes fraternitatem, et

autem

proscriptionis

onere depressit,

cum

publice
Ca^cilii

exbortantes eos stare in fide, et paratos essc debere


ire

legeretur

Si ipiis tenet, vel possidet

dc bonis
vel

cum Domino.

Sed et ascendentes (nempe in


licet

Caj^i-

Cypriani cjmscoi)! Christianorum. Ut eliam qui non

tolium) ad lioc

(]U()d

compellebantur, revocavimus.

credebant Dco episcopum constituenti


dolens profero.
Hoec

diabolo
*

Ecclesia ista fortis in fide;

quidam

terrore ipso

crederent episcopum proscribenh. Nec ha^c jacto, sed

ii)se
;

qui

et

ad presbyteros

compulsi, sive (juod essent insignes persona?; sive quos a])i)rehcnsi timore hominum revcrtuntur
;

Cartiiaginensis Ecclesiae scribens, divino


latebras quiesisse testatur.
31.

monitu

se

(]ui(lcm
i]isos

separatos a nobis

non dcrcliquimus, sed


hortamiir agere po^nirene,
fuerint

cohortati
si

sumus

ct

Sed

et illud

nefandum tunc

accidit, ut ex

tenham,
a nobis

quo modo indulgentiam poterunt


((ui potest piu'stare;
si relicti

clero Carthaginensi (luin^juc i)resbyteri fidei desertores facti, se ad |)erse(piendos tideles adjunxerint
stratil)us;

cipcre ab co,
,

magi-

pejores efliciantur.
Ecclesiic.

H;cc

ibi
,

de invicto

de quibus haic obiter Cyj^rianus

'',

dum
iiducniliil

clericorum Romana;
3-i.

robore

et vigilantia.
fixciant,

agit de Felicissimo schismatico ac caitcris

illi

Vcrum non
;

tantiim, ut istud

ipsum

rentibus prcsbyteris
aliud sunt

QuiiKpie

isti

presbyteri
illi,

eos

admonent

sed ut infirma Ecclesia;

membra non

qnam

(piiiKjue

primores

qui edicto

nuper magistratibus fuerant copulah, ut fidem nostram subrucrent, ut gracilia fratrum corda ad
thalcs Ia(|ueos pra;varicatione vcritatis averterent.
32. Ca^terum,
le

negligant, et curent diligenter sacra martyrum cor Sive viduiE, sive dydopora, hortantur, addentes
:

niicni (nenipe flucluantes) qui sc exhibere

non pos-

quod ad Cyprianum
tulit,

])erhnet, cle-

sunt, sive hi qui in carceribus sunt, sive exclusi a sedibus siiis, uti(]ue habere dcbeiit (]ui eis ministrent.

rus

Romanus
,

aHjuo aiiiino

recte factum existi-

Sed
essc

et ciitbecunieni

apprelieiisi inlirmitatc,

deccpti

mans, tantum episeopum in tanta rerum perturbase ad tempns relicta Ecclcsia subduxisse tione
ut opportuniori temiiore in

medium

])rodiret,

ct

non debebunt, ut eis subvciii;itur. Et, quod maximuni est, cori)ora martyrum aut ca!terorum si non sepeliantur, grande periculum imminet eis, quibus incunibit lioc opus. Ha!c ct alia clerus Romaiius ad clcrum Cartliagiiiensem, ])ro ninnere, ct officii necessitate ad salutem ati]uc stabilitatem om-

dilatum martyrium inajori Ecclesitc utilitate susahjiie ita ad teni])us ccssissc, ut hac via cijicret
;

meliiis aliorum saUiti consuleret, et gloriosiorem sibi

inum Ecclesiarum
'

intentus; quippe

quod

Petri Ec-

Apud Sur.
Lxix.

epist.

tom. iv.
'

ea die.

edit.

'

Cypr.

Idem

epist. ix.

Pamei.

epist.
*

lv.

Idem

epist.

Idem xl.

Apud Cypr. ep.

iii.

Ezech. xxxiv.

SEDES VACAT.
clcsiac essent adiniiiistri,

CHRISTI

ANNUS 253.
:

univcrsalis grepis crat


(|uo(i

illis

cile potcsl intelligi

(pio ordiiic
,

ab

i|)so

sunt

jiosita^

cura niamlata;
(ine:

ail

lioc(iue spectal,

liaheiit in

casdciii

pcrcenserc
,

el

ipiod

ad rcrnni

gestariini
F.cdcsiie
nitio
illis

Haruni liltcrarnni c\cni|iUnn ad


tran.^^niillcrc,
lacir.tis,

(|U(iscnni(|iic

cognilioncm

et
,

prislinum insinuaiidiim
hic iiitcxcre ((inod
Ciini

potcritis

pcr idoncas ccasioncs,

\el

morem
postulal)

s|)cctent

iiistituti

\estras

sivc nuntiuni niittatis, ut stcnt lortes,


in
(ide.

non {iravabimnr.
se

anlcm primis

et innnobilcs

Unilius aiiparct

lias

fnisse

in eo scccssu dalis ad cleriini littcris, ipiid agcrc debereiit,

litteras circularcs, (luibus universic Al'ric;c Ecclcsia;

docuisse

'

tiiuliit;
iii

cjus planc suiit argu-

pariter

admonerentnr;

vcl,

si

e\|)edirct,

alias ipsi

menti dua?

cpistolic ilke

cditioiie Panielii (|uinto,


;

ejusdein ar^unienti conscrilicrciit.

ct sexto loco conciniic posittc

quarum

priorc, (piid

Tredecim Cypriani ub per&ccntianem lalcnlis epistolce, tum ad suum tum ad clcrum Romanum temporibus congruentes. Qnod rnrsum pcrtiiiet ad Cy|>riani secessuni, Pontins diacouus in ejusdem
35.

co i)crsccutioiiis tcmporc crga paupcrcs at^pie vinctos

debcrcnt
38.
tit

sollicitc

agcrc

bis planc vcrbis

Quoniam mibi
illic, ct

interesse

admonuit nunc non permit:

loci conditio, peto vos

pro fide,

el religione vestra

rcbus

jjcstis

a se conscri|)tis lucc ait

Viiltis

scire

fungamini

vestris partibus, et

meis

ut nihil,

secessum

illuin

non

fuisse

forniidinem? ut nihil
passus est; (luam
si

vel ad disciplinam,

vd

ad diligcntiam

desit.

Qnanqui

alind cxcnsein, ipse

postmodum
vitarct,
illa,

tum autcm

ad sumptiis snggercndos, sivc

illis

passioncm utitjne ex inore


sct.

et ante vitas(|UiT!

gloriosa voce

Dcum

confcssi in carccre suiit consti-

Fnil vcro forniido


tinicret

sed

jiisla forniido,

tuti, sive iis (pii

paupercs, et indigentcs laborant, et


;

Dominum
enim
in

ofreiidcre;

formido

qu;c

prte-

ceptis l>ci mallct obseijui, (luani sic coronari. Dicata

tcmen in Domino pcrseverant, peto nihil dcsit cum sumina omnis, qna" reducta est, illic sit apud dericos distribula propter cjnsmodi casus, ut babercnt
plures,

omnibus Deo

meiis, et fidcs divinis

admoni

tionibus mancipata credidit se, nisi


tniic julicnti paruisset,

Domino latebram

unde ad

necessitatcs, et pressuras

singulorum

ctiam ipsa passione pcccare.


pra^cci^to

operari possint. Peto (|uoqne ad

HaH' Pontius.
30.

fem
i]ise

solertia, et sollicitudo

procurandrm quievcstra non desinat. Etsi

Idem

Cyprianus ex

Domini

se

fratres pro dilectionc

sua cupidl sunt ad convenlen-

tunc secessissc testatnr; ad sui enim cvcnsationcm aiiolo^eticr.m scripsitad Romanum clcrnm eiiistolain ',
institnti sui (ut

dum, et visitandum confessores bonos, quos illnstravit jam gloriosis initiis divina dignatio tamen cautc
:

par

erat), iTLtioncm

rcddcns

liis

ver-

hoc, ct non glomcratim, nec permultitudinemsimul

bis

simplicitcr, et

Quoniam coni|)cri, fratres carissimi, minns minus lidcliler vobis reiunitiari, (|uai
litteras

junctam puto
insatiabilcs

csse facicndnin

neex
,

lioc ipso invidia

concitctur, ct introeundi aditus denegetur; et

dum

hic a nobis et jresta sunt, et geruntur; nccessarinm

duxi has ad vos

facere, (luibus vobis actus

nostri, et disciplma^, et dilisijcntia^ ratio redderclur.

Nam

Domini mandata instruunt, orto statim turbationis impctu primo, cum mc clamorc violento freipientcr popnlus llagitasset; non tam mcam salutem, quam (juietcm fratrnm publicam cogitans, interimsecessi; ne per inverecundam praiscntiam nosicut

totum perdamus. Consulite ergo, et providctc, ut cum tempcramento hoc agi tntius possit ita ut presbyteri quoqne, qui singuli cum singulis illic apud confessores ofTcrunt
: ,

multum volumus

diaconis per viccs alternciit

quia

et

mutiiio persoinvi-

narum,

et vicissitudo

convenientium minuit

dif.m. Circa

omnia enim

inites, et liumiles, ut servis

Dei congruit, temporibus scrvirc, et quieti prospicere,


et plebi

stram

seditio, qusp cceperat, plus

provocaretur. Absens

providere dcLcmus.

HiTC ad presbyteros
litteris

tamen

cor|)ore,

nec spiritu

nec actu, nec monitis

et

diaconos Ecdcsiic Carthaginensis primis

meis defui, (luominus secundum Domini pra>cepta, fratribns nostris, in quibus posseni, pro mca mcdiocritate

Cyprianus.
39. In eis etiam inter alia multa illud notatu dignissimum, adeo flagrasse desiderio sanctissimos

consulercm. Et quid egerini, loquuntur vobis


pro temporibus eniissa'

epistohc
(}nas

numero trcdecim,
;

illorum
(nt

temporum

Christianos sacratissimi illius in


,

ad vos transmisi.

Ha>c Cyprianus

qui
:

et ca-

Ecclcsia offerri

soliti sacrificii
cst)

quod missam quoque


;

rumdcni cpistolarum argnmenta ibi subtexuit volnit iianKiuc casdem tredecim a se ad suos scriptas epistolas, quo Romanffi Ecclcsia; de impcnsa cnra ccj^a Domiiiicuin lircgcm sibi commissum, cssct in omnibus plenissime satisfactum, ad clerum mitterc, pencs queni cjus seccssus fnerat ignavioj ac socordia} iioniiiie rcdditus falsa rclatione .snspectus
:

demonstratum

majores dixere
ibi

ut sacerdotes

ChristianiE rcligionis intimos etiam carceres penetra-

rent, offerrent, et eisdcm


participarent.

positis confcssoribus

Rursus vero eodcin propeinodum arfuerit,

gumento ad eosdem secundam^ dcditcpistolam, qua


primiim aiiinu sui consilium quodnam mciitorum liinore pnistratos,

cum

purgareipie

audissct pluriinos c plebc ac etiam e clero esse toraperit, dicens


ipse
:

sc

iii

omnibns apud eos

studuit,

quod majcstalem,

Quan,

quam

sciret esse, ac venerari ipse solerct in capile,

quam

causa coinpdlcrel,

iit

ad vos properare

eo dempto, noii deficere putaret in nienibris, eidem

et venire

debeicm; primo
meis

cupiditate, et desiderio

compage propinquioris
37.
epistolcE,

unitatis adnexis.
illa>

vestri, quae res in volis

summa cst tum


;

deinde,

At quoniam, qua?nani

tredecim essent
fa-

ut ea,

quffi circa

Ecdesia; gubernacula utihtas coni-

ex adscriptis in ea ipsarum argumcntis

munis
'

exposcit, tractare simul, et

plurimorum con^

Cypr. epiil. xv.

Cypr.

episl.

sv.

Idem

episl. v. vi.

Idem.

epist. vi.

, ;

, :

SEDES VACAT.
silio
;

CHRISTI

ANNUS 253.

examinata limare possemus lamen potius visum


latebram, et quietem tenere, re-

est adluic intcrim

runi magisterium ecdesiastica disciplina deposcat humilcs, et modestos, et quietos esse debere, ut ho-

spectu utilitaium aliarum, qufE ad

paccm omniuin
vobis a Ter:

nostium pertinent,
certa sua cura,
pertit,

et

salutem

quarum

lullo fratre nostro carissimo ratio reddctur

qui pro

quam impense

divinis opcrilnis
fuit,

im-

nominis servent; ut, qui gloriosi voce moribus gloriosi. Et post multa de animi submissione servanda, hsec de iisdem subdit Doleo euim, quando audio quosdam improbe et
sui

norem

fuerint

sint et

etiam

iui.jus consilii

auctor

ut cautus, et
inil)li-

insolenter discurrere ad ineptias

vel ad discordias

moderatus existerem, nec

me

in

conspectum

vacare

Christi

membra,
illicitos
:

et

jam Christum
,

confessa,

cum,

et

maxime

ejus loci, ubi toties flagitatus, et

per concubitus

inquinare
sed id

quffsitus fuissem,
AO.

temere committerem. At quoniam Cypriano hoc fixum


'

presbyteris regi posse


in corde

nec a diaconis aut agcre, ut per pauco-

erat, ut in carcei'e constitutis fidei confessoribus

omne
;

rursum ad clerum Carlhaginen?em eodem ferme argumento scribit epistolam datque in mandatis, ut corpora eorum, ([ui in carcere defuncti essent, perinde ac martyrum curarentur, Corporibus etiam omnium, ([ui ctsi sic dicens torti non sunt, in carceretamen glorioso exitu mortis
exhiberetur officium
; :

malos mores, multorum et bonorum confessorum gloria honesta maculetur quos vereri debent, ne ipsorum testimonio et judicio condemnati, ab eorum societate priventur. Is enim demum conpravos
et
;

rum

fessor illustris et verus est

de quo postmoduni non


secessu

erubescit Ecclesia, sed gloriatur.


Ai. In

eodem quoque
'
;

cum

positus se
,

scripsisse testetur

ad confessores exhortationem
^

et

excedunt, impertiaturet vigilantia

et

curapropensior.
,

extorres objurgationem
cpistola

ejus certe argumenti est

Neque enim virtus eorum uut lionor minor est quo miuus ipsi quoque iuter beatos martyres aggregentur. Quod in illis est, toleraverunt quicquid parati
prompti fuerunl. Qui se tormcntis et morti sub ocuhs Dei obtulit, passus est quicquid pati voluit
et

ad Rogatianum

presbyterum ac

coeteros

confessoi'es,

ad (pios aliam

aiitea se scripsisse fatetur,

quae videtur esse deperdita.

Cum autem
;

agat miiltis

eos hortando, ut copptum semel

agonem ad linem

usque perducant,
confessores
gloriosi
illos

et victores absolvant
,

demum

ad

non enim ipse tormentis, sed tormenta ipsi defuerunt. Admonet et illud magnopere, ut dies eorum, quo ex hac vita migrarent, diligenter adnotarent; ut instar sanctorum maityrum certis diebus, more majorum, eorum celebritas die anniversaria ageretur, Denitjue oblatione sacrificii sunt hsc verba ejus et dies eorum, quibus excedunt, adnotate ut commemorationes eorum inter memorias martyrum ce;
: :

desides

qui peccatorum sordibus

nominis fulgorem obnubilassent, convertit

orationem. Hos namciue, data ad clerum


epistola', vocat extorres

Romanum

(cum

alias

extorresnominet,

qui, ne fidem proderent, relictis


iiiigrassent;

omnibus, alio comsed laude quos non reprehensione dignos coinmendat). Quid ii agerent, quod in poste, ,

lebrare possimus.
et et

Quanquam

Tertullus tidelissiinus,

riori epistola ad suos presbyteros scripta tetigerat in hac pariter dolens ac lugens refricat, dicens* Quid
:

devotissimus frater noster, pro ca^tera sollicitudine

deinde illud?

cura sua t|uam fratribus in omni obsequio operanec


illic

quod cum

tionis impertit (qui

circa

curam corporum
ad immortalita;

iiostri gemitu et dolore cognovimus, non deesse qui Dei templa, et post con-

quam summo

vobis

execrandum debet xideri?

animi

deest)

scripserit,

ac scribat, ac significet mihi dies

fessionem sanctificata
ct

et illustrala prius

quibus

in carcere beali fratres nostri

infami concubitu siio maculent, cubilia


:

membra turpi cum femi-

tem

gloriosa; mortis exitu transeunt

et

celehrenlur

hic a nobis oblationes et sacrificia ob


tiones

commemora-

scientia?

eorum, qute

celebrabimus.

cito vobiscum, nomino protegente, Hunc eumdem illum esse Tertul-

promiscua jungentes quando etsi stuprum coneorum desit hoc ipsum grande crimen est, quod illorum scaudalo iu ahorum ruinas exempla
nis
,

nascuiitur.
4.3.

lum, quem fratrcm a|)pellat, prcsbyterum Carthaginensem cui ejusdeni argumenti de cura pauperum et confessorum superius memoratcs htteras dedit nemini poterit esse dubium. Ca^terum has epistolas
,

Est
sit)

eadem querela
:

in coinnn^ntario illo qui

(cujusvis

inscribitur de Singularitate clericorum,

his verbis concepta

Meutior,

si

non videmus exinde


,

interitus
clerici

plurimorum.
laici

Quaiiti et quales episcopi

et

ad clerum diversis temporibus scriptas fuisse apparet, et has ultimo tempore datas, quibus suum ad
eos adventuin brevi foie poUicetur.
41.

simul, et

post confessionum victoriarum,

que calcata certamina


liis

post magnalia
,

et signa

vel

mirabilia usquequa(|ue monstrata


illo-

noscuntur

cum

Interea vero cuiu

immensa multitudo

rum, qui Christum

confessi detrusi fuissent in carce-

rem, relaxata a persecutoribus pertffisis tot civium necem, libera essel, et ex ipsis quidam gloria confessionis elati, licentius viverent, caruisque sordibus se

omnibus naufragasse, cum volunt na\i fragili navigare? Quantos leones domuif una muliebris infirmitas delicata, qua? cum sit vilis et misera, de
elficit prredam? quod Salomon loquitur diPretium meretricis tantum est unius panis mulier autem pretiosas animas capit. Aiite nos ista quid fatractantur, et nuUis terroribus coercemur

magnis
^
:

cens

turpiter imiuinarent

idem Cyprianus eadem


habet
:

quoet

que

ei)istola,
,

post
lia?c

pauperum curam
de
liis

iteruiu enixius
,

inculcatam

Sciant ex vobis

ceremus,

si

opinionibus

tantummodo

gestas historias

instruantur, et discant, quia

secundum

Scriptura

>

Cypr.

epist.

xxxvii.

Cypr.

epist.

xv.

idem.

epist. vi.

>

Idem

epist. vii.

'

Idem

epist. vii.

' Ideiu

epist.

xv.

Prov. vi.

,SE1)1::S

VACAT.

CHRI.STf
latis

ANNUS 253.

aiiilircimis? Sedli.Tccstsemiieriiicicdiilitas liiimiiiue


ilurilia',

expeclcnl. Siaiiteiii perstnerare iiolunt, vei noii

ut

non sulum

laulieiuio, seil eti;;m xiileiulo,


,

noii credat alios inleriisse

iiisi

el sei|)Si.m viderit inillos lieet

possunt, inclius cst nubant, quani in ignem deliclis siiis cadaiil. Ibcc de bis Cypri.anus, qui cxcommunicalioiii eas
tis

nec soeiorum niorilius (|Uidilur, dum promcrilos aut in\r.lidos o|iiiiatur. Ha'c ilii
terire;

subjicicndas esse declarat, qu;c sacerdoDci judicio barbaris ea dc

consilio iion paruerint. Solutissimos in libidinem

nonnulli reccntiorcs iion Cy|iriano, sed


scripseiint
illiid

Oiij^ciii

ad-

fuisse

Afros, justoipic
,

opus, ([uo veliemeiiler re|iielicnditur


leminis contiiLernium.
,

causa fradi meruissc


Massiliensis.

docct pluribus

Salvianus

'

clericoriim
-li.

cum

At ex opcris ar{;umentn
liber
,

aitcrius cujiisvis cssc conviiicilur.

47.

polius, (piain Oiigcnis,

illc

niur.

Illic

Sed ad ejusdcm Cypriani latebras revertadum ess(H, alias dcdit litteras ad clerum et
peccatis; cii-

Uuomodo enim
parietes
scidit
',

(piffso

ille

ab

Ori^^eiu! potuit esse

plebem de promerenda a Deo venia pro


:

edilus, (|ui, ut ahscjuc suspieionc iiitra domesticos

cum

iiuilieribus veisari posset

seipsum ab-

jus epistola' nicmiiiil scribcnsadclcruni Romaniim % cum ait Nec universne fraternitati ad deprecan-

(luiciuesemper velutin ^yn.Tcco cuiii femiiiis versabatur, usquc adeo iit non viros tantuin, scd

dam
Dei,
eniti

Dei misericordiam allocutio et persuasio nostra

defuit,

puellas (luoque

suarum luculirationum amanuenses


Hicronymus
,

iiaberet? Sed nec Eusebius aut

t\\u

ab

(juantum secunduni legem tidei et timorem Doinino suggereiite, nostra mediocritas potuit uumeratiir IwTC quinta ' ordine ex earum
:

eo editos commenlarios recensuerunt,(piic(iuain tale

ab eo scriptum, vcl
in

lexiter memineruiit. Verum (|ui eam abierunt sententiam, ut putarint eum scriptum ab Orijiene, hac una persuasi sunt rationc,

tredccim numero, qiias tunc iliidem se scripsisse testatur. Ha'C tunc Cyprianus, cum accepisset perse-

cutioncm

in dies

magis saevieiitem depopulatam csse

(luod,

quicumque

is

auctor

sit,

non videatur impro-

bassc spontaneam factam caslrdionem. Ati|ui debuc-

ex parte gregcni dominicum, nec cessare (piamobrein, iit lacrymis, jejuacriiis (lcbacchari niis, orationibus revocarc nitanlur, quod a Deo irato,

maxima

runt bi meminisse, aliqua ex


a

[larte laudatum quoque Domino viilicum illum iniquitatis cum ali0(|ui idem auctor de bis qui baec perpetrarent alio com; ,

pcccatis exigentibus

sit

intliclum, pluribusadinonet,

revocans in

mcmoriam

solutr.m vitain ante flaccc-

mentario se tractaturum spondeat, sic dicens - Nec minus eos, sed pejus etiam illi confuiidunt qui mc:

scentiumac dcclinanlium a recto disciplinsc tramite Cbristianorum. Scd et (|uod tlagellis probati comfessorum
plures in deterius prolabantur, illuddelapsibus conQiuis autem plagas , qua* recolit, diccns
:

tuentes non tanluin

cum

aliena

sed ctiam cuni sua


;

<(

cirne luctari

amputatis jienitalibus abscedunt

de

verbera non

quibus modo examinationis suspendo sententiam


reliiiquens alia disputationc
45.

(piando nec confessores, qui exemplo CTteris ad bonos mores esse debuerant, te-

mercmur

poncndam.

neantdisciplinam?
ctatio,

Itaqtie

dum

Quamobrem

cuin Oii;;enis illud esse opus


cui
alii

extollit confcssionis su;e

tumida,

omnino negarim, nec

adscribatur, vel levis

suspicio suppetat; multac}ue sint in eo qua' tcinpori

tormenta venerunt, etc. jieisecutionem acrius recruduisse testatur.


siones a

(juosdam insolenter et inverecunda j;i Ea enim ex causa

conffiuanl, et sentenliis Cypriani consentiant, nec a

48. Post reccnsilas de iiersecutione ventura vi-

pbrasi adeo procul abborreant, licet levissima (|UfE-

Deo antea demonstratas, quod nuper per


increpatum, lurc subdit
:

dam

adesse videantur, qua? a Cypriani vocibus dissoest,

visum

itidein fuerat

Ore-

aquius quam Cypriano possit adscribi, cum (ut suo loco dicemus) idem auctor rcperiatur in siylo non ideni semper sed fuissediversus. Verum jam caetera, qua^ eodem ar^^unieiito idem scripserit, videamus. His enini omnibus planc connent; nullus
cui
,

mus nam

instanter, et assiduis precibus


et

ingemiscanms
,

rissimi,

boc nobis non olim per visionem fratres caexprobratum sciatis, ipiod dormitemus iii precibus, nec vigilanter oremus. Quid autem post

sentientem scripsit epistolam Cyprianus


iegis

unacum

col-

hfccde cessationc impclus tempcstatis sibi fuerit divinitus revelatum, necessitatc exposcente, ne ipsorum

ad Pomponium '\ qui euni coiisuluerat, (|uid agendumde virginibus Deo dicatis, (|ua3 detectie esseut dormisse cum masculis, quorum unus diaconus
esset,

animi

tot tantisque
;

malis consternati deficerent, coid

gitur propalare
ficat verbis
:

quidnam vero

fuerit,

his signi-

Deniqueadminimum fainulumsuum,
tr.incii ille

cuin tameii seadhuc integras virgines perseve-

et in delictis licct

rare jactarent.
40. At bffic

ejus indignum,

plurimis constitutum,etdignatione pro sua circa nos bonitate


est
:

cum

ipse nomiiie

oinnium

e|iisco|io-

mandare dignatus
ciuia p.ax

Dic

illi,

inquit, securus

sit,

rum

respondeat, detesteturque vebenienter iiitainem

venlura

est

sed cpiod interim

morula

est,

ejusmodi eonsuetudinem,
consultius e\istimans,

demum
illae

relaxare
se

magna

ex causa votum simplex, quo

Deo dicaraat,
turpiludinibus
si

quam
:

bisce
c(

Quod Ecclesiam infamari, haic ait Christo dicaverunt, pudice et caste siiie
persevereut;
ita

e\ tide se fabula
\irgini-

super sunt adhuc aliqui, (pii probentur. Visa hffic, adhuc sede etscripta ab eo esse hoc anno, Romana Uom.avacante, ejusdem citata superius epistola ad num ' cleruin certam fidem f;icit. Qu; mobremyerio-

iilla

rem

fortes et stabiles

pnemium

chronographiam esse Decii reunantis tcmporis imperasse aiinuni Eusebii, et Cassiodori, dicentium
el provnlenl.

'

Euseh.

lib.

\i.

c. ~.

Cypr.

ile

siiipnlar. Clerir.

lilrin.

S.ilvian.

epis. LXii. vide in ed.

Pamel. nol. 9.

episl.

XV.

de rci.i
'

.jiiilifio,

Hei

l.b.

vii.

lili-rn e|iist.

viii.

''

M.m

.|ii>l.

w.

ToMus ni.

;, , ;

10

SEDES VACAT.
ac menses
t)'cs,

testi-

CHRISTI
vel

ANNUS 253.
castris et

unum,

quam
Dci

et

nos sequimur,

de passione purpureas. In caelestibus

ficatiouc

Cypriani,

imo

fiitura

praenuntiantis

pax, et acies habent flores suos, quibus miles Chrisli

apparet. Hnjus |)Iane auctoritatem

mentlacium

re-

ad gloriam coronetur.
51. Quffinam

darguilnr (iiccntium, regnasse Decium annos tres;

autem ea
'

essent

tormentorum geverbis edocet


:

morulani nam(]uc illam, (juam divinitus Cyprianus acccpit intercedere us(|ue ad cjus persecutionis exitum, nemo dixerit tam ampio, nempe triennii temporis spatio circumscril)i. Scd lucc detcmporeobiter. Cstera prosequamur ex epistolis Cypriani, quibus
dignaque contexitur. Sextam his omnibus Cyprianus e latebris Posteaquam vero, adjecit epistolam, quia inquit et tormenta \enerunt, sive jam tortis fratribus nostris, sive adhuc, ut torquerentur, inclusis, ad corroborandos, et confortandos eos noster sermo penehistoi'ia certa

nera, quibus tunc in Africa martyres torqueri solerent,

idem Cyprianus

ahbi

his

Durissimi judicisrecrudescente

saevitia,

jam

fatiga-

49.

'

tum, jam lassum corpus nunc flagella scinderent nunc contunderent fustes, nunc equuleus extenderet, nunc ungula effoderet nvinc flamma torreret sed de his plura in commentario de Laude martyrii. 52. Quinam vero illi fuerint martyres, quos una
,

cum

Mappalico insignitos
*

ait fuisse

corona martyrii,

ex epistola

Luciani, unius ex confessoribus

eodem
:

carcere pariter detenh,his verbis habetur expressum

travit. Extat ipsa

ad Martyres,
:

et Confessores inscri

Martyrum nomina

subjicio,

Bassi

in

pejerario,

pta,

cujus hoc est exordium

Exulto hTtus, et

Mappalici in qua>stione, Fortunionis in carcere, Pauli


a qufpstione, Fortunae, Victorini, Victoris, Herenei,
CreduIcT, Herenac, Donati, Firmi, Venti, Fructi, JuliiB,

gratulor, fortissimi ac beatissimi fratres, cognita fide

ac virtule vestra in quibus mater Ecclesia gloriatur


gloriata et

nuper quidem,
est,

cum confessione

perstante,

Marhalis, et Aristonis, qui, Deo volente, in car:

quse confessores Christi fecit extorres. Confessio tamen pnesens, quanto in passione

suscepta poena

cere fame necati sunt


intra dics, audictis
:

quorum

et

nos socios futuros

fortior, tanto clarior, et

major in lionore est. Crevit nec retardati pugna, crevit et pugnantium gloria estis ab acie tormentorum metu, sed ipsis tormentis
:

magis

estis

ad aciem provocati

fortes et stabiles

ad

maximi certaminis pra^ium, prompta devotione prodistis; ex quibus quosdam jam comperi coronatos, quosdam vero ad coronam victoriae proximos, universos autem, quos agmine glorioso carcer inckisit, pari ac simiU calore virtutis ad gerendum certamen
animatos
Christi.
,

sumus, quo hbi litteras scripsi nam et ante dics octo per dies quinque medios modicum panis acccpimus et aquam ad mensuram. Ha;c Lucianus confessor de illis unus, ad quos Cyprianus eam scripsit epistolam. Caiterum memoratorum martyrum diversis diebus in tabulis ecclesiasticis consignata est memoria.
iterato reclusi

jam enim

sunt dies octo

in die

sicut esse oportet in divinis castris milites

eodem recessu tunc temporis Cyeodem argumento epistolas tres ', ad clerum Carthaginensem primam ad martyres et confessores quasecundam terham vero ad plebem fidelem
53. Scripsit ex

prianus

50.

Cum autem

glorioso

laudum

prseconio ipso-

rum

trium idem ad clerum


:

Romanum

scriiiens

liis

subeundis tormentis constantiam prffidicet haec de certamine unius ex illis Mappalici martyris Vox plcna Spiritu sancto de martyris ore subdit '
in
:

rum

verhis meminit

Cum

comperisseni, eos qui sacrisuas atque ora maculassent,

legis contactibus

manus

vel

nefandis libelhs nihilominus conscientiam pol-

prorupit,

cum

suos proconsuii diceret

Mappalicus beatissimus intercruciatus Videbis cras agonem. Et


:

quod ille cum virtutis minus implevit. Agon


vus
in agonis promissi
:

ac fidei testimonio dixit


cffilestis

Do-

cxhibitus,

et Dei ser;

inferius

Mappalicus suo

certamine coronatus cst et et collegarum suorum

nomine proconsuli rei)romislt, nec fefellitin promisso suo vox fldelis pugnam, quam spopondit, exhibuit et palmam quam mcruit, accepit. Istum nunc beatissimum martyrcm, et alios participes ejusdem con;

exambire ad martyres passim, confessores et gratiosa deprecatione corrumpere, ut sine ullo discrimine atque examine singulorum darentur quotidie libellorum millia contra litteras feci, quibus martyres et Evangelii legem confessores consiho meo, quantum possem, ad Dominica praecepta revocarem. Item presbyteris, et diacoluissent,

quoque importuna

nibus non defuit sacerdotii vigor, ut quidam minus disciplinac memores, et temeraria festinatione praecipites,

qui

cum

lapsis

communicarc jam coeperant


;

gressionis, et comitcs in flde stabiles, in dolore patientes


,

in

qumstione victores
et

ut ca^tcri quoque
et in

comprimerentur, intercedentibus nobis. Plebi quo(|U6 et ipsi, quantum potuimus, animum composuimus
ut ecclcsiastica disciplina servaretur, iustruximus.

sectemini,

opto paritcr, et exhortor;


:

flne

verba

illa

tanto Patre dignissima

beatam Eccle-

Hasc ad
5-i.

Romanum

clerum.

siam nostram, (luam sic iionos divinae dignationis illuminat, quam temporibus nnstris gloriosus martyrum sanguis illustrat. Erat ante in operibus fratrum candida, nunc facta est in martyrum cruore purpurea. Floribus ejus ncc lilia ncc rosai desunt. Certent

locis

cnm

Porro quod tum hic, tum plerisque aliis in Cyprianus martyres distinguit a confessoribus nihilominus reipsa eadem sit nominis signifi,

catio;

constat loquendi

usu confessores

esse dictos

(jui, licct confessi

Christum essent

et carceri

manci-

nunc

singuli ad utriusquc iionoris am|)Iissimam dignitatcm ut accipiant coronas vel de opcre candidas,

pati,

nondum tamen

suscepissent in quaistione tor-

'

'

('.\fii'

cpisl. .\v.

'

lili'iii

cpisl.

IX.

Cypr. dc Laps.

'

Ideni ibid.

epist. X. XI. XII.

Apud Cyprian.
epist.

epist.

xxil.

'

Cypr.

Idem

xv.

SEDES VACAT.
menta
;

CHRISTI

ANNUS 253.
secundum
[)er

11
disci[)Iin;e

niartyres vero,

f|ui

tormenioruin quo(|ue
:

tenijiore, et

ordinem ad exomo-

Siuvitiam eonstantia sui^crassent

iios i|uo(|ue (|ui ili-

logesin veni;nit, et

niaiius im|)ositi()iiein e|iisco|)i

ros eruciatus pro Cln-isto suliiissent, inartyrio eoronatosaiiti(|uitas noniiiiahat, lieet iioiuluin niorte oc-

et cleri jus communieationis acci[)iaiit; iiiiiic crudo tempore, persecutione adliue perscverante, nondum
restitiita Ecelesia' i[)sius [laee,

cubuissent.

Quod euin

ex nniltis

aliis locis,

tuni pra''

ad commiinicatioiiem

seHini e\
facile

ej^istola Celerini eonfessoris

ad Luciauuin

admittiuitur, et otlertur iiomen


[xenitentia acta,

eorum

et

noiiduni

perspiei [)otest,

cuin

ait

UuicuiiKiue prior

nondum

exomologesi

facta, noiKJuiii

vestrum eoronatus
peccatuni remittat
veniani dare, ex

fuerit, istis sororiljus nostris lale


;

maiiu
illis

eis

ab

c[)isco[)o et clero imposita,

Eucharislia

intelliiiciis

niniirum

sie ipsis

datur,

cum

scri[)tum

sit

'

Qui cderit [)anem,

cumadhue viventes

libellum
:

i^ro iisdein

vel biberit calieem Domiiii indigne, etc.


50. Post luec autein
iis ijui

more ad episeopuin scriberent sed de his vocibus in nostris ad Ronianum Martyrologium Notis uberius. Hie autem inodo sit satis ex S. Ambrosio recitare quomodo, cum harum vocnm una sit significatio, usu tamen postea inductum est, ut diverso
sensu accipi in Eeelesia eonsueverint
rat

ha^c |)ra?sumpsisscnt,
sus[)eiisio-

nec desinerent, [iresbyteris ecclesiaslieam


nis
:

ipse eniin in
ita [)ero-

censuram minatur, sic diceiis Utar ea admonitione, qua ine uti Dominus jubet, ut interim [)rohibeantur oflerre acturi apud nos, et apud confessores ipsos, et apud [)lebem universain eausam suam cum,
; ;

precatione [)osteriori [^ra^^^arantis ad missain


:

Doniino [lermittente,
ligi ca'[)eriiiius.

in siiiiim inatris Ecelesi;c recol-

Martyrum

[)reces deposco, ([ui [)ro veritate

non

Quod

autein se id divino coiisilio

dubitarunt sanguinem fundere, nec dilexerunt ani-

faeere testatur, ea oecasione,

quonam modo
:

divinis

mas

suas us([ue ad mortein, ut mortis superarent

dignaretur responsis, narrat his verbis


diebus.

Castigare

auctorcm, eonfessorum orationes expostulo, qui bella


testantis inimiei,

nos itaque divina censura nec noctibus desinit, nec

dum

[)ie

vivereiit in catliolica pace,

Pneter nocturnas enim visiones, per dies

veletiam lia^retieorum conflietationem diuturno cer-

((uoqiie im[)Ietur

apud nos
iii

Spiritu sancto

puerorum

tamine pertulerunt, atque


occulti([uc martyrii

(ut

verum dicam)
;

longioris

innocens

ictas,

quas

extasi videt oculis, et audit, et

palmas aceeperunt sed reverigitur impio atque nefando scelere conscientia sauciata doleret, ac remedia vul-

Io(|uitur ea ([uibus nos

Dominus monere
secederem,

et instruere

tamur ad

Ia|)Sos.

Cum
cum

dignatur. Et audictis oiniiia, quando ad vos reducem

me Dominus
Cjprianus.

feecrit; ([ui, ut

jussit.

H;ee

neribus qua>reret
gendis,

eis

resisteret severitas eceleinfli-

siastic;e disciplina^

qu;c vigebat in pdMiitentiis


illis

dum
illi

nonnisi

[)erfunctis

in fulelium

57. Sed et eodem quoque argumento martyres et confessores litteras * ([uibus


;

scripsit in

ad

|)riniis

consortium admitteret delinquentem; coiisueverunt

primum
niam,

detentos In carcere adire

martyres, et

conqueritur, quod erga i[)S0S eonsuetam muneris tunctionem diaconi niinus impleverint; unde faetum
sit,

eisdemque |)aeein petere, rogare veab eisdem ad episcopos, et ca?teros sacerdotes aceipere litteras quibus in consortium piorum admitti [leterent.
confessores, ab
et sup|)lices
,

ut

propemodum
transgredi

neseientibus regulam ecclesiaillis

sticam

data ab

videretur occasio.

Quodnam

vero esset ejusmodi diaconorum officium,


:

doeet his verbis

lii

pra^teritum semjier siib aiiteest,

53.

Verumenimvero quoniam ex
censunc,

facili

indul-

cessoribus nostris factum

ut diaconi ad careeres
consiliis suis,

qiii

gentia enervari videretur


plinre,

vigor eccIesiasticaB diseisi

commeantes, inartyrum desideria


Scri[)turarum
prfficefitis

et

solvi([ue fibula divinac

gregatim

guliernarent.
,

Post ha?c
su|i[)lices

passimque nulla
delicti,

liabita distincfione [)roprii

eujusque
[)cena,
;

vero

commendat eorum modestiam


pro
Ia[)sis scri[)seriiif,

nec irrogata legibusecclesiasticis statuta


niinis in

litteras

ea adhibita cautione,

prsmature

Ecclesiam admitterentur

ea de

ut pace in Ecclesia restituta, coeunte episco[jo

una

causa, quas diximus, tres tunc dedit epistolas, qua'

cum

clero, id

maturo

consilio fieret.

ex tredeeim

illis decima, undecima, ac duodecima numerantur tres enim eodem argumento (quod rei pondus exigeret) seripsit * epistolas. Quarum [)rinia
:

58.

De

Ubellifi

qid amartyribus concedi solebant

ut lapsos EcclesicR restiluerent.

At in eo

illos

emendari

cupit,

quod

ait

Sed

et illud

ad diligen-

|)resbyteros Ecclesia! Carthaginensis admonitos reddi-

tiam vestram redigere,

ne temere lapsis aperirent Ecclesiam, nondum pace reddita, nec episeopo annuente. Sed et de [)resbyteris, qui id facere perperam pra^snmijsissent, vehementer expostulans, post alia illud addit Condit,
:

et emendare debetis, ut nominatim designetis eos, quibus pacem dari desideratis. Audio enim quibusdam sic liLellos fieri, ut dicatur

Communicet

ille

cum

suis.
est,

Quod nunquam omnino

a martyribus factuin

ut incerta et ca?ca [lehtio

tumelias episcopatus nostri dissimulare

et ferrc pos-

sem, sicut dissimulavi seinper mulandi nunc locus non est


fraternitas nostra a

et pertuli.
,

Sed

dissi-

invidiam nobis postniodum cumulet. Late enini patet llle euin suis quando dicitur et possunt nobis
: ,

quando decipiatur
sine

viceni, et triceni, et am|)Iius oHerri, qui pro|iinqui,


et aflines, et hberti, et

quibusdam vestruin qui duin


;

domestici esse asseverentiir

ratione restituendm salutis [)lausibiles esse cupiunt,

ejus
i[)si

i|ui

accipit libellum. Et ideo [)eto, ut eos

quos

Nam cum in magis lapsis obsunt et inferius minoribus peccatis agant peccatores p^rnitentiain justo
:
((

videtis,

quos

nostis,

quorum
,

ptrnitentiam satisfa-

ctioni

proximam
XI

conspicitis

designetis

nominatim

Cypr. episl. xsii.

Idem

episl. x. XI. xii.

1.

f.or.

Cypr.

episl. xi.

12
libello
;

SEDES VACAT.
et sic

re-

CHRISTI
tis(pic

ANNUS 253.
ab
eis

ad nos

fidei

ac disciplinae congruenles

suppHcibus ad episcopum de communi-

litteras dirigatis.

Htcc Cyprianus. Tanta


laiei

enim

catione libellis, quasi oppigneratam ac

maiiyrum

verentia et lionore non

tantum, sed

et clerici,

precibus debitam commuuicationem ab Ecclesia exi-

ac ipsorum pr;psei1im episcopus, martyres, et confessores in carcere detentos prosequi consueverant, ut ab illorum rogatione desciscere,
j-is

gebant potius,

quam

petebant. Veruni et illud certis-

simum

est,

ct,

quos

illi litte-

satis fuisse

quod ad hujusmodi libellos pertinet, non lapsis a martyribus pacem obtinuisse, nisi
reconciliarentur Ecclcsipe
;

conimendassent, despicere, invidiosum nimis


et

ct

[ler ei)iscopiim

id

([uidem

asperum censeretur. Qur.mobrem

populum, ne

Cyprianus
his verbis

iii

commentario de
:

Lajisis in secus facientes

pro cjusmodi lapsis litteras extorqueret, pro quibus festina comnuuiicatio rogaretur, ae invidia de jjacc
negata inejiiscopum conllaretur,
datis
aliis

declamat

Contra Evangelii vigorem,

contra Homini et Uei legem, temeritate


laxatur incautis communicatio
jiericulosa dantibus
, ;

quorumdam
falsa

de ea re

litteris

irrita et

pax

admonuit. 59. Cicterum liaud recens

et

nibil

accii)ientibus

profu-

est usus,

nec tempoi-e

tura. 01.

Cypriani

primum

excogilatus, ut consistentes in car-

Quid autem posthaec


verbis
'
:

acciderit, idemCy[)ria-

cere martyres et conlessores, pro eoium, qui a lide


persecutionis

nus

in sa?piiis

meinorata ad RonKuium clerum epi

tempore excidissent

reconciliatione
;

stola

narrat

liis

Postmoduin vero cuni


aliiiuo incita-

cum
ut

Ecclesia ad ej^iscopos darent libellos


'

TertuIIianus

eorumdem

siquidem libellorum sspius meminil,


iiuidam in Ecclesia non

(juidam dc

lapsis, sive

sua sponte. sive

tore, audaci llagitatione proruerent, ut paceni sibi a

cum

ait

Quam pacem

martyribiis et confessoribus promissam


violeiito inipetu niterentur;

extorquere
cle-

habentes, a martyribus in carcere exorare consueve-

de hoc etiam bis ad


;

runt; et ideo etiam iiropterea in vobis habere, et


tovere, et custodire debelis, ut sic forte et aliis prte-

rum
(pii

litteiuS feci, ct legi ei

mandavi

ut ad illorum
si

violentic.m interim
libello a

quoquo genere niitigandam,

At tu jam ad martyres tuos eilundis lianc potestatem ut quisque ex confessione vincula induit adliuc mollia, in novo custodije nomine, statim ambiimt nKcchi, statim adeunt fornistare possitis.

Insuper

martyribus excepto de saculo excederent, exomologesi iacta, et manu eis ad pcenitentiam


iiii|)Osita,

cum

pace

sibi a

martyribus

|)roinissa,

ad

Bominum
stolte

remitterentur.

Extant eaedein duae epi-

catores,

jam prcces circiuusonant, jam lacrymaB


;

cir-

et

perbrevcs

de his igitur omnibus a se

nec ulli magis cumstagnaut luaculati cujus(|ue aditum carceris redimunt, t|uani qui Ecclesiam prodiderunt et inferius Alii (nempe lapsi) ad me; :

gestis

Cyiirianus

pro sua excusatione scriliens ad

Romanum
rarum
slatur.
(ii.
,

clerum,

missisque ad euni a se tunc

scriphs epislolis,
(pias

talla

confugiunt, ct inde coiiununicatores revertunHicc omnia TcrtuIIianus,

omnia se egisse ex pra>scriplo litteper Clementium ille miserat, conte-

tur.

jam

labe Montani

foedatus, ut qui icgre ferret carnis crimine lapsos

ad

Sic igitur

admonih

(ut

demonslratum

est)
iiiar-

poenitentiam recipi. Ex quibus intelligas, pro ([uolibet

a Cypriaiio de
tyres
ct

Ia|)sis

magna
,

cautela rccipiendis

lapsorum genere a martyribus rogari libellos, nec carcere tantumniodo detentos confcssores id officii
praestare solitos, sed et eos (pii fidei causa ad metalla

coiifessores

omiies

;eque niagna aniini


conlcssor repu-

submissioiie (ut par erat) episcopo monenti obtempe-

rarunt; uiius

lanlummodo Lucianus
inventus
;

damnati
libelli,

esseiit.

Quwnam
lajisis

ixirro esset

ejusmodi forma
sciiS.

gnans

et coiitiadicens

est;

cujus causa uia(piid


iu
iii

quem
;

pro

martyres ad episcopos
'

gna; excitat;e suiit turbae

adeo ut

ea re

berent

ex co

()iieiii

Lucianiis

ad ipsum

Cypria-

agendum

foret,

visum sitCypriano, ceu

i'e

magni
v;i-

iium

scripsit, licet

improbato, possumus

facile intel-

monicnti, Aposlolicam Sedeiii tametsi paslore

paulo inferius recitabimus. 60. Fluxissc autcm inde ea consuetudo videtur (juod Lqisi ad confessores ab ejtiscopis pro pace conligere;

quem

cantem consulere.
bens
vos
'\

Ad deruni

it;K[ue

i[)sius

scri-

qua; post priores datas ab se ad


:

eum

litteras

conhgerint, his verbis significat


litter;:s,

Post factas ad

terentur, ut ab

sequenda, prius^iuain reconciliareiitur Ecclesiai, mitillis prinio vcniam [jeterent, in quos


inverecundius deliquissent, duni
illis, ipsi

fratres carissimi.

quibus actus nosler


accessit,

expositus, et disciphna! ac dihgentiie

fortiter conlitentibus

que raho
et ipse

decIaiT.ta est,

aliud

quantukicumquod nec

ignaviter pernegassent.

Magna

certe in pri-

i|)sum latere vos debuit.

^am

frateriiosler Lucianus,

mis bujuscemodi poena

esse videbatur, ipsos turpi

unus de

coiilessoribus, lide quidein calidus el


,

negatione fu^datos vel vultiis

eorum

inspexisse con-

viitute robustus

miiius Doniinica lectione fundatus,


imperili

tessionis gloria lulgidos at(|iie decoros.


liac via el
i[ui

Consulebatur

qu;e(laiii coii;;tus est,

jam

jiridem se vulgi
scripti
libelli

confessorum dignitati

et la|)soruiii utililati,

auctorem constituens, ut inaiui ejus


[);ilieus
plin;r!

sic

cogerenlur. ut victi,se victoribus subjicere,

gregTdim multis nomiiie Pauli d;uentur; cuin Mapniartyr cautus et verecundus, legis ac disci-

eaque animi deinissione eorum precibus veniam ab Ecclesia iiromeieri. Sed quod in reniedium olim
fuerat introductuiii. liumaiia luniuitia co-pit convertere in delictum
:

memor,

nullas

contra Evangeliuiii
piet;;te

lilteras

fecerit,

sed tantuiu domestica


et sorori,

commotus,
mandaverit

diim

lapsi, spreto

episcopo ac

aliis

m;Uri su;e

quK

laps;e fuerant,

sacerdotibiis, spoiile (oinolaiciil ad niartyics, extor1

Cjpr.

episl. .\v.

idem

epist.

\ili. et

xiv.

'

Apud Cyprian.

'

Tertui. de

Pii(iicil..

Apiui Cyiiriaii.

e|iisl.

xvii.

epist. .\.\iii.

'

SRDES VACAT.
pacem
serit.

CIIRISTI

ANNUS
atcjiic
iii

253.

13

dari; Saturnimis quoqiie


,

i>nsl

tormonta adiiuc
iitterr.s

maturifate

consilio |>rn(lentiores episcopi esse

in carcere constitulus

nullas ejusniodi
taiituni

cnii-

consueverint

rcstiliieiidis in Ecclesir.m lapsis, Cal-

Lucianus vero non

Paiilo

adhiic

in

donius

e|)isc()|)iis

inanifestavit exein|)lo in
iii

(;a

([iiam
sit

carcere posito, noniini!

illiiis liliellos

nianii sua scii-

;id (^y[>rianiiiii

dcdif ciiisfola,

qua quid fiesfum


'
:

ptos pr.ssim dedit, sed et post ejus excessinn (>adcin

narnit, dc
(lcrciitur

illis ;i^(mis ([iii [)nst

nej;;;tionem iterum vi-

nomine perseveravit; diceiis lioc sihi maiulatum, iics( ieiis noniino inajiis qiiam coiiser\o olilcmperandum. Aiirelii (pio(pie adolescciifacerc su!) ejus
at>

csse confessi,

liis

verbis

]\ecessit;is

illo

tein[)oruin facit,

ut non temerc [lacem demus; sed


ii,

o[)ortcbat vobis scri!)ere, ([noniam

(|ui

postea(|uam
facti.

tis

tormeiita pcrpessi nomiiie,

liliclli

mulli dati

suiit,

sacrificavcrimt, itcrafo

tcul;iti

extorres sunt

ejusdem Luciani
(>3.

maiiii scripti, (piod littcnis


:

illc noii

Videntur

erj;(i
,

mibi
et

aliluissc

[>rius

delictum
et hi

dum

nosset; et [>aulo inferius

[lossessiones
lilteras niisi,
fieiet,
iit

domos

(iimittiint;

paMiitenfiam
essent,
,

1'ostquam vero ad eos

(piasi

axentes, CJirisfum sc([iiiintur.


et

Quinam

inoderatius aliquid ct tcmiicrantius

uiiiver-

quid

illis

eontif^crit,

soruin confessorum

lam

scripsit.
,

nomine idem Lucianus e[>istoqua pmic oinne vinculum fidei, et


Domiiii
,

|)resbyteriiiiu
niilii

Ergo Felix ([ui subministrabat sub Decimo proxinnis


sulidit

vicinus ([)lenius cofjnovi

euindem

Fclicein) et

tiiuor Dei

et

mandatnm

et Evan^elii san-

Victoria conjux cjus et Lucius fideles, extorrcs facti,

ctitas et firmitas solveretur. Scri|)sit eniin

onmiiim
for-

relii|uerunt [lossessiones
et seii [ler se,

(|uas niiiic tiscus tenet.

Sed

nomine universis eos pacem

dedisse,

et liaiic

seu pcreosdem, mulier nomine Bona,


(juia teneiites

mam

per

me

aliis e[)isco[>is

iiiiiolcsccrc vellc;

cujus
(^st

([u tracta est a inarito ad sacriticandum; qua3 conscientia

epistolap

exemplum ad
'

vos traiisinisi;

quie

lni-

nou commissi, scd


:

manus
:

ejus

jusmodi
Gi.

ipsi sacrificabant

sic ipsa ca-pit

dicere contra

Non

Universi confcssorcs Cypriano


,

[)a[);e

salu-

fcci;vos
er;,'^^

fecistis;

sic et i[isa extorris facta est.

Cum

tem. Scias nos uuiversis


constiterit

dc

([iiilnis

apiid te ratio

universi

[);u'ein

[lefcrcnt

dicentes

Recupera-

quid

post

commissum
[ler te et

egerint,

dedisse

pacem;
tyrihus

et

hanc forinam

aliis e[>isco[)is iii-

notescere voluimus. Optr.mus te

cum

sanctis

mar-

pacem habere.
Lucianus
littenie,
:
'-

Fra^sente de cleio et exorcista

et lectore,

scripsit.

Hucus(|ue hhcUus,

([uamamiscramus; |Krnitentiam agentes et Cliristum publicc suinus confessi; quamvis mitii videantur [lacem debere acci[>ere tamen ad consultum vcstrum eos diinisi, ne videar ali([uid temere pnesumerc. Haec de lapsis [lostea fadis
viinus fidcm,
, ,

adeo improbat Cy[)rianus, de ([uibiis ratio Additum est [danc ipii snbdit constiterit quid [>ost commissum egerint. Queb res
seu Luciani
fiuas
,

extorribus Caldonius.
67. Diccbantur extorres (ut diximus) qui, ne Christnm iie^^arc co^crentnr, dimissis omnibus se
,

majorem

noliis contlat

invidiam; ut nos,

cum

sin-

sutitraherent;

([ui ctiain

infer confessores

fiiilorum causas audire et excutere ca'[>eriiniis, vi-

rabantur.

Nam

deamur
(i."i.

miiltis nefjare,

quod

se

nunc omnes

jaclant

confiterentur,
ista confcssio

etsi coram judice libera tamen facfi potiiis, quam verborum,

adnumevoce minus

a martyribus et confessoribus acce|)isse.

videbatnr; diiin. ut Cbristi fidem sal[late-

sic

Quanta auteni niala ex Ueni([ue hujus narrat


:

his oboi-ta sint,

idem

vain custodirent, neve reli^ionis dispcndium


([ue suos

scdilionis

orij^o

jam

rentur, hona sua fisco |)ossideiida dimiftercut, caros-

ceepit;

nam

in provincia noslra [)er ali(|uot civitates

dulcem([uc

|)atri;.in

rclinqucrent, in exter-

in pnT[)Ositns
[icicem,

impetus multitudiiium factus

est; et

nas regiones migrantcs.

([uam seinel cunctis a inartyribus


territis

et confes-

Ecclesiam recipiendos
tuit

Quamobrem hos jurc in esse, ad cum rescribens, sf;i-

sorihus datam clamitabaiit, confestim


tari
(jui

sibi rc|ira>seu-

Cyprianus
(i8.

*.

coegerunt,

ct

subactis

[>i;cj)ositis

suis,

tidei

ad resistendum ininus virtute aiiimi et robore [)rGPvalebant. A[)ud nos eliam ([uidam turqui vix
in

Non has tantum ad cleriim Romannm idem Cy[)rianus una cum suis (^aldonii htteras misit sed
,

et fasciculo alligavit Celerini

bulenti,
tur, et

a nobis

in [^r.Tteritiim re^^ehan,

ad illum redditas

litferas;

Lucianum, et liujus qui|>[)e qui Romana; Ec;i(l


,

nostram pr;esentiam ditlercbantur

[)er

desia; judicio cuncta [irolwri cu[iiens

eamdem

de

hanc e|)istolam, veluti qnibusdam facibus accensi,


|)lus

omnibus

qua; accidissent
;

plenissime voluit

fieri

exardescere, et

pacem
*

sibi

datr.m extorquere

cerfiorem

ut tiiin de rebus a se gestis exactam red,

cteiierunt; de (juibus quales ad


tciT.s

fccerim,

exemplnm
ei

clerum nostrum litvobis misi. Sed et quid


integritate
et lide
siia

deret rationem
esset,

tuin vero de

iis

qnae [wstea ;icturu3

niihi (ialdonius collega


scri|)serit,

[iro

quidve ego

rescrifiserim

utrum([ue

ab eadem sede silii regula tradifa, primariae oblatraidium ora comsedis auctorilnte sufruHus Exem[)esceret. Sed haec ipse de citatis epistolis
, ' :

ad vos legendum transmisi.


lio

E.vtant omiies a Paine-

plar

inquit

quo(|iie epistolae Celerini boni


,

et ro-

decentiori dispositce ordine, ex quibns |)erjucun-

biisti

conf(3ssoris

qiumi
,

ad

Lucianum eumdem
Lucianus ei rescriet laborem circa
et
sit

(iam epistolarem historiam contexere valeamus. 0(1. Disc' plinares legcs de lapsis Roniai iii Concilio editce

confessorem
[)scrit,

scri[)serit

itcin (|iiid

unicersis Ecclesiis prcescribiintur.

Quauta
=

niisi

vobis;

ut sciretis,

oiiinia,
relis,

et diligentir.m

nostram,

veritatem disce-

Celerinus confessor

quam
epist.

moderatus

et

Apud CypfiaD. epist. xvil. Apud Cyprian. epist. xxiii.


'

Cypr.

epist. .KSiii.

episl. .\l.\.

Idem ead.
'

Cypr. epist. sx.

ApudCypriaii. epist. xix.

-Cypr.

xx.

' Idera

ep. xxiii.

, ;

14
caulus
,

SEDES VACAT.

CHRISTI

ANNUS

253.

et humilitate ac timore sectfe nostra? verecundus; Lucianus vero circa intelligentiam Donii-

72. Missurus porro ad

Romanum

clerum

litteras

Cyprianus

quod

nefas esset ecclesiasticos alio quo-

nica^ lectionis (ut dixi) niinus jieritus, et circa invi-

diam verecundi;c nostnu i'elinquendam


molestus,
69.
etc.

faciiitate

sua

Sed

et ijuae

Celerinus confessor de sorore


:

lapsa sollicitus scrihat, hic narrasse ulile erit

In

magna, inquit ', tribulatione me constitutum scias et, ac si sis niecum pra^sens, sic diaritatis pristitKC reminiscordieac nocte; Deus solus scit. Etideo peto, ut annuas de?iderio meo, et mecum doleas in morte
sororismea!, qua; cecidit in hac vastatione Christo;

piam quam ecclesiasticis hominibus tabellariis uti, quod ca'teri abessent derici novos creare ad eam obeundr.m functionem opus habuit quamobrem Saturum tuni ordinavit lectorcm, et Optatum confessorem subdiaconum constituit; de quibus hcTC Quoniam scribit ad clerum Caiihaginensem oportuit me per clericos scribere (scio autem nostros
, ;

'

plurimos absentes esse, paucos vero, qui


cesse
fuit

illic

sunt,

vix ad ministerium quotidiani operis sufflcere) ne-

enim, et exacerbavit Dominum nostrum; (juod nobis manifestum videtur. Pro cujus factis ego
sacrificavit

tur; fecisse

novos ahquos constituere , qui mitterenme autem sciatis lectorem Saturum, et hypodiaconum Optatum confessorem. Fuerant jam
antea probati
,

in hetitia Pasch;c tlens die

acnocte, in

cilicio,

et

ambo

ille in

lectione

hic vero lector

cinere lacrymal)undus dies exegi, et exigo usque in

liodiernum. Us-c et alia ipse de ea ex quibus sane conspicitur (quod ad temi)us spectat) jam ante tempus Paschale ejusmodi Decii persecutionem ccr,

I)isse

ac proinde (ut demonstratum


et Decii

est),

Philippo-

rum necem,

imperimn hujus ferme anni


litlera!

catechumenorum doctor jampridem constitutus; ambobus olim egregio morum exemplo collatorum ordinum candidatis. Quibus videas nihil persecutionis tempore esse remissum de exactaecclesiasticadisciplina, quffi mature admodum in novorum ordinum initiatione procedere consuevit.
fuerat audientium
,

exordio contigisse. Extant et Luciani

qui-

Per hos
psisse,
litteris
'

ita^iue

ad

Romamun

clerum

se tunc scriredditis

hus Pauli martyris jussu se pacis


profitetur.

libellos

dare lapsis

idem

in

posterioribus ad

eumdem

attestatur.

70.

Inter hajc

diximus Cypriani
sas
,

litteras

autem paulo post primas quas ad clerum Romanum mis-

73. Post ba^c

ardentius

autem accidit, ut lapsi a Cypriano pacem peterent idque tanquam Ecclesiffi


,

cum nondum

([uas

modo diximus ad eumdem


,
;

nomine

datis litteris.

Horum

temeritatem

ille

retun-

cleruni scriptas epistolas tab(!llario dedisset


ipse Cyprianus ab eodeni clero Roniano, et

accepit
iis (pii

ab

dens, in episcopis ac fidelibus caiteris, non in lapsis hax addit ^ Ecclesiam consistere demonstrans
,
:

ex

eis in

carcere erant detenti epistolas duas;


essent,
ipse in fine,

quK
(ut

Absit cnim, nec Dei misericordia

et potestas in-

cujusnam argumcnti
verius putanuis)

imo

appendice

litterarum ad clerum
:

Romaiuim

his verhis indicat

Opportune vero

supervenerunt litterre vestra>, quas accepi ad clcruni factas; item quas beati confessores Moyses, et Maxi-

lapsorum numerus, cum scriptum sit Dcus nonest mortuorum, Si autem quidam lapsi sed vivorum et addit Ecclesiam se volunt esse et si apud illos, et in illis
victa patiatur, ut Ecclesia esse dicatur
:

mus

Nicostratus

et cwteri

Saturnino, et Aurelio
vi-

et ca;teris

miserunt, in quibus Evangelii plenus


et

quid superest (juam ut ipsi rogentur a nobis, ut nos ad Ecclesiam dignentur admittere ? Summissos ergo, et (piietos, et verecundos esse oporest Ecclesia
; ,

gor, et disciplina rohusta legis Dominicffi continentur. Laborantes hic nos,


totis fidei

tet eos,

qui delicti sui

contra invidia;
,

impetum
et prius-

hent, nec Ecclesise

memores satisfacere Deo denomine litteras facere, cum se

virihus resistentes

nuiltum sermo vestcr


fieret,

adjuvit, ut divinitus

compendium
littene
,
,

magis sciant tcclesia! scrihere. Ha>c ipse. Qui et presbyterum Caium (|uod communicasset cum la,

(juam venirent ad vos


misi
,

quas vobis |)roxime


unanimiter eti;an

])sis,

et

pro

eis

oblatioiies
;

obtulisset,
aliis
*

voluit esse

declann-ctis nobis
stet

quod secundum Evangelii

legem
terae

nebiscum

fortiter atcjue

excommunicatum sed et id ipsum hxc ;ut ad derum Carthaginenseni


terea
stris
si

comminatus
:

scribens
,

In-

vestra sententia.

Romanorum
esse constri.

Porro ejusmodi clericorum litconfessorum excidisse videntur

quis immoderatus,
,

et

prsceps
,

sive de no-

presbyteris

et

diaconibus

sive de peregrinis

nam
ab
iis

priores illas, per

Clementium
clerum

scriptas, diversas

ausus

fuerit ante

sententiam nostram communicare


nostra arceatur,
,

cum

lapsis;

communione

apud

71.

Verum

his ad

Romanum

Cyprianus
',

a(Jjecit litteras

a se rcdditas ad Moysen,

Maximum

et alios itera

Romanos

clericos detentos in carcere

quando in nos causam dicturus temeritatis sua? unum, permittente Domino, convenerimus. 7i. Illud etiam est ohscrvatione dignum (quod
ad exactam disciplinam ecdesiasticam spectat) haud sinc aliipia p^ena relin(|ui clericos illos voluisse, (pii
in persccutionc,

confessores, quos pluribus laudibus prosecutus cst; quippe qui, cum primi onmium confessi esscnt
Christi
tionis

nomen, nobile c;iHeris exhibuissent imilacxcmplum. Tanti ponderis crat Romanorum

sua sponte, abs(pie ;iccepta licentia


;

Carthagine recessissent

(pios ((luantumlibet cpiscopi

clericorum (pio(lcum(|ue virtutis specimen editinn, ut alios quamlibet longe positos iu transmaiinis provinciis

habcrcnt exeniplum qui se

subtraxisset, et

adhuc

pcrsccutione durante iidem in certamen etiam re-

ad imitandum
epist.

alliceret.
1

'

Apud Cypr.

xxi.

Idem

epist. xxii.

'

Cjpr.ep. xxiii.

Cypr.
'

epist.

xxiv.

Idem

epist.

xxiv.

'

Idem

epist.

ixvii.

Idem.

epist. xxviii.

SEDES VACAT.
(liisscnf)

CHRISTr
[)er

ANNUS 253.
Romanam
:

15
Ecclesiam
avitre disciplin;p, ct
;

Cyprianus

in clivisinno

nu-nsnnia, npnipc a

fiiissc

slipendio cloritdrnni voinit ai)slinere, doncc coruni

[)atcrnarum triulitionum vigilantissiiuam ciistodcm


uiide et subdit
((

causa,

i|iso

rcdcuntc cpiscopo plcnius coj^nosci posl'orro dc

Absit cnini ab EccU^sia Roinana;


[(rolaiia
f;u'ililidc

set; liicc

plurihus ipsc dicta cpistola ad clcruiu Cai'.

vigorcm
ncrvos

suum

taiii

diniittcre, et

tliagincnscin

liis

onuiihus

(|ua' accidisscnt
(|uiil

severitiitis

cvcrsa li(lcim;ijestatcdissolverc; ut
iaccant, sed et cadant evcruiiuis

posl inissas littcras pcr Saturiuu ct Oplaliiiu, ct

cum adhuc non

tiiutuni

in eos procacitcr [Kicein postulautes, et de iisdcni ad

soruiii tiidriim ruiu;c,

[)r()[icratii

remcdiiicom-

cleruin Cartliaf;ineiisein scripsisset,

Romanum
eodcm

clc-

rum

rcddit ceitiorcni. Sed et alias


,

arjiu-

mimicatiouum uti(|ue non [iroUitiira pricstentur, et nova per miscricordiam falsiun vulncra vetcribus
transgressionis vulncribus iin[)rimantur, ut miseris

cavendo vetcruoso serpente Privato lu-eretico, de (pio superius dictum est sollicite admonuit; dcdit lias Cyprianus litteras Komam perferendas Fortunato hypodiacono (piod
cpiibus de
,

mcnto adjunxit

ad eversionem majorcm eri[)i;dur Multa dcnique id gciius inculc;it.

et

poeuitcntia.

retlditae

Romano

elero ad

eum

littera;

'

testantur.
,

75. Acceptis prioribus

tam ad clerum quam ad


Cy|)riani
littcris
,

77. Quod vero ipsorum esset muneris, vacanto adhuc sede, invigilare su[)er universum Dominicum grcgem, cadcm quoque ad alios se scripsisse testantur,

confessores in carcere

detentos

cum

subjiciunt ista

((

Quales

litteras in Sici:

visisque ah eo scriptis de lapsis recipiendis, dequc

convulsaab ah^iuibus
temeritatem damnare

ecclesiastica discipliiia;

horum
proba-

liam quoque miserriinus subjectas habebis quanquain uobis ditferend^c hujus rei necessitas major iu-

Romauam

Ecclesiam

cumbat, ([uihus post excessum


viri Fahiaiii

nohilissiniiT nicinori;c

reque per omiiia iu ea re Cy|)riaui seiitcntiam redditisad Cy|)riauiim litteris, Romaiius clerus gravibus

uoudum
et

cst c|)iscopus [jropter

rcrum

ct

temporum
moderetur,
cepta

difticultates constitutus,

qui omiiia

ista

quidem
Extant

asserlionibus,
',

lirmisiiue decretis siguilicat.


illi

eorum, qui

lapsi suut, possit

cum

au-

ipsa; littera;

quibus

nequaquam

se ali-

ctoritate et consilio

hahere rationem.

At ha^c pric-

quid novi in re tanta deccrnere, sed semper servatam in Ecclesia disciplinam perscribere profitentur. Ac prinium illud, cum cominendat Cypriani studium, quo Roman;p EcclesicC judicio sua exhibeat examinanda atque probauda postea de ecclesiastica
;

nou

se

tautum

Siculis et Afris, sed et universo


,

chrisUano orhi pra^scribere quae [laulo inferius ab eisdem posita suut, manifcste declarant, cuin aiunt
:

Aspice totuin orbein

|)a;ne vast;itum, ct ubi(|ue j;i-

cere dejectorum

reliquias ct
,

ruinas

idcirco

tam

discipUna persecutiouis tempore etiam mordicus retinenda, h;pc subdit


in pace
:

((

Quid eniin, inquit, maj^isaut

tam aptum

aut in bellis persecutionis txmi

(|uam late pro|iagatuiii videtur esse delictum. Nousit minor medicina, quam vulnus est; non sint minora remedia, quam funera.
Hicc
illi.

grande expeU cousilium

necessarium,
ris

tenere ?

quam dcbitam severitatem divini vigoquam (|ui remiserit instabili rerum


.

cursu erret semper necesse


variis at(|ue incertis

est, et

huc atque

illuc
dissi-

negotiorum tempestatibus

idem clerus Romanus, ad evilandam invidiam odiumque lapsorum, ne i[)si tautuin viderentur auctores at(|ue [)ervulgatores severitatis eccle78. Porro
siasUca; disciplinae

petur, et iiuasi extorto de

manibus consiliorum gualiter

bernaculo
pulos.

navim
,

ecclesiastica; saluhs illidat in sco-

adhuc

instante,

hoc i[)so tempore persecutione Roma; Synodum hahuere, convocatis


; , ,

Ut appareat, non
nisi se

saluti ecclesiastica?

vicinis episcopis praeseutibus

ct iis

qui ex

aliis

re-

consuU posse
quasi
plina; ipsius

qui et contra ipsam faciunt

gionibus extorres episcopi


fidei

Romam

ad tutum portum

quidam adversi fluctus repellantur, et discisemper custodita ratio (|uasi salutare aliquod gubernaculum in tempestate servetur.
,

convenissent; in tanta enim

genUum mulUtuibi

dine ex omnibus orbis

regionihus

degeutibus

76. Videas ex

iis

plane
,

Romanam

Ecclesiam in
ecclesia-

quemlibet, mutato pra^sertim habitu, potuisse dclitescere, ex iis qu;c nunc vidcnuis in ea, facile indu-

omnibus doini forisque


stica? disci[)Una

in pace belloquc

cimur ut credamus. At de hahito ea de


Concilio clerus

re

Roma;

servandre vindicem pncfuisse, nec


ulla ex parte quavis occasione con:

Romanus

iisdem

litteris

ad Cypria-

passam
vellt
:

esse

eam
addit

nam

Nec

lioc

nobis

nunc nuper connos adversus

silium cogitatum est, nec ha;c apiul

improbos modo supervenerunt


discipiina legitur antiqua.

rej)entina subsidia;

nuin reddiUs, his verbis siguilic;it, quae [iriiiium haec Perquam enim nobis et iuvidiosum et habent onerosum videtur, non per niultos examinare, quod per multos commissum videatur fuisse, et unum
'
:

((

sed antiqua ha;c a[)ud nos severitas, anU(|ua fides,

sentenUr.m dicere

cum tam
exiisse
,

grande crimen per


;

Quoniam nec

tantas de

nobis laudes Apostolus protulisset dicendo \ Quia


fides

vestra

prsdicatur in toto
fidei

mundo

nisi

jam

quoniam nec firquod non [ilurimorum vidcbitur habuisse consensum. Et post alia de epi-

multos ditTusum notetur

mum

dccretiim potest esse

exinde vigoriste radices


tus fuisset
fuisse,
;

temporibus
et gloriae

illis

quarum lauduin
crimen

mutuadegencrem

sco[)is

qui tunc Romam ad


:

Synodum

convenere, haec

habet

maximum
;

est.

Ha;c et alia

Roma-

79.

Cujus temperamenU moderamen nos hic

nus clerus

ex quibus apparet tenacissimam sem-

tencre quaerentes, diu ct

quidem

inulti, et
;

quidem

cum quibusdam
'

e|)iscopis vicinis nobis

et

appropin-

Cypr.

episl.

epist.

xxxm.

xxviii.
*

'

Idem

epist.

Idem xxxi.

epist.
*

xxix.
i.

'

Apud Cypr.
'

Rom.

Apud Cypr.

epist.

xxxi.

, ,

16
quantibus,
ct

SEDES VACAT.
quos ex
niliil

CHRISTI

ANNUS 253.

aliis

pro\inciis longe positis

missa; sniit, et in notitiam Ecclesiis omnibus, et universis fratribus pcrlati.c sunt.

perseculionis islius ardor cjecerat; ante conslilutio-

innovcnduni pulavinuis; sed lapsoruni curani mediocriter tcnq)erandam csse cicdimus ut interim, dum episcopus dari a Hco nobis
iicm episcopi
;

82. Porro

eaedem

liltciic

ad Cyprianum

in Afri-

pcr ccclesiasticos lidiellarios Siiturum alque Optatum clericos allatffi sunt; quibus etiam tunc qui in

cam

sustinetur

in

suspenso
,

eorum

qui moras possunt

carccre eranl
alii

Romani

clerici confessores
litteras
'

Moyses, et

dilationis sustinere

causa teneatur.

Eorum

auteni

ad euindem Cyprianum

dederunt, eas-

quorum
non
ter

vila3

suae finem

urgens exitus dilationem


si

dcinque a

cictero clero libcre agente scriptis littcris

potest ferre,

ada

pcenitentia, etprofessa frequcn-

adjunxerunt.

Nam

earuni

illi iii

suis etiam

memine-

suoruni detestatione factorum,


si

lacrymis,

si

gc-

runt, qiiibus admirabilcm

(piamdam

in peiierendo
,

mitibus,

fletibus dolenlis ac vcre pa?nilentis

animi

diulino carcere pricse ferunt tdiicritatcm

non utiquc

signa prodiderint,

cum
,

spesviveudisecundumliomiita

ex infirniir naturiB viribus, sed ex divin;e Scripturffi


thcsiiuro

neni nulla substiterit


subveniri
,

demum

caute, et sollicite

comparatam, ac majoribus
:

in dies ticcessio-

Deo ipso sciente (juid de talibus faciat, et qualiter judicii sui examinet pondera; nobis tamen anxie curantibus, ut ncc j^ronam nostram improbi
liomincs laudent facilitatem
;

nibus cumulatam

dedarant

quid prteterea optent, his verbis Htec, et hujusmodi cum de Evangelio

collata perlegimus, etquasi faccs

qut^sdam

tid

intlain-

nec vcre pocnitcntes


sit illa

mandam

accusent nostram quasi

duram crudelitatem. Quam


festinanter
la-

fldcm Dominicis vocibus suppositas nobis sentiamus hostes veritatis non tantum non jam
:

ergo

parum

tuta

quam(|uc dubia

perhorrescimus, sed provocamus,

et

inimicos Uei
et nefa-

exbibita reconciliatio etiain petcntibus

eam cum
et

jam hoc

ipso, (juod

non cessimus, vicimus;


subegimus.
et si

crjmis, dicta nuper sententia declaravit.


80. Sed et

rias eontra verittdem leges

nondum

quas leges priescribant,

admonitio-

nem

ingerant

Romani

clerici lajisis pirnitentibus in


iit

nostrum sanguinem fudimus, sed fudisse parati suinus. Nemo hanc dilationis nostrtc inoram clementiain judicet, qutc nobis ofticit; qute

Ecclesiam redire conantibus,

Iiic

ctiam intexa-

impcdimentum
gloriosum Uei

mus, argumenti

ratio ])ostuIat.

Pulsent, inquiunt,

glorite facit; qua? ca:'Ium diOert, qua?

sane fores, sed non utique confringant; adcant ad limen EccIesiiC, sed non ntique transiliant castro;

rum

cffilestium

exculient portis, sed armati


;

mode-

stia, (jua

intelligant se desertores fuisse

resumant

conspectum inhibet. In bujusmodi cnim certamine, et in hujusmodi, ubi decertat fldes, pradio, mora martyres non distulisse, vera clementia est. Pcte ergo, Cyiiriane carissimc, ut nos gratia sua Uominus magis ac magis in dies singulos (piosque uberius
atque propensius
fenlite

precum suarum tubam, sed qua non bellicum clangant arment se quidem modestiic telis, et quem ne;

et arniet, et illustret, et viribus

po-

gando mortis nietu

mant

clypeum. resused ut contra hostem diabolum, vel nunc


fidei

dimiseraiit

firmet ac roboret.

Htec

ipsi

et alia id

genus

complura.
8.3.

armati,

non contra Ecclesiam, (pur illorum


illis

dolet

Quod insuper dc laiisorum

restitutione

com:

casus, armatos esse se credant. Miiltum


petitio

proiicict

probent,
rat,

qua ad

eos idcm Cyprianus nuper scripse-

cessaria, patientia

modcsta, postulatio vereeunda, liumilitas nenon otiosa. Mittant legatos pro suis
prolati

hujusmodi ac dignam sane atferunt causam Animadvcrtimus eniin, te congrueiite censura, et


a ])resl)yteris

doloribus lacrymas; advocatione fungantur ex intimo


pectore

eos digne objurgasse, qui

gemitus

missi criminis, et

dolorem probantes compudorcm. Hiec ct alia de pra;,

suorum pticem

immemores delictorum jier absentiiim tuam


sanctum Uomini canifixcilitate

fcstinata, et pra'ci]iiti cu])iditatc extorsissent; ct illos,

scriptis legibus pa^nitentibus lapsis

Romanus
decreta
,

clcrus.

qui sine respectu Evangelii

81.
lapsis

Quaj autem Roniie in


,

liac

sunt Synodo de

bus, et margaritas porcis profana

donassent;

coercendis

vel reci|)iendis

eadem

eum

grande deliclum,
scribis)

et

pcr lotum pene

orbcm

universa' Ecclesiae Catholica' servanda pi\Tscripta, ad

incrcdibili vastatione grassatum,


(iit i])se

singulas toto orbe dilTusas Ecclesias missa sunt. Taii-

non oporteat nisi, caute moderateque tractari, consultis


ut in tuis
litteris et

tam enim

in sedc Pctri

incsse auctoritatem

omnes

omnibus
i))sc

episcojiis, presbyteris, diaconibus, confesso,

intelligebant, ut univcrsus longe lateque dilVusus ca-

ribus, ct ipsis stantibus laicis


testaris
:

Iholicus orbis sibi scrvandumcsscindubitatum liabe-

ne,

dum volumus

tis

quod sciret a Pclri calhedra dimanare. Uc vulgaautem per orbcm stalutis de lapsis Roma; dccrctis Cyprianus aftirmat dum scribens ad Antonianum ha-c ait in primis de Novatiano timc Romana? Ecclesiic Additum est etiam ad presbytcro subscribente
ret,
,
'

subvenire, alias majores ruiiias


])eccantibus venia prtpstetur?

importune ruinis vidcamur parare.


si

Ubi enini divinus metus relinquitur,


i>t

tam

facile

iiiferius:Cffiterum,

ubi

erit,

(juod custodia squallidi carceris includunsi

tur, ([ui Cliristum contitcntur;

sine periculo fidci


in

alia

decreta scripta,
scripsei^at

Novatiano tunc scribente,


ct

et

sunt

(]ui

ncgaverunt? Ubi quod


si

(juod

sua voce recitante,

presbytero

narum

ainbitu vinciuntur,

sine

nomine de catecommunicatione

Moyse tunc adhuc confessore, nunc jam martyre subscribcnte Ut lapsis infirmis, et in exitu conslituquai litterffi per totiini mundum tis pax daretur
:
:

non sunt (]ui confessionem Dei non rctinueruiit? Ubi quod (U^tcnti martyres gloriostis aninias sutis ponunt;
si, (]iii

dercli(]iieruiit tidcm, ])criculorum, et delicto-

'

Cjpr.

epist. Li.

'

Apiid Cypr. epist. xxvi.

Mat. vil.

SEDES VACAT.

CHRISTI
H;i'c

ANNUS 253.
omnibus
([uis
aliis

rum

siiormn non sontiunt


iii

UKij^iiihuliiicin ?

mmiic;ilio diccbatiir. ([uod ab


iiii[)crlirclui'

imritcr

ipsi, at(|ue alia [ilura

eaiiiilcni sciitciitiani.
liaiid

Ecclcsiis,

(|uam anUi

a
rc

Roniaiia

Si. Post
tcrccssif,

liicc aiilcni

mulhiin tcniporis
Cypriano

iii-

Ecclcsi;i

pcrcc[)issct.

S(>il

quod de
su[)|)clant.

liac

exempla

cuin iiiislrcmas

scrijilas a

litlcras,

jiro[)cmo(liuu

innnincra

de his frcfiuenlilteris,

rcdditas a rortiiiialo liypndiacono


aeccpil; qui cliam alias dcdit ad

', Honmiius clcriis ipsum Cypriaiumi

tissimc suis locis agemiis.


87. His

ab Apostolica Scdc
;i(l
'

acce|)tis

C\-

cjusdem propcmodiim
loii^^c

ar;iuinciili

(pio su[)criorcs

^,

|)riaiius inisit cas

(^^irthagincnscm Ecclesiam,

mo;

scd iinrposlcro ordiiic a Paniclio rccitatas; cinn, (iua>

nuit([uc lilteris

prcsbyteros at(|ue diaconos, ut dailliE

antc has dat;c erant, post

lias

jioiiat

iiumcro

rcnt o[)cram,
rcgrinisi|ue

quo

ca>teris

innotescerent

peeas
ct

triycsinio primo. (^a^lcrum cjus induslriam in dispo-

etiam

cpisco[)is

at([ue

[^resbyteris

nendis Cypriani cpistolis cuin mafrnopcrc comnicndcnius, liaud taincii possumus eidcm
asseiitiri;
iii

cxscribere voleiilibus tiibuercnt facultr.tcm;

quod

omnilnis
liisto-

Saturo lcctori qiio([ue dcdcrat in mandatis. Sciebat

nam ad cxactam rationcmtcmporuin


enim
dc rc
ipsi

riam

contcxciilcs, iutcrduni a posito


resilirc. Id

ab co ordine codisiili-

enim apiid quos([ue maximi jionderis 1'ore


esscnt,

([uantumlibet
cpistolas,

de

liis

contumaces qua> agenda


liis

{imur

vivenh ininimc
noinine
littcris

ab Apostolica Scdc redditas. In

itaque

lit-

cuit. acceptis liac

meo

a reve-

teris jain tertio ullro citro(|Ue datis

annus

pro[)c iu-

rendissimo doniino
[lostca

l.indauo,

tum Ruremundciisi,
rei

tcrla[)sus esse videtur.

Gandavensi cpiscopo, ejns

acfiuo arliilro,

88. Cyjjriauns ordinat sno,

nempe potinsimnm

Rom.i'

tum

ajrcnte, et Notationcs nostras in

Roma-

luim Martyrologium cognoscente.


strenuimKiuc pugilcm,
et

Quem

talem ac

Anre/imn, Celeiiiinm et Nnmidicnm. Cum inlerea meiise Dcccmbri advcniente, more majorum, sacris
habendis ordinafionibus
ter illos
praestiluto,

tantuin catholic fidei profcssorcm, et dclensorcm,

Cyprianus, prae-

ob immensos pro vcritate


et

orthodoxa cxantlatos labores,


totius Ecclesia>, eito

gravissima susccpta
inge-

pericula, absque sanguine inartyrem, gravi jactura

uivens necessitas antc omnes compulit ordinari, delegit pra ctEleris duos alios ob anteacta! vitap digna mcrita commendafos; quos hu-

duos

(juos

abrcptum catholicus

orliis

jus [lersecutionis furorc, velut

aurum

igne proba-

muil. Sed jr.m cirpla prosequamiir.


85.

be

Priviti) licpre/ico.

Qiiod

igitur Cy-

prianus admonuissct

Romanum

clcrum, cavendum

subdolum homiiiem Privatum ha^relicum, catholico nomine pervagantem, atiiuc Roinam advenientciu, ut ab omniiim principe Ecclesia communicationcm
catholicam suiTurari possct;qua obtenta, ejus
rogaliva
[irai-

cum

c;clcris

quo(|ue communicare pnsset

Ecdesiis;
pserit,

quid ad htec
:

Romanus

clerus

'

rcscri-

tum, redditos clariores, lectoratus initiavit ordine. lis cnim non vifa? solum claritudo, confessio, atque martyrium, sed et divina volunlas, apostohco^more, [inEccdcntibus prophetiis, fuerat sutfragata. Fuerunt hi, quos rccensct, Aurcliiis coiifessoracmarlyr lector ordinatus, et Celerinus ad eumdem gradum promofiis, martyrio et i|)se multa pf.ssus insignis; hos ipsos dignis elogiis cclebrat Cyprianus suis litteris, quas lunc dedit ad Ecclesiam Carthagincnsem ac pri;

Quod autem pertinet ad Priaudiamus vatum Lambcsitanum, [iro tuo ainore fecisti, qui rem nobis sollicite nuntiare voluisti omnes eiiim
;

mum
verbis

de ordinatione Aurelii
:

'

confessoris, his scilicet

89. In

ordinandis

clericis,

fratres

carissimi,
sin-

nos

decet pro corpore totius Ecclcsia", cujus

[icr

solemus vos ante consulcre,

et

mores ac merita

quasque provincias meinbra digesta suiit excubare. Sed nos etiam ante litteras tuas fraus calnam cum aiilc hac lidi hominis lr,tere non potuit
varias
:

gulorum communi consiho pondcrare. Sed expectanda non sunt testimonia huinana, cum pnEcedunt
divina snirragia. Aurclius frafer noster, illustris adolescens, a Domiiio jain probatus et a
in annis

quidam e\

ipsius

iie([iiiti;E

cohorle venisset vexiila-

Ueo vocatus,
sed major

cst

rius l'rivati, et fuiio et iVauduleiiter litteras a iiobis


elicere curaret; nec quis csset latuit; nec litteras, qucs volebat, acccpit. H;ec illi. 86. E\ quibus plane intelligas, quanti faccrcnt

adhuc novellus, sed

in virtute ac fidei

laude
iii

provectus; ininor in

ictatis sua? indole,

honore Cemino hic agone


cit

certavit, bis confessus,

et

bis confessionis suae vicforia gloriosus; et

quando

vi-

etiam

hferelici

Romana?

Ecclesiai

communicationem;

in ciirsu factus extorris, et

cum denuo

certaminc

quippc qui scircnt se omiii haprescos infami;c aspersa labe purgandos, Catholicosque ab omnibus com|irobandos,
si

se

cum

ea

communicare ejus

litteris

dctc-

triumphator ct victor in proelio passioiiis. Quohes advcrsarius provocare servos Dei voluit, toties fortissimus ac promptissimus miles et
forfiore pugnavit,

monslrarent, ut sane ap[)arcat, Romanai


clesiae

soliiis

[)Ugnavit,

et

vicit.

Parum

fuerat
fiebat,

censura hcicticos a Catholicis discrimiiiari solitos; eos nimirum habendos esse Catholicos, ([iii-

[)aucorimi,

quando extorris

sub oculis antc congressum fuissc;

nicruit ct in foro congredi dariorc virtute; ut posf

communicationis litteras iin|)crtiret; illos vero e contra ab onmibus haereticos at(|ue schismalicos esse censendos, quibus illa communicationem denegasset; quiC idcirco olim catholica com-

bus

illa catliolic;E

niagistratus eti;;m

lium tormenta
[)i;Edicare

proconsulem vinceret, et post exiNec invenio quid in eo plus debeam, gloriam vulnerum, an veresu|)eraret.

cundiam morum;

([uod lionore virtuUs insignis est,


ita ct

an (|uod [ludoris admirationc laudabilis;


'

dignixxxui

Cypr. epist. .\xx.

lUem ead.

episl.

xxx.

Idem eaJ.
Cypr.
epist.

epist.

XXX.

xxxil.

''

\.

Tim.

i.

et iv.

'

Cypr. episl.

TOMIS

III.

18

SEDES VACAT.

CHRISTI

ANNUS 253.
memartyrum passioncs, et commcmoratione celebramus.
cst,

tate excelsus cst, et humilitate sublimis, ut

appareat

sione meruerunt. Sacrificio pro eis semper, (ut

illum divinilus reservatum qui

ad

ecclesiasticam

minishs) otferimus, quoties


dics

disciplinam caHcris csscl c^emplo,

qunmodo

scrvi

anniversaria
iste

Dei in confcssinnc virtulilius vincerent

ct post confcs-

Mos
(ut

perantiquus in Ecclcsia Dei

ut incruento

sioncm moriiius cmincrcnt. Merebalur talis clcrica; ordinalionis ultcriorcs j^radus, incrcmenta majora, non de annis suis, sed de meritis a'stimandus. Sed intcrim jilacuit, ut ab officio lectoris incipiat; quia et
niliil

oblato sacrificio nataliha

martyrum
;

anniversaria die

nunc

illud Tertulliani

mus;

ad quod spectat annua die facinempe sacrificamus; hoc im|)ortare hanc vofit)

religiose celebrentur
'
:

Pro

natalitiis

ninyis congruit voci (|ua!

Dominum

gloriosa

])ra'(licationc contessa est,

quam

celebrandis divinis

leclioniijus

pcrsonare;

j^ost

verba
sunt

sublimia
,

quae

Cluisti

Christi

martyrium i^rolocuta legere, unde martyres


;

Evangelium
pulititum

liunt; ad

post catastam venire

illic

fuisse

consiiicuum Genti:

hum
tum

muUitudini,
esse

liic

a fratribus conspici

illic

audi,

cem, facimus, in nostris Notis ^ pluribus demonstravimus. Sed de celebritate sanctorum martyrum satis fuse superius locuti sumus tomo |)rimo ubi de apostolicis traditionibus inshtutus est sermo. 'M. At de ejusdcm Celerini ordinatione Cypriamis hiec subdit^ Hunc ad nos, fratres dilectissimi, cum tanta Domini dignatione venientem, teshmonio,
,
:

cum

miraculo cii'cumstantis populi

Inc

et

miraculo ejus ipsius,

(jui se

persecutus fuerat,

cum
rant^

gaudio

fraternitatis audiri.

Hunc

igitur, fratres

dilecUssimi, a

me

et a collegis,

qui prajsentes ade-

'.)().

ordinatum sciatis, ctc. Seil et Cclerinum a^que


scripta de

cum

iilo

ordinatum

super pulpitum, id est, su])cr tribunal Ecclesire oportebat imponi? ut loci altioris celsitate subnixus, et plebi universa; pro honoris sui claritate conspicuus legat proecepta, et evanillustrcm, quid aliud

quam

lcctorem,

eodem

epistola

ad Ecdesiam

gelium Domini, qui

fortiter ac fidehter

sequitur?vox

Carthaginensem ', mirificis prfficoniis extuht. At qua; ad historiam pertinent, luec sunt Rcferimus ad Yos, Celerinum fratrem nostrum, virtuhbus pariter et moribus gloriosum, clero nostro non lumiana suffragatione, sed divina dignahone conjunctum; et paulo i)ost Hic ad temporis nostri pn^ilium primus,
:
:

Dominum
locutus

confessa, in his quohdie, qute

Dominus
quo

est,

audiatur? Viderit, an

sit

ulterior gradus,

ad (]uem profici in Ecclesia

possit. Nihil est in


,

magis confessor fratribus prosit


quisijuis audierit,

quam

ut,

dum

evangelica lectio de ore cjus auditur, lectoris fldem


imitetur.

Jungendus

in

lectione

liic

intcr (jhristi milites antesignanus,

liic

inter pcr-

Aurelio fuerat,

cum quo

et divini

honoris societate

secutionis initia fervcntia


cipe, et auctorc
tate,

congressus

cum ipso infcstationis piindum incxpugnabili firmica;-

conjunctus

est.

Sed ob meritorum excellentiam,

quibusnam
cxornet,
in

prairogativis
fine

ambos

pra; ca^teris lectoribus


:

certaminis sui adversarium vincit, vincendi

his

verbis significat

teris

viam

fecit,

non brevi compendio vulnerum


permanentibus pocmiraculo triumphator. Per
custodia carceris septus in

presbyterii

honorem

designasse nos

illis

CKtcrum jam sciatis;

victor, sed adha^rentibus diu, ct

ut

et

sportulis iisdem

cum

prcsbyteris iionorentur, et

nis longa; colluctationis

divisionesmensurnasaequahsquanhtatibuspartiantur,

decem

et

novem
fuit

dies
;

nervo ac ferro
eminent,
et

et post alias

laudcs

Lucent,
signa;

inquit, in corpore glorioso clara

vulnerum

nobiscum provectis et corroborahsannissuis; quamvis in nullo minor j^ossit videri retahs indole, qui consummavit retatem gloritc dignitate. Voluit
sessuri

apparent in ncrvis hominis, membris

Cyprianus ambos ca acciperc shpendia inter clericos,


qua; prcsbyteris dari solerent; de quibus Apostolus':

longa tabe consumptis, expressa vcstigia. Sunt magna, sunt mira, qua; de virtulibus ejus ac laudibus fratcrnitas audiat. Et si aliipiis Thoniie similis cxtitc-

sunt

Qui bene pra^sunt presbyteri, duplici honore digni appellat ea Cyprianus mensurnas divisiones,
;

minus auribus crcdat; nec oculorum fidcs dccst, ut quis, quod audit, ct vidcat; in servo Dei victoriam gloria vulnerum fecit, gloriam cicatricum memoria custodit. Hiec dc Celerini gloriosa conrit, i]ui

id cst,

menstruas; qui vcro ejusmodi subsidia

]5er

quoslibet menses acciperent ab Ecclesia, Sportulantes

dicebantur,
Ecclesia.

quod ejusmodi

sportula? eis darentur ab

fessione.

93.

Quod autem hos huic lectorum muneri


muneris
audiente

quod propinquos sanguine habuerit martyrcs, eum ex iioc magis magisquc laudandi ar91. Sed ct

mancijiatos, asccnsuros fore pro functione


dicit in

pulpitum, illicque toto spectanfe,

et

gumentum
gloriarum
;

deducens, h;pc addit

Ncc rudis

iste

aut novus cst in Celerino carissimo nostro titulus

per vesligia cognahonis su;c graditur, pa-

rcntibus ac propin^iuis suis honore consimih divinfe


dignationis aquatur. Avia cjus Celerina

j)opulo Evangelium alta voce lecturos, diversam in hoc Africanoe Ecclesia; a ca^teris LaUnis fuisse consuctudinem, potest intelligi; cum Romae et in aliis Ecclcsiis eam functionem solerent diaconi exercere,
in

jampridem
et

Africa vero lectores,

martyrio coronata

est,

item patruus ejus,

culus, Laurentius, et Ignatius, in castris et ipsi

avunquon-

infra acoluthos positi.

minorum ordinum clerici Necquis exishnietobEvangelii

dam

saicularibus militantcs; scd veri, et spiritales

nos fuisse

diabolum, Christi confcssione prostcrnunt, palmas a Domino, ct coronas illustri pasDei milites,

dum

publicam lectionem hos lectorcs dictos, revera diaconam idem Cyprianus, quem lectorem ordinasse di.\it * Saturum, ad acoluthatum se postea
;

'

Terl. in Apol.

Cypr. epist. xxxiv.

epist.

xxxiv.

3.
* 1.

^ In

Marlyr.

Tim. v.

Rom.

die 9 Aprilis.

'

Cypr.

Cypr.

epist.

xxiv. xxxii.

SEDES VACAT.
proinovissc testatur
(luntur e\ Concilio
-

CHRISTI

ANNUS 253.

19

'.

Manifestiora (juoque htcc red-

Ecdesia Carthagineiisi vigilantissima cura. Exccrjifa


lucc sunt a iiobis cx liltcris iiHro citro^jiie datis, (jui-

(iiunto (^aitliayinensi, cuin afiiiihi

tur de ordinatioiie diaeoni,

nulla liabetiw nientio

hus

c|iisl()larcm oiiiiiium lidelissimam historiam coiiliciiit,

de miuiere
legerc in

evaiif^eliccC

leclionis; sed publice divina

tcMiimus, hrexitali, ut
dcscrilicre

consulcntes; cuni

jiro

ccclesia,

lectoris

esse

inuneris traditiu'.
teinpori',

dignitatc reruiii at^juc scriiitorum parfuissct intcgr;;s


iiic

Rursuni vero idcin (Jyprianus, codein terinc


(le

niartyrum
'

citatas epistolr.s. iNaiii iiuid

Nuniidico presbjtero intcr alios prcshyteros Car^

S.

llicronymus

dc

l'anipliili

inartyris scriptis ait?

thaj;inensis Ecclesiic cooptandOj ad suos iitteras

in

Si eiiini liclitia csl

ha!C verba conscripsit

quiuito magis lot

unain cpistolam hahcre martyris; niiUia versuum, per quic niibi \iSi luec ipse

Niuitiandum vobis fuit, fratres carissiini, (luod pcrtincat et ad communciii liclitiam, et ad Ecclesia' iiostnc maxinuun j;loriam. Nain admonitos
9i.

detur
illo,

siii

sanguinis signasse vestigia?

de

qui tamen iion sua scripsit, scd ab Origeiie


(juid

elti-

cubrata descripsit;
litlcris

dc martyrumetconfcssorum

nos et iiistructos

sciatis diyiiatioiie divifia,

iit

Numi-

diccndum
ctsi

est, in (luibus

sua ipsorum inesse


typisvc exprcssa,
ea,
(luic

(Hcus picsbytcr adscribatur prcsbytcroruni Carlliayi-

verba,

alia exscripta
I'luris

mann,

neiisium nunicro, ct iiobiscum scdcat in clero, luce


clarissima confcssioiiis illustris,
ct

noscunliir?

nanunie facienda sunt

virtutis ac fidei

inartjr niente conccpit, ct ore protulit, ct stylo cxara\it, licct aliciia

honorc subliinis;

(ini iiortatu

suo copiosum marty-

inanu exscripta vel cusa lcgantur,


sint,

rum numcrum,
crematam
siinul

lapidibus ct flamniis necatum, aiitc

(|Uiim

(iiia;,

cuin alterius

inartyr suo chirogra-

se misit; (jiii(juc iixorcm adh;creiitein lalcri suo con-

pho

exaravit.

cum

ctctcris, vel
:

coiiservatam maj^is

dixerim, la;tus asjiexit

ipse semiustulatus, et lapi-

dibiis obrutus, ct jiro niortuo derclictus,

dum

jiost-

Qua; autcm rdi(|ua sunt rerum Cypriani, anno sccundum exactumtemporisordincni, ciiarrahimus. Vcruin (luod idem Cyprianus de aliis
97.
se^inenti

modiim

filia sollicito jiictatis

obsc(juio cadaver patris


et e.vtractus, et rc-

martyribus hac jiersecutione passis in Africa didis


littcris

in^iuircrct, semiaiiimis inventus,

mcntioneni habuerit
iii

his jungeiida
,

iiulamus
et

focillatus a comitibus, (juos ipsc j^ncmiscrat, rcinaii-

quic idcm scripsit


/Eniilio
(al.

libro de Lapsis

de Casto

Sed remancndi (ut videinus) lucc fuit causa, ul euin clcro iiostro Dominus adjunjicret, ct desolatam pcr lajjsum (juorumdam prcsbyterii nostri
sit

invitus.

/Einiliano) post lapsuin ad ccrtamina rc-

vocatis, et

martyrii victoria insignilis,

liis

iieinpe

verbis

((

Sic,

inquit, sic Casto ct /Eniilio ali^juando

coiiiam j^loriosis saccrdotibiis adoriiaiet. Et jironio-

Dominus

ignovit; sic in jirima congressione devictos,

vcbitur (juidcm,

cum Deus

jiermiscrit,

ad aini)lioicin
ostciiditur,

^idorcs in sccundo pra^lio rcddidit, ut fortiorcs ignibiis liercnt, (lui


rali esseiit,

lociim religionis sutc, (juaiido in pra^seutiam |)rotc-

ignibusante cessissent,

et iinde siipe-

gcnte
fiat;

Domino vencrimus. Intcrim quod

iiide suiierarcnt.

Hos postea martyrio

ut cuin gratiarum actione suscipiamus hoc Dci

consummatos
aliis,

habeiit tubnlai ecclesiastica^

muiiiis, sjierantcs dc miscricordia Doinini

cjusmodi
suo

adscriptos certis diebus,

una cum quibuseorum mcinoria

ornamenta comjilura, ut redintcgrato roborc, tam mites, et humiles faciat


nostri

Ecclcsiae

anniversaria celcbratur.
98. At de martyribus in Africa sub Decio passis,

in consessus

honore

florere.
S. Cyjiriano

prater
ordiiiatum

illos,

93.

At non liunc modo a

itcin inentio

quos cx Cypriano rccensuimus, de aliis habetur in iisdcin tabulis ecclesiasticis,

putamus csse jircsbytcrum (quod alii tradunt) scd cum jam altcriuscujuspiam Ecclcsiae presbyter esset, tam |)ra;claro cvantlato mailyrio, eo honore Cyprianus ipsum essc digmiin cxistimarit, ut in jirimaria
totius Africa^

quibus ipsorum dics ui^talis rcperitur adscriptiis sunt ii, Zeno, Alcxander, Thcodorus, et alii trigiiita suh (luo ctiam jiassi tres sub Fortunatiano praside
;

sunt Tcreiihiis, Maximus,

Pomjicius, et Africanus;

Ecdesia Carthaginensi j^rcsbytcrio funilla

quoruin
etiam

geretur. Suadciit cnini id

verba

((

Vi Nuniidiciis

omnium extant passionis Acta ', in (|uibiis mcnUo liabdur dc lapsis Christianis (de quo

presbyleradscribaturprcsbyterorumCarthagincnsium numero at de nova ordinatione ijjsius ne verbum


;

quidem, ut de lectoribus ordinatis nujier


fecisse

jihiribiis

vidimus; magnus quijipe isceuscliatur hoiior,


cjiiscoj^o in cathedrali

ut cuni

Ecclesia

iiiter jiresby-

sapc (lucritur Cyprianus) qnisoloaspcctuterribilium tormcntorum, pavorc coiicussi, defecerunt a fide; cuin in eos qui aniino alacri, fide prompta se ca coiitcmnere priBScfcrrcnt, adcatcros exterrendos oinnis crudclitas [irasidis invigilarct, et carnificcs dcsudarcnt; ut de
iis

teros sedcret.

Dicebantur hujusmodi

sic allegendi,

accidit, qui

post^iuam casi sunt virgis

incardinari
utitur
ribus.

atquc
S.

jam

adsciti, cardinalcs,

qua vocc

at(iuc flagdlis, fuslihus (luoquc contusi suiit, succensi

sa?iie

Crcgorius; sed de his suo loco plu-

liuineris ignibus, ungulis(|ue lancinati, horribilibus

tradiU sunt scrpenlibus dcvoraiidi; ciim

illi

vindiccs

martyribus tiim a Cypriano recevsiiis, tum atiuiule cnr/julis. Hucus(jue de


jn.

De

aliis Africatiis

rehus inter

Romanum

anno

transactis,

clcrum et S. Cy|)rianuin hoc deque ejusdem Cypriani in curanda

dhnicos iiisilicntcs, e\ illis compluics interfcccrunt; martyres vcro capitis tandcm subiere supplicium. Rursus
pictatis, rclicUs illicsis nuirtyribus, in

eUam

in Africa passi

habcntur Quiiicfus, Simplicius,

'

Cjpr. epist. Lv.

Concil.

iv.

Carthag. cap. 4 et 8.

Cypr.

'

Hieron. de Script. Eccles. in Paniphilo.


11.

Apud

Sur. die 30 ApiLl.

epist.

XXXV.

tom.

20
et alii plures socii
satis.
'

SEDES VACAT.
.

CHRISTl
nuntiat.

ANNUS 253.
Qui quidem omnes uno impetu, tanquam
et

At de Afric\inis martyribus

modo

signo dato, consurrexerunt,

maiuro gradu propegaudio exuliare,


,

99.

De martyribus Alexandrice ac
cst,

Thebaidis.

rantes ca^perunt ;|uam celerrime ad nos contendere;

Jam

vero reliquum

ut quae passtc sunt aliquac


Ltccii
liic

qui

cum

in nos inciderent,

summo

nobiliores EcclesiBe hoc ipso persecutionis pore, a certis ticlisque auctoribus scripta,

tcm-

;itque

s;delhtibus,
,

qui nos observabant

fugam

fa-

itidem

cicntibus

nos ut eranuis grabatis valde male


ut fures

stratis

describr.mus.

Ac

in primis sesc nobis ofterunt, qua3

conquiescenies,

de improviso occupare. Ego certe

S. Uionysius, \ir eruditione ac

pielate insignis, qui

(Deus

iestis est) cos,

primum

reputans, qui

his ipsis dieljus Alcxandrinae Ecclesiaj pra;erat ci)isco-

ad spolia, ei rapinam vcnirent, mansi in lecto nudus

pus de

his.

qutetunc apudsegesta essent, scriptorum

monumenlis egregie commendavit; qu;e ab Eusebio recilrJa ad verbum habentur, ex ejusdem Dionysii ad Gernianum tunc data epistola, cum de se ipso
agit,

cram solo indusio coopertus; reliquum autem vestitum prope me positum porrexi. At bi
])Iane, ut
,

surgere jubent

et

quam mox
,

abire.

Tandem
,

ani-

quonam
*
:

pacto Deo onuiia j^ubernante


gest;is

manus

persecutorutn evaserit. Sic igitur res

exorditur

Eusebius
cellffi

Quai autem,
ad

et

(juam turbulentffi proexagitarint,

Dionysium persecutionis tempore

madvcrtens (juamobrem ;ulventasscnt, ca pi vociferari, supplex illos precatus ut abirent nosque illic manere paicreniur. Quinetiam petel)am ab eis ut, si quo nie bencficio ;iflicere cuperent, ipsi caput meum cervicibus abscindere dignarentur sicque
, ,

epistola; ipsius

Germanum

scripta^testimonio, hoc
:

qua i|)se de se nan\it boc modo UO. Ego coram Deo loquor, etipse novit, quod vera loquor. Neque certe de iiiga in praesentia mecum cogitavi neque quasi Deo invito, uliam feci. Quin etiam alias regnante Decio antequam persecutio palam contra Gliristianos ediceretur cum Saloco oslendam, in
, , ,
,

me essent cruci;itum abducturi anteverterent. IIU dum h;EC clamore efterebam (sicut consortes mei, et omnium niearum calamitatum participes pro certonorunt), me invitum e lccto excitarunt. Tum ego humi me su])inum prosiernere. Isli igilur manibus pedibusque me abrepium Gaius (luidem Faaistus Petrus et Paulus, qui me seques;itelliiibus,

qui

binus

id

temporis Frumentariuni ad
expectavi.

me

|)erquiren-

bantur, istarum rerum

omnium

iestesesse poterunt)

dum
ejus

misisset, ego quatriduo in a?dibus

adventum assidue

llle

commoratus, autem undique

educere

prehensum prope inviio animo ab oppidulo exportare et nudo asino imposiium, secum
,

;;c

circumit; vi;s, fluvios, agros passim, ubi nielatilare,

inde avehere.
102. Et
ratis,

H;t?c

de se Dionysius

'.

autquo me profectum
vestigat.

esse suspicaretur, sedulo per-

ad Fabium Aidiothenuni scribens, enar-

Sed

c;Bcitale, et

quasi caligine, ne aedes qu;c,

quic superiori anno anie edicia Decii proniulDecii persecuiionis habet

reret circumfusus tenebalur


rat,

sibi
,

nauKiue persuase-

gata Alexandria) acciderant; quae suo loco a nobis


l)Osiia

me

persecutione appetitum

domi
et se

nolle

moram
in

sunt, haec de

initiis

facere.

Vixtandem inde demigrarem


quasi
et alii

post dies quatuor, Deo niihi, ut


priTcipiente
,

Gonfesiim
,

animum

iniperatoris qui clementior ali-

mirandum
,

(juanio
ctus,

modum

dnccm

itineris pr;cbente

i|)se

lileri,

et humanior videbaiur erga nos aniea atfeomnino conunulatum csse, nobis nuntiatum est.

multi fratrcssimul

domo

egressi

sumus, quod
oventa,

Quapropier minarum lormido

in nos

plane divinw i)rovidcnti;c opus fuisse


([ua;

rerum

deinceps scqucliantur (unde non paruni comfortasse i|uibus(lam

bementer accresccb;d. divulgatum illudque


;

Nam

Decii

jactatarum veedictum erat jam


videbatur, quale

tale profecto
:

modi

ct

idilit;itis

obtigit

satis

Dominus

perspicue declararunt.
ea qu;E in fuga
hfficque
sibi
:

Deinde paucis interpositis,


iis

contingebant evidenter explanat,

subncciit

Ego una cum

qui

mccum

futurum in quo ierribilissinia nimiilla ejus ])ropemodum cxi^lebaiur senientia rum, electos si possibile essei, in crrorem inducendos fore. Quin omnes certe nictu pcrculsi obsiupue^

pr.Tdixerat

erani, forle, sole occidenie, in satellitum

cidens, ab

illis

manus inad Taposirim dcducebat. Sedi;men


)

runt; atque ex

illis

qui

cum

dignilaie,

ium

divitia-

rum

aftlueniia preslare videbantur, qui (]uidem noii


,

(sicut erat Dei providcniia prospeciuni

Timoiheus,
est. l*ro-

pauci erant nuniero

iionnuUi iimorc pericrriti


alii

diis

quia una non aderai, ncuii^iuam prehensus


fectus igitur post, olfendit

illorum colendis se ultro oiferunt;


nedibus
iii

ex

jirivatis

cum aides nostras, pra>terquam quod ministri eas custodirent, onuiino desertas esse, tum nos instar mancipiorum abducios.
tOl.

publicum

raptr.ti,

ad delubra ducuntur a
;id

magistratibus; mulli vicinorum suasu eo pelliciuntur, qui (]uidem nominaiim evocaii


,

im])ura, et

Deinde subjungit

Qu;.m admirabilis

])rofana eoruni sacrilicia se conferunt.


103.

(dicam enim, quod verum


ratio fuit ista (|uidem;

esi) et divin;e provisionis

Uorum aidem non


sed
illi

])auci,

quasi

minime

es-

Indigena quidam forie lortuna


lit

seiit s;iciilic;iiuri,

ipsi

potius victim;E et sacrifi-

Timotheo propcre

fugienii, et conturbato
Isie

ojjviam;

cia idolis luturi, pallore exalbescuni, et


toniti

formidine

at-

rogat fesiinaiionis causam.

verum

narrat. Ille

stupent; adeo ui a frequenti poj^uli inrba qu;c


,

cum

audivisset (abierat
est in

latum; quippc mos


mere), ingressus

enim ad nupiias lauie epuhujusmodi hominum conconvivii, ;iccumbentil)ns

circumsistel)at

dum

se

oinnibus perspicue paiefa-

ciebant,

cum

ad morienduni,

tum ad sacriflcandum

veniibus toiain noctem in hilaritaie, et UEtiiia consuiii

eadem

timiditaie esse aiJectos, risui ct ludibrio liabe-

donuun

iHMilur. Alii paraliiis

ad ;diaria i>rocurruni, diiro ore

'

Martyr. Rani. die IS Decemb.

Euseb.

lib. vi.

(;.

33. 34

Apud Euseb.

lib. vi.

c. 3i.

Matl. xxiv. Marc. xiu.

, ;

SEDES VACAT.
et

CHRISTr

ANNUS 253.
a

21

inipiidenti

constanter asseverp.ntes se niin<|uain


;

xinccrctiir

nuilicribus,

nullum cruciamentorum
;

fuissc Christianos

sinie

iliii

potest

',

de quibus Domini sententia \erisHiviteni (litlienller posse salvari.


err.nt et nir.ftis ol)seuri, ple-

gcnus r.mplins subire cogeliantur


obtruncr.lo
,

sed slatim, capite

mortem

oppetuiit. iro

omnihus enim

Ex

reli(|nis, (]ui

temnores

prior Amnionariiiiii, taiKjur.m in prima dimicationis aeie locr.ta, satis torirei.toium cxceperr.t.
I0().
]itii
,

ri(pie

ntruuKpie isiud luiniiiuun


.\lii

fieiius,

(piod po-

strenio posniiuus, iniitaiitur.


noninilli prelienduntur
,

eapessunt fufzain
prcliciisis niullis
il)i

llert)ii

pi-etcrca
iiiia

Ater
illis,

et

Isidorus /Egy-

atipie cx

et

Dioscoriis

cuin

ailolescens tiuinde-

in vincnla cl earcercni |ier^uiit, ct niiiltis dicbiis

ciin

annos natus,
,

jinlici tradiinlur; et

j^rimum judex
,

tenentur

iiiclusi; ])ostca taiiicn

antc(piani ad triliu-

adolcscentcm

tant]uain facilcm ad

persuadendum
,

nal acetnlr.nt,
diii

Chnstum

cjiiraiit.

Ouidani toriiienta

blandis verbis in fiaiidem inducere

tum

vclut re-

forliter sustineiit, sed

ad cxtrcnuini succum-

missum

et flexibilem, atl (itlcm

negaiulr.m tormeiitis

bentes, (ideni pcrnegant.


10-i.

impellere tentat. Sed Dioseorus netjue persuasione

Oteruni

tpii

Domini

eraiit

taiKpiam

quicqurm coirmotus
beribus
litlenti

est,

netiuejudicisomnino

cessit

firma! et beatte columiuc ejns ojie, et gratia rohurataB,ridei firmitati, quae in eoruni animis iienitus

sententia'. C;eferos acerhissiine crudelissimctiue vcrililacerr.t;

quos

cum

tormenta magno,

et

insidebat

vires ac tolerantir.m aj^te et ajiposite readepii, admirahiles et insi;:;nes eius reg^ni


facti suiit.

aninio pro fide tolerare ccrneret, rogo cre,

spondentem
Julianus,
iit

mandos
derat,

martjTes, et testes

Quoruni jirimus erat


Hie

cum projiter sintradit. Dioscorum autem gularem animi magnitudinem tiurm palam osteii,

homo
(]iii

^iodagrre dolorihus adeo opj^ressus,

tum
,

|)ro]tcr

prutlciitissinia res])onsa qua>

ad

netjue pedihus consistcre ])osset.

cum

aliis
:

singula rogatailcderat, jiidex magnopere admiratus


diniisit

tlnobns,

eum

gcstabant, ad .judiccm adilucitur


(leneg;.t; altcr
,

aftirmans se
,

iiroj^ter

aiatem certos

dies

illi

(|iioriim alter

extcmplo tidcm

nomiiio

velle

concedcre

(|ulhus resipiscendi haberet facul-

Chroiiion cognomento Eiiniis

et
:

scnex

ijise

.lulianus

tateiii.

.lam vero Dioscorus


ex])eetans

suinma

pietate eximius

Dominum ingenue contitentur (pii jier totam urhem qnae certe (ut nostis) r.ni])lissima est, camelis
,

notiiseum est,
gravinsiiue
,

tiim

cum certamen prolixius amplius pnemium et diufurnius.


ctiam .-Egyptius, falso
,

insidentes deducti et

ita

suhlimes vcrberibus
ct

ea?si;

Porro Nemesis
in

(]ui(lani, et ille

tandem immenso (]uodain rogo


exardescente
, ,

su|)ra

modum

hominum

mullitudine undi^pic cir-

cumfusa comburiintur. Ac dum adducehantur ad locum su]>plicii, miles quidam nninine I5esr.s illis
inter

eundum opem
,

ferre, et iis, qiii

contumelia eos
,

afficiebant

ex adverso resistere laborat. Qui

cum
inde

quod cum latronibus societatein iniisset sed istam ealumiii;e notam ah eo alienissimam (|ui(leiu cum coram centurione diluisset iterum pcr indiccm Init dclatns, quod ciiristianus esset, vincuIis(|ueconstrictusad pnesidem venit. isfe injustissinius pra^ses heatuin martyrem, tormenlis et
crimen vocabatur
:

l)opulus contra
illico abri]iitur
jiro pietate

eum
,

propterca vociferaretur

verheribus duj^lo graviorihus (luam hilrones ipscsaftlictans,

ad judicem, et in pi%Tclaroillo pradio


tan(|ur.m fortissimus Dei belia-

suscepto

exemplo Christi intcr l;:trones interjectum unde non pariim honoris adeptus est fervido ignis
,

tor strenue, et viriliter se gerens, securi tlemnin pcrcutitur.

exurit incendio.
107.
Quccdam vero militum turma derepente nimirum Ammon Zeno IMoIema^us In, ,
,

Alius

quidam genere Afer


et
,

qni

et apiiella-

tione

oh vitam beatr.m, (juam diviuic vere Maear id est heatus gratiai subsidio degisset fuit. cum ad fidei negationem judice eum ad eam rem magnopere cohortante adduci non posset, vivus
Macar,
,
,

accedit

genes, et pariter cuin

illis

sencx Tlieophilus;

qiii

pro

trihunali se ipsi stitcrunt. Cuiii igitur (]uidam,


christiaiius esset,
fidei
iii

quod

(]u;estione versaretur, et
;

jam ad

crematus
10.^.

est.

negationem propentleret
e.xtentlere, toto denit]ue

isti

assistentes, pra^

E])imachus etiam

et

Alexander non longo


lioruni
,

rei

indignrdione deiitii)us frendere,

vullu nutare,
ora es-

l)0st

tem])ore

quam

vincti tenehaiitur, post

manus

corpore gestus quos-

martyrium multos dolores


culis, et flagellis lacerati
;

perpessi

dila-iiati

nova-

dam

agere civ])erunt. in quos

cum omnium
alii

ad extremiini ardciitissimis

sent conversa, ])iiustiuam ulli

in cos injecerunt

tlammiscircumjectis, ahsumpti sunt; (]uil)usqiiatuor

manus

illi

ipsi atl
;

subsellia accurrere,

se

cliristia-

mulieres martyres ad|ungebantur


ordine
fuit

dex diu illam


ille

Ammonarium admodum torsisset,


,

(luarum prima sancta virgo, (pia- ciim ju;

nos profiteri

sic

ut

cum
,

pra^ectus et assessores, qui


;

ailerant ei in concilio
(;iiristiani,
iii

timore ohstupescerent
sutrcrenda
,

tum

nti^ote

constanter
i]Uffi
,

tpios

jam

intiuirehatur, ad ea tormenla,

asserentem se nihil eorum ali(iuando dicturam


jussisset

(|u;e post essent passuri, toleranter

maxime

eaque

in sententia firme j^erstaret

ad

coiifirmarentur

tum
Isli

(leiii(|uc

judices
,

qui essent

siippliciiim abducitur.
in

Merciiria secuntla erat

anus

contra cos sententiam proiiiinlir.turi


exhorrescerent.
et

maximo metu
,

primis veneranda, tertia Dionysia, tpuc


,

quanquam

vero e foro gloriantes ahscedere,

erat

mino rium

mullorum Uberorum parens illos tamen Doin ainore minime pra?tulit. Quarla Ammonaaltera.

testimonio

gaudio exultare

quod Christo perliibuerant summo per illos Deo gloriosos triumphos


,

Quaj

tres,
illis

cum

pncses Acreretnr ne
,

agente. Alii prjeterea complnres in urhibus et pagis


;!gcnles distracti craiit, et (|uasi

iiicassum tormcnta

inlligcret

ct

(luodaminodo

niembratim

discerpti
Is-

ex quibus ununi excmpli gndia

commemoraho.

chyrion cujusdam magistratus negotia mercede con-

22
(liicUis prociirat
;

SEDES VACAT.
is

CHRISTl

ANNUS 253.

sacrilicare

tur, coepit

qui eum conduxerat, jubot idolis cum mandato minus obseiiuereconviciis lacerare at cum constanter fidei
;

quK
lant

recens post schisma Novatianorum oborta fece-

c|ueni,

Romamim

Pontificem et Cyprianum a severa


sed

disciiilina

ad tcmpus necessaria ex causa deflectere,


dubitationis tribuerunt occasionem
;

inhfcresceret
vidil

gravibus

afficit

contumeliis

att|ue ut

ejusmodi
110.
et

eum

pacate at(|ue tran(|uille


fusle prreiicuto
,

omnia

sufferen-

luce inferius.
Passi tunc

lem, arrepto
108.

intestina

ac viscera

etiam in Thebaitle Timotheus


natalis dies ecclesiasticis
:

illius transfodit,

crudebler(|ue interimit.
attinet

Maura conjuges, quorum


'

Quid

percensere multitudinem

tabulis

habetur adscriptus
ina^ses,

in

Menologio enim hrec


:

eorum, qui in soliludine et montibus vagi errantesque fame, siti, frigore, morbis, latronibus, bestiis fuerunt extincti ? (|uorum electionis beatic et eximi;e victori;e quanqur.m tcslcs sunt ii quibiis adbuc in illo nuiiiero vita superest, tamen unum aliquod faciiius proferam, quo res ista; sint exploratius cognitaj perspectffique. Chtcremon episcopus civitatis, quic
Nilopolis dicitur
ffitate
,

de iisdein breviler scripta leguntur

Arianus in
ac

Tbcbaide

Timotheum

et

Mauram conjugein
;

Cbristo addictissimos sentiens, a|)prebendi jussit

primuni, ut perterrefaceret coiijugem, virum ejus

prope exacta, una

cum jam plane cum uxore

grandis esset et

suspensum deorsum capite, freno ciijus rei aspectu Maura majore fidei ardore succensa, Ireta se obtulit supplicio, a qua primo avulsi sunt capilli, deinde digitorum extrema
dirissime cruciat
ori ejus apposito
:

sua ad

montem

pra?cisa

ac ferventi a(]ua perfusa.

Dcmum ambo

Arabia; confiigieiis, neque post reversus est, neque

cruci

afflxi

novem

jiost

dies,

Deo laudcs canentes,


ibi.

usquam eos quispiam videre potuit. Et licet fratres jam aliquoties eum cum uxore qua?rerent tamen neque ipsos, neque corpora eorum uspiam reperire
:

in Doniino

obdormicrunt.

Haec

111.

De Paulo primo eremita.


,

Quod rursus
relicta patria
iietiisse,

spectat ad cos

quos Dionysius

ait,

Iiotuerunt. Pernuilti certe in eo Araliico moiite erant

montium
uiiiis

solitudiiicm dcsertas^iue regiones

a barbaris Saracenis

facti captivi,

(juorum

alii

a>gre

quidem
runt,

et vix ingenfi

pecunia^ sunnna redimi jiotue-

alii

bactenus nuUo modo. Atque


et

non

frustra

ista, mi frater, equidem dicendo prosecutus sum sed


;

numero Paulus fuit, qui ea hene usus occasione, (luamprimum tiniore correptus petiit solitiidinem, cain ut bonorum omnium sibi conciliaex illorum
tricein

lubentissimo

aniino

coliiit

permansitt]ue

ut cognoscas, quaiita)

quf.ni acerb.Te calamitates

usque ad sextum
toris

Constaiilii

lilii

Constuntini impera-

apud nos
jilura

obtigerint; quas (jui fuerint


illis

magis

experti,

de

et sciunt, et dicere possunt.


'

109. ll.ec etiaiii paulo post attexit

((

llli

igitur

annuni. Ilic ille Paulus, tiiii inter anachoretas principem locum tenet cujus res gestas S. Hieronymus diserte admodum copiosetjue est prosecutus
; :

divini martyres, tjui jr.m Christi tanqiiam assessores

qui

cum

sub Deeio

et Yaleriant) liunc i])sum

dicat

sunt, et regni ejus consortcs,


illius in

particijies judicii,

et

factiim extorrem, ea de causa Valerianum r.pposuit,

hoininibus judicandis sententiam approbantes

ferunt;
in

dum

erant a])ud nos, nonnullos e fratribus,

quod Decio in Persas ])roliciscente (ut dicemus) Valerianus Romaj princijjis vicem ageret et Christianos
;

quibus crimen sacrificandi idolis inbaerebat, quique a fide excidissent cum conversionem ac ptrni;

edictis exagitaret. C;eteruni Iioc i]iso initio Deciana;

persecutionis,

Paulum eodem quo


dicturi

et alii, t]uos tradit


]ietiisse,

tentiam

eorum

perspicerent, canKjue posse acceptam

Dionysius, tem])t)re, solitudinem ])rofiigiim


quffi

non vult inortem peccatoris, ad se denuo admittunt, salis exploratum Iiaberent rccipiunt in Ecclesiam, conventuscum illis celebrant, ineunt societateni precum, ct epularum commiinione una utuntur. Quid igitur consilii nobis, fratres,
fore ei, qui omniiio
;
,

sumus, facile dcmonstrabunt. 112. Sed qu;e idem S. Hieronymus in ejiis Vitae
paulo
jiost
Iiic

exordio de ejusmodi iiersecutionis acerbitate prfatur,

attexere o])erai pretium

dueimus

((

Multas,

int]uit, apiid

/Egy]itum

et

datis? quid censetis nobis

agendum

csse? illisne suf-

stas sasva ])0])ulata est.

Thebaida Eeclesias tempeVoti eniiii tunc Christianis


;

fragabimur? ejusdem cum illis erimus seiitenti;c? judiciiim eorum se(|uemur? modum tenebimus beilli miserli sunt benefici clementes erinius? an contra eorum judicium irritum et inane faciemus? eoriim sentcntia! nos ipsi

erat

pro Cbristi nomine gladio percuti

Iiostis callitlus t;irilaad

verum mortem suppliciaconquirens,


;

nignilatis? bis, (|uoruiii

et

animas cupicbat jugulart;, non cor])ora et, ut ipse, (]ui ab eo passusest, Cy])rianus ait: Volentibus mori, non permilieliatur occidi. Cujus ut crudelitas notior

conslituemus animadversores? clementite inliumanitiis resistemus? refringemus instilutum? Deum


(lenit|ue

ad iram provocahimus

At lucc postea a

Dionysio scripta esse sub Cornelio,

cum
;

Novatiaiiiis

duo niemori;e causa exem])la subjecimus. Periii fide martyrcm, et intcr e(]uuIeos Ir,niinas(]ue victorem, jussit melle ]ierungi, et suh ardentissimo sole ligatis manibus post tergum resufiat,

severantem igitur

schisma

fecisset, testatur Eustdiius

a nobis auteni

pinari

scilicet ut

muscarum

aculeis

cederet, qui

hic relata, (piod de pcrsecutione sub Decio narratio-

ignitas sartagines ante superasset.


;vt;de floreiitem, in

Alium, juvenili

iiem contineant
Qiiod
et

qiuc vero

jiost Ii.tc

eatlem epistola
titubare

ama-nissimos hortulos, pra-cepit


serperet rivus, et
,

Dionysius narrat, suo loco o|)portunius (Jicentur.

abdiici, ilii(]ue intcr lilia candenlia etnibenles rosas,

autem ea

epistola Dionysius visus

sit

cum
molli

leni juxta

murmure aijuarum
folia

anceps esse, an lapsis pax continuo reddenda foret

sibilo

arborum

ventus prajstringeret

Apud Euseb.

ibid. lib.

vi. c. 34. in fin.

'

Rom. Martyrolog.

die 3 Maii.

SEDES VACAT.
super extnichim pliimis lectum resupinari
;

ne se

CHRISTI ANNUS
hiinus. Cimi
tcrliuni

'253.

23
.

et

('iiiin

dicat

l>auhim ccntesimum ac

inde possct excutere, hlandis scrico ncxilnis irrctituni niiiu|ui. Quo cuni rccumlicnliiius cuiiclis, incccriiit ddicalis stiinf;crc rctrix spccinsa vcnissct
,

dcciniuin

cgisse ;etatis

annum, quo cuiu

iiniscnte Antonio, ex bac vita decessit, cuni Antonius


luiic nonagciuuiiis cssd, (picrn

colla coinpic\il)US

ct,

quod

diclu (puKiuc

scdus

cst,

annum
tiir,

cenlcsiinum

(|iiiiituin,

vixissc idcm tradit cumipic ejusdcm Hieiii

manii)us attrcctare
concitato,
se

virilia,

ut corpore in lihidincni

roiiymi lcstimonio id aflirinantis


dcccssisse

Chronico, liahea-

victrix

impudica snperjaccrcl. Qnid

Antoiiium

anno vigesimo primo

aperct milcs

Cln-isti, et

quo

sc vcrtcrd, ncscidiat
,

Constantii, abine Paulo supcrvixisse


ciin; colligitiir

quem tormcnta non viccrant su|)craliat voluptas. Tandcm ca>litus inspiratus pra^cisr.m morsu lin^uam
in osculantis se facicm expuit, ac sic lihidinissensum

succedens doloris magnitudo siq)cravit. 413. Per idem ergo tcm|)us, (luo talia gcrcbantur apud infcriorem Thcbaida, cum sorore jam
viro tradita, post niorlcm

amhorum parcntum,
annorum
,

in

annos quindeanno sexto Conslantii ahsoluto, et septimo inchoato, (pii numcratur Christi qua annus trccenlcsimiis (luadragesimus tertius ratione cum (ut dicliim cst] co aiino, quo Pauius obiit, esscl ccntuni ct tredecim annos natus necesse est affinnare, hoc ipso anno ducentesimo quinquagesimo tertio iiisum fuisse ;x!talis annorum viginti

Paulum

obiisse

ha^reditate locuplcti Paulus rdiclus,


ter (piindecim, litteris
,

circi-

trium.
tl."). Tantum igitnr abcst, ut post h;ec Paulus sub Valcriano solitudincm [idicrit, ut si quis aftiimare veiit eum quindccim annos natum (ut imilli perperam S. Hicronvmi sententiam interpretantur) in eremum concessisse; dicere opus sit, non suh Decio et Valeriano, scd suh Gordiano, quo teinpore

tam

Gra-cis,

(|uam

.'Eg\ jitiacis

Deum valde mansueti animi apprime eruditus amans, et cum persecutionis procella ddonarct, in villam remotiorem et secretiorcm seccssit. Veruni,
Quid nnn marlalia pectora cogis,
Auri sacra fames?
'

pax
velle

summain

Ecclcsia crat, factum boc esse. Qur.m-

ohrein
sororis maritus cirpit prodere
,

ajtas illa

Pauli

annorum

(luiiidecim

non ad

(|uem celare

tcmpus, quo
scd
fuit

secessit in solitudinem,

referenda est;

dehuerat.

Non illum

uxoris lacrymie, non

communio

quod

tot

annos tunc natus


verhis

crat,

cum

parentihus
Flie-

sanguinis, non spectans cuncta ex alto Dcus ah scelere


revocavit.

orhatus; idque manifeste significare voluisse


illis
:

Ad

lucc instahat crudelitcs. (piai pictatem

ronymum
parentum

Post

mortem amborum
Paulus rdictus
est

vidchatur imiiari. Quod uhi prudcntissimus adolcscens intdlexit, ad moiitium descrta confugiens,
pcrsccutionis

in bffireditale locupleti
circiter

dum

annorum
dixerat
:

(piindecim

d
:

quod proxime
;

voluntatcm

vertit

fincm prrcstolaretur, nccessitatcm in ac paulatim progrediens, rursus;

Per

illiid

tcinpus, (|uo talia gerebantur


(|u;c

ad ea esse refercndum,
tionis procclla
accijiias

suhdit

Cum

persecusi

que suhsistcns, atque hoc idem sffijiius faciens, tandcm rcperit saxeum montem ad cujus radiccm haud procul erat grandis spelunca, qua> lapide clau-. dehatur quo remoto, ut est cupidilas hominum
,
:

ddonarct.

Qiim sane vcrha

alio

Hieronymum sibi ipsi repugnantcm atque mendaccm (quod nefas cst dictu) de numcro annorum Pauli in crcmiim sccedenfis efficies. Sic
sensu,
itaque ex ejusdcm S. Hicronymi
dicere
sentenlia pra>stat

occulta cognoscere, avidius explorans, animadvcrtit


intus grande vestihulum, quod, aperto (lcsu|)cr ciclo,
patulis ditlusa ramis vetus

palma

coiitcxerat,

fontcm

hicidissinuim osteudens, cujus rivnm tantunuuodo


foras

erumpentem

statim modico foramine,

eadcm

ipsum annuiu agentcm decimum quintum jiarcntibus esse orhatum; liocque anno ejus fftatis vigesimo tertio ipso primo persecutionis impetu exturbatum rus p;'.teriiuni piius, iiideque confu, ,

qua- genuerat a^pias terra sorhebat, etc.


fuga, et ioco

quem

gerat, babet S.
li-i.

H.tc de Paulus ad habitandum deleHieionymus.

gisse in ionge [lositos

montes, nactuinque opportu-

sihi

nr.m

sihi

ad instiliiUim paratam

spduncam, quod
centesimum
deci-

superfuit vit;B usqiie ad aniium

tunc Paulum dcscrta petiisse, cum Cornelius Rom.x' et Cyprianus Carthagine subiere martyrium sic intelligendum cst, cadein per-

Scd quod

ait,

mum

tertium, incognitum pcrmansisse.

secutione urgentc,
et

Paulum

secessisse,
;

qua Corndins

116. RffAHtnr Orifjenis liipsKs. His de persccutione in ^gyjito suh Decio tacta narratis, reliquum cst ut Origenis quoque attexamus cerlamen,
(jiiod Alexandri;T?

Cyprianus marlyrio sublati sunt nam licet non simui regnarint Decius atque Valcrianus fuerilque
;

Iraditur

de quo

ha.'c

exhihitum esse E{ii|ihanio auctorc Eusehius Quot ^iffhctionum


'

brevi alitpiopacis interstiiio ea persecutio intcrrupta;

tamen (piod iisdem

edictis

quibus promulgata

fuerit, una eadcmque censetur, ac Decii pariter et Valeriani nomine dicta quod alibi notavimus % et inferius etiam dicturi sumus. Caeternm ex Hieronymi sentenha dicendum esse, hoc ipso Decii persecutionis cxordio Paulum factum extorrem, ejus auctoritate perspicue dedara-

etiam continuata ac iterum repetita

gcnera, et quam gravia Origeni hac turhulenta pcrsecutionis tcmpestate conligerint, et (juo pacto m;ilevola diaboli invidia contra eum incensa (qui om-

nihus copiis tanquam

liostis

infcstus

enixe aciem

adversus illum instruchat, omnihus machinis, omni virtute et potentia contra cum dimicabat et pivTter
,

omnes ab eo illo tcmpore impugnatos, in Imnc potissimum impetum faciehat) magis magisque
Cc-deros
Epiph.
LXiv.

'

Virgil. yEneid. iii.

Mn

Roman. Marlyrolog.

die 10

Aug.

b.

>

hffires.

^Euseb.

lib. vi. c.

32.

;, ,

24
iuigcretur
:

SEDES VACAT.
qualia etiam et quani
sit

CHRISTI

ANNUS

253.

ac('rl)a

pro

Ciiristi

seu Pa-nitcniia Origenis inscribitur,


Gelasius'

quem tamen
adumbracuni
;

vcrlio et iloetrina perpessus

vincula, qua' corporis

adnumerai
((

inler apocrypha, alia

tornicnta, qua> sup|)lieia ex catena ferrea in interioris carceris rcccssu collo inipacta
inultis diebus
;

iur potius qur.ni dcscribitur causa Ir.psus


dicilur
leiis
ali(js
:

illius,

et

quo inodo perdistra-

Tu

nosti,

Domine, quia inviius

cecidi
;

vo-

pedes ad compedes ligner.s intiusi


interstitiis
;

alios illuminare,

me

i|)suin

obscuravi

niiens

qualuor foramimnn
ctione

interpositis

quadam

distenti fucrint
;

(jufe ignis et iiiceiuiii

opposita' miiue
carnificinas

(pias pneterea alj inimicis intlictas


;

de morte ad vitam reducere, ine ipsum ad mortem perduxi volens alios i'cpra?sentare Deo ine ipsum a Deo scparavi volens cnim pro pietate inve; ,
;

toleranter pertulerit

qualem exitum
corpore
(ut dici-

niri,

contra pieiaiem inventus suin

procedens eiiim
ei
,

dum

judex oninilius viriLus

et toto

tur) insiaret, ut vita ejus ad doloris

morsus

amplifl-

candos ami)lius protraheretur, cjus res habuerint : denique quas ])ost illa et quam pias voces easque
,

plenas

solatii, iis

qui opis et

aiixilii in
,

rebus adversis
illius

indigenl, scriptis reli()ucrit


epistohT
;

permultte sunt

arguens ibi errorem inveni nesciens ceriantiuin varias insidias, ad Dei eos cognitionem provocabain. Igiiur posi mulias scruiationes proiniseruni niihi astutias infelici. Posiqufm vero profecius sum ab cis diabolus eadem nocte transforinatus in angecoiitra

ini(|uorum congregaiiones
diaboli

pessimum

qiia;

vcre

accurateque conimemorant.

lum
et

lucis asserebat inilii


eis,
:

Diluculo exurgens perge,

Hucusque de Origenis certamine Eusebius.


117.

pcrsuade

Verum quonam modo


an quod advcnicnte

Origencs e vinculis
jiace
,

posituri suni

eiadduc cos Dco, si til)i verbuin proquod si assenserini, sine uUa inier,

elapsus

sit;

sicut alii i)lu(ut alii vo-

missione facito

nihil

dubiians propter

mullorum

rcs, solulus vinculis fuerit;

an vero quod

salutem. Ei rursus diaholus antecedens acuil conira

lunt) tlnis obtuleiit

haud

satis

coniperium liabctur.
'

me miserum

consilia inaligna, vel


eis.

hypocryfes, ei
valde diluculo

Apud Epiphanium
illa
((

certe negationis ejus iurpissima


:

dolos spargit in

Ego vero

infelix

ac plane nefanda afferiur causa, his verbis

de straiu exiliens, nec orationem quidem consuetam

Multa sunt fortia facta, (lune per tradiiioncm referunt veieres de hoc viro. Sed non permanserunt ipsi (|ua! ad prcPmium consequendum pertinent, in finem
proptcr eminentissimam enim sanciitatem ejusat(|uc

implere potui; sed desiderans oiniics honiines salvos


fieri, ei

ad agnitionem veriiaiis venire,


Abii igiiur ad iniquos
et

me ipsum

la-

queis diaboli implicavi.

H9.

((

petens ab eis

doctrinam, ad multain invidiam devenit


nia^iis irritabat

et

per

lia?c

petiiioiies hesternas,

ncsciensetad brptisina perveni.

eos

(lui illo

teinpore principalem po-

testatein

administrabant.

Per diabolicam vero ma,

siulta

lignitatcm cxcogitaveruni malitiei operatores

quo

quoniodo non recordaLeris? mens, quomodo non recogiirsti? indistincta discretio quomodo non inielligebas? sensus intelcor obccTcaium
, ,

modo

turpiludinein viro impingerent


;

ei

plagain iaipsiiis

ligentise,

ubi dorinieLas? sed ad

somnum

te

diabolus
;

lem dccernerent
yEihiopcm
Ipse
ipsi

ita

ui in

abusum

corporis

])rovocavit, ei infelicem fortes


fortes

animam

inoriificavit

ligavii ligavii

subornareni, aui sacnficare juberenl.

meos
meos,

^,

ei

abstulii scientiam

mcam

veronon

fereiis diabolica5 operationis versutiani,

ei
;

vulneravii me. Voce respondi, ei


sine

ma-

proclainavii, utris^iue rebussibi proposiiis, sacrincaic


se potius velle
;

cuiatus

sum

malo

sic collocuius, ei mcaligna

tius perfecii, velut inagiia de

non tamen spontanea menie hoc pohoc fama referi. Scd


est se

pcrpessus suin. Consilium circa


ci

mc

erexii diabolus,

iniquam vocem contra


sanctificavit.

me

dimisit. Origenes, in-

quandoquidem omiiino confessus


esse, injecto in

raciurum

lioc

manum
;

ejus thure,
sic

ipsum ad

ar;e

roguin

adduxerunt

atque

a confessoribus ac

martyribus tunc re cognita rcjectus est. Verum iii Alexandria hoc passus, et non potens ferre cxpro-

braniium sannas,
nissei

discessit

ei Paltesiinam,

hoc

est,

diabolc, quid fecisti mihi? quo modoviilnerasli me? Flebain aliquando super Sami)Soncm scd pejora jierpessus sum. FleLain sui^er Saloinonein et deterius cecidi. Flebam su])er omnes qui pecdiverunt ei in omniLus eis apmeo vero de parui. Sampsoni coina capitis deest
(luit,

(liabole,

Jud;e;e ierrain, inhabitare elegit.

Cum

itaque pervc-

ca])ite

corona gIoria>

cecidit.

Sampsonis oculi carnales

Hierosolyniam, velui

ialis

enarraior, ei erudi-

tus vir,

compellebatur a saccrdoiibus in Ecclesia docere. Ei cum mulium coegissent ipsum iii (lui Hierosolymis sacerdotium sancta' Ecclesiae admiiii;

strabant

surrexit, et dictuin

psalmi quadragesiini
pi-pteriii
:

mei veroperforaii, eispiriiuales suni. insidias pcrduxii mea auiem liiigua ad ruinam pecc?iii me traxii. H.tc ci alia Origenes amcarissime lugens, si tamcn ejus Lamentcationes esse dixerimus. Sed (luodnam illud crimen
obcivcaii suni;

Sed illum mulier ad

noni prolocuius, iotam distiiiclioiicm

sic

liicrii

liaud cx verliis ejus saiis potesi intelligi


si

Ueus Quare tu enarras justiiias meas, ei assumis testamentum meum per os iuum? Ei complicaium libriim dcpo-

enim

dicii

psalmus

1'eLcatori dixii

iiuidcm

ab

bcTcreiicis
;

salis lucc indicant

(]iac

nec an gentilibus seductus sit, ci ab recitata nuper ex Epi;

plianio liistoria ])rocul abhorreni.

suit

et

cuin fletu ac lacrymis consedit


ii-so

omnibus
est)

120. At(iui sicui libellus istea Gclasio (ut

dictum

siinul

cum

plorantibus.

Ha;c apud EpipliaLainentationes,

velutadulterinus respuilur;

ita

ciiam, an ea qua

niuin de laiisu ejus.


ii8. Cffiterum in libro
illo

ex Epiphanio rccitavimus, verc ne sint ab Epiphanio


([ui

scripta,

vehementer dubiio, quippe quod comperium

'

Epipli. liares. Lxiv.

'

Psal. xlix.

'

Gelas.iu Coucil. Iloui. et iu decret. de

lib.

apocryph.

^jqJjc, j^yi

SEDKS VACAT.
li;il)oain,

CimiSTI
ali
iii

ANNUS 253.
illuiii

25
sectantium, ae mordicus dcinfami;e htulus cnit

Epi|)lianium

alil)i,

dnni

ai^il

de OrigenL-,
Floruit

iii

igiiominiam

his |)lane tliversa artiriiiaie sidcri, diiin lure seriliit

fciideiilium,

l;;in

iiisigiiis

pne

lihro dc Mciisiiris r.liine londeril)iis

(Iri-

cunctis

fi)rihiis ahigeiidiis.

genes a teniporilms Ueeii us^iue ad Galluin


sianuni. Cuni enini
lii

el Volii-

1:2-2.

Et

(|ii(i

magis magisque

im|)cllor,

ut ere-

sueeessores Decii fueriiil,


inlellij^i

d;nn lolum
nis
l;',psii,

id,

(juod diclum csl de (ijusmodi Orige-

(|uod dicit, floruit, liaud dcliet


solcl), vixil,

(iiuod

diei

palciis cssc

commciituin
(juod

ct affectatam ca-

sed splcndoreni

j^loria^

ejus c\

seiciitiis

hiiinii;;m,

illud est,

Porphyrius,

Christiano-

coinparatum liorum impendoruin lemporiliiis, co(|iic sensu usiis ca voee \idclur Epi|)lianius nain si lum lapsus essel, liaud, jl<iruU, illc dixissct. Sed eoiifirmant IhTC ijua^ seipiuntur ejusdcm Epiphanii vcrlia
;

runi hostis inlcnsissimus, et (ut ex Kusehio vidimus)


Ecclcsi;c gl(iri;e invidus, cuin

cclchcrrimum illum

Ammoiiinm chrisUanum
littcris

pliiloso|)hum a fide Chrisli

ad ctlmicos deseivisse non erubuerit mendacissimc


proderc; quid non de Origene. obsecro, dixisPlotino suo pracfcrt, ct nhriticc laudat;
si

dieenlis

Clicleruin in

persecutioiic a Decio facla et


,

ipse Origencs

multa passus
nanH|ue
ct

ad finein martyrii noii


Stratotradit,

set, (|ucin

pervenit.
nis, ete.
)i

Verum
Id

delatus est in Capsaream

ea dc Cliristo ab eo negato verc dicere ac firmiter


asscrere
ei licuissct ?

Eusehius

nimiruni
nii-

Vivebat

eum multa

i)r.ssum, sed ad

marlyrium tamcn

ncc fania solum, scd vultu

eodcm planc temporc homincm probc novcrat


csse

nime per\enisse. C;clcrumad Kpiphaiiium ca ah aliquo fuisse addita, noii leveni eonjecturam ex S. Augushno sumimus, ijui t\e duplicibus Origeiii^mis
ah Epiplu.nio muluatum essc testatur, eunKiuc coriim impia recense;it dogmala. nihil prorsus dc Origcnis ncyatioiie
ha^rehcis verha faeieiis, ea oinnia
.sc

(luoeuin et se diu vcrsatum

testatur
,

'

in ea
in

quam

post h;rc lemiiora scripsit Plolini Vita

qua
:

laudum titulis cumulate sahs ornat ncc ausus est Origeni notam inurere sicut Animonio -; qiiod Origenis memoria recentior csscl, et ejus confcssio omnihus adeo innotuisset, ut ne exiguus
viriim cgregiis
,

hahet cjuam vel ol>itcr attigisse, si eam apud Epilihauium reperisset, facile adducimur ut credamus.
;

(|uidcm locus viderctur patcre mendacio,


coiiiponcnd;c
suiit (]ua}

vel levis

calumnix occasio
atijue

essc sibi reliela. Haee

1'21.

Rursum

vero,

uteommentum
,

existimennis

a sententia dc Origenis lapsu nos


;

admo-

ejusmodi Ori^^euis lapsum ea fiuoquc pohssimum ratione suademur, quod qui pro co scripscrunt x\pologias,
Pam|)hiliiis
,

scu potius Eusehius ejus no-

niine, atque

Ruffmus,

illum ab haercsi

eum omncs a;que intenti sint immunem rcddcre dc impictatc


,

vero, seu apostasia nullus evcusat, (juod seilicet nul-

luin ab aliquo ea de rc ncgotium cxhihilum esset;


(|uod
ejus,
seut,
illi

si

vel levissima qualibct conjectura adversarii

quos multos senipcr habuit, ohjectare potuis-

dimovent cum alioqui in doginalihiis honiini ininime favcamus. Procul namquc ah illis scriptoribus abhorrcmus qui cnin in (juemj)iam haereticum jure imjirobatum atquc dainnatum invehuntur, ca^tcra qu;rcuinque pnssunt in euindein, nullo habito veritatis diligentiori cxaminc f;icinora congcrunt ct amj)Iiticant; aguntquc cum miserrimo illo, perinde ac cum co qui damnatus ;ic interdictiis aqua et igni, oinnium contumeliis ac c;pduni distrahunt
,

haud

eerte eonticuisseiit, sed olijecissent

isli,

et

dihus passim videalur, cxpositus; acciditque inter-

diluisseiit.

Videiitur sane lucc dc lapsu Origenis

dum,

ut zelus niinius
f;ici;U

jiro

veritate suscejitus,

suo

ignorasse pristina s^ceula,


viri

cum

rein tautain, tanti(|ue

impetu transgredi

vcritatem.

non

inter Christianos
,

solum, scd ob insignem


philosophi aihnira(jui

123. Licct autcin Euschius (quod s.Tpc diximus


atijue refellimus) Origenis hiudes, qualibet cajitata

erudilionem

quam

ct gcntiles

bantur, inter ctlniicus qu0(|uc notissimi,


adversabaiitur, silcntio pnctericrint.

eidein

occasione,
tus;

paium

sincere inlerdum fuerit prosecu-

Nam

Dioiiysius,

qui hoc ipso vivcbat tcmpore, et res Alexandrinas


scriplis est

tamen in iis, qu;c dc Origenis confcssione scribit, haudcxistimamus fuisse mentilum, cumantiquorum
neiniiicm habucrit rc|)ugiiantcm. Tanti ciiim
viri

proseeutus

et alii

ejus gloriic iTinuli,

quorum,
sed et
S.

testc

Eusebio, non exiguus numerus erat;


Origenis oppugiiatores

lapsus, (jui semcl dilVainalus prfcstanha delinquentis

ipsi veritatis ani;itores. et

Hicrouymus, Theoplhlus Alcxandrinns, et alii eoruindem temporuin calholici tractatorcs, nequic-

omiiibus innotuisset, liaud ejus generis videbatur, qui potuisset eelari, et quovis sujierinducto eolore ab
orbis

quam

ejusmodi,

iiuie

ad sugillanda ejus (|uoquc


fuissent,

Eusebio contegi, vel fuco oblini quip|)e qiii non in angulo, sed Alcxandriai, in quani (ut alias
;

doginata

admodum

opportuna visa

vclnutu

saltem loeuti sunt. Scd quod nec qui pusteriorihus

diximus) velut in orbis theatrum ex (juatuor orbis partibus diversis ex causis homincs convcnirent, ad-

tcmpuribus vixerunt, cum de Origenis scriptis controvcrsi;e fuerunt iterum ore omnium diUainataD et Justiniano imperatore agenle, omncs quotquot palc;

missus fuisset. Et quonam jiacto, (ju^rso, unns EusebiusiiitotumorbenihiTcincIainantemvaluissetobniti? Vcl etsi id (juo^jue adeo teniere aggressus esset, quo-

rent, vel latcrcnt in Origenis hbris errores, in

odium

modo
niaiii

(ut (le cTteris in

Origenem

illatis

criminibus

Origenistarum in
(lenuo
refossi
,

Pakeslina

itcrum
et

einergentiuin
imperatoriis
:

facit) nihil

penitus ad

Synodicis

decrelis

lltteris In

Ecclesia oculis
,

omnium

fuerunt cxpositi

jierfricta froiite

refcllendam in confessorem laudasset,

eum excusandum, et calummedium adduxisset, et adeo


qucm,
toto

de ejusmodi scelerc

iiuod Epiphanii nomine,

tcsti1

monio

tanti viri, videretur iunotuisse, moveriiitqiuc-

['oriihyr. in Vila Plcliii. et Eiiseb. Iih.

vi. c.

li).

Cedren.

in

stioncm, vel proposuerintassertioncin. Certe

quidcm

Conip.

ToMis

111,

26
orbe
teste,

SEDES VACAT.
negasse in confesso omnibus esset ? Caetescimus, quaj Epipiianii nomine scripta invcnta
;

CHRISTI

ANNUS 253.

12G.

Eodem quoque tempore


fidei

inquit Euse-

rum

bius \ Antiochcno

episcopo Babyla ad

exemplum

essent, a noiunillis ut vcre Epipiianii credita citari

Alexandri post
dcscrente
,

confcssionem in vinculis vitam


ibi

ut inter alios a Lcontio Scholastico

',

qui post sexcen-

Fabius

Ecclesia>

praeficitur.

Haic

tesimum

iisdemque Zonaras % Suidas \ Nice|>liorus ' annucrunt, et si qui alii rcnon tacentiores, sive Gr.Tci, sivc Latini auctores
Clirisli

annum

\ixit

ipse, (jui ct in

Chronico hoc eodem anno cjus marty-

Hieronymus, et alii ejus sa^culi viri cruditi ct eum impugnabant; non S. Augustinus, non deniqucqui eodem claruittemporeVincenS.

men

orthodoxi, qui

tius Lirinensis, vel alii qui

de eo pluribus egerunt, qui


satis;

nectale quippiamde Origene vel saltem se suspicatos esse

demonstrant. H;cc dc his

de Origenis

veroobitu,qui paulo post contigit, suo loco diccmus. 124. Perseciitio et marlyres in Palcestina. At

ponit. Epiphanius - etiam ac Hieronymus ', sub Decio passum, aeque conscntiunt. Quocirca tot anti(|uis tcstibus de eadem re fidem fucientibus , hallucinari rcccnliorcs non dubitamus, qui sub Numcriano eum maiiyrio coronatum affirmant, temporum ratione palam contradicente cum non Babylas, sed alius eo tempore Antiochia; sedisse rcperiatur episcopus, quam quidem opinioncm ut alii utcumquc defenderent, recentem quem[)iam Babylamanti-

rium

eum

quioribus pcnitus ignotum excogitarunt


pluribus in Notationibus
'

sed de his
sit

institutam

scmel de pcrsccutione Decii orationem


,

egimus, ut non
Dccii erat

opus

ordine prose^juentes

narratis

iis

quae gcsta sunt in

eamdcni
crror

hic controvcrsiam rcfricarc. Fortasse inde

/Egypto

quid in Pahrstina, ac prajsertim adversus


^

irrei)sit,

quod tempore

Numerius
mentio

Alexandrum illnm fama celebrem Hicrosolymorum


cpiscopum factum cssc tradat Euscbius
describa-

excrcitusdux, qui Christianos saevissime pcrse^iuebatur, de

quo

in Actis Isidori militis ac martyris

mus

Alexandcr, inquii, Hierosolymitanfc Ecclesiw


pra.'sidis

habetur ^
127. At de Babyla ac sociis haec in tabulis ecclesiasticis, natali die

episcopus, in Palacstina rnrsum, ubi Ca-sarca; proptcr

Christum
fnisset ex

tribunali
fidei

stctissct

ct

magnam
veneranda

ipsorum

Antiochiae S. Babylae
Decii,

secunda sua?

confessione

commcndaet

cjtiscopi, (jin in

])ersecutione

posUiuam

fre-

tionem adcptus; jam cxtrcma sencctnte


ctatus est;

quentcr passionibus suis


rat

et cruciatibus glorificave-

plane canitie cximins, carccris cruciatu denuo afdi-

Deum,

gloriosae vitaa finemsortitus estinvinculis

quo (|uidcm,

post pra^clarum et illustre

ferrcis,
vit.

cum

(|uibus et

suum corpus
ille in

scpeliri

mandaPrilidia-

tcstimonium fidci clnistianai (ira^sidis tribunali datum, mortc in carcere consojjito, Mazabenes successor ejus in episcopatu Hicrosolymitano declaratur. Hffic Euscbius qui ctiam alibi * dc eodem Alexandro in carcere defuncto citat epistolam Dionysii
;

Rcferuntur ctiam passicum eo Urbanus,


Hacc
ibi.

nus, et Epolonius, quos


rat.

fide Christi institue-

Eadem quoque

die agi solitam

cum

Babyla trium pucrorum celebritatem, Joannes Chry-

sostomus

"

(juo^pie testatur.
si^ectat,

Vcrum quod ad
in carcere

Babylae

Alcxandrini.
123.

martjrium
^

di-crepare ab Eusebio videtur

Ejusdcm quoquc Euscbii

testimonio ha-

Chrysostomus, qui
tradit,

eum non

mortuum

betur expressum (quod et superius diximus) inter


ca tera clarissima

sed foras
profereiis

nionumenta ab eodem Alexandro

inuim

ductum ad caedem. Qui quidem Babylam, ut omnes Gentilium erro-

collectam ac diligentcr extrnctam fuisse Hierosoly-

res impugnet, dc martyrio ejus, et causa quae ante


pra?cesscrat, historiam texit,

mis nobileni bibliotliecam, quic nequaquam Diocletiani inccndio conflagrasse vidctur


:

quam summatim

collc-

nam idem Eu,

ctam

hic subnectimus.

scbius integram ad sua tem|)ora perseverasse

ct

coniplura se indc coUegisse tcstatur. Ca;sareae quoque


in Palffistinanobilemartyrium subiitReparata virgo
*;

qua> post alia tormcnta, in cratc fcrrea semiustidata


est, etsic

128. Tradit enim imperatorem Antiochiae agentem, regis cujusdam filium obsidem contra jus Gentium crudeliter occidisse indcque in ecclesiam Christianorum ul tcmplo Dei inferret injuriam, con,

(horrendum
Quac

visu)

dcformata pcr civitateni


:

tumcliosc venissc

ac resistcntem sibi intrt^pidcBabycaeteris

ducta,

praiclamanlc praecone

sic

traclari

fcminas

lam nactum

cum

vinctum

in

carccrem

christianas.

cum, quacumque ducerctur, ad


aliis

trudi, ac dcnique ad supplicium duci jussisse,

ipsum

fldcm hortata essct Chrislianos;

superafls tor-

vcro mandasse una simul se


ctuscsset, scpulturae dnri.
dit
:

cum

catenis,

quibus vin-

mentis, capite trimcata est: ha^c ex Actis ipsius.

Quo

Ac

demum

de eoliiccsub,

ctiam temporc Emcsae in F*ha3nicia passi habentur Galalion et Epislemes insignes martyres ', quorum

((

Extant ctir.mcumBabylaccineribuscompcdes

Ecclcsianim praefectos omnes commoncfacieiitcs, ut


vinciri, ut jugulari, ut quidvis pati

omnium

ccrlus nalalis dics ccclcsiasticis tabulis con:

opoHcat

certe

signatur hoc clogio

Hi in

pcrsecutione Decii

fla-

onniia prompto atquc alacri animo ac

magna itcm
li-

gris csesi, manibus pedibusque et lingua mufllati martyriuni consummadenique truncato capitc
,

cum

voluptate sustinenda, ut concrcdit;e nobis

bcrtatis ne

levissimam quidein partcm prodamus,


;

runt.

aut contaminemus

eum enim ductum


'

fuisse

'

Leontius de Sect. act. x.

verb. Origenf^s

Idem

lib. vi.

Martyrolog. die 8

^Zonaras Annal. Suid. 2i. Euseb. 32. vi. Idcm 14. cap. ullimo. R(m,. Octobr. Martyrolog. Rom. die 5 Novembr.
lib. ii.
3 '

in

'

Euseb.
s

lib.

vi. cap. xxxii.


in

Niceph.

lib.

v. c.
'

lih. vi. c,
8

lib.

c.

in

_
et

de Script. Ecclfs.

Alexand.

Epiph.lib. deraensur.
Martyrol.

Hieron.

Kom.

die 24 Januarii b.

Extat apud Sur. die 5 Febr. tom.

i.

Joau. Chrys. orat. in Juvent.

'

Max.

SEDES VACAT.
ct

in
in

CHRLSTI
cxtensis
eraiit.

ANNUS 253.
mauibus
Illi

27
VA bi (luidcm in
liis

jugulatiim

si^'nificare

vitlelur
illuni

non auteni
tjui

rcclii ligtira.

earcere ohiisse.
,

Rc^aMntiue
,

tiucm
,

ol)jurf;a-

vit etsi non nomiiiet fuisse Decium Syriam profectus est atJ\ersus Pcrsas liello

131.

autem cum ad
diligenter

eos accurrissent, et
,

tlecer-

omnem locum
que
in
et

inspexissent
et

omnemacces-

taturus, piitcst intclligi


circa

(|uod

contigisse

putanuis

rupe

stationem,

omnem
;

rupis

(inem pricsentis anni, i|uo Dccius illuc per\enit. Qua" vcro tcnipore Juliani Apt)statiE in ossa

sum,

omnem

a liicuna atf(^ctarn coucavitatem


essent

diligentissime

scrutati

rursuin
,

iii

vallein

Dapiincm scpulta (lei)accliantis acciderint immensa prodit^ia, suo loco dicturi sunuis. At ad res gestas in Ponto sermonem convcrtamus. 12(1. Persecittio in Ponto et ActaibidemGrerjorii Magni. Hac itidem urgente persecutione, nonsine
S. Baljyliu atl

redeunt, quasi
ipse in
tiui

metii

eorum

qui

scriitabaiitur

fugam conversus

incidisset in

manus eorum
iiec

circumsitlebant. Pt)sttiuam vero

ab

iis

est

inventus,
iii

neceratapud illos qui locuni aspexerant, quo Magnus ille degebat sigiiis descripsit eum
,

divino consilio
(perintle

Magnus

ille

(Ircgorius Tliaumatury:us

in (luo affirmabant quffisitores, se


nisi solas

ac Cypriano contigit)

furorcm

tleclinans
;

duas arbores a se

ncminem vidisse, invicem parum distantes.


index
et

(lentilium debacchantium,
<|ui et suis,

recessitin solitudinem

Gum autem recessissent tpii tiuajrebant, relictus


cuni illum Magnuni olTendisset in oratione,
tjui cuiii

ut itlem facerent, persuasit. Id (|uitlcm


',

cum

Gregorius Nyssenus
descripsit, sic ait
:

ubi pcrsecutionis acerl)itatcm

ipsoerat,
illi

etdivinum cognovissetpra>sidium,
arbores
;

Gum

eryo lunc imbecillitatem


niulti
,

per quod
ejiis, et

eis visi siiiit

accidit

ad pedes

natune

vidisset vir ille Mas^iuis, utpote (piod

verbo

crctlit; et qiii

paulo

aiite

fuerat perse-

non

[lossent

pro pietate us(|ue ad

mortem

decertare

cutor,

fit

unus ex

lis

fugienlibus.

consuluit Ecclesia',
irruptioni
;

ut parum|)cr cetleret

terribili

132.

ergo longo tempore mancntibus in


fitlem),

dicens, esse nielius fuf;icntlo suasconsersi

solitudine
et

(bellumenim invalcscebat adversus


pneside in eos
tini

aciecertaminum,esse ordinum fidci desertores. Et ut niaxime persuasum esset liominibus, nullum anima' afferrc periculum si fufja fidcm scrvarent; suo exemplo eis consuluit,
staret in
,

vare animas,tjuam,

graviter furente

ad verbum
;

pielatis accetlebant, et

omnibus

in

quoniam
sua rabie
jier

niilla spes erat relicta, fore


iii

fugam conversis ut Magnus Gre-

gorius veniret

ut secederent
culo.

ipse ante alios cedens veliementi peri-

et acerbit;ite

maiius persecutorum; tunc omiii conversa in reliquos, ubitiue


siniililer viros,

HtTc t|uidcm Gregorium, divino

stinctu
utilitiite

doctum
fecisse,

et alieno

|)ericulo,
est.

quodam inmayna suornm


(ut

gentem scrutabantur onines


;

mu-

lieres, et

pucros, (luibus Ghristi nonien erat veiieraiii

certissimum

Nam

vidimus)
fu-

bile

eosque trahebaiit

civitatem,

et

replebaiit

immensus
tpitis

erat ubitiue lapsoruni

numerus, quos

carceres, pro aliquo scelere inlentantes ineoscrimcii


pietatis
;

ror persecutionis lurpiter dejecerat,

eorum

scilicet

adeo ut nulli ex rebus publicis

tuiic \acarent

non timorcautos

fecerat, sed

pra?sumptioreddi-

judicia, nisi liuic tantuni;

quod

iis

t|ui

tunc impein eos

derat frustra securos. Hii^c vero Gregorius sua; pru-

riuni obtinebant, erat cura?, ut omnescoiitumelias,


et

denter suadens EcclcsitT, nulliuslapsumingemuit.


130. At
li;ec

omnia tormenta

iiu;c excogitari

pt)terant,

Dei consilio ab co facta esse, tiuae

inferrent, t^ui fidem retinebaiit.


fuit oninibiis

Quotiuidemtempore
,

subdit Nyssenus facile monstrant,

dum

ait

Simul
hoc

longe evidentissimum

Magnum
crat

illum

autem

his quo^iue,

penes (luos erat


illo

potcsti',s,

viriim

iiiliil

consuluisse sine Dei numine. Nani

cum

niaximo erat studio, ut


expugnato, onincm
in

tantiuam duce exercitns


et dissolille

se per fugaiii

populo conservasset

commuiie

litlei

aciem frangerent

auxilium omnibus
'

verent. Etideo ininiici magnoj^erc stuilebant, ut

eorum veniret potest;item. Ipse aulemcum desertum (luemdam collem occupasset, secuni habens eum
adductus fuerat ad fitlem ab initio, jiim modo di;iconatus gratiae inservientem cunuiui persequebantur, magna multitudine se(|uerentur eoqui ex ;edituo
:

(|ui pro fide certabant. Sicutenini audivimus, tiuotl ab Amalecitarum acie de Moyse procul remotus, per orationem iis tjui eraiit sui ge-

neris dabat vires atlversns inimicos

eodemmodo

ille

qutique anim;E oculo intueiis ea quae videbantur, diviiiuiu invocabat


fidei confessione.

auxilium

iis

tiui

decertabant pro

rum

vestigia

a quopiam
alii

cis

ostenso loco in (luo


colli

133.

Gum(|ue aliquando una


pro more,

cum
,

iis

qui

cum
iis

abscondebantur,

quidem vallem

subjectam

eo eraiit
et

Deum

oraret

repente angore
pive se tulit
,

circumseptam custodiebant, ut ei nulla ex parte liceret efiugere, si ad hoc esset conversiis, alii autem cum in montem accessissent, et per omneni paiiem scrutantes jam Magno illi viro conspecti fuerant, recta ad ipsum currentes. Ille autem cum jussisset ei tiui
erat

animi perturbatione plenus, aperte

qui adeiant, a se spectaculum vitleri alienum seque <T?gre ferre, aurestpie obstruere, tantiuam sono itl
alitiuo atl

intervallo,
flexibilis
tiiiii

eum perveniente. Et cum toto tempore,

iion

exiguo

iiiterjecto

(luotl
:

intercessit,

in-

cum

ipso, ut staret certa et solida in

Deum

fidu-

mansissct et imniobilis

taiKiuam proposiassecutum, ad

cia, et ei

suam
et

crederet salutem,

orationein,

nec,

etiamsi

manus tendens ad prope fuerint inimici


aulem exemplum
se

specUuulum bonum

esset exituiii

metu excutiatur

fides. PrtBcepti

suani rediit consuetudinem, et clara voce Deuin laudavit, liymnum victori;e et gratiisagendis appDsitum

priEbuit diacono, fixo etslabili oculo ca?lum intuens

pronuntians, (|uem Scepe audivimusDavid diccnlem

'

ftregor. Nyssen. in Vita

Gregoni Thaum.

28
iii

SEDES VACAT.
psalniodia
' :

CHRISTI
nos
gredi
;

ANNUS

'253.

Uencdictus Uoiis, qui non

iledit

in

captionem deniiliuseoruni.
131. u
lis

sacris operr.tur, potestatem;

cujus ingressum esse aversatam nec amplius in


iit

(lua? in

eis locis

autcni adniirantiluis, et utexeoscirent

habitare,

solebat, divinantcm
ibi.

dffimonum opcratio-

rogantibus, i|uodnam fuerit linc sijcctaculum, quod


ejus oculis sul)jectvun est; fertur dixisse, se
illo

nem.

Uxc

tem-

130. Hiiud sane absque divina providentia factum


esse reperitur, ut,

pore mr.gnum vidisse casum, prostrato dialiolo a (luodr.m adolescente in certr.mine pro pietate. lis au-

cum

celebriora qune erant in orbe

orrcula (ut dictuni est suiierius) divina virtute sint

tem quod dicebatur adliuc ignorantibus, narrat eis apertius, quod illa liora quidam nobilis adolescens, majori fretus auxilio, magnis sudoribus pro flde decertavit, a lictoribus

muta

reddita, ali(iuo

interdum

in loco (ut hic acci:

productus ad i)ra^sidem
:

nomen
rii

Heus idolum dare responsa nam id non ob aliam causam configisse vidimus, nisi ut ex horum silentio postea Christi potenti virtute iisdem
dit) periniserit

quoque

adjecit,

eum nominans Troadium

ct (piod

imperato, quinr.m vocalia


cere fecisset,
recentiori

illa

famosissima idola la-

post mulla, quic fortiter tulit, tormenta, fuit martj

innotcsceret experimento

corona redimitus. Hiccque ita facta esse, ut ipse dixerat, ab ejus diacono exploralum atque imentum est qui et crucis signo munitus, et Gregorii precibus adjutus, dicmonum pra^stigias, alque feroces eo:

simulque
tia

Cliristi

adversus da^moncs vis atque poten:

novis excniplis cunctis Gentilibus palam tieret

perducer(Munjue
turus in
ret

quodammodo diTmon SiT|iius certacampum, ut de hoste devicto atque prostrato


,

rum

insultus in

balneo supera\it.

Cum

autem

Christus srcpe triumpbans

gentilitatem simul duce:

Gregorius Nyssenus comitem bunc fuggc Gregorii diaconum illum fuisse dicat; (lueni ex aedituo ad
Christi

tidem comerterat, atiiue


pra?

in

illud ecclesiasli-

cum niunus

morum

integritate et fide sincera

cooptaverat; opportunum videtur, conscriptam ab eodem auctore de admiranda ejus ad Cbristum


acceptione atque

conversione liistoriam hic reddere, quod sit onuii fide dignissima, et magnopere

sub crucis vexillo captivani quod et feliciter accidit. Sed (oeptam de redituo narrationem ordine prosequamur. 137. Cum Magnus ille Gregorius temerariam et insolentem fcditui iram eximia repressisset prudentia, et opposuisset omnibus ejus minis verum Uei auxilium; ct diceret se in ejus qui pro eo pngnaret
viribiis tantani posuisse
lier.t

fiducirm, ut potestatcni ha-

Christi gloriam abjue potentiam,


tefaciat

idolorum vero pa:

expellcndi dicmones

unde

velit, et

eos collocandi

vanitatem. Sic igitur

ait

in (juilius velit locis; et polliceretur se ea, quie di-

135.

Cum

remota

illa

solitudine

viam urbem
et

ceret, jiuii

esse

demonstrr.turum

admiratus

a^di-

vcrsus conliceret, nos autem deprebendisset,

cum

tuus, et magnitudine potestatis obstupefactus, rogaipsis suam ostendcret potestatem, et templum reduccret dffmonia. Cum Magnus iiutem ille liTC audissi^t, rupit brevcin quamdam libclli particulam, et cam dedit icdituo in ea npressa quadam voce imperante daemonibus; hicc

vehementior pluvia retardaret, subit (luoddam tem-

vit

ut in bis
in

plum cum
insigne; in

suis comitibus.

Eratautemilludlemplum
ajdi(lui illic

rursum

quo qui colebantur dicmones, ad

tuos aperte ventitabant, ut

divinarent, et re-

sponsa redderent.
suis comitibus, Christi

Cum autem sul)iisset templiuu cum


:

da^mones quideni confestim exterruit figura autem erucis nominis invocatione


qui erat inquinatus nidoribus,
illic

autem vcrba continebat i.igredere. Cum autem


altari

scriptura

Gregorius satana!,
obtulissct nipriiis

accepisset txdituus libellum,

aere expiato,

imposuit. Ueinde

cum

ei solitos

mansit pro more totam noctem in orationibus et hymnis decanlandis vigilans adeo ut esset in donnnn
;

dores et iiKiuinamenta, rursus videt ca qua;


viderri,

antequam a templo essent exterminati

d;c-

transfoimatum templum, quod propier cruorem victimarum et simulacra erat abominandum. Cum hoc modo totam noctem peregisset, mane
orationis

mones.
1

38.

Cum

liTC

autem facta

essent, co^pit cogitare

divinam

quamdam

virtutem esse in Grcgorio, per

rursus

cocpit

ultra

progredi.

Cum

vero

;cditiuis

mane consuetum dicmonibus cultum


apparentes
eis
Is
ci

exhibuisset

templum

iiigredi propter

(kcmones dieunt clamantes, non licere eunuiui illic manserat.


piaculis utens, et

autem (|uil)usdam
collocare.

erilicia adliibens,

per ea conabatur dicmoncs

quredam sarursum

(luam visus crat esse potcntior (Ucmonibus. Cum ergo euni esset rursus magiio studio consecutus, prius(|uam venisset in civitatem, rogavit ab eo ut disceret mysterium, et quisiiam esset ille Deus qui sibi subjectam baberet (bcnionum naturam. Ciim

autem paucis

ei dixisset

Magnus
;

ille

mysterium

pie-

in tem|)lo

Postiiuam vero, eo nihil noii

tatis; ita allectus fiiit

experiente, erat ei labor irritus, cum dicmones non amplius pro rnore exaudirent ejus vocationem tunc ira percitus ajdituus, Magnum illum virum
:

Tdituus, ut verisimile cst cuin et opinatus est csse affici qui rebus diviiiis initiatur rem viliorem et abjectioiem, (|uam iit e\istimaretur

ofTendit
se
illi

omnes
,

in

eum

miiias aperte
,

intentaiis,

dixisset ejus rci

Deus per carnein humaiiam r.pparuissc. Cuin is autem fidem non coiitirmari verbis, sed eo-

et

eum

allaturum
et

et manus ad magistralus delaturuni ct audax ejus c(cptum imperido-

rum
etiim

qu;c fiunt

probari mirrculis, ;cdituus cx eo

iidliue (lUicsivit miraciiluin.


est,

Deinde per
fldei

id

quod

la-

ribus significaturum esse;


stianus
,

quod cum
ausus
sit

esset

chriiii-

adductus
(|ui et his

est

ut

assentiretur. Hicc

diis

inimicus

templum

Gregorius,

liusmiraculi, quo ingens

addit narrationem imineiisi ilsaxum precibus loco movit,

atque alio ut lihuit, transtulit; cujus eliam meminil

SEDES VACAT.
(Jregorius papa
iii

fimiSTr

ANNUS 253.
bonorum,

29
inimiciis

Dialoj^is

'.

InlKvrens posUiac scni-

senator, gravis senator, aniieus

per friiitmis

lateri (".rei;orii, al) eoiiiie (iiaeoniis or-

tyrannorum,
cciisorem

bostis criminiim, liostis viiiorum. IIuiic

ilinatiis, (|iiaiita vis esset in eriieis sigiio,


eit

siepiusdidi-

omncs

r.ccipimus,

liiiiic

imitari oiiincs vo-

experinienlo

sed luee

N\ssenus

pluiil)us.

Uui

luiniis. Primiis gencrc, nobilis saiigiiinc, cinciidatus


vita, doetriiia clariis,
aiitiqiiitrtis.

etiani, (juod

ad perseeutioneni in

Poiito exeitatr.m

moribus singularis,
cst.

exciniiliiiii

peiiiiiet, liis (pia'

dirtasuntaddit, passnnKiuo^iiieCo-

Oiuc

cum

esscni sjcpius dietaaddidcruiit

niaiuT eivitatis episeopuni Alexandruin eo^^noniento Carbonariuni, de eujus adniirabili electionc aetuin est su[)erius; consuinmasscque per ijj^nem niarty-

omnes,

at(|ue ita

discessum

rium,

tradit. At lisoc

de perseeutionc in Ponto Nco-

t\Tsarc!e exeitata sriis; (IU.t autcin


rio fuerint instituta reddita

ab codem

(Ircj;!)-

EeelcsiEe |)aee,

diccmus

inferins.

139. Decivs aclversus Persnf; profecliirus, Vole-

riano
vit iu

sunmmm

Iribuit fitestatem,

Christiawis.

Hoe

qui cx officio

sce-

Hoe senatusconsultum ubi Decius aceepit, omnes aulicos eoiivocavii, ipsum etiam Valerir.num prrcccpii rogari ai^iue in eonvcniu suminorum virorum reeitalo senatusconsulto Feliecm ie, iiKluit, Valeriane, senaius sententia; imo aiiimis at(|ue pectoribus, Toiius orbis humani suscipc censurani, (|uaintibi detulii Roinana Respublica (|uain solus mcrcris, judicaiurus dc moribus nosiris. Tu
141.
;

itcm primo sui impcrii


cx

tcstimabis qui niancre in curia dcbcanl;

anno

1'eeius comitarato cxcreitu belliim susceptiirus


reli(piit

adversus Persas

Hoirae Valerianum,

eiii

Tu equestrem ordincm in anti^iuum strtum rediges; Tu censibus modum pones; Tu viYtigalia tumabis;
divides str.ium; rcspublicr.s rccensciiis; Tibi leguni

senatuseonsulto (ut tradit Trelicllius)


tulit potestr.tem; sie

summr.m
;

eon-

enim

illi

ccnsurr.m tribuit, ut
facultr.tcm
iiide-

scriliendarum aueioritrs dabiiur; Tibi de ordinibus

addiderit ci

legum scrilicndarum

militum Judieandum est; Tu arma respicies; Tu de


nostro |)alatio, tu de judieibus, tu de pnrfcctis eniineniissimis judicabis. Exeepio denique prrpfecio Urbi

que

r.eeidit

ut in edictis nomiiia inscribercntur Dccii


;

atquc Valeriani

quorum

iiomMiibus extat edictum


iii

de i)erseeutione adversus Cbristianos


curii martyris, licet et Au};usti
{fatur

Aetis S. Jler-

Roina?, execptis consulibus ordinariis, et sacrorum

nomen

Valeriano

lc-

rcge

ct

maxiina virginc vestalium

(si

tr.men ineor-

inditum; quod tamcn polius additum postca, quain iune inscriptum putr.mus. Irbanam vero prcefecturam (ui idein auctor refert) eommisit Cornelio Sa-eulari, prfEtoriam

rupta permanebii) de omnibus senteniias fcres. La-

Marco

B;cl)io. Aeeidit

aur.p-

iem, ui duin traiiceret cvereitum in Orieniem,


|)ulsa

uiia

ex

navibus in

iiisula

bio

Isidorus

borabunt auicin ctiam illi, nt tibi placcant, de ()uibns non potes judieare. Hrec Decius. senteniia hujusmodi fuit \.'i^l. Sed Valeriano QuTso sanctissime impcrator, ne ad bane ine neccssitatem alliges, ui ego judieem de populo, de
:
,

Alexandriiuis nobilis milcs,

quod
ca|)itis

cliristianus esset,

miliiibus, de senatu, de
biis, ct iribunis, ac

omni pcnitus orbe,


:

judiei-

nec
ejus

diis saerificaret,

reus consiitutusimpictatis,
sincera.

aNu-

ducibus; hccc sunt, propter qiue

inerio iribuno
-

sententir.m

aceepcrit. Extaiit

Aeia, ei
iO.

quidem

Aiigustum nomen tenelis apud vos ccnsura desedit, uon poiest hoc implcre privatus. Veniam igitiir
ejus
eui

CaDtcriim (piod ad Valerianum pcrtinet, hoc

honoris peto, cui vita inipar esi

coiiliilcntia;

eodein anno, viffcsima septima die Octobris ex senatusconsulto atipie decrcto Decii imi)craioris deereta
esi ei

tempora sic repugnant, ut ccnsuram homiiium naiura non quTiat. Hucusijue PoUio cx cjusmodi
seiiatuseonsulto laudes texcns Valeriani;

sunima cuin

potestr.tc

ccnsura.

Quod quidcni

quo

inrgi-

senatiiscoiisultiim a Trcbellio Pollione in Valeriano

descriptum, hic rccitare, ad

ccclcsir.stieiT bistorisc
:

stratum illuin coactus accepii, ac strenue cxcrciiii, utinrin i)ic rt^iue justc quippe (lui geidilitirm pa:

elucidaiionem, opene pretimn exisiimavimus

DuoInis, inquit, Deciis consulibus.scxio kalcndr.sNovcmbris die, cum ob imperatorias littcras in a>de Casto

triain superstitionein

(jurm ab ineuntc aiatc exeoin

luerat,

restiiucre

ex offieio eensura laborans,


descrtores se

Chrisiianos illius

ini^iuissimum pra'actuin cst,


ut

rum

senatiis haberctur, irctur(|uc pcr scnicutias sin-

buit ac severissimum.
siio ctiani

Quamobrem

gulorum, cui dcberct ccnsura

dcferri

inam

id

Decii
|)ri-

noniine inseribcreiitur lcges, et in Cbri-

posuerant in senatus amplissimi potcstaic) ubi

mum

prTtor

edixit,

Quid vobis \idetur, Patres con-

scripti,

de censore deli|;eiulo? aique

eum

ijui

errt

princeps,

cum

senatus senieniiam rogasset absente


illc in

Valeriano (nam
agebat),

procinetu suo cuin Deeio tunc


dixerunt, interrupto
vita

promulgarentur edieta; adeo ui eadciii pcrnomine, ncinpe Decii ei Valeriaui, eenscrctur, coque nomine pcrfeveraret in postcnim (luod co semel eoruin, qui justissimi ai^iuc sanetishabereniur, pcrseeuho nobililata nominum siiiii
siianos

secutio utrius(|ue

omnes una vocc


:

morc

tiiulo, iiuo religiosior ae justior

habcreiur, eo licen-

dieendaj senieiitire

Valeriaiii
qiii esi

de oinnibus judicct,
senaiu judicct,
(jui

ecnsura est. llle cinnibus inelior. Illc de


criincn.
llle

Ecclcsirm Christi. Ex his igitur eomplurcs tricT atque anibrges solvuntur, dum
tius grrssareiur
iii

millum babet
iiibil

de vita
Valciii

plcrique martyres in persecutione Decii et Valcriani


uiia passi Icguntur,

nostra sentcntir.m ferai, cui

|)otcst objici.
fuit.

quos consiat non siinul eodeiii,

rianus a prima |)ucritia ccnsor


ioia vita

Valcrianus

sed diverso tempore iiuperr.sse; ei


(juos |)erspicuum est prssos esse

quod

noiiuulli,

sua

fuii eeiisor, prud(Mis senator,

modestus

sub Decio, iidcin

'

Gregor. Dialog.

Iib.

i. c.

7.

Apud

Sur. die 5 Febr. tom.

i.

sub Valeriano mariyrium pariter exegisse tradantur; et (luos sustulit Valeriani pcrseciiiio iidcin sub
,

30
Decio
et

8EDES VACAT.
Valeriano
,

CHRISTI
via
,

ANNUS 254.
disti-

passi legantur.

Ha^c qni non


insoluhilihus

atquc multiplicibus viarum anfractibus

considerat

innunieris se

ac plane
,

neatur.

implicet erroribus necessc est

feraturque per de-

SEDES VACAT.

CORNELII ANNUS

1.

CHRISTI

254.

Christi Redempto\. Acta Pionii Mnrtyris. anno ducentesimo quinquagesimo quarto, qui numeratur Decii im|)cratoris secundus, a diversis diversi consulcs ponuiitur. Sed (jui noliis magis probantur, illi sunt (luibus lej^itima Acta Pionii marris
, '

proinde rcjicienda putarim


tatis

ut

eadem candida

veri-

luce nilentia, et

omni

ex parte lirma esse cogno-

verim, in eamque potius sententiam adductus

sum,

ut existimem Eusebii scriptis errorem inesse potius,

quam ea veritate periditari. Scd unde namerrorillapsus


sit,

tyris

rum

de (|uibus plura inferius, consijj;nantur nimiMessio Qiiincto Trajano Uecio tertium et Grato
;

facile i^erspicere
'

quisque poterit. Cuin enim (ut

idem

aitEusebius)
fiost

ineodem

libello

Smyrnensis Ec,

secundum
primo
,

consulibus.

Elapso Decii imperii anno


,

et

secundo jam inclioato

adbuc dira

jierse-

descriptum Polycarpi martyrium cum aliorum martyrum, tum Pionii Acta attexta essent,
clesiae

cutio vexabat

Ecclesiam, tam in Oriente, ubi in

expeditionc Decius agebat,


Inter alios

quam

etiam in Occidente.

quibus dicerctiir eodem quo Polycarjius tempore Pionius esse passus existimatum fuit (non |iuto ab Euse:

autem,

sunt,

magnopere

boc anno in Oriente passi celebratur Pionius Smyrnensis


(]ui

bio, qui

eadem

Actasatis Iiabuit perspecta, sed ab


,

aliis)

sub iisdem im])eratoribus

Ecclesia? presbyter;

cujus

tunc potissimum robur

nium

([iioque

pro flde

quibus Polycarpus, Piocertantem fuisse martyrio


Polycarpo, quo

pectoris sacerdotalis cnituit,

cum

ejus EccIesiiE
est.

Eu-

coronatum. Vcrum qua; Acta habent de tem|)orc


certaminis Pionii

demon

episcopus turpiter lapsus


,

Extant since-

communi cum
terlia

rissima ejus Acta

a cbristiano homine, qui tunc

modo
bens
:

acciiiienda sint, textus ipse declarat, sic ha

aderat, lidehssime scrijita, at^iue iliaipsa, quB in

Vigesima

mensis Februarii die


natalis

cum
beati
jier-

commentarium illum de Mariyribus a se scri|)tum illata, Eusebius tradit. Esse enim eadem ipsa legi' tima, cum argumentum eorum ab eodem Eusebio collectum attiue recitatum demonstrat tum quam,

sabbatum
secutione
studiosa
clesia;
,

magnum
,

instaret,

scilicet

martyris Polycariii
,

urgente Decii imperatoris

Pionius i^resbyter, et Sabina vene pietatis presbyter,

et Asclcpiades, et

plurima

alia

quai iisdem Actis contenta


detcrso

simplicis-

Catholica;

Macedonia et Linus Eccomprehensi sunt.


,

simai verilatis candore nitent, cruditus ac prudens


lector intelliget. Qu;e
,

sculo,
iis

quo

(ut in anti(iuis

tantum pulvipiene omnibus accidit, ac


illo

stola illa

Ex quibus videas, quod dicebatur in episeu potius commentariolo Smyrnensium martyrum, Polycarpi at(|ue Pionii martyrium eodem
Hicc
ibi.
,

prirsertim quie e frrteco in

biinum

translata sunt)
exultlari

contigisse tcmiiore, longe aliter

accipiendum

fuisse,

leviter aspersa, leviori ([uo^pie

emendatione

abjue acceptum videtur;

conceditur, sunt onuii acceptalione dignissima. Con-

ibidem
tilis

loci

nimirum quod Pionius eodem (luoque anni tcmpore, quo genmartyrium


subierit.

tenipseram illa, latcor, cum iirimo intuitu in eis Pionium sub Dccio |)assum legerem, Eusebio (ut videbatur) refragante, (]ui sub Marco Aurelio et Lucio

ejus Polycarpus,

Hoc etiam
Eusebii,

modo

GriEcos

omnes

acccpisse verba

illa

Sicque
legi
,

Vero imperaloribus ijisius certamen recenset. (ut ingcnue dicam) iiifeiiso primum animo ea
et

averso vullu cogiiovi

at(]ue Aiistarchi sta-

iidcm apcrtissimam atque certissimam fidcm faciunl, dum in Menologio ex eorumdem Actorum tcstimoiiio abs(iue coiitroversia habent, Pionium sub Dccio marAcfa tyriiiin siibiisse. Scd cuin testetur Eusebius
''

tera,

quo ea imi^robiirem
2.

iiotius qiiain

probarem
eis

Pionii scrijita fuisse in

commentariolo
se

illo

Smyrnen-

expendi.

siuin

martyrum, rursumi]iie
(]uem de martyribus
noii
sit

eadem

intexuisse in
janiqiie ccr-

Sed

cum

inter

legendum

radii

(]uidam ex

libro illo

scri])sit;

sinqilicis et

mininie

fuc;it;e veritatis

cluccrent; ad ea

tum

excidisse illum a multis frustra diutius per;

accuratius cognosceiida

omne studinm

adhibui. At
,

quisitiim

ab

re fore existimo,

si

qua; ex
,

eodcm

tantuni abest

ut ea invenerim commeiititia

ac

Iibro citato ab co

Smyrnensis Ecclesia;

instar epi-

Apud Metaphr.

die

Februani.

'

Euseb.

lib.

iv. c. i4. in

fiii.

Euseb.

lib.

iv. c. 14.

Idem

lib. iv. c.

14. in fin.

SEUES VACAT.
stolae,

CIIRISTI

ANNUS 254.
mapnum csset sahliatum,
medio
ifiitur Pioiii,

31
feriabatur), quin

excejita sunt Pinnii Acta, liic rcforr.m; cnni

(nrm cum
ctaieiit.
iii(|iiit

alioqui sicut
|)i()

non a nostro

instituto, ita nec

ab excni(jui
lacit

etiam fundameiila arcusque coiiscenderaiit, ut speIn

(li^Tcdianuu- {.luistiaiioriuu

liistoricoruni

cum
ut,

stetissent

Satius cst,

intcrduni ccrta luartyruiu Acta


sebius) suis historiis
lioc

((|uo(l sa^pc

Ku-

Polcmo, o
iic

(|ucmadmodum omnes
imperatori, et simulacris

atte.\ueiui]t;

cuiu

pi-cscrliin
liliri

faciiint, \os(|uo(|iie parcatis

unum

sil

rciierire

certiuu Ira^nientuin

iminohitis,
hilari vultu

puiiiMuiiii. At Pionius, cxteiisa iiianu,


(lelciidit
:

illius al) Euseliio

ab eo acce[)luni a
clesiai
,

[irout

e.\

de niartyrilius scripti; id i|)sunii|iie lihello martyruin Smyrnensis Eceisdein Actis hsc perspicue deniou

causam sur.m

Viri

in(|uiens

SmyrnTi,

(|ui et

urhis pulchritudiiie et melle Ilomesi

rico (ut dicitis) gloriamini, et


Juda'i, audite

qui sunt inter vos

slrari continf,nt.
3. Cum autem niiserandum lapsum Euda^nionis Smyrnensis episcopi noimullorum ejus civitatis fide-

me

paucis perorantem. Audio vos risu

fiaudioquc eos qui transfugiunt,


fide

nempe

a Christi

ad idola, suscipcre; perindc quasi ridieulum


sit id

hum
deni

clades

sit

consccuta; ex adverso Pionius, ejuspresbyter,

aliquid ae leve

(|uod ajiunt, duin idolis sponte

Ecclesi.-E

una cum

sociis,

gloriosa

sacra faciuiit. At(|ui a>(|uum crat, Crsci, ut magi-

confessione fidem

natus

exulem restituere pro viribus cotempore solemnis celebritalis anniversaria!


Polycarpi
,

strum vestrum
intcritu la'tari.

Homerum
pium
:

audiretis, qui

liominum
inimici tui

esse ncgat. Vobis

autem, Jud;ci,
sed

dici natalis S.

adversus imiiios certaturus

Moyses

ita

'

juhet

Si videris

jumcntum
;

in

arenam descendit

(erat iila dies ex


iit

majorum

insti-

cecidisse, et

suh onerc jacere

iie

pi cTterieris,

ejusdcm Smyrnensis Ecclesia; testimouio vidimus ', jaiu ab ipso consummati martyrii tempore fuerat illi decreta.) Sed spontanea
tutione solemiiis, rpuT

ipsum
audirc,

excitato.
(jui,
si

^quuin enim
ceciderit,
in(|uit

erat \os

Salomonem
eiiiin

ininiicus tuus, ne

gaudeas, ct calamitate ipsius ne exlollaris. Ego

catena \elut tessera


rcfufiis

niilitari

ijua dij^fnosccretur a

magistrum

meum audicns, mori


;

malo,

quam

ah ejus

qui scutum turpiter abjccissent, nobiliter in-

lira-cepUs discedere

et totis \iribus enitor,

ne rece-

sit;nitus,

Christum pi\Tdicans,

in

mediuni

prodiit.

dam ab
Quid

iis

qua?

primum

didici,

deinde etiam docui.

tyrii

Sed hipc ipsa pratiora fient, si ex Actisipsis ejus niarin medium adducantur, qua' sic liabent post
euarrata a nobis superius de tempore passionis
4.
:

est igitur

cur uos crudeliter irrideant Juda'i?

alia

Quamvis (ut ipsi dicunt) hostes eis essemus, homines tamen sumus. Pra?tcrea iiijuria aflecfi, aiuntde nohis
esse libeiT.m loquendi facultatcm. Sed quosaffecimus

Pionius

ijfitur pridie natalis diei S.

Poly-

carpi fiiturum pnevidit, ut eo ipso die capereutur.

injuria? (juos occidinuis? (pios

pcrsecuti

sumus?

Itaque

cum sinuil cum

Sabina

et

Asclepiade jejunaus,

quos coeginuis, ut adorarent idola? Putant ne similia


esse peccata sua peccaUs

se postridie

tribus catenis connexis,

comprehensuni iri prospexisset, sumptis eoUoque suo et Sabina? et Asclepiadis injectis. domi expectabat. Id autem feeit, tum ne ab amicis abducerentur tum ne posset ali;

eorum, qui nunc humano


Htc et alia plura JudTorum Christianis inilla,

terrore adducti pra-varicantur?

Pionius, reprimens fastiim


sultantiuni
ait
;

luTccjue iilane
',

([uihus intexta esse

quis suspicari, se (ut reliquos) ad ea qutc idolis essent

Eusebius Acta Pionii

nempe ingenuam sermocoram populo,


et

inimolata

comedenda deduci

velle

et

ut

omnes
sabbato benedi-

nis libertatem, et apologias

magi-

intellificrent, se statim in

carcerem duci decrevisse.


,

stratibus recitatr.s, et conciones ad

docendum accomAcUsejus,
in

Cum
ctuin

ifiitur

precationibus incuhuisseiit
et aciuain cepissent
,

et

modatas,

cum

benignilate erga eos qui ceciderant


lcjjere poterit in
;

sanctum panein

appellat saii-

quT quisque

uherius

panem

hic

quem

adhibita

communi

(luibus intcgra posita sunt

ubi et post Pionii ad po:

ctione susciperent, supervenit


satelliiibus suis,

Polemo icdituus

cum
ex
:

pulum concioncm
(j.

Iitc hr.bcntur
illa Pidiiius

ut homines Christianos qutereret,


idolis, et

Cum

vcrba

repeteret

Deos ve-

eosque ad
iis

immolandum

comedendum

stros et

qua* fuissent immolata, perduccrent. Et adituus NosUs plane decretum imperatoris, quo vobisjube-

aui-eam statuam luilumus adorare; duxerunt eos in medium sub dio. Circumsteterunt autein qui-

dam homines
atiiue dicentes

foicnses
:

una cum Polemone orantes


,

Novimus, inquit, mandata Dei, quibus imperat, ut ipsuin solum adoremus. In forum ifiitur, in(|uit Poleino, venite,
tur, ut diis sacrificehs? Cui Pionius
:

Nohis ohtempera, Pioni

moremque
:

gere, qui

te

diligimus, vitaiiuc digiium ducimus,

propter inorum probitatcm at^iuc modesUain

el illic obtemperabitis.

At Sahina

et Asclepiades dixe-

Jucundum
Pionius
f.it,

est \i\ere, ct

luccm

intueri.

tuam Ego quoque,


est lonj/e

runt

tur eos, scd sine

Nos Deo viventi ohtemperamus. Ducebat igivi. Cum autem ire pergerent, viderunt omues eos \iucula jfestantes quainohrem re nova commotus populus celeriter concurrebat, et pra; niultitudine multa premel)antur.
:

\itr.m

aniabilem puto, sed i!lud


;

forum venisseut, et in porticu ad Orientera sita ad portam Duplicem constiUssent iinpletum est tolum forum et superiores porticus tiun
o.

Et

cum

in

lucem Iianc jucundam et dulcein existimo, sed illam multojucundiorem et dulciorem (luee \era est lux \ quam nos cupimus contemplari liTc quidcm omnia pulchra sunt, neque nos damnamus odio\e prosequimur
amahilius, (luod optr.mus nosChristiani
;

opera Dei
tiora,

sed

illa

longe pulchriora atque pra?stan

qua; antcponinuis.

Ha!c saue

contestatur

viris Grfficis

atque Judaeis

tum

etiam mulieribus
'

'

ApndEuseb.

lib. iv. c.

14. in Qne.

Deuler.

xxn.

1.

Prov. xxiv.

Euseb.

lib. iv.
i.

c. 14. ia

Ga.

Apud

Metapli. die

Febr.

'

Eccl. XI. Joaa.

iii.

viii. 1. Joan.

i.

l.Tim.

: ,,

, ; :

32

SEDES VACAT.

CHRISTI
et

ANNUS

254.

Pionius, i|uo se longe abesse a Marcioiiitis, Douni

terram, et omnia qure cfelo et terra coiitinentur


;

crealorem
bant.

et creaturarn
;

pariter

Masplicmantihus
liljentcr suiii-

atque oniiies nos


nia
;

(jui

nobis abuiule snpj^editat


ijisius

om-

denionstraret

nam

et

illi

martyrium

quem

per

Verbum

Cbristum cognitum

babemus.
(|ui(lam
:

Sacrifica igitur,

inquit

Polemo

saltem

Circumforaneus axitem Alexander, bomo improbus, ait


7.

nomine

imperatori. Ego, inquit Pionius, liomini non sacrilico;


cbristianus enini
tario
:

<(

Audi nos, Pioni.

sum. Heinde, cnncta scribente noiibi

Cui Pionius

in(|uit

Tu

potius audi

mc
'

qua^

cnim

Quod
:

inquit, cst

nomen?

Ille resjiondit

tu scis, sunt mibi cognita; (juib vero ej;o scio, eoruni

Pionius.
sjiondit

tu es ifinarus
stulto juxta

sic ipse

sccundum

illud

Hcsponde

stultitiam
;

snam. Volebat autcm

eum
:

ReSuin profccto. Cujus, iiKjuit Polcmo, es Ecclesiaj? Resjwndit Pionius Catbolica? nulla est
:

Tum

Polcmo

Cbristianiis, inquit, es?

Alexander irridere
per

ita^jue

cum ironia

Quid

sibi vo-

enim
bita),

alia apiul Cliristum. Hae


illfle

sunt

namque

con-

lunt, in(piit, islic catcnaj? Cui Pionius rcspondit

Ne

fessiones

sigiilatim

magna cum

cclebritate lia-

urbem vestram immolandum idolis,


illis

iter facicntes,

existimemur ad
ea

et alia) se^iuuntur,

quas Actis Pionii intextas

ant ad
;

edendum

qux sunt
,

essc,

Euscbius
10.

'

tradit.

immolata

proficisci

at(pie

adeo ut
ire
et

intelligatis

Tnm
,

ad Sabinam accessit. Moniierat autem

nos nc
in

intcrrofj;ari

(luidem velle, scd dccrevisse, non


;

forum, sed recta ad carcerem nos comprebensos dimittatis, sed, mus. traiiatis Sic cum Alcxander
rursus
illi

ne per vim

et ab eo fuerat Tbcodota appellr.ta ne ex nomine cognita, in manus imjiiae civisjam

illam Pionius

cum

vincnla geste-

domina?
diano,

siiae

rursum
vellet

incideret; qnrc imperante Gor-

illiidcl)at.

Cuni |ue

cum
in
ei

Sabinain a fide abducere; er.m


victui ne-

mnltis verbis Pionium bortarentur, aUpie

vinctam
cessaria
in Asia
alioriini

montibus relegavit, ubi clam


a fralribus suljministiT.bantur.
irrogari
sniiiilicium
,

ipse sibi ita

decretum
Alcxander

et
,

statutum esse responderet


ct

eos(|ue reprebendeiet
dissererct
verbis,
let in
;

de bis
:

(]iia3

suiit

vcntura

cjusiiiodi

Solitum Tbecke et

dixit

Quid

niultis

opus

est \cl-

Acta dcmonstrant;

nam

ct illa lianc

deiiium

cum

vivere nequcatis? Sed


ficri
,

cum

populus
illic

conilemnalionem
tiini fuit,

accepit. Post

autem

studiose cura-

tbeatro convciitum

ut plura

audirct,
ac-

ut a doniina! scrvitute et a vinculis libcra-

quidam

ducis studiosi ad
ei

Polcmoncm ajdituum
fieret
,

retur.

Priinum autcm

cum

Pionio xersr.batnr, qna;


:

cedentes,

persuaserunt, ne sineret in tbeatro po,

etiam in
biiic

liac iiersecntione
:

capta fuit

Dixit

igilur

pulum

convenire
Moris

ne tumultus
erat,

ct panis flr.gi-

quoque Polcmo
: :

Quo nomii;e
Cujus
:

vocaris? Eaiiue

taretur.

namque
,

populum

in

unum

respondente
Iii(]uit

Tbeodota, subjecit

ille, christiana es ?

semel conventum suas necessitates junctis vocibus conclamare, ac interdum in magistratus jactare convicia, ac turbr.s ciere.
8.

Christiana

sum.

Ecclesia5?

inquit

Polemo. Sabina respondit

Catbolicae.

lemo
:

Ecquem

colis et
(]ui

vcneraris?
fecit

Tunc ait PoDeum, iiiquit


el

His auditis, Polemo

Si

non

vis, inquit, Pioni,

illa,

omnipotcntem,

cirlnm

terrain

sacrificare,
inqiiit,

saltem in

templum
illuc

ingrederc. Hoc idolis,

non expedit, ut

ingrediamur. Polcmo
F^ioni.

vei'o

Persuade, inquit, hoc nobis,

At

ille

Utinam, inquit, possem vobis persuadere, ut


cbristiani.

fieretis

etomnesnos, quem novimus ]ier Jesum Christum Verbum i])sius. Mox Asclepiadem interrogavit Quomodo, in(]nit, apj^ellaris? Ascle])iades, inquit ille. Tum Polemo Cbristianus cs? Res])ondit Sum.
:

Tunc
ne

illi

risu soluto

dixerunt

Tu vero
et acer-

Qucm,

inquit, veneraris? Eo(]ue respoiidente

l.bri-

ne

id feceris,

vivi

comburamur. Gravius
,

stum Jesum.

Estne alins
ille,

Minime vero
lii

iniiuit
:

bius est, in(piit Pionius jiost inortem igni comburi sempiterno. Arridentequc Siibina, aedituus cl satelRides? Ita Deo placet, inquit lites ejus dixerunt
:

Asclepiades, sed idem

quein

dixerunt

H.

His dictis, in carcercm ducti sunt,

tam

in-

genti multitudine conse(]uente, ut


:

forum impleretur.

illa

cbristiani

enim snmus,
,

et fide qui suiit

iii

Cbri-

stum

firnia at(pie constanti


illi
,

risu ridelnmt pcrpedio.


vis
,

erat jiallidus,

Et dicebant quidani de Pionio Quomodo qui senqier nunc est facieigneaetrui)icuiida?Cuni

Tu
diis

in(piiunt

(piod
,

non
in

jiatieris

(|iur ciiini

autem

ijisuni Sabiiia V(^stinieiito])roiiter mullitiidinis


; :

nolunl sacrificare
:

prostibnlum conjiciuiitur.
id erit curffi. Gravissi-

At

illa

Sancto, inquit, Deo

im|ictum lcneret quidam eam dcridentcs dicebaiit Quam veretur ne ab ejus uberibus dejiellatur Unus
1

muni cnim boc omnium


irrogari supplicium,
siniffi,
bffic
:

s(dituni cbristianis feminis


castitatis

quod

essent tenacis-

superius est sapius demonstratum. At post

aulem (juidam clamavit, inquiens: Si noliint jiarere, sujiplicio afliciantur. Cui Polemo repsondit Nobis iioii j)i\Tccdunt fasces, neque secures, ut lianc babea.

nuis ])otcstatem. Alius dicebat


0.

Ecce

bomunculum
:

Pionium

riirsus
Pioiii.

Polemo

sic

allocutus est
:

subducct ad
deiii, (jui
loijiicris
illa diis
(]iic,
;

immolandum

(innuebat aiitem Asclcpia-

Obtem])era nobis,

Res])ondit Pionius
:

.lussisli

ut vclobtemiu-rarcm, vel i)lectercr

noii obtemi^e-

nobiscnm erat.) Pioiiius dixit Mciidacium neque enim id facit. Alii dicebant llic (^t
:
:

rabo

jube igitur
inijnit,

plecti.

Tunc
ille
:

aHlituiis

Polenio

iinmolarunt. Pionius aiitcm


dicit arbitrio
;

Pro suo

ijuis-

Sacrifica,

Pioni. At

Cbrisfianns

siiin.

incjuit,

quid igitnr ad nic?cgo


:

Quem,
nius
:

imiuit Polemo,

Deum

colis? Hcspoiidit Pio(lui fecit

Pionius

sum.

Dicebant

alii

Deum

illum omnipotentem,

cseluni

doctrina sua,

cum
M.

ita se

Quid prodest buic habeat?Hanc, inquit Pio-

'

Euseb.

Iib.

iv. c.

in fine.

SEDES VACAT.
tiius,

CHRISTr

AXNUS 25

'i.

X\

vos diHtrinain

didicistis, jier i|iir,m ct tr.iiioni,

et ca-diin, ct dif.s cr.l:;niitr.lcs cxpcrti cslis.

Al ipse

inon (al. Aiiclcmonl pr;esul vcstcr iinmolavit; vos item oblcmperatc. Interrogabuiit vos in templo Lepi-

qiiO(|ue IV.inc, qiiidr.m icspoudit, iiol)isciim Ir.Lorr.sli.

dus

et

Eudainon.

respoiidit Pioiiius

Eos qui in car-

Srne,

1'ioiiius

iiiqiiil,

hhI laineii

cum

spc, qu;.m in
sic

cerem

conjecti suiil, ;e(iuiim cst

adventum procon-

Deo

positrin

lir.hco.

H;rc

illo

dicciitc,

a turlia

sulis expectare; (piid

vobis |irrtes ipsins arrogdis?

vexati sunt, ut pr.ruin at)fucrit, quin oi^primcrciiliir.


12. In

Cum
cum

autem

miilbi dixissent, discesserunt. Sed rursus

traditi sunt. Int;rcssi

carccrcm if^itur coiijccli, autcm, Catliolica^


lia-resi

ct

cuslodibns

satellitibus et tiirba regressi sunt.


:

Kt Hippar-

Kcclcsia> iire-

sbyterum,

et

mulicrcm
illic

cx vico Carina iiomiiie Mr.cc-

chus cum dolj Proconsul, in(|uit, inisit utEpliesum adducamini. Vcniat, respoiidit Pionius, is qui missus
cst, et acci[)iat

donir.m, et cx

Eutycliianum
esseiit

Plirvgim (lucmdrm nomiiio inclusos ollciulcruiit. Cuin iyilnr


custodes rinimrdveiterunt. ea

nos.

Alt|iii

priiiccps (inquil)

sum. Et

arripiens illuin, la(iueuin(|iic collo ipsius iiijiciens,

eodem

iu loco,

eum

ita

preincb;d, ut propeiiiodum sutlocaret. Traita

qua> a fidelibus atferebantur, a Pionio noii rccipi. Si, cum pluribus egcremus, neniini Dicebat enini
:

didit igitur illum srtellitibus, rtiine

simul
est.

cum
Cum-

Subina

ct rcliquis sociis

iii

forum deductus

gravcs errmns, quanto minus accipere nuiic debc-

que magiia voce

se clirislianos esse

omnes

contesta-

mus?

Custodes iyitur, qui ab invisciilibus inunera

rentur, liuinitiue se ipse prosterneret, ne in idoiorum

solebaiit accipere, cos iu intrriorcin parlein carceris

templiim iiuluccretur; sex minislri rionium rrpuere


ita

conjeccrunt, nc posseiit ulluni solatium aut consolalioiicm rccipere. At


illi

relnctantcm, ut cjus Irtcra gciiibus comprimen-

Dcuin

collr.udaiitcs ac^iuieveipsis

tes,

manibustiue ac pcdibus

c;p(lciites, vix

potuerint

runt, ct qua? dari solila crant,

pra^lmcrunt

illum impellcrc. Sublatum


gestarunt, huiniqiic ante an

igitiir,

atque clamaiitem

adeo ut carceris prrefectus admiiT.rctur, ct prisliiium ipsi vero manserunt eos in locum vellet reducere boc eiiim nobis prospere dicenles Gloria Domino
;
:

deposuerunt, ubi ad-

successit,

possumus namque

libere pliilosopliari, et

huc rdstabat Endffinon, (lui idolis sacrilicaverrt. Cur, iniiuit, vos, o Pioni, 15. Tunc Lepidus Quia sumus non immolatis? Respoiidit Pionius
: :

preciluis incuiubere

die ac noctc. iMulti

autem ex

cbristiani.

Lcpidus subjccit

Qucm Deum

colitis?

Gentibus eos etirm incrrcere visebant, ct conabrntur eos a proposito dimovere, sed eorum rcsponsa admirabaiitur.

Eum,
et

inquit Pionius.

(jui fccit

caluni, tcrrain, mrrc,

Introibant etiam

illi

qui

per vim
siii^Hilis

tracti
i-

qua? in eis sunt. Quis igitur, iiiquit Lcpidus, fuit crucifixus?ls, inqnit Pioniiis, qiiem Deus pr.ter misit

fucranl ad innnolandum, ct niagiium flctum excit

ad salutem inundi. Principcs hic valde clrmrntes

ri-

bant

adeo ut in luctu

et

squallore
illos,

horis
vita;

versarentur, prLPserlim pro|)ler


instilutio

quorum

serunt, et Lepidiis ipsiiin detestabatur. Clamrbr.t auPietatein, iiiquiens, colite, justitiam tein Pionius
:

proba erat atque honesta.


Pionius lugcbat, Novo,

observate, affectionissimililudincm cognoscite

(nempe

13. M Itaque illis visis,

quod bomines

eslis)

legibus vestris parete. Nos pu-

inquiens, af icior supplicii genere,


cidor,

membratim

con-

dum
' :

video n argaritas Ecclesi;r a porcis conca^li stellrs

culcari, et

a cauda drrconis in terrrm


de.vtcra Dei plantavit, a lilio

niendos censelis, quia non obteirperavimus; et vos item a legum vestrarnm praescripto receditis juhent enim, non ut cogrt s, sed ut pnnirtis Tum Ruflinus
:

delrabi

vincrm % (juam

(liiidam c.xcellens elo^pientia;


Pioni,
dit
:

frma

Desine, inquit,

porci silvestris vrstatrm,

viudemiant erm
Filioli
^

omnes
alunini

inanem glorirm

aiicuprri. Ille

autem respon-

qui pra'tergrediuntur virm.

mei, (luosileruni
;

parturio, doiiec formetur Cbristus in vobis

Ista est tua dicendi facultrs? istl tui sunt libri? Noniie h;ec ab Atlieniensibus Socrrtes perpessus est?

mei

delicrti

mei rmbulaverunt
delicr.tam atque

virs rsperrs rtque

Nunc omnes sunt


et tardi, et

imperfecti, et cessrtores, et pigri,


et

difliciles.

Nunc
nunc

impii seniores insidirs Suzanna? lelcn-

ignavi? Socrates igitur,


et cslcri

Aristides, et

derunt

formosam

retcguiit,
iii

Anaxarchus,

liorum similes, sententia tua,

ut ejiis pulchriturtiiie impleantur, ct falsum


testiinoiiium ferrnt.

illrm

inanis glorire studio ducebantur,

quoniam,

et philo-

plura

1'ionius
.

Nunc Amaninsullat. Et ca^tc.a sugillrns Euda-monem episcopum


ll;cc

sophirm Rubinus
stabrt, et

et

justitirm

et

fortitudincm

excolebant?

his auditis obticuit.

Irpsum

et

aliorum ruina" ministrum.

plane

16. At

quidrm
: :

alius qui et inundi gloria pr;e-

suiit illa

qua; deipsius benignilMleerita Irpsos iistlem

Lepidus
ille

Noli, inquiunt, Pioni, vociferari.

Actis contineri,

ubi su|)ra testatur Eusebius


ipsos

',

et

Respondit
inqnit,

admonuit ea orrtionc, ne sinerentur a Juda-is in synrgogrs deduci, quidque illis respondere deberent, edocuit. Quaj omnia iistlem
doctrina

qua

illos

Terentius autem
tis,

Ignem quidrm

accendile, et ingredieinur.
e turba voce

magna

Vide-

quo modo
ipsi

liic aliis

quoque suadet ut im(sic

pii sint,

nec

diis srcrificent?

Tiinc ilhs coronrs impo-

Actis consi'ripta habentur.


14.

suerunt, qurs

discerptrs abjeL-ere

enim coro-

Cumjue

ea dixisset, ct Pionius rogaret eos,

ut e crrcere egreclerentur, .Tdituus 1'olcmo, et Tbeo-

nrtos sacrificrrc interdum Gcntiles consuevisse, pluribus post alios docet Tcrtullianus '). At minisier

pbilus mrgister e|uituin,

cum

sr.tellitibus ct
:

miilta

publicus idolis

immolrtum
ausus

accepit;
cst

turba supervenerunt, atque dixerunt

Ecce Enda--

qucmqurm
illud in

i()Soriiin

nec trmen ad appropimiuare, sed

omiiium

coiispectu comedit.

Verum cum

illi

'

Apncal.

XII.

-Psal. Lxxis.

'

Galal.

iv.

Euseb.

lili.

vi.

cap. li.

iTeitul. de Coron. milit.

TOMIS

III.

: :

V,
iiiisus (lamarcnt, cliristiani
ijiiid illis

SEDES VACAT.
sunuis; non reperientes

CHRISTI

ANNUS 254.
exaratam, ob Romani imperii
di-

nisi latinis litteris

faeerent, eos in

carcerem reduxerunt. Turba

gnitatem

autem oos
quis di\it
respondit
: :

illudebat, et \erberabat. Et Sabinaj nescio

Tu non

potuisti in patria

mori? Cui

illa

Qua; est patria

mea? ego sum

Pionii Eoror.

Sed et de tabella illud TertuUiani adversus Geiites Denique quod de tabella recitatis illum christianum,cur non el homicidam? Erat diversa ab bac tabella, titulus damalibi ])luribus
est.
'
:

dictum

Terentius vero, qui tunc venationes curabat, ad Asclei)iadem


:

Te, inquit, accusabo, ut bestiis

damna:

sium

lum in muncre frladiatorio filii mei. Cui Asclepiades Non ob id, in(|uit, me perterrefacies. Atque in carcerem ducti sunt. Ingredicnti autem Pionio quidam e
satellitibus
vit.

martyrum Lugdunenuiidique per amphitheatrum circumduceretur tabula, in qua latinis


nationis, de

quo

in epistola
^
:

ha?c leguntur

Cumque
iiic

litteris

IkTC inerat inscri])tio,

est attalus ciinisTiA-

Nus, illum pra'cedente. Sed de sententia ex tabella


alias.

vehementer caput
ct latera sic

percussit, et vuhieratulit;

At ipse quidem patienti animo

sed percuset intu

19.

Sequuntur Acta passionis

e.jus, sic

descripta

soris

manus

inflammata sunt
jiosset.

Cum

igitur lidei studio alacriter in

mueiuiit, ut respirare vix

Ingressi autcm,
si-

set,

ultrose veslimentis spoliavit.


et castitatem
;

stadium xenisDeindecorporissui

Deum

collaudabant, (|uod adversus inimicum ct


fortes

decus

recogitans, ingenti rcpletus est

mulatorem Eudemonem
17. Post hacc

constantesque pcrvc-

mansissent; et psalmis et precibus se confirmal)ant.

ca-lum suspiciens, ac Deo qui se talem conservasset, gratias agens, super ligiium se ipsum
gaudio
et in

aulem proconsul Smyrnam


in

extendit,

militi^iue

tradidit,

ut clavis configcret.
fieri

nit;

et

Pionius

adductus

judicium, mariyrio
res

Possumus

et ex his discere

crucifixioncm

con-

est. Quo modo autem commemorabimus. Ante (]uarlum

coronatus

transacta

sit,

suevisse in terra deorsum, ac deinde stipitem simul

idus Martii Quin-

cum
esset,

cruci affixo desuper elevari, ac in excavatum


erigi.

ctilianus proconsul scdens protribunali, sic interro-

foramen

Sed rursum Acta


ait
:

Cumque

confixus

gavit

Quomodo
ait
:

vocaris? Respoiidit

Pionius. Pro-

eirursus minister
et

Resipisce, atque senten:

consul
sul
:

Diis

immolas? Respondit

Non. Proconille,

tiam muta,

Quam,

inquit, relif;ionem

aut sectam colis?


inquit

Rcs|)ondit: Catholicoruin.

Quorum,

Ca-

tbolicorum? Respondit
ter

Ecclesi;c Catholica' presbyes doctor ipso:

sum. I>roconsul
Res|)ondit
:

Tunc, inquit,

ille repondit Eos cogitabundus mansisset Idcirco, inquit, Doinine, festino, ut celerius resurgain significans e mortuis rcsurrectionem. Eum igitur ligno fixum erexerunt, deinde etiam Me-

auferentur davi. At

iiiesse sensi.
:

Et

cum

jiaulispcr

rum?
partis

Docui sane. Interrogavit


:

Cujus
in-

mayister es? Respondit


:

I'ietatis.

Cujus,

quit, pietatis? Respondit In Deum Patrem, qui fecit onmia. Immola, inquit proconsul. Respondit Nolo:
:

trodorum quemdam ex sccta Marcionistarum. Hujus secta; homines fuisse martyrii cupidissimos, quod a malo jirincij^io carnem dicerent, ob idque in eain savicndum, ))luribus demonstratum est superius.

Deum cnim

oportet adorare.
et

Omiies,

inquit

ille,

Sed rursuin ad Acta


20. Erat

adoramus cadum
preces fundis?
preces fundo, sed
et

deos, qui sunt in ca;lo.


sacrifica.

ipsi
illi

Respondit

Cur Non

aeri
aeri

autem Pionius a
:

dextris, et

Metrodorus

a sinislris coUocatus
sus spectabat.

quo
:

factus est aer, et ca^lum,

tamen Orientem verCumque materia!, lignorumque cuuter(|ue


esset,
et

qua; in eis sunt omnia. Dic, in(]uit proconsul, quis lurc fecit? Respondit Non expedit dicere, quod

mulus undi(]ue congcstus


clausisset; turba illiim

Pionius oculos

non audirent ac mox


;

Deus, inquit proconsul, om-

sed ipse
fecisset,

animani egisse suspicabatur, secreto precabatur. Cumque precandi finem


oculos ai^eruit. Itaque

nino, id

est,

Jupitcr, (jui est in ciclo; rex

enim

esl

onmium deorum.
18. Tacenti

cendebat;

cum

bilari
:

vultu postremum,
et sine

flamma sublimis asAmen, prodolore expiravit, et

autem

Pionio, atque suspenso, di:

nuntians, ac dicens
Patri, qui

Domine, suscipe animam meam;

Non. Et immolas, an non? Respondit rursus cum ungulis lorqueretur, dictum est ResiNon insanio, sed pisce, cur insanis? Respondit Deum vivcntem timco. Proconsul Ca^teri, inquit, immolarunt, et vivunt, et recte scntiunt. Respondit

ctum

cst,

tan(|uam eructans, quiete

oinncm sanguinem inique effusum, atque omnem animam injustc damnatGm, sc poUicitus est
salvaturum, spiriium tradidit. Tali dignus effectus est exitu beatus Pionius qui vitam sur.m ab omni
;

Non immolo. Proconsul Te, inquit, collige, et consihum muta. Rcspondit Non faciam. Dictum est Cur ad mortem ])ro|)err,s? Non ad mortcm (inilli
:
:

crimine ac reprcbensione liberam intcgramque servavit, atquc animuni suum ad Deum omni])otentem,
et mediatorem Dei atquc hominum Jesum Christum semper propensum ac erectum habuit; ct magno iii cortr.mine victor exislens, per angustam jiortam in

(juit)

propcro, sed ad vilam. Quiuctilianus [iroconsul


in^juit,

Niliil,

eximium

facis

ad mortem festinans;

nam

et (jui

nomen
morte

daiit ac describuntur, exigui lu-

amplum raagnumque lumen


21.

pervenit.

celli gratia,

coiitcm]ita,

cum

bcstiis piignant.

Et tu ex

eorum unus
Romanis

es

mortem
hffic

curris, vivus combureris.


scri]:)ta

numero. Quando igitur ad Ex tabella autem


sententia legebatur
:

At corona quidem ijisius in corpore est ctiam comprolata. Efenim cumignis extinctus csset, nos qui prirscntes eramus, talem ip^um vidimus,
quale vigentis ornatique pugilis corpus
existit.

verbis
SE

Si-

PIOMUM

CHRISTIANIM

ESSE

iGNi coMnunENDiiM jiDicAViMis.

CONFITENTEM VIVUM Consucvisse judices

quidem
'

ct

aures erant moUes, et capilli in cute capi-

ex talitlla in reos sententiam recitarc,

eamque non-

Terlul. Apolog. cap.

2.-2

Apud Euseb.

lib.

v. c. 1.

SEDES VACAT.
tis inli<rrel)aiit; ot
l)L'scciitil)iis,
si)lcii(lcl);;t

CHRISTI

ANNUS 254
iisiis

;{5

harlia,

iit

jiivcnibus primuni
ct facics
Cliristiaiii

|iu-

abstinuit, ei in tc c;ulcni piocacit;ilc

cst.

Unani'

(lccorc tlorciiat;

cjus j;ratia
rnafiis
,

obreni compulsus
cclsitudini.
ll;cc

csi

sciuiius

cum

tu;c

exhibere

adiiiiraliili;
iii

ut ct

con-

ad Pollioncm scnatus,
de convitiis

(iu;c .\ciis

tirniarciitur

{iilc;

ct c|ui crant a fidc aliciii

con-

m;irtyrii cjus contineiitur, ci (iiiidcm lc^itimis. Ncsior

sciciitiic stiniulis

verbcrati contcrriti(|uc disccdcrent.

autcm

falso ;iccusatus

iii

principcm

dictis,

Wivc acta suiit Julio Proculo Uuinctiliano |)roconsule


niairistraiuin gcrentc, consulc tcrtiuni Mcssio

cruci atiixus illustrc ni;ut\riiini obiit.

Gncca vcro
primus
pas-

Quin-

Acia fideliora habciitur.


2-i.

sccunduin Trajano more Dccio Aujjusto ante quartuni idus Martias Romano; Asia; autem more septimi mensis uiidecimo dic sabbati, hora decima; ut nos autcm loquimur, Kegiiante Doniino nostro Jcsu Cliristo;
cto

Trajano Uccio
,

et

Grato

Eplicsi (luoiiue Asi;c civit;;te (jui

sus

esi,

Maximus
iis

fuit,

cujus (|uidcm ccrtamen ex

Actis ejus anotario iunc scripiis^iuam brcvitcr atque


fideliter vcrbis

scriptum cxtat-

Comprchciisus
plcbeius,

igiiur cst, et oblatus

Maximus

(crat

homo
:

cui gloria in s;rcula s;Eculorum.

Amcn.

Hactc-

ncgoiii sui curaiii jjcrcns) ct obUiius opliino procon-

nus Acta
scripta, a

ab aliquo

tunc Ecclesi;c notario conin libcllo

Smyrnensi vcro tcclcsia

Smyr-

neusium martjrum collocata, atiiue ab Euscbio iii librum, i|ucni de Martyibus scripsit, illata scd ex antiquioribus monumcntis a Mctaiiliraste iii lucem
:

apud Asiam. Dixii ci proconsul Uui vocaris? Maxiinus vocor, inquit. Proconsul dixit Ai ille Cujus conditionis es? M;iximus rcspoiulii liigcnuus (luidem naiiis, servus vero Clirisii; mei autcm ncj^osuli
: :
.

vindicata, ac dcmuiii latiiiitatc doiiata, a nobis deni(juc dilificnti


(|uae

studioemendatasunt. Utinam
sic jiura

ct ctctera

babeiitur Gesta martvruni,

atque sinextarent

ccra,

nuUius fucata

clo(iuciiti;c

pcnicillo,

Chrisiianus cs? curam gcro. Proconsul dixii Maximus respondii Etsi pcccator, iainen cbristianus sum. Proconsul dixii Cofiiiovisii decrcta invictissimorum principum, qua; nuiic huc allata sunt? Maximus rcspoiulit Qua;nam illa? Proconsul dixit Ui
tii
: : :
:

intcgra.

Dum

ciiim quidr.m ea paraplirasibus exor-

Chrisiiani

omnes,

rclicta supcrstitionc,

cognoscani
ct

nare curarunt; informia plane, ;u' vcrilatc nutantia, lidequc dubia niaf,aiopere reddiderunt. Uuid autcm

vcrum principcm,
cipis

cui

omnia subjacent,
:

dcos ejus
prin-

adoreni. Maxiinus rcspondii

Iniquam

liujiis

de

creteris coiifessoribus

;ictum

sit,

qui

cum

Pionio

coynovi senieniiam,
dixii
:

et ideo
erj,^o

me

palaiii ostciuli.

vincti erant,
li.

remanet incompcrtum.

Iiimimeri maityrts in Asia.

At quoniam
([ui

Proconsul
spondii
:

Sacrifica

diis.

Maximus

re-

E^o non

sacrifico nisi soli Deo, cui

me

ab
:

perdiflicile cssct,

omiies iiumcrare marlyres

sub

incunie

;i"iaie

sacrificasse graiulor.

Proconsul
optavi,

dixit

Decio passi sunt,


lilteris

cum non omnium memoria


Dioclctiani incendio

fuerit

Sacrifica,

ne icfaciamvariistorinentisaffici. Maximus
:

consijinata; et qu;c scriptissunt


p;u'tc,

commendata,
dcperierint
:

rcspondit

Hoc

cst

quod scniper

ut carens

majori ex

hac temporali

ct iniscra viia,

pcrvcniam ad sempi-

paucorum

taiitum, quoruin dics natalis tabulis eeliic

meminisse sufliciat. Prneter illos eniin, quorum anno superiori menlio facta est, passi sunt eadcm urgente persecutione in
desiasticis repcritur adscriptus,

ternam. Tunc proconsul jussii cum fustibus ca?di. Cumqueca>derctur, aii proconsul Sacrifica, Maxime,
:

Asia Apollonia,

Lucius, Thyrsus, et Callinicus


Pery;e

in

Lycia

Cliristopliorus;

Pampbili^p

Papias
civiiatis

Maximus rcspondii H;pc non suni tormenia, (pur pro nomine Domini a quo si recessero, nosiri Jcsu Christi inferuniur vera ei sempiterna ine tormcnfa mancbunt. Tunc
ui ab
liis

liber sis torincntis.

Diodorus, Conon, et Claudianus, et cjusdem


gensi senatu adversus
liitera;
:23.
:

proconsul jussii
sacrifica, ut

cum
ei
:

in
Jr.ni

episcopus Nestor, sub prsside PoUionc, cui a Per-

toniueri, ct dicebat

cquuleo suspendi aique ccrne stuUitiam tuam, ct


dixit
:

eum

ejusmodi

scriptae

sunt

viiam lucreris. Maximus


si

Lucrabor
sacrifica-

plane vitain,

non

s;xcriticavero

nam

si

Eupaior, ei Socrates, totusque senatus

vero, perdo er.ni; milii vero nec fustcs, ncc unyute,

domino pra?staniissimo pra-sidi salutcm. Cum ad tuam celsitudinem allata cssentsciiptadivinaDomini


impcratoris nostri,

nec ignes

iui

ulluni affcrunt dolorcm, (piia in

manei

Chrisii gratia.
iia

Tunc proconsul
:

iulit in

me eum

omiics a scntcntia male


ficia

quibus jubeiur, ut Cbrisiiani ipsis inita deducti, ad sacritua


iiiliil

senientiam,

diccns

M;'.xiiniim, qui

le^ibus ani-

perducaniur;

lmniaiiii;.s

severe, ei
voluit.
illi

perturbaie, sed comiier, ctsedate

omnia agcre
est;

accommodarc, iii magn;c Diaiux; sacrificarci, in tcrrorein reliquorum Chrishanorum obrui lapidibvis praicipio. Hucusqueex noiario excepiore.
noluii

mum

Verum hac
obstinaiis

lcnitaie

parum etfectum

cuni

Subdit qui ea cxscripsii


qui ipsum

Et rapius csi confcstim

aiiimis

edictum imperatoris conicmnant.

ailibia Chrisii a ministris diaboli, grati;is agcns Deo,

Nam
ipse

ei istc rogaius a nobis, et a toio senatu non solum non ccssii, scd eiiam omnes qui illi parent, ejus tauquam principis sui excmplis animati, morigeros se prc-ebere cdictis

dignum

judicassci certando superare dia-

pcrductusque cxira muros, lapidibus cssus, tradidii animani Christo. Hiicusque ibi.

bolum

nolucruni.
,

Ei nos quideni,
ui
,

isti

'2o.

Peculiare Ephcsiis

fiiissc,

lapidibiis in deos
facit

persuadcre
justissimi

non cessavimus
principis
litieris

quemadmodum
,

dclinquentes obruere, illud Pliiloslrali lidcin

jubetur

ad

temphim

Ca?ditc luiiic lapidifius

dcoriim iiiiinicum.

Nam

Jovis accederet. IUe


raeliis,

vero deos immortales contu:

et conviciis proscidit
,

sed neque ab impeferendis


injuriis

Apud
11.

Sur. dic 26 Februar. tom.

.\pud Sur. die 3n Aprilis.

ratoris

licet

absentis

minime

tom.

36
Philostratus
'

SEDES VACAT.
meniiiiit
A|)iillonii

CHRISTI

ANNUS

254.

E[ihe5i

agen'is,

adversus eum, quem imposlorem diceret proclf.mr.ntis. Sed et Timolheus, ejusdem d\itr.tis

atque

id

episcopus, ah

phesiis geiitilihus Ir.pidihus iinpetitus

martyriuni

ohiit,

ut ejus martyrii Acta signiticaiit.

Sunt

et alia

de

liis

exempla;

(]ui

enim apud eos ha-

hebr.ntur sacrilegi ejusmodi sulijiciehantur supplicio.

Maximo et Olympiade; ac demum post longa vincula Ahdone ac Seiinen suhregulis. Extant horum Acta, sed nonnihil corrupta. Ex eodem quoque Decii exercitu passi recensentur Parrmon milcs; alii^iue ejus socii trecenti septuaginla, iiuorum apud Gra?cos memoria celebris est. In suo enim iVenologio ipsi, vigesima nona Deceinbris coruni natalem diem agentes
,

Sub eodem (|uoque Decio


gisse reperitur) sreviente
lione,

imperatorer.ccidisse Ephesi

hoc elogio eos celebrant


prffises

Hi fuerunt sub Decio im;

tradilur, ut (quod multis pr.riter eo

tempore

conti-

peratore et Aquilio prrrside

qiios
,

ad templum

Isidis

mirum
ipsis

in

modum

persecu-

ingressus immolaturus

jubet eos hoc ipsum


,

complures

sibi

timentes,

deserta loca

facere
cidi.

quod cuni

illi

renuerent

petierint; ct inter alios

septem juxenes timore per-

Necati tunc sunt quos

culsi in r.ntruni fugientes, occluso a persecutorilms

septuagiiita viri.

Cum
:

prfficipit omnes ocsecum duxerr.t trecenti aulem id videret l'aramon,


:

Uoniino obdormicrint unde et nomen suiit consccuti, ut dicti sintSei)tem dormientes; de (juihus
ostio, in
;

consule quic a nohis sunt notata in Uomaiio Martyrologio.

magiia exclamans voce dixit Nefarium atque impium frcinus video scelestum istum tot viros justos atijue hospiles, more pecudum, jugulare. Hoc au(licns

prEEses.statimParamonemjubet
illc; in
,

intcrfici.

Quod

26.

In

Lycia quoque illustre fuit Themistoclis

cuni nesciret
(lui niissi

eo ipso loco in quo rmhulabat,

maiiyrium ^ qui pro sancto Dioscoro, ad neceni


equuleo tortus, rrptatus, et fustibus cfffus nieruit coronari. Nicomedire vero in Bithynia Quadratus est passus*, Melitinfe in Armenia Polyeuclus, Nica?;E Tryi)hon; inCretaTheodolus, Saquaesito,
se

ofTerens,

eum opprimentes occideruiit. fuerant Passus {luo^iue sub Decio reiieritur Menignus fullo cujns (luoque natalis dies descriptus est
Uxc
in
ihi.
,

tabuhs

ecclesiasticis

et alii

propemodum

iiinu-

meri.

turninus, et socii;

omnes decem nuinero, necnoa


r.yrillus

etiam Gortyn

civitatis

episcopus,

cujus

Orhis quoque Occidentahs iisdem clarissimis


rihus instar
illos
ca;li fuit

28. Martijres in Occidente et prcesrrlim

Bomce.
side-

Acta

quoque extant a^que sincera; in insula Cypro Conon; in Achaia .Miron; Corinthi sex martyres prssi
'

egregie illustratus

nam
iii

pra^ter

quos Bom;c, vel proximis

locis, aut

Africa

sunt (^odratus et
alios

socii.

Citsarea! in

Cappadocia

iiiter

passos recensuimus; in Sicilia pra>clarissimum

mar-

insignes martyres Mcrcurius pro tlde

Cliristi

nobile certr.men evegit;

cum

prius cgreyia navata

opera
fuisset

in bello

adversus Persas, ab

eodem imperatore
lierct.

honoribus auclus, ut ordinum ductor


pr.tre

tyrium suhiit Agatha celeberrima intcr martyres, qu;E suh Quinhano prwside Christum animo virili confessa, pcst alapas, carcerem, equuleum, etccntorsiones membrorum, pi st acerhissimam mrmillarum
ahscissionem
hiis,
.

Hic natus

tensis (alias

Gordiano, primicerio legionis FreMartensis) christiana tide imhutus, et an-

ac volutationem in testulis ct crrboni-

tandem

in carcere,

Denm
si

precando, spintum

gelica visionerohoratus,

ingentem de Persis victoriam


cln-i-

reddidit. Ignoscat lector,


leviter

ingent a facta

martyrum
vide;i-

conseculus, delatus a Catulo consulari, quod


stianus esset a Decio vocatus,

tantnm

attigisse potiiis,
iis

qurm narmsse

causam

dixit

mrgna

mur;

miiltosque ex
id alieni

noinine temis tantummado

constantia; cujus rei occasione multa prssus,

denmm

reccnseamus, sed

ct

capite truiicatus, corona martyrii insignitus, de inipietate et

tum qnod

quamphirimos prwterer.mus; muncris esse sciamns (lon^ic

perfidia

illilieralis

principis trinmphavit.

cnimdistant inter sc, Annales Ecdesiasticcs posteris


ct singulorum Ada martyrum, Vitrssanctorum conscribere tum etir.m cum in iis recensendis multa> interdiim inddrnt difiicultr.tes smgulas enodare cuni opus esset, longe longinsah quod puto prriturnm instituto divertendum esset

liic ipse seijuenti

sa^culo,

quo ostenderetur sanctos


iii-

cominendare,

martyres in

ca^lis

vivere, et in necessitatihus eos

(jue

vocantihus pnrsto esse, pro Christiana religione adversus Apistr.tam Julianum pugnasse repertusest;
sed de his suo loco oppoiir.nius.
Ibideni
Ca^sareic

quoque

prssi

pliilus, et

habentur La;tariiis, Germrnus, TlieoVitalis, quoruin menioria, ut aliorum noin ecclesiasticis ta-

minalorum martyrum, hahetur


celebrantur.
27.

bulis adscripta siiigulis diehus, quibus

eorum natalitia
est

nauseam. Cui tranen jiicundius cFse putamns, si iis tantum breviter recensitis, atqiie calamo citato pcrcursis, in Adis (|uibiisdammartynim a notariis public s puhlicc coinmcndatis ipsiini inlerdum
fjre lectori

Abusus

est

Dccius de Persis

quam
;

conse-

cutus
diis

nam erm cliristiani hominis ope victoriam acceptam ferens, in eorum contcmptores clirioccisis qui in ejus
,

stianos acrius vindicavit,

manus

devenerant Persis clii'istianis Polychronio episcopo Babylonis, Parmenio Kliina, et Lhiysotelo preshy,

delmere; quo ex iis, qiia; cxploratissima non norit, intelligat. 29. Atut ad eosdcm martyres tunc p: ssos redeainus, qiiorum meiitio vigetin tahulis ccclesirsticis legiintur sub Dccio paritcr passi Formiis Alhina; Anagnia; Magnus cpiscopus et Secundina virgo Calibiierit

sunt, ca,'tera etiam, qu;c

merini Venantiiis

Anrstrsiiis rc sccii

Fiilgini

eli-

teris

diaconis

Luca

ct

Mucio

virisque nohilissimis

dr.niis; l'erusi;e Florentius, Julianus, Cyrir.cus,


,

Mar-

'

Pliiloft.

om. n.

lib.

IV.

in vita

KyoW. Tyan.

'

Mart.

Rom.

diversis dieb.

^"

Apud

Sur.

30

Aprii.

Sur. toin. iv. dieaJul.

et diversa die Fcliniis, et ccUinus, et Faustiiius Tuscia Pergentinus, et LaurenGr;.tianus; Aretii hnusfratres; FlorentiaeMinias; Bavenns' Fusca virgo

::

SEDES VACAT.
cuiii

CHRISTI
"

ANXUS

'i5-'l.

37
nobis, (|uam confes-

Maura
;

iiulrice

et ai^nd Al|u's CotliuS IV.^^sus

Ciim(|ue semel

|(l;;cucrit tr.m

ppiscopus
vilt.tis
ilotr.lis

Tok.siP in Gr.Uia Saluriiinns cjusdoui cisr.cci--

soribus et dericis rrbicis, itcm univcrsis episcopis,


\el
iil
iii

e[)iscopus, qiii j^lonoso ajioiie cloccitr.ns

iiostra [irovincia

vcl trans

mare

constitulis
nisi

xigoiis eKicj;ium spcciincn cxliil.uit.


iii

E\t;.nt

iiiliil

innovelur circa la[)Soriim causr.m,


coineneriinus
,

omnes

cjus m;-.ityni Act;i;

(luibus cniu

li;.l)c;.tur pi.ssns

in uiuiin

etc.

Quibus sane verbis

Dccio

ct(;iT.toc(iss. lioc;;iino ;icci(lissc oportuit; n;.ni


iui;i
,

prior consulr.tus Dccii


Philippi obituni
aliciua
iii

cuiii Gir.to priuiuni

;:nt(;

cuin dcri taiitum, nulla de Roinano Pontiricc facla mentionc iiitcr[)ouatur ;uicloritas satis lii(uet, ad,
;

nonduni persccntio Occidentc Cliristi;;iuis \c\;.l);it. Hoc itcni


contigit
(juo
Acinitr.uia

luic,

cum

ilki" scri[)t;e

sunt

litteiu',

Romanam
cum

Ecclc-

sirm

fuisse al)S(|ue |);istore. Diccre

autem sedem valuillus

teinpore
(|ui(l

iii

passus est

Aiiiar;-,utlnis.

,V(1

cassc toto biennio, [iro

m uistro
;

liabetur,

nioror singularuni provinciarum ac civitaluiu

uiu|urm
[lace

id vcl

samniaveril
(iit

nec ut tam diu diflerre-

martjres rccenserc;
stringam) nuUa

cum

nt

uno

vcrbi) cuiict;i |)cr-

tur, reddila lioc ai;no


,

demonstrabimus) EcdesicE

rej,Mo fuerit, (pi;x; subjecl;i

Uomano
iii

ulla [irorsus causa [)r;cccsscrit. Sic igitur bien-

cssct iinpcrio, ciiKiue Christi tidcs atlulsissct,

(|ua

non essent martvrcs,

((ui edictis l'ecii p;;rcrc

recu-

nium ((uod sui exilii Cy[)rianus nominat, illud taiitum indioatum, non autcm cx[)lctum, est necessario
inlelli;j;eiidum
:

sanles, ne tldemr.niitlcrent, pnesenlisteinporis vitr.m

imo

iicc

([uod diu

antea coeptuin

[irodegcrunt lilicntissime?
[lartes,

non

c;eter;p

Galliarum

esset

qurndo((ui(lciii sc eas litteras scribere testatur

victori;p

non Rritannup, iioii Hispani;r hiscc tro[)linpis caruere. Sed de insi^nioribus ([uibiisdam niartyribus in Hispania passis sub |)ersccutioiie
Decii, ct VrJeriani,
loco.
.30.

ante Prschr.tis celebritatcm. Qui

lud explctum
((uo inodo sc

[mtr.t,
illis

autem biennium iliunumeris sc Iricisobvolvit, nec


(

expedial

ut ipse testatur

'

invenit.

agcinus inferius o|)poituniore

Quod

si

alicubi ellerbuit Decii |)erseculio


;ic

Uomoc

certe in priniis sa^viisse, ccrtnni

[)atens cst

argumcntnm,
pcrseverabat
:

i[uod

Romana

sedes viduata pr.store


al([iie

Nnminat Cy|)rianus s|)ontaiicuni suum recessum e\ilium ea fortrsse rationc, ((uod (ul ait) proscriptio qui de eleilliid fuerat subsecula. Rcliquos aulem dionis Corndii temporc solvendi su[)ersunt nodi, iiiferius, tcm[)oriset rerum gestarum disposito ordine,
,

cujus ([uidem veritatis certain

suoloco exphcabimus.
32. Ftlicissimiis
tis
i)i

cxploratr.m in

omnibus

tidein facit Cy|)riani e[iistola,

cujus ante nicminimus, sed anni luijus exordio scripta ad confessores

auctnr.

At quod de oborto schismate hoc tcmeadcm


e|)istola

Ecdesia Africana

schi:<ma-

S qui jain ainiuin in carcere RomaB peregerant, cum necduin Romanus l'ontifex
cnatiis
esset
:

[)ore in Ecclesia Cai-tliaytinensi et tota prene Africa

auctore Felicissimo

Cyprianus

testa-

cujiis

electionis

teiii[)ore
,

scliisma

tur; ejus quo([ue verbis, ul res gesta est,

enarremus.

etiam eosdem
(iriani epistola

fuisse r.tque
illos

tetigit confessores qiios dicta Cydemonstrat antea inter se unanimcs concordes. Quo autem Cyprirnus erga

Erat hic (ut superius dictum

est)

Felicissimus, qui

inagno[iere ejusdem Cy[)riani eledioni fuerat adversatus.

Nam

de eo

Romaiue animo, eadem

Ecclesiae

presbyteros
liis

esset
:

r.ffectus

enim

quorumdam

epistola

dcdrrat

verbis

Vobis-

l)erfidia perfecit,

idem - Cyprianus ait Hoc presbyterorum malignitas et ne ad vos antc diem Pascha; venire
li;ec
:

cum

illic

iii

carcere quodaminodo, ct nos sumus.

licuissel;
illa

dum

conjur;:tioiiissua!

memores,

et

anhqua

Divinae diguationis

credimus, qui
sepr.rari
fessio.

sic

hortrmenta vobiscuni sentire uos vestris cordibus inlia^rcnuis. Hosiiiit.

contra e[)isco()atuni
et

mcum, imo

coiitra suffra-

gium vestrum
et sacrilegrs

Hei judicium,

venena rehnentes,
solitis

nori nos vestro cliaritrs vestra individua conncctit

instaurant veterem contranosim|)Ugnationem suam,

dilectionem Spiritus non


r,ffectio includit.

Vos

illic

con-

machinationes
i()se.

insicfiis

denuo

re-

me

Et nos quideni vestri die,

novant.
33.

Hicc

bus ac noctibus memores et ([uando in sr.crificiis precem cum pluribus facimus et cum in secessu
,

Qui igitur rb

i[)so S.

Cyi^riani sedis exordio

eidem refragrri
sus

ca'(ierant, in

privalis
stris

precibus orrnius, coronis, et laudibiis ve

eum

obniti, cientcs uii(li((ue turbrs,

omnibus postea advernon destite-

plenam a Domino faventiam postulamus.


31. Porro elapso (ut

Uxc

Cyprianus.

runt, qurmlibct crplantes occasionem; nam cum (ut dictum (3st) confessores idem Cyprianus leviter
corripuisset, ((uod se nimis faciles e\liiherent adver-

diximus) prinio persecu)ato, sicut

tionis

anno etsecuiidojam inch


,

confessores

sus ecclesirsticam disci[)linrm

detinebantur in carcere
bat in lalebris,
relur.

ita et

Cyprirnus se coi.tinePontifex crea-

tempus
ille

lapsis pr.cem

ante opportunum dandrmesse contcndentes; tunc


,

cum necdum Romrnus

cum

suis cni..cm Irpidem

movit, ut
Id
:

i()sos

conad

Meminit luijus temporisCypriraiUs scribens ad [ilebem de FeliciFsimo schismatico cum sociis ab Ec,

fcssores a Cypriano divelleret.

eosdein scribens tcstrtur,

cum

ait^

quidcm Nunc

i[ife

a()paruit

clesia se[)rrato

cum
etc,

ail

Non

suirecerr.t

exilium

Fclicissimi factio iinde venisset, quibus radicibus et

jr.m biennii, et a vultibus atque

ab oculis

veslris lu-

((uibus viribus staret. Hi fomcnta olim

quibusdam

gubris seprr;
biennio
;

tio,

intelligens plane de inchoato


satis indicat,
,

conCessoribus

el

horlameiita Iribuebant, ne concor,

nrm

paulo superius

nondum
ait

creatum

fuisse

Romauum

Pontilicem

cum

darent cum cpiscopo suo nec ecclesirsticam disciplinam cum fide, et ([uietc ju\ta pra;cepta Dominica

'

Cypr.

epist.

xvi.

Idem

episl.

xl.

Pamel.

ia vita

Cypr.

Cypr. epist. xl.

'

Idem

epist.

xl.

,, ,

, :

38

SEDES VACAT.

CHRISTI

ANNUS 254.
omnes qui secum non comet aliis nefandis

continerent, ne confessionis suse gloriam incorrupta

pronuntiaret extorres

imniaculata conversationeservarent. n Adcliiierunt insuper, ut lajjsos in Cyprianum iidem provocarent


et

municarent
sceleribus ab

in

monte. His igitur


perpetratis, S.

homine

Cyprianus pro-

usque ad redditam Ac ne parum fuissct tcclesiffi pacem. Nam sulKJit corrufiisse quorumdam confessorum mentes, et conquos
ille

i-econciliare distulerat
:

vocatus

',

qui se hactenus patientia continuerat, ex-

tra sacerdotium Dei

|)ortionem ruptic fraternitatis


se ad

communicationis sententia eum perculit; de qua ad episcopos Caldonium et Herculanum, necnon ad Rogatianum atcjue Numidicum presbyteros, his verbis
agit:
3G. V

armare voluisse

nunc

la|isorum

perniciem

venenata sua deceptionc Yerterunt, ut tegros, et saucios, et ad capienda fortia consilia per calamitatem
ruinffi sua?

Cumque ego
(|ui

vos pro

me

vicarios miserim,

ut expungeretis necessitates fratrum nostrorum


ptibus
;

sum-

minus idoneos
Persecutio

et

minus solidos, a medela


post
:

si

etiam vellent suas artes cxercere, adsatis

\ulneris sui avocent;


34.
M

et |)aulo

liacc esl alia et alia tentatio


,

ct

quinque isti presbytcri niliil aliud sunt quam (|uinque primores illi (|ui edicto luiper magistratibus ut fidem nostram subruerent, ut fuerant copulati
, ,

corum jueorum et conditiones ct merita (iiscerneretis; ut jam nunc ego, cui cura iiicumbit, omnes optime nossem et dignos quoque
ditamento, (piaiitum
esset, desideria

varetis; siiiiul etiam et aetates

et liumiles et mites
officia

ad
;

ecclesiasticffi

administrationis

gracilia

fratrum corda ad

lctliales lacjueos

prvarica-

promoverem

ille

intercesserit,

nc quis posset

tione veritatis avederent.

Eadcm nunc
,

ratio,

eadem

expungi; neve, ea

rursus eversio per quinque presbyteros Felicissimo copulatos ad ruinam salutis adducitur ut non royelur Deus, nec
(pii

desideraveram posscnt diligenti examinatione discerni; comminatus sit etiam


ciua;

fratribus nosti-is, qui primi expungi accesserant

poin

negavit Cbristum,

eumdem
:

Chri-

tenlatu improbo, et terrore violento,

quod secum

stum, quem negavcrat, dcprecetur


criminis toUatur et paMiitentia,
et

post

culpam

nec per cpiscopos

Domino satisfiat. Hos ut caveant admonet Cyprianus tam stantes quam lapsos, cum
sacerdotes

monte non cummunicarent, qui nobis obtemperare voluissent. Cumque post haec omnia nec loci nici honore motus nec vestra auctoritate, et prKsentia
,

fractus, instinctu

suo quietem fratrum tuibans, pro-

subdit
rapiat;

Nemo
soli
,

vos Christianos ab Evangelio Christi

ripuerit se

cum

idurimis,

ducem

se factionis et sedi;

nemo

filios

reant

sibi soli

de Ecclesia tollat. Pequi pcrire voluerunt. Extra EccleEcclesia^


(pii

tionis princi|)cin

temerario furore contcstans

in (luo

quidem gratulor
cessisse
,

])lurimos fratres ab hac audacia re,

siam
ac
est

remaneant,
:

de Ecclesia recesserunt
qu;e et ipsa cito

ct

vobis acciuiescere maluisse

ut

cum
ej^i-

demum
,

Persecutionis istius novissima haec


,

Ecdesia matre remanerent,


scopo dis])ensante
,

et stipendia ejus,

et

extrema tentatio
collegis nicis

Domino

perci]jerent;

(juod

quidem
et cito

et

protegente, transibit, utrei^ra^scnter vobispostPaschae

cieteros ])ro certo scio

cum

pace facturos,

ab

diem

cum

(pubus

])r;csentibus, secun-

errore temerario rececsuros.


37. Intcriin

dum

arbitrium (juociuc vestrum, et


sicut

omnium

no-

cum
est,

Felicissimus

strum commune consihum, qua; agenda sunt, disi^onerc


rimus.
Si

semel

placuit, ea

non communicaturos
obtemperassent
se a nobis sciat
(juas
,

in

pariter et limare pote.

id

comminatus sit monte secum, qui nobis (jui nobis communicarent;


prior dixit, ut abstentum

quis

autcm pauiitentiam agere


,

et

Deo

accipiat sententiam
;

quam

satisfacere detrectans

ad Fclicissimi

et satellitum

ejus partes concesserit, et se ha!rclic;e factioni conjunxerit; sciat se postea ad Ecclesiam redire, et cum episcopis et plebe Christi coramunicare non posse.

quando ad fraudes ejus et rapinas dilucida veritate cognovimus adulterii etiam


,

criincn accidit,

(]uod fratrcs nostri graves viri

de-

I^rebendissc se nuntiaverunt, ct probaturos se assc-

Haec Cyprianus ad suos de Felicissinii schismate. 33. Inter hajc autem idem Felicissimus (|uos
,

verarunt. Quap omnia tunc cognoscemus, (juando in


uiiuin ciim collcgis |)luribus
,

permittente Dco, con,

suis addixerat partibus

ct

in dies

magis adjiciebat

veneriinus. Sed et

Augendus
ultra
illc

qui

nec episcopum
illius cons|)iseii-

seorsum Ecclesiam statucns, et altare erigens, colligebat in luonte quodam. Cujus conatibuG ut S Cyprianus obviam irct misit in er.s partes Caldonium et Herculanum episcopos, Rofiatianum atque Numidi(um presbyteros, quos vicem suam acturos vica,

nec Ecclesiam cogitans,


ratione sociavit;
si

iiariter se

cum

cum

eo perseveraverit,

tentiam

ferat,

quam

in se factiosns ct temerarius

provocavit. Sed et quisquis se inspirationi et factioni

rios constituit'; (piibus in

mandatis dcdit, ut pau[)e-

rum curam

atipie debita siiigulorum agerent expimgerent, quod eo factum puto consilio, ne illos egentes Felicissimus ab Ecclcsia in suam communicationem abriperet. Scd intcr hiec addidit ad pristina
,

nobiscum iion communicaturum, qui spontc maluit ab Ecclesia scparari. Has litteras meas fratribus nostris legite, et Carthagineir. ad clcrum quoque transmittite, additis nominiliuscorum, quicumque se Felicissimo juna Caldonio xeruiit. Senteiitia autem ])roniulgata
ejus adjunxcrit, sriat se in Ecclcsia
cssc
,

nova scelcra Felicissimus, iinpcdiens in primis ejusmodi debitorum expundionem, ac singulorum descriptionem, idiiuc magistratibus saicularibus secum adhibitis adjecit bis insuper, ut a communicatione
;

e])isco])0 scrijita

ad collegas Herculanum, Victorcm,

Rogatianum,

atijuc

Numidicum
ei

presbyleros, adver'

sus Felicissimum et

communicantes, sic se habet Abstinuimus communicatione Felicissimum et Au-

Cypr.

epist.

xxxvm.

Cypr. epist. xxxviii.

Apud Cypr.

epist. .xxxix.

CORNELir ANNUS
Scndum,
tatione
itcni

1.

cst,

CHRISTI 254.
;

39
ccrtum
illiid

Repostum de extorribus

ct

Irencm

|)utaimis; sivc alia ([ualibct dc causa

Hutiloruni, ct Paulr.m sarcinatriiom, (luod c\ anno-

hoc anno

aiitc Pr.scha'

tcnqius, Africana; Ecclesiae


tr.mcn, vivcnte

mca

scire dclictis. Itcni al)slinniiniis Sopliro-

redditam essc [)accm.


[)iinci[)c,

Uuam

adhuc

nium
rium.

et

ipsuni

dc c.vtorribus Soliassum

Hiidiiia-

niinus lutam ct sui

ortii invidiosr.m existi-

ita ipsc.

maiis Cy|)rianus.

38.

Hinc cnepta
lioc

omnium malorum
scliisnia

orij^o

coii-

scii|)sit ad suos (((iiod (li\imu.s) post Pascha suuin rcdituni consultiiis dillcrendum ejus:

flatum cnim
cana,

tcmporc

in Ecclcsia Alri-

(lciiiqiic sua;

[)()st

paccm

niora',a(l cleruiu
sic

'

scribcns,

tam

altas fixit radiccs, ut

ncc mullis sicculis


,

camdein
\()s

alfert
iit

rationcm,
dcsidcrio

diccns

((

O[)tanscito ad

valueritciuovis studio at(|ue artc convcUi

(piin s;cpc
|)ul-

ramis

cxcisis,

cx vetcri trunco novisycrminihus

lulantibus, in dies maf^is magis |ue inlclicius

liicrit

tam mco, ([uam vcstro, ct omiiium fratrum satisfiat o|)()rtct nos tamen paci coniimini consulcrc, et interdiim quamvis cum
vcnirc,
:

pro|)agatum. Vides

liic

Moatensium schismaticorum
cwpit suos in montihus;
liic

ta'(lio aiiiini iiostii,

decssc vobis; nc prjcsentia nostri

primam oriyinem,
a Felicissinio

ac nominis prinuuii ortum. ncnii^c

invidiam

ct violciitiam

Gcntilium provocet
(jui

(jui collij^cre

auctores riimpcn(te pacis,

magis

quieti

et simus omniuni

cjus^pie csse nominis

prima
(Uii

clcmcnta lormata,
sclii-

consulcie debcmus. Qiiando ergo vos

scri[)seritis, re-

quod

ct

illi

sunt Kmulati,

postca c\ Uonati
,

buscompositis, inc vciiire djbere,


tusfuciit

aiit si

antedignagerant,

smate, tcm])oribus Constantini ac liliorum


ses sunt ap|)cllati
;

Montcii-

Dominus

ostcnderc, tiinc ad vos veniam.

(juod sicut

isli,

in

montibus dclc-

Post Iktc autcni, ut interea [laui^crum


inculcat.

curam

gcrint habitarc
39.

de (piibus suo loco dicturi sumus.


infclicissima ofii-

E\

liac pariter Felicissimi

il.

Cumha>c

i:i

Africa agercntur, qui semel pcr

cina impius Novatus primusauctor

maiorum

[)rodiit,

suos

cathcdram

contra

cathedram

Novatus diro

qui
in

camdcm disscnsionispestcm (utdenionstrabimus) Urbem invevit. Horum (puxiue gern.en, scd et

schismate collocarat, quo infelicia gcrmiiia in transmarinam ([uoquc Ecclesiam propagaret Romam se
,

amplissimus pro[)agator bonatus fuit. Unum ergo [)oi-tentum tot genuit monstra, et Fclicissinius uiuis
tot infelicium

contulit

ut nactus occasionem vacantis sedis,


dolis

eam

Ecdesiam

atquc

insidiis

a[)petereaggrederetur;
sibi

casuum auctor
gercbantur

extitit.

Verum eorum

coiiaturus in

primis aliquos

communicatores

(jua) a Felicissimo

jiroderct) incertor erat, et

non palam impulsor Novatus episco(licet

ipse se

pus, qui, Cy|)riaiio invito, Felicissimum (ut

ait

')

dia-

plurimos deci[)cre, ac deniqueomni studio eniti,utaliqucm e\ iis quos sibi conciliassel, et qucin a suis [)artibus stare sciret, in sedem evehenconciliare, sicque

conum
visum
deret
;

ordinaverat, qucni idcm auctor


:

a|)|)cllat

Nosibi

vati satellitem

quamobreni cum op|)ortuiuim


Novatus
((ualisesset,

est tcm|)us,

cuni se osten-

duni pontiflciam procuraret, acproindesicconflatum hacque arte sedi Cypriani, taiK[uani hominis foris stantis, negolium facesserct,
schisma consolidaret
;

accidit. ut Felicissimi

nomen

velut

obscurum

insidiarctur([ue. Tanti igitur sceleris

i[)se

primarius

Novatus scliismatic;t factionis (ut erat) antesignanus ab omnibus nominaretur. At ne fallaris,


exoleverit, el

quod audisti Felicissimuni creatum fuisse a Donato diaconum alium plane diversum a Felicissimo presbytero hunc csse cognosce, nam iste jam prcsby;

construendas [leritissimos secum du\il artiflccs. Scd prffiter sententiam accidit, ut cilius qur.m putaret, Cornelius |)Oiitifc\ crcarctur. Jani non ferenda amfallr.cir.s

architectus, ad com[)oiiendos dolos ac

plius videbatur ti;nta

ter erat,

cum

S.

Cyprianus

est creatus episcopus; hic

catliolici orbis ecclcsife

non sohim Roniana', sed totiiis importuna adeo atquemolcsta

jam episco|)o a Donato diaconus cleQuo niodo autem Novatus [laritcr ac Fclicissimus schismatis propagaiidi causa sese in urhem
Cy[)riano ctus est.
intuleriril,

autem

viduitas

quod nimirum la[)Sorum ingens numerus

pra; foribus starct, acsollicitius instarel, ut in Eccle-

siain reciperetur.

paulo post dicemus.

42. Corne/i/ /lapce eleclin.

His

igitur aliisquc

autem, vivcnte adhuc Decio, et aliis in locis ac Roma? potissimum Ecclcsiam |)ersequente (quo modo, nescimus) in Ecclesia Africana,
40.

Inter hspc

quantumlibet perseciitio adliiic vigeret, et [)nncipem scircnt suo ipsorum conatui obnitentem tamen coeuntibus simul ISomanis clcrievigentihus causis,
;

ut a S. Cypriano fuerat prophetice ante pra>nuntiatum, radius quidam pacis [lost atros persecutionis

cis,

quorum

id erat officii,
iii

summa animorum

con-

sensionc eligunt

Christianfe religionis pontiflcem

nimbos

alfulsit.

Multaquidem accidere potuerunt, ut

Corneliiim

de populo Africano Decius bene mereri videri vellet; et fortasse illud, quod, cum barbarorumea provincia
pateret incursibus,

autcm

hic fuerit, et (|uo

Romr.num civem e\ patre Castino. Qualis modo iii Romanuin Pontiflliis

belluin

quo

Gentiles advcrsus
neccssitr.te

Christianos

hactenus dimicasseiit,

com-

barbaros convertendum. Uuam|)lurimos sane ex Africa populos fuisse his ferme tcmpo[lellcnl.- fuerit in

S.Cyprianus-ad Antonianum scriu Venio jain niinc, frater carissime, ad personam Cornclii collegs nostri, ut Cornelium nobiscum verius noveris, nonde nialignoelectus, idein
bciis

cem

narrat

verbis

rum

et

detn.heiitium mendacio, sed de Domini Dei

ribus captos a

barbaris

at([ue

captivos

ductos

judicio, qui c|)iscopiim fecit;

etcoepiscoporum
[ler

testi-

Cypriani epistolae, de quibus inferius, lldem faciunt

monio,

quoruni

numerus universus

totum

locupletissimam. Sive hac igitur,

quam

certiorem

inundum
1

concordi unanimitate consensit.

Nam, quod

'

Cypr. epist. xlix.

Cypr. epist. xxxvi.

idem

epist.

ui.

, :

40

CORNELII ANNUS
et Cliristo, et

1.

CHRISTI 254.
alibi
'

Cornelium carissimum nostrum Ueo,


praedicatione eomuiendat,

docethis verhis

Videmus de divina

auctori-

Ecclesiie ejiis item coiisaeerdotibiis cunetis luuiluljili

tate

descendere,

ut sacerdos,

plebe piiesente, sub

subito perveuit, sed

jjer

uon iste ad e|)isco|)r.tum cmuia ecclesiastica oltiria

omuium

oculis deligatur, et dignus atque idoneus


)>

publicn judicio ac testimonio conqirobetur.


ipse pluribus, sulfragium ad

Haec

promotus,
SBPpe

et in divinis

administrationibus

Uominum

clerum, jud cium vero,


,

promeritus, ad sacerdotii sublime fastigimn

quod idem
ferens, licet

est

quod testimonium

ad plebem re-

cunctis religionis gradibus ascendit. 43.


lavit,

hoc ipsuni

alibi appellet

(luoque sulfrapost Cornelii

Tum

deinde episcopatum ipsum nec])ostuc;eteri,

gium

'\

nec voluit, nec ut

quos
;

arrogr.ntia> et

ifi.

Antequam autem de oborto

superbia^ suie

tumor

intlat, invasit

sed ijuietus et

electionem schismate agamus, illud in primis pervi-

modestus,

et

quales cssc consueverunt, qui in luuic

locum

divinitus

eliguntur

|)ro

pudore \irginalis

conscientia! sua^, et jjro bumilitate ingenite sibi et


custoditic verecundia?,

denduni est, in quie lemporaCorneliisedes inciderit; idque ejusdem Cypriani testiflcatione intelligamus. Ad Antonianum ^ ergo scribens, postquam ea, quai
dc elecf ione Cornelii dicla sunt, eiiarravit. haec addit

episcopus

fieret,

sed ipsc

non ut quidam vim fecit, ut vim |)assus est, ut episcoest

Tum

deinde post e|)iscopatum non exambitum


sacerdotesfacit, volun-

patum coactus

exciperet. Et faclus

episcopus a

non extortum, sed deDei,(|ui


tate

plurimis collegis nostris, qui tuncin urbe

Roma

ade-

susceptum, quanla in
?

i[)so

suscepto episcapatu
?

rant;qui ad nos

litteras

iionorilicas et

laudabiles et

suo virtus
et

quantum robur animi


:

quahs firmitas

testimonio suaj priedicationis illustres de ejus ordinatione miserunt. Factus estautemCorneliusepiscopus

fidei ? qiiod

nos simplici corde etperspicere penitus,


sedisse intrepiaum

laudare debemus

Roma?

in
in-

de Dei

et Christi

ejus judicio, de clericorum pa;ne

sacerdotali catliedra eo tempore,


festus sacerdotibus
Itei,

cum

tyrannus

omnium
rorum
drffi

testimonio, de plebis quie tuncadfuit suf-

fanda atque inlanda coinmiet

fragio, et de sacerdotuni

antiquorum

et

bonorumvi-

narctur
constitui

cuiii

multo patientius

tolerabihus audi-

collegio,

cum nemo
est,
;

ante se factus esset,

cum

ret levari

Fabiani locus, id

cumlocusPetri etgraduscatlie-

;emulum principem, quani Roma; aemulum sacerdotem. Nonne hic,


adversus se

sacerdotalis vacaret

tate

quo occupato,(ie Uei volunatque omnium nostrum consensione firmato


,

frater carissime,

summo

virtutis et lide testimonio

pra>dicandus est
et

? Noiiiie inter
(|ui

gloriosos confessores
sedit

quisquisjam episcopus
est,

tieri

voluerit, forisfiatnecesse

martyres deputandus,

tanlum temporis
et

nec babeat ecclesifisticam ordinationem, qui Ec-

expectans corporis sui

carnifices,

tyranni fero-

clesite

non

tenet unitatem. H;ec dc electionc Cor-

cienhs ultores, qui Cornelium adversus edicta feralia


resistentem, et minas et cruciatus et tormenta fidei

nelii

Cyprianus.
ii.

Ex quibus

sanc, qualiter

fieri

soleret olim

vigore calcantem, ut gladio invaderent, vel crucifigerent, vel igne torrerent, vel quolihet inaudilo ge-

Romani
ritati
tis

Pontificis electio (cujus ritum, obortis sappe

schismatibus, saepius mutari contigit, ut omnis temeaditus praiclusus undique foret)

nere poenarum viscera ejus et

membra

laniarenl?
bonit;is. sa-

expressum

sa-

Ltiam

si

majestas liomini protegentis et

habetur; nimirum, tjuod divinum pr;ecedere so-

leret

judicium atque suffragium, Deo,


,

quem

vellet
;

quem Oeri voluit, factum quoque protexit; tamen Cornelius, quantum ad ejus devoUonem percerdotein

eligi, signo aliquo admoneute apostolico more de quo pluribus tomo primo Annalium, cum de ecde-

tinetettimorem, passusest (|uicquid


dolio suo vicit.

pati potuit, etly

rannum armisetbello postmodum victum |)rior sacer

siasticis

ordinationibus e\ traditione apostolica


est.

i)ro-

Hucusi|ue Cyprianus, planesignifi-

venientibus actum

Qui igitur videretur Dei ju-

dicio pra?elecfus, coacto presbyterio (lioc

enim no-

mine tunc sacra iila comitia dicebantur) rogabantur singulorum sententiai; eorum itidem vota et teslimoniuni cxplorabatur, qui plebis totius vicem repraesenlarent.
tia, si

adhuc Decio, et persecutione Roma; fuelium crealum fuisse Pontificem,et,utpufo, nieiise Aprilis, nam nondum tempore elechonis ejus celebratum fuerat Concilium in Africa, quod hoc anno mcnse Maio collectum fuisse, idem Cyprianus
cans, vivente
rente, Ccr.

Admittebantur irque ad eadem conii-

afiirmat, ad i[)sum
i".

qui aderant tunc in Urbe episcopi

cum

pra^ro-

gativa suffra^;ii. Qnic onuiia acta esse in

eleetione

Cornelii, quiB ex Cjpriano recifata sunt, aperte de-

clarant.

Urbe episcopi sexdecim (ut Antonianuui ', inter quos ex Africa erant duo tantum, Pompeius ac Steplianus, quornm ipse ^ memiiiit; nam Laldonius, et Forlunatus p)stea
ipse scribit ad

43. Aderant tunc iu

Cornelium ' scribeiis. eum non fuisse creatum ante Paschale tempus ejusdem Cypriani litterae inslante Paschate ad suos datac, quibus post Pascha S[)ondet adventum suum, safis demonstrant; cum eo tempore adhuc sedem Romanam vacare signilicat, dum de

lUusum

vero

iis,

quae in causa lapsorum ab eodeni

statula essent, in

tunc clero testimonium adducit; dicturus profontilice,


si

culdubio
set. Sic

(le

m .no

tuiic creatus fuis-

a Cypriano

Romam

sunt

iinssi.

Quod vero ad
ferret,

plel)is

igilur eo temj)ore,

quod

a Paschate

usque

in electione ofiicium spcctat;

sic aderat,

ut de ordi-

ad

mensem Maium

interlajisum est, creatum fuisse


est.

nandi anteacta vita lestinionium

quod
1

ferendi suUragii jus liaberet, id

non aulem enim Cypriaims

Coriielium, cerlum

Ab
liiem

elecfione

vero Conielii

Cjpr.

epist. lii.

1
"'

Cypr. epist.
epist.

lxviii.

epist.

lii.

IJem

ibiJ.

Idem

epist. xli.

'

Idem

LV.

CORNELir ANNUS
haiid multiim post tomporis si)atiiim,

1.

CIIRISTr 254.
quid
criidelitatis
et

41

Decium im,

tibus irrogasfi

jam

post

hanc vitam

peralorom
(iio

lielio

viclum

('xliiictumi|ue esse
'

ideni

patras ?

imo vero quibus.

(|uam acerbis calami-

Cyprianus ad Autouiamim
qu;c nupcr rccitavimiis

ipso Coruelii sedis exorscriliens,


salis

tatibiis ipse qiiasi irretitus

tencris ?
.satis

tuam porro mideclaravit illud

post eonflatum sciiisma a Ncvatiaiio


,

serani ct infelicem conditionem

de interitu priucipis
illis

temporis iiilcrvalliim, taniiiiam


teni intcr|)Osifum,

iiiter

Aitam

ct

expresse alTirmare videtur

verbis

Tyrammm

cum

ipse in agris Scythicis

moruna

armis suo
plane

et
;

liello

\icit

(iiii
-

postmodiim victiim prior sacerdotio et in lihro, qiicm scripsit de Lajjsis,


divina ultioue Deciiim fuissc extin-

cum omnibus coj^iis prosfratus, impcrium Romanum omnium orc celcbratum, Gefis ludibrio ct desiiecfui
Decium Constantinus. Hic adderc noii pra;terimus, in antiquioribus omnibiis Martyrologiis die decima octava mensis Octobris intcr sanctos adscriptam haberi Tryphoobjecisti. ILtc in
.^0.

testatiir

ctum.
48.

Decii obitus. Ex

liis

itaquc apparet, verio-

rem

at^iiie

certiorem essc dc annis Decii scntentiam

dicentium ipsum reg-nassc

annum
meuscs.

uiuim,

et

secun-

niam uxorem
in cccmcterio

dum

inchoasse per

aliciiiot

Id (iiiidem

Euse-

atnrmans Decium nequaquam regnasse biennium. Idem (|uoque iii Chronico, ubi solet tempora distinctius cnumerare, imperassc ipsum tradit anno iino et mensibus tribus;
Lius* in primis tradit in Historia,

hanc
lustia,

fuissc

Decii Cnesaris eamdemqiie sepultam apud S. Hippolytum. Decii junioris conjugem, non autem Decii senioris,
,

ejus patris, cujus uxor dicta rcperitur Herennia Sal-

notavimus

'

in

Rom.

51.

De

lapsis stalitta.

Sed
,

Martyrologio.

cum morte

Decii

mensc Januario et cvoanni circulo dcsicrit mcnsc Aprili atque adco anniim umim et trcs menses exegerit in impcrio. Cassiodorus etiam idem cum Eusebio scnticns, eum<piippe qiii regnare cft'pcrit
liito
, ,

plane reddifa esset pax Ecclesia? et frequens lapsorum turba, qua; expectare jussa erat pacis tempus,

glomeratim
accurreret
:

ut reciperetur in Ecclesiam
id

festinans
pra>ter

Cyprianus

absque delectu

fieri

dem

anni iinius ac trium

mensium numerum

in

disciplinam et dignitatem ecclesiasticam ratus, inde-

Chronico ponit. Qui autem secus senserunt decepti


vidcntiir,

censque existimans
aperire,

pulsantibus indistincte ostium

quod secundum

numerum

Decii consula;

quod

nonnisi

vere

pirnifentibus

patere

tuum annos
tendentes, in

cliam imperii numerarint

parum

at-

soleat, pi-cTfer id (juodverbis,

quos potuit, admo-

quod tempus primus, etin quod secundus ejus consulatus inciderint. Quod si tribunitia
nibus tertio una

nerc non praetcrmisit, scriptis quoque


saluti et ecclesiasticfe censurre

eorumdem

majestafi consulere

potestas ejus in

nummis vcl aliis antiquis inscriptiocum consulatu codem numero au;

uon

cto repetita
lippi

habetur
(ut

id accidit
est)

quod anno ante Phiest

destitit. Elucubravit igitur tunc commentarium illum de Lapsis, cujus exordio de pacereddita, et gratiarum actione Deo agenda, sic habet Pax
:

((

necem
,

dictum
est.

ab exercitu imperator

ecce,

dilecfissimi

fratres,

Ecclesia; reddita est;

et

appellatus

cum

etiam

tribunitiam potestatem

ex

([uod difficile
bile

nuper incredulis ac
est.

perfidis impossi-

more consecutus
logite

Videas et nostrae huic chrono-

videbatur,

ope atque ultione divina securitas


In la?titiam mentes redeunt; et
et

annos

(diristi

quoque optime respondere.

dum

nosfra reparata

Decii exitum, et Galli ac Volusiani


Christi

ingressum anno ducentesimo quinquagesimo quarto signamus;

tcmpestate pressurre ac nube

caligine discussa,

tranquillifas et serenitas refulserunt.

quod ipsum Eusebium quoque fecisse, ejus Chronicon


fidem
facit.

Deo,

et

beneficia

ejus ac
:

Dands laudes munera cum gratiarum


:

actione celebranda
Decii
,

obitum spectat quantumlibet optimi principis specimen edidisse visus sit, quippe qui eam sibi apud suos acstimationem comparasset, ut Trajanus cognomento dici mereretur, atque ob eam causam de Republica optime meritus carus omnibus esset christiani tamen sanguinis effusi reus, ulciscente numine, haud diu in imperio vivere meruit. scd meritas piEuas dedit, dum adversus Gothos Mocsiam et Thraciam infestantes decertans, a
49.
;

Quod vero ad

vox nec in persecutione cessaverit

tum

inimico licere

quamvis agere gratias nostra neque enim tanpotest ut non qui Dominum
,

toto corde et

nes ejus et

anima et virtute diligimus benedictiolaudes semper et ubique cum gloria pra?,

dicemus.

Exoptatus votis

omnium

dies

venit

et

post longne noctis horribilem tetramque caliginem,

lis

Treboniano Gallo limitanei exercitus in Itosia agenduce proditus, extincto filio, ipse equo salutem
captans, in

Domini luce radiatus mundus eluxit. rj^. Post haec autem recensens martyrum gloriosos triumphos, et confessorum infractam animi virtutem atque constantiam lapsorum miserabilem stragem, ac trislia funera deplorat qua etiam nar, ;

profundam paludem

incidens, ab ea con-

ratione de admirandis prodigiis, quae in nonnullos,

festim

absorptus,

nusquam amplius

visus

est.

In

qui praevaricati a pietate fuerant

persecutionis illius
in

quem

jure Constantinus imperator, inoratione

quam

tempore contigerunt,
attexit historiam
:

memorandam
incredulis
vel

haec

verba

habuit ad sanctum episcoporum coetum, his verbis

Si

quibusdam minor
terreantur.

Abs te, Deci, jam sciscitari volo, qui aliquando justorum laborem insectatus es, qui Ecclesiam odio habuisti, qui p(Bnam sancte pieque degeninvehitur
:

fides

est

futurorum,

pracsentibus

Ecce eorum, qui negaverunt, (|ut supplicia conspicimus? quos eorum tristes exitus flemus? Nec hie esse sine poena possunt, quamvis necdum dies vene'

'

Cypr.

epist. v.

Idem

lib.

de Laps. in prin.

Euseb.

lib. vii.

cap. 1.

Martyrol.

Rom.

die 18 Octob.

f.

TojiLs

III;

42
rit poensp.

CORNELII ANNUS
Plectuntur interim quidam, quo
;

1,

CHRISTI 254.
maculatus
,

coptcri

sacrificio a sacerdote celebrato

partem

tormenta paucoruni. Unus ex liis, qui spontc Capitolium neyaturus ascendit, postquam Ciiristum nej,^avit, obmutuit. Pcena indc coepit unde coepit et crimen ut nec
corri{,Tintur
, , ;

excmpla sunt onmiuni

cum

ca!teris

ausus
et

est latenter accipere;

Sanctum

Domini edere
ferre se aperiis

conlrectare

manibus

invenit.

non potuit; cinerem Documento unius


,

rogare jani posset

qui vcrba ad precandam miscri-

cordiam nou

liaberet. Alia in balneis constitula (hoc

ostensum est, Dominum recedere cum negatur; nec immerentibus ad salutem prodesse quod sumitur, quando gratia salutaris in cinerem, sanctitate
mutetur. Quam multi quotidie poenitentiam non agentes, nec delicti sui conscientiam confifugicnte
,

enim crimini
set) illic

ejus ct malis deerat, ut et ad balnca

stalim pergeret, qua; lavacri vitalis gratiam perdidis-

ab

immundo
,

cidit;

laniavit

pasta impie

sumptus

est,

inmiunda corrcpta cequa fuerat vel \el locuta postquam sceleratus cil)us in perniciem suam rabies oris armata
spiritu

tcntes

immundis

spiritibus

adimplentur.

Quam

dentibus linguam,
;

multi usque ad insaniam mentis excordes, dementia>


furore quatiuntur. Nec necesse est ire per exitus

singulorum

cum

per orbis

multiformes ruinas

est; ipsa sui carnifex extitit,

nec diu superesse post-

modum

potuit

doloribus vcntris et viscerum cru-

ciata defecit.

53. Pra?sente ac testc

me

ipso,
,

accipite
trepidi

quid

cvenerit. Parentes forte fugientes

dum

mi-

sub nutricis alimento parvulam filiam reliquerunt, relictam nutrix detulit ad magistratus. llli ei apud idoluni, quo populus confluebat,

nus

sibi

consulunt

tam delictorum poena sit varia, quam delinquentium multiludo numerosa. 53. Hucusque de prodigiis Cyprianus quibus admonere voluit lapsos ct ad pcenitentia! lacrymas invitare, atque irrationalem eoruin impetum coercere. Ad quos inter multa hvcc quoque a Confitean;
,
:

tur singuli, qua-so vos, fratres dilechssimi, delictum

suum, dum adhuc qui

defiquit in sa-culo est

dum
grata

quod carncm necdum ])osset edere per ?etatem, panem mcro mixtum iiuod tamen et ipsum de immolatione pereuntium supererat, tradidcrunt. Recepit filiam postmodum mater. Sed facinus puella commissum tam loiiui et indicare non potuit, quam nec
,

admitti confessio ejus potest,

dum

satisfactio et rc-

missio facta per saccrdotes apud


est.

Dominum
veram

Et

cum

multis

ut poenitentiam

ac ple-

nam

agant,

inculcet, qualis esse debeat,


:

demum
et

declarat his verbis

Orare oportet impensius

intelligere prius potuit

nec arcere. Ignoratione

igi-

rogare;
fletibus

tur obreptum est,

ut sacrificantibus nobis,

eam

dicm luctu transigere; vigiliis noctes ac ducere tempus omne lacrymosis lamenta;

secum mater

inferrct.

Sed enim puella mixta


coepit

cum
nunc

tionibus occupare; stratos solo adliffirere cineri, in


cilicio et

Sanctis, precis nostra; et orationis impatiens,

sordibus volutari; post


,

indumcntum
;

Christi
;

ploratu concuti,
jactari
;

nunc mentis fcstu

fluctuabunda

perditum

et vclut tortore cogcnte,

quibus poterat indiciis

conscicnliam

facti in simplicibus adhuc annis rudis anima fatebatur. Ubi vero, solemnibus adimpletis, ca-

nullum hie jam velle vestitum post justis operibus indiaboli cibum malle jejunium cumbere, quibus peccata purgantur; eleemosynis
frequenter insistere
,

licem diacoims offerrc pra^scntibus cffpit, et accipientibus cffiteris locus ejus advenit, facicm suam parvula
instinctu divinae majestatis avertcre
,

tur. Haec ct alia de his plura

quibus a morte anima; hberenCyprianus sed gene,

ratim tantum.

Qua

vero cuilibet lapso pro qualitate


in

os labiis obtu-

delicti specialis infligenda esset punitio,

proxima

rantibus premere

calicem recusare. Perstitit tamen

Synodo, episcoporum
librata
,

omnium consensu,
celebrata.

ajqua lance

diaccnus, et reluctanti licct dc sacramento cahcis infudit. Tunc sequitur singultus et vomitus; in corpore atque ore violata Eucharistia permanere non sanctificatus in Domini sanguine potus de potuit
;

constituta est.

56.

Natalitia
(

martymm
)

Restitu,

tus

igitur

ut dictum est

Carthagini Cyprianus

quod jam ante


cruenti

litteris pollicitus fuerat,

commemo-

pollutis visceribus erupit; tanta est potestas

tanta majestas

secreta

Domini tenebrarum sub ejus luce


qua* ad

rationes sanctorum

martyrum

oblatione sacrificii in-

una cum

suis solemniter celebrasse, aliosque

detecta sunt; saccrdotem Dei nec occulta crimina


fefellerunt.

sacrcC disciplina; ritus restituisse, qui persecutionis

Hoc
sc

circa infantem

loquendum

furore videbantur intermissi, putandus.

Nam

id qui-

alienum circa

crimen necdum habuit aetatem.

dem

olim ad suos scribens

'

sa^pe spoponderat, et de
(

5i. At vero ea qu;B ;etate provccta et in annis

natalitiis

martyrum
, :

celebrandis
siiis

quorum
,

adultioribus constituta sacrificantibus nobis latentcr


obrepsit;

grationis

ut exacte a

notarcntur

dies miadmonuit)

noncibum,

sed gladium sibisumens, et

illud addiderat

Qua;

cito

velut

quaidam venena lelhalia, intcr fauces et pectus sanguincm admittens, angi, et anima iestuante conclutli postmoduni coepit; ct prcssuram non jam persecutionis, scd delicti sui passa, palpitans ct tremens
concidit.

tcgente, celcbrabimus.
Catholica"

vobiscum, Domino proAt ut videas unius Ecclesiffi


,

eamdcm

qua) in Occidente
:

in Oriente in

cpioque consuetudinem viguisse


Africa, id

quod Cyprianus

ipsum crga sanctos martyres


in

pra!stiterunt

Impunitum diu non


,

fuit,
:

nec occultum
quBe fefellerat

episcopi in Oriente, et inter alios S. Gregorius Thau-

dissimulatum conscicntiaj crimen

maturgus episcopus NeocKsariensis


ipse,

Ponto

qui et

hominem

Deum
in

sensit ultorem.

Et

cum qusedam
fuit,

perinde ac fecerat Cyprianus, hac urgente per,

arcam suam,
ritaest,

qua Domini Sanctum

manibus
et ipse

secutione

in solitudinem secesserat

redditaque ob

indigiiis tentasset aperire;

igne inde surgente deter'

ne audcret attingere. Etalius,qui

Cyprian. epist. xxxvil.

; ,

CORNELII ANNIJS
Decii moilem Ecclesiji' pace, eadem dc martvribus ciiravit

1.

CHRISTI

'254.

43
d(!

redicns Neocopsaream
,

cihir argumentuiii, (juod


fiiisseab ipso ordinaliim

coS. Cy|)riaiius

'

tiadit,
;

(jiue

C\ priamis Car-

diaconum Felicissimum
:

ad

thagine.
57.
erf^a

Corneliuiii eiiim de eo scribeiis, Ikcc ait

Qui isUc
i{om;c

QiiaMiam autem ea

fiieriiit pietatis oflicia

ct

adversus Ecclesiam diacoinim fccerat

illic

saiictorum martyrumcelebritatem impeusa stu-

episcopum
fuerit
,

fecit.

Cujus autem Ecclesia' cpiscopus

dia,

Gregorius Nyssenus
prosecutus est
,

',

qui res ab eo gestas egrehis verbis


illa
:

gie

narrat

Cieterum

esset,

cum
et

jani auxilio divino tyrannis

dissohita esset

haud compertum habetur. Qualis |)orro hic idem Cyprianus eadem (|uo(|ue epistola ad Cornclium * egregie sane describit, his verbis D(!
:

((

pax rursum iiumaiiain vitam excepisset, per


et lil)erum

quam

Novato

niliil

inde ad nos hierat nuiitiaiidum

ciiin

expeditum erat
situm studium

erga nunien
,

omnibus abunde propodivinum Gregorius


;

magis per nos vobis debeat Novatus ostendi , rerum novarum semper cupidus, avaritiaj inexplebili rai^acitate

descendit rursus in urbeni

et omiii circa
,

regione
et

hiribundus, arrogantia

et

stupore supcrhi tu-

undiiiue peragrata et perlustrata


(liiasi

additamentum
diviniuu

corollarium studii erga


;

numen

insti-

semper istic episcopis male cognitus quasi h;rreticiis semper et perfidus, onmium sacernioris inflatus,

apud omnes ubique populos sanciens, ut nomiiie eorum, (|ui pro lide decertassent dies festi atque solemnes conventus celebrarentur. Cumtiue alii in alium locum corjiora martyrum deduxissent, per
tuebat
,

dotum voce damiiatus


ad hoc adulator, ut
gat;

curiosus semper, ut prodat

fallat;

nunquam

fidelis, ut dili-

fax et ignis ad conllaiida seditionis incendia;


et

turbo

tcmpcstasad

fidei

tacicnda naufragia

hostis

anniversarii circuli

ambitum congregati laptabantur, in honorem martyrum feri:;s agentes. .\ddit ab eodem fuisse permissum in iisdem martyrum solemquo
liis

quiefis, tran(iuillit;itis ;idvcrsarius, pacis


et post miilta, (|ua! siio

inimicus;
:

loco dicemus, addit

Spo-

liatiab illo pupilli, fraudat;e vidu;e,


Ecclesia" deiiegat;e
,

pecuniaiquoque
,

nilatibus paulo iHdulgentius exhilarari,


lenti ex pietate institutis officiis
,

de-

has de

illo

exigunt ptrnas

quas

a spectaculis Gentifdio

in ejus furore conspicimus. P;Uer etiain ejus in \ico

hum

abstinerent.

fame mortuus,
Decio una

58. Extincto

jam

cum

idem qui
sibi

supra Caius Vibius Trebonianus Gallus invasit impe-

et ab eo in inorte postmodum nec uterus uxoris calce percussus et abortionc properante in parricidium partus expressus.

sepultus

rium
status

tiliumque Volusianum postea collegam

adsciscens,

Augustuin
*,

creavit.

Qualisautem
fuerit
,

Ecclesiic

sub iisdem imperatoribus


qui ha!C

Dionysius
spectavit

Alexandrinus
significat;

omnia
scrii)sit

prcCsens

oeulis, in epistola ([uam

ad

Hermammonem
imi^erii Ec;

primo

seilicet

teinpore

horum

Cur autcm ab Ecclesia dcsciverit mox sub Hanc conscientiam criminum jampridem tiinel)at; propter hoc se non de presbyterio excitari tantum sed et communicatione prohiberi pro certo tenebat et urgeiitibus fratribus imminebat cognitionis dies, (luo apud nos causa ejus agere60.
,

dit,

inquiens

clesiam Dci a persecutione (|uievisse


siani quievisse

postea

autem

tur

nisi

persecutio antevenisset
et

quam

iste

voto

iterumfuisse vexatam. Certe quidem creatione Volu-

quodam evadenda!
piens,
luTGC

lucrandoc damnationis excict

ctiam Roukc persccutionem sub Decio

omnia commisit
et

miscuit; ul qui

ejici

concitatam

illud

argumento

est

quod qui

detine-

de Ecclcsia

excludi habekit, judicium sacerdotum


sit

bantur

in carcere confessores, vinculis soluti,

hberi
,

vohintaria disccssione pra^ccderet, quasi evasisse

abire permissi sunt. Qui

tamen (o infortunium
,

et

popuam
adventu

prsvcnisse sententiam

et

quod eadem

rerum liumanarum
tiam
! )

in viris sanctis

etiam in constan-

epistola superius dixerat, de ejus ex Africa in


,

Urbem

a Novatiano decepti
;

conflato scbismati

vim
:

sic ait

Idem

et

Novatus

qui apud nos

maximam

addidere ut S. Cyprianus ', ad eos redeuntes ad Ecclesiam scribens, testatur his verbis

primum
vit;

discordia; ct schisiiKitis
istic

qui (]uosdam
;

incendium seminaexfnUribus ab cpiscopo segrefuit. Iste cst

Postquam vos de carcere prodeuntes


hffireticus

scliismaticus et
,

gavit

qui in ipsa persecufione, ad evertendas fratrum


alia

error excepit

sic res

erat

quasi vestra

mentes

(lua^dam persecutio nostris

gloria in carcere
vestri

remansisset.

nominis dignitas
prius

enim resedisse videbatur, quando milites


Illic

qui Felicissimum satellitem

suum
,

diaconum ncc
et

permittente

me
;

nec sciente
ct

sua factione

ambi-

Christi

non ad Ecclesiam de carcere

redirent,

in

tione constituit

quem

cum

Ecclesia; laude et gratulatione ve-

nissent.

Jam enim Novatum

ex Africa

Romam

sua tempestate Romam quoque ad evertendam Ecclesiam navigans, similia illic et paria molitus est a clero portionem plebis avel,

cum

venisse ad conflandum (ut in Africa fecerat) in Ecclesia

lens, fniternitatis
diligentis

Romana discordias, nuper attigimus. Verumquoniam ab eo velut e fonte, malorum omniuin fluxit origo, quisnam hic csset (luibusve compositus moribus, (juos secum duxcrit, et quid denuim egerit
,
,

bene sibi coha'rentis et se invicem concordiam scindens. H;pc Cyprianus.

01. Quod autem ad Felicissimum a Novato ordinatuin diaconum spect;U, diversus (ut videtur) est

hic ab

illo

Felicissimo, qui sedi Cypriani adversatus


;

dihgentius

perquirendum. 59. Schisma Nnvati et Novatiani. Fuisse Novatum in Africa episcopum ex eo certum deduest

Iib.

schisuKitisque auctor factus est

narn

ille

Cypriani

presbyter j;im fuisse dicitur. Pr;etcreacumdu;pinter


se contrariae essent
sectffi

schismaticorum

Felicissi,

mus
'

ille

sententiae

Novati adversarius erat

quod

Nyssenus
'

in Vita Gregorii

Thaum.

'

Apud Euseb.

vii. c.

1.
'

Cypr. episl. li.

r.ypr. epist.

xux.

Idem

ibid.

'

Idem

epist.

xl.

,,

,,

44
diceret
,

CORNELn ANNUS
lapsos

1.

Nam

CHRISTI 254.
:

omnes absque

pcenitenti

mora

rcci-

scuisse

sed eos

demum, quorum
sit,

causa audita, ct

Romam cum Novatus venisset, Novatianum presbyterum Romanum ob Cornelii electionem invipiendos.
diae

innocentia comprobata

conjunxisse nobiscum.

stimulis agifatum

et

animo aversatum invc-

niens, coepit

una cum

illo

advcrsus Cornelium agerc,

et de Trophimo, de quo hbi scribi desiderash, non ita rcs est, ut ad tepertulitrumoretmendacium malianorum. Nain sicut antecessores nostri sa^pe
,

atque alios quoque quoscumque posset ab ejus communicatione retrahere multa de illo falsa jactare
, ,

fecerunt, coUigendis fratribus nostris carissimus frater

noster Cornelius necessitati succubuit

et

quoniam

cum

confessoribus
;

quoque

in carcere

adhuc

detentis

cum Trophimo

pars

maxima

plebis abscesserat, re-

in illuni obloqui

ac falso

quodam

pietatis intuitu

probos etiam

illi

infensos reddere conatus est. Ma-

deunte nunc ad Ecclesiam Trophimo, etsahsfaciente, et pffiuitentia deprecationis crrorem pristinum confltente, et fraternitatem,

chinabantur
Novatus,
statutas
rati.

liaec

primum
,

secreto Novatianus atque

quam nuper abstraxerat, cum


revocante
;

ambo

novantes

et

ad res optimas quasque

plena humilitate

et satisfactione

auditcS

innovandas ac invertendas egregie compaSed de


iis

sunt ejus

[jreces, ct in

62.

illud in primis

commoncndum,

Trophimus, quam cum Trophimo fuerat,


gressuri ad Ecclcsiam

Ecclesiam Domini non tam maximus fratrum numerus, qui

admissus

est;
nisi

qui

omnes

re-

similitudine

nominum

factum, ut nonnulh antiqui

non essent,

scriptores alterum pro altero


et alii

interdum usurparint
Novatiano
id

comitante venissent. Tra.tatu ergo


pluribus habito
,

cum Ti-ophimo illic cum collegis

unum eumdcmque Novatum cum


;

susceptus est Trophimus, pro quo

conflaverint

sed interdum
;

errore

librarioruni

saUsfaciebat fratrum reditus, et reshtuta


salus.

muhorum
,

factum putamus
reperiatur

nam cum apud Eusebii historiam Novatianus cum Novato confusus in


;

Chronico
nies,

tamen ab eodem
ait
:

exacte distinctos inve-

cum

Novatus presbyter Cypriani

Romam

tamen admissus est Trophimus ut laicus communicet non, secundum quod ad te malignorum litterse pertulerunt, quasi locum sacerdotis usurpet. Sed et quod passim communiSic
;

Novatianum et ca^teros confessores sibi sociat, eo quod Cornclius pcenitentes apostatas recepisset. Ha;c ipse; qui distinguens singulorum nomina,
veniens,

care sacrificatis Cornelius

tibi

nuntiatus est

hoc

etiam de apostatarum lichs rumoribus nascitur.


Ha;c C\ prianus dc calumniis in Cornelium
confictis.

jam papam

confundit ordinem,
minat,

dum Novalum
erat,

presbyterum notri-

quem

(utdictumest) constatfuisseepiscopum;

61. Inter h;cc

autem

accidit,

ut audita Cartha-

quod cnim Novatiani

nempe

presbyteratus,
est)

gine elechone Cornelii, obortoque in

eum schismaie,
:

nominans. Apud Gildam Sapicntem RritannitE excidium


deplorantem, Novatus
jjro

buit Novato, presbyterum

eum(ut dictum

quod ea de

re anceps esset niultorum senteutia, et

a cujus partibus starent, nutarent permulti

ad

di-

Novatiano scriptus habetur,


patriaj

mosendam omnem
nem, visum
nullis in
est

a trepidantiuiii animis dubitaho-

cum

sic legitur

Novatus Romop Dominica; conculingerit vio-

Cypriano, atque collegis ejus non-

cator margaritae, porcus niger,


lenler

unum

coeunhbus, episcopos duos legatos


,

manus non tam dignus


;

venerabilibus aris

Romam
sent;
si

mittere, qui dissidentes conciliarent

si

pos-

quam

flammis inferni ultricibus. Porro Novatianos a Novatiano ut priuciiialiori denominalos, constat o\\ scribitad Fabiauum, ubi eosdcm his qua> Cyprianus
'

quos dicimus Novatianos, a Novatiaiio derivans, Novatianenses appellat. Usus tamen obtinuit ut ejusdem
schismatis et hajreseos sectatores, Novatiani a;que ab

non possent, cujusnam essent potiorajura, in Africam scriberent, ut communicationem, quam interea suspenderant cuinam impertituri forent, cunchs liquido innotesceret. H;ec itaque de missa legatione, idcm Cyprianus ad Cornelium scribens, te, '

statur his verbis

omnibus dicerentur. His de nominuni confusione distinctis de rebus ab eo in Cornelium gestis narratio,

plures, qui in

Cum statuissemus unum conveneramus,


:

collega;

com-

ut legahs ad

nem

ordine
63.

temporum disponamus.
a Novatiano atque

vos coepiscopis nostris Caldonio et Foi-tunato missis, omnia interim integra suspenderentur, doiiec ad nos

Quainam autem calumniK

iidem collega;
dactis,

Novato adversus Cornelium fuerint excogitat;i!, ac jani propalatiE, atque ore prope ipsorum omnium
diffamata;, Cyprianus eas
scribit

nostri, rebus illic aut ad pacem rcaut pro veritate compertis, redirent. Et infe-

rius

Placuit,

ut per episcopos, retenta nobis rei

omnes

falsitatis
:

redarguens,

quffidam de
mireris
;

ab Antonianum his verbis ^ Quod autem illo inhonesta ct maligna jactantur, nolo

ad comprobandam ordinationem tuam facta auctoritate majore, tum demumscrupulo onmi de siugulorum |)ectoribus excusso per oumes omvcritate, et
,

scias hoc esse opus semper diaboli, ut servos Dei meudacio laceret, et opinionibus falsis gloriosum nomen infamet, ut, qui conscienhae sua3 luce clarescunt, alicnis rumoribus sordidentur. Ex-

cum

nino

istic

positos littera; ficreut (sicuti fiunt) ut te

uiiiversi collegaj nostri, ct

counnunicationem tuam

idest, Catholica; Ecclesiaj unitatem pariteret cliarita-

plorasse

autem

collegas nostros scias, et verissime


libelli

tem, probarent firmiter, ac ictinerent. Quod divinitus evenissc et consilium nostrum providenter pro,

compcrisse, nulla iilum


labe

(ut

quidam

jactant)

cessisse

gaudemus.

Sic

enim tunc episcopatus

tui et

maculatum
,

esse; sed

neque

cum

cpiscopis, qui

veritas pariter et dignitas apertissima luce et

mani-

sacrificaverunt

communicationem sacrilegam mi-

feshssima et firmissima comprobatione fundata est


Cypr. epist. xlv.

Cypr. episl. Lxxiii.

'

Idem

epist. lii.

'

CORNEIJI ANXUS
ut ex rcscriptis
lilloras

I.

CHRISTI 254.
iic

collegarum

nosti-oniiii,

qiii

ad nos

provenit, ut, abrogata


dinalioiie Cornelii,

nulla reddita pontificia or-

inde fecenmt, et ex relatione ac lestinioniis

coe|)isco|)oruin l*iinipeii, etSlepliani. et Caldonii, ac

tianum;

i(l(|ue
'

Fortunati ordinationis tu;e et ori^o neecssaria, et ratiojusta, et ^ioriosa (|uo(|ue innocentia


al)

factum, idein

iiovum ciearent pontificem Noviiclandesliiie atiiue seorsum iib aliis Cornelius papa, scribens ab Fabiiim
iiiUMat
liis

oninihns

episcopum Antioclieiiuin,
scilicet)

verbis

Ut

nosccretur.

Hicc Cy[irianus de nnttendic

Uonuun

vero intelligi.shuiie iidmirabilein viruni (Novatianum

legationis consilio.

jamprideminepiscopatuin peteiidoainbitione

Veruni licet schisnia in Cornelium fuisset obortuin, non tanien eoprogressa reserat, iit adversus euin aliuni crearent Hoinanum i^ontilicem. Sed cum missi legati RonicT aficnles incassum oinnia per6j.
lentarent, \ideruiit ev improviso velut ex portis infe-

incensuni csse, et

eam

temerariain et eflrenatam cutaiiiiiilio

piditatem occultasse intra se, et simulatione, ae

quam

involucro, (juo arrogantiam tegeret, ipso


prolios,

confessores Christi, viros sane

secuin

hii-

buissc, tibi volo aperte ostendere. Prcsbyler noinine

roriim prodire porlentum, Xovatianum creatuin Ro-

Maximus,

et

Urbanus

e nostris, qui bis ex constanti


gloria}

manum

e|)iscopum. Testatur
liis

liiec

idem C\])iianus
:

',

fidei confessione

summam

amplitudintm

col-

ad Corneliiim scribens,

verbis

Quod

servis

legerant; Sidonius iteni. et Celerinus (vir qui Dei clenientia ailjutus oinnia

Dei, et niaxime sacerdotibus justis et iiacificis con-

tormenhirum genera maxima


et corporis imbecilliti.te vi

gruebat, frater carissime, miseramus nujier collegas


nosfros

cuni tolerantia pertulerat,


ac idbore
fidei

Caldonium

et

Fortuiiatum, ut non tantum

suic confirmata, strenue ac viriliter

persuasione litterarum nostrarum, sed prsesenlia sua

ab adversario victoriam reportaverat)

cum

Novatia-

omniuni vestrum eniterentur (luantum possent, et elaborarent, utad Gatliolicie Ecclesiae unitatem scissi corporis membra compoi ereiit, et christianic charitatis vinculum copularent. Sed quoniam
et

consilia

num
dem,

attentius considerassent, et callidam ejus frau-

veisutiain, perjuria, mendacia, agrestem inhu-

manitatein ab

omni

vitiv;

communione

alienani, ve-

teratoriam denique instar lupi amiciliani deprehcndissent; eo i'elicto, ad S. Ecclesiam reverterunt; atque

diversa^ partis obstinata, et inflexibilis pertinacia noii

lantum

radicis et matris

sinum atque coni|)lexum

onines ejus
episcopis
inis

fallaciiis et

malefieia, qua; loiigo

tempore

recusavit, sed etiam gliscente, et in pejus recrude-

intiino pectore obtexisset,


,

multis priEsentibus,

tum

scente discordia, episcopum sibi constituit, et contra

tum

presbyteris,
;

tnm

laicis

quam

pluri-

cathofica; unitatis,

sacramentum semel Iraditum divina' dispositionis, et adulterum et contrarium caput


extra Ecclesir.m
66.
fecit, etc.

palam ostendere

et

cum

lacrymis ac querela,

cuin dolore

et pocnitentia

suani vicem deplorare ca'vel

])erunt, (]uod subdolic illius, et efferata! besfiic consilio

Quo modo

iiutem se habuerit Novatiani proest;

adducti,

ab Ecclesia

etiain,

ad exiguum

motio, enarranduni

sed illud in primis de Novato

ejusque gregaUbus pncmitlendum, quod peculiare omnium ha>reticorum idque schismatieorum semper
fuit,

temporis spiitium, descivissent. 68. Seductis semel confessoribus, quid Novatiii-

nus pnesumpserit, idein subdit


credibile est, carissime frater,

sic

dicens
in

Vix

nunquam
et
iis

perstare iu

eadem

seutentia
et

sed

quantam

moribus

pro loco,
ti-aria

tempore novas induere formas,

con-

varietatem,

quantam mutationeni exiguo momeuto


qui, inusitr.to ac terribili jurejurando

ab

quae ante egissent, nova emergente oc-

in illo factani conspexerimus. Nani splendidissimus


iste

casione, sttUuere. Qui

lapsos adversus

enim in Africa (ut vidimus) Cypriamim concitabant quod non


,

scilicet,

adjeclo, lidein suis fccerat se

non ali(]uando
fallaei

e])isco])i;e-

reciperentur in Ecclesiam, sed ex decretis ecclesia-

Ijatum ap])etivisse, taiKiuam ex


episcopus apparuit. Etenim
et doctriiiije

quadam

promulgatis juberentur pacis tempore expectare, ac interim admissa deflere hacque eadein de
sticis
;

stigiarum impostura in inedium projectus, derepente


iste

nova' sectae inventor,

causa eosdem lapsos schismate ab ea separare conati essent; niodo mutata facie negotium facessuntCornelio,

scojiatum a Deo certe ininimc


ri])ere, ci

qui fratrum

suorum

consilio poenitentes lapsos

quando e])idonatum sibi vi arex hominuin manibus (luodammodo extorecclesiasticiP

proiiugnator,
ei

reciperet in Ecclesiam. Sicque qui oliin durae niniis


austeritatis
niniia3

quere nitebatur; duos


aliijuani ])artem, et

sibi

socios de sua iiisorum

redarguebant

epis((q)os,

inodo

facilitatis

salute pro])e desperatos adscivit, ut eos in exiguara

incusant Cornelium Romanum pontiticem, calumnias addentes, eumdemque ejusdem cum illis
apostasiae

minimum

quasi ItaUiE

angulum

criminis

participem

mentientes.

Porro

tantum
tuni,

valuit horuin improbitas, nt Roinanos cle-

homines agrestes, rudes, ac simplices, simulatione quadain veteratoria in fraudem inductos abduceret. asserens, et coustanler
mitteret; inde(]ue episcopos tres,

adhuc posites, Maximum, NicostraUrbanuin, Sidonium, Macarium Celerinum, et alios, uno excepto Moyse presbytero, in eam sententiam proclives, ut non facile lapsis impertiretur
ricos in carcere
,

affirmans eos

quam

celerrime debere
et discordia

Romani

venire,
illo-

ut videlicet omnis
retur.
(i9.

lis

per sententiam

rum aliorumque cpiscoporum

interpositain dirinie-

huiulgentia

in

suam sententiam

pellexerint, et in

Episcopi igitur, quoniani (ut supra diximus)


iii

contrariam parteni adversus Coriieliumadunarint.


67.

hdinines simpliciores eraut, ct


dolisque discernendis

perditorum

fallaciis

Quid plura? eo oinnis


episl. XLii.

factio

seditiosorum

minus
35.

perspicaces,

Romam

ad

Cjpr.

Apud Euseb.

lib. vi. c.

46

CORNELII ANNUS

1.

CHRISTI 254.
egressus (quantum presbytero liceret,
in ejus

ventant. Iste tum per quosdam sui similes, ad cam rem comparatos, eos in imum locum conchulendos curavit. Ac cum circitor horam decimam ebrios et
c.rapula oppressos cerncrct, vi eoegit, imaginata qua-

occuluerat,

quantuin([ue
varet;

situm esset potestate), fratres in

pcriculo constitutos, opisque et auxilii indigentcs ju-

dam,

et

vana

manuum

imposilione episcopatum

ipsi

tantum abfuit ut diaconis eum obsecrantibus obtemperaret, ut etiam non sine stomacho et bile ab
illis

modatum

sibi accomfraudem et astutiam acquisivit. Ex quibus ejiiscopis unus non lony;e post peccatum flcbiliter lamentatus, ct idcm a parte confes-

tribuere;

quem

dignitatis

{jradum parum
|)er

abiret discederetque;

nam
vitoe

se nolle

ad hunc

modum

[iresbvterumj sed alteri


asseruit.

geiieri se

amplius esse dicaturum,


et insignis

73. Subdit

rursum

((

Iste

pra^darus

sus, ad Ecclesiam revenit; ([uem, populo universo

Novatianus Dei penitus dereliquit Ecclesiam, in qua


[)ost ftdein

pro eo rogante, landem ut laicum in communionem recepimus; atque alios, qui in reliquorum duorum

rece[)tam presbyteri

munere donatus

fuit;

id(iue [)ro[)ter
[)us, ([ui illi

episcoporum loca, qui eum creassent, succederent, misimus. 70. Istum igitur lepidum Evangelii patronum Novatianum (al. Novatum) omnino prateriit, scilicet unum solum cjjiscopum oportere esse in hac Ecclesia Catholica, in

Qui ([uidem
licebat

amorem et benevolentiam, qua episcomanus imposuerat, eum complexus est. e[)iseopus non modo ab universo clero
quoniam minime
in lecto propter

sed etiam a multis laicis vetitus,

quemquam

morbum

baptiza-

tum

(sicut

huic contigerat) in clerum assumi; masibi

qua tamcn non ignorabat (quomodo

gnopere [lostulabat
nianus in sortem

potestatem dari, huic

soli

enim po

erat?) presbyteros esse quadraginta sex, dia-

[iresbyterii

imponendi.

Videas in

conos septem, subdiaconos septcm, acoluthos quadraginta duos, exorcistas et lectores una

his plane plura consideratione digna, ac in primis, a

cum

ostiariis

[)resbyterorum Romanae Ecclesia; collegio quoslibet


licet

quinquaginta duos, viduas

morbo atque egestale afflictatos mille, et (luingentos, quos omnes Domini gratia et benignitasabundesnstentat. Sedtamen nemo ex tanta ministrorum multitudine, tamque in Ecclesia necessaria ncmo ex tanto egentium mmiero
et alios
;

levissima nota aspersos repelli

vi

enim (juadam
[loterat;

adactus Novatianus christianus factus videri


qui[)|)e(iui

non cum

valeret, sed in lecto

decumbens,
ba[)tizatis in

mortis timore percitus,

initiatus esset sacro ba[)ti-

smate. In Ecclesia Orientali id ijisum de


;rgritudine servatum fuisse, canon
sariensis, Constantini
'

Dei providentia locuplctato, etrerum abundantia cir-

Concilii Neoca-

cumfluente,

nemo

deni(pie ex

merabili populi frequcntia istum,

maxima illa et innuquem dico, Nova-

tempore

celebrati, declarat his

verbis

Si

quis in a^gritudine constitulus fuerit baordinari

tiamun ab ea desperata mentis caecitate, et contumacia avertere,et ad Ecclesiam denuo revocare potuit.

ptizatus,

presl^^j^ter

non debet. Non eiiim


dependet;
licet

fides illius vohintaria, sed ex necessitate


nisi forte

Ac paulo
vitae

post subdit

postea ipsius studium et fides [trobabilis

71. Deinceps dicamus, quibus actis,


institutis

quibusque

fuerit,

aut raritas

hominum

cogat.

Ita

canon,

cum

tanta

confulentia episcopatum

post ha;c editus, ex antiquo


citus.

tamen

Ecclesia;

usu san-

prensarit.

clesia versatus fuit?

quod a primo a>tatis tempore in EcNum quod multa ccrtamina pro ejus defensionc subiit? Nuni (|uod multis magnisque

Num

74.

Rursus vero modesha admiranda


;

est

summi
suinma
fratrum

Pontificis

cujus

cum

auctoritas in Ecclcsia
arbitrio, sed

periculis pro pietate se objecit?


ris ille

Non

certe cjus gene-

essct;

tamen non pro animi

(piidem

cui ex satana, qui ingressus in illum,

consensu solitus cuncta facere, quos


vidcret,

sibi renitentes

diu est intimo pectore


fuit

commoratus, primnm data

non

vi ulla

aut potestate cogeret, sed sub-

credendi occasio. Qui (luidem, ubi exorcistarum


putaretur, in-

misso animo exoraret. Quisnam autem fuerit, qui

prspsidio, spiritu illo nialo esset liberatus, et post in

tam gravem nuirbum, ut ferme mori


cidisset; in lecto in ([uo

fusus,

decumbebat, aqua circumbaptismum accepit; si modo talem hominem baptismum accepisse dicendum sit. Ha?c idcirco Cornelius, quod compcrtum baberet hominem istum simulate omnia facere solitum. At subdit: 72. Verum morbo tandem elapsus; neque ca"tera, quibus post baptisnumi, secundum Ecclesia; canonem imbui oportuerat, ac(|uisivit, neque Domini sigillo ab episco[)o obsignatus fuit; (|uo quidem neuti([uam potitus, quo uukIo, ([uieso, S[)iritum sanctum ade[)tus est? Dc sacro enim chrismate Io([uitur, quo et signo crucis ad[iiI)ito, baptizati ab e|)isco,

Novatianum presbylerum ordinaverat, Fal)ianusne, an alius ex iis ([ui eum praK^esserunt Roniani Pontifices, haud liquet. At [)Iane ex facto Novatiani apparet
,

([uanto [lericulo qureratur per dispensationem


est alias
ecclesiasticis

quod

legibus

inconcessum.
est

Scelcstissimus

iste

primus

omnium

ausus

sanctam

Romanam

Ecclesiam tur[)i scindere scliismate, qua; antea semper unita permanserat, juncta capiti firma
com|)aginatione
afficere

menibrorum

non veritustanta eam

ignominia, ut cathedram contra catliedram in niedio ejus crigeret, primus([uc erunqicret anh[)a|)a, ct ex ca im[)ins hceresiarcha prodiret, tanlam([ue christiano orbi

cladem

inferret,

qua

per multa

deinde sa-cula vix valuerit resarciri.


7rj.

[)is

ex a|)oslolica traditione (ut dictum


:

cst) coiisigiia-

At ad ha?c Cornelius aliud


:

mox

hominis sce-

bantur. Sed et addit

Iste

persccutionis temjiore

lus recensens, luEC addit


et singulis

Cum

fecisset oblationes,

metu
se

debilitatns, et nimia vitai cupiditate adductus, presbyterum esse negavit. Nam cum a diaconis

partem sacramenti

distribuisset, poiTexis-

rogatus oratusque esset, ut domo, qua se conclusum

Concil. Neocss. c. 12.

,; ,

CORNELII ANNUS
sot(|ue, niiseroslioniinos ot infeliccs
el j;rati;u'Mni

1.

CHRISTI 254.
' :

47

pro Ijcncdictiont!
;

Antonianum

Jactet scilicet philosophiam, et clo;

actione jusjurauduni dare coef;it

at(|ue

(pientium suaiii superbis vucibus piicdicet


tenuit, etiani (piod

suis ulrisi|ue nianibus

inanus

aeciiiientis prelieniiens,
olijier

qiii nec fraternam charitiitem, ncc ecclesir.sticam unitatcm


iiriiis

non prius
corpus
et

diniisit,

strinxisset (illius

cnim veiiiis sanguincm Domini

(luam hoc jurcjuiando cuin utar) Jura milii


:

fuerat, amisit.
secta

Fuisse au-

tem Novatianum pbildsophiim


(pia; ideiii S.

noslri Jesu

(liiristi, te

Stoicum, ex iis Cyprianus iiieaad Aiitonianum c|iistoIa


potest intelligi. Sed de
iis

nuiupiam ncc
(|uain ita
illi

dcserturum, nec ad reversuriim. At^iue miser liomo non ante


se devovisset
:

mc

Coriieliuiii

supcrius

dixit,

suo loco

dcjiustavit,

ct (pii

illiim acceperat,

opportunius, cuni de ejus dogmate dicemus. Quod igilur ex [iliilosopho insigni remisso pliilosopliiie
,

pro

Amcn
:

((|uod dicere debucrat)

hoc

dixit

Non

nuntio, scse Christo subdidisse videretur


fuerat gloriam

ne

iii

Ec-

deinccps ad Cornelium rcvcrtar. Et post

alia (lua;-

clcsia inglorius haheretur, qui iiiteretliiiicos

niagnam
(ut

dam

Seias \clim,

propterea (piod in dics singulos


,

consecutus

Romaiius Pontifex

jaiii fratres

cuni deserunt

et

ad Kcclesiam redeunt

dictum

est) voluit

euin

iiiter l\oiiiaiia'

Ecclesia} pre-

jam illum omnium fere societate denudatum destitutuin(|ue esse. Cujus amentem audaciam et insolentiam etiam Moyses beatus niartyr,
nos
(pii

sbyteros cooptare. Sed qui semel fuerat ambitionis


stimulis agitatus, eo infelix adductus est, ut,

quod

nuper apud

fuit eximio et admirabili martyrio decoratus duin adhuc in vita manebat, perspicue animadvertciis,

jure non licuisset, malis sibi artibus pontificiam dignitatem procaciter arrogaret.
78. Factus igitur eo
tifex, e vestigio

modo, quo dictum

est,

Pon-

tum

illi,

tum

aliis(iuin([ue presliytcris, (pii


se};rcyusseiit,

una

legatos de sua electionc ad diversas

ciiin illo scsc


cietate, et
c|)istoIa

ab Ecclesia
(pii

fideliuin so-

Ecclesias misit, addidit(|ue litteras, (piibus

narrata

conimunioiie

intcrdivit.

Porro in c.vtrema
,

superius in Cornclium papani crimina scripta erant.

episcopos

Roinam

profecti
;

Novatiani

dcmentiani condemnabant, enumerat


prffcrant
recenset.

ct

non solum
qui
lit-

noinina cujus(|ue,sed Ecclesias etiain, (piibussinguli


,

Magna saiie fuit luec tentatio in Ecclcsia Dei, cuin non solum ab ipsis auctoribus Novatiano atque Novato, scriiitis litteris per universum orbem calunmia;
in

Quin
(pios

etir.m

episcoporum
,

Cornelium spargcrentur, sed


epistolis,

testataj

eaedem

i-ed-

miiiime

Romam

se contuleraiit ([uidcm
,

sed per

derentur confessorum
insignis. Qui quidcin
(ut ipse

quorum ob annuum
omnes
:

teras decrcto

eorum

diximus, assenlicbantur,
,

ac diuturniorem carcerem gloria erat apud

nomina
Coriielii

pariter, et civitates

unde

(piisque scripsit

ncc

id
*

segniter curarunt

nam

epistolam, coinmemorat.

Hucus^pie Eusebius de

Cornelius testatur
s

ad Cyprianum scribens)

epistola ad Fabium episcopum Aiitioclienum, tanipiam summarium rerum gestarum, iion earum tantum qua? acta> essent a Novatiano us^jue

cum

ad omut

Ecelesias eoruin

lumniis

et maledictis plenai,

nomine litterae caeaHlemque frequentes,


ait,

missa? essent; ea ex causa, ut


turbata; sunt Ecclesia;
:

oinnes pne pereis


si

ad seliisma ab eo conflatum, sed


essent us(pie ad

(pia;

etiam yesta;

et

complurcs ex

errore

Romanum

Concilium ea de causa

decepta^, cogitantes se errare

non

posse,

eoruin

Roma" convocatum.
"G.
S.

assectarentur vestigia

qui Christum toties

magna

Verum
,

haec ipsa et alia permulta ex epistolis


diflusius eiiarrata et exactius
liie

gloria confessi essent; ea;dem ipsa' (ut dicemus) in

Cypriani

et aliis

errore manserunt
confessores
runt.
,

explicata, eo

quo

gesta sunt ordine,

intexere, ad

facti

pauiitentes

donec iidem qui sic lapsi fuerant ad Ecdesiam redie,

exactam ejus rei historiam clarius explicandam necessarium existimamus. At in primis (|uod ad ipsius Novatiani spectat exordia, hac de eo S. Pacianus ad
'

Sympronianum Novatianum

num
ncc

scribens Novatiamihiingeris? Philosophum saiculi fuisse audio;


:

((

satis

niiror ab Ecclesia Dei

vivi

degenerasse
Novati insania;
sine consecra-

79. Caterum plures at(|ue diversi argumenti in eadem causa a Novatiano scriptas fuisse litteras ad Ecclesias, constat (luaruin illas datas esse putamus omnium primas, quibus de sua electione easdem reddidit certiores |ira>texens nimirum se invitum ac
;
;

cofrnosco radieem legis antiqusc foiitem veteris populi reli^juisse, Cornelio

renitentem creatum fuisse episcopum

ea ratione

invidentem

execrandum excusans
lose illarum, ad

scliismatis facinus, sicque do-

commodatum
tione

(al.

accommodatum),

quas scribebat, Ecclesiarum com-

legitima episcopum factuni, ideoque nec faepistol; ni

clum, per

eorum qui
:

se confessores esse

sinmlarent, qui matris unius

membra

divellerent.

municationem subriperet. Cum igitur Novatianus id genus litterarum in primis ad Ecclesiam Alexandrinam, quam primr.m omiiium post Romanam esse
sciret,

Et post multa h;rc subdit

Novatianus his melior,


?

dedisset; atipie callide contestatus esset, se


;

nempe Moyse

ac Paulo? eineiuiator proplietarum

doctor apostolorum?
blimis evehltur?

jam cum
neglectis

Christo

videtur ut

idem Moyses? jam ut Paulus

in tertium

CiTlum susolus audi-

invitum electum fuisse Dionysius episcopus Alexanaudiamus. drinus quid ad eum scite rescripserit de Dionysio Recitat eam epistolam S. Hieronymiis
, ,

jam

omnibus

agens in commentario de Scriiitoribus Ecclesiasticis


'
:

tur?

77.

De

fastu vero

Novaliani ex philosophla et
,

80. Dionysius Alexandrinus episcopus

Nova-

dicendi peritia sibi comparato

hacc Cyprianus ad
'

Cypr. ep. Lii.

Apud Cypr.
lib. vil. c.

epist.

XLVi.

s Edit.

Colon. et

Pacian. ad Sympr. ep.

il.

alia

versione apud Euseb.

37.

A8

CORNELII ANNUS

CHRISTI 254.

tiano fratri salutem. Nolensne ad sacenlotium fueris

atque asseveratioiie, Novatianum episcopum factum

inductus,

ita

demum

ostcndes,

si

volens cesseris.

comperissemus;

iUicite et

contra Ecclesiain Catholi-

Nam

oportuit (|uidvis etiam liac gratia perpcti, ne

cam
nms,

faclic ordinatinnis jiraviia e

commoti, a commu-

discinderctur Ecclcsia Dei. Ne(iue niinus pncclaruni


ex hoc contigisset testimonium

nicatione eos uostra statim

cohibeiidos esse censui-

quod noluisses
si

dissi-

refutatis interim ac rctusis quic obstinate ac

dium
ctiam,

inducerc, quani prodcisci solet ex eo,

quis

pertinacitur aesercre tentabant.


legae plurimi, (|ui

Nam

et

ego, et col-

recuset simulacris immolare; atque adeo pra;clarius

ad

me

convenerant, expectavimus

mea quidcm

sententia.
:

Siquidem
tiic

illuc

uni

proprieque consulitur aniniae

totius Ecclesise

negotium agitur. Tametsi nunc quoque n i^ersuascris, si compuleris fralres in concordiam redire; p'.us egeris oflicio, quam jieccaveris errato. Atque hoc

adventum collegarum nostrorum Caldonii et Fortunati, quos ad te nuper et coepiscopos nostros, qui ordinationi tus adfuerant, legatos miseramus; ut eis
adveiitanlibus, et rei gestae veritatem reportantibus

majore auctoritate,
partis

et elucidata

per eos probatione,

quidem
tur.

liaud iniputabitur

illud

vero laudibus fere-

adversa^ improbitas frangeretur. Superveneet

Ca^terum

assequeris
ipsius

si non obtemperantibiis illis, minus quod vis, lamen fac modis onmibus tuani serves animam. Haec ad Novaiianum Dio-

runt vero Pomiieius


et ipsi

Stephanus collegac
istic

nostri,

qui

quociuc ad

instruendos
ac fidem

nos manifesta
indiciaac
testi-

sccundum gravitatcm

suam

nysius.
81.
(qui

Auctor cft Socrales perperam Novatus ab eo

'

ab eodem Novatiano
his verbis

dicitur) litteras scriptas


:

monia protulerunt; ut uec necesse fuerit audiri ultra eos quia Novatiano venerant missi. 84. Qiii cnm in statione invidiosis quoqueconvitiis et

ad diversas Ecclesias,

quarum mcminit

clamoribus turbulentis proruerent,

et flagi-

Deinde (cum

scilicet factus esset episcopns)

omni-

tarent, ut crimina, quae se afferre ac probare dice-

bus ubique Ecdesiis

scripsit litteras, uti eos qui si-

banl, publice
gravitati

a nobis et a plebe cognoscerentur

mulacris immolassent, minime ad mysteria admitterent sed hortarentur ad poenitenliam, remifsionem:

nostrae

negavimus convenirc, ut

collegae

nostri

jam

delecti et ordinati, et laudabili

que permiltercnt Deo, qui


dimittendi
perlalis,

potest et habetauctoritatem
httcris

sententia comprobati, venlilari ultra


ledico et

multorum famam ore maconatibus

peccata.

QuiJjus

ad

provincias
iii

aemulantium voce pateremur. Et quia quiet iilicitis

singuli pro suopte ingenio de rebus

illis

bus

refutati et.comprcssi sunt,

jndicium fecerunt. Namquia erata Novatiano significatum, eos, qui post baplismum peccatum ad mortLm commiser; nt ad mysteria non esse recipiendos ejusdein canonis promulgalio quibusdam
signiticatis
:

ha3rcsim fecisse nudati sunt, in epistolam congerere

longum
At ne

fuit;

ex Priniitivo compresbjtero nostro


desisteret

plenissime singula, quando ad vos vcnerit, audietis.

eorum furcns andacia uiiqur.m

hic

acerba et severa nimis visa est, a nonimllis probata, utpote BBqua, tt ad vitamrecteinstiluendam multum
atferens

quo(|ue in schismatis partcs nienibra distrahcre, et


CathoIictC Ecclesiac corpus

unum

scindere ac lauiare

adj^imenti.
,

Dum

ha^.;

inter

eos

agitatur

nituntur

ut ostiatim per multoruin domos, vel op-

controversia

litterae

Cornehl episcopi

allatae

sunt;

|)idatim per
tionis

quasdam
et erroris

civitates discurrcntes,
scissi

obstina-

quae sigiiificabant,

quam, qui
datis

post

spem veniffi etiam illis esse relibaptismum deliquissent. Ab utrociue

sua\

sibi

(|uaBrant

comites.

Quihus semel responsum dedimus, nec mandare desistimus, ut, perniciosa dissensione et concertationc dcposita, impietatem esse sciant,
et agiioscant
et

igitur litlera;

contraria? niiss;E fiierunt.


litteris

H;ec dc

ab
82.

eis

ad Ecclesias

Socratts, el ipse secta

matreni deserere;
ct

Novatianus.
Sicut vero ad Alexandrinam et ad Orieutis
ita pai-iter

atque iutelligant

episcopo semel facto,


judicio

collcgarum ac plebistestimonio

comprosi

Ecclesias Novatianus litteras scr:psit;

apud

bato alium constilui nullo

modo

possc.
si

Proinde

Occidenlales id ipsum piirstare non neglexisse, cer-

pacifice sibi ac fidcliter consuluisse,

se assertores

tum cst. Constat quidem (ut demonstratum est) eumdem Novitianum ad Cyprianuin legr.tos una cum litteris in Africam direxisse. Pervcnit ea in Africam ad Cyprianum a Novatiano missa legatio, cum
mente conceperat) ex diversis Ecclesiis Carthagine episcopnrum Concilium collequod hoc anno a se faclum idibus Maii, ad gisset Cornelium ^ scribens, affirmat. Quid aulem idem
(quod diu
aiite

Evangelii Christi esse confitentur, prius ad Ecclesiam


revertantur. Haec de legatione Novatiani et Cypriani

responsione
8.5.

satis.

Synodiis Africana.
litteras

Accepit tunc item


episcopi
'
,

S.

Cy-

ipse

prianus

a Cornelio papa per dictos episcopos


(lui

rcdeuntes in Africam missas. Quid autemegerint

ad

Synodum convenerunt

cum

ab utraque
:

parlc litteras accepissent,

idem

declarat his vci'bis

a Novaiiani legatis coiiventus ' ad Cornelium datis narrat esset, idem ipse litteris

Cyprianus egerit,
his \erbis

cum

Honoris etiam

communis memores,

et gravitatis

sacerdotalis ac sanctitatis respectum

cnentes, ea qua;

cx diverso in librnm ad nos transmissum congesta

83.

Venerunt ad nos,

frater carissinic, missi a

fuerant acerbationibus criminosis, respuimus


siderantes pariter et ponderantes,

con-

Augendns diaconus, et Machajus quidam, et Lunginus. Sed enim cum cx litteris, quas secum ferebant, et ex eoiuni sermone
Novatiaiio Maxinuis prcsbjter, et
>

quod

in tanto fra-

trum

religiosoque conventu considentibus Dci sacer-

dotibus, ct altari posito, nec legi dcbeant, nec audiri. o

Socrat.

lib.

iv. c. 23.

Cypr. episl. LV.

'

Idem

epist. i.

>

Cypr.

epist.

xui.

CORNELII ANNUS
Onid
sit,

1.

vcro
liniii

CIIRISTI 254.
ijisiim

49

iiorro in oa
tr.s

Synodo

n Cypriaiio collcda acfiim

advcrsns (lyprianiim

Romam

ad Corne-

qiiaiitiim

cst colliiicrc ciiarrcmiis.

NMdctur
'

iii

priinis mciitio iialKM'i liiijns Synoili in cpislola

C\-

suiii

propcranlcm, ab codcin fuissc ab Ecclcsia pulidcni Cyprianns afnrmat. E\ (juibns intelligas


'

priani

a<l

Fidiim, (pia coii()iicrilnr, a Tlicraplo collffia


cssc violata
:

anti(piam coiisnctndiiicm, non scmcl tantnm perdi-

clccrcta Inijus Syiiodi


crat,

(inibns statutuni

tissimum
clarari.

ali(jiicm

cvcomniunicari consuevisse, sed

nc lapsi
iiisi

alis(]nc alia nrf,M'ntc ncccssitatc rccipc-

sa^j^ius, vcl i)otiiis

cxcommimicatuin
(jiUKjiK!

frcijuentius de-

rcntur,
il)i

impkto

tcmporcsatisfactionis.

Unod vcro

snltdit statntuin in

Synodo,
illic

infaiitcs statim natos

88.

In

hoc
aiitc

Concilio

lapsorum causa

baptizari |)nssc; in alio potius coiivcntn scxa^inta scx

(quod diu
agitata.

pollicitum fuerat, reddita Ecclesia;


co statulnm fucrit
liis

c|iiscoporuni,

cnjus

mcminit dccrctnm

iuissc

pace, cssc tractandum) fuit cpiscojtorum sentcntiis

videtur.

Quid
-

dcmum

in

idem

Sed dc (pio agiimis liic ipsc cpiscoporuin con^cnlus cst, (picm ad sedandas lurbas ct dissciisio86.

Cyprianns
ficat
:

scribcns ad Antoniaiuim
(jnod

vc^rbis signifiierat desti-

Secundum

tamcn antca
,

ncs pcr Fclicissimum ac socios excitatas, S. Cypria-

natum
in

persecutione

soj)ita

cuin data cssef facultas

nns
sef,

scribcns ad suos,

mox cum

Caitliaiiincm rcdiis-

unum

convcniendi; copiosus episcoporum


et

numcDomini
salu-

post Pasclia sc collcctnrum si)opoiidcrat.

Cum
sclii-

rus,

quos intcgros

incolumcs

fides

sua
:

et

igifur rcdiisscf, attpic cpiscopos collcgissct; al)S(jue

tutela protcxit, in

uuum convcnimus
,

ct scripturis

mora venerunt
tcri,

in

eam Synodum
illi

Felicissimus

diu ex utraque partc prolatis


bri

temperamentum

sinaticus, ct ijuincpic

ciui ipsi

adhicserant prcsby-

dc

(luil)us

supcrius plura.
in

Vencrunt, iiMpiam,

moderaiionc libravimus, nt nec in totum spes communicationis et pacis lapsis dencgaretur, ne plus
desperatione deflcercnt, et eo qiiod
sibi

hi rxturi

causam suam
sunt.

cpisco[)orum convcntu;

Ecclesia clu:

cpii ct auditi

litfcnB synodicffi
haiit,
c|ua?

Quid autcm cnm illis actnm sit, ad Cornclium tunc data? significa:

derelur, secuti saiculum, genhliter viverent


,

nec

non extant
ait
'

scd illarum ineminit

idcm
tunc.

tamen rursus censura evangelica solveretur ut ad communicationem tcmere prosilirent; sed trahcretur diu poenitenfia,
ct

S.

Cyprianus
cuni

in cpistola ad ipsuni
:

Cornelium

rogarctur dolenfer paierna

scrii)ta,
riiini

Quantuin vcro

hic ad prcsbytc-

cinid hic
lcf^a^

(luornmdam, ct Fclicissimi causain pcrtinct; actum sit, ut scire posses, lifteras ad te col-

nostri

manu

sua subscriptas miserunt;

cjui

au-

examinarentur causae et voluntates et necessitates singulorum, secundum quod libello continetur, quem ad te pervenisse conlido ubi singula placitorum caj)ita conscripta sunt. Ha?c de
clementia
,

et

ditis cis (piid

scnserint, et cjuid

i)ronuntiavcrint, cx

statutis in

Synodo Cyj^rianus.
namcjuc
libellus iste a

coruni
miss;e

litteris disces.
illa;

89. Videtur

Synodo

scri-

87. At licct litters

a Synodo ad Cornelium

ptus

quo singula

(ut ait) caj)ifula

placitorum conti-

non extent, tamenexaliiscjusdein^S.Cyjiriani ad eumamiosequcnti datis, quid incaSynodoactum

ncbantnr, singulos Iaj)sorum expressisse casus (crat enim, ut infcrius docet, lapsornm j)luiima diifcrentia) et

intclliyi; nimirum illos fuisse excommuMeminerunt enim Patrcs eadcni ex causa sequenfi anno coeuntes harum litterarum, quir ab hac dc qua agimus Synodo datsc suiit, hivc dicentes
sif, jiotcst

tempus ac

modum

j)UMiiteiitiffi

siiigulis delin-

nicatos.

qnentibus itidcm pnescriptos habuisse; eademque plane ea fuisse capita, cjikc eiiam alio nomine, PaMiitentiales

canoncs

anti^juitas

nominavit. Meminit ejusiii

de (juinque

illis

presbyferis ab Ecclesia profuf,ns

dem

Synodi idem

S. Cyiirianus

ea

quam

ad conrestitutos

jampridcm dc Ecclcsia profufijis, ctsententia coepiscoporum nostrorum et multorum gravissimorum virorum nupcr abstentis, qui super hac re priore anno ad tc litteras feceEst cx quinque presbytcris runt. llcm Felicissimum signiferum scditionis reco-

unus

fcssores

schismaticos jain ad
,

Ecclesiam
'
:

scribit epistola
et

iii

qua

ha;c liabet

Propter quod
Domiiii

nos temperameiitum tencnfes,


,

et librain

contemplanfcs

et Dci

Patris pietatcm ac misericor-

diam

cogitantes, diu

nuiltumque tractatu

inter nos
:

gnoscercs

qni et ipse in eisdein cocj^iscoj^orum


factis

habito, jnsta moderatioiie agcnda libravimus

qute

nostrorum
ef

ad

te

pridem
:

litteris

continctur

omnia penitus
hic

potestis inspicere,
et

lectis libellis,

quos
jjro

post alia de iisdem loquens

Et

iter.ito

inquit, a plnribus nobis in


sfenti.
illis

Concilio

quoquc, anno priore ab-

nuper legeram,

ad vos quoque legendos

communi
sanet.

dilectione transmiserain;

ubi lapsis nec


qiia;

Ex

his

videas Felicissimum

cum

quincjue

censura deest, qua; increpct, nec medicina,

presbyteris schismaticis

primo

fnisse

damnaluin

Hec

Cyprianus. Ubi

cum modo

plures,

(ut vidimus)

a Cypriano,

dum

adliuc afrcrct in rc-

modo unum
est credere,

libellum ex Synodo scriptos dicat, par

ccssu

deinde eadeni excommunicafionis sententia perculsum a Caldonio, Herculano, et Victore episco:

unum

sui generalitate e<se intelligen-

dum
dc

qui plures casus complecteretur, eosdem^jue


:

pis,

Rofiatianoet Numidico^^prcsbytcris pnesciitibus:

fusius scrijitos atque distinctos


iis

utjiuta, caput illud

tertio,

hoc

ijiso

anno
:

in Concilio (nt diximus) Cartha-

qui immolassent,
:

cum

sjxinte, vel vi id

adat-

ginc celebrato

qnarto, scijuciiti anno in alio itein


".

ducti fecissent

rursuin de Libcllaticis aliud forma(ju;c

Concilio celcbrato Carthafiiiie idibus Maiis

Rursuiu

inmcaput,

et alia deiiiceps nuilta,

omnia

iextain habereiit siatulam i^acinicnfiain. Hallncinari


'

Cypriani cpist. lix.


episl. lv.

IJem

lciem epist. xl.


epist.

' Ideni epist.

Apud Cypr.

xxxix.

xlii.

'

Cypr. ep. lv.

Cypr. epi-t. lv.

Ideni episl. Lii.

'

IJein epist. Li.

TOMLS

111,

,,

iO
itiKiue ailiitranuir eos qiii

CORNELII ANNUS
putant
liis liliellis

1.

alibi

CHKISTI 254.

eompre-

prohiberi. Hajc ipse.

Qua^nam aufein

fuerit laica

licndi lil)runi

ile

Lapsis aCypriano eonscriptum.


liEee,

Quo

conimunicatio
92.

ad

quam ejusmodi
libcllus de

admitfebanfur,

modo autem

post

imminente perseeulione
sit

opportnniori loeo fusius dicfuri sumus.

rursus eadem cx causa eoaetus

a Cypriano episcolapsis

Cypriani

unitate Ecclesice.

porum eonyenlus,
fcre

et

summa

indnljieiitia

Celebrafa (ut dietum est) in Africa Synodo,

scrijitoB

fucrit Ecclcsia, ejusdem Cysuo loco diccmus. 00. Concilium Romcp habitnm. At quod in Afriea liac Synodo ab episcopis statutum fuit, Roniffi

omnihus apcrta
'

sunt ab ea synodicfc
sed
illa?

litfera?

ad Cornelium

papam
'

priani testificatione

desiderantur. Addidit et suas privatas


S.

ad

eumdcm
tio,

Cyprianus,

quarum nuper

faeta est

men.

Mettio subdiacono et Nicepboro acolutlio dafas


liftcras

iliilem lialjita a Coriielio

papa Synodo

est

firmius

quibus efiam adjecit papa prius

ad eonfessores

in scliisma

cadem ad Autonianuin c|)istola Cy|)rianus tradit liis verbis Ac si ininus suflieiens cpiseoporum in Afriea numerus vidcbatur, etiaiii Uoinam super liac re seripsimus ad Cornelium
staliilitnm.

Id quidcni
-

lapsos, et Novatiano cousciifienfes, (pias a Cornelio


inspici voluit
;

ea

nimirum

cautela, ne,
illis

ad

sehismaticos scribendo, falso iidem se

eommuni-

care jactarent

exfant* ambiE. Hortatus est eos Cy-

collej;am
scopis
,

nostrum

(|ui et ipsc
,

liabito Concilio

iii

eum i)lurimis coepieamdem nobiscum sen-

prianus, ut a seliismaficis se divellerent, el ad Calliolieaiu Ecclcsiam,

unde

diseesserant, nulla interposifa

lentiam pari
scnsit;

j^^ravitale et

salubri moderalione eon-

mora, redirent.
93.

deijuo tibineeesse nuncfnit scriberc, ut seias


egisse
,

Eodem ferme tempore quo


iis,

Iidcc

tuiu Roma;,

ine

niliil leviter

scd

seeundum quod
,

litferis

fum

in Africa

gerebantur, S. Cyprianus consulere

incis fiieram ante eomiilexus

omnia ad eommune

studuit
litferis

qui dictorum confessorum exemplo et


eis scriptis

Coneilii

nostri

consilium

distulisse.

Ha-c

ipse.

ab

plurium commoti
a

in

ruinam
divulsi

Porro Concilium hoc dc rcstitulione lajisorum Roma? sub Coriielio liabitum diversum plane ab illo est eiijus Eusebius ^ memiiiit, in (juo dieit excommuni,

indiiccbanfur.
in

Qiii

ct

Catholica

unitate

schismatis

scclus

velufi

(juibusdam

vinculis
viri

trahebanfur.
fecissent,

Quod
sibi

eniiu tanfic Ecclesiae tanti

catuin fuisse Novaiianum,


ipse Cornelius ad

cujus inciitionem

facit

iidem

jure faciendum piitarent; sicque

Fabianum Antioelieiium
iiiliil

scrilicns.

Nain

in j^riore lioe

aetuin fuit eontra Novjitiaest. Ajii^aret

num;

sed de eo in posteriori tractatiim

non tantuiu debiles ac simplices, sed et qui firmiter in catliolica communicatione stare videbantur, et pollerenf docrrina alijue prudcntia (ut dictum est de
Anfoniano episcopo
in

autem errore labi, (pii boc cum illo confundunt; de quo suo tempore dicturisumus. In lioe item Romano
Coiieilio
,

Nuinidia) nutabant

atque
proelio

veliemenfer commovebanfur.
diinicaiifibiis tidelibus

Tam

ancijiifi

ubi de restituciidis lapsis


iit

liabita tractatio

Cyprianus studens ferre supqui ad


ct

cst, illud constat fuisse stalutuiii,


fuiicfi

lapsi prenifentia

petias,

librum

illiiiu

ineditafus est, quein de Unitate


;

ad eomnumieationemadmittcrcntur; quod decrctum (iornclius suis litteris, quarum Cyprianus * mcminit pronuilg^avit. 91. Sed ct illud (juo^iuc in bac Synodo sfatutum ab eodem Coriielio, Cyprianus tcstatur; nimirum sic
,

Ecelcsiffi Cafholicic titulo prainotavit

inva-

dcndos scliismaticos cuneus fortissimus,


retur
af(jue

ad iiicur-

sus illorum vitandos turris insfar nuinitissimae liabe:

fanf iim

adeo coniparatus, ut non ad Novatianos exarmandos, sed ad omnes quotquot unquam


liffireticos

saeerdotes lapsos poenitentes ad Ecclesiam admilten-

fuissent, vcl fufuri essent,

prosternendos,

dos esse, ut tamcn a sacerdotali funetione abstineant,


ef

solus sufliciens afque idoneus oinnino foret. Quijipe


qui, ostcnsa seinel ac demonsfrata
sia,

faiifum laiea conununicalione communicent. Sic


ijise

una tantum Eecle-

feeerat

Cornelius, admitfcns Tropliimum

epi-

scopum lajisum, ut S. Cyprianus ^ scribif ad Anioiiianum. Quod non servatum fuisse a Fortunatiano episcopo Assuritano lapso, idcm Cyprianus * exdamal;
qiii et scribens''

eaque in Petri cathedra cognoscenda, ca^feras auteiu eidem ut meiubra capiti esse connexas jilane declaret, atque aperfe significet, omnes ab Ecclesia Caflioliea esse divisos, ac jirorsus cxtorres eosdem; ,

ad Ilispanos, cjusmodi a Cor-

quc schismaticos

vel hajreticos judicandos, qui uni

nelio sanciti deereli meminit, dicens dc Basilide et

Ecclesia?, ipsi (ut ait) cathedra! Petri,

non essent com-

Martiale

((

Frustra tales episeopatum

sibi

usurpare

page communicafionis
connexi.
94.
libclli

uniti, et firiua consolidatione

conantur; cuiu manifestum sit, ejusmodi liomincs nee Ecelesi;r Cbrisfi jiosse pivTcsse, iiec Deo sacrifieia
offerre debere
et
:

Meminitidem

S.

Cyprianus ejusdem a se

scripti

maxime cum jampridcm nobiscum,

in ea epistola%

cuin omnibus oninino episcopis in toto

mundo

siam
ait
:

restifutos,
((

ad confessores in Ecclemiper scriptam fuisse diximus, ubi


unitatem,
;

quam

constitufis,

etiam Cornelius

collcj;a nosfer, saeerdos

Sed

et Cafholic;e Ecclesise

quantum
libellum

paeificus ac jusfus, et martyrio qiioque dignatione

potuit, expressit nostra mediocritas

qucm
;

Domini bonorafus, dccrcvcrit Inijusmodi bomines ad jxTiiitenfiam (juidcm a^endani posse admitfi ab
,

magis luinc vobis placcre confido, quando eiini jain sic legif is, ut et probetis, et ametis siquidem
inagis ac
(jiiod iios

ordinatione auteiu

eleri

atque sacerdotali

lionorc

verltis conscrijisimus,

vos

factis

impletis,

(liiando ad Ecclesiam charitatis ac pacis unilate


Cy|.r.
'

remea-

'

(>|iisl.

Liv.

Idem

episl. Lii.

Cypr. cpist i.xvii.

in

line.

epist.

Lxiv.

Euscb.

lib.

Idem.

episl.

Lii.

vi. c.
'

.').').

Idem

'

Apud Cypr.

epist. .XLii.

Cypr.

episl. xliii. et

xliv.

'

Idem

'

Idcm

epist. L.vviii.

epist. Li.

CORXELir AXXUS
tis.

1.

CHRISTI

'25

'l.

.-il

Scriptum namque
'

eum fuisse libellum antei|uiiin


ad unitatcm Ecclesia'
niirclur, (iilcclissimi
ista

Primum

ct Dioiiysiuni illojain i^crvenissc.

Invi^iile-

confossores

sciiisinati faveiitos
Cy|)i'iaiii in

letiir erj^o, iit

oiimibiis cocpiscoi^is nostris ct IVatrilins

rcdircnt, cjnsiicni
raiit, ciiin ait*
:

co posita vcriia liccla-

innotcscat, Nicostiatimi
el iion soluin

mnltoriim criminiim
,

rctiin,

<ii\'cc (|iiis(|ii:un

[)atroiue siue carnali

cujus ralioncs

fiatrcs, ctiain

de

confcssoriiiiis
aIi(|uos

(|uosdam ad

pro-

gessit, fraudes, et ra|iinas fecisse;


est
illi

ccdcrc,

indc

(|iio(|uc

tam

ncfaiida,

(|uam

veruin etiam i[uod ad [icrpetuaiii [Krnaiu reservatum, Ecclesi;e

fira^ia pcccarc; nc(|iie cuiin confcssioiniinuiiem facit


al) iiisidiis

diaboli. Et post inulta, ne putarent

cum
esse,

de|)osita non modica ahstulisse; Evaristum vero aiictorem schismatis fuisse et successorem plebi, cui
;

audirciit confcssorcs iiiluesisse scliismalicis,


(|iii

omnes

ante pi\-rfuerat;

Zetum

in

locum cjusepiscoiuim

esse

i{oin;e essent eo tiliilo clari, pariter lapsos

constitutum; majora vero,


malitia, et inexplebili

et j;raviora liic designavit

lia-c sulKlit

de

reli^inis
iiuiuit,

ciiKorihus rcctc

lidei

confessoet

piavitate sua,
sci;is

quam

([ii;c illie

rilius

((

Stat,

confcssorum pars major


iii

apud

siios

scm|)er excrcuit; ut

qualcs diices,

et

niclior in lidei roliore, et


iiica'
iii

lej;is

ac

(lisci|)liiKc

Domi(lui se

protcctores scbismaticus, et luercticus iste latcri suo


sein[)er jinictos habcat. Hicc Cornclius

vcritatc; iicc

ab Ecclcsiie pacc disccdunt

ad Cy[)riain

Ecclcsia

firatiain coiisecutos
;

de Dei digiiatione

num
cam
iies,

qui

lias

Niccpboro

[)erlat;is

accc[)it Iitter;is

mcmincrimt
tiir fidci
f^ati, (jui

siKT

ati|ue lioc ipso ampliorem conscquunlaudcm, ([uod ab coniiii pcrfidia segre-

[lostridie ([iiain dicta factio

schismaticornm
admonitus,

Abi-

appulisset.

Quibus

Icctis

alios

mox

juiicti eonfcssionis consortio

fucrimt, a con-

admonerc
scerc.

iioii dcstitit,

ut

s;icrilc;j;()S

caverent

lionii-

tagio criminis reccsserunt.


95.

ubi

sit,

Sed et de una Ecclesia, et ejus ccrtitudine pauca ha!c satis sit bic describcre ac primuin
:

quoriim crimina [lublicis voluit litteris iiiiiotcExtantejusdem Cy[)riaiii de n;iv;ita egrcgic liac
'

in re a se diligentia littcnc

ad Cornelium.

de scliismatum at([ue bicrcsiim oinnium causa

97.

Lapsorum

resipisceritia et restitutio.

Ma-

Hoc eo

lit,

iiKjuit^

fratres dilectissimi

dum
si

ad

gnac sane fuit utilitatis, Novati ac sociorum ab Urbe

veritatis orij;iiiem

non

rcditur,

nec caput quieritur,


quis
arf,^umentis

nec magistri

ca^lcstis

doctrina servatiir, (|ua;


Ionj,'o et

consideret et cxaminet, tractatu

Nam ([iii ab co Roma? dum esset detiiiebantur in errore, illo rcccdente, confcstim ad Ecclcsiam sunt reversi. Eraiit in nobilcs illi tot Cypriani
discessio.
, ,

opus
dico

noii est

proliatio cst ad

dio vcritatis. Lo(|uitur


til)i,

compenUominus ad Petrum Ecce


fidcm
facilis
:

oliin [)ricconiis
ali(|iian(liii

commendati confessores, qui


,

scducti

Novaiiano faventes

tot laboribus jiartam

in(|uit,

(|uia tu

es Petrus, et sujicr istam


;

pctram iediticabo Ecclesiam meam et post nuilta dc primatu Pelri ev divinis Scripturis pclita, addit Primatus Pctro datur, ut una Cbristi Ecclesia et
:

gloriam dcnigrarant. Dc tcmpore borum reditus Cyprianusbis verbis ad Cornclium ^ Deiiique Novato
:

a vobis reccdeiite, id est, procella et turbine recedente cx parte illic quics facta est et gloriosi ac
illinc
,

catbedra una monstretur. Et pastores suiit oniiies,

unus ostenditur, qui ab Apostolis omnibus unanimi consensione pascatur et paulo post Hanc Ecclesiffi unitatcm (]iii non tenet, fenere se tidem credit? Qui Ecdcsia' rcnitilur et resistit qui cathedram Pctri supcr (luam fuiulata est Ecclesia,
scd j?rcx
; :

boni confessores, qui deEcclesia, illoincitante disccsserant, postea([uain ab Urbe ille discessit ad Eccle,

siam reverterunt.
rece[)ti fuerint in

H;bc ipse.

Quomodo autem

lii

Ecclesiam,

scri[)ta;
,

a S. Conielio de

ea re
gressi

littercTe
,

'

ad Cyprianum
;

eo die quo suiit rcnarratur

distincte declarant

rei eiiim gcsta; historia

deserit, in Ecclesia sc esse conlidit?


nelii esse Petri
,

Porro sedem Cor-

ah eo concinnc
verbis
:

admodum

contexta

liis

catbcdram idcm alias sa?pe demonstrat. Sed de bis primo Annaliiim tomo fusius. Ofi. Novalits et socii ab iirbe discedunt. In-

98.

Quantam
iis
,

sollicif iidinem ct
(|ui

anxictatem susti-

nuiinus dc

confessoribus,

dolo, ct malitia lio-

terea

dum

li;rc

ajferentur, contij,dt

Novatum unacum
Ecclesiam
lcfjatiolilteris

iniiiis callidi

et vetcratoris fucrant
;

circumventi

et

Evaristo, Nicostrato, Priino, ac Dionysio scliismaticis


in

pa-nc decepti et ab Ecclesia alienati


fecti

taiita bclitia af-

Africam ad evertendam
suscepisse
;

illain

sumus,

et

Deo onmipotcnti

et Cbristo

Domiiio
ct

nem

quod

scilicct, qiii aiitea


,

cum

nostro gratias egimus,


intellecta

cum

ii,

cognito suoerrore,

de electionc Novatiani
missi fuerant,
pulsi.
tiiiuo

et

cabunniis in Cornelium

tandem a Catbolicis inde fiiissent exHos ut caverent oinnes, Cornclius scriptis conlitteris [ler Nice[)horum acolutbum a Cyiiriano

bominis maligni vclnl serpentis astutia venenata, ad Ecclesiam, unde exierant, sicuti ipsi ex suo cordo profitentur, simplioi voluntate vonerunt.

antea missuin,

eumdem
;

his verbis reddidit ccrtio-

Ex [irimo (|uidein bvatres nostri probataj lidei, amantes paccm, unitatem o[itantcs, tumorcm illnm borum
mollitum jiun annunfiabaiit
tatos.
;

rem

'

scelerati

Ne quid niinus ad |)OPnam futnram liujus hominis deesset prostratus virliitibus Dei
et

fidos fanicii noii idonca,


illos

ut facilo iiobis credcre darctiir,

ponituscssemu-

cum Maximus
tibi,

Longinus
:

et Maclia<iis
et, sicuti

inde fuissent
litteris

expulsi, dciiuo resurrexit


([uas per

prioribus

Posfea vero Urlianus ct Sidoniusconfessores ad presbyteros nostrosvencrunt, aflirmanfcs Maximum

cavi,

Aujfondum confessorem misi, signifiputo Nicostratum et Novatum, et Evaristum, et

confcssorcm

et presbyterum secuin pariter cupere in Ecclesiam redire. Sed quoniam multa [iraicessoraiit ab eis designata, quee tu quoque a coepiscopis nosfris

'

Cypr. epist. li.

'

Hem

(ie unit.

Eccles. circa princ.

de unit. Eccles. prope


*

finera.

idem
'

Apud Cypr.

epist.

xLvm.

Cypr.

episl.

\u\.

Eail. ep.

\u\.

'

r.ypr. epist.

XLvi.

;; ,; ,

52
,

CORNELII ANNUS

1.

CHRISTI 254.
episcopum
in Ecclesia Catholica esse
illa

ct lilteris ineis cognovisti ut non temere eis fides haberetur; ex ipsorum ore et confessione ista, qux per legationem damnaverant placuit audiri. Qui
,

unum
quem
ideni
;

debere

agnoscunt csse Cornelium. Hinc


sit

a Cypriano
Pontiflce,

s;epius dictio usurpata, ut dividi a


,

Romano

cum
terae

venissent, et a presbjteris, qua> gesserant, exi,

gerentur

novissime (luod per omnes Ecclesias


et pa^ne

lit-

calumniis, ct malcdictis plense


,

frequentes niissae fuissent perturbassent


;

eorum nomine omnes Ecclesias


;

quod ab universa Ecclesia schismate separari rursum illi communicare, id ipsum esse, quod CathoIica3 Ecclesiai unitate conjungi. Quid autein post acceptum ac recitatum confessorum liiiellum Cornelius egerit, ipse ea epistola narrat in lucc verba
Isla
:

circumventos se esse affirmavei'unt;

nec quid in istis litteris inesset scisse tantummodo circumductos commisisse se quoque schisniata et
,
,

eorum

professione

non moveremur ? ut quod


Ecclcsiam

apud potcstatem

sscculi eranl confessi, in

hieresis auclores fuisse


scilicet)

ut paterentur

ci

Novatiano
,

constituti com])robarcnt ?

manus quasi
memoria

in

episcopum imponi. Qui

101. Qua])roi)tcrMaxiinuin

cum

haec, ct cffitera fuissent exprobrata, ut aboletollerentur, deprecati sunt.

suum
l)uli

rentur, et de
99.

presbyterum locum cuni ingenti i)osuffragio reccpimus. Omnia autem remisimus


agnoscere jussimus
;

ca^lcros

Onini igitur actu ad

mc pcrlato,
;

placuit con-

Deo omnipotenti,
servata.

in cujus potestate sunt

omnia
;

re-

trahi presbjtcrium. Adfuerunt etiani episcopi quin-

que

qui
,

consilio

beret

ct hodie piaesentes fuerunt ut flrmato quid circa personam eorum observari deconsensu onmiuni statueretur. Et ut motum
et

Uxc igitur, frater carissimc, cadem hora, codem momcnto ad tc scripta transmisimus et Niccphorum acolullium dcsccndere ad navigandum festinantcm de
ct in isto

statione ad

vos statim diinisi

ut nulla

omnium
quas

consilium singuloium dignosceres, etiam


in presbyte)

procrastinatione liabita, velut piicscns in isto clero

sententias nostras placuit in notitiam vestri perferri


et sul)jectas legcs. Ilis ita gestis
(
,

populi coetu, Deo omnipotenti et Christo

Domino
quinimo
(|ui in

nostro gratias ageres. Credimus


i)ro certo

autcm

forc,

rium lioc nomine appellat consistorium venerunt Maximus Urbanus Sidonius, ct Macarius, et plerique fratres, quise eisadjunxerant summis precibus
,

jam confidimus,

c;cteros

quoque,

crrorc hoc sunt constituti, in Ecclcsiam hrevi

rcvcrsuros,

cum

auctores suos vidcrint nobiscum

desiderantes, ut ea,

qus

ante fuerant gesta

in obli-

agere. Has litteras puto te debere, frater carissime,


et

vionem cederent, nullaque eorum mentio liaberetur proinde atque si niliil cssct vel conimissum vel dictum, invicem omnibus rcmissis, cor mundum et purum jam Deo cxhiberent, sequentes evangelicam vocem dicentem ', Beatos csse puros corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Quod erat consequens, omnis
hic actus populo fuerat insinuandus, ut et ipsos vi-

ad caicras Ecclesias mittere


liaeretici

ut onines sciant

schismatici hujus ct

dolum

et pra;varicatiocaris-

nem
sime.

de dic in diem evacuari. Bene vale, frater

'

Huciisciue
scrij^sit

Cornelius

qui ct in epistola,

quam

ad Fabium episcopum Antiochenum,

adnumcrat

intcr cos qui cx scliisniate revcrsi sunt

ad

Ecclcsiam, Celcrinum nobilissimum confessorem, de

derent in Ecclesia constitutos, (juos crrantes et palabundos jam diu viderant, ct dolebant. Quorum vo-

quibus omnibus

cum

dicat,

ad exigui temporis

sjia-

tium, ab Ecclesia descivisse,

satis significarevidetur,

magnus fratcrnitatis concursusfactus Una vox erat omnium gratias Deo agenlium gaudium pectoris lacrymis exprimentes compleluntate cognita,
est.
,

hoc ipso anno, quo


vocatos.

lapsi sunt, esse

ad Ecclcsiam re-

102. Perlatis in Africam, et in alias pro^incias


Cornclii

ctentes eos, quasi hodie pirna carceris fuissent liberati.

pap
,

litteris

Ha;c Cornelius de ipsorum reditu


eis

qui et
sic

fessorum
illis

tum

boni

de recr.ntatione lap^orum conomncs vcheinentcr adgavisi

libellum ab
dicens

scriptum in eadem epistola posuit,

tiim etiam qui illorum Ia])su aique prostrati fucrant,

ipsorum vcrba designem Nos, inquiunt Corneliuni cpiscopum sanctissima; Catholicffi Ecclesia? elcctuin a Deo omnipotcnte et Christo Domino nostro scimus. Nos crrorem nostrum confltemur nos imposturam [lassi sumus circumvcnti sunius
100. Et ut
, :
;

rcsurgcntibus, paritcr elevati sunt, de (juibus Cyprianus Cornelio gratulatusad cumdeni rcscribens^ lucc ait Hic cnim (]uosdr,m fratrcs nostros crror
:

induxcrat,

quod

sequi vidercntur
])cctoribus

perfldia et loquacitate captiosa.

quasi
et

Nam ctsi videbamur quamdam commuiiicationcm cum schismatico,


,

ncc scindi (]uam jam

communicationcm confessorum quo errorc sublato, lux oinnium infusa cst et Ecclcsia Catholica una essc ncc dividi jiossc, monstrata est. Nec quissibi
; ;

facile

j^oterit
;

schismatici furcntis verbis

homine habuisse siiiccra tamen mens nostra semper in Ecclesia fuit. Nec cnim ignoramus
hairetico

loqiiacibus dcci|)i

(]iiando

j^robatum
|)otuisse

sit,

bonas

ct

gloriosos Cliristi militcs

non

diu aliena

falla-

vcrum Deuin

esse, uiiuin Chiistuin essc


,

Dominum

cia et i)erfi(lia extra Ecclesiam detineri.

Ha^c Cy-

quein confessi sunius

uiium S|)iritum sanctum


])riinis

prianus. Sed et
sorcs
,

i]isi

(]uoque

(jui

rcsipuerunt confcs-

uiuim episco|)um
Hic

in Catliolica Ecclesia esse dcbere.

corum

libcllus;
,

(juo videas in

Romani
,

litteras

de sua ipsorum poenitentia ad Cyprianiim Ccrti sumus, iVatcr dcdcre sic scrijilas ^
:

episcopi

titulum

ncnipc nominatum Cornclium


et

carissime, tc (Hio(]iic iiobisciun pari voto congaudcrc.

Sanc.tissim;t>.

Catbolica! Ecclcsiic ej)is(;opiim

quod

Nos habito

consilio, ulilitatibus Ecclcsia} et paci inagis

subdit

Rcclye fldci

confessione a;que asserendum


'

Apud Euscb.lib.

vi. c. 33.

Cypr. ep. XLVii.

ApudCypr,

rORNELII AXNUS
coiisiilenles,

1.

CHRISTI

25'!.

53
cujus(iuc criminum, vcl sero,

omnibus

relnis pnrtennissis, et jiidieio

(hsliiictioiu! ;ulliibita

Dei servcdis, ciim Cornelio episeoi) noslro pariler et eum universo elero paeem fuisse, euin yraulio eli;;in

\cl iii;;tui(' eos lecipeic,

pluiibus docet. Licet autem

e\ Sloica seeta, (|uod Stoicus esset, ha^c impie


tiialns csse videri potuisset;

mu-

universac
lioc
sli.

bleelesiap,

prona

elir.m

omniuni

ehaiilale

tamen videas ejnsiuodi

faelum, his

lilteris noslris seiie

cerlissime deliui-

perversi doj;matis in Moiitani iuercsi esse inipressa


A(!iiligia;

Oramus

te,

h'aler carissime,
;

niullis aiiiiis beiie

valere.

Hiee

ipsi

rcseriptm
eisilem

extant

ad (luos eliam eotleiu orgunienlo (juibus euiu lillera! (lyi^riani


' ,

^indicavit sibi TertuIIianus


in

ex Montani enim 1'araclelo illud (iuo(iue ', ut in mcecbir.m lapsos

Ecclesiam rccipiendos esse negaret. Quod veroNolapsis lani

congratulatur,
lainsis

tum etiam

(luid
sil,

eoninuini
reddit eer-

vatianus falso jactaretdefccturos in Ecclcsia nuirty res,


si

consensu de
liorcs.
lo;t.

reeipiendis

aetum

ampla

pateret via

Cyprianiis

id

confu-

taiis,

Ecclesice
:

rohur

in bonis viris denionstrat, sic

Cum

aulein iNo\alus ac soeii (ut (lictum


dalis litleris

(^sl)

iiKIuiens

Nee pntes,
sil
;

fraler earissime, hinc aut vir,

a Novaliano pseudoiiapa

ad Afiieanos

tiilcm fralrum miiiui, aut martyria detieen!


lapsis laxala
p;icis

(piod

episcopos, (luos posseiil, a Calholiea eommiiiiiealione


divellerent
;

ixeiiitentia, et (piod iKvnitentibns spcs

inter aiios

Anlonianus

iii

Numidia

epi-

oblala

maiuit vere lldciilium robur imiuobile,


ac diligenics corde toto Deuin sla-

.eopus, (pii anlea a (^ornelii partilius slelerat,


tiani
lilteris

Nova-

el apiid tinicntes

Uiiiiicto

permolus, nutare nonniiiil incipiens, piesbylero liUeras - adCypriaiiumdedit, (luo

bilis ct fortis persevcriat integritas.

Nam

et

nufchis a

iiobis

p(riiitciiti;e

lempus concedilur,

et

pax d;itur;
peccala

ab eo de rebus gestis certior redderetnr. Cyprianus vcro, seriptis ad cum litteris, oflicio ac consilio non
destitit,

non tamcn
coiilincnti;r

idcirco virginilas in Ecdcsia deficit, aut

proposilum gloriosum

|ier alieiia

ut

hominem

vacillantem, ae

propemodum

laufiueseit. Floret Ecclesia lot virj;iiiibus coronala, et


c;;slitas cie

collahentem statuerel ae firniaret. Scriptr.m vero fuisse Iianc a Cypriano epistolam post restitutionem

pudicilia

tcnorem

gloii;e su;p ser\at;

nec

(piia

lapsoium eonfessoruni,
dicit
siiie
:

illis

verbis

siiiiiiticat,

(luibus

adulleio p(riiitentia et venia Iaxc"tur, conlinenliae vii.;(ir frangilur. Ex eadeiu Montani, quje dicilur

Quod etiam Romr.m ad


et

cleruin tunc adhuc

Cataphrygiini lueresis, Novalianum


vciieiia,

muluatum

esse
:

episcopo ajicnteni,

ad confessores

Maximum

Pacianus

picsbyterum et ca^teros in custodia eonstitutos, nunc in Ecclesiaeum (kirneliojunctos, plenissime scripsi.


Sed (|uod Cyprianum (puxiue Anlonianiis e\ iisdem non Novatiani litteris cceperat liahere suspeclum
;

Sciiptis tuis

nobiscum senlit, cuiu ait pupiiitentiam usqucquaque damnanti-

ffi(|ue

bus, secuii iim

1'lirygTcS te sensisse

pronuntias.

Ae

nusum
lOli.

alibi

',

Novatianum suosiiue secutos

esse

TciluIIianum, dcmonstral.
inipietalis

defuit

ille,

eadem ad ipsum

scripta cpistola, se

purhus
(luo-

gare, exactanKiue de rehus a se gestis rationem


reddere.
lOi.

Fuerunt ha'C a Novaliano prima excogitata doymala, quae (ut de aliis quoque luTresisuccessoribus aucta
suiit,

Praia dorjmata N<ivntiannrum.


Cornelii,

At

aecidit) a

ac lurpius

(leformala. Eos

non admittere

secund?,s nuplias, et

niam tum
fnissc

tum

Cypriani, de Novatiano ea

fre^iuens erat assertio, ut diccrcnt,

ipsum non soluiu


;

lioc ipsiim ex secta Montani; ahnegasse quiHiue NoVcatianum baptismum, et^iUcT piKcedrnt haplismum,

schismr.tis at^iue Irrix^sis

schismalicnm, sed h;ereticum auctorenKiue ab eisdem saepe taxatnm


;

fukm
tus
*

scilicet et

confessionem, scribit Dionysius epipiit

scopus Alexandrinus. Hoc

esse ipiod

Theodore-

(luam li;ercsim Novatianus introduxisset. Obsccntus eidem


petiit,

idem Aiitonianus

a Cyprianosignitieari

affirmal, baptizr.tos in Ecclesia Cr.thoIica ileruin

Cyprianus, pluribus docet Novalianum


seutenli;e,

ejiis

fiiisse

utnegaret semel lapsos amplius in Ecclesiam admittendos, sed esse Dei judicio relin^iueudos nec ullum lapsorum habendum csse discrimen, cri,

ab eo bap izari consuevisse; sed de hoc suo loco diccmus. Rursus vero Novaliani sectatorem quem am negasse Petrum apostolum fuisse baplizcatum, sanctus
Aiiguslinus
^

aftirmcat.

Quod

pra'terea

se

mundos

dicerent. nec vel ali(iuando lapsos, ac ne^iue cnnsor-

minumve

diclinctionem.

Hc autem ipsum

ex sloica

tiuam professus eral, conatum esse in Dei Ecclesiam introducere, idem Cyprianus demonphilosophia,
slrat, liis

lium vellent hal ere cum lapsis, pulchro noniine (an polius dicam Pharisaico) KaTapcu; se diei voluisse, anirmat Eusebius *. Eosdem pariter decoros candidis
vestimeiitis inccdere solitos, auctor est Socrcales
'.

verbis ipsuni

Novatianum suyillans
ratio,

((

Alia

est

philosophorum
(lui

et Stoicoruin

frater eariset

107. Fidfles a

Barbam
iii

abducti redinnintur.

sime,

dicuntonuiia peccata paria

esse,

virum

Porro quod Nova.tianus, de


iicgaret lapsos pauiitentes

cujiis ha>resi sernio est,

gnivem non facile tleeti oporlere. Inter Cliristianos aulem et philosophos plurimum dislat. Et cum Apostolus
'

Ecclesiam recipiendos;
est,

co vecordi;c ;d(iue lenieritatis prolapsus infelix ut negaret (luod cst in apostolic


i

dicat

Videte ne

(luis

vos depra^d^Hur per


;

Symbolo, remisSed
ct

pliilosophiam
noii de

et

inanem

fallacir.m

vitanda (pue
Ihcc ipse.
recte senhre

sionem peccatorum,
necessaria

in Ecclesia reiieriri.

ex

Dei clemciitia vcniunt, sed de philosophite

quoque assumptioi.c

haercsis

hujusmodi

durioris pra^sumptioiie dcsccndunt.


105. Sed contra Novatiani

dogmata

Dei Ecclesiam, qu;r lapsos poenitentes admittat; et


^

'

Tertiil. (le

Piidicit.

per totum.

'

'

Cypr. epist. li.

Idem

episl. lii.

IdemadSympr.
=

Aug.

episl.

' Theod. ep. lu. prope tinem. Euseb. lib. vi. c. 33. cviu.

Pacianus ad Sympr. ep.

i.

m.

tisr.
'

fab. lib.

Socr.

lib. vii.

Coloss. li.

cap. 20.

54
(lediici

CORNELII ANNUS
conclusio vidcbatur, ut a Cliristo Ecclesin?

1.

CHRISTI 254.

agros uberes, in quibus spei nostra; semina mittere-

claves dr.tas esse

tam

procaciter
illis

quam

turpitcr

iiefxa-

mus, expcctaturi mcssem de amplissimis


qui de bac
ca>Iesti ct salutari

fructibus,

rctur

tum ab

ipso,

tum

qui ab co denominr.ti
'
:

operalione proveniunl.
millia

Ncc sunt Novatiani; in (luos bfec S. Augustinus audiamus cos, qui ncyant Kcclesiam Dci omnia [>ec-

Misimus autem

sesterlia,

centum

numinum,
collatione

qu e

istic in

Ecclesia, cui de Doinini indulgentia pr;e-

cata posse dimittere. Itaque miseri

dum

in 1'etro peEcclesi;i3

sumus,

cleri et plebis
:

apud nos consistenbs


illic

tram non

intelligui.t, ct

nolunt credere datas

collecta sunt

qua) vos

|)ro

vestra diligenlia
cailero

clavcs regni cffilorum, ipsieasdemanibusamiseruid. Isti siuit qui viduas, si nupserint, tan^piam adulteras

dispensabilis.

Etoptamus quidem nibiltalede

fieri, et fralres

nostros Doniini m;ijest;ite protectos ab

damnant,
agnosccre,
carent.

et

cant esse mundiores?

super doctrinam aposlolicam se |)rii'di(|ui nomeii suum si vcllent


se potius,

ejusinodi periculis incolumes rescrvari. Si tanien ad

explorandam animi

nostri cbarilalcm, et ad

exami-

mundanos

quam mundos,

vo-

nandam
iiolile

pectoris nostri tidem, lale aliquid acciderit;

Hrec et alia Auj^ustinus.

cnnclari

108. Rcddita (ut vidimus) Ecclesiffi pacc, accidissc putatur ut de

liabentes,

nunbare lueclitleris vestris; [)ro certo Ecdesiam nostram et fraternitolem istic


fiant,

rcdcmplione eorum actum

sit,

univcisam, nc bspc
et alia

precibus orare;

si

facla

qui dira
Cbristiani

illa

Ijarbarorum

incursione in Numi(ba

fuerint libenler et largiler subsidia pnestare. H;cc

captivi

abducti sunt;

(juando Numidi;c

Cyprianus, ([uibus tan(|uam in viva tabula

Cyprianum scripscrunt, rogantes ut pro rcdimendis captivis pecuniam colligere dignaretur. QuicoIIecta cx more Cbristianisindicta, pecunia;
episcopi ad S.

expressa elucet pulcberrima in dilectione fnitrum

illorum

tcmporum

Ecclesia; facies.
esset

110.

Quota autcm ba!c

ad eos missa

num,

summam

ex lidelium

liberali

collatione

coactam
-

morum
(al. alia)

quantitas, ex confusa lectione absqiic aliqua

mittens, ad

eosdem Nuniidia?

ei)iscopos scripsit
:

epi-

interpunctione reddi posset ambigua

nisi

stolam, cujusillud cxordium Cum maximo animi nostri gcmitu et non sine lacrymis legimus littcras
\estras,

nimia numeri excresccntiacogcretinlerposita virgula


disjungere dictiones.
cditio
:

Nam

si

legas, ut Pamelii babet

quas ad nos pro dilectionis vestra' sollicitudine, de b'atrum nostrorum et sororum captivitate fecistis. Quis enim non doIc;it in ejusniodi casibus? aut quis non dolorcm fratris sui suum proprium conq)utet? Et post multa Quis enim non bumanitatis memor, et mutu;r! dilectionis admonifratres carissimi,
:

Misimus

sestertia

centum

millia

cum
conti-

singula scstertia valeant niille sestertios, et mille


seslertii viginli

quin([ue

aureorum numerum

neant; dicere opus


et ct

esset,

a Cyiiriano myriadas duas

tus;
si

si

pater est,
est,

maritus

illic esse nunc uxorem suam

filios
illic

suos conqiutet?

captivam teneri

semis aureorum missas, nimirum vicics cenlcna quingenta inillia aureorum. Scd plane cxcedit liumanum captum, ut tam ingcns [tecuniarum vis ex Christianis Carthrginensibus colligi a Cypriano [totuerit.

dolorc pariter ac pudore vinculi maritalis existimct? Quantus vero communis omnibus nobis moeror est et cruciatus de periculo virginum qua> illic

cum

Quamobrcm
sit

altcrulro

nt

lectio

sit

Misimus

sestertia,

modo legcndum, nimirum centum millia numsc littcris

mum.
illis
illis,

Ut

Cyi^riani
;

verborum sensus

tcnentur; pro quibus non tantum libcrtabs, sed et jjudoris jactura plangenda est; nec lam vincula bar-

seslertia mittere
((Uie addit,

sed quot milt;it seslertia, verbis

declararc voluisse, nem|)c


,

ccntum

barorum, (|uam lenonum


flenda sunl
:

et

lupanariuLu stupra deinsullan-

millia

nunmium
idem

qure

efliciunt sestertia centiim.


sit,

nc

membra

Cbristo dicata, et in eeternum

Vel loco seslertia, legendum


(|uod

seslcrtiuin

nummum,
;

continenti;c lionorc pudica virtute devota,

estat([ue sestertii.

Verum ncutram Iiarum


scd ([uod

tium
((|uas

libidine etconlagione fcedentur? Sacratas

Deo

puto fuissc

germanam
sic

Cypriani lcctionem

moniales dicimus) eas fuisse virgines aperte

ipse in epistola

significat.

CM. N.
Quanta vero tunc
declarat,
S. Cypriani cxhortalione

librarius,

more majoruin. HS. qui exscripserit ejusmodi numcri


scripserit

100.

liberalitas Cartbaginensis Ecclesi;e enituerit, se(]uens

cjusdem scrmo

cum

ait

Qua3 omniaistic
nostra cogitans,
et libenter ae

secundum
et doleidcr

litleras vestras, fraternitas

examinans, pi'ompte omncs

illis qua; leguntur expresserit. Sed diversarum harum lcctionum una tamen concors sumina eolligitur, nimirum iit cum siiiguli inille HS. sint aurei nummi vigiiiti quiiKiiie, lota sunima HS. CM. N. fict duorum millium el (|uingenlorum ;mreo-

notas vocibus

nummaria fir.tribus contulerunt; semper (luidcm secundum fidei sua; fnniitiitem ad


largiter subsidia

rum, vel monel;e iiuiic Koin;;n;e (ut numerat Panvinus ') Iria millia aureorum. Certe quidein baud
exigua lucc suminaa^s imari debct, qu;B excolectitia [lecunia Christianorum tantummodo Carthaginensium, ingenti pnesertim pcrsecutione mirum in modiiin vcxatorum, ii Cypriano missa est pro redimendis cai)tivis

opus Dci proni, nunc tamen niagisadoperasalutaria conteinpbitione tanti doloris accensi. Ac paulo [)ost
Deiii(|ue

in

ximas vobis gratias agiinus, quod nos


ct tain

vestne sollicitudinis
r;itionis

bona" ac necessari;e

o[ie-

[larticipes

esse voluistis,

ut oirerretis nobis

ad

Niiinid;is cpiscopos.

<Aug.

(le

Agon.

Clirisli c.

31.

Cypr. ep. LX.

'

Panvin. in Roni. linp. pag. 872.

CORNELir ANNUS

I.

CIIRISTI ^SA.

55

Anno

periodi

Graco-RomaniC 3744.

Olymp.

257. an. 3.

Urb.

cond. 1004.

Jesu

Clirisli

231. secnndnin Baronium 253 et 254.

Cornelii papa; 1.

Decii inip. 2.

I.

Consules.
III.,

Ad nuni.
et

1.

Coss.

C. Trajamts

dicitur,

Fabianum, Decio

II

et

Grato coss., martyrio

Decius Awj.
CcBsar.
In

Q. Herennius Etruscus Decius


edito iioc

coronatum.
l^rimus iuif

Vcrum

secundus Dccii consulatus qui ordinarius, de (pio in eodem Chronico


,

Fragmcnto Consulari a Buchcrio


:

scrmo, anno priBcedenti


4.

f^fcsfus.

anno
ti(|.,

lej;itur

Dccio

111,

ct

Decio Ca^sarc.

In In-

Persecutio Deciana.

A num.

7 ad tl4.

scriptione etiam a Sponio in Miscellaneis Eruilitir

An-

Decii pcrsccutio anno ccxlix inchoata, annoque ccl

pa^.

243,
:

consulatus

Ktrusci
,

(^a^saris

discrtc

continuata, ut pricfatis annisostcndimus. QuarequEe


hic dicuntur, ad cos
V>.

mcmoratur

indeque

li([uct

sumptum

tcrlium a

annos rcvocanda.

Decio consulatuni fuisse juxta tertiam consulatuum

D. Antoiuus abhasnascitur.

Ad

mim.

14

Ca^sarcorum rc|;ulam, ab Etrusco \ero cjus tilio etiam Decio appcUr.to, juxta sccundam, (|uia ncm|)e anno iira^cedenti Ca'sar nuncupatus fucrat. Vocatur communiter is consulatus dtinrum Deciorum ut di,

cf scq.

Qua^in Annalibusde martyribus Alexandrinis recitantur, anno pi\TCcdenti acta, quo et D. Antonius Magnus natus esf, ut ex iis, (piic in mortc ejus dice-

mus

constabit.

Nam

recte

Spondanus Baronium

citur

apud Pollioncm

in

Valeriano.

Verum

cum
,

Baronius priorcm Dccii Auj^usti consulatum


sutfcctus fucrat, ordinarium crederct,
Decii

(|ui

emendat, ostcnditque S. Antonium abbatem obiisse anno decimo nono Constantii, a?fatis vero centesimo
(piinfo,

cum

Etrusco

fllio

lumc cjusdcm secundum consulatum ordi-

ideoque anno Christi frecentesimo quinquasexto,

gesimo
colitur.

narium vocavit, anno^iue postca ccliv nt ipse vocat, Trajanum Decium 111 ct Grafum II consules proponit,

Eusebius enim

dieque decima septinia Januarii, qua in Chronico anno Abrahami


Ocfobribus anni
:

22()7 (|ui kalendis

(^hrisfi

ccl auspi-

innixus Actis S. Pionii martyris, qua" subscripta


:

catur, accurate scribit

((

Antonius monachus in
recte con-

Consule fcrtium Mcssio Quinto Trajano Ausccundum. Sed ca verba in Actis lcjiifimis Pionii non leguntur uf videre cst

sunt

^gypto
stitutis

nascifur.

Ex annis D. Anfonii

gusto, et Dcltio Grato

iEfafem S. Pauli primi cremita, qui sa;viente

Deciana persecutione in solitudincm fugit, colligere


facile esf.
6.

apud Bollandum
tat.

dic

prima Februarii
illa

ubi

illa rcci-

Falsa itaque inc|ita

lcmporis nofatio, cer-

Origenis lapsus.
,

A num
Decii

117 ad 139. Negat

tumquc Gratum unum tantum consulafum ordinarium Decium vero duos gessisse ct in nullis
,

Baronius

Origenem

in Iiac

persecutione la-

l)sum, cjusque sentcntiam Valcsius in Notis Eusebianis, aliique multi sccufi sunt. Prajferenda tiimcn

antiquis Fasfis duos priori, et tres posferiori consula-

tus assi^natos.

Non

potuif

autcm Baronius consula-

scntenfia Petavii in Animadversionibus ad

Epiphii-

tum

illum in Annales suos insercre, quin


illi

annum
adderef.

nium

hicrcsi lxiv, cap. 2, et


et

ad librum ejusdcm de
lib. 1

consulafui

supposititio

resi)ondenfen

Ponderibus

Mcnsuris, cap. 18, at^pic Huefii,

Quare post consulatum illum in suos Fastos intrusum, non jam amplius biennio, ut anfea, sed tricnnio ab a?ra Dionysiana dissidct. Is ifa(|ue annus liic
nobis rcjiciendus, ut
narratis consentire
Nott-e

nostraj rebus a Baronio


,

Origenianorum, cap. 4, sanctoEpiphanio id asseienti fidem adliibcndam censenfium. Ha3c Epiphanii verba 01) eximiam sancfitatem et eruditionem summnm eaque res magistrafus ac in invidiain csf adduclus
((
:

possinf

ejus(|ue

cbronologiae

pi\Tfectos

mnjorem

in

modum

acuif.

Tum

illud vero

depravatio mafjis innotescere.


titulo
(lixi,

Hinc in ejus anni


2,")3

diaboli

calliditate

improbitatis arfifices

commenti

hunc annum

esse Baronio

et Srii,

quia

scilicef

unum

ex

illis

expunxi. Et hoc certum

apud onmes essedebef.

A num. 2 ad 5. inqteratorum interitus anno ducentesimo quadraj,'esimo nono, quo conti;,nt, a nobis
2. Interilus

Philippi imp.

lltrius(pie Philippi

narratus

quo etiam anno flec//imperium inchoan-

dum

argumentisadstruximus. Fabiani PP. tnarlyriinn. Ad num. 5 et seq. Fabiani papa; martyrium anno pra^cedcnti configit, ut ibidem dictum. Baronius autcm idco illud cuni hoc anno copulavit, quia in Chronico Damasi
certis
3.

homiiiem adipnniam stafucrcnt, uf ad illius corpori sfuprum infercndum /Ethiopem conipararent. Ad ha-c, Origenes fraudulenfum illud diaboli consilium non sustinens voccm illam edidit, (|ua duobus illis proposifis sacrificare maluit. Quanquam non omnino sponte illud sua pricstitisse vulgo dicitur sed ubi simul hoc se csse facfurum assensus, tbus in manum illius imposifum in subjccfum ar focum cxcussisse Gcntiles asscrunt. Hoc n:odo et a martyrii gloria, confessorunKjue marf\rumque, qui
sunt, ut ad turpitudinis neccssifafem

gerent,

atquc cjusmodi

illis

tcmporibus eraut, judicio

excidit, ef

ab Ecclesia

56
dejectiis est. Accidit

CORNELII ANNUS
hoc AlexandritT,
iiV)i

CHRISTI 254.
(pia? res

cum

cxpniForte
in

moda, quippe

ad universam Ecclcsiam spe-

brantium ludibria
PalcEstina sive
contii^it,

ferre

non

posset, illinc

aljiit, el iii

ctantes cvequeretur, repetere insui^er habuit.

Judwa domicUium
:

constituit.

ut Hierosolymani

profectus ad

verba
iis,

Ecclesia facienda sollicitaretur

cumque ab

qui

8. Origmes Decio imperaute lapsns. Rem gestam Decio Ecclesiani persequente scribit Epiphanius, quo tempore eum tloruisse subjungit; quod se
satis

tunc sacerdotalem in Ecclesia difi;nitatem obtinebant, Yi propemodum ad id agetidum impelleretur, ille in


pedes consurgens reliquis vcrsibus
posti|uam iumc
set
:

mirari non posse dicit Petavius in Aiiimadver-

sionibus Epiphaniaiiis, pag. -2o', quod a Scveri tein-

prajtermissis

poribus deiiiceps suiiima


fuerit Origenes,

in

omiiium admiratione

unum

psalmo xlix locum


:

attulis-

ideoque Decii tempore, quo sexage-

Peccatori autem dixit Deits


?

Quare tu enarra%

simumsextum
dici

justilias meas^ et

assumis teslamentum

meum

per ns

a:'tatis annuin attigerat, celebris hiisse non posse videatur. PrKterca Epiphanius in libro

tuum

compbcatum librum
resedit, flentibus

reddidit, ilens^iue et la-

de Ponderibus
nus,

et

Mensuris

ait

In persecutione

crymans
versis.

cum

eo, qui aderant, uni-

Decii inartyriuin subiit Babylas, Antiociiia;; Fabia-

Qu;c verlia

licet

nis hoste in Epiphanii

ab aliiiuo Origeniani nomitextum intrusa dicat Baronius,


incjuit

Cicsareic.

Roma' Alcxander cpiscopus Hierosolymorum, Quin et Origenes ipse, quamvis multa sit
;

tameti vel ipsa


satis

styli

similitudo, ut

Petavius,

passus, martyrii exitum miiiime

Epiphanio adjudicat. Facli illius etiam meminerunt Nemesius, cap. 20, Leoniius Byzantius, et
Justiiiianus iinperator adversus Origenis erroi'es, qui

Cicsaream Stratonis primuni,


conferens,

paululum
Qupc

istic

est ade|)tus. Qui Hierosolyma sese moratus, Tyrum postea


iiule
,

concessit, etc.

profectiones

cum

diu

aiite

a Synodo V probatus
detur,

est.

Et profecto incredibile viin encyclica epistola ad

Deciuin ab Origenesuscepticfuerint, videtnr,

iii(|uit

hunc

ini[)eratorcm

universos episcopos destinala, qua^ in Concilii


refertur, vclqui

V Acta
mcii-

Petavius, pro Severo imprudenti obrepsisse Decius. At vana> hfc coniectura'. textusque Epiphanii niinime
sollicitandus. Hic cnini
illius

nomine ejus eamdeni

scripsit,

non

alio

modo

Io(|uitur, ac

dacium

re nulla postulanle confictum^Patribus in os

objecisse viris non illitterahs, et rei inaudita? novitatem proculdubio miraturis, ejusque falsitateni facile

Hicronyinus in Chronico anno decimo terho Valenhniani senioris de Basilio


sa?culi

scriptores.

Magiio scribit

Basilius Cicsariensis episcopus Cap;

perspecturis.
7.

Rationes in contrarium solul<e.


si

padocia; clarus habetur

et

tamcn

Basilius

(|ui

Sed, in-

triennio post obrit, j;im diu celebcrrimus fuerat.

Non

quit Baronius,

res ita se haberet, ut expressa liabc-

mirum

ita(jue,

si

Epiphanius iiilibro de Ponderibus,


:

tur apud Eiiiphanium, meminissent uti(jue ejus, vcl


objicicndo Origenis adversarii Theophilus et Hiero-

de Origene scripserit

Decii

tempore

illustris habi-

tus est Origenes. Ibi cniiii occasionc lapsus ejus de

nymus;

vel refutando fautores ejus Eusebius,

Pam,

eo loquitur, indcquc (|Uiccuni(|ue de co dicenda


bebat, refert.
anti(|uis

hii-

phylius, et Rutinus; vel vetusti Patres Augustinus

Qm

res pracpostere narrandi

modus ab
coii-

Vincenhus Lirinensis,

alii(|ue. (|ui

de eo fuse

ct expli-

non semel usurpatus.

Petavii tainen

cate egeruiit, et in controversiis Jushniani a^vo ad-

versus Origenem tanto studio


pra!teriiiisisset Pori^hyrins,

agitatis,

aliqua tandein
id

facmoris ejus fuisset injecta meiitio; nec


sto
est

quo(|uc
a
(^liri-

cum Ammonium

ad etlmicoruiii partes transfugisse


:

commentns

res liiec ab illis cst silentio i)ra'termissa; igitur ne vera quidem. Verum, ut Petavius et Huetius recte obscrvarunt Origeniani nominis oppugnatores ad
,

ventilanda Origenis dogmata attcnti, admissuni hu-

manitus flagitium neglexere; vel emendatum


tentia' crimeii objicerc,

panii-

iniquum csse duxerunt. Pneterea id reticuerunt, quod licet sacrificaturum se Origenes rccepisset, non ipse tamen
illiberale et

jccturam amplexus est doctissinuis Huetius, lib. 1 Origenianorum, cap. 2, nuin. xiv, quod exislimet Origenem, post(]uani Alexandria eliminatus fuit, Caesaream Stratonis concessisse, ibi sedem flxisse aiino Christi ccxxxi, vel insc^pieiiti; et postea Alexandriam regressum non esse. Verum, licet nullusex anti(piis ejus(|ue Alcxandriiim de illa Origenis profechone rcditu mentionem feccrit; cuin tameii ex urbe Cicsarea Stratonis Alexandriain trajectus brevis sit, et Dionysius cijiscopus Alexandrinus Origcni favcret ad euniquc, duin in tormentis esset, librum de Marty,

rio scripserit, ipso viro clarissimo fatente, illud an-

sed qui cuin circumstabant. facinoris auctores etimpulsores, manibus qus appreheiisis et excussis ipsi
.

viderentur foeo
sit

tlius intulisse

quod

licet capitalis

tiquorum silenhum hac in re inminimis ponendum. Quoiidie enim experiinur quain infirmuin arguincntum sit a sola negatioiie deductum. Imo ex libclio de Martijrio ad Oiigenem a Dionysio Alevandrino
scripto, ut testatur
nii fides sarta

vel tenuis adinissic idololr.triic suspicio, et gra,

Ensebius

lib. 6,

cap.

iG. hpi|)lia-

viter peccasse

Origenem fatendum sit miniine tamen hoc nomine posset accusari quiii ejus ingeiis pudiciti;c studium uiia piicdicaretur. Quod ergonul,

tcctaque haberi videtur, ciim Severi

imperatoris tempore Liionysius anno cclxiv demortuus, adolescens esse debuit librisque componeiidis
iinnKiturns.
post aiinuin

lus vitio dederat, (|iiamol)rem (piisquam excusaret,


riitio

Quare

libcr

ille,

(jui

periit,

nulla

fuit.

Inde par apud multos ca dc re silcn(piod scribendo pnctcrmitte|)ro Ori-

ccxLvii

(juo

episco])us

a Dionysio Alcxandrinus
Origeiies

liuni.
ret,

Eusebium autein

crcatus

est, scriiitus,

et post

eum annum
iii

eo fuisse impiilsuiii, (|uod in Apologia

gene hoc et cjusmodi phirima fuisset complexus, qua; ad Historiic suui proposituiii non omnino accoin-

Deciana persecuhone Origenem gravissimos cruciatus j^assum prodit lib. 0, cap. 9, sed euni Sevcro impcrante

pcrsecutioni exjiositus. Deni(jue Eusebius

CORNELTI ANNUS
male habitum minimo insinuat,
qiioiitcni
'.).

CHRISTr
iis

57
ille

lirol tniic iiiiiis ivc-

mendosns
I^.

consulatus Decii

TII

et Grati II

ad

mcntioncni

fcccrit.

quem
130 ct
fC(|(|.

cruditissinuis cardinalis ollciulit, rcjectus.

Decins non adversiis Persa^, scd adversas

Golhos movit.
erat,
ait,

Ad nnin.

S. Aijothic mnrtijrnim.
iii

Ad num. 28. De
,

Dccius

iinc

martyribus

persecntione Deciaiia passis

pra^ser-

annoVI hilendnnun NoiHmhrium


ut
li(|not

die adlnic in vivis


caj).

timijuc de S. Agatlia, die v Fcbriiarii morti tradita

cx Pollionc in Valcriano

!,ul)i

legendus Bollandiis

diiobus Deciis consnlibiis,


(lclcfiissc, ad(lit(|ue
:

Dccinm Valcriamini
illc in

ab

iiistitnto
t;!.

ceiisorcm

.lam

procinctu

iii Actis Sanctorum nobis enim non divcrtcndum. Epistolarum Cyprianicarum chronologia.
;

ad i)up;nam accinctus. Hoc itarinc anno, diecjue vicesima septima mencuin Dccio tunc agebat,
id cst,

A num.

29

us^iiie

ad ultimum

varia tractantur,

Octobris, Deciusadhucvivebat, Roma-^iue scnatus congregatus est, ubi ex senatusconsulto atxiue desis

quae sine epistolis D. Cyi^riani suis temporibus redditis plerumquc obscura sunt. Quare cum Pearsonius in Annalibus Cyprianicis oiierum D. Cypriani

creto Decii

imperatoris collata esl


,

Vf.leriano,

qui

Oxonii nuper editorum


las

initio pra^fixis

easdcm

episto-

posttM imperavit

snmma cum

poteslatc

censura.

accuratc digcsserit, ac non raro ordinem Pamelii


,

Bellum autcm susccpturus


versus PersGS
,

tuiic erat

Decius non ad-

Baroniique immutarit

ut rostr?e

animadversiones

ut credidit Raronius, sed adversus

ciariorcs evadant, statiituma 1'earsonio

ordinem

ple-

Gothos, qui pleraque Tliraciic loca diripuerant, ut


testatur Victor de Ca^saribus, confirmatque
lib.
1
,

qui

ait

Scytlias

Zozimus Tanaim transgressos vicina


undique
telis

rumque sequar, et (|u;p hoc aiino habet, in compencum alioqui ei utpote viro ex dium redigam Protestantium secta, in dogmatihus minime faverc
;
,

ThracicB locn jircfdis ageudis infestasse, eosquc De-

intendam.
14. Obitus Mot/sis et

cium aggressum
titum
nius
in
ait

esse, et a Barbaris

pe-

Mnximi.
Fabiani

Auctor anonyRomani
pontificis

periisse, ut

mox

videLimus. Quod vero Baro-

mus
et

Chronici

Damasi
,

ex censura Valeriano concessa accidisse, ut

martyrio narrato

ait

Post passionem ejus Moyses

cdictis

riani,

nomina inscribercntur Decii atque Valennllum fundamentum in vetcri Historia habet,

Maximus

presbyteri

et Nicostratus

diaconus comde Ecclesia

prehensi sunt, et in carcerem missi. Eo tempore supcrvenit Novatus ex Africa


;

ubi cdiclorum VaJeriani adversus Christianos nulla

el separavit

mentio ante iiuintum imperii ejus annum. Acta S. Mercurii a Surio die xxv Novembris ex Simcone Metaphrcste recitata, et a Baronio hanc in rem laudata

Novatianum

et

quosdam

confessores,
,

ses in carcere defunctus est

qui fuit

pastquam Moyibi meiises unJanuarii


venit

decim, dies undecim.

Sub

initio itaque
,

enim decretum adversus Christianos, ut supponitur, emissum,


sublestce fidei sunt ac adulterina. In
iis

Novatus

relicto in Africa Felicissimo

Romam

his verbis inchoatur


victores,

Imperatores, triumpliatores,
Decius
et

Augusti

Pii

Valerianus simul

cum

senatu hjpc

communi

consilio, etc.

Qua? pror-

ab Ecclesia Novitiannm. Quare Novatianum antea sihi maxime familiarem Moyses presbyter et confessor illustris adhuc superstes sed paulo ante mortem a communione sua separavit, ut habet
et sepnrovit
, ,

sus fahulosa, sicut quod in iisdem Actis describitur,

Cornelius epistola ad

Fabium Antiocliensem
,

episco-

Decium

ingenti in Perside victoria potitum severis:

pum

simeChristianos Persas exagitasse

is enim postquam imperium adeptns est, nunquam in Perside fuit. 10. Amnis commeutitins alijicitnr. Venio nunc ad annum a Baronio in Annales infartum, consukiuque tertio ordinario Deciiet Grati secundo, qui nnnquam gcstus fuit, ab eo insignitum. Nisi enim

apud Eusebium lib. 6, cap. 43. Moyses autem hoc ipso mense paulo post moritur in carcerc exeunte, postquam ibi fnisset menses imdecim, et dies iindecim, ut refert Chronicon laudatum. Tempus obitus bujns confessoris anno secundo Galli et Volusiani a Baronio consignatum, licet Martyrologium

hic resecetur, illustrationem nostram


fore necesse est.

parum utilem

In

\\. Martyrium S. Pionii. A num. 1 ad 28. Asianorum martyrum Actis, qute in unnm codi-

Romanum, (|uod ipsemet Notis illustravit, testetur, Moysem sub Decio pr.ssum esse, et ipse fateatur Cornelium Roma! epiLopum factum esse ante mortem
Decii, constetque,

Moysem

ante electionem Cornelii

cem

rcdacta olim circumferebantur, simul conjunctffi


;

legebantnr bina- Smvrnensis Ecclesia> epistolse


Polycarpi episcopi Smyrnensis martyrio una
nii altera
: ;

de

de Pio-

defunctum. Pra-terea fatetur Baronius, Cornelium de moite Moysis tanquam prsterita ad Fabium Antioet notissimum est ex chia? episcopnm scripsisse htteris Dionysii Alexandrini ad Cornelium datis Fa; ,

qus

propter omissam forlassc posterioris


,

bium

illum sub

initio

imperii Galli et Volusiani


et

epistolae epigrr.phen

cum

pro una continua essent

obiisse.

Denique Cornelium

Moysem eodem anno

acceptcC, erroris inde data est occasio, ut

eodem anno

passos tradit, et (|uidem Cornelium decima quarta

uterque martyr Smyrnse passus existimaretur. Sed Poii/iariivm, imperante Marco Anrelio, mailyrii gloria coronatum esse suo loco ostendimus sanctum
:

verum est. Quod si Moyses eodem anno, Novembris vigesima quinta, ut Mailyrologium
Septembris, quod

Romanum
niortem
historia;

habet, passus

sit,

vero Pionium SmyTuensis Ecclesiae presbyterum pra;senti

vixisse

dicendum

esset

Moysem post Cornelii quod omnem hujus


;

anno, nonis Aprilis, die sabbati, Decio itnpe-

scriem penitus

evertit.

rante, morti traditum ostendit Usserius in Dissert. de

Maccdonum
Acta die

Asianorum Anno Solari cap. 3. Pionii prima Februarii a BoUando illuslrata, et ex


et

In hanc
jecit

13. Liber de

Laude

Martijrii

Cyprianinon

est.

opinionem cardinalcm doctiss mum contractatus (luidani Cypriano adscriptus, vel po-

ToMis

IH.

58
liiis (itiilus liiijus

CORNELII ANNUS
de Laucle Marlyrii ad

1.

CHRISTI 254.
inense Martio ha^c epistola scripta, qua Cyprianus
satis

Moysem
enim

ct

Miiximuin

ct ccrteros confcssorcs.

Cum

iu illo

exprimit, quandiu ipse, tunc


liis

cum

scripsit, in

Iractatu lues meiuoretur, qu;c sub Gallo et Volusiano

secessu delituerat,

verbis

Non

sulfeccrat exi-

Cypriano scriptum, et ab eodem ad Moysem niissum putaret, inde asserere non dubitavit, Moysem post illius pestilenlia? ortum,
cffpit, iiisum(|ue Iractatum a

lium jam biennii,


inchoato,

et a vultibus at^iuc

ab oculis vestris
est inlelli-

lugubris separatio.

Hoc cnim de biennio tantuin

non autein expleto necessario

ac post strar/cs

mum

popidalarum urbium secundo Galli anno defunctum

vixisse
esse.

et de-

gendum,in(iuit Pcarsonius
18.

cum

Baronio.

Verumtis

Primum ConciHim

Carlhaginense

sub

enimvero tractatus ilte a S. Cypriano scriptus non est, multo niinus ad Moysem missus, sed a declamatore aliquo compositus, ut vel
lia-c

S. Cypriano.

Interea episcopi Afiicani post Pasclia-

ostendunt
,

Elsi

relin^iuunt, ct Carthaginein petunt.

solemnia doini celebrata suas sedcs pro inore Quinetiam Cy-

incongruens
qu8B latera,

est

fratres carissimi

in
et,

dicendi aliquid trepidationis afferre;


qiiie \ircs instar tanti

hoc favore Quae yox,

prianus

prodit, et

jam de factione Felicissimi securus e secessu sedem suain occupat. Jamque episcopos ex
rite

muneris capiant quamplurima, qure Cyprianus ad Moysem et confessores nunciuam scripsisset. Quamobrem cum veteribus statuendum Moysem in carcere defunctum esse, et quidcm liujus anni initio, sed non die Novembris xxv ([uo colitur. Martyroloj;ia enim euni diem memoritc ejus assiynant, quod fieri
sustinere?
iit alia
,

provincia sua convolantes ad Concilium


,

ac pro

more celebrandum prieparavit qui toties causam Lapsorum ad commune consilium reservaverat, seque ciiin coUegis suis de factione Felicissimi judicaturuin promiserat. Mense Maio primuin Curthagi7iiense

quo

ipse litteris
:

Concilium sub Cypriaiio celebratuin est, de ad Antonianuni ante secundum Con

solet,

ubi dies passionis ignoratur.

cilium datis

Secundum quod tamen

ante fuerat

16. Quinqiie presbjjteri se ab Ecclesia

separant.

Mense

Africana

destinatuin persecutione sopita, cuni data esset facultas in

Februario

jam

affecto,

postquam
viribus
se

ununi conveniendi, copiosus cpiscoporuin nu-

Felicissimuset Augendus,

alii(pie

fuerant abstenti, et
totis

inerus, quos integros et incoluines fide sua Doinini


tutela protexit, in

jam Roma; Novatus


nitebatur
;

scliisma excitare
prcsl)yteri

unum

convenimus.

Tcmpus
:

coii-

quinque

Ecclesia Africana separabant, et


bant. Id

ab Fehcissimo adjungc-

Carthagine

veniendi his verbis accurate descriptum cst


luin ciiiin fuit,

destina-

quamprimum

episcopis in

unum

eorum

malignitas etperfidiaeffecit; illienim

eonveiiire indulgentia divina permitterct,

quod post
finita,

ipsi erant,

qui ordinalioni Cyi)nani

cum

Fehcissimo

luijus anni Pascha contigisse inulta convincunt. Fa-

quibus (luestus fuerat ante Cyprianus epistola xvu (]Uic Pamelio est xii. Ita taiulein apparebat Felicissimi factio, iinde venisset, et quibus radicibus staret. Iloruni (luin^iue presbyterorum defectione comperta maxime angebatur aninii S. Cyse opposueraiit, dc

ctuin est perseciitione sopita, nonduin penitus

hoc
riit
;

est,

ante inortem Decii, qui hoc anno affecto pe-

iino et ante electionem Cornelii, qui Decio adhuc imperante ordinatus est, Diu quidem continuatum est Iioc Concilium, scripturis ex utraque parte prolatis;

prianus, quia statuerat eo ipso tempore Carthaginem

diu

multumque
actum

tractatu inter eos habito,

imo

Quas nunc pa^nas patior, inquit, fratres quod ipse ad \os inpra^sentiarum venire carissimi non possum. Altcra eiiiin persecutione jam sedata, hanc defectionem (juasi novam persecutionem aliainque tentationem interpretatus est. Quamobrem ad plebem suam postea scribit epistolam xliu, Pameredire.

ct freciueiiter

estetsaepius prorogatum, ut in-

ferius patebit. 19. Cornelius


fit

pnpa.

Interim Romae de

eligendo pontificeagebatur, quod quidein impcrante

adhuc Decio contigisse constat. Sedisse eniin Cornelium intrepidum Roma; in sacerdotafi cathedra, cum
tyrannus infestus sacerdotibus Dei fanda ahpic infanda comminaretur, testatur ipse Cyprianus in epistola

lio

XL, veliementer urgens, ut Ecclesiae adlucrere


se divelli paterentur.

pergerent, nec wtate vel auctorilate illorum prcsby-

terorum
se

Quinetiam promittit,
coUegis suis ven-

ad eos post Pascba; dicin


17.

cum

Mox subjungit

ad Antonianum, ubi de Decio intelligcndus. Cuin inulto patientius et tolerabi:

turum.

Cyprianus adliuc in seccssu versatur. Toto igitur mense Martio in secessu suo se continuit Cyprianus, proptcr minas et insidias factionis Felicissimi, prodire tutum sil)i et Ecclcsia; niinime ratus. Et quamvis tempus Paschatis jam appropinquaret, (juod secundum Canonem Hippolyti hoc anno cydo solis 8, litteia Uominicali E in vicesimum tertium
Martii incidit, (luod^iue cuin suis Carthagine celebrare

lius audiret levari

adversus se tcinulum principem,

quam
ille

constitui

Roma; Dei sacerdoteni.


:

Princeps

alius

non videtur quain Lncius Priscus, de quo

Viclor de Ca^saribus
lata
ptis

Per eos dics Lucio Prisco deillo

dominatio, Golhoruin concursu, postquam direThracia; plerisque

pervenerant.

Qua causa
etc

Decio, (luam potuit inaturrime,

Roma

digresso,

maximc

in votis

liabuit,

distulit

tamen adventum

discessum novus pontifex electus. Ordinatio autem Cornelii diu ante iiecem isfius persecutoris facta est, ut constat ex his Cypriani
Post Decii
itaque
verbis de Cornelio
;

Roma

suum ad

ca tcmpora, quic solemnia Paschatis proxi-

qui tantum temporis sedit exspe-

me

secuta sunt. Itaqiie epistolaxLiii ad plebem

suam

ctans corporis sui carnifices, et tyranni sui ultores,

scripta

hoc ipso inensc

sigiiiflcat,

quinque presbyte-

ut legitur in epistola lv

quK Pamelio
est,

est lii.

Decius

rorum malignitatem et peifidiain perfecisse, ne ad cos ante diem Paschce venire licuisset. Hoc igitur

autem antc mensem Novembrem hujus anni non


periit.

Non

igitur

opus

ut Aprili Cornelium

CORNELII ANNUS
sodissp

1.

csse

CHRISTI

25-'i.

50
factione ejus afrcctiim

cum

Baronio statiiamus
sit

(]mo(1 aiito

lu-cem

non Novati manu faclum, sed

Ducii factiis

cpiscopus,
victiini

bello
rit,

postmoilum
ut (licitur
iii

tyraiinum armis ct prior sacerdolio suo vicc

et

jam diximus.
21.
Coticilitim Carlhngitiiense proror/attim.
atfecto

eadein epistola; aut ([uod Coiici-

Mense Junio jain


cejitis

Cyprianus in
litteris,

Coiicilio, ac-

liumCartliajiinciisc
eiiiin

mcnse Maio celel)ratum

sit

ilkid

Cornclii

et

collcgarum

(juibus tuin

ante elcctionem Cornelii coactum.

Ouamobrcm

Cornelii electio,

tum

gravescliisniarc|)npsentabatur,

Cornelius mensc .lunio incunte Poma'C|)iscopusordinatiis, ct (luidcni dic ejus

mensis
:

(luarto. InClironico

et Forlntialitm ej)isco|)os

nonduin audita Novaliatti ordinatione, Ca/dottitim Abicanose Concilio legatos

quidem Damasi
Decio
aiinos
II

lei;itiir

((

Cornclius annos duos,


consiilihus Decio IV et

cum

litteris

ad Cornelititn et coepiscojios misit. Per

nienses tres, dies dcccm.


iisiiue

Gallo et Volusiano.

Scd locus corruet

ptus est; le^aMidum enim Decio III


II

Decio

ct loco

eosdemetiam episcopos diiarum ej)istolarum cxemj)la, quadragesima; prima', Pamelio xxxviu de Felicissimo, et quadragesima! tertia>, Pamelio xl de presbyterio cjus ad (.ornelium transmisit, ut toti fraternitati legerentiir. Missis

lcycndum amium i. Excmplar, (pio usus Cuspinianus, prgeter cosdem errores alium liabet,

autem

bis legatis, a Concilio

nempe menses

Veterem lectionem conservavit nohis auctius Clironicon veterum Sedit aninim unum. Pontiticum, in (]uo legitur Quam cmendationem necessario poslulant ipsa Cliroiiii

loco menscs

iii.

statutum
lur,

est,

ut oninia interim integra suspendercn-

((

donec legati redirciit. Atijuc ita Concilium qiiasi prorogatum cst, ul ctiam jiostea patebit. Neque aliter Cyprianus ipse et Liheralis iii Hadrumetinr.m coloniam, sedente Concilio, jiroficisci voluissent. Et quidem lioc Concilium non fantiim diu liabitum, sed etiam frerjttenler aclam esse lcginuis quod dc eo
:

nici Damr.si verba,

(|iuc

sc^iuimtur,

tis(iite

Gallo

et

Vohmano, qui consulatus amio


Voliisianocoss.,

se^iuenli ficstus.

Qui
se-

eiiim crcatus est utnxjue Decio coss. et obiit Gallo et

duobusannis
potuit.

et

mcnsibus aliquot

frequenti ejiiscoporum conventione

j)cr

intervalla

iii-

dere nullo
retro

modo

Jam vero ab

ejus decessu

numerando colliiiitur initium pontilicatus ejusdem. Cuni enim obicrit decimo ([uarto die incnsis Se|)tenil)ris, ut Martyrolojiium Roinanum, Ilierony-

telligendum vidctur, ut non tantiim diu coiitinuatum, sed et aliquoties prorogatiim fuisse videatur. Frcqimiier
eiiim
liic

accipiendum non pro magno

numero, sed

jtro

mullis vicibus, ut Sulj^irius Se:

annum
dein

mianuni, l'suardi, Adonis, et aliorum tradunt; si iinum, menses tres, dies dcccm sederit, eum(jiiaiio

verus de Ariminensi Syiiodo


;

Igitur frequenti-

Junii die catliedram occiij^asse pariter

bus Conciliis niliil actuin nostris in fide permanentibus, illis de perfidia non ccdentibus. Qui alifer
illa

fatendum; prwcipue
lii,

cum

ba^c

omnia

scrijjtis

Corneconsen-

verba,

tit

onmia. interim
si

itiierjra

saspetiderentar,

Cyj)riani, et Dionysii Alexandrini oj)time

intcrj)retantur ac

tiant.

20. Novatiantis

fit

episcoptis.

Novatiatitis

contra Cornelii ordinationem apcrte disj^utavit, eamqiie ut ille^itimam


(lia

dccretum esset, ncijue Cornelio, neque Novatiano commuiiicandum, sed litteras ad cleium Romanum dirigendas csse, hallucinari videntur; iiondum quij^j^e Novatianuin cpiscopum
factum esse noverant
nitim
(?t
:

abrogare conatus

est.

Ita

discor-

iino Baronius tradit,

Calclo-

gliscente, Novatianus factione sua

jam

corroboraut eos
at-

Forlnnaliini legatos RoniiE agentes,

cum

tus,
ratffi

magna

parte j^lebis etiam separata, duos dcplo-

conditionis
et

homines

sibi socios adjunxit,


Italia

cassum pcrtentassent, vidisse ex improviso velut ex portis inferorum Novatianum creatum Ro-

omnia

in

in

exiguam

vilissimam

partem milteret,

maiium episcopum.
mtmicati.

(jue illinc accitos tres episcoj)os j)clliceret,

simulatc

22. Feiicissimus et qninqtte preshyteri

quasi RoniiE ortam discordiam sedaturos. Revera au-

Mense Julio
et coIleg;c
;

excnmet

iiieunte, legati a

Novatiano
ferebant,

tem cum

Homam

tres

illi

episcopi ex Italia venissent,

missi Cartliaginem veniunt, ex


asseveratione, ut et cx

quorum sermone
secum

Novntiarttis ab

illis

se ordinari j^rocuravit, pr<Ecipue

litteris, (juas

per epistolam a confessoribus inissain. Unde Cornelius ijise per trcs episcopos ordinatuin csse Novatia-

Cyprianus
esse

Novatiatnime\y[?,co\mm factiim
illicit;e

didicerunt

(jiii

ordinationis j^ravitate

ad Fabium fatetur; Pacianus autem eum sine consecratione legitima episcopiim factum, ideoque nec factum, tradit \m' epislolam coriim, qiii

iium

epistola

commoti, legatos a communione sua str.tim cohibcndos esse censuerunt. Tuin vero suiicrvenerunt Potnpi^itis

et

SiepJiatttis episcopi

Africani, (|ui Cornelii

se confessores esse simularent.

Non

(juod confessores

ordinationi inteiiuerant, sua(jiie testimonia jirotulerunt,

antea non fuissenl, sed quod tunc scbismatici essent,


et confessionis

unde Cyjirianus

et

coUcgiP legatos Novatiani

gloriam
((

|)erdidissent.

Ij^si

enim postea
se quoijue

liaud ultra audicndos esse statuerunt.

Quamobrem
ct oiipidatim

confessi suiit,

circumductos commisisse
in

lcgatia Novatiano missi, et a Concilio Carthaginiensi


rejecti, ostiatim

schismata, et haresis auctorcs fuisse, ut patcrenttir


ei

per

multorum domos,

manus,

(juasi

episcopum, iniponi.

Constat

jier aliijuas civitates

discurreiites (jiiierebaiit sibi co-

igitur,
esse, et

Novntiniititn a tribus cpiscoj)is

ordinatiim

inites.

Quorum oninium

Cornelitim fratrcm

suum cer-

quidem Italicis, quoriim manus ei imponebantur, non autem Noviti. Licet enini apiid ChroniSub episcopatu con Damasi in Cornelio legatiir ejus Novatus extra Ecclesiam ordiiiavit Novatianum in iirbe Roma. et Nicostratum in Africa; id tamen
:

tioiem reddidit Cyprianus ejiistola xi.iv, Pamelio xli, lioc mense jam aflccto, per j^rimilivum presbyterum
missa.

<(

Tum

Cyprianus
satis

et

collegiedelegitimaCornelii
ac primo

ordinatione

pcrsuasi, ad negotia Ecclesise Afri:

cana' pertractanda, diligenliiis accessenmt

60
,

CORNELII ANNUS

1,

CHRISTI 254.
composita essent, Maximus
legati et

FeUcismmtim et quinqiie presbyteros in Coiicilio nuper ab Ecclesia profugros audierunt, eosque auditos alstinuerunl. Et quoniam ex reditu et relatione
Caldonii' ^'^FoiUinaii ordinationis Cornelii et ratio
justa et gloriosa innocentia apparuit,

Longinus

et

Machaeus

a Novaliano missi Africa expulsi sunt.

25.

cehbravit.

Uniciim ConcHinm R manum Corne/iiis Mense Septembri Cornelius accepto a

omnes

episcopi

Synodo Carthaginiensi canonum

iibello

ipse Conci-

Carlhagine

coacti in

totam Africaj provinciam, in

hum

con\ocare

statuit,

et

quidein

numero qur.m

Namidiam etiam

et ^l/flwnVOTi/flslitterasscripserunt,

potuit maxiine copioso, ut ipse Cyprianus ad Anto-

ut universi collegiE Cornelitim, et

communicationem
liiterai

ejus firmiter tenereiit. Qnin etiam synodicte

ad Cornelium script^, ut quid de Felicissimo


presbyterio ejus
scopi

et

actum esset, scire posset; quas cpiomnes m: nu sua subscriptas miserunt sed
:

has litterse desiderantur. 23.


scribit.
scripsit

Mense i^itur Augusto


epistolam xlv,

Cijprianns

ad

confessores de Novatiano
ineunte, Cyprianus

nianum indicat. Curavit igitur, ut sexaginta episcopi Romae conveniient, quamprimum fleri potuit, ut ex Lusebio coiistat. Neque asseiit or Baronio, qui duo Concilia Romaj a Cornelio cofxta esse tradit; primum hoc tempore, cujus meminit Cyprianus secundum anno sequente, cujus menhonem fecit Eusebius. In quam opinationem incidit, quod putaret
;

epistolain ad Antonianum?/j,so

Cornlii

sidis exordio

PameUo

xlu,

eamquc cum
,

scriptam esse, in qua inentio


est;

Romani

Concilii facta

ad Cornelium misit per Meitium hypodiaconum et Nic^phnritm acoluthum htterarum suarum de Fe//ms'7oet presbyterioejusexemplaria rursus subjungens. Et quoniam confessorum nomine per onmes Ecclesias liitera;, calumniis et
htteris synodicis
,

cum

littera> illER

sequenti scriptap sint, ut postea


est in distinsit

patebit.

Labbeus, qui Baroniumsecutus

guendis duobus Romanis Conciliis, ut priinum


(luo

in

maledictis plenae, frequentes missae sunt; ipse ad eos

qua eos ut ad matrem Ecclesiam revertantur, breviter hortatur, quam arbitrio Cornehi permittit proxima ad eum per Metdnm data. Circa idem tempus scripsit etiam ad
dat epistolani XLVi, Pamelio xliv,

decrelum Carthaginiensis Concilii coniinnatnm; secunduin, in quo Novatianus, ejusque fautores excommunicatione percussi; statim addit, cuni utrnmque in uno forte potuerit perUci quod revera fa;

ctuin

est.

nicatns.

eosdem confessores Dionysius Alexandrinus, dum adhuc Novatiani sententia; favehant, ut observat Eusebius. Quo etiam tempore videtur htteras ad Novatianum dedisse, breves certe, sed pneclaras, qui.B apud Eusebium lib. 6, cap. -45, legunlur.
24. Finis Concilii Carthagineiisls.

Novatiamis in Concilio Romano excommuMense ita^iue Octobri celebratum concilium Rimonum, quo Synodi Carthaginiensis decreta
26.

de L'ipsis recipiendis

corroborata

et

Novalianiis

cum

suis

anathemate percussus. Erant in ea Syiiodo

sexaginta episcopi et inulto plures presbyteri ac diaconi. Concilio finito, Cnrnelins decreta ejus Ecclesiis

Post Feh:

cissimi et
CutJsa

quinque presbylerorum abstensionem, de Lapsorum synodice conclusum est et Synodi

placita libello sunt inscripta, ut scribit Cyprianus ad Antonianum. Ma^no temperamento placita ha^c con-

ce ta sunl, qua3

omnia ad duo generalia

capita a Cy-

priano redacta. Primo, ne in totum spes communicationis et pacis lapsis denegaretur, contra Novatiani
sententiam. Secundo
retur,
,

communicavit, etad Fabiuin Antiochiae iis scripsit. Et (piia non pauci in Italia episcopi Concilio miniine interfuerant, eorum quoque sententias seorsim postulavit; unde Concilinm Italicum ex Hieronymo conflatum est. hiterim Nooalianus, cuiii videret, Maximum presbyterum cuin suis Africa expulsum, et iii Concilio Carthaginiensi Cornelii electionem confirmatam, suam sententiam de
longe
dissitis

episcopum de

ne censura evangelica solve-

ut ad communicalioneni temere prosilirent, contra Fehcissimi factionem. Hic auteni libellus canonum, in quo singula placitorum capita conscripta
sunt, a
est, et

Synodo ad Cornelium collegam suum missus


alios

et condemnationem eam a Synodo Romana roboratam, jainque omnes per Itaham episcopos in suam excommunicationem conseiisuros pravideret; prostratus denuo resurrexit, et misit in Africam Evari^ium suae parUs episcopum,

Lapyis condemnatam

ad

lum non

beiie in

etiam in Africa episcopos. Hunc libelduos divisit Baronius, eosque a Cy-

Noratum

Carthaginiensis

Ecclesia;

presbyterum

Nicisiratum diaconum,

unum ex confessoribus cum

priano ad confessores diu postea inissos esse putavit.


Interea Primitiviis

Primo eUain

cum

litteris

ad Cornelium priori

mense
nelii

niissus

Carthaginem redierat

cum

litteris

Cor-

ad Cyprianum, quae desiderantur. Sed earum argumentum ex Cyi^riani responso sahs dignoscitur. Signiflcaverat eiiim, se motum fuisse, quod, cum
Polycirpiis
episcoi)US ad

et Dimiijsio. Quare (^ornelius litteris per Aiirjmdum confessorem missis de eorum disct^ssu Cyprianum admonuit; sed litterEC illai desiderantur. Interea coiifessores Romani, quos ecarcere prodeun-

tes

schismaticus et haM'eticus error exceperat, etjam-

diu palabundos populus viderat, Cypriani et hinnijsii


litteris

ipsum

post

electionem

primo moUiti,

el lecto,

ut videtur, libello de

suam scripsisset, tanquam legitimum Roma; episcopum, posteaqucm Cyprianus et Liberalis in Hadrumetinam colonir.m venissent, ca pissent illuc ad presbyteros et diaconos htterae dirigi, quasi scilicet nondum Romaj legitimus episcoi)us constitutus essel.
Quocirca Cyprianus epistola
respondet.
xlviii,

Umtiite, (luem Iioc tempore scripsit, et

Romam inisit

bene instrucU, de reditu ad Ecclesiam cogitaveranf idque fratribus nomiullis signilicaveCyprianus,


,

raiit,

Noi-ato

jam cum

reliquis

turbine recedenie,

jircshyteros

tanquam procella et Romanos adieiunt,


et

Pamelio xlv,

ei

circumventos sese aflirmarunl,


redire cupere protestati sunt.

ad Ecclesiam se

Cumque jam omnia

Conciiii auctoritate

CORNELII ANNUS
27. Confessores

I.

CHRISTI 254.

61

vembri,
cui

cum

j;;in

Cdiife

Meiise Noadpacern reversi. sonim >"nimus sr.lis esset


conli';.lii

EtrusciHa ex aversa parte sculpla reperitnr. Prajtcrea Mcdiobarhnsiii Numismi.tis Impeialoruni liecii

perspeelns, Corrielio pl;;cnil


;'.illiieruiit eli; iii

presbyleiiiim,

iinnimnm
ct

prodiicit in j^ostica insciiplnm

:Concokdia
ct

cpiscopi

(iniii(|iic;

coiv.m (piil)ns

Mdc,. Visniiliir capila Etru^cil/a;

dimidiala luna,
:

et coiilcssores Mtixiiiins, Uifjouns, Sidmiiifi, ct

Ma-

Messii Hecii et Uostiliaui sese respici(uilia

cariiis

(iNicoslnilns eiiim

eornm

in confcssione so-

.*^[)aiilieinins lib.
lay'. r)9o,

de Usn et Pncstanlia

Nnmismatum
Valen. Hostil.

cins, in schisnu.le peisevenivil), et pleriiine fnilrcs,


(|ui se
iis

altcrius
:

numini

Hccii poslicam exhihet, in

aiJjniixeir.nt,

snniinis prccibus clcsidcr;!j^csla,


iii

(pia legitur

Q. Hek. Etr.

Hecus
sil,

C.

bant, ut (|u;e aiitca fuerant


(Jerent.
(lixere

oblivioiiem ce-

(>ernuiitnr capila Elrnsci et Hi)sliliaiii sese respicientia


;

Qua dc

re episcopi

cum

presbyteris siias

adeo ut indnhilatum

Etruscillam

nxorem

sci tentias.

Et actii onini populo

mo\
et

insi-

Dccii fuisse niali'emi|ne Etrusci ct Hostiliani. Notabis

nuato, et niafjno

fiT.teriiilr.tis

concnrsn

facto, profes-

ohiter (^ainm

Valentcm Hostiliannm ideo


(piia

Caii prse-

sionem fecerunl,
lius

et

ad conimnnicalioiiem

paceni

iiomen

tiilisse,
filiis

mos

cnit nt pra^noinen palris

Ecclesia^ admissi sniit. Uiiineliam

eadem

tiora

Conicacolii-

nnnsex

ejus ferret. indcquc conlinnari (|n(xl in


Inscriplioiie Vcncicnsi legilur Tra-

horum omninni Cypriaiium


,

certiorem

lacil epi-

mo\ memoraiida
janum Decium
Baroiiiiis

stola XI.IX

Pamelio xlvi, per Nicphinuin


el

]i;iti'em

appelhitnm fuisse Caium, non


fuit.

thum
tentias

missa. Qui etir.m suhjungeiidas cnravit scn-

xcro Gncium, nt a tot ci'iticis[)(jrperamscriptuin


,

episcopornm
lilteras,

preshUerorum

in eo ne^otio

prolatas;

quBD desideranlnr. Scripsit et fcsliiianter


quii)ns Africanos docere voluit, (|ua-

Ilerenninm SnHusiiam aliqni anti(]uai'ii Snlustiam linrbiam Orbiawmi uxorem Decii faciunt.

breves

Veruin

j^rior fictitia

posterior vero Alexandri Severi

les essent

qui a Novatiano lam niissi sunt, ac pnecipue Nicostratus et Evaristus.


28.

iniperatoris conjnx, ut iu ejus


l);irl)um videre est. Decius,

Pax

Ecclisice redilitn.

Decio

imperatore

lieiium invasit

nnmmis apnd .Medionon nuillo post()uam imEirusciim majorem natu lilium

sub hujus anni finem


plena inde pax Ecclesi;e,

suhl;ito,
finita

ut mox dicemus prorsus persecutioiie

(];csarcm dixil, et trihimilia |iolestate e\ornavit. Extat

a Deo indnlta cst. et panlo

])ost

Cyprianus edidit
misit, cujns

li-

bellum di; Dipsis, eum(|ue tium hoe ipsnni indicat


:

Homam
<(

iiii-

nummus apnd Erizznm pag. 5i6, in quo legitur:Q. Her. Etr. Mes. Decius Nob. C. in postica AHMAPK EZOTCiAC. ct iiifra, S. C. id est, Quintus Heenim
:

Pa.x

ecce, dilectissimi
diflicile

rciinius Etruscus Messius Decins Nohilissimus Cyesar


Tril)nnili;B

fratres, Ecclesia3 reddita est

et

qnod

nnper
,

Polcstatis

Senalusconsulto.

Prailerea

incredulis,

ac perfidis impossihile videbalur

ope

Palinus in Thcsauro Manroceniano, pag. 140, cjus-

;itque ultione divina securitas nostra reparata est.

Ullio

enim

illa

divina

tid

Deciorum inlerilum niani-

feste refertur.

teris a Cornelio

Exeunte anno, Cyprianus acceptis litper Niceplionnn acoluthum missis

li qua; Pamelio xlvii, de reditu confessorum cont^ratnlatoria, et lii, Pamelio XLix, de Novali scelerihns. lla Cypriani liltei"c a Pearsonio in Annalihus Cyprianicis lioc anno ordinat;B, et sic in Anualihus Ecclesiasticis, ut videtnr,

respondet duahns epislolis

nnmmum prolert, in quo lennno secnndo. Decins pater cuni ad hellum Golhicum ])rofeclus est, eum Augustnm nuncnpavit; eo enim nomine iii nnmniis apud Medioharhum apjicllalnr.
dem
Ilercnnii Cccsaris
gitur, L. B., id est,

30.

Imp'rii ejus duratio.


,

expeditione interiit

Sed uterque in ea exncto regni biennio nt habet


,

Victor de Cwsarihus, vel, ut aller Victor, |)ostquam


sc. extremo numerato. Nain, nt ejns iin])erii iiiitio ostendi, die decima se])tima .lunii anni ducenlesimi qnadragesimi noni adhuc PliiHppiis e\n^ decessor vivebat; certumque, Gallum et Volusiannm sub hnjns anni liiiem imperandi initium fecisse, non (]uidcin aiite scxtiim kalendaium

impei';isset

menses

triijinta

utroque

quod qnis^iue proprio marte pneslare poterit ope nunierorum in maryine notatorum. Ilic solum nionenduin, recte censnisse Baronium, apiid Epiphaninm h;eresi lxv, Novati nonien irrepsisse, et Novatianos, quoad Trinitatem attinet, nihila Catholicis
ordinanda?
:

mense

inconi])leto pro integro

dissensisse.

29.

Decinrum
reslat

interitus.

Hic itaqne tantum


iiiteritu. Deciiis

Novemhrium
erat,

agendum

de Decii imperatoris

dieiii; eo eniin Hecins adhuc Romae seque ad expeditionem adversus Scythas, in

Roma, uhi adhucdie vicesima septima Octohris erat, utsupra diximus, ad versus Scytlias Tanaini tians{j;ressosprofeclus, /t6/-/<//cumlilio periit, uthahent Victor de Ca!sarihus,et De\ii)|)ns hornm temporninscriptor apud Georgium Syncellum, quod contirmat Jornandes lih. de Rebus Geticis, cap. 18 Venien.S(pie
:

(]ua periit, parahat, ut

diximus e\ Pollione

in Vale-

riano, cap.
\'olii^inniis

1.

Quare

cum anno

seqnenti G'dlus et

de

more novorum principnm traheam

sumpserint, Decius exeunte Novemhri.ant Decembri ineuiitc, cuiii tilio Decio interfectus est posl imperiuni triginta

mensium, quod ex morte


sno loco confirmahitur.

Gallieni

im-

Adabritlo Moesiaj civitatem, circumscptus a Gothis.

[icraloris iiiagis

Sed loco Adabritto, le^endnm, Duos ex Herennin Etrnscilln uxore lilios suscepit, Quintnm Herenuium Etrusciim Messinm Decium, et Cnium Valcniem Hiis'iliaiinm Messium Quintum. Etruscillam enini Decii conjn^em luissc ostendit ejus nummus a Seguino illustratus, in quo
et ipse extingiiitur.

Abriito.

31. ChroiioliiQia Deciana risiiinitnr. Porro aniuim unnin el aliquotmenscs Decio assignant, quos Baronins secutus est, valde halluciiuiti sunt.
(|iii

Nani, ut monstravi

in priori parlc Dissert. Hy|)atica\

cap. 7, n. 3, lain ex nnminis, qnain ex inscri[)tijni-

hus

constcit,

Decium

lertiuni

imperii

annum

in-

62

CORNELII ANNUS

1.

CHRISTI 254.

choasse. Extat in urbe Venciensi sub archiepiscopo

succedunt.
jori alii

Sublato Decio

cum

filio

natu made Csesari:

Ebredunensi Decii inscriptio, qux ibideni pnrum correcte a typographo edita, hic prout jacet exbibetur
:

imperatores nuncupati.

Victor
ait

bus, utriusque Hecii interitu narrato,

H.tc ubi

Patres comperere, Gallo, Hostilianoque Aiigusta imImP. CjES.


C. Messio OuiN

peria

Volusianiim Gallo editum Ca>sarem decer-

nunt. Dein pestilentia oritur


Hostilianus interiit.

To Traiano De
CIO PlO I^EL. JNVIC

qua atrocius sajviente, Zozimus tamen lib. \ scribit


:

Gallum alterum ex
et

filiis

Decii superstitem adoptasse


ei

TO AiG.
POT.

P.

M. Tkib
COS.
II.

progressu temporis veritum ne Romani

sum-

Ili.

niam rerum
Victori

traderent, occidi curasse. Magis tanien


si

Proc
ClVlT. VlNT.

deCa^saribuscredendum. Quod

peste periit

Hostilianus,

mors

ejus ante

autumnum

anni inse-

quentis non contigit.

Unde (|uamplurima cjus superquoruin aliquibus Ccesar, in

Hujus

inscrijitionis beneficio

crroros

duo

in imperio

sunt numismata,
aliis

iii

Deciano a Baronio aliisquc niultis commissi certo

vero Angii^/us appellatur, ut videre est apud

emendantur,

et clironologia i)cr li;cc

tegrnm

restituitur.

tempora in inEx ca enini certuin fit priino,


seu tertium
attingere po-

in Epitonie

Bechim
imi^erii

tertiani tribunitiam potestatem,

annuni exorsum esse; ideoque Pliiiippum ninium tantuin

septimum impcrii annum nullo modo


luisse, et ([ui

unum

etali^iuotinenses

Decio tribuerunt, cjus impcriidurationemmutilasse.

Nam

quod nunc in dui)iuin revocari non Voluslumim cxeunle boc anno qui anno Decio succcssisse, quomodo Philippi/s ccxLiv regnare ca'pit, ad septimum imperii annum pervenire potuit, cuin Dccius tertium imperiiannum auspicatus luerit. Neque dici potest, eam inscriplionem mendosainesse, cuni etiamnumin civitate Vensupposito,
potest,

Gallnm

ct

Mediobarbum. Baronius deceptus ab Aiirelio Victore /Jostilii/num cum Perpeima confundit. Mediobarbus eniiii Perpen7ia nunimum cxbibet inscriptum Imp. Caes. M. Alg. Perpenna Liciman. AiG. in poslica P. M. Tr. P. P. P. SedlocoM. .4^/(7. legendum, M. Anf. ut in indice crrorum monetideni auctor, et ut viderc est apud Occonem et Goltzium, Neque qiii eumdem numero nummum referunt. eiiim alium extare credo. 34. [lus/iliain/s et Aufidins a Gallo diversi. Marcus itaque Aulidius Perpenna longe diversus ab Hostiliano, ct tyrannus, non vero imperator a senatii
: :

creatus, sallcm (|uaiituin conjectura asseqiii possu-

mus. Eulropius,
filius

iiiteritu

Dccii recit;ito, ait

Mox
in

ciensi extet, ct Gruterus pcg. ccLxxiiialiam Decii proferat, in

imperatores creati sunt, Gallus, Hostilianus, et Galh


Volusianus.

qua

bic etiam dicitur Trir. I'ot.

III.

Cos.

II.

Ila

enini legendum,

non
,

iit

P. P. Pr. Cos. id est,

procmsul, ideinque

in

num-

editionibus vulgaribus,

Gallus Hostilianus

cujus

mis apud Goltzium legatur.


gis

interpimctionis defcctu factiim, ut Eiitropium, Gal-

Consulatm Decii 1 in Fastos infartiis mapriorem Certum fit secundo exploditur.


32.

in

lum cum
roiiius.

Hostiliano confudisse sibi persuaserit Ba-

Volusianus cuni nomine Cffsareo tribunitiam


Cos.

Decii consulatum,
dit,
ei

quem ordinarium

Baronius credi-

suffectuin tantumfuisse, ideoiiue ct

annunumum

respondenlem
ut in

Nam,
in

Dissert.

Annales perperam infartum esse. Hypat. demonstravi, passim(|ue

cum in variis nunimis dicatur, qiiam tribuniham potestatem secundam susci|)erc non potuisset, si lioc anno, vel
liotcstatem acce|it,

Tr. P.

II.

11.

sequentis

iiiitio

ea dccoratus iion fuisset.

hoc

o|)ere

insinuavi, consulatus suffecti in nuni-

33. Ho-liUaur/s

a Perpenita, Vulens a Liciniano

mis
cius

et inscriptionibus sippe neglecti.

Quare

cum

De-

disthuiuendi , et Perpeuna Ucinianus in duos uon


diridi/ulus.

consul

II

dicatur
,

quando

gerit

tribunitiam

Aurelius Victcr inEj)itomenonsoIum


cum
Perpenna, sed ctiamValentem

potestatcm tertiam

tres consulatus ordinarios iion

Ilostilianum

cum

susccpit; alioiiui in laudatisinscriptionibus diceretur

Liciniano confundit; et ex

uno Perpenna

Liciniano

consul

III,

non vero consul

II,

cum

consulatus qui-

demsulTecii (piandoque pivTlermittantur; consulatus vero ordinarii, vel omnes enunticntur, vel omncs
omittantur, vel denique imperator
siin|)liciter et sine

facit. H;ccejus vcrba, cum de Decio imp. lo(piitur llujus temporibus Valens Licinianus imperator effectus est. Tum de Gallo et Volu-

duos imperatorcs
:

siano iinpp. dissercns, scribit


Hostiliaiius

numcrali nota dicatur


potcst, (piin Baroniiis

cinisnl..

Dubitari

itaque

non

consulatum

unum
,

in Fastos

jam non biennio ut antea, sed ut triennio ab iera Dionysiana distet. Quo factum aiinus emortualis Decii, (pii ciiin anno Cliristi ccli illigari dcbct, iii Annalibus Baronii cuin anno Christi ccLiv copuletur. Quo ex errore alius enatus. Aiiiii enim Urbis, Olympiadum, c;t!tcrarum(pie ;crarum, qui hucusque in Aniialibus recte consignati crant, iniposterum iii iisilem noiinisi extra pro[)rium locum
intruserit,
et (|uin
,

multo i)0st numcratnr a Trel)ellio Pollioncin lib. de trigintaTyrannis, (jui sub Gallicno imperium arripuere, quod avunculus csset altcrius Valentis, (lui sub eodem Gallieno Augustus dictus est. Dc illo priori Valentc Cum paucis diebus lllyrico impeprodit Vopiscus
:

Horum temporibus Perpenna a sen;itu imperator creatus, nec pcslilentia consumptus est. Valens ille
:

rassct, occisus est.

!s

Decio imperium

Romannm

regcnte purpuiTJn sumpsit, ut docet Victor de C;esa-

esse possunt,
33.

iit

infra demonstraljo.
.

postquam narravit Lucium Priscum, qui Macedonas pncsidatu regebat, dominationem invaril)us, (pii

Gallus, Hostilinnus

et

Volusianus Decio

sisse,

subdit

Qua

causa, Decio

quam

potuit

ma-

CORNELir ANNUS 2.
hnTimc Roma
cius PriscuS
cl

vit

CHRISTI 255.
30.

03

flif^resso, Juliiis
:

Valens

ciiiiienlissinio
(scilicct

M.

Aiif.

Pcrppntia in GaUiis rerjnarit.

vuljio ini|ioiium rr.pit

verum utrique

Lu-

Sed ad Perpennam redeo. ut rej;ioiiem in(|ua


mafiiiis tencbris
in

rejifna-

JuliusValens) nio.\ca'si :cunil*iiscuni


|iatria'

sepultam dclcj;ere coner. Mox


Macedonia, et Jnlium Valentem
ait

nobilitas liostcm

censuisset. Julii Valenlis


5-28. at. rai.

diximus Priscum
iii

hic
r.

nummus

extat

apud Occoiiein pag.


A.
iil

llhrio iinperium sumpsisse; Eutropius vero ubi

loVA. ovA.\KNC. Kv. CED. L.

cst,

liiiperator
I
.

dc Decio

sermonem
tyranni
,

iiistituit,

((

Bellum

civile,

C.Tsar Caius Jiilius Valeiis Pius Augustus aiiiio


lin^iieiuli
ita(|ue (|uatuor

Dis-

([uod in Gallia niotuin fuerat, o|)pressit.

Quarccum

Valentes

Juliiis

VaUns
a Li-

duo

alii

iiem|)e Priscus ct Valeiis longe a


iiiliil illis

Decii teinporc tyraniius, Vcilois Gallieno imperaiite

(lalliis

imperaverint,

cum Galliscommune,
,

tjrannus, Vtilerius Valens,i\ni Maximino


cinio
iniii. ilevicto

iiiip.

ide(H|uc Galliarum tyrannus rcLinante Decio


esse noii potest (|uam M. Auf.
ciijus

alius

anno

cccxiii ini|ieriumsunipsit, et

Perpenna Licinianus,
c.\taiit,

(ienl(|ue

Valens aniio cccxiv a Licinio Ca-sar appellacle

etiam taiitum

latiiii

nummi

constatciue

tus,

et postea

iin|)erio ilcjectus. l)e liis (liiobus


locis.

euni ctex

in proelio c;rsuiii fuisse.

Posl(|uam Decius Per-

ultiniis
|teriori

atjam suis

E\

liis,

iis(iue(|ua;
liciuet

num.

su-

]ieiin;r>

Jam

in

medium

addu\i,

Victoreni cita-

lllyrio Orientali
interiit,

factioncm oppressit e Gallia adversus l*riscuni, adversus Scytlias movit, qua iii
ut

tuni in paucis verbis ter

lapsum

esse.

expeditione

mox diximus.

CORNELII ANNUS

2.

CHRISTI

255.

1.

Consules.

Duccntesimus
et

quinquagesimus

pastoribus etiam, scparatim pcr singulas cujusque


rcgioiiis

quintus Christi annus, Gallo


coss. estadscribciKkis, licet

Volusiano

sccundum
i)onatur.

provincias,

quid de ea re
fiuiit.

ab

aliis Galli

tantuin con-

dcliberantibus, colloiiuia

agendum esset A quibus omnibus

suLitus secundus, Volusiani \cro primus

Verum
lur,

ex

antiquis

numismatum

inscriptioiiilius

ambos simul secundum consulatum


quibus sccundus consulatus
testate

gessisse coUigi-

tandein dccernitur, Novatianum (al. Nov;itum) ejusque fautores taiita superliia iiitlatos, et (juotcjuotillius inhumanissima! et a fratcrna cliarit;.te alienissimfe
opinioni assentirentur, in

cum

tribunitia po-

eorum numero
autcm
poenitentia^

qui erant
(lui

secundo

repetita, seijucnti vero

demum

quarto iterata ponitur. Si

anno tertio, ac igitur una cum

ab Ecclesia exclusi,
infclici

Iiabcri; fratres

casu

prolapsi fuissent,

medicamentis

secundo consulatu Volusiani, secuiido pariter posita habetur tribuuitia potestr.s, (luam anno secundo imperii oporluit csse

curari, et ad sanitatcmrcstitui. Epistohe


nclii cpiscopi

quidemCor-

hunc annum

csse,

nilia potcstate

coUatam planc certum redditur, quo secundo imperii anno tribusecundo actus Volusianus, sccundum
;

ad Fabiiim ciiiscopum EccIesi;E Antiochcn;t', ad nos pcrvenerunt, (|u;p tum Acta Concilii Roma> Iiabiti, tum qua; ob omnibus in
scriptne
Italia. in Africa,

Romani,

inque

aliis locis

de eo errore decreta
epistoL-e

pariter gcssit consulatum.

Qua (luidem
hujusmodi
TR. P.
II.
' :

inscriptione

eraiit, 3.

cvidenter declarant.

H;ec Eusebius.

cum complura numismata


unius ponimus, qua;
VIB. VOLLSI.^NIS AIG. P.
2.

reperiantur inscripla, hic


imp. c^es. c.

Idem

(iiioque

ait,

in

e\trcma parte

est
,M.

Cornelii ad

Fabium

dat;E, scripta fuisse c;Etcra

quae

P. P.

CON.

II.

ejus Syiiodi esseiit Acta, usque ad

nomina cpiscopo-

Romce et aHbi Concilia hahila contra NovaHoc ipso anno videtur liabita RonicP Synodus sexaginta episcoporum adversus Novatianum et alios cjusdcm schismatis sectatores; de quo ha!c Euscbius ' a Ob (luam rcm (Novatianum scilicet, quem Novatum nominat, lapsos a pre-nitentia excludentem) Concilium maximiim Piom;p cogitur; inquo
tiamim.

rum
ea,

(lui

iiiterfuerant,

ac suscripsissent. Exciderunt

magno anticpiitatis ecclcsiasticoe detrimento. Diversam vero Iianc csse Synodum ab illa quani Ronia;
itidem celebratam fuisse diximus, diversa in singulis decreta sancita declarant siciuidem in illa (ut vidi;

nuis)

jiissi

fuerant adliuc expcctare lapsi;


admitti jubentur.

iii

Iiac

au-

tem iidem

Quod

igitur (ut ait

Euad

se.\aginta episcopi, atque

presbyteri

totidem atcjue
conveniunt.

sebius) Acta

hujusmodi postrcma Cornelii

cpistola

ampUus una cum

diaconis in

unum

Fabium Antiochcnum continerentur; argumento est, ultimam ad eiim fuisse scriptam, nenipe hoc anno,
ante^iuam mittcrctur
(ut

'

naliet

tiffic

Occ.

ia Gallo.

et alia pliira riiiberl. in Thesaur. rer. antiquar. el Adolpli.


^

dicemus) ipsc Cornelius in

Euseb.

lib. vi.

cap. 35.

exilium. Aliud quoque Concilium, dictum Italicuin,

64

CORNELII ANNUS 2.
S.

CHRISTI 255.
armetur. Merito enim trahebatur dolentium

tunc celebratum constat, cujus mcminit

Hierony-

caelestis

Komano, quod dixiinus, et Africano, de quo dicturi sumus, Cornelium pr.pam aliam scripsisse ad Fabianum quem Flavianum
'

mus

dcque

eo,

necnoii

temiiore longiore, ul infirmis in cxilu subvenirctur, quandiu qui(^s et tranquillitas aderat,


pocnitentia

qu;e differre diu plaiigentium lacrymas, et subvcnire


scro morientibus in inflrmilate
pateretur. At vcro

nominat, Antioclienum cpiscopum, testatur.


4.

Conciliiim Africanum et Cypriaid epistnla


recipiendis.

Synodica de lapsis solum Roma? sed


,

nunc non

inlirmis, sed fortibus pax est necessaria,


,

in diversis aliis provinciis

Quod autem non eadem

nec morientibus
nobis danda est
;

sed

viventibus communicatio a

ex causa Concilia fuisse celebrata tradit Eusebius;


constat in Africa item boc
nisse simul ejiiscopos,

ut quos excitamus et hortamur ad prcelium, non inermes et nudos relinquamus, sed


protectione corporis et sanguinis Cbristi

anno idibus Maiis convc*

muniamus.

ut meminit Cyprianus

scri-

Et

cum

ad boc

flat

Eucharisba, ut possit accipien-

bens ad Cornelium papam. Divcrsam ac plane abam bancfuisse Synodum abeaquam anno superiori dixi-

tibus esse tutela, quos tutos esse contra advers;irium

mus

eadem tum reddit, dum meminit celebratiE. Hoc ipsum filanc


celebratam,
satis

Cy^irianus epistola cerSyiiodi

anno superiori

esse Concilium; (|uod

post Pascha celebrandum fore boc anno, qui tertius

numeratur a persecutionis exordio, idem Cyprianus


testatur scribens ad

?'ortunatuni

atque colleyas

volumus munimento Dominica? saturitatis armemus. Nam quo modo docemus, aut provocamus, eos in confessione nominis sanguinem suum fundere, si eis militr.turis Christi sanguinem denegamus? Aut quo modo ad martyrii poculum idonens facimus, si non eos prius ad bibendiim in Ecclesia poculum Domini jure communicabonis admittimus.
,

episcopos,

cum

illi,

quid aj^endum esset de quibus-

7.

Interesse

debet, frater carissime, inter eos

dam

lapsis,

ipsum consuluissent. Interfuerunt buic

qui vel apostataverunt, et ad sa;culum, cui renuntiaverant, reversi gentiliter vivunt, vel ad ha>reticos

Synodo
nodica
'

episcopi quadraginta duo,

quorum

extat Sy-

ad Cornelium
in

Homanum
sit; et

pontificeni missa;

transfugac facti contra Ecclesiam parricidalia quotidie

qua quid

Synodo actum

causam, cur

lapsis

arma

suscipiunt, et inter eos qui ab Ecclcsiffi limine


et

pcenitentibus de injunctis vel injungendis poenitentiis

non recedentes,
esse, et

implorantes jugiter ac dolenter

tribuerent indulgenliam, bierint persuasi, atque ad


id

divina et iiaterna solatia,

nunc

se ad

pugnani paratos
lioc in

agendum
5.

permoti, signilicant in \\xc verba


,

pro Domini sui nomine, ac pro sua salute

carissiine, participalo

Statueramus quidem jam pridem frater invicem nobiscum consilio, ut

siare fortiter, et

pugnare profitentur.

lempore

qui in persecutionis infestatione supplantati ab adversario, et lapsi fuissent, el sacrificiis se illicitis

macuplenam et, si periculum inflrmitatis urgeret, pacem sub ictu mortis acciperent. Nec enim f;;s erat, aut permittebat j)aterna pietas et divina clcmentia, Ecdesiam pulsanlassent, agerent diu pcenitentiam
; ,

tibus claudi
salutaris

et

dolentibus ac deprecantibus spei


,

subsidium denegari dentes, sine communicalioiie


dimitterentur;
dit,

ut de
et

saeculo

rece-

pace ad
ipse qui

Dominum
legem de-

pacem nos non dormientibus, sed vigiianUbusdamus; pacem non deliciis, sed armis damus; pacem non ad quietcm, sed ad aciem damus. Si secundum (|uod eos audimus et optamus, et credimus, fortiler sleterint, et adversarium nobiscum in congressione iirostraverint, non poenitet pacem concessisse tam lortibus imo cpiscopatus nostri grandis bonor et gloria est, pacem dedisse martyribus ut sacerdotes, qui sacrificia Deiquobdie celebramus, bosbr.s Deo et victimas pi\Teparemus. Si autem (quod Dominus averlat a fra:
;

quando permiserit

tribus nostris) aliquis lapsorum fcfellerit, ut p.icem

ul

ligr.ta in terris,

etiam in celis ligata essent

subdole
et

petat,

et

impendenbs

proelii

solvi

autem possent illic, qua; bic prius in Ecclesia solverentur. Sed enim cum videamus diem rursus

municabonem non prccbaturus


fallit,

;u'cipiat

tempore comse ipsum


;

decipit, qui aliud

corde

occuIt;it, et aliud

alterius infestationis appropin(]uare coepisse, et crebris

voce pronunbat. Nos, in quantum nobis


judicare conceditur,

et viderc, et

atque assiduis oslensionibus admoneamur, ut ad cer-

faciem singulorum videmus,


perspicere

tamen, quod nobis bostis indicit, armati et parati simus, plebem etiam nobis de divina dignatione
et commissam exbortationilius nostris paremus omnes omnino milites Cbristi, qui arma desiderant
,

cor scrutari, et

mentem

non possumus
ct

de bis judicat occultorum scrutalor


venturus,
et

cognitor cito

de arcanis cordis at(|ue abditis judicatu-

rus. Oliesse

et

proelium flagitant, intra castraDomini colligamus;

necessitate cogente censuinms, Eis qiii


,

de Ecclesia
,

Domini non recesserunt sed p(Enitentiam agere et lamentari, ac Domiiium deprecari a primo lapsus sui die non destiterunt, pacem dandam esse, et eos ad proelium, quod imminet, armarietinstrui oportere.
6.

autem mali bonis non debent, sed niagis mali a banisadjuvari. Ne cideofacturis martyrium pax deneganda est quia sunt quidam denegaturi cum propler hoc pa,v sit danda militaturis, ne per igno,
;

rantiam nostram
proelio coronari.

ille

incipiat pra>teriri

qui habet in

Obtemperandum nam(|ue

est ostensionibus

8. M Nec quis(iuam dicat, qui martyrium tulit, sanguine suo baptizatur nec pax illi ab episcopo
;

atque admonitionibus justis, ut a pastoribus oves in periculo non deseranlur, sed grex omnis in unum
congregetur,
'

nccessaria

est,

babitui'0 gloria su;b

pacem

et

acce-

et exercitus

Domini ad certamen

militice

piuro m;ijoicm de Domini dignatione mercedem. Prinio idoncus csse non potest ad martyrium, qui ab
Ecclcsia iion

Hier. Je Script. Eccles. ia Cornel.

epist. xciii.

Cypr.

epist. LV.

||jem

armatur ad prcebum,

ct nieiis dclicit,

'

Idem

epist.

uv.

quam non

recepla Eucharistia erigit et acceiidit.

, ;

coRXEr.ir

AXNus
(|iio

2.

niRi.sTr 255.
prailici,

Ac pnst multa cem iiefiainns


(lelitalis
,

No

ifjitur

ore

iioslnt,

iia-

tuit operi

(]uod pr.Tsente ad lioc convoc;il;i

(|no (kuitiani
et

niaf^is

Inimana' crnpietutis
(Itilce-

Ecclesia lacieiidnm esset.

Qnod

si

occullis t;intuiii

(linein

(]nam (livin;E apponimns, oves


;

itaterna?

andiendis delictis
Eccl('si;i

seileriil
:

piesbyter, id

semiKU'

iii

iioliis
,

conmiissa! a Doinino

kiissc (qiortuit
ii, (]ii;iin

ncc ralio

cst,

cur

potiiis

reposcantnr
gerente
lestas
,

placnit

nobis

sancto

S|)iritii

siif;-

teinpoic De(
tuere
iciil,
iii

aliis

anlea tcmiioribus,

id insti-

et

Domiiio per

visioiies

mnltas

et

iiiani-

Ecclesi;i o]iiis kierit,

cum,
est.

(]ui
liis

secrelo peccjiali;is

adinonente, ipiia

liostis

iiobis

iniminere

pi;e-

niiiKpiain dekierint. Sed de


])riiiio .\iiiiaiiniii

pkiribiis

nnntialnr et (istenditnr, collijicre intra castra


Clirisli
;

inilites

tomo

actuni

et

examinatis sinunlornm causis

pacein
;

lapsis darc,

imo

piiirnatiiris

arma
si

sui^^^fi^erere

(piod

10. Legniio schismnticor-iim Romam qui pseiidoepiscopum Fortanatum adversus Ci/priamim creaveraiit.

credimus vobis (juoipie


c.vtilerit, ipii,

[lateriue niisericordi;c coii-

Accidit

pra;terea,

ut Privatus,

veterator
venerit,

teinplalioiie plaeikiriini. (Jiiod

do

colletzis aliipiis

liccrcticns, uiia

cum

suis ad lianc
;

Synodum

nrtiente certamine,
]iutal

pacem
ille

fratrilnis et

sororibiis
die

non

dandam
,

reddet

rationein in
vel

jiiilicii

l>oiiiiiio

vel

importniKe ceiisnra',
Nos, (]nod fidei ct
(|n;c,

suam sed qnod fuisset antea s;c])e danmatus, ab eodem tunc conventu exclusus est cum ille collectis sccum sociis, ibidein Cartliaqnasi actnrus causam
:

inliiiniaiKe dnriti;e su.nc.


et sollicitiiilini

cliarit;Ui

f:ine

crcavit ;idversus S.

Cyprianum

j^sendocpisco'

congrnebat,

eiant in conscienlia

pum

Eortunatum.

Hem

geslam idem Cyprianus


:

nostra ])rotiilinuis, diein certaminis a])])ro]iini]uasse,


lioslem violentiim cito coiitra nos e\ur;;ere
;

ad Conicliuin sciiiiens, his indicat verbis


cansani suain (Privatus hicreticus
iii

(]nni

i^ufiiiam

scilicet)

non talem,

(jnalis fuit,
;

sed frraviorem multo et atro-

Concilio

quod habuimus idibus


sibi

Maiis, qna;

apud iios proxime

ciorein veiiire

lioc

nobis divinitus frwiuenter osten-

fuerunt, agere velle se diceret, nec admissus esset

ditnr, de lioc nos providentia et miscricordia Domiiii


s;e])iiis

Fortunalum istnm
collegio suo
fecit.

pseudoepiscopum dignnin

admonent de cujusopeet
;

piel;ite, (]iiiin
;

enm

Vcnerat etiam

cum

illo

el

Felix

conlidiinus, possnnuis esse secnri


militibiis snis

(]iiia (ini iii ]iace

qiiidam, (|uem
doe]iisco]ium

i])se

extra Ecclesiam in hsresi pseu;

fntnram

])r;ennntiat

pngnam,

dabit ct
te,

olim constituerat
crimina

sed et Jovinus et

mililanlibus in congressione victoriain. t)]itamus


frater carissimc
,

Maviiniis coniilcs cuin Privato haerekco alluerunt, ob

de

(^oncilio
;

brato

beiie valere. Hncnsiiue Synodica snb Cy])riano lioc aiino in Africa celequibus jilane signilicatnr indnl^entiam la])sis

nefanda

Siurificia et

iii

se probata, senlentia

novem episcoporum collegarum nostrornm coiidemnati, et iterato

quo^jue a plnribus nobis in (kincilio


;

nonnisi vere pa'iiiteiitibus ev eo Concilii decreto esse

aniio priore abstenti


ctiis est et
iii

cum

his

autem (jnatuor
;

jnii-

dand;:m.

Qii;i'

verba bacteiius in apostolicis

littcris,

Ke])ostus Satnrnicensis

qui iion (aiiluni


]iarteiii

cum

indnljjentia impartilur, apponi consne\erunt.


9.

persecutione ipse cecidit, sed et maxiiiiam

Ad li;rc ])lane tempora referenda esseiit, qua? tra'

plebis sna; s;icrilega persuasione dejecit. Hi quin(|ue

dit Socrates

et ipsesecta

Novatianns

(si

ba^retico lio-

cuin p;iucis vel


FortiuKituiii
sibi

Sacrificcatis

vel niale sibi consciis,


;

miiii
foi-et)

de suis dofjmatibus tnutanti fides adlnbenda


his verbis
:

pseudoepiscopum coo])tannit

ut

AbiUo

tem])ore (|U0 Novatiani se

ab Ecclesia sejunxerant, recusa\ eraiit(]ue cum liis, qni tempore ])ersecutionis regiiante Decio concitcUa; la])si eraiit, communieare Ecclesiarnm episcopi canoni
;

criminibusin unuiiiconvenientibus, talisesset scilicet rector, quales illi (]ui reguntur. Hinc jani et ca;tera mendacia, frater carissime, ])otes noscere, qiia; illic
liomines desperati et perditi venlilaAerunt
;

ut cuiii
qniii-

adjunxerunt,

iit

in sinf:;ulis Ecclesiis ^iresbyter (jui-

dc

Sacrificatis, vel

de

ha:'reiicis

am])lius

quam

dam
gnato

])a'nitentia;

pnresset

qno qui

])ost

l)a])tisnnim desi-

(]ue pseudoepiscopi

noii

fnerint, (]ui

Carthagiiiem
sociuin
et

lapsi fuissent,
,

coram presbylero ad eam rem

si
;

venerint, et
constituerint

Fortunatum
;

sibi denientia; snse visi


filii

pcecata sua confitcrentur.

Ha;c Socrates.

illi

tamen, quasi
alfuisse

diaboh,

Quod quideni
fereiukim
tiffi

verum

(;sset, id

ad

lia;c

tempora

re-

foret

(]uod piEiiitentibus

la])sis

indnlf;en-

mendacio pleiii, aiisi k (|iiin(iue episco]ios


istic

suiit (ut scribis) jactitare, vigiii;

quod niendacium

ct

aperta janua, fre(|uenti ca'tu iidem concurrerent


.Vt

prins aiaid

h';itres

nostros jactitabant, dicentes

ad Ecclesiam.
citur.

commentum

id esse,

plane convin-

viginti (luinque episcopos

de Nuiiiidia esse venturos,

Siquidem lapsoruni restitutio (quod ii publice deliquissent) non eral tale opus quod uni posset
,

qui

sibi

episcopnm

facereiit.

Quo

iii

mendacio suo,
Ro-

postecaqnain (ininque solis coiivenienhbus naufragis,


et

demaiidari presbytero
id

quippe

cum

nec

id

solus

a nobis abstenks, detecti sunt atque confnsi

prfestare soleret episeopus,

quem, convocata

Ecclesia,

iiiain
riiiit
;

cum mendaciorum
(]iiasi

non tantum

facere oporteret fratrum suoruin consenteiitia. Id

suoruni merce navigcaveveritas posteos n;ivigare noii posset, qii;e

seiisu, sed

etiam popiili rogata


-

qiiidem

meiidciccs linguas rei certa; probatione convinceret.

solere factitari, Cypri;uius


liis quffi

ad Cornelium scribeiis de
s;itis

Hccc Cyprianus.
dl. Creato igitur

faceret, sui

exemplo

docet. 8cri])tam esse


liis

ab hancticis

;it(]ue sehisnititicis

eam

e])istolain ]iost iirtcsenteni

Synoduin, ex

qua;

I)seudoe])iscopo Fortunato, contiiiuo ab eis missa est

p;uilo inferius

dicemns,

liiiuido apparebit. Sic igitur

nullus presbyter iKenitentiarius Ecclesiis singulis po-

Romam ad Cornelium ])a])ani catholicam coinmunicationem ab eodeiii subrepturis (jniiipe


leg;itio
;
:

Socrat.

lib.

v. c. 19.

Cypr.

cpisl.

LV.

Cypr. epist LV.

TOMLS

III.

,,

66

CORNELII ANNUS 2.

sem

CHRISTI 255.
te

(luistiirni ah (iiniiilnisliaTclicos noiandos fore airiue


scliisniaticos,si Aiioslolifa^Sedisconiniunionecarcant.

minis at(]ue ierroribus eorum, qui venerant,

aliquantum csse
ratione,
rani,

commoium

Hnjiis legaiionis olficio lunctus est Felicissinius

illi

(]uod scripsisii) aggressi essent

cum te (secundum cum summa desjie-

schismatis auctor, de

quo mulia
iiarlis

sujierius

qui pne-

venire conatus esinuniios a Cypriano miltendos, ijuo

comminantcs, quod si liiieras, quas attulenon acccjiisses, |)ublice eas recitarent, et mulia

a Cornelio absque adversie


facilius posset.

reiiugnaniia recipi

turpia ac probrosa et ore suo digna proferreni.


si

Quod

Uc

(jua Felicissimi festinatione ha-c


:

Cyprianus

'

superius ad Conielium

idem Nactus tamen

iia

res est, fraier carissime, ut nequissimoi-um


;

timcatur audacia

occasioncm faniiliaiissimi hominis et clerici, iicr Feliciammi acoluthum, (lucm cum Perseo(al.Prisco)
collega noslro miseras, inler cffiiera qua3 in noiiiiam

et quod mali jure atque quitate non i)ossunt, temeritate ac desperatione perficiant; actum est dc e])iscopaius vigore, et de Ecclesia; gu-

bcriiand;e sublimi ac divina poieslate, nec Cbristiani

tuam perfercnda hinc


isto tibi scripsi
;

fuerant, etiam de Foriunato


isiic

ultra aut duiare, aut esse

jam ]wssumus

si

ad hoc
[ler-

scd

dum

Felicianus frater nosier

veiitum

est,

ut |)erditorum minas atque insidias

yel vento reiardaiur, vel accii)iendis aliis epislolis a

tiniescamus.

H;rc et alia

mulia eodem argumenio

venius

nobis deiinetur, Felicissimo ad vos properante, pra3cst. lia enim semper scelera festinant, quasi

ad Cornelium Cyprianus.
14.

Qui quidem, (]uod schismaiiconiin caluniniis


sibi fuisset

contra iniioceniiam fesiinaiione pra^valeani.

Hax

adversus se visus

Cornelius ali(]uantulum
liiieris
'
:

de festinaiione Felicissinii Cyprianus. 42. At non ipse solus, scd magna

aurcs admovisse, justam lianc iisdem

quere-

cum
;

eo schi-

lam de sua legiiima

electione subjunxit

Caierum

smaiicorum caierva

Romam

adnavigavit

qui

cum

(dico ciiiin provocatus, dico doleiis, dico comj^ulsus)

eodem ])rotinus rejecti sunt. Id (|uidcm Cornelii ad Cyprianum quarum idem Cyprianus datffl liitera! significant, meminit % dicens Legi liiteras iuas, fraier carisCornelio audiri ac rccipi postularent, ab
:

(]uando e])iscopus iii ioco defuncti substituitur, (]uando


])oi)uli

universi sulfragio in pace deligiiur, (|uaii(lo

Dei auxilio in iiersecuiione proiegiiur, coUegis

om-

nibus

fideliier

junctus, plebi sua; in episcopatu qua-

sime, (juas pcr Saiuruiii fiatrcm nostrum acoluthum


misisti, et dileciionis fraierna', et ecclesiasiica! disci-

driennio
iii

jam

probahis, in quieie serviens disciplinaj,

iempesiate proscripius, applicito et adjuncto epiamphiilicairo Dominica! digiiationis


;

phnaj,

et sacerdoialis censura^ satis

plenas; quibus

scopatus sui nomine, toiies ad leonem peiiius in


circo, in
iesii-

signiflcasti

Felicissimum liostem

Cliristi,

non novum

sed jf,mpridem ob criminasua ])lurima et gravissima


et non ianium mca, sed |)lurimorum coepiscoporum senientia condemnatum rejectum a ie

monio honoratus
de

his ipsis etiam diebus,

quibus has

abstentum,
esse

ie liitcras feci,

ob

sacrificia quaj edicto proposiio

celebrare populus jubebatur, clamorc poi^ularium,

illic

ei

cum
,

venisset stipatuscaierva, et factione


,

quo episcopos agere oporiet, pulsum de Ecclesia csse, de qua jampridem cum sui similibus, Dei majestate, et Cbrisii Domini
desperatorum
vigore pleno
et judicis nostri severitate
et dissidii aucior,

denuo posiulatus in circo. Cum ialis a quibusdam desperatis et perdiiis et extra Ecclesiam consiiiutis impugnari videtur, apparel quis impugnet; non scilicet Christus, qui
ad leoncm
frater carissime
,

depulsus

est,

ne schismatis

saccrdoies aut consiituit, aut proiegit, sed


Chrisii adversarius, et Ecclesiffiejus inimicus.

ille

qui

ne pecunia; commissa; sibi fraudator, ne stupraiorvirginum, ne matrimoniorum multorum depopulaior al^pie corruptor ultra adhuc
,

Ad hoc

Ecclesia;

pra-posiium sua infesiatione perse(]uiiur,


,

ut gubernaiore sublato

atrocius atque

violentius

pudicam sponsr.m Chrisii incorruptam, sanciam prajseuiia; suaj dedecore, ct impudica aique incffsia
,

circa Ecclesia; naufragia grassetur. Post lisec au-

tem, quod non slatim

scripserit,

hanc

affert

excusa-

contagione violaret.
13. At

Hac Cyprianus de
a Cornelio
rejecii,

repulsa
rece-

tionem

Felicissimi, et sociorum.

m.
haud

Quod auiem

tilH

de Fortunato

isio

pseudo-

semel
,

licet

cpiscopo a paucis ct inveteratis ha^reficis consiituto

dentes ciuievere

sed

pertinacius instare coeperunt

non statim
(]ua> in

scripsi, fraier carissime

non ea

res erat

apud eumdem, ui allaias a se ab Africa liiieras acciperci. Cum autem nec sic illis minantibus Cornelius acquicverit ipse iamcn nonnihil adversus S. Cypria,

num

itermoius, (|uod de re iaiiia nihil ad se scripsis-

tuam deberet per nos festinaio statim quasi magna et metuenda, perferri; maxime quando ei Forlunaii nomen jam satis nosses qui est unus ex quinque presbyieris jampridem de Ecclesia
notitiam
,

set, adnavigaiiiil)us

pra-seriim

toribus.

Quamobrem

confestim ad

Romam suis oppugnaeum subinfense

profugis

muliorum
tis
:

ciim

iterum scribcns, jure redarguisse iiisuin visus est, ct se pariter excusat, c|uod accusatorum ipsius
;

qiii

senientia coepiscoirorum nosirorum gravissimorum virorum nuper absiensiipcr liac re priore anno ad te liitcras fece,

et

et

ruiit.

licm Felicissimum signiferum sediiionis reco-

vehementcr cxagilaretur molcsiiis

colligi id

quidem
Corne-

gnosccrcs, qui et ipse in iisdem coepiscoitorum no-

potest ex dictis liticris a Cypriano ad

eumdem
:

liuin missis, quibus expostulans ait


lecla alia iua cpistola,
fraier,

Sed enim
litieris

quam

primis

subjuuxisti

satis iniratus

sum, cum animadvertis-

strorum faciis ad te pridem litieris coniineiur, qui non tantum ab his isiic absientus, sed abs ie illic nuper de Ecclesia pulsus est. Cum liauc in noiilia tua esse confiderein, etprocerio ha;rere memoria; ct diI

Cypr.

epist.

lv.

Idem

ibid.

Cypr. eadem epist. LV.

Idem

ibid.

CORNELII ANXUS
scipIiiKB
et
tiiiT!

2.

CIIKISTI 255.

G7

scirom, neccssariiini non

i)iila\

cclcritci-

tcrvcrent, et sacrificiis nefandis iion tantiim dialioli


altaria, scd adliuc inaiiiis
ips;c
ciiiii

nrf^iMiter
ciiiin

iKfirticorum

tiiii

incptius iniiitiandas.

la|isorum ahpie ora


lapsis, et picnilciitiie
'
:

Noiinc
tcr ac

ad

(latliolicic Ecclcsitc inajcstatcin ])aii-

fumarciit

communicare

cli;iiiitat(>in iicrliiicrc tlclict, (jiiiil

apudsc

liaMcct

agcnihc interccdcre iion

ticoriiin ctschisinaticoriiin

moliatur andacia. Nani

(l(!stit(M'uiit. Clamat Dimis Sacrificans diis (Mvadicahitur, nisi Diimiiio soli. EtDo-

pars Novatiani .M;i\iinnin iircsliytcruni iiupcrad nos a

ininus in Evangclio-dicit
ilhini.

Qui mencj;avcrit,

ncj^^iho

Novatiano lej;atnin missiiin at(pic a noslra coinmuni,

Etalioloco
:

'

indigiudio ct ira divina noiitac(!t,


illis

catione rcjcctiim,
;

nnnc

istic sihi fecisse

pscndocpisco-

dicciis

lllis

hidistis lihamina, ct
li;ec

imposuistis sadicit Doiniiius.

pum dicitur nectamcn dc hoctilii scripseram,(piando


omnia contemnantnr a nohis, ct miscrini tihi proxime nomina ciiiscoporuin islic constitutoruin,
hicc
cpii intcfifri ct

crificia;

super

non indi^nahor?
ipii

Et intcrccdiinf, nc rogctnr Dcus,


testatur. Intcrccdiint,

indignari sc ipse
et satis-

ne exorctur precihus

sani in EcclcsiaCatholicafratrihus pr;p-

factionihus Christus, qui


litctur.
IS. ((Nos
*

ncgantem

se

ncgare pro-

sunt. Hncc et alia in sui excusatioiicm Cyprianns

ad Corncliuip
invif^ilans,

(pii

supcr universum

Cliristi

{^regem

iii

(piicipiid

ctiam ajreretur in traiisinarinis

ipso littcrasmisimus, necanditi

Ecdesiis,

ma^na
,

sollicitudinc ad se |)erfercii(luni cu-

(]ncnterco;icto,
ct

tempore dc lioc sumus, Concilio frenon coiiscnsione tantum nostra scd


ipso iierseciitionis
,

Cyprianum (picm scirct accuratissimuni ncj;li^cntia; tamcn nomine fpiadamtenus snspectnm halieret. 10. Cypriaiuis ad Cornelium stiam texit Apolorahat, tanta^pie solcrtia, nt

comininatione dccrevimus. ut pccniteiitiam fratrcs agerent ut i^aMiitcntiam non agentihus ncmo


,

teincre
legi
rarii
,

p;icem daret.
coiitra

Et

illi

contra

Deum
furore

sacri-

sacerdotcs

Dci

impio

temc-

giam
;

et

^chismaticoritm in se confjestas diluit ca-

htmnias circn lapsos. Hic autem admonendnm est hoc teniporc duas et intcr se contrariasschismaticorum factiones, pari tameii conatn, adversus Ecdesiam Catholicam conspirasse; (juarum alteriiis
Novatianus, alterius vero Felicissimns dux ac pro|)u^niator erat acerrimns. Aiehat ille,

dc Ecdcsia recedentes,
malitia

et contra

Ecdesiam

]iarricidalia arina tollentcs, clahorant (ut


(lial)oli

opus

suum

consumment) ne vulneratos divina clcnientia in Ecdesia sua curet; miserorum pnMiitcntiam mendaciorum suoruin fraude corrumpunt, ne Dco indignanti satisfiat nc Christnm Dominum
;

lapsorum nemi-

suum,

qni christianus esse vel cruhuit

aiite,
,

vel

ti-

nem

in

Ecclcsiam recipiendum esse; hic vero lapsos


ahsijue ptTnitentia
h;r!c

muit, iiostmodiim qu;frat; ne ad Ecdcsiam

qui de
satisfa-

omnes
media

intcrduo

mox suscipi dehere. At extrema, Catholica incedcns Ecdesia, via


pacem
dahat, ut tainen pracvia poeni-

Ecdcsia recesscrat
tur,

redeat.

Datur opera, ne

ctionihus et lamentationihus justis


;

ddida rediman-

sic lapsis

tcntia (ut vidimus) ipsi sihi

licissimns ij,ntur

Romam
, ;

aditum patefacerent. Fcveniens, (piem sihi adversa-

]iacis

ne vulnera lacrymis ahlnantur pax vera fals;^ incndacio tollitur salutaris sinus matris, no;

ma^MS scirct Novatianum declinavit, et ad Cornelium se contulit apud ([uem severitatis inter
riuin
alia redai-fiuit S.

vcrca intcrcedcntc, ]ir;pduditiir, nc de pedore at(]ue orc Ia])soruin flctus et gcmitus audiatur. Compellunttir

adluic insu]ierla]isi, ut linguis, atque orc,


saccrdotil^us

quo

in

Cy|irianum, quod
,

cpios vellet, delectu hahito

laiisos

nonomnes,sed recipcret. Qnamlit-

Ca])itolio ante dcliipicrant,

conviciuin

faciant,
fidei

olirem co;xctus
tcris

est

Cyprianus, snis, quas diximns,

adversus Fclicissimum, ejusipie scctarios, ad


saltem ex parte redderet notiora
ct

confessores, et virgines, ct justos quosijue laude pnecipuos, atque in Ecclesia gloriosos, contumdiis et maledicis vocihns ]irosequantur a
:

Cornelinm Apologiam scrihere, qua impiorumscelera


ali(|ua
;

quod
illi

spectat ad

veniam

lapsis

imperticndam,
pra?mittit

primum qnam
di-

quihus (]uidcm non tain nostrortini modestia et humilitas et pudor c^rditur, quain illorum ipsorumspes
et vita laccratur.

ab exordio persecutionis adversati


disciplina; declarat
'
:

sint ecclesia-

19. Post h;cc ct alia S.

Cyprianns nuilta de nc-

sticjp

sed

hoec,

cessitate satisfactionis et poenitentifp,

quam conabaiilirec

cens

17.
tet,

Scelera schismaticorum.

tur

illi
:

prorsus auferre
:(

locutus,

Nec

mc

opor-

suhdit

Quibus etiam
,

satis noii fuit

dc iisdem ab Evangelio

frater carissime,

pariannnc

cum

iilisfacere,

etea

recessisse

spem

lapsis satisfactionis et pdnitentiae

qUcE commiserunt, atque hucusque committunt,

meo
,

snstulisse, fraudibus involutos. vel adulteriis

comma-

scrmone dccurrcre

cuni consideranduin
debe;it,

sit

nobis

culatos,
tos,

cpiid proferre et scribere sacerdotes Dci opoileat,

nec ne

ne

vd sacrificiorum funesta contagionc polluDeum rogarent, ne in Ecclesia exomologesin


facerent,
;

tam dolor apud nos


et

quam

jiudor loqiii

et

criminum
t(Miti;r

ab omni

ct

sensu, ct fructu pocniextra Ecdcsiam, et

"vidcar i^rovocatus maledicta potius

quam

crimina,

removisse

nisi foris sibi

peccata congerere. Taceo itjupie de fraudihus Eccle-

coiitra

Ecdesiam

constituissent conventiculum persihi

si;p factis,

conjurationes et adulteria et varia delicto

(lit;p fiictionis,

cum male

consciorum,

et

Deum

rum

^encra pnttereo. Unum illud, in qno non mea, nec liominum, scd Dei causa est, dc corum facinorc non puto esse reticeiidum, quod a primo statim pcrsccutionis die,

riigare

et satisfacere

noleiitiiim caterva conflucrd.

Fost
licis

ista,

adliuc insu])er ])sen(locpisco])osilii ab lia<re-

constituto, navigare audent, ct

ad

I>ctri

catlie-

cum
.

reccntia delinqucntiuin tacinora


'

Exod.
LV.

xxii.

.Mattti.

X.

3 isal.

lvii.

Cypr. cadcm

'

Cvpr. eadem

epist. l\

Cpist.

68
dram atque ad Ecclesiam
teras ferre
lides,
;

CORNELII ANNUS
principalem, imde unitas
lil-

2.

CHRTSTI 255.
culo plurimorum.

Neque enim
,

sic

putamina qiurqui

sacerdotalis exorta est, a sdiismaticis et profanis

dain colligenda sunt

ut

quae integra et sana sunt,


,

nec cogitare eos esse Romanos,


'

quorum
ad quos

vulncrentiir; nec utilis aut consultns est pcstor


ita

Apostolo

pranJicante
possit

laudata est

morliidas et contixlas oves gregi admiscet ut gre-

pertidia lialiere

non

accessum.

HcPC de Uo-

gem totnm
23.

mali cohierentis afflictalione contaminet.


si

mana
stra

Ecclesia Cy|)rianus, ad

qnam

schismatici Iru;

posses, frater carissime

istic

interesse

eumdem
:

criminaturi properc navigassent

nam

nobiscum

cum
;

pravi

isti

et perversi

de schismate
sit

subdit

revertuntur

videres quis mihi labor

persuadere
,

20. Qua3

autem causa veniendi


episcoi)inn

et

pseudoepi-

patientiam h'atribns nostris, ut animi dolore sopito


recipiendis malis curandisque- consentiant.

scopum contra enim placct illis


severant
;

factum nuntiandi ? Aut (|uod fecerunt, et in suo scelere perdis|)Iicet et

Namqnc

ut gaudent et Istentur
ciilpabiles

cum

tolerabiles et miniis

aut

si

recedunt, sciunt quo resit

redcunt

ita e

contra fremunt et reluctanet post haec

vertantur.

Nam

cuni staiutnm

omnibus nobis,

et

lur quoties inemendabiles et prolervi, et vel adulteriis

a;quum

sit |)ariter et

jnslum, utuninscujusquecansa

vel

sacrificiis

containinati,
sic

illicaudiatur, ubi est

crimen admissum,
sit

et singulis

insnper et superbi

ad Ecclcsiam reineant,

pastoribus

i^oriio

gregis

adscripta

quam

regat

inius ingenia corrumpant. Vix plebi

adhuc utbona persiiadeo imo


,

unnsquisque
redditnrus;

et

gubernet, ralionem suiactus Uomino


eos,

extorqueo
clus
est

ut tales patiantur admitti. At juslior


,

fa-

quibus pra'sumus, non circumcursare, nec episcoporum concordiam coliserentem sua subdola et fallaci temeritate collioporlct ulique

fraternitatis dolor ex eo

quod unus

atiine
tanieii

alius, obnilente plebc et contradicenle,


facilitate

mea

suscepti

pejores extitcrunt (luani

prius

dere; sed agere

illic

causam suam nbi

et

accusatores

fuerant; nec fidem poMiitentia' servare potuerunt,


(inia

liabere et testes sui criminis i)ossint.

nec

cum
Dc

vera pcenitentia venerant.


istis

21.

Hoc autem quod


,

citat

Cypridnns in Ecclesia

24.

vero quid dicain

qui ininc ad te
reo navigave,

esse statutum

ut priniiB causK in propriis cogno-

cum

Felicissimo

omninm criminum

scantur Ecclesiis, apiid Fabiani epistolam ad Hilarinm Peregrina \ero juscriptam legiturin ba?c verba
:

runt, legali a Fortunato pseudoepiscopo missi


falsas ;ui le littenis afferentes,
litleras

tam

dicia, salva in
rali

omnibus

apostolica aucloritate
:

gene-

fernnl,

falsus
;

sanctione prohibemus

qnia indignumest, utab

multiplex conscienlia
tur|iis;

quam est et ipse, cujus quam est ejus peccatorum quam execrabilis vila (juam
,

externis judicentur, ciui provinciales, et a se electos

ut, elsi in Ecclesia essent, ejici tales debuis-

debent habere judices,


oportct,
si

nisi fuerit

appellatum. Uiide

sent? Deni(|ue quia conscientiam

snam norunt, nec


,

quis episcopornin super ccrtis accusetur


(|ui

nos audent adire


ct

aut ad Ecclesiie liinen accedere

criminibus, ut ab oinnilius aiidiatur,


vincia,

episcopis

(juia

non

opiirlel

suntinproaccusatum ali-

sed foris per provinciam circumveniendis fratribus


spoliendis

pererrant, et omnibus jam

siitis

noti,
illiic

suo audiri. Cum igilur Iiornm accessus ad Romanum Pontificcm non fnerit prose(luendte apiiellalionis causa, sed Cypriani accusandi
cubi

quam

in foro

idipie undiiiue

pro suis facinoribus exclusi,


;

eliain ;id vos navigant

csse
sint

nequc enim potest illis frons ad nos acccdendi, aut apud nosconsistendi, cnm
acerbissima ct gravissima crimina
veniant.
,

atque Fortunali eledionis confirmandae gratia, non injuste idem S. Cyprianus vidctur esse conquestus,

(iua> eis a

fratribus ingerantur. Si
experiri,

judicium nostrnm voluerint

cum

alioqui (nt ex
sil

liis

qux

dicta snnt

patet)

ipse

Deniiiue
,

semper visus
tissimus,

Apostolicte

Romana; Sedi obseiiuen-

defcnsio potest esse


factionis suie

si qua illis excusatio et videamns (luem habeant salis-

quam nuper

in eademepistolatamprseclaro

elogio exornavit.
22. Post ha^c

aulem rerum gestarum idcm Cy:

prianus
rissime,

proseciitns hisloriam, de pseudoepiscopo

sensum, quem afTcrant pffnitenliffi fructum. Ncc Ecclesia islic cuiquam clauditnr, nec episcopus alicui denegatur patientia et facilitas et humanitas nostra venienhbus prnesto est oplo omnes
;
;

Fortunato Iktc addit

Scire eniin debes

frater ca-

in

Ecclesiam regredi
intra
;

opto nniversos coinmililoncs

eum
ii

posteaijuam pseudoepiscopus ab hspa;ne ab omnibusesse desertum

nostros
concliidi

Christi

castra et Dei Patris domicilia

reticis factus est jam

remitto omnia, multa dissimulo; studio et

quibus m prajteritum pra^stigia obtendedabantur \erba fallacia, quod simul ad Ecclesiam regrcssuri dicerentur posleaquam viderunt illic pseudoepiscopnm factum, frnstratoset deceptos se essc didiccriiiit. et remeant quotidie, atque

namque
bantur,

voto colligenda; fralcrnitatis,

etiam

qu

in

Denm

et

commissa
deliclis

siiiit,

non pleno judicio religionisexaniino;

limiuo. Amplector

plusijuam oportel remittendis, peiie ipse deprompta et plena delcclione cnm


,

piriiitcnlia reverlentt^s

peccatnm suum

sidisfactionc
',

ad Ecclesiam pulsant

nobis tainen

a quibns ratio
solli-

huniili
(lui

(!t

simplici confdentes. Si qui imlein sniil

Domino reddenda
cite

est,

anxie ponderantibus, et

pntant se ad Ecclesiam non precibus, scd niinis


,

siain debeant.

examinanlibus, qui recipi et adniitti ad EccleQnibnsdiim eniin ila aut crimina sua

rcgredi posse

mentalionibns
cere
;

aut existimant aditum se sibi non sed terroribus et satisfactionibus


, ,

iii-

fa-

obsistunt, aut fiatres obstinate etfirmiter renituntur,

pro certo habcant

contra tales clausam stare


Cliristi invicta et fortiii,

nt rccipi oinnino non pnssiiit (uin scandalo et pcri-

]<;cclesiam

Dumini, nec castra

Rom.

I.

Cypr. eadem epist. l\.

Cypr. eadcm episl. lv.

roRNErjr ANxrs
rt

1.

crrRrsTr 255.

69

notninn

tiicnffi

nnniita
tcnciis
, .

niinis cederc. Sacenlds

dilecfinne (piam dehcmiis et exbiiiemus invicem nohis,

Dci

Evan;:cliiiin
,

ct Cliristi pr.Tcciila

custd-

Floreiitissimn

illic

clcro

tccum

|)i\Tcsi(leiiti

et

(licns

ncciili

potcsl

ikmi

piitcst

vinci

ct paulii

s;incfissiina'

atque amplissinue [debi legeret(! sc-nqier


niinc et adinoneo, et
[letn, ut,

pnst

liltcr;is nostir.s; tanieii

2r>.

An ad

linc, Iratcr carissiinc,


(ii^niitr.s
,

(lcpnnciula cst
pnsitte

(|iin(l

aliasspnnleafqne honorificc
iit

facis, ctiaiii [)ctent(;

Catlinlicm

Ecclcsiir

ct plcliis intiis

iiie

f;ici;;s,

bac
id

e|)isfola

mca
,

lccta,

si

([und

illic

fidclis atijuc

incnrruptamrjcslns, ctsaccrdntalis (pin-

cnntaginm venenati sermonis


tioiiis

ct |)estifer;i' scniina-

(pic aiictnrilas ct pntcst;;s, nt jiidicare sc vclle dicant

irrepserat,

dc Ecclcsiu' prnpnsitn cxtra Ecdcsiain cnnstituli


cliristiaiin
iicrafi ?

? (U;

[jectorihus cxuatur,
dilecfio

ct

nmne de h;ifriiin aurihus, ct hnnnrum intcgra ac sincera


detractionis snrdihns

ha-rctici ?

de sann

de

staiite Ir.psi?

saiicii ? dc intc^rn vnlde jiidice rci? do sacerdnfe

ah omiiihus

ii;rrctic;e

rcpiirgetur.
27.
[isis

sacrilcgi? Quid siipeiTst, (piani ut Ecclcsia Cai)itnlin

Quod aiitcm
,

liac e|)istoIa,

(>t

iii

lihro de La-

cedat; et rccedcnfihiis saccrdntilnis, ac nniiiini


reiiinventihusincleri
iiostri

alt;;ic

tertio
;

fecerit S. (!ypriaiius
f;illat,

de

Ca[)itolio inciitio-

sacruin veiicraiidunnpie

ncm

neminem

ut existimet de

Romano

Ca-

consessnm simiilacra at(|iie idnla ciiiii aris siiis traiiseant ef Nnvatiano dcclamandi advcrsns iins, at(|iie
;

pitolio esse infelligcndiiin; eain enini

vocein usiir,

pari solilam [iro cujusi[ne civitatis puhlico loco


qiio sacrificia offcrre snlerenf; ac [iroindc
iioii

in

increpandi lar^nor ct plenior mafcria pra>stetur,


(|ui

si ii

de Ro,

sacriticaverunt, et
,

Cliristiiiii

])iihlicene^^averunt,

inano, sed Carthaginensi

C;;iiitolio

esse

dictum
',

qnsG

non tantiim ro^ari


minari?
Si

et sine acta [Mrnitentia admilfi,

nofaviniusin
declarant.

Romanum
et illiid

Marfyrolnginm
liic

satisaperte

scd adliuc insupcr cfrperint ferroris sui pnfcstate dn-

Scd

n[)orfuit

rememorasse

paceni pnstiilant, arina depnnant. Si sa-

(jund cuin liac eadein c[>isfoIa Cyprianus a scliismaticis

tisfaciunt,

quid ininantur? aut

si

comininantiir

e\agit;ifus sacerdotii sui institutionem et origi-

sciant (|nia a saccrdntihus


ct Antichristus,
ciiiii

nnn

fiincntur. Nei|ue eniin


,

nem

revocat
se

iii

mcmoriam

ct in ea fiinctinnc (|iia-

vcnirc cceperit

ititroihit

Ec-

drieiinin

jam iirnbafum
;

aftirmat

ciim nnnnisi

clesiam

fpiia

minatur, aut armis ejas

et violenfiie

aniin Dninini

ducentesiino quinquagesimn sedcm a


(|un

ccditur,
litcfiir.

(inia resistciites

perempturum
,

se esse pro-

Carthaginenscm capcssivisse
tuni

tempore

(iit

exacfe dediicta tein[)oris chronologia est deinniistra-

26. d

Armant nos
;

liPtTetici

dnm

putant nos sua

absoluto aiino

([iiarto,

qiiintiis liic

Cypriani

cnmminafinne terreri nec iii pace nos df^jiciunf, sed magis erigiint et acccndiint, dum ipsam paccin persecutione pejorcm fratrihus faciunt. Et ni^famus (|iiidem, ne, (iiiod lixpiuntiir furore, inipleant crimine;
ne, (pii verhis pcrfidis ct crudelihiis pcccant
(|un(|ue dcIiiKiiiant.
,

scdis connuincretur.

28. iatc

Vera ck lnpsis redpieiidis dnctrina auctoriEcciesicn in nniversis Eccl' sHs

Bomnncc

Qiiid vero deschisniaticisiiost Iutc actumsit, haud


satis

prmata.

factis

cnnqiertum haheri

[intest.

Persecutio enini boc

Oramus
et

ac deprccainur Deiim

endem anno

iternin renovata, lu;s in jira-senfiarum

((|nem prnvncare

illi

exacerhare nnii dcsiiiunt) ut


pectnra nperta delictnrum

cnrum corda
tenehris
,

mitescaiit, et furore depnsito ad sani:

tatem mentis redeant

iit

poenitenti;r lunieii ap;nnsc;int, et

magis peSi

etenimquamex siipeSynodoad Conicliumdatis de indulgeiitia la|isis [inenitcntibus nmnihus concessa, [lersecutionein imminere pliiries divinitus demonstratum
contrnversias direinisse visaest;
riorilius litfcrisex

lant fundi pro se preces attpic

oratiniics antistilis,
s;iccriIofis.

fuerat;

jam fnm

cirpisse,

cnm

lias

de scbismaticis

(piam

ipsi

fundant sanguineiii

antem

Cyprianus ad Corneliuin

litteras

dedit,

certnm

est.

in sun furore pcrmanserint, atipic in istis insidiis ac

Nam

fuisse

tunc edictiim pro[iosituin; seque

in circo

minis snis parricidalihus crudclifer perseveraverint,


nulliis Dei saccnlos sic infirmus est, sic jacens et ab-

acclamationihiis [lopuli ad leoncni postulatnm paulo


anteiiiiam illas scrilieret lifteras, tradit. Remansisse

jectus, sic iinhecillitate liumanfc mcdiocritatis invalidus, qui

autem Fclicissimum cum

suis

extra Ecclesiam

in

non

coiitra

hnstcs

et

imi^iignatnres Dei

schismatc, facile potest intelligi;

nam

indulgentia ex

diviiiitns erigatur,

cujus non lunnilitas et infirmitas

Concilio piTnifentibus lapsis concessa, ne(|ua(iuam


iis

vig-ore et rohnre

Dninini profcgentis animetiir. No-

opitulari poterat, qui

ahsque

iillo p(pnitenti;r

vein

stra nihii interest, aiita(pio,autqiiando

perimamur,
est

sfigio,

obstinafo,

duro

atqiie procaci

animn,

se

niortis et sanjfuinis pra;niium a

Domiiio recepfiiri.
,

Ecclesiam (ut vidimus) dehere recipi cnntendehant.


29.

lllorum flenda

et

lanientanda concisio

qnos

sic

Secuiidum enim qnnd


,

tiiiii

in

dicto Concilio

diaholns exc;ecat, uf "terna gehennaj snpplicia non


cofritanles, Anficliristi j;iin propiiiquantis

Carthaginensi

tum

etiam

iii

Romano suh
Ecclesia
-

Cornelio

adventiim

statiitum fuit, ut lapsis piTnitcntihus tantiiin pateret


Ecclesia,
id

conentur imifari.

Hsec et alia id genus. Rogat de'

in

pnsternm

in

nhservatiini

mum
ciat
;

ipse

Cyprianus

Cornelinm
illis

ut

eadem a
in

fuisse cnnstat.

Nam

sic

Pacianus
ait
:

adversiis
frater,

Nnva-

sc scriptaiu

ei^isfnlam cnrr.m

Rnmano

clero legi fa-

tiaiinm secta hoinincm

Scito,

hanc
dari,

ut

si (|iiid

indignnm ab

acceptum
;

eorum
ait
:

ipsam pfrnitentim veniain non passim omnihus


iicc

pectnribus insedissef. prncul expelleretur

nam

anfciiuam aut inlerprefatin divin;e voluntafis,


:

Et quan(|uam sciam, frater carissime

prn mutua

auf forsifan visitatin fucrit, rclaxari

magnn pnndere

Cypr. eadtm

epist.

LV.

Marlyr.

Rom.

die

29 Novembris.

Pacianus ad Syinp. ep.

i.

,;

, ;

TO
magnoqne libramine nemque lacrymarum
ita

CORNELII ANNUS
post
,

2.

vit;

CHRISTI 255.
qui denique ab
illis
,

mullos gemitus,

effusio-

qui aliquo vitiorum ge-

|)Ost totius

Ecclesiae preces,

nere se infecerant, Spiritum sanctum (quamvis spes


esset reliiiua illius aut in

veniam

|)(T!nitenti;c

non negari, ut judicaturo

eorum mentibus permaodium


concepi-

Christo

nemo

pra-judicet.

Hibc ipse.

Permansit

nendi

aut ad eos denuo redeundi) omiiino dcpulit,


iion

ergo suo robore tirnunn Romani Concilii decretuin multorum episcoiiorinn sentcnlia e.xaminatum, at(|ue
auctoritate pontilicia stabilitum
esse dandani
, :

lugavitiiue;

sine causa grave

mus.

Hivc Dionysius; qui tantum abest ut Nova-

sic lapsis

veniam

tiano ad suaj

communicahonis

partes

eum

(luavis

si

vere pa'nitentes accederent, et proe-

arte vel fucato colore

adducere satagenti assensum


deceptos
ipse
sit

scriptam ecclesiasticis legiltus poenitentiam peragere non despicerent, at(jue in magna animi summissione
peterent se
30.
recii)i in

pra;buerit, ut potius alios ab eo

conatus ad sinceram redncere veritatem: siiiuidem

Ecclesiam.

Fabium Antiocheuie
tein
,

EccIesiiE

cpiscopum tituban-

ex cleri
pcr

Quod (luidem (utsuperius cst demonstratum Romana; Ecclesiic lilteris) non recens luit
Ecclcsia obscrvasset, id fuerit ca;teris
,

et

Novatiani

litteris,

suis ad
stabilire

euni datis
conatus

litteris

propemodum persuasum, in catholica communione

episcoporum deiibcratione sancitum; sed (juod sem-

est.

Romana

32.

At de ejusmodi Dionysii ad Fabium Antiolitteris

orbis Ecclesiis edita sacra lege pra^scriptum


pariter

(piBe

chenum

Eusebius

'

his

verbis

meminit

cum severitate clcincntiam


nimirum
si vitai

iiaberet

admixtam.
illi
,

Eidem Fabio, aliqua ex

parte ad

illius

schisma

Nam indulgendum
tuerunt;

pa'uitcnlil)us justa causa

sta-

Novatiani inclinato, Dionysius episcopus Alexandria;


scribens,

exitus

immineret
extitissent

si

ad

ubicum

alia

multade

poenitentia in litleris

futurum certamen persecutione atque armandi essent, qui olim


desertores
;

instante recipiendi
militiiB

ad

eum

missis persecutus fnisset;

tum martyrum
(]uas

certamina, quic Alexandria; jam nuper subierant,


ostendisset
;

Iiis

vel aliis casibus,

quos

ratio suaderet,

pneter alias res

gestas,

narrat,

voluerunt ecclcsiasticam indulgentiain po^nitentibus impertiri illis vero cam tantummodo denegari, qui
;

facinus pra;terea memorabile et pleiium admindionis

absque pra^via pa'nitentia indulgentiam procaciler poscerent; quodconstat semper in Ecclesia Catholica inviolabiliter custoditum; nimirum ut, secundum Domini in parabola de Samaritano sententiam ',

quod (luidcm huic nostne historiic manenim se liabet. Hanc unam rem gestam .exempli graha qutc apud nos evenit
explicat;

dare

nccesse putavi. Sic

fibi

exponain.
33.

peccatorum vulneril)us pra!sulcs oleum


timdant.
31. Cffiterum
lius papa, ct

et

vinuni in-

sencx,

(lui

Erat (luidam Serapion apud nos fidelis licet magnam vitic partein integre et

incorrupte transegisset, tempore tamen persecutionis

non tantum h;ec statuens CorneCjqirianns promulgans in Africa, adver-

pnc

imbecillitate

animi lapsus
recipi

est.

Hic stcpenumero

in Ecclesiam

denuo

supplex postulabat; sed


,

sus ejusmodi i^estem Novatianimi gnaviter labora-

nenio, (|uia idolis sacrillcasset


(|iiando auscultavit, (luin in
,

ejus postulationi

ali-

runt; sed

ubiqnc locorum catholici essent episcopi, (luod scircnt Roniic statutum probantes, et in Homana; Ecclesiic scntcnliam pedibus abeuntes,
i|uoti^iuot

gravem morbuin delabeiis triduo deinceps mutus et absiiue sensu vixit; quarto autem die pimlulum relevatus nepotem ad
,

novcE Novatiani restiterunl

impietati.

Edidit intcr

se accersit,sic(iue alloquitur tinetis? properate

Quousque,

filii,

me

de-

aUos ea in re Dionysius episcopus .\Iexandrinus specimen egregium ut conslat ex scriptis ab eo lilteris


,

obsecro, et

me

ocius dimiltite

ahiiuein

ex presbytcris advoca ad me.


tiiit

Quaj

cum

Dionysium tuiic Ecclesite Romana; presbytcrum, (luarum meminit Euscbius, dicens ^ Quarta Dionysii epistola de Baptismate ad Dionysium Roniic tum (luidem prcsbytcrii munere donatum, non multo post tamen episcopum illius EcdesiiE factum pra'scripta est; ex (lua testimonium quam prcvclaiid
:

dixisset, iteruni

mutus. Puer currit


llle forte

iid

presbyte-

rum

nox jam

erat.

dere ad
(|iii(lein

eum non
,

poterat; sed

morbo vexatus accetamen quoniam a me

mandatum
,

dabatur, ut, qui

jam

essent e

vita migraturi
lictcrent

et vel

sancforum mysteriorum (duminodo maxime si antca, diim integra vale-

rum
sio

ille

ipse

Dionysius Itomainis propter incredibiet

fudine crant supplices petivissent) participes fierent,


siciiue
Iiiic

lem dicendi vim,

Airtutcm iulmirabilem, a Diony-

cum

pacc dimissi, et bona spe confirmati, ex

AIe\andrino consecutus fuerit, satis constare poterit. Post alia quicdam dc Novidiano exposita ad
,

luce decederent;

Eucharistiae partem dedit, pra;cipiens

luinc his fere verbis scribit


certe
,

Contra Novatiaiium

dcfiictam in os senis

exiguam quamdam ut eam mainfunderet. Qiiam puer secum


puero
,

quosdam ad
(lui

qui Ecclesiam tam misere discidit; qui fnitrcs iin|)ictatcni atxiiie bliispbcmiain attravit;
i'atrc

aflcieiis, rediit. Ciii jimi

appropinquanti

priusiiuam

cum

qui scelcstissimani dc Dco

doctriiiam invcxit

eo (luod gestabiit intraret a;des, Serapioii, deVenisti, fili? tametsi mio voce recuperata, dixit
:

nostrnm Jesuni Christuni tanquam inclcnieiitcm, et crudclem falso cahmniiidus fuit; qui pneter haic oninia sanctum baplisinatis lavacrum abrogavit; qui fidem ac confcssioiiein, (iiiiu baplisiniim pneccdunt, coiidemniibenignissimum
D(^)iiiiiiuni

prcsbyter non potest venire, tu taineii pr;csta


tibi
liuii
iii

(IU(kI

mandiitis dedit, et dimitte

me
,

abire. Parlicuniiidefiictam
iii

igitur

puer, quiuu apiiortariU


ille

os senis inhidit. Atque

simulidiiue
illico

eam

pedctensiiiritimi

tim pcr fauces demiserid,

cxtrcmuin

'

Luc. X.

Euseb.

lib. vil. c. 7.

'

Eiiseb. lib. VI. c. 46.

CORNELII ANNUS
edidit.

2,

Uiio
co,

CHRISTI

"255.

71
(jui

An non
cul|Ke

iffitin' satis
iii

constat cuni
niaiisissc
,

liiisso

loscr-

modo autcm
Calliolicain

comj^lurcs Oricnlales episcojii,


rcddita Ecclcsiie
jiiicc,

vatuni, et us(|iic co
Iienitiis

vita

([iioad cssct
,

Novatiaiio iiilrcscrant,
;i(l

rclicto

viiiciilis

solutus? cl

ila ialic

i|iia

ciat

Ecclcsiiini rcdicriiit,

siio loco di-

idolis iinniolando as|)crsus,

oinnino ddeta, possct


iii

ceinus.
X'i.

jiro niultis lioiiis, (|iia' {iessissetin vita,

luiincruni

Scd

aiilcijuani lioc aiiiio iicrsci^utio riirsiiiii


cpiscoj^is Oricntalibiis
,

confcssoriini rcfcrri?
ritcr easdcin lcf;cs
(|ua^
iii

Hicc Uionysius, indicaiis pad(\ lapsis,

Ecclesiam infcstarct, phu^uit


(co (juod cerncrciit

/Ej;yi)toscrvari solitas
ctir.ni
iii

Ecclcsiam Aiitiochenam

schi-

RoniiP aiitca atiiuc

AiVica fucrant coiipriiis


iii

smate Novatiani icque discissam, niagnam jiassam


cssc jiicliiram) c

stitutce;

ninnruni lapsos proliandos

puMii-

AntiochiieSynodum habere; ad quain


Syria,

tenlia, ncc nisi ea alisoluta rccipicndos; ilio taiucii

Cappadocia, Asia,

atquc

^gypto etiam
e|)isco|)i

exccptocasu,
uiitiite,

cum
liac

pcrnitcns f;ravitcr laliorans intirinifiratiirus


,

coiistat fuisse vocatos

episcopos. Ciijus quideni CoiiAlcxaii-

ex
illi

vita

vidcrctur;

tuiic

ciliicum Actaexcideriiit, ex Uionysii


driiii liltcris

tiuippe

paccm dandaiu
,

ct Eucliaristiani esse iin-

taiitum Euscbiiis

"

meminit, duin reccnscrijitas;


(|iii-

perticndarn

vcl aliis,

(|uil)us

ex causa

communiepi-

sct c|)ist(ilas

ab ipso diversis ex causis


^'Egypto advcrsus

candum
.3i.

rccta ratio siiadcrct.

bus

facile
,

declaridur Uionysius, perindc ac(>priiiiiiis


in

Quod autcm ad Fabium Antiochenum


.

in Africa

Novatiani

scliisnia
,

scopuni pcrtinct
pr<Ecipui
et

ad

illum Cornelius papa (cujus

magno
(liiic

studio labonissc; id eiiiin tituli epistolarum


ijiso

muncris
de

crat. (|iiod

Dominus Pctro
scliismatis

jusscrat

ab

co argumento sunt
ait

scrijitae,

plane signi-

omnibus

ejus successoribus, coiifirmare labcntcs

ficant.

Nam

Eusebius

fratres)

Novatiano cjusiiuc
dedit

ori;;ine

atiiue

proffressu

epistolam,

quam

superius

recitavimus. Mafiuam sane attulisse utilitatcm Cornelii litteras

idem Dionysius epistolam de PiPiiitentia ad cos qui erant in x-Egypto in qua siinulac vitiorum gradiis descripsit, ea ctiam, quic
36. Scriliit piaeterea
;

de Novatiano tam cxactc conscriptas, cx


intellififere
,

sibi

videbantur statuenda de
scjiaratim ad

iis

qui ingruente perse-

eo possumus
Anlioclieiia;

quod

Hipiiolytus c|US(lcm

cutionis tcnipestate lapsi fuissent, tradit. Extat item


lilicr illius,

Ecclesire

jircsbytcr,

jam

penitus addi-

Cononem Hermopolitanie
;

ctus Novatiano, rcsipucrit; et subiturus martyrium,

Ecdcsiae

episcojium de Pffiiitcntia scrijdus

alius

nobilem atque pracclaram confessioncm edidcrit


tholicae veritatis;

ca-

ctiam hortatorius ad gregem Ecdcsiif Alexandriiia',


cui ipse ])ra?fuit
;

cujus etiam natalis dies, una


lioc insitrnitus elogio
;

cum
<(

ct
,

paulo

jiost

Epistolas |)orro

trophaeo suae professionis, inscriptus liabetur ecclesiasticis

ad fnitres
episcopus
;

Laodiceae
et

monumcntis.

' :

Anf^ra-

quibus Thelymidres pnrerat ad fratres Armcnia', (|uibus Merusanes


accedit epistola

tiochiae passio beati Hi|)polyti presbyteri

qui Novati

episcopus praeticidiatur, de Pa?nitciitia itidcm conscri|)sit.

schismate aliquantulum dcccptus, scd operante


tia Christi

His

omnibus

quam
;

ad Cor-

correctus ad unitatem Ecclcsia; rediit, pro

nelium
propter

episco|)um
ad ejus
in

Romanum
manus

scripsit

eumque
(al.

qua
vit.

et in (jua postea illustre

Hic rogatus a suis


Petri

martyrium consummaqunenam secta verior essct;

illius cjiistolam

contra Novatianum

No-

valum),
leiio

(juae
;

pervenerat

admodum

execratus dojjma Novati,

eam fidem

dicens esse ser-

commendat
Ciliciffi

qua aperte

ostendit, se

vandam, quam
pra>l)uit.

cathcdra custodiret,

jugulum
illiim
:

Tarsensis episcopo advocatum,

tum ab Hetum a

Cecinit itidem

Hippolyti olim Novatiani


licet

rdiquis qui

cum

eo erant, neinpe Firniiliano Capjia-

confessionem
sed tres
jierspicue
agit,

Prudentius;

commisccat

dociic episcojio, et Theoctisto cpiscojio Ca'sarea> Palestinae,

Hijipolyto militi atque Hippolyto Portuensi episcopo


iilos inter se

ut ad Conciliiim Antiochiic conveiitum adven-

esse distinctos, nostris Notis

taret, iibi

quidain

oniiii aiiinii contentioiie

Novatiani
:

demonstravimus. Sic autem habet ' Prudentius


:

cum

de

lioc

Invpoio Hippnlytiim, qui

qnondam scliisma Novali Preshyter aliigerat, nnstra sequenila negans : Usque ad marlyni provectum insigne, tnlisse
Luciila sangiiinei

schisma corroborare nitebantur; et jiaiilo jiost Est alia item Dionysii epistola fratribus (jui Romae erant, de Ministeriis Ecdesiae, missa per Hippolvtum alia ejusdem dc Pace scrijita etiani ;ilia de
;

Pirnitentia

Confessoribus praeterea, qui

illic

Novaiisdem

tiani oiiinione erant a veritiite abducti,

alia,

prxmia

supplicii.

Nec mirere senem perversi dnj;matis olim Munere dilatum catliolica lidei , Cuni jam vesaun victor raperelur ab hoste,
Exultante anima, cainis
ail

ad Ecclesiam denuo reversis redudisque alias duas misit. Hicc de epistolis Dionysii Alexandrini, dicti
schismatis occasione datis, Eusebius, qui eas
37.
legit.

exilium.

Plebis anioie suap, multis comitanlihus ibat.


Consnltiis qna^nani secta foi-et melior,

m/s.

LiheUum de

Laiule nvirtijrii scnbit Cyiiria-

Idem vero auctor eodeni quoque contextu


diceret dc obitu Fabii episcopi Antio-

Respondit

Kugile, n miseri, esecraiida Nnvali


:

Schismata

Cathnlicis reddite vos pnpulis.

recenset ejusdem Dionysii ejiistolr.m, qua se certio:

Una

fides vijrpat, prisco

Quam

Paulns retinet,

qua cnndila templo est quamque calhedra Pelri.

rem fadum
cheni
in

Qua! docui, docuisse piget; venerabile marlyr

Ceruo, quod a cultu rebar abesse Dei.

ejus fuisse subrogatum Dcinctrianum, admonuit. Porro Eusebiussub horiim diam im|)cralorum temiiore illius mortem hnjus vero subrogationcm iii Cluonicojioiiit. Idem quoque alias
,

locumque

'

Martyrol.

Rnm.

die

30 Januar.

.Vlarlyrol.

Rom.

ubi supra.

'

'

Prudent. Perisleph. hymn. 11.

Euseb.

lib.

vi. c. ult.

72

CORNELII ANNUS

2.

CHRISTI 255.
in theatro potius, spe-

lucubrationes ejusdem Dionysii relegens, scriptuni

Moysen decoratum prtBdicet;


ctantc populo,

ab eodem liljrum de Martyrio ad Origeneni. Quo etiam tenipore Cy|)iianus, de persecutione ventura (ut dictuni est) divinitus admonitus, cuni in
trtulit

quam

in

carcere absiiue arbitro,

eum

maiiyiio coronatnm fuisse putamus. Verumetmulta


alia ibi

reparandis ad futuruni ccrtanien


cxbortandis fldelilnis ad

lapsis

tum

in

tuni)

ronam

sollicilus tuit.
,

promerendam martyrii coTunctemporisenim ad Moysen,


libellurn

sunt in (|uibus ((juod superius est demonstraauctorem constat ballucinatum. 40. Ex eodcm qu()(|ue Cypriani libello de Laude
,

martyrii

satis

Ii(|uet

immancm
:

illam

luem

qnai

Maximum
quem

et alios

nominatos sa^pius confessores de


conscripsit
illo

universum
fuisse
;

fcre depastaest
bffic

Laude martyrii

pncclarum

nam
sit

ibi

orbem, boc anno coeptam Quanta martyrii leguntur


sed qutG boc anno exordiens
,

indignissime tulinius a niomo

(Erasmum

babenda

dignitas, ad cujus gloriam nos cogerc


;

intelligimus) librorum

omnium
illo

arbilro atque cenpeculiari sibi ar;

etiam lues cffpit

sore, Cypriani esse neyari,

uno

gumento, quod visus


S.

sit

eia stylo Cypriani diversus

parum memor, quid de


Augustinus
servasse
'

ejusdein auctoris dictione

nimirum non semper idem dicendi j;cnus, nempe interdum sublinic sectari et vcrborum exuberantia copiosum, sed sa;aliciuando vero uti buniili at(|uc summisso
conscribat,

eum

sequenti vero anno iinmensum propemodum crevit immanitcr sa-viendo. De ea, ejusque origine alque progressu agemus anno sequenti. Hoc enim teinpore haud adeo acritcr invasisse videtur genns huinanum nam, quantum ex rebus hoc anno gestis

majori accessinne in dies aucta


loiige latequc diffnsa,

in

constat, Iiaud iiiterceptus apparet huniana; consuetiidiiiis

])ius

temperato.
38.

usus.

Ab hoc

igitur

anno numerandum

est
;

Confcrat quisque i)rudens bbellum illum

decenniuni illud, quo

pestis reperitur esse grassata

cum
lem

libello Apologetico

ad Demctrianum proconsu;

quo

scripto, vel

cum

epistola ad

ex iisilem facierum lineamenUs ab


scripta
;

eadem prodiisse Pamebus perspicaci intuitu sij^na considerat, ([nilnis f>ermanum esse Cypriani libellum ilhnn (iuis(|ue facile judicabit. Auctor enim ea scriptione de Laiide (piod ad subeundam aninio bbenti pro marlvrii Cbristo mortem classicum caneret (quod argumenli
, ,

Donatum' et plaiie eodem auctoro cognoscet sed etalia quoque

secundo incboante imperii Galli et Volusiani anno, et Doiiiini ducentesimo quinquagesimo (juinto ab Eusebio asquc in (^bronico ponitur. Una igitur simul progressa videtur cum persecutione
ctiain,
,

imperatorum swviens

pestilentia

ut appareat, scele-

nini inipiorum ultricem, etsanguinischristiani eam-

dem

vindiceni prodiisse.
41. Perseciitione iiislante

ratio postnlaret) sublnniori dicendi genere visus cst


uti

del)ere.

Nec

est

par ratio,

si

idem scribens dc

Evbortationc martyrii

eodem argmnento libellum ad

Fortunatum, bumiliori usus est dictione; nam (quod ille boc postularat) totns auctor versatur in genere deliberativo, paranicticamqueex instituto prosecutus est orationem. Sed de Laude martyrii scribens ad
confessores, diversam prorsus iniens dicendi ratio-

per epistnlas CyprtaAt jam de ca mis Christiauos in pde corrobnral. (juam excitatam diximus hoc aiino a Gallo ct Volusiano persecutionem iii Ecclcsiam Dei, historiain persequamur. Dionysius episcopus Ale.xandrinus, qui boc vivebat tempore, in epistola ad Hermammoncm,

'

(luam

citat

Eusebius, de ea agit

liis

verbis

Gallus

netiuc Decii recogitavit calamitatcm,

sccum

(inid

neque antea tandem illum (nempe Decium) de gradu


;

dejecisset

diligenier coiisideravit
licet

sed in

eumdem
regiium
qui pro

nem, pennis

eloquentia; se mirilice extulit.


,

lapidem,

perspicue ante

illius

oculos positum

39. Porro Moysen ipsum cieteris fama celebriorem, boc ipso anno martyrium consummasse antc Concilium Roukc cclebratum, btterae Cornelii papic

cum

suo

magno malo

impegit. Qui,

cum
,

cjus prospero fortun;c ilatu ferretur, et res onines ad

voluntatcm fluercnt, sanctos ac pios viros


pace ejus imperii
,

declarant, in quil)us Iutc de ipsius Moysis martyrio


Cuius (ncm|)c Novatiaiii) amentcm habentur ^ audaciam et insolcntiam etiam Moyses beatus martyr, qui nuper apud nos fuit eximio et admirabili martyrio decoratus, dum adbuc in vita manehat,
:

pro^jue vitic incolumitate enixo


et

Deum

precabantur, criidelitcr exegit;


illis

propterea

una cum
h^i.

preces pro ipso ad


H;ec Dionysius.

Deum

fusas pcnitiis

a se avertit.

que

tum perspicue aniniadvertens presbyteris, qui una cuni


;

illi,

tum

aliis (luin-

illo

sese ab Ecclesia

segregavissent
interdixit.

lidelium societate et connnunionc

passus svib

Ca^terum idcm in Martyrologio * sic Decio dicitur (luod persecutio ab auctore


;

Maxiinam ccrte signiflcat ac plane meniorabilein, ob Decii persecutioneni, illatam cladem iiiiperio, cx eaque diviiKC ultioiiis de ethiso chrisliaiin isniguine monumcntnm cunctis perspicuum rcinaiisisse cuin noii Decius tantuin (iit dictum cstj mise;

rando interitu
set
;

mox

sublatus,

et fllius pariter periis-

denominata, post obitum quo(|ue ipsius, etiam Valcriani temporibus, nniltis exemplis rcperitur sic dicta. In libro de Roinanis Pontilicibus incerto tamen auctore, in Fabiano, idem Mojses in carcere defunctus dicitur. Sed cum Cornebus adco cximio martyrio
,

sed tanta aHectuni clade

Romanum imperinm

luerit,ut tuncprimuiii, pro pace redimenda, Scytliis Romanus populus tributuiii pependerit -. Cinn vcro Callus iniperator
Ecclesia'
ijiso siii

imperii e.xordio

paccm
pra^-

reddidissct,

at(|ue

adeo

liac

ex parle de

Cbristianis
1

optime mcritus

esset,

Ecclesiarum
jiro

AHgust. de Doctrir).

edit. Painel.

Clirist. lib. iv. c.


lib. vi. c.

12. et 21.

Apud Euseb.

3b. infiu.

sules
-

accepti benclicii

memores,
lib. 7.

Galh ejusque

Cypr. ep.

ii.

Marty.ol.

Kom.
'

25 Nov.

Dionys. Alex. apud Euseb.

c. 1.

Pom.

Lat. in Gallo.

CORNELir ANNUS
filii

2.

riiRisTr

^r)").

73

inipcratonim saluio

ncum

cnixius prcral)autur.
in (ilui-

l>orro ()i)us illiid cssc Cypriani


(pii lc\itcr siillcm Cypriiini
rit,

germanum

ncmo.
tri-

At cuui iidciu consopitaui cvcitarcnt rursus


stianos pcrsccutionciu
;

opcriini lcctioni assucvc-

eoruui (|uo(|uc
\cro
luala
aillictarint,

fciicitatis

alca

non

intclligit; (piod insulsc niiiiis a


lliliirio,

quopiain

inversa

c.st

(|u;rni'.m

tum

ipsuiu,
di-

biitiim

Piimcliiis al) cxlcinporiuico iinasorc


(^yi^iiiuio

tum Romauiuu inipcrium


ccmus.
4,'J.

suo loco

jiistc iic

lcgitiinc Niiidiciit, ac
iii

custodilum

scrvat. Vidci.s

priinis

in

cjiisdem ('xordio miraiii

Hanc
,

erj;c)

pcrscciitioncm S. C\prianus (ut


oraculis diviiiis admonitus, antca
p(cnilcntcs lapsos iu Ecclc-

cuin dicta cpislola ad Tibaritanos etiam in sciitentia


ac

(lcnionstratmu
sul)odoratus

cst)

vcrborum complcxioni^ conscnsioncm


sic lo(piitur
,
:

diim dc

fcstiuavit

pcrsecutionc, ct proximo f(|ucin putabid) Antichristi

siain rcstitucrc;

cosdcnH|iic sic in castra rcccptos,


diviiiis
,

advcntu,
siinc,

licsidcrasti, Fortuiiiitccaris-

ad piwliiim veiiturum
el

Sacramcntis armarc;
aliscntcs siiis
Kxtiit

ut

quoniam pcrsccutionum
ct
iii

et

pressurarum

ciim pripscntcs orationc


in

tum ctiam

pondus incumbit;
nuindi,
Aiiticliristi
:

finc

atque consuniiiiidionc

scri|)tis

tidc virtutc constiintiie

roljonivit.

tcinpus infcstum appropiiupiarc


fra-

enim ejns ary^umcnti pricclara cjiisdcm qua Tibaritanos ad martyrii suslincntiam


'

cpistoia,
coliortii-

iiiinc ca'|)it

ad pricparandas, ct corroborandas

trum
tiialc

mciitcs, dc divinis Scriptiiris hortamenfa coni-

tus,

quid dc futura

mox

pcrsccutionc cadcm(|uc
sifiiiificavit
:

lioncrein, (|uil)us militcs Christi ad Cicleste et spiri-

acerbissima acccpcrit, his verbis

(lum

ccrtamcn animarcni

ct in
;

linc

Minatur

Domini

instrucntis diguatione

instigemur Sippius;
sollicitudiiicm

Antichristns, sed Christiis tuetur


iiiimorlalitas sc{|iutur.

mors

iufcrtur, sed

ain|)lius et

admoiicr.mur; ad vestram qiioquc connostiu'

scientiam iidinonitionis
ferrc

pcr(|ui

40. l'cculiaic

uanKpie

fuit sanctis

Patribus, ut
;

debemus. Scirc cnim debetis, et jiro ccrto crcdere ac tenerc, pressiiriP diem supcr cajiut essc coepisse, et occasum sa^culi atque Anticliristi tempiis
appropinquasse, ut |)arationines ad proelium stcmus, nec (luicquam nisi j;loriaiu vitic iEternac ct coronam
confessionis Dnminicie cot;itcinus.
4i.
lia

ad Domini advcntum

sollicite vigilarent

cum

vchementissimam aliquam
adventum,
et,

in Ecclesia

Dei cxcitari

pcrsecutionem ccrnerent, niundi exitium,


([ui

Domini

cum

prsecedere dcbcat, AnhchriId

stum existimarcnt appropinquare.


ct

tcmpore Nero(lequc

nianir pcrsccutionis urgcntis, Domitiani, atqucSevcri,

Ncc putcnms
illa

taiia cssc ([110;

vcniunt,

([Uii-

aliorum, fuisse crcditum


dicturi

jam diximus,
iniisse

fucruut

quie transicrunt; gravior


fide

nunc

ct fcet

aliis

sunms. Porro camdcm rationcm incomvisus est,

rocior

pugna iniminct, ad (luam

incorrupta

mcntario conscribcndo Cyprianus

virtnte robusta pararc sc dcbent militcs Cliristi; coii-

sidcrantes idcirco sc (luotidic caliccm sanj;uinis Cliri-

stibibere, ut possint et

ipsi

proi^ler
:

Cbristum san

{piam scribcns coiitra .UuKtos liabuit in consilio; nimiruin iit pcrdistincta capita, vclnti penuarir.s cellas divinarum Scripturanim locis refcrtas, volumen illud
perindc ac promptuarium elaborarct, ex quo innuinera cohortandi fuleles ad
(iit

guinem

fuiulcrc
fiiitrcs

et

post miilta
,

Nc(|ue

ali(|iiis

ex vobis,

dilcctissimi

fnturiE persecutionis
sic

subcundum martyriiim

metu, aut
ceptis

Anticliristi

imniinentis adventu

ter-

videre

est)

argumenta suppcterent.Ad hujusmodi

reatur, ut non evan:4elicis evhortationibus


ac monitis ca;lestibus ad

et

piiB-

nr.nupie Cypriaiii exhortationcs alluditl'ontiusdiaco-

omnia inveniiUur

nus
tot

iii

Vda

ipsius,

dum

ait

Quis martyrcs tantos


inscri-

armatus. Veuit Antichristus, sed supervenit Christus


grassatur ct Sccvit

cxhortalione divini sermonis erigerct? Quis deniijue


confessores

inimicus, scd statim sciiuitur Doniinus passiones nostras et vulnera vinilicaturiis. Hicc ct alia plura cos in fule corroborans C\ prianus. At non recciis hicc connumerata cst persccutio scd
;

frontium notarum sccimda

ptione signatos, etad


rcserviUos, incentivo

exemplum
tuke

martyrii superstites

caplestis

animarct? Bene
a martyrii

tunc, et vere spiritualiter contigit, (inod vir tain ncccssarius


,

cjuiE

haud longo tcmporc,


brevis
pacis

veluti
,

Alcyoniorum

die-

tain niultis ct

tam bonis rcbus

runi

interstitio

sccuta antcgrcssam
{|uo(|UC noniine (([uod

consummationc ddatus
47. Cornelii

est.

Decii persecutionem,

ejusdem

(lictuin cst supcrius) persecutio cst

nominata. Quod

nensem episcopum.
clcsiiT^

autem

haiic

iterum repetitam,

longc
fcfellit

acerbiorem

papce epistola ad Lupicimtm VienSed jam ad res Romauffi Ecredeamus. Quam veliemens ibi, quantoque

privtcrita fore pra>viderit;

haud

oraculum

furore pcrsecutio hirc grassari cceperit, perbrevis epistola Cornelii i^apic

quippe qua; a Gallo


sffivitia

Volusiano instaurata, et a Valeriano ])Ostea aucta temporis diuturnitale atque


,

et

ad Lupicinum Vieimcnsem epi-

sco|ium scripta docet. More

majorum namque Ro,

priorem

quiE sub Decio mota est

in

omni-

manus

cpiscopus de persecutione iterum excitda ad

bus superavit.

aliaruni Ecclesiarum e])iscopos litteras dedit

quibus
'

Tunc itidem eodem argumento, quo ad Tibaritanos, ad Forlunatum quoque librum scripsit de Exhortatioiic martyrii; huiic illiim ipsum cxistimanius Fortunatum episcopuni; ad (piem (ut vidimus) aliosque collcgas, idcm Cypriaiuis, dc (pioriimdam
43.

eos strenue agere hortabatur. Sed


uiiic

harum onmium
(ut

taiitum extant

litterae

ad Luiiicinum

diximus) Vienncnsem episcoimm in ha;c verba coiiscrijjtie

Scias,

fratcr

carissimc

arcain

Dominicain
ct

rcstilutionc

lapsorum consultus, cpistolam

scripsit.

xciito pcrscciilionis

iucrrimc conimoveri,

cdictis

Cypr. epist. lxvi.

Idem cp.

Liii.

'

Rxl.it

Inm.

I.

l;ihli"ll).

^aini.

To.uus

111.

74

CORNELII ANNUS

2.

CHRISTI 255.

iinperaforum Christianos ubiquo iormcntis variis afflci; nam in urlioRoniana impcrator ad hoc consiilutus est
;

cum
,

unde puhlicc

nciiue in cryptls notiorilnis


licet.

de ie illic confessionis frairilius cxtitisse sed el confcssioncm ducis dc frafrum coiifcssione crevisse mulfos fcccris glouf dum priTCCcdis ad gloriam
;

missas a^erc Christianis

Exliorietur itaque clia-

ria?

ritasvestra oinnes credcntes in Christum, ne iimcant

eos qui occidunt corpus, sed poiius

eum

qui

lialtct

corpus

et

aiiimam potcsiaicm perdendi. ,lam plures

martyrio coronati sunt. Ora ut perficiamus cuisuin

nosirum nohis a Domino revelaium. Vale frater in Domino, et salufa omnes qiii nos amantin Christo.
Haec Coriielius ipso persccutionis exordio
,

anic(|uam
ait)

et confessorem populum suaseris fieri, primus parafus cs pro omnihus confitcri ut non inveniamus (luid prius in vohis pra'dicare dchcamus, utrumneiuam promptam ctstahilcm fidcin, an iiiscparal)ilein frairum charitaiem. Viriiis illicepiscopi i^nrcedcniis publice comprohata est; adunatio dum a])ud yos scqueiiiis fratcrnitatis ostensa cst uiius animus ei una vox est, Ecclesia omnis Romana

comifes

dum

iencretnr; coronatis interca nonnullis (ut


tjrio, et infer alios,
scripfis

mar-

confessa
.51.

csi.

jam meminit litteris ad Fahium episcopum Antiochenum Moyse


ciijus ipsc
,

Claruit, fratrescarissimi, fidcs

(|uaindevovirct in spiritu

his beatus
tufis,

Apostolus

'

prsdicavit.

Hanc laudem

Romano preshytcro, suh Uecio olim nium detenfo in vinculis.


i8.

jain prope hien-

et roboris

firmitafem

jam tunc

Quod

auteiii ait

instiiutuin func fuissc;


Galli filium a patre
intelligi placeat

imperaforem Roma" ad hoc jilane significat Volusianum


;

contestans,

pncvidcbat, et pricconio fiifiirorum mcrita vesfra dum parenfes laudaf, filios provocabaf.

Dum
stis.

sic

imanimes,

dum

fortcs cstis,

magiia

cajicris

Auyusfi iioniinc insignitum


;

nisi

fratrihus unaniniitaiis, ei fortiiudinis exemplatrihui-

Hostilianum Pcrpcnnam

qui(inquif

Docuisfis grandifer

Aurehus Vicfor
pesiileniia

in (iallo), rc}iiiantihus Gallo et

Volu-

fer adhaircrc,
iii

Deuin fimere, Christo firmiplehcm saccrdofihus in|)ericuIojungi,


,

siano, imperator a sciiatii crcatus,

ahsumptus

(^st.

Fortassc scnatus,

non multo post quod vi-

|)crsccutionc fratres a fratrihus iion scparari

con-

deret Galluni ci Volusianiun


siffi,

pacem reddidisse Ecclc;

cordiam simul jimctam vinci omnino non posse (piic(|uid simul i^ciitnr a cunctis, Deum pacis pacificis

ad cxturhandos ((piod ccepcrat Decius) Chrisfia-

exhihcrc. Prosilierat adversarius tcrrore violeiito

Inmc ipsum in impcrium provexif Gallum vero ct Volusianum ex senatiis sententia a Dccio ctrnos,

Chrisfi castrn tnrharc, scd

dcm

iinpctu pulsus est

ct

quo iinpefu vcncrat, eoquantum forniidinis ef


et

pfam,
(pii

et

Christianorum
dif

ah Hostiliano instauratam prosccufos esse v(^xationeiii. Errat planc Eutropius ',


Vihiiis,

fcri-oris alfiifit,

fantum

forfitudinis invcnit ctrohoris.

Supplanfare sciferuni posse crcdidcrat Dei servos,


veliit firones cf rudcs, (|uasi

Hostilianum, (lucm diximiis, cuin Gallo confuii;

miiius parafos, etminus

cum
49.

illi

ct

non Hosfilianus, praenomen

fuerif.

Cor7iel)iim

ad

litteris

proscquitnr Cypriaivis.

CcntumceUas cxrilantcm Quod igitur Dio-

more concutere. IJnum primo aglupusovem secernere a grcgc, uf accipiter columham ab agmine volitantium scpararc tentavecaufos, solito suo

gressus, uf

nysius Alexandrinus (ut vidimus) de Gallo imperafore id testefur, crudeliter excfjisse sanctissimos xiros
;

raf nam cui noii cst adversus oinnes satis virium , circumvcnirc qiuTrit solifudinem singulorum; sed
;

refusus aduiiafi exercifus fide parifer et vigore, intellexit militcs Christi vigilare

quidem

in primis in CafhoIic;c fotius Ecclesiae episcoin

jam

sobrios ct armatos
;

pum

impic perpcfrafum,

ipsum nempeCornelium
;

Romaniim tum suam,

ponfificcm, consfat
fiiin totius cleri sihi

qui post gloriosam


catholica

communi'^

catione conjuncti confessionem exul mittitur ad Cen-

non posse, mori posse et hoc ipso invictos esse, quia mori non fiinent; ncc repugnare confra impugnantes (cum occidere innocenfihus ncc nocenlcm liccaf) sed prompfe et animas et
ad proelium starc
;

vinci

tumcellas (descrihitur locus ille egregie a Plinio Secundo). Hlicvero posifum Cornelium de prostrata
perfldia

sanguinem fradere
iia

ut,

cum

tania in s;rculo mali-

ci

sajvitia grasseiur,

a malis et saevis velocius

triumphantem

S.

Cyprianus

'

his lifteris pro-

reccdatur.
52.

secutus cst
50. Cyprianus Cornclio frafri salufem.

gioriosum
ac vir-

Quale illud fuitsub oculis Dei spectaculum ? quale in conspectn Christi Ecclesi suae
inferre,

Cognovimus
sic

fratcr carissimc

fidei

gaudium, ad pugnamquam tcnfaverathosfis


oniiics
sciit
;

fiifis vesfrffi

festinioiiia

gloriosa

ct confessionis ve-

noii singulos milifes, sed fota sinuil casfra prodiissc ?

sfraj

honorem

exullantcr accc|)inius, uf mcrihsac

cnim constat ventnros


Quof
illic

fuisse,

si

audire pofuis-

laudibus vcstris

iios (pio(pic |iarticipcs ct socios


ciiiii

com,

(juaiido accurrerit properanfer, ef veneiit quislapsi gioriosa confcssione et ipso


;

puiemus.

Nam

iiol)is cf

Ecclcsia
;

una

sif

cf

qiiis aiidivii.

sunt

incns juncfa, ct individua concordia

(piisnonsaccr-

rcslifufi?St(!tcruiif forics,
facti

doiore ptEiiilcnfiBe

dos in consacci'dofis

siii

Iaiidil)us

faiKiuam in suis

ad pniiium forfiorcs

uf appareat nuper subita-

propriis gratulctur ? aut qu;]c fratcrnitas

non

in fra-

fos esse, ct nova? afque insucia! rei

Irum gaudio
pofest
,

idii^jue
isfic

lirfetur?

Exprimi

safis

non
,

rediissc ad se

posfmodum, fidcm veram,

pavorc trepidassc cf vircssuas


patienfiam conciimi-

quanta

exultatio fuerit ef quaiita


,

la.'fitia

dc Dci timore colleclas, ad


nis

omnem

cum

de vobis

forfia

ct

prospera coniperissemus

stantcr cf firmifer roborasse, nec

jam stare ad

vcniam, scd ad passionis coronam.

'

Eulr.

lib.

VI.

Plin.

Secund.

lib.

vi. epist.

x.v.vi.

'

Cypr.

Epist. Lvii.

CORNELII ANNUS
53.

2.

tniii,

CHRISTI 255.
Decii

75
esse

Quld ad

lioDc .\i)vatiamis,

IVakT carissitiu'?

proxime ante

obitum creatum
litteris

Ilomaniuu
(leiiioiistr;i-

utriiinne

jaiii (lcpoiiil

crr(rcin? an M'ru ((inidcniiMi-

jioiitilicem ex;utc cx

Cypriani cst

tiuni nuis est) ipsis Ijonis ct prosperis nostris plns

nullo pactu sub Decio, sed siib Callo

et

Volu-

adactns esl ad furoiein?


ctionis ac tidci crescit
zeli

et

qno

iiiat;is
illic

ac inagis diledissensionis et

siaiio

coroiialum esse martyrio; taiiien (iuoni;'.m in

liie

yioria,

libro de

Komanis

1'oiitilicibus, cui iiiditus est titiiliis


iiiiisse

recrudescil

insaiiia? iiec

vulnus sunin iniser

Daiuasi, sub Dcciu ct cuin Dccio

jiro fide ccrIe;;itiir;

cnrat, scd adluic ^ravius et se et snos vnlnerat? In

tameii, ac snb

ij)SO

cunsuiiimasse iii;irt\rium

perniciein fratrnin linyua sna |)erstreiiens, et facniidiic veiienatiejacula coiitoiHjueiis, niajiisdiirus sipcnlaris j)liil()so[)lii;u jiravitate, (luaiii j)liilosoj)liia; Ooini-

res est dilucidius deinoustraiula. Error iiide a scrijito-

ribussumptus
((juis^juis

videtiir (juod juissim ferreturCoruelius

in persecntionc Dccii
hierit)

martyriu
ille,

iiisi;iiiitus

deceptus

lucx

lenilate j)acilicus, desertor Kcclcsia', inisericor-

aiictor

dnni, (juod in jiersecuijiso

di;e liostis, interfector i)U'iiiteiiti;e,


verit;itis

doctor

snj)erl)ia!,

tioiie

Dccii

lactum

essct,

sub

Dccio

coiiti;j;isse

corrnj)tor, j^roditor cliaritatis?

A^nosiitne

jiutavit; sic(jue et (juod snli

Volusiauo ;;cstnni essct,

jaiu

(jiii sit

sacerdos Dei?

(iu;c sit

Eeclesia et doimis

Clirisli? (jui siiit Dei servi,(jnos dialiolns iiifestct?(jui

sub Decio actitatum, iiiconsulte correxit. Cictcrum persecutionem Iiaiic snb Deciu senicl c^cjitam, aCallo
et

sint Cliristiani, (juos Anticliristns

inij)Ujj;iiet?
;

Neque

Yulusiano denuo restitutam, noii duas esse

eniiii ijuairit illos, (jiios jaiii suliegit

aut gestis ever-

ratas, sed
dixit,
cst.

uuam camdenujue ab
jam
jiajia

auctore

(jni

numeeam indictnin
Dccii

tere, (juos jani

snos

fecit. Iiiiniicus et liostis Ecck'si;c,


,

esse dcuomiiiatam,

satis sujiciius

quos

alieiiavit

et viiictos

ab Ecclesia et foras diixit iit cajitivos contcmnit ct jinctcrit; cos j)er;;it laccsscre,

Sic igitur Coriielius


curoiuitus,

in jicrsecutione

rectc dicitur

jierjieram taiiien

jioiiitur,

in quibns Cliristum credit liahitare.

QuaiKjnam
iioii

etsi

viveiite adliuc Deciu, suliiisse iiiart\riuiii.

aliquis ex talibus fuerit aj)|)reliensus,


sibi (juasi in confessione
coiistet, si occisi

est (jnod
ciiiii

5U.

nomiiiis blandiatur;

ajierte testcntur; ;ul

Sed (jiiaiKjuam sujierius dcuiuiistrata idsatis oimieni t;imen prorsns ea de re


',

liujusmodi extra Ecclesiam fnerint,


j)otius esse j)er-

ambiyuit;xteiii tollendam, .acccd;U tcstificiitio Cyjiriaiii,

fidei
fidicC

coronam
;

iion esse, sed j3a'iiam


iiiter

qui scribi ns ad Liicium j^aj^am


ait
:

Cornelii suc-

nec in Donio Dci

unanimes

liahitaturos

cessorem, h;cc
et

Iiitclli;;imus,

fraler carissime,

esse, (juos

videmus de

jiacilica et

divina doino furore

tota

cordis luce

jicrspicimus diviiuc majestatis


:

discordicC recessisse.
rU.

salularia et saiicta consilia


jilane

iiiide illic rej)cntiiia

per-

Hortainur
ut,

carissime, jiro

(juantum jiossumns, fr;iter charitate inutua qna luibis iiiviccm


(luoiiiam jirovidentia Domiiii
iiio-

secutio cxorta
eiiiscojiuni

sit,

iiulc

contra Cbristi Ecclcsiam, et


,

Cornelium beatnin martyrcm


jiotestas sul)ito

vos^jue

coha^remns,
salnliribus

oiinies

sa;ciil;u'is

j^roriij^erit;

ut ad

nentis instruimur, et divina! misericordiic consiliis

confundendos haereticos

et

retundendos, ostenderct

admoiiemur

ajij^roj^intjuare

jam certamidesinaiiius

Dominus qua>
prianus

cssct Ecclesia, et quis cjiiscopus

unns

nis et agonis nostri diem, jcjnniis, viyiliis, oratioiii-

diviiia ordinationc delcctus.


rej)entiiiaiii

bus

insistere

cnm

oniiii

jilebe

non

Cuin igitur dicat S. Cypersecutionem cxortam, etsnbito


iii

incumbamus
stare
<-'t

geniitibus assidiiis, et de|irec;di(iiiibns

jiotestatein s;ccnlareiii

Ecelcsiam esse grassataiu,


cfrectus
:

crebris. lla^c suiit eiiim

nobis arina
f;iciniit
;

c;clestia,

(juic

(jna et Cornelius sil


(lc

martyr

iiihil

esl (juod
sla-

jierseverarc fortiler

Incc snnt iiiuiii-

lemjioribns Decii lucc pussint

intcllif^i, (luciii

meiita

sj^iritalia et tcla

divina, (jiue i^rotegunt. Meiiu)-

tiin

pustCornelii electioucm iiilcreiiij^tum,


luisse Ecclesia; p;K'cm const;it
;

rcddil;iiii-

res nostriinvicem siinus; concordes atque uuaniiiies

qne

multa quideiu

in

utrobique pro nobis semper orenius,


angnstias inutiia cliaritate relevenuis. Et

jiressuras et
si

p;xce Ecclesiic

euin cuin Cornelio

iiertr;ict;isse, citat;c

(juis istiiic

sujierius comiilurcs

cjusdcm

(^Njiriani cjiisloke, iicc-

nostrum prior
rit
;

diviiuc

di;j;iiatioiiis

celcritate jmecesse-

perseveret apnd

fratribus et Patris

Domiiuim nostra dilectio; jiro sororibus nostris apud misericordiam

non cesset oratio. Opto te, carissime frater, semper bene valere. Hucns^jue ad Cornelium Cyprianus, novissimaque epistolarum, qu;c ab ipso ad

commonstrant. hanc excit;d;nH pcrsecutionem, (jua Cornclius sublatus est, sub Callo et Volusiano, qui eani (ut dictum est cauctore Dionvsio Alexandrinu suorum temporum scrijitore) postpaccm
iion ijisius Cornelii, luce clarius 57.

Qu;uiiobrem

rcj)entiiiaiii

Ecclcsi;c redditain excitaruiit

contiyisse, necesse est

Corneliuiu script;c reperiuntnr


inter se

licet intercurrissc

affirmare. Huic adeo certaj ei exploratac in


verit;di, ut
ria,
iii

omuibus

complures mutu;e litterre dicantur; se ipsos eniiu invicem earum internuutio consoKatos esse,

re comperta, Eusebius* tuin in histo-

tuni in Chronico abs^iue ulla dubitatione adstipu-

omnes

aflirmant.

hitur; cui consentit S. Ilicrunymus

\ qui

ait S.

Cur(luo-

."^io.

De tempore
scriptis.

ejiisf/ne

et Actis mcirtyrii

Corneliipnpce Antequam autem de Cornelii


ille

ncliuin sub Gallo et Volusiano sedisse. lisdcm

paj)P niartyrio ortitionem instituamus, nodus hic

solvendus

est

de tempore

sub quibus polissimiuu

que adco m;uiifestis nitionibus reliqui omnes, quoruni immensus est numerus, erroris rcdarj;iumtnr, qui in eamdem de temj)ure martyrii Curnelii pap;c sub Decio sententicam abierunt. Sic et
illi

imjicratoribus Cornelius jjassus esse probetur. Licct

paiiter confutan-

autcin e\ dictis de Eabiani nuirtyrio, aniioque uiio et

amplius vacantis ejus sedis, ac institutione Cornelii satis superque perspicue declciretur, ipsum, quem

'

Cypr. episl. xxxviii.

Eiiseb.

lib.

vii. c.

1.2.'

Hieron. de

Scripl. Eccl. in Cornel.

76
tiir,

CORNELII ANNUS
qiii

2.

CHRISTI 255.

siib

Valeriano et Gallieno imperatoribus


,

ut Medixerunt S. Cornelium martyrio coronatum taphrr.stes in Eugenia, el Ailo Viennensis in Clu-onieo,


et

plebem. Peculiare erat, per coronam intelligi |)Of)uli miiltitudiiiem vallantem episcopum. Nisi fortasse
per coronam Doniini, signiilcare voluit coronam martyrii; cujus argumeiiti sunt littenie,
Corneliiis,

Aeta

(]ua^i:lam passionis
'

Cypriani mentlosa. Nani

Dionysius Alexandriniis, (|iii h;pc oh oculos babuit, plane testatur, sub Valeriano ahiiuanchu Ecclesiam (juievisse, ipsumtjue de Christianis bene meritiim
luisse.

quas accepit a Cypriano, a nobis sn])erius recit;,t. Iratus iinperator eum a suo conspectu amoveri jiissit,

ut(]ue osejus plunibatiscaideretur, etsacrificium


si

ad Valeriani persecutionis tcnipora pcrilucendiim est Coriielii martyrium, ad cpiiii(|uenniuni eum sedisse (licendnm esset ([uod (juidem,
si
;

Qur.mobrem

Marti cogeretur olferre, et,


plecteretur. Sed
illo

facere recusasset, cajiite


lata cst

repugnante hoc facere,

sententia
(iO.

iit

duceretur.
Cerealis, cujus

plurimis refragantihus,
.18.

nemo

vel potuit cogitasse.

Tunc

cura Cornelius custo-

Cum

igitiir tot tantisiiue

uiKli(juecomparatis

at(|ue probatis de teinpore sedis Cornelii testimoniis,

de martyrio ejus sub iisdem Gallo etVoliisiano imperatoribus consunnuato, cunda (ni fallimur)
et

beatum [lapam, ut veuiret in domum siiam, at(|ue visitaret uxorem suam, qua? annis quindecim (al. quinque) jacebat paralytica (erat
diebatur, rogavit
illi

nomen

Sallusti;i).

Ingressus est Cornclius in do-

certa sint atque perspicua in


lioc

anno potius

(juain

omnibus reddita iit se^pienti, decima quarta Se;

mum

pteinbris (ut liabent tabuUe ecclesiastica>, quibus natalis

martyrii ejns dies est perpetua

memoria conse;

duohus prcsbyteris, ct uno clerico lectore. Dedit autemhancorationem bcatissinius Domine Deus, creator omiiium visibi])a])a, dicens lium et invisihilium qui dignatus es ad nos ])eccaCerealis ciim
: ,

cratus)

eum

existimenuis martyrio insignitum


(|uod

ilhid

tores venire, ut nos salvos faceres; tu erige allisam


lianc
siciit

magnopere persuadet,
reddatur ex
(|iio(|iie
iis

cum

cr(|ue

exploratum

qiise dicturi

sumus

in Lucio,

ipsnm

famulam tuam, etdonaei misericordiam tuam, c;pco nato donasti lumen, ad cognoscendam

Lucium

siib Gallo et
,

Volusiano esse passiun;


iiraccessit,

glori;;m tiiam. Et tencns


cain, dicens
et sta
:

manum

Sallustia;,

ercxit

hoc anno Cornelium


sedis Cornelii duos,

qui

eum

dicta die

In

nomine
:

.lesu Christi

Nazareni surge,
Fi-

subiisse niartyrium, ojius est affirmare.


alii

Verum
;

(|uod

supra [ledes tuos.

Qux

[)rotinus surrexit elaest Deiis, ct Dci

tres \el circa

annos ])onant,
iiide

maiis, et dicens
liiis.

Vere Christus

cum

revera

nec biennium

exjilesse conslet
illis

Et dixit tunc Cornelio: Pcr Christuinteconiuro,


v;;s

accidisse videtiir, (juod

omnibns
(]iiod

inconi|)crtiim

haptiza me. Et curreiis im|)lcvit


ci.

aqua,

etattiilit

penitus fuerit

magiium
:

ilhid vacationis Sedis Fabiani

Viso tanto iiiiraculo, milites quo(iue


Cercali

qiii

erant
[)Osiie-

temporis interstitiiim
(jui licet

nonnisi ex S. Cyjiriani

cum
runt,

omnes

se ad Cornclii

]ia]i;p

pcdes

citatis epistolis, iisdeni(]iie


;

diligenter ins]iectis, asse-

timentes,

atiiue petentcs se quo^iue h;;pti7,ari

quamohrem

igiiorato

semel lempore quo


in sede

velle. Coriielius videns Dei

maniim

in his oninibiis,

ipse Cornelius sedere ca'i)it,

tempus quoijue commendata,


at(]ue
et

bapti/avit eos, et obtulit pro eis sacrificium laudis;


et sic participati siint

exjiletum eos oi)ortuit i^neteriisse. QucP vero de Actis


ejus niartyrii sint memori;c

omnes corpore

et saiiguine

Do-

ab Ado-

mini

nostri Jesu Christi.

ue

in

suo Martyrologio

recitata,

a nobis ex

til.

Audivit lupc omnia im]iendor,


erant ex

et milfeiis

antiquis scriptis libris accepla, diligenter recognita et

teiiuit oiniics ()ui

domo

Cerealis credentes,

emendata,hic describere non [inetermithinus, scripto


in

cuin militibiis baplizatis; qui siniul cuin heato Coriiclio diicti siiiit
foiT.s

margine nomine
litteris

Decii, (juod in textiim irrepserat,

ad sacrificandum.
A[)])ia;

Diii

ti

sunt aiitcm
s;i-

el Volusiani (ut

par erat)

ex Cornelii
rio

textum restituto, cui (ut denionstratum est) una cum impe:

miiros porliP

ad tcmplum Martis, ut

crilicareiit.
iii

Sed

illi

facere noleiites, at(]uc expuentes

a patre est ])ersccutio demaiidata


59.

tcni]iluin (lecoll;.ti suiit


vi^inti

Cum

vero Cornelius una

cum

presf)yteris

iiumcro

unus,

et

una cum beatissinio ]ir]ia cum eis Cerealis quoqiie cum

etdiaconibus Roman;c Ecclesi;pCentuMicellas missus Volusianus Augustus (al. Decius Cspsar) exularet
;

uxore sua Sallustia, dccimo octavo kalendas Octohris.


E;i(lem vero nocte venit beata Luciiia

cum clericis
juxta)

ct

audiens frequentem ad
multi ad

eum concursum, quodque


scripser;\t

familia sua, et ra])uit corpora

martyrum.
(al.

et sepelivit

eum

scriherent, et de beato Cypriano id fa-

ea in agro suo, in cryjita ubi cst


riiiin Callisti.

comefeet

ciente, qui tunc ad


ctore, qui

eum

de Celerino

le-

Hucus(]ue Acta

[lassioiiis Coriielii

multa tormenla passus erat, et r.lia de suscipiendo martyrio;.jussit eiim adse Ri)mam perduci.
Exhibitusque est
est
ei

socioriim

t|uibiis [icr|iauca

addidimus, ([lueanqiliiis

habct noster codex manuscriptus; qusp Ado, aliud


fortasse iiactus exem[ilar, vel brcvilate ea iiimis eon-

noclu,
;

et

in Tellude,

pra^fecto

([uoque Urbis priesente


:

auditus, et ab eo interrogatus

trahens pra?termisit.
[ilum crat
a[)])aret

Sic detlnisti, ut nec deos considcres, nec pnpce-

lure Cornelius papa ductus


iii

Quod vero in Tellude, seu Telsit causam dicere, tcm,

pta principum,

nec majoriim, nec nostras minas

quo

sa^pe senatus cogi consiievit

ut

timeas, ut contra Rem])iiblicam litteras acci[)ias et


dirigas? Coriielius c[)isco|)iis rcs])on(lit
:

cx Ciccrone', Dione, etaliis.

Sedetdetcmplo
'

Ego dc co-

Martis extra ])ortam


iierunl.

Capenam, Livius

et alii

memi-

rona Domini

litteras acce])i,

non

coiitra Rcni])iil)li-

cam
'

nominat

coroiiaiii

Doiniiii

tidelcm Christi
I

Cicir.

.\piid

Eusfl). lib. VII. c.

!).

IMnlipp.
I.

11.

Uio

liist.

Roui,

lib.

XLIV. ct XLVi.

.\do.

24 Sept.

lib. vil.

Dccad.

CORNELII ANNUS
(>"2.

2.

ipse
iioii

(JIIRISTI '255.

77
(iijiis

Ouod vero Acfa qu.Tflam


\k:\)X

passionis Cyprir.ni
sul)

divit,

ad eiim con^ralnlans scripsit cpistolam,

reronscant (^ornelii
ribus.
die,

niarlyriuni

inipeiio

mcminit
cxtal.

'

iii

pDslcriori ad euiiidem dafa, scd


(^ypri.uii
;ul

Valeriani et Gallieni; a;;enuis ca dc rc suoloco |iiu-

Apparel (|iioque e\ c;.dcm

Hursus vcro (luod cxpioralissinuuu etsi non eodeni aiiiio ([uo Cypiianus.

sit,

eadcin
(^oriie-

eiim scripta cpistola, liaud posl niiiltum temporis a


crcalionc sua fuisse ipsiim Luciuin a perseculoriljus
relcji:itiim.
rcstitiitiis,

S.

liuin coiisuniuir.sse iiiarty riuni, ncinpe decinia (piarta

At

qiiomodo

iii

Urbcm

fuerit

deiiuo

dic iiiensis .Seplciniiiis; nianifesliiiu est errr.sse au-

cum

posleriorem ad ciim Cyp iaiius dedit


sc(|uenli. Menlio (iuo(|ue
liiiro
(!(

ctorein libri de

Uomanis
iilis

l'ontifieii)US (|ui
ejiis

adscribilur
niailyriiim

c|pislo!;un,
Ii;dictur
lificibiis.
().').

diccmus ;uino
iii

Damaso,
tia
:

dum

ad incnsem iMarlium
si

de Lucii cxilio

RoiiKuiis

Poii-

relerrc vidclur

verbis quibus cst prolala senlenINist

(jiiod

noii leccrit, capite truncelur.

De

niarti/ribiis siib Vnliisimio.

Quod

aii-

Iioc, id est, lertio iionas Martii,

aiitc^iuam passus est,

femspcctal ad (ietera
ccrlamiiia;
elsi

iu divcrsisprovinclissr.ncloruiu

omnia boiia Hoc lactum


latus est
iii

Ecclcsia' tradidit Slcpliaiio arcliidiacoiio.


est. (Oui cuiii

ipsa

martyrum Acta

excidcrint, ct

adorare non
ita

vclkrt,

decol|)(ist

qu;c

reperiuntur,

Dcciaiu-c

persecutionis
((|uo(I

nomine
(>st

loco supradiclo;
ca|)itis

ibi. Si

igitur

obsiyncnlur, (luod una ca(leni(|ue


in lioc
(lui

diclum

latam sentcnliam

ea die Martii,

illiid

acluin
(iucliis

sa'|iius)censeretur; ilhid lanieii cx|iIoraluiii babclur,

cum
csl;

Stcpliano, el nulla alia iiderpcsiia

mora

plane eo saltem mciise

cum martyriocoronalum
(iiii

secundo certr.miiie iion tanlum lidclcs illos, lempoie prioris pufjna; sub Decio exantl;.f;c
sei^I

fuisse,

auclor vidclur

sifiuificare voluisse;

c\

iis

forfcs cxtiterunf, victorcs apparuissc,


ilids inililcs, (pii

ct iiifirnios

qux

dicta sunt, manifcsli 63.

mcndacii rcdaryiiilur.
(Airne-

in illo conflictu

Adnumerat

S.

Hieronymus eumdem
:

abjecciT.iit (Ippsos

in(|uam

illos,

clypeum lurpiter qui negando fidcm


ifijnominiose dede-

liiim inler scri[)torcs ecclesir.slicos, dieens


liiis

((

Cornc-

pcrdidcrant, Ii(istibus(iuc
raiit,
(iiii

manus

Romana' nrbis episcopus, ad (]ucm octo Cypriaiii cxtaiit epislola?, scripsit ei)istolaiu ad Flavianum (alii iuuic dicuiit Fabium) Anliocbeiue Ecclesiic episcopiim, de Syuodo liomaiia, Ilalica, el Africana; aliam
de Novaliano,
geslis
ct

ct |)r;cvia p(eniteiifia in Ecclesir.m reccpti

hicrant) rcdinte;;r;;to ccitaniine, seipsis fortiorcs rcddifos,

eompendioso

vitic

dispendio, nonnullis de
;

lioillos
,

stibus superatis, gloriosas coronas promeruisse

de

liis

(jui lapsi

simt; fcrtiam dc

vcro

quibus nulluin
,

indicUim

ccrlr.iiien

cssel

Synodi; (|uartam ad

eumdem Flavianum valde


aniiis

doluisse

(|uod

expcriendi \ires ex ptrnilcntia in


intercepla esset occasio. Id (lui-

Iirolixam, et Novaliaiiic li;ereseos causr.s el anatliema

I'A'cIesia comparr.tr.s,

conlinenlem. Rexit F^cclcsiam


ct Vohisiaiio.

diiobus sub (iallo

(lcm auctor

-,

(luid post redditr.m Eeclesi;e [laccni in


,

Cui ob Clirislum iriaHyrio coroiiato

succcssit

Lucius.

Hucus(|uc

Hiciouymus.

(Juod

vcro ordinatio
aliiim

iiulla a

Coriielio facta Ic[^alur;

tcm-

Novalianum commenlarium scripsit tcslr.lur liis vcrbis Nnlli enim nostrum dubiuin vel incertum cst, fratres dilectissimi, illos (lui prima acie, id est,
:

poris, quosedit, brevitalem ar^uit,


sit

cum

vi\ ali^iucm
pontifi-

Dcciana perseculione, vulneirdi hierunt;


id esl,

lios poslea,

repcrire,

(jiii

aI)S(|ue

ordinr.tioiie

catiim exc^^erit. Vacasse post obitum cjus


tri^iiila

scdem

dics

(|uinque, emendatiores eodiccs babcnt.

Oi.

Liicim

p'i]i'i.

secundo [irnplio, ita forliter perseveir.sse, ut, conlemnentes edicla sa-culariuni principum hoc invictum (al. invitum) haliercnf, quod et iion mc,

Successit in

Lucius

Romanus

cx palre Porpliyrio,

locum unus ex

e:us
pre-

tuerunt, exemplo boni prsloris,

animam suam
ibi.

tra-

dcre, et sr.nguiiiem fundere, nec ullr.m insanientis

sbyteris confcssoribus,

quos diximus
est

cum

Coriielio

tyranni

sffivilir.m

recusare.

Hwc

Atque hic

lan-

exulasse; qui una

cum

colleyis post Cornclii


ponlifex.

neccm
Crealo

dem rerum gestarum


Cypr. epist. Lviii.

prtcscntis aniii finis csto.

Romam
Lucio

rcstitutus,

et eleclus

Romano

pontifice,

mox

ut id S. Cypriamis au-

.\pud Cypr.

lib.

ad Novat. hairet.

Anno

periodi

Grieco-RomanK

574.5.

Olymp.

2:)7.
1.

4.

Urb.

lond. 1003.

Jesu

Christi 232.
1.

secundum Barouium

2.35.

Liicii p,ip.T!

Galli, Vokisiani, llosliliani

impp.

1.

Consides.

Ad num.

1. ('.

Coss. C. Vihiiis Tre-

Volusianus non dicitur Ca^sar, quia


C;rsaris iiomina,
iiegligiinlur.

in iis

Augusti

ct

boriianiisG ilius Ang. II, et

Vihius Volnsi niis

imo

et

nota numcralis plcrumiiiic


kalciidis Januariis

rum regulam

Cwsar ; uterque juxl;i priniam consiii;ituuiii Ccsarcoille enim anno claiiso Aiii/iistiis hic Ccesar rcnunliatus cst. Iii vclcribus quidem Fastis
:

Vcrum Vohisianuin

adhuc fuisse C;csarem oslcndunt et numismata ejus apud Mcdiobarbuni, qui varia refert, in (luibus tan-

78
tiim Tffisar
iiiscribitiif, et

CORNELII ANNUS 2.
consulatus secundus anno

CHRISTI 255.

pet; nec mcdicina, qua? sanet.

Ad

baee

cnim duo

insequenti ab eo geslus, propter

Augusteam

dignita-

capita onuiia in illo libello pra^clare dicfa facile re-

tem boc anno acceptam, ut tune dicemus. Porro Gallum ante imperium ct)nsulatu sufrectoexornatum fuisse, certum faciunt tam Fraj;inentum consulare, quo ususCuspinianus, quotive Bucberius publicavit, in quo Gallus cum munerali nota editur, quam inscriptio ab Onu|)brio lijjrj secundo Fastorum relata Actim. Pr. Kal. Aug. Iimp. DD. NN. in qua lejj;itur
, :

duci possimt; ut appareat, IibeIIum</e' /./ decretis

nuper factis plane conformem fuisse. Duo tiuorum bac in epistola mentio, erant tracfatns duo ab ipso Cypriano exarati, et Carfbagine
in Concifio

igitur

fil)eili,

lecti, et

Bomani

transmissi, de Unilate et de Lapsis

non

autenifit)elli

c;monum

a Concilio Cartliaginiensi

cditi,

ut putat Baronius. Singuia enini

pfacitorum
sunt, ut

Gallo. Aug.

II.

ET VuLUSL\N0. AuG. Coss. His adde,


scribere
:

ejus Concifii capita

Georgium SynccIIum

Gallum quemdam exconsulem, et cum eo Volusianum Decii filium miGraecum babet {i^ao.iy., lites salutant imperatorem. id est regein, (|uod nomen lam Aut;ustis, (luam C;esaribus datum. Eo tamen in loco Volusianus Decii filius pererrorem dictus. 2. Consiilcs a Bnronio et Pearsonio propositi Baronius Gallum et Volusianum II rejiciiintur. Ex antiquis numismaconsules proponil, ait^iue

)> ,

Cyprianus ipse
-4.

uno libello conscripta ad Antonianum tesl;itur.

Circa
sef)ium
tuin,

S. Cornelitis reditum confessorum significat. idciii tempus S. Corncliussenpsit;uf Fabium

e|)iscopiini

Novatiani, cujusinsigne
lib.

Antiocbenum, cpistolam de facinoribus fragmentum extat apud Eu6, cap. 43, quod cuni Cyprianicis colla-

lumen dat, accipitque vicissim. In bac epistola reditum cimfeswrum descrii)it, et Novatianum jam
fere

tiim insciiptioniljus

ambos simul secundum consulaquibus secundus consulatus

tempus

ab omnitius desertum esse narrat, (|uodantehoc dici non potuit, cum jani Confessores in EcNicostratus, Novatus, Evaristiis,
,

tum

gessisse colliyitur,

cfesi;.in recepti, et

cura tribunitia potestate secundo repetita ponitur. Verumenimvero si ar;j;umentum illud ex nunnnis

Prnnns
dia,

el JJioni/sius

magna

Nov;itiaiii partis prtesi-

Roina

in

Africam

profecti, et

ab Ecclesia Africtuia

Gallum tam bocanno, quamsequenti, (|uotribimitiani potestatem secundam gessit, et occisus est, consulem ordinarium processisse, quod nullus concesserit. Contra Pearsonius in Annabbus Cyjjrianicis Gallum iioc anno secundum consulatum iniisse ex junnmis clare patere scribit,

deductum

valeret, sc(|ueretiu'

rcjecti essent.

5. Antonianus in Numidia epi^c. titubal. Mense Februario scribit Cyprianus ;ul Anlonianum Numidi;c episcopum, episiofam lv, Pamelio lii, pro-

lixam, sane aixiue insignem, et ad liujus temporis bistoriam illustrandam apprime necessariam (|uam
,

uii ex isto

Imp.

C;x;s.

C. Vib.
II.

Au.n. P. M. Tr. P. Coss.

Trebonianus Gallus P. P. quem boc ;mno


potest;is in

Baronius /pvo Cornelii Sedis exordio scriptam esse perperam existimavif. Naiii post ordinafionem Novafiaiii

cusum
lianc
st;is

arbitnUur, (|uia tribunitia


nibil f;uiunt; in

eo

siiie

|)rimas ad

Cyprianum

litteras

dederat Antonia-

numerali nota cditur. Sed bic nunnnus similesve ad

rem

illis

enim

tribnnitia pote-

non cum Nov;itiano, sed cuin Cornelio communicare. PostmoduniNovatianus


7IUS, (|uiljus significavit, se

absolutc ionitur, ideoque^iuoannoimi^erii cusi, incertum. Sic nullus dixerit Inmc Severi nunnnum

litteras

ad Antonianum dedit, (pue scriptaj sunt,


Tfiuririctiti

post(|uam Trophiimts et
missi fuerant
iii

a Corncfio ad-

a Mediobarbo rclatum primo imperii ejus anno percussum Severus Pius Aug. Imp. XII. Parth. Max. in postica Tr. P. Cos. 111. P. P. S. C. quia bcet tri: :

Ecclesiam. His

litteris

permotus An-

bunilia potestas sine numerali nota etferatur, non ideo tamen ejusimperii iuitio cusus, cumnonniside-

ad Cyprianum dedit, quibus se iiutare ca'pisse significavif, iisque hac epistola respondet Cyprianus, (|u;r ipso Cornelii Sedis exordio exarari

tonianus

ali;is

non

i)ofuit.

Quinimo ex

ipsa epistota constat, post

cimo imperii

ainio

consulalum tertium

capessierit.

Coiiciiium piioris anni Cartbagine diu haiiitum,


post (Joncifium

imo

Ex nummis itaque luec diniculfas diffiniri nonpotest, ideoque tam aBaronio, (iu;un a Pearsonio frusfra
adbibiti.
3.

Romanuin, quo

Carfliaginiense con-

firnuitum, post Confessorum ad unit;item Ecclcsi;e reditum, Deciiiiue interitum cam scriptam fuisse. Et

Cyprianus componit libros de Unitate

et

de

Lapsis.

A num.

4 ad 45. Pearsonius citatus res

sane pncclara est ea epistola, in qua Cypriaiius de Lapsorum causa plene disserit, se ipsum sedulo purgat,

hoc anno gestas boc modo digerit. Ipso statim bujus anni initio S. Cyprianus ad confessores Romanos dat epistolam liv, qua; Pamelio est li, de eorum ad
Ecclesiam reditu congratulatoriam postquam non sed ab ipsis ctiam postea littantum a Cornelio
; ,

Cornelium copiose defendit, Nov;itianum

acriter

perstringit, prioris Concilii placita ita explicat et tuetur, ut aiite

secunduin Concilium hoc anno idibus

Maii cclebratum sese scripsisse aperte significef.

teras

de

regressione

sua

et fraterna

redintegra-

tione accepisset. His


se
scriptos
illis

autem litteris duos libellos a commendat de Unitate unum quem ad Romanos dudum, ante^iuam confessores ad
, ,

Aiitiochenum Concilium adversus NovatiaFabins Anfioefiia) episcopus, (|ui Nov;ifiaiii partibus nimis favebat, ;icce|)tis Coriielii litteris de faciiiorifius Nov;itiani, ut Pearsonio vi(i.

num.

Meiise Martio

(ictur,
clii;e

Concilium indiceiidiim curavit, (|uod Antio(lcfil)crafiiruiii

Ecclcsiam reversi sunt; de Lapsis altcrum, nupcr postinteritum Decii apud suos legenU,

quem
et

de scbisnKite

conveiiiret.

Tnni

Ro-

Acro //e/cviMS cuni suis e Cilicia,

et

Firmilianiis cx

mam

transmiserat
:

cujus brevem synopsin his verbis

Cappa(tocia, et Thcoctistus e Paf.Tstina Scdi Antio-

proponit

Ubi

lapsis

nec censura deest, quae incre-

chenae subdifi Dionysium Alcxandria' episcopum ad

CORXELTT AXNUS 2.
i(lcm Cniiriliiim invitaiiant, (juod sentirpnt, Antidcliiiv

CTTT^TSTT "255.

79
.*>.

decreto facto synodica episfola missa est ad

Cnr-

luinnullos ad Ndvaliani scliisnia ((inliiiiiaiuluni

wliiini Homaniini iioiitificcm, ([lue esf lvii, Pamclio

paratos luisse. Sed antei|iiam (loncilium Antioclii.e

vcro Liv. Concilio boc scdciile, Cartliagincm vcnit

eonveniret,

mortims
ut ad

est Fabius, et ejus

loeo electus
Itionysius.

PrivatHs Lambesifanus, veferafor biercficus, dc (juo


iii

Demcfii'iiiiis,

Cornelium

scriliit

Annalibus.
9. Ci/prianiis

Quare
bii

Faliii oliitus recte a

Baronio

lioc

aniu^ eonsi-

persecutionem privridet.

Mcnse

gnatus. IIujiis Coiicilii Antioclieni a nemetriano Va-

.(ulio Corneliiis

Felirissiinum legatione sua et coini-

successore adversus Novatianum eelebrati meiiii-

tiim

caterva
ct

tuigidum niagno vigore dc Ecclcsia

nit

LibcUus Synodicus postBarouii morteni


7.

iii

luccni

editus.

ejus accipcrc recusavit; af((ue confestim ad Cyprianiim litteras ipse scripsit dilcctio[icpnlif,

litteras

psis recipiendis.

Cypriamts respnndet ad rpirrfilioneni dc LaHoc aiiiio Vasclia celcbratum est

nis fraternic et cccIesiasfic.T discipliuic ct sa(erdofiiIis

censura? satis [ilcnas,

quT

desidcrantur.

Tum

vero

secundum Canoncm
pfianus auteni
iiiter

Hippolyti

III

i</iis

A/)r//is.

C\-

Felicissimus cjiisque comites banc rcpulsam indigne


fcrcntcs,

PascluT prinia solcmnia scribit


liii.

pro

solita

sua audacia Cornelium minis


fur[)ia cf [iro([iiin-

cpistolam lvi, Pamclio

ad Fortunatum aliosfpic
(pi;rstio-

at([ue teriOTibus

aggrcdiunfur, nuilta

cpiseopos, qui in Capscnsi eivitatc propter cpiscopi

brosa in Cyprianum cf suos |)rolerunt, viginti


(|ue c[)isco[)os
taiit,

ordinationem convencrant, respoiidcns ad

ordinalioni Fortunati adfiiissc jacli-

nem

sibi

propositam. an Lapsos per tricnniiim pa'ni-

ac dciii([ue suinina dcs[ieratioiie conmiinanlur


si

tciitcs

ad eommimicationem jam fas csset admitterc. Ca^terum tuin cx tempnris nofatione, tum c\ ipsa
qu.Tsfionis nafnra jialam esf, ad se lifleras posf prio-

(|Uod,
[lissct,

Corneliiis litfcras

(jiias

aftulerant,

non

acce-

ipsi

cas [lublicc recitarcnf. Hisce comminatio,

nibus Cornelius insc nimis commotus


acolutlio

Feliciano

quo dceretum. uf lapsi priusipiam communicafioncm aecipercnf, pn^nifcntiani plenam agerent. Easilcm etiam fiatct antc hujus aniii Concilium exaratas; fum quod cpiscopi
ris aiini

Concilinm datas

cssc, in

nondum

advcntantc, litteras alias prioribus

subjunvil, quibus cul[)am in


(juod
ille

Cyprianum

trausfcrt,
iiibil

de Fortunaio

boc pscudoc|)iseopo

adliuc scripsisset. Sed ef ba? littcrT perieruat. Duin


Ii;cc

petcrent, uf Cyprianus

cum

pluribus collegis de lioc

ipso plcnissime tractarcf, ef Cyprianiis id se sfatim

neiite Galli [tcrsecutioiie,

Homa^aguiifur, appro[)inquaiite jam, iino immiCyprianus scripsit ad Thifrcquenter desideraveraiit, ut


cf e\liortafionc siia
ij)se

facturum sponderef, cum jam cpiscopi plures convenirenl, ut dc co quod eonsulucrnnt, ti;.\atur et rcscribafur firina illa sententia, niulforum saccrdolum
consilio ponderata. Qiiod (piidcm in Concilio idihus

baritanos, qui

pnTsens fraternifatem eorroborare dignaretur. Scd cum nec rerum ralio ncc fcmporis condifio permiftei et, cpisfola
,

Thiharin venircf,

Maii cclcbrato mo\ eonstitutum, ne([ue post illius dccrctum bac de rc postcadubitari pofuif. Tricnnium ijjitur in liis littcris non pro c\acfo, scd pro incboato sumcndiim cst et ii, dc quibus atrifur, sub initio pcrsecutionis lapsi sunt. Hujus epistolae Baroiiius in Annalibus boc anno meminit.
:

Lviii,

qucc Pamelio est lvi, docet cos projifer crebras


et

admonitioncs pro ceifo credere


suriB

tenere (lebere, pres-

et rationibus multis c\ Scri[)fura deducfis ad inartyriiim accendif. Quie cpistola rccle boc anno a Baroiiio recilata. 10. Perseculio pesiis

dicm

su|ier ca|)uf csse ca'pisse,

8.

Maio,

Secnndmn Conciliiim cum jam episco|)i posf


,

Carthnginense.

Mciise
(|ui-

occasione lum decreta.

Sub fincm ejusdem

niensis [lersecufio a Gallo tan-

Pascbie solcmnia,

bus apud sc cuni fratribus demorati sunt, Carfba^inem se eoiitulisscnf babitum esf Concitinm Carthaginense II rectc a Baronio lioe anno consij;nafum, ct

dem e\cifata, de ([ua Dionysius Alexandrinus apud Eusebium lib. 7, eap. i, cujus occasio pestileiifia, de qua mo\, Pearsonio fuisse videfur. Cuin eiiim magis
ac magis ea ingravcsceret, Gallus et Volusianus aras dcorum suorum confugicliant, ef nummos cudi
:

quidcm

idibus Maiis, ut clarc pafet ex cpistola Cy-

priani lix, quac Pamelio esf lv, in (pia ef liujus

minit, et allerius efiam,


est.

In liac

decreti in

mequod anno priori celcbratum autcm Synodo rela\afio (pifedam facta cst supcriori constituti quod Lapsi sc. agc;

curabanf cuni liac inscriptione Apollim Salltaui. rndeedietis sacrificia prffiscribebanf, qu;c cum Cliristiani

celebrare

recusarent
uf

gravifer vexafi.
pestilenfia

Hajc

Pcarsonii conjccfura.
|)ore

Vcrum, cum

tem-

rcnt diu popnifciifiam [ilcnam,


mitafis urgeret,

et, si

periculum

iiilir-

auliimnali orta

sif,

mox

videbimus, ejusque

pacem snb

iclu morfis acciperciif.


in

inilio sacrilicia

Loco igifur iUius decrefi, aliud


condiderunt
:

bunc

modum

dccreta, uf dubifarc non bcef Iiujus [lersecutionis origo aliunde rc[ictcnda.


d
1
.

Eis, (|ui

de Ecclesia Donn'ni non rcstola

Lihellus de

Exhortatmne

cessermit, sed

Dominum
suit
,

pamifentiam agere et lamcntari, ac deprecari a primo lapsiis sui non dcstite-

Corndii ad Lupicinum.

Martijrii, et epi-

nuin.

io ad i8.

runt, jiaccm

dandam

esse.

Quod Synodus func

ccn-

Hoc i|)sotem[)ore post litferas ad Thiharitanos datas, [icisecutione non jam appro[)iii(iiianfe, scd incumbeiite, ad Fortunatum scrijisif Cy|)riaiuis libcllum de Exhorlatione Marli/rii, uf recte Baronius observavif, ([ui

non tantum ut

i-:vy.i:%-,

lapsis vcre pocniteiiti;

bus pra?starent, sed necessitafe cogcnfe quia crebris at(iuc assiduis osfcnsionibus admoncbanfur, diein alferius persecutionis jam appropinquare cocpisse unde lapsos vere p(rnitentes ad preelium, quod fum imminebaf, armari et insfrui o[)orferc putabanf. Hoc
:

eodcm tempore missam vulf a Cornelio ad Lujiicinum ejiiscopum Viennensem ejiisfolam, qua;
:

(jiiod in

Pcarsonio, aliisque multisiidulterina visa, jinrsertim ea dicafur In urbe Romana imperator ad

80
hoc
constituliis cst, n scilicct
(|UOcl

CORNELII ANNUS
ad persecutionem pro-

2.

CITRISTI
translatiim,

255.
natali

eumquc diem, utmagiscelebrcm,


fuissc.

sequenilam,

recle

Baronius interprelatur de

ejus allribulum

Volusiano quasi tunc primo a patre Augusti nomine


insignito. At, iniuiit Pearsonius, ad
rioris ante

fmem

anni snpe-

Sed ex iis. qua' iiiitio cjus ponhficatus, ae mox diximus, liiiuct cam coiijecturam adniiltcndam noii esse. Verius scripsit, vir cruActa Cornelii supposititia esse et adulte-

consulatum Aujiustus nominatus est, ut cx nummis patct. Vcrum ideo anno elapso Volusianus consul desifinatus, (|uia C;rsar rcnuntiatus fuit. Cum vero anno inseiiuenli rursus consul processerit, factum id cx vcteri morc ct juxta primam consulatuum Ca^sareomni n^gulam, quia scilicet hoc anno Augustus ai)pcllatus est.
d2. Cor)ielii(S

ditissinius,

rina. Varia

eliam frivola

et inania

de morte
in

et c\ilio

Cornelii

Lilier

1'ontiticalis

et

Ado

Rlartyrologio

liabent, (jua' haistra


\i. Lucius
fit

Raronius explicare conatus est. papa. Ad num. Gi. Iii Chni-

nico

PP.

in exiliiimfnissvs.

Anum.

Damasi dc Lucio Cornelii suceessore legilur Luciiis aiinos tres, menses octo, dies deccm. Fuit
:

temporibus
inis

Galli et Volusiani usciue Valeriano III et


fuit,

49 ad Sri. Cum mense Julio Rouue non minus quam et Christiani Carthagine arsc uhi^iue fumarent diis sacrificarc recusarent, Conn/iits Romamis pon,

Callicnoll. Hic exul

et

postea nutu Dei incolu-

ad Ecclesiam rcversus

est, tertio
ait,

nonas Marhas

consulibus SS.
siis

Rueherius
locus

post ea verba recer-

tifex a

Gallo imiieratore in exilium missns, ct

quidcm
Mense
exilio,

est,

videri

deesse, decessit.

Verum, ut inquit
;

CeNtiimccllas, ut ex Chronieo Damasi

li(|uet.

Pcarsonius,

totiis

maxime corruptus
poiest,

ne(|ue

Augusto Cyprianus
melio
cst

scrijisit

ad Cm-n' liitm in

quici|uam aliud inde

colligi

quain Luciuin,

ut dicitur, dc cjus confcssionc, epistolam lx, qua^ Palvu, in qua se ostendit incrcdiliili
l.Tlilia

Gallo et Volusiano eonsulibus, ordinatum essc.

Nam

Gallus et Volusianus usque adtertium Valeriani con-

exullarc (iropter jjloriosam confcssionem Cornelii, ct

sulatum non

|)ei

veiien^ Secundo. quod ibidem di-

fratrum, ac pra'eipue lapsorinu, qni in hoc aj^one


restituti

sleterunt fortcs cl insuperahiles.

Qua? epi5o ad

catur Stepbanum, Volusiano et Maxiino coss., inauguratum esse biennio ante tertium Valeriani consu-

stola a Raronio loco

suo

recitata.

d3. Cnriwlii

PP.

oblliis (I).

Anum.

latum. Ac deniiiuc Lucium

el

Stephanum iisdem

Ck

consulibus ordinatos esse


tri.

(2).

Mense Seplemhri Corndiiis pontifex Romanns Centiimcdlis ohni die decima quarla illius mensis. Locum, in quo mortuus est, nos docet Chronicon Damasi Post hoc Ccntumcellas ex|)ulsus, ibi cum gloria dormilionem accc|iit. De die nos certiores facit Hieronymus iii Catalogo, de Cypriano loqucns Passus est sub Valeriaiio el C.allieno principibiis, persecutione octava, codem die quo Romm Cornclius scd non eodem anno. Constat autem Cyiirianum XV II Ual. Octoh. iiassum cssc, quo die iii Mar: : , :

Ordiiiatus est mense Septembri.


Liicii

Cerlum

itaiiuc duntaxat,

ordinationem post diem xiv

Seplcmbris contigisse.

Vcrum

dics cjus ordinationis,

duratio Sedis, ejusi|ue post Cornelii niortem vacalio


iii

otiscuro sunt. Liber Pontilicalis post Cornelii obiait

tuni

ccssassc e|)iscopatum dies xxxv, sed niinus

inlervallum verbis Cypriani magis congrnit. Pearsonius deccm dies, qui soli in Chronico llamasi veri
essc pnssunt,

ohitu Cornclii ad
(|ui (|uin(iue

sumit et tot menses adjicit, (juod ah cxitum Lucii numerari pnssunt;


,

tyrologiis utriusiiuc passio eelebratur.

Etnontantum

taiitum inlegri sunt. Eutycliius

quidem
,

eodem diemensis,sed etiam


tcrtia,

septiinana>, feria nenipe

ut ostcndit litlera Doniinicalis C, qua> tain hoc

menscs octo, Eusebius totidem, sed non intcgros Nicephorus Lucio haud septem integros, trihuit, (|ui
verilatem |)roximc attingere videtur. Uuareexistimat

anno, quam aiiiio (^hnsti (.clviii quoCyprianus martyrium fecit, in cursu erat. Annum nos edoeet Chronicon Damasi, in quo Icgitur, Cornelium scdisse a consulatu utrius^iue Decii 2isi/ne Gallo et Volusiano,
qui pra'senli
aiiiio

Pearsonius
dies

Luciuin Roma; ordinatum essc die Se-

ptenihris vigesimo (|uinto,


(t

mcnses (luinque integros,

decem

sedisse, et (jnarto die mcnsis Martii

nomen
post

(Uidere.

Neque

in

sequentem obitus cjus uUo modo


Stephaniis ipsc,
cessoris
qiii

rejici potest,

annum eum

anni insequentis obiisse.


reiula.

Qu

opinio ca^teris prwfe-

Nam

non audicndus Papehrocius loco lau-

mortem Lucii
,

Cornelii sue-

dato, uhi scrihit

Lucium

die xxiii

.lulii

praisentis

siaui et

episcopatum obtinuit, a consiilatu VoluMa.dini sedisse dicatur qui anno proximo


Papebrocius in Conatu
die

consulcs fuisse noscuntur.


existimat
aniii

amii Cornclii vicarium creatum esse, eidcm successisse die nona Octobris,ac sedisseannosduos, menscs octo, dies decem usque ad quartum MarUi anni
ccLiv.

Chronico-Historicoad Calaloguin vetcrum Pontiticum

Corueliian

(|uiiito

Augusti currentis

])osititius,

Prseterquam cnim quod vicariatus ille supusijue ad eum annum Lucius pervenire

morte alfectum, dic xiv Septemhris

Romam

noii potuit.

(1) 1n vftcrihus Calalngis. ut in Corbeicnfi, el Budieriano, Cornelius sedisse (iicilur et liber Ponlilicalis; in Fossatensi, el in Rfginas suecimim, nunc Vat. apnd Bollanduin : Amio
lib.

nnms duobus, mensihus

trihus, diebus decem : ila unn, mensibus duohus, dtebus trihus. Kusebins

vn, cap.
quo
(2)
lit,

2, iinnis circiter Irihus.

Mendosum

essc

Bucherianum calaloaum
inieiit, et

iu

cunsulibus desi^nandis, sub qnihus Corni lius sudit, atque etiam

in annis pontificatus, recte


ex-

observasse Pagium, notat Coiislantius pag. 12't, atque adeo sedisse volunt

miuum unum,menses

tres

tic

dies

decem;

ut A.

I).

2!il, die iv

Junii, Cornelius poutificatum


vii, cap. 2, vix oclo

A. D. 232, die .\iv Septemhris, marlyrium adeptus fuerit.

iMansi.

Lucius ex Eusebio

lib.

mensium
quo

spatio Pontificalem

rologioruin consensu die quurto, vel quinto Mariii; ex


praifnisse.

elicitur,

sedem tcnuit. Obiit aulem ex veterum ferme omnium inartynon menses octo, scd quitique tanluin solidos, ct duos incboalos EcclcsiaB
20(1 ct

linmaniter in Lucio

lahitur

Buchcrianus calalogus,

et liber Ponldicalis, ut ostcndll Coustanlius pag.

207. Electus est igilur

A. D. 252, et die quarta vel

quiiilii

Murtii auni iuscquenlis marlyr occubuit.

MaNSI.

CORNELir ANNUS
10.

2.

leni

CHRISTr 255.
hiisse,

H\
inde(|ue

Lacimn
(|iicjaiii

scribit.

S. Cyprianus litteras cotrmu/nicatorias ad Mciise Oclobri iiiciiiitc, Lucius a

ac

Uoma: taiitum cxcitatam


Eusel)ius
iii

factuin, ut

iie(|iie

Ciironico, ne(|ue diviis

|)orscciiloriljiis

iii

vilicdisciinicii addiictiis cst. Ciiiii-

t'i/prinnus tiiin oidiiiationis,


i|)SO

luin contcssiiis

sionis cjus ccrtior tactus csset,


litteras

cuui collegis
st;\tini

Augustinus lib. 18, de Civit. Dci, cai). Til, ne^iue Siilpihus Sevcrus eam nnmeraveriiit, ne(|ue Eusehius in Historia inartyrcs sub Gallo ct Volusiano passos memorarit.

coninuinicatorias ad
iioii

Lucium

tlcdit.

Imo Orosius

(iiii, lib.

7,
,

deccm

per-

Qiue (luidcm

siipcrsunt, sed earuiii satis discrte

secutioncs

(|uibiis

Ecclesia afllicla

cum decem

nicininit ipse Cyprianus in exordio ci)istolie ad cuin-

plagis, (luibus pcrcnssa est /Egyptus, confcrl, septi-

dcin post rcditiiin


fratcr
caiissinie,

niissic

Kt

nupcr

(inideni tihi,
te

inam plagam sub Gallo


pestileiitia,(|u;e

et

Volusiano deducit cx

K''^i'iil^i*'

sunius, cuin

lionore

oinne

propemodum gcims hominum


:

geminato in Ecdcsiaj suie adininistratione confcssorcni pariter ct sacerdotem constituit divina difJtnatio.

Laiinoius hoc ar^innciilo ductus id neyavit

Cy-

priaiius, iiuiuit, se (luidem sratulatum fuisse ait, sed gratulatum se per liltcras iion ait. Et revera Cyprianus sccum et cuni aliis episcopis de j;cinino Lticii honore gratulari potuit, (luamvis pcr alias ab citata

iiecudum niici dedit, non vero cx tormeiitis tidclibus intlictis. Cap. eniin 1 i. ait (ialliis Hostiliaiius regnum adcptus vix duobus aniiis cuni Volusiano fllio obtinuit. Exoritur ultio vioIaU nominis cliriet

stiani

et quateiius

ad prothgandas Ecclesias cdicta

Decii cucurreruiit, eatcnns incredibilinm


pcstis extenditur
:

morborum
gcncrali

nam

nnlla fcre provincia Uornana,


illa

htleras iion fecerit.


ait
iioii

Sed

ratio illa frivola

nam, ut

nuUa

civitas,

imlla doinns lnit,(iu;c uon

l*carsonius, Cyprianus ct collcyie signiticant, sc

minus

posl reditum gratnlatos esse Lucio,

quam

post ordinationem ct confessioneni eideni gratulati


fuerant.

Non

dicunt, se sibi
ct

sed

illi

gratulatos esse

Hac sola periiicieinsignesGaUus ct Volusianus; ubitamen Galluin ciim Hostiliano Decii tilio perperam confundit. Dioiiysius Alexandriiuis apud Eusebium lib. 7, cap. 2-2,
pestilentia correpta

atque vastata

sit.

tempore utro^iuc;
hi(|ue oinisit,
vertit,

male Launoius voceni sibi utronec vimejus peispexit; ne(|ue animadin ei)istoIis Cypriani for:

])ost(iuam locutus est de

iis,

(|nic

iii

Decii persccu-

tioiie Christiani passi esseiit,

de

iis

quse Gallo et Voail


:

hanc essc solemnem


,

lusiano impcranUbus sustinuissent,


scilicet

Post hicc,

niain

ut in
Iffitus

illa

ad Confessores de Mappalico
fortissimi et

post

persecuUoncm Decianam,
;

Exulto

ct gratulor,

beatissimi

faines

exccpit

Barltaris

videlicet

in

bellum et imperiuin

fratres, cognita lide el virtute vestra.

17.

Lucius

ct

Cornelius

papa

in exilium missi.
niiiius
fa-

Cum autein Callus imperator Lucium, iion


forUtcr

Komanum nndi^iue irrnenUbiis, qu;e quidem nos cum GenUlibus junctim pertuliinus, nain ea; irrupUones non minus Clnistianos quam Paganos af,

quam

Cornclium, conlessionem nomiihs

cere, et

plebem ad moiiendum pro lide christiana impcUcre videret, illum etiain pari exilio mulctavit. De (juo Chronicon bamasi tJic exul fuit. De hac rc
:

ea (luidem mala, (luibiis iios attriverant, soli sustinuimus. Vidctur hic lo(iiii Dionysius de Cornelii et Liicii PonUticum Uomanorum pcrsecutlixere, et

pra'cipue intelligcnda sunt

illa

Dionysii Alexandrini
1,

verba apud Eusebium


ait
:

lib.

7, cap.

ubi de Gallo
xal tt; u-juia;

Tiu; Uooij; avJfa; tcu;

iiEpl -rr; EifT.vT,;

aiiToO

TCfeo(i=ucvTa5 wfo;

Tov 0sov Yi/aosv.

UniE

Sic ValesiuS VCrtit:

iuviccm intulerunt, ac passi eoruin partcm toleravimus. Sed rursus oblectavit nos pax illa, quain nobis solis Deus indulsit. Cuin autcin brevissimo tcmporis spatio nos et illi respirassemns, repente ingruit lues illa, etc. Loquitur
tione. Qu;e auteiii sibi
sniit,

Viros sanctos,

qui pro pace et incolumitate ipsius


allegabant, insectatus
est.

Dionysius de peste
coepisse testatur

illa

generali, (luaj

antumno curin .-Ethioitia


aiini

preccs ad

Deum

Christo-

rentis anni exorta est,


;

|)hoisonus uUiir.uin

vcrbum

sic interpretatur,

cru-

qnanKiue Zonaras qUcB ideo sub liujus


iiivasit.
Iii

fiiiem.

deliter exegit. Scd, ut observat


est, agitavit,

Pearsonius, %iMit

post martyriuin

nempe

Cornelii, et Lncii reIeg;itio-

suissedibus ex[)ulit, in exilium misit,


,

nem, Alexandriam

Oriente ita^iue persc-

ut Coriolanus Dionysio Halicarnassensi dicitur ^M-f^ cxilio pcrpctuo multatus. Gallus aiJia EAaoe=u
,

cutio Sffivisse noii videtur.


19. Perseculio in

Africam non penetravit.

(1)

ita^jue

Conielium

et

Lucium cum
-irfsaesueiv

aliquibus ex clero

Roinano, qui iiroprie


exiho multavit.
18.

itm; tov oaov

dicuntur,
vexati.

Sed nec ea in Africa grassata. Cyprianus enim in epistola LXi, qua; Pamelio est lviii, indicare vidctur, persecntionem iion in Africa, sed tantum Uom;c
suscitatam fuisse, quando eidein gratulans de reditu Intelligimus divinae majestatis suo ab exilio ait
:

Ex his Dionysii Alexandrini verbis aliisque conjecturis colligo, Galli ct Volusiani persecutionem loca(1) Vix impelrare a nie

Sub Gallo

Christiani

Romcetantum

salutaria et sancta consilia ;

unde

illic,

neinpe Romaj

possum,

qiiin

S. Cypriani, in vila

illis

pra;iixa pag. (iU,

cum fere omnibus atalis noslra? criUcis ac pr;cserlim cuin clarissimo Benedictmo cditore (jperuu) ajnoscam turbinem perseculiouis sub Uallo et Volusiano ipsam quoi|ue Africam conipuisse. Prnbant id

Valeriani post de immmente quadam pcrseculione, qu;e emm intelligi vix p.issunt de persecutione egregie prnbal. mota. insuper et huc speclare Epistolam 81 cuntra alios diversa sentientss idem cl. editor persecutionem in carcere Decii ex eo intelliijimus, quod obiisse jain nogatianum (qui post Decu Namque ibi sermonem non esse de persecutione Hugatianiim iire^bjteruin fbiriosum perseveravit) el Felicissimum aperte designat S. Cyprianus, dum rugat lideles ut scquanlur in omnibus qiiodam modo veslcr num: populi impeluui, ait, priuium hosiiilium vobis iu carcere pra^paravit, et metatur

revelatioues tacla; Cjpriauo lioc

anno

^2.^1,

quinque vel sex annos

in Cliristianos

scnem, qui excipiens ferocientis ptMt;entibus, quos conlilcii quoque vus anleceJit. Quod ut consummetur in vobis assiduis uratiouibus Duiniuum deprecaumr, ut initiis ad siiiiima fuisse illis dicit piiinum husiufacial, et coronari. Suadet hic Cypriauus Confessores ut sequanlur Kogatianum pie:.byterum, a quo prffiparatum admunuisset illos, ul pr;esiuillos antecedere , nempe in clo. Insuper si luuc in carcere superfuissel Rogatianus, tium in carcere, et nunc pariter

ToMus ilL

""

82

CORNELII ANNUS 2.
sit,

nos

CHRISTI 255.

repentina persccuiio niiper exoiia


Cliristi

unde conlra
:

([ua coniineantur, qua; ostendere videntur, ChristiaAfricii',

Ecelesiam

et

Cornelium beatum martyrem,

vcl tunc

vcxatos fuisse, vel salicm a

vosque omncs s;ecularis i)otestas subito proruperit ut ad confundendos liocrelicos ostenderet Dominus, qua; essct Ecclcsia quis cpiscopus ejus unus, divina
;

l^aucis

diebus persecutionem cessasse.


iis

Nam

Cypria-

ordinatione deleetus
sacerdotali

(jui

cum
,

episcopo presbyteri
etc.

bonore conjimcti

Ubi indicare

videtur Cyprianus, inquit Lomtiertus in Pra?fatione

iantum inielligendus, qua; Decio regnanie passi esscnt, eo scilicet niodo quo de rebus magni momenii (ut fuit perseculio Deciana), qua; nuper acciderunt, sa-pe sermo habctur. Deni^iue, ut 21. Imperiiim Galli infaustum.

nus de

ad opcra

S. Cypriani,

perseeutionem Romae excitatam

ab hac persecutione

me

expediam,
Baii)ari

iia

brcvc Galli

ad coiifundendiis

lia;rcticos,

nempe

Novatianos, et

imperium

fnii,

toties(iue

in

Romanorum

ut

oslenderet

Dominus

(]u;d

csset Ecclesia, Ro-

terras irrucrimt, ut

mana nempe, de

(lua sola ibi ajj;itur, utpole in (|ua

Novatianus, non obstante Cornelii ordinatione, sese

exisiimandum sit, omiiium provinciarum impciii Romani prKfecios, potius in propriam conservationcm et populorum quietcm, quam
perniciem intentos
fuisse, ut recte
citato.

eligendum episcoiium volucrat. Pra-terea ne(|ue in Lucium, neque in altera ad Corneliuni, alicujus christiani in Africa sub Gallo passi meminit Cyprianus qui cmn dicat, ideo permisisse Dcum brcvcm banc et subitam persecutionem, ut ostmderet, non Novatianum, sed Cornelium verum esse ponlificem, insinuat, necessarium non fuisse,
epistola citata ad
;

in Chrisiianoru.m

Lombeiius loco

22. Lticii }iapa;

exilium breve fuit.

fuit.

Lucius

cum

comitibus suis haud diu in exilio


;

Causa

relaxaiionis a iiemine exprimitur


circa finem
rediisse

Pearsonius iamen

ut

aliae

provinci;p aftlifrcrcntur.

Cyprlano revelata, sed non tempns persecut/onis. Quod si quis opponat revclationes, quas de bac persecutione Cypiianus habuit, imo et popuitentes subito ab eo reconciliatos dicat, respondet Lombertus, Dcum quidcm Cypriano revelasse futurr.m perseculioncm, non vero tempus, quo ea contingeret, et utrum adversus univcrsam Ecclesiam deccrnenda foret. Cujus rei ratio ex epistola lvii Cypriani, Pamelio liv, deducenda. In ea is scribit, eam persecutionem Deciana acerbioreni futuram sibi a Domino revelatum esse Nos, inquit, quod fidei,
20. Persecittio

Novembris curreniis anni eos Romam non improbabilitcr existimai. Cyprianus enim iisdein liitcris, quibus Lucii rcdiium celcbnU, sub eadem persecutione adhuc duranie eum rcdiisse darc
osiendit
:

Rcgredieniibus vobis bieviafa iion cst in

episcopo confessionis sua? digniias, sed magis crcvit


sacerdoialis auctoritas, ut altari Dei assistat antisles,

et charitali et sollicitudini

congruebat, qua? erant in


;

conscientia nostra

protulimus

diem certaminis

hostem violentum cito contra nos exurgere pugnam non talem (lualis fuit, sed graviorem multo et acriorcm venire. Hoc uobis divinitus frequenter osieiiditur, etc. Idem habet in epistola Lviii, Pamelio lvi, ad plebem Thibariensem scriiita. Certum tamcn, Galli persecutionem Dcciana longe minus violcntam fuisse. Quare Deusquisimiles
appropin^juasse
: ,

sumenda ct facienda marnon verbis plebem, sed faciis cohorietur, et immincnte antichristo paret ad prcelium milites non sohim scrmonis et vocis incitamento, sed fidei et virtutis exemplo. In media igitur persccuiione Galli, cum nondiim pax expeciaretur, Lucius cum comitibus ab exilio revcrsus est, idque hoc ipso anno, post admodum breve exilium, quod ex Cypriani litieris post Lucii reditum sibi et collegis suis cognitum exaratis, certo colligi autumavit Pearsonius. Nam primo, nuper se Lucio gratulatuni esse de ordinatione et
qui ad confijssionis arnia
tyria

confessione

significat

diu

igitur

in

exilio

esse

Secundo, non tantum Lucium iiuper relegatum, sed et C(ynelium etiam nuper exilio niultatum ei pcrsccuiionem ipsam Roma' iiupcr cxoriam

non

potuit.

fuisse iisdem liiteris tradit

Intelligimus, fratcr

gratias certa

mensura concedere

solet,

Cypriano

ali-

carissime,
diviiK-c

et

tota

cordis

nosiri luce perspicinuis

quid de hac persecutione detexcrat,

et aliquid celarat.

majestatis salutaria et sancta consilia, uiule

Sie Cypriano Curubi in cxilio existenti,invisione

eum

dignatus

est,

qua senientiam passionis quasi jamjam


Sed
frequenter peteret, ut

illinc

repcniina pcrsecutio nuper exoria est, unde

contra Ecclesiam Christi ct episcopum Cornelium

futuram

ostendit.

ea vel uno dic

cum ille differretur, mox

caconcessio revelata

sed illedies dilationisaniium revera dcnotavit,

quem

Cypriauus post eam visionem vivere debebat.


eo die post

Nam
est,

annum cxactum
ejiis

martyrio coronatus
Vita.

bcatum martyrcm, vosque omnes, sa-cularis polestas hwc animadveriit, nunquam majus quam semestre spatium inter persecutionis hujusexordium et epistola; Cyprianica? scriptionem, nunquamquin^iiiemesire plenum intercxilium
snbiio proruperit. Quisquis
Cornelii et reditum Lucii iniercessisse putabit. Ita

ut testatur Pontius in

Cyprianus igitur
capiebat.

eum diem
etiam

aiiiiiim significare

olistat,

quod

in libro

Ncque contra Dcmetriadem ali-

non

Pearsonius cujus tamen raiio infirma. 2."]. Adverbimn nuper maf-nam latitudinem ha-

leni inluercnlur, etsolaliuin nli illo

rccipcrpnl. Igilur
(olei'averat.

si

lunc jam oliieratRogalianus,


etiara

in liac epislola designari


iJe

non potest Decii perseculio

in

qua

non morlem,
Cyprianus

seii

carcerem Roijatianus
lot

Nec

sermo

ibi

esse polest

persccutione sub Valeriano, cujus

primos impelus ipse

annis dctentns fuisse in carcere Rogatianiis videtur, quot a Decio usque Valerianum escurrunt. Igilur si Rogatianus cum socio martyr deccssit, ejus passio uon ail aliam quam ad perseculionem Galli et Volusiani referenda est. Sicut etiam sub Gallo et Volusiano in carlulit.

Nec

cqre detenti videnlur confessorcs illi, ad quos epistola hwc Cypriani dirigitur; nam si Valeriani persecutio illos corripuisset, tunc utique Cyprianus suarum etiam perpessionum, quas slalim exoriente persecutione toleravit, meminisset. Ncc est cur ah exilio, quod sub Valcriano sustinuit, scripla ha!C censeat Pearsonius, co quod asserit Cyprianus, ex loci conditione impediri, ne ad illos veniat. Loci enim conditio nihil est aliud hic, quam Mansi. dignitas et munus episcopi, nam martyres in carcere adirc, non episcopos, nec presbyteros, sed diaconos tantummodo mos erat.

CORNELir ANNUS 2.
bel.

mon.

CHRISTI 255.
siint,

83

Hoc enim
lemjioro
li(|ui't.

tcniporis
ali(|iiaii(lo

adverbium, miper, de
liieitiir,

sumptl

siiperstites Faustus, Eusebiiis, Cli:erciii

lonfjiori

ut ex

ipsomet

Dionysiiis, iiKpiil Valesius,

[lerseciitione

ad Stephaiuun papam adversus Jlareianum Arelatensem episeopum Novatiano stuCyiiriaiio


Is

ait

dcntem, epistolam i.xviu, l^amelio lxvii, serilieus Uuam vaiium est, frater carissimc ul Novatiano imper retiisoet refutato, nuiic aduiatores adliiu;
:

((

sub Valeriano dcdiietus non cst iii exilium, nec sii|ierveiiientes Mareotre eum iii liberlatcm asseriieriiiit; nec Caium ct Faiistiim jiresbyteros tiinc seciim habuit. Sed lia'c conligeruiit iii |iersecutioiie [laiilo
aiite

imperium
(i,

Decii iiice|ita, ut

i|ise

testatur in

eiii-

noliis |iatiaiiuir illiidere, ete.

Data ca epistola

aiiiio

stola
lib.

adversus (lermaiiiuu, ([iiam relert Eiisebius in


cap.
iO.

tCLiv, ipso Pearsonio teste, et iNovatianus aiiiio ccli

Deiiide

dicit

Valesius

Dionysiiim VoluEii-

retusus; (|iiaiido missi iu Atricam a Novatiaiio Maxi-

77io7-bi

nomine
[ler

[lestein iiitclligere, (|iia' Galli et


cst.

mus

[iresbytcr, et Aiifieiidus diaconus, et Maelicu- et


\\i-

siaiii

tcnqioribus grassata

At

lieet

veruin

sit

Loniiimis, ut apparet ex epistola Cypriani lxvi,

seliium
et

vocem,

vido;,

[lestcm intcUigerc,

cum

Iiiem
iii

melio

XLi,

co anno seripta, ut rcctc Fclhis in Notis

gravius

malum

senqier deiiotct, ca tameii,


ct

([lue

observavit. l'lura alia passim excmpla occurrent, ex


quibiis patchit, illud
aiino> referri.

e[iistola

ad Did\iiiiini

Domitium

serihit Dionysiiis,
et Gal-

adverhiumad plures(|uaii(lo(pie Quamolircm incertum, aii sub liiijus


initio se(iueiitis,ut

jiartim
lieiio

sub Decio, partim([ue suh Valeriaiio

acciderunt.

anni flnem, vel

Baronius credidit,

20. iJecio i^nperante pestis 7io7uIum cxorta.

Liicii reditus conti^erit.

Certum

taineii.

(^yprianum
lxi, (|u;c

de eo certiorcm factum scripsisse cpistolam

Pamelio

est lviii, in (lua ei


Is

de eodem mai;nopere

gratulatur.

ordo episiolanim hoe anno a D. Cy-

Quare non Eusebius, sed ipsemet Valesius fallitur, ([ui putat eam ad Didymum et Domitium c[iist(ilam datam csse, regnante Dceio, ut ipseinet ait in Notis ad lili. 6, cap. iO, et lib. 7, cai). 20. Ea eiiim Viih^riiino et Gallieno

priano datarum juxta Pearsoniiim laudatum.

iin|)erantilius scri[ita,

anndrum. Restat, iit de pestilentia hoc anno cxorta agamus. Cedrenus de Callo et Volusiano lo(]uens ait Eo tempore petis invaluit, ab .Etliioiua iii Occiduam us(|ue tcrra? partem propagata iic^iue iilla fuit urbs ejus expers,
24. Pestis quiiidechn
:

ut testatur

((

Nicephorus hb. 0, ca|). 18. Dionysius Alexandrinus iiondum pace Ecclesiis a Gallieno reddita, alias (|uo([iie de Paschate festas composuit epistolas. quariim

mult;!' etiam bis ea lue infestatic. Obtinuit


ccppit

annos xv, autumno, et desiit sub ortum caniculic. Qua; Cedrenus ab ali(|iio anti(pio auctorc mutuatns, et
lib.
i,

uiiam ([uidem ad Flavianum dedit, aliam ad Didymum et Domitium. Imo i[)semet Eusebius lib. 7, Pneter ca]). 20, idem manifeste insiiiuat, dum ait
:

supradictas epistolas idem Dionysius Paseliales


(|uas

illas

habcmus

e[iistoIas tiine

lcnqwris conscripsit.

forsan a Philostrato, dc (juo Evagrius

cap. 29,

Harum unam
Didymo,

dum
et

loqiiitur de peste, quse Justiniano imperante,


saiviit
:

Flavionunciqiavit; alteram Domitio ac ubi Eusebium de rebus imperante Gal[lerseculione

pcr plures annos

Lues

ista, iiKpiit,

perdiios

lieno gestis loqui certissinium. In ea ita(|uc epistola

quinquaginta annos grassata est, cunctas, (|uai prius grassata sunl lucs, supergressa. Naiu Pliilostratus

Dionysius, qu;c in

Deciana pertulit,

obiter narrat, ac postea dicit se

quidem miratur, quod sua ictate


sit.

pestis

quindecim

loco coiicludi,

nunc in deserto Libya> Faustum vero, Eusebium, et Clia'reesse, post illos, (jui7no7'bo

annis grassata

Georgius Synccllus anno primo

monem diaconos su[)crstitcs


co7isumpti
[lore,

Aureliani imperatoris meminit Philostrati Atlienicn-

su7it,

regnante

scilicet

Valeriano,

quo temin

mcntio apud Vossium, lib. 2 de liistoricis Gnceis, ubi de variis ejusdem nomiuis historicis sermonem Iiabet. Zonaras eamdeni subGalloetVolusiano pestem recitat, annossis

historici, cujus

tamen

niilla

qiiemadmodum et siib Decio Dionysius biiam relegatus est. Unde Dioiiysius in e|)istola
sus Germa7iu77i, qu;e extat a[)ud
cap. 2, lo([uens de

Li-

adverlib.

Eusebium

7,

secunda

siia

pcrsecutione seribit

(lue

etiiim

Iianc

xv durassc tradit. Quod vero Baronius pcstem decennalem fuisse scribit, acceptum id

a Pu77ipo7iio LfPto recenti futilique historico.

Eam vero sub Gallo


tropius, Jordanus
lib.

23. Pestis snb Gnlto, no7i vero sub Decio orla.


et

tatos scriptores diserte testaiitur

Volusiano ortarn pra>ter eiuterque Victor, Eu19, ac

Faustum, Eiisebium, et Cha^remonem secum fuisse, quando ab iflmiliano pricfecto iu exilium missus est. Hanc autem epistolam Gallieno ini|>craiitc datam, indubitatum. Deniquc nontantum antiquos scri[)torcs omnes, qiii de hac [leste locuti sunt, sed etiam num-

mos

Valesius coiitrarios Iiabct.

Nam

in postica [larte
:

de Rebus Geticis, cap.

([uorumdam
T.vuis.
riaiii

Galli el Volusi;iiii legitur

apollo

s.vlu-

Paulus Orosius. Valcsius tamen in Notis ad lib. 7 Eusebii, cap. 1 1 contendit eam sub Dccio grassari cocpisse, Euscbiumque deceptum, qui, qua; scribit Dio,

Qiuc etiam verba tani .-Emiliani, ([uam Vale-

Augustorum niimmis
Decii Augusti

inscri[ita,

cum tamen

nuUum
re77i

numisma

Apol/i7iem Saluta-

nysius Alexandrinus in epistola ad


initium, Valeriano
gisse narraverit.
Ilii

Didymum
dicit.

et

Dose

repnesentet, ut videre cst apud Mcdiobarltum


et ([Uie
iii

et

Gallieno impcrantibus conti-

in

Numismatis Impenitorum,
i^iiEferunt,
iid

cam

inscri[)tio-

Dionysius duo

Primum
Secundo

nem

ab

anti^iuariis

studium liorum
iiondiim exorta.
IJnstilia/ius
iitr(i(|ue

cum

Caio et Fausto vinctos duetos, sed superveiiien-

imi^eratorum

restingiieiidam [lestem nierito rcfeiiii[)eraiile [lestis

tibus Mareotis jier

vim
tX

abstractos esse.
a.i-:k

ait

rantur. Dceio ila([ue

DionysiUS
u-o"/.:i99=vT=;

Siixovoi ii

ToOc

Ev

Tii

voou

TiXEUTT.divTo'.;,
,

27. Uoslilinni Aurj. obitus.

Cum

Oxjaro;, Eua;6'.o;,

\i<.^-i.<tMi ,

id

CSt

ut VCrtit

Aiigustus peslc consuiii[)tus

fiicrit,

ut ciini

Valesius, o diaconi \ero post

illos,

qui

morbo

con-

Victore initio ejus imjierii diximus, regnavit us(|ue

84
,1(1

LUCII

ANNUS

1,

CHRISTI 256.
(licitur
:

auUimnum

i)r;rsi'ntis

anni, (|uo iitstilentia orta.

Arr..

poktif. tr. p. cos. desig. Quare in an-

Multa cjus suiicrsunl nuniisniata lam grxca quiun latina ai)iul anti(|uari(is \i(lencla. Setl de relnis alj eo
gestis nulla a|)U(l scriptores Ilistoria!
tio.

num

sciiueiitcin

consul dcsiynatus fueral

cum

Volu-

siano Augusto, qui eo anno


sessit.

secundum consulatum

Augusta; menin

Extat Hostiliani

nummus

apud Goltzium

quo

LUCII

ANNUS

1,

GHRISTI

250.

4.

Consuhs.
collefj;a

Cliristi

anno ducentesimo quin:

administratione confessorem pariter et sacerdotem


constiiuit divina dignatio.
tibi

quagresimo sexto,

ponitur Maximi consulatus, sed

Sed

ct

nunc non minus


gloria ct laudibus

male

cum

Volusiano secundum

nam

cx an-

ct

comitibus tuis, atque universte fraternitati

tiquis inscriptionibus corriyitur crror,

quibus secun-

gratulamur, quod
vestris

cum eadcm

dus Volusiani consulatus cum secuiulo Galli recensetur anno superiori, cum tribunitia potestate pro annis imperii, ex more, secundo aucta. Nec cst quod
lcrtius hic Volusiani consulatus possit a|jponi,

reduces vos denuo ad nos fecerit benigna


et larga protectio;

Domini

ut pascendo gregi pastor,


et plebi

et guliernanda! navi guberiiator,

regendic

cum

rector rcddcrctiir, et appareret relegationem vestram


sic divinitus esse

nonnisi

secundum

gessisse, ex

iisdcm antiquis

num-

dispositam

non ut episcopus
in tribus pueris

rele-

mis appareat;
sulatus,

nam

ultimo anno ejus imperii, (juo

gatus et pulsus Ecclesia! dcesset, sed ut ad Ecclesiam

tribunitia potestas (|uarta ponitur, secundi itcm con-

major
fuit

rediret.

Neque enim

minor

quem

bicnnio ante j^esscrat, repetita meiitio

martyrii diguitas, quia morte frustrata, de ca-

habetur. Sed cjusmodi inscriptiones in tine hujus

miiio ignis incolumes exieruiit; aut non

consumma-

de {[noto tcmpore, quo ii regnarunt, a;;(!mus, a nobis ponentur. Porro loco Volusiani, restitucndus est Valerianus, qui hoc anno primum suum
anni,

cum

tus Danicl extilit in suis laudibus; quia qui leunibus

missus fucrat ad pr^dam, prolectus a Domino, vixit ad gloriam. In confessoribus Christi dilata maziyria

consulatum

gessisse, ex antiquis

nummorum

inscri-

non mcritum

confessionis

minuunt, sed magnalia


illustres

ptionibus reperitur; qui item ex iisdem anno sequenti

divina> protectionis ostendunt. Repra.'sentatum vide-

secundum
l>ariter

gessisse

consulatum habetur. Quomodo


ct

mus

in vobis,

quod apud regeni fortesatque

autem, regnantibus adhuc Gallo

Volusiano, ipse

pueri praedicaverunt; ipsos (luidem paratos esse ar-

acdamatus

cst

impcrator, dicemus inferius.

dere llammis, ne diis ejus servirent, autimaginem,

2. Liicio

C>/priani(S.

Hoc ipso anno


illi

Romam

reverso per lilteras qratulatur

Lucius papa confcssor

antea relegatus, ab cxilio relaxatus,


tur.

Romam
;

reverti-

Deum tamen qucm cole(piam fecerat, adorarent bant qucmque ct nos cohmus, potentem esse ut eos de camino ignis eximeret, et de regis manibus ac
:

indultum sit, ut Romam, ex (jua exulabut, rediret, haud facile est exploratu ((uando(luidem persecutio adhuc instaret, in qua idem postea martyrium est consecutus. Porro de reditu cjus nulla alia atfertur caiisa in libro de Romanis Pontilicibus, nisi quod divino nutu id accidisse dicatur. Reversus Lucius cum esset in Urbem, moxtum Cypria-

Cur autem

pcBuis praisentrfus libcraret.

Quod inveiiimus

in con-

fessionis vcstra; fide et in Domiiii circa vos protectione

nunc gestum

et

cum

vos parati fueritis et prompti

omne
4.

subire supplicium,
,

Dominus tamen vos

pisnaj

subtraheret
<(

et Ecclesia' reservaret.

Regredientibus vobis, abbreviata non est


,

episcopo confessionis sua; dignitas

sed magis crevit

nus,

tum

coIlegiB episcopi Africani ei congralulantes,

sacerdotalis auctoritas; ut altari Dei assistat antistes,

ad ipsum scripseruntepistolam,liauddiu postpriores litteras ad illum datas, quam liic libuit recitare, (luod
niult^i

habeat ad rerum atque

temporum

elucidatiti-

ad confessionis arma sumenda, et facicnda marnon verbis plebem, sed factis cohortelur, et immincnle Antichristo paret ad pra>Iium milites non
(lui

tyria,

nem maxime
3.

opportuna.
'

solum sermonis
virlutis

et vocis incitamento,
,

sed

lidei
,

et et

Cypiianus cum collegis Lucio fratri salutem. Et nupcr quidemtibi, frater carissime, gratulati sumus, cum lc, honore geminato, in Ecclesia) suk

cxcmplo. Intelligimus

frater carissimc

tota conlis iiostri luce perspicinnis diviiia^ majestatis

salutaria, et sanctaconsilia, uiule

illic

repentina per-

secutio
'

luiper exorta

sit,

inde contra Ecclcsiam


,

("ypr. epist. lviii.

Christi et

cpiscopum Cornelium beatum martyrem

. ;

rATCri

ANNUS

ciiRisTr 256.
Al) .Kthiopia erim

vos(itie
iit

omnes

s;iTiilaris pofestas subito proriiiicrit;

originom sumpsisse, in univor,

ad roiifmidiMulos

lian-elicos ct rctiiiiilciuliis, ostcii-

sunKjue prope orhcin progressam

vix intra decen*


:

(lcrct
cjiis

Domiiius, qvnv

cssct

Ecdcsia;

(|uis episcoiius

nium

(|uievisso

'

tradunt; de ([ua liac Orosius


l^cclcsias edicta Docii

uiius, (livina onlinatione olcctus; ijui

cum

epi-

Exoritur ultio

violati nomiiiis Christiani;

et us(iue

scopo presl)ytcri saccnlotali lionorc coiijuncti; (|uis adunatus et vcrus Clu-isti populns Doininici fiicj;is
charilate
scret
ret.
:

adco ad profligandas

cucurroextencivitas,

runt, eatonus incrcdihiliiim


ditur; luilla fero provincia

morborum
illa

[icstis

conncxus;
contra
,

(|ui essent, (juos iniinicus laees-

Romana, nnlla

(|ui

(|uil)us

diabolus
ct

utsuis, parccH.Trcticos

nuUa domus
cladcs
,

fuit

(lua'

non
sit.

gonerali pestilentia
ipso.

Ncijue enim persc(|uitur

inipugnat Christi
Christi.

correpta atiiuo vastata

Hac

Ejusmodi

adversarius nisi castra et

niilites

nonnisi impietatem iiumino iilciscente, per


,

prostratos semcl et suos factos contenniit ct pneterit

angelos malos immitli soloro

sed ad Evangolii pro-

eos qua-rit dejicere, quos videt stare.


S.

Atque utinam nunc facultas dnretur,

frator

carissinrie, ut interesso illic vohis refiredientihus pos-

semus,
ris ipsi

qiii

vosmutua

charitati! diiif^innis, ut

advenca^te-

tus vestri kvtissimum fructum pnosentes

cum

foctum a Dco permitti, plane domonstrat Gregorius Nyssonus % dum luom Noocasaroa) in Ponto exortam, cuni Grcgorius Thaumaturgus illam suscopissot Ecclosiam administrandam et causam ejus, atquo progressum , simuhiuo niodum describit his
,

(juoque

omnium

capercmus. Quaj illic exulfatio fratrum? qui concursus at(|uc complevus


vix vultus ipsi
satiari.

verbis
7.

Cffiterum

quod universa natio repente a

occurrcntium singulorum? Vix oculis adhiercntiuni


potest satisfieri;
atiiue ociili vestri

gra!canica vanitate ad agnitionem veritatis traducta

plchis

possunt videndo
coijnoscere
illic

De advciitus

^audio
sit

fraternitas ciepit, (lualis ct^iuanta

sccutura, Christo veniente, hetitia; cujus (juia cito


appropiii(]uahit adventus, imatijo jain (|ua'dain pi\Tcessit in vobis;

admirotur quidcm (inicunKiue hoc scriptum Nomo vero tidom dctrahat, sed ad dispositionem atque consilium respiciat, quo tanta mutatio facta est eorum (lui a mendacio ad voritatem traost,
leget.

ducti sunt.

Nam
,

ut ([uo

modo

Joanncs praccursor cjus


sic

porihus accidit

quod in quod ad

priniis sacerdotii ojus


roIi(|ua

temmiracula festinans

ct pi\Tvius

vcniens prapdicavit Christum venisse, nunc cpiscopo confessore Domini ct sacerdotc


,

oratio pnctormisit, nuiic rcpotitum al^iue

resumptum
uiiiversales

re-

exponam.

Feriio

quTdam

puhlica

et

deunte appareat et vero pro nohis ego


has ad vos
lida
litlcras

Dominum jam
et

rodire. Vicarias

erant in urbo

colleym et fraternitas omiiis


ct re-

quodam

ritu

dTmoni cuidam domostico, patrio ac moro solcmni celehrari consueta!;


urhanis celobrandas imiversa pro-

mittimus, fiater carissimo,

ad (juas uiia

cum

pra^sonlantos vobis per epistolam jj;audium

ohsequia

cliaritatis

nostrum, cxpromimus: hic quoque in

sacrificiis at(}ue in

orationihus nostris iion cessantos

Deo

Patri et Christo fllio ejus

Domino

nostro

f^ratias

peinodum gens ex tota ea rogiono confluehat; atque eorum qui concurrorant, thcatrum plonum orat, et eorum qui postrcmi aftluxcrant, nuiltitudo sulselliis undique suporfundohatur; at(|U(! omnibus ad spectacula at(iue acroamata orchcstram intueri cupienti-

agere, et orare paritor ac petere, ut


atiiue perficiens,

(|ui

pcrfectus est

custodiat atque perficiat in vobis

bus

plena scena tumultus ct tropidationis,

irrita

confessionis vestra" gloriosam

coronam

(jni

et

ad

pnestigiatorihus mirahiliunKiuo spectaculorum aiiiticihus ostontatio crat; tumiiltii sose

hoc vos fortassc revocavit, ne gloria


si

essot occulta,

mutuo

consti-

foris essent confessionis vestrre

tyria.

Nam

victima, (lua;
,

consummata niarfratornitati prabet exem-

paiitium

non modo ohlectationem musica? impe-

diente, sod ne circulatorihus ([uidom et pnostigiato-

plum

virtutis et fidoi

prTsentibus debot fratribus

ribns suas artos ostontandi tompus concodente.

Tum

immolari. Optamus te, carissime, sempcr beno valere. !la;c C\ prianus ac colIegT, siniul(|uo populus ad Lucium papam, quem sequonti anno martyrio

vero

communis ab omni muUitudino erumpit vox,


cujus dicm fostum agobant, imploranillosihi laxitatem fleri
et

damonom,
tium,

ab

petentium. Postea,

coronatum dicemus. (i. Lne f/rassante per totum orbeni, Grefjorii Thaiimdturfji in Pouto et Cyfjrinni in Africa officia. Quod vero. duabus quas diximus excoptis, nulla sit mentio Cyprianum ad Lucium alias dedisse lit-

quam autom
sermo

omniI)us simul lo(iuontihus


civitatis

in

altum
adhi-

vox toUebatur, ac totius


esse videhatur,

velut unius oris

quo

ha! preces

damoni
:

hel)antur; erat

autom

precatio (ut ipsa verha ejus

andiantur) Jupiter, fac nohis lociim

audito sane

teras,

causa fuisse credimus, quod, peste exorta atque per totum orbem grassante interillud in
.

maiinus

illo

vir sono

nominatim invoc;nntium dTmoflori

nem, a quo

laxitatem civitati

peiohant
optaront.

quoait

ceptus fuisse videtur usus scrihendarum litterarum, ac onmis que alias esse solot human;e vitcB consuc-

dam
ipsis

ox

adstantibus

ad

eos

misso, laxit;item

mox
8.

d;itum

iri

majorein

quam

tudo

consentiant,

quoquo scriptoros ct alii - aH|ue luem immensam sub Gallo et Volusiano orhem vexasse; (juam non ante porsocutionem in Christianos ab illis instauratam, exortam fuisse, quod
;

cum

othnici

'

Hac autom ah eo voco tan^iuam


et

tristi

([ua-

dam
forlas

sontcntia prolata, pestilentia fi'0(|uonteni illuin

agentium

ludos celohraiitium conventiim

excipit.

Ac

statim tripudiantiuin choris lamontalio

nulla antohac ejns mentio haheatur, existimanuis.


'
'

Eulr. inGallo et Volus.

romp

LiTt. in

Galln et Vnlusiano.

Oros.

lib.

vu.

c.

21.

Euseb. in Chron.

'

Greg. iNyss. orat.

Gregor. Tliuurnat.

86
miscebaUir
yolu|>tates
;

LUCII
aiieo ut in

ANNUS

CHRISTI 256.
Dionysii ' episcopi Alexandrini tunc suo loco dicemus inferius.
scrijitis

luctiis et calamitates ejus

rum, ex
litteris

converterentur;

cnm

pro jilausibus et
cantusfiue

cantu tiltiarnni,
lugulires

alia; sujier alias nacnia),

11.

Deeadem quoque
*

lue Africaminfestante, de-

urbcm passim

invasissent.

Cum
,

enim

scci-

que

sancti Cypi-iani scdulo officio


tradit
:

tunc crga lideles

mel mori)us homincs aggressus


tius propagabatur,

esset

opinione

unj)enso, ha;c Pontius


luesdira, et detestabilis
ros per

Erupit j^ostmodum
sede abrupto

atque serpebat ignis in modum adeo ut a^des quidem sacnc quo spe sanationis atque remedii confugiebant iis (|ui morbo pcribant repleta^ fontes vero aqu;pductus, scatnriginesipie ae puiei, eorum quos atrocitate morbi sitis exurebat referti essent; in quibus a(|ua

morbi vastitasnimia, innume-

domos depascens
,

diem

poj)uIos a sua

quemque
j^er

imjietu

raj)iens;

continuatas

vulgi trcmenlis invasit.

ordinem domos Horrere omnes, fugere, vitare

contagium, exponere suos impie, quasi


morituri, ctiam
dere.

cum illa j)este

mortcm

ij)sam aliquis posset exclu-

morbi incendium rcstinguere non valebat;

(jui

semel

Jaccbant interim tota civitate non tam corsortis

morbo correpti
atqiie

aquam snmptam, antcquam eam sumpsissent, affectis; muUi


esscnt, perinde post

pora, sed cadavera j)Iurimorum, et misericordiam in


se

transcuntium contcinplatione

mutuie

llagi-

item ultro transierunt ad sepulcra, eo quod superstites sepcliendis mortuis non aniplius sufliccrent.

Nec inopinato malum liomines

invadei^at;
,

sed

si

Nemo aspcxit iliud, lia nemo similis eventus nemo fecit alteri, quod sibi
tabant.
:

j^ra^terquam lucra crude-

recordatione
lieri voluit.

trej)i(lavit

spectrum quoddam ad eas a;des quibus pernicics imminebat, accederet, ita certum exitium subsequeretur.

12.
fex,

Quid inter luvc egerit Christi

et

Dei

j)onti-

qui pontifices

mundi hujus

tanto plus j)ictate,


est \)vx-

quanto religionis vcritate pra'cesserat, scelus


tcrire.

est,

Ut igitur causa morbi omnibus patefada nempe quod d;pmon ab ipsis invocatusmalestul9.

iorum ac miserorum

jjreces impleret

qui lianc, quaj


:

morbum secuta esset, laxitatem in urbe efficeret magnoisti viro supplices fiunt, orantes, ut per eum
quem
lum
ipse

Aggregatam jirimo in loco inio jilebem de misericorditC bono instruit docens divina; lectionis excniplis, quantum ad jiromercndum Deum jirosint officia pietatis. Tunc deinde subjungit, non esse mirabile, si nostros tantum debito charitatis obse^juio
;

revera

Deum agnosceret ac pra^dicaret cum soDcum esse et in omnes imiierium habei-e


,

foveremus
(juid

eum

jierfectum posse

fieri,
;

qui

jilus ali-

publicano vcl ethnico fecerit


(jui jiro

qui

malum bono
,

confiterentur, mali

impetum
illud antc

sisteret

ct inhibcret.

vinccns, et divin;p clementitT instar exercens, inimicos (juoque dilexerit


sicuti
;

Nam cum

spectrum
,

domui appareret
ratio crat,

futuram pestem alicui ac protinus desperationem vito!

j^ersequentium salute

una periclitantibus salutis Magnus Gregorius ingredcretur, ac per prcces morbum, qui donuim invasisset, repelleret atquc sunuuoveret. Cum autem celeriter per eos, (jui iirimi earatione servati crant, ad onmes fama permanasset omnia qua; prius vanitate at(iue
habitatoribus injiceret;
si a>(Ies illas
,

Dominus monet et hortatur, orarit. Oriri facit Dens jugiter solem suum, et |)Iuvias subinde nuseminibus
imj)ertit

triendis

^ exhibens cuncta

ista

non

suis tanlum, sed ctiam alienis. Et qui se Dei


filiuni csse j)rofitctur,

etiam

curnonexemj)IumP;itris
:

imilatur? Hesj^onderc nos decet natalibus nostris

ct

quos renatos
congruit
j)artus
;

j^cr

Deum

constat, dcgeneres esse

non

stultitia

adducti curabant, omittebantur oracula, sapeculiaria, in delubris

sed j^robari potius in sobole traduccm boni

crificia

simulacrorum com-

a^mnlatione bonitatis. Mulla alia et (juidem


proetcreo, qnaj tcmjierandi

moratio; omnibus
et

magnum

saccrdotem intuentilius,

magna
Iioc

voluiuinis ratio
;

unoquoque cum adse, totiusfamiIi;i! sua^ servanda gratia, allicicnle. Merccdem autem ab iis qui servabantur, salutem animarum consequebatur.
10.
;

iioii j)atitur j)rolixiore

sermoiic rcplicari
;

de (juibus

tantum

dixisse satis est

quod

si illa

Centiles pro

rostris audire potuissent, forsitan statim credidissent.

Cuiu ergo ejusmodi ex]ierimento pietas sacerdotis patefierct non amplius differendum censebant, (juin mysterium approbarent, qui per opera virtutem fidei cognoscebant; adeo illis omnibus saqui enim in saiiitate ad nitate morbus validior erat
;

Quid christiana plebs


est?

faceret,

cui

de

fide

nomen

13. Distributa sunt ergo continuo proqualitate

hoiuinum

at(jue

ordinum

ministeria. Multi qui an-

gustia jiaupertatis beneficia sumjitus exhibere

non

approbationem mysterii rationibus infirmi essent, corj)oraIi morbo ad fidem convaluerunt. Atque ita simulacrorum cidtus errore deprehenso, omnes ad nomcn Ciirisli traducebantur pars urgente morbo ad pars ctiam fidem in veritatem quasi luanuducti
; :

poterant, phis sumjitibus exliibebant, compensantes


jiroj^rio

labore

mercedcm

divifiis

onmibus cariorem.
placeret ct

Et

(juis

non sub tanto doctore


Christo, ct

iirojieraret inveniri in

parte ali^jua talis milifia!, jier


P;itri,

quam

Deo

ct judici

tam

boiio interim sacerlargitate

Christum, quasi munimentum quo tuti essent, adversum pestem objicientes. Hucus(|ue Nyssenus de lue
Pontica, at^jue ejus curationc di vinitns facta.

doti ? Ficbat it^Kjue

exuberantium opernni

quod bonum
fidci.
raliili jiietate

Totam in-

ad omnes, non ad solos domesficos Fiebat j)Ius ali(juid (jnani de Tobi;c incomjiaest

super iflgyptiuu liistemjioribusapestc vexatam fuisse, Eusebiustradit in Cbronico; scd^jnomodo vehementior recruduerit,
ptii

signatum

cst.

Ignoscat
;

ille,

et ignoscat

cum

sub Callieno inqieratore /Egy-

iterum, ct frequenter ignoscat aut (ut vcrius dixetamctsi ante Chrislnm jilin-irim) merito concedat
,

fame

et bello, civili(jue discoidia dirissima pressi


'

sunt, et quce erga morbidos fuerint officia Christiano-

Euseb.

lib. vii.

c.

H.

Ponlius in vita Cypr.

'

Matl. v.

LUCII
muiii licuit phis

ANNUS

CIIRISTI 250.
.sio

87
di-

aliiiiiid licuisso iiostr.lirislnm,('iijiis


:

fucrit diviniUis oxiirohnitiim, inforius tnidit,

f('m|Kiriiiiis iilcnitiKld (lclictui'

iiccatds

illdsarc^cct
IIucus(|ih;

ccns

((

l)oiii(iuo

ut

iii;uiilcstiiis diviii;e

[irovidentia!

pntjectds sui taiiliim f^oncris collif^diat.


Poiitiiis (lo

jiidicia clarescorcnt, ([uod

Dominus

pi^cscius futuro;

Cypriani et Christianorum ofliciis timi oxliiliitis.Qiiod vorosulHlit: Histam tioniscttam (liis


actilius siiiiorvonit
est,

nim

suis consulat ad voiaiii salutom

cuin (luidam

do collogis

et cons;iccrdolilius nostris.jam infirmitate

oxilium

haml

sic
;

accipiciuium
scd (piod (ut

dofossus, et do appropiiKiuanto iiiorto sollicitiis,

com-

ut lioc

aiiiio

Cypriaims oxulavorit
ciim hios

moatuin
[iTiic

sibi

procarotur

astitit

(lo[irecaiiti

ot

jam

doiTionstratum

(^st)

illa niultis

annis pordii(iiiaii-

morionti juvenis lionorc


ct

et

majcstate vcneraet

ravoril, his so ofticiis pie Cyprianiis oxercuit,

bilis, statura oxcolsus,

clariis as[icctu,

quem

diu

[lostis illa

iii

Africa vijruit, (|uam postoa socuta

assistcntem sibi vix possot Iiuinaims aspectus oculis

est pcrs(H'iitio in

1i.

Libmm

Qiiod

ifiitur

Ecclesiam a Valorianocominota. de Mortalitatc scribitCypriainis. ea urfifonte mortaUtatc, ait Poiitius


,

carnalibus intuori
rat

nisi ([iiod

talcm vidcre jam poteillc

de stcuIo recessiirus. At

non

sine

([uadam
:

aiiiini ot

vocis indignationc infremuit, et dixit

P;di

ad

li.Tc

toloranda, et ex

officiis

jiietatis

ad diviiiam
;

timetis; exire iionvullis; ([uid faciam vobis? Incre[lantis


citis,

{jratiam

pnnncrendam ipsum suos


(pKxpie oratio
:

iiistituisso

cjus
ti-

[daiie arffumciiti illa

ost,

cujus ost

vox et monontis est (|ui de [lorsocutione sollide accersitione securis, non consentit ad pra;;

tulus,

De
;

Mortalitiite

(|ua

cum

dcliilos

ad toleranvita', aiiiore (pii

sens desiderium, sod consulit


17.

iii

fiiturum.

tiain oxcitot, ot

ad contemptumliumaiix'

Audivit fratcr nostor collega moriturus,

CTlostis

tuin otiam any^usti pectoiis hoininos,

([uod CTteris dicerot;


lioc audivit
bis.

nam
;

(|ui

moritiirus audivit, ad
iioii sibi
ille,

ofrendoicnlur, (pKKl dehitum Gontiliuin crudelitati

ut diceret

audivit

sed

iio-

supplicium Christianos tiuotjuo portinjj;orot, his alloqiiitiir vorliis Movot (luosdam, (piod sit noliisciim
:

Nam

quid discerot jaiu rocessurus?


,

didicit
,

imo
(jui

((

iiobis

remanontibus

ut

dum

sacerdotem Dei
essc

commmiis. Qiiid onim noliis in hoc immdo noii conimune cum ca'toris (piandiu adimc socuiidum lo^om prinia> iiati\itatisinaiicl caro Quinimo si ([iia ista communis'!' Et post ali(pia
caioris mortalitas ista
, :

coimneatum petebat
(luid cunctis expediat,
ipsis

iiicropituni

comperimus,

agnoscorcmus. Nohis quo([ue

minimis

ct

extremis ([uotics revelatum est

((

conditiono, ([ua loge crediderit christianus, noscat ot


teneat
;

sciet,

pkis sihi,

laboraiulum, cui magis


tiono luctandum.

quam ctotcris iii hoc sa'culo sit cum diaholi impujjna-

(|uam fre([ucnter atque manifesto de Dei dignatione [irTceptum cst, ut constaiiter, assidue, et publice [inrdicarcm, fratres nostros non esse lugendos accersitione Dominica de sa^culo liheratos, cum sciamus

quo

h.oc, qu;o

Christianis
rat, sic

Sed (|uain dispar accideret iitrisejusdem cladisviderotur, Geiitilihusac collata ivqna mensura, post miilta decla:

non eos

amitti, sed pra-mitti, recedentes pra?cedere,


;

ut proficiscentes, ut navigantes solent

desiderari oos
hic atras

debore, non plangi


vostes, quaiido
rint;
illi

noc

acci|iicn(Ias esse

dicons
;

((

Multi ex nostris

iii

liac

mortalitate

ibi

iiidumcnta alba jam sumpseGeiitilibus, ut

moriuntur
rantur.

lioc ost,

multi ex nostris de saeculo liheut JudfEis et Gontilihus ot

occasionem danduin noii esse


;

Mortalitas

ista

nos merito ac jure re^irclieiulant

(|uod,

quos vivcre

Christi hostihus postis est, ita Dei servis salutaris ex-

cessus est

et

paulo inferius

45. Improvidi et ingrati sunius, fratres dilectissimi,

apud Deum dicimus, ut cxtinctos et perditos lugeamus. Htc et alia id geiius imiIlaCy[irianus. 18. Sed non [Uito ex eo tantiim illos roprehensione dignos habitos, ([iiod in funere nigris se indue-

ad divina beneficia

nec, {juid nobis confeiii

ratur, agnoscimus.

Excedunt ecce
,

pacc tut;o

cum

rent vestimenlis, rent incedere


;

(pii

commmii

vitT usu atiati sole-

gloria siia virgines

venientis Anticliristi ininas et


:

sed potius (piod instar Gentiliuni ejus

corruptelas et lupanaria non timentes

pueri [lericu-

coloris, et ad luctiim compositis vestibus iiterentiir.

lum
jani

lubrica' Ttatis evadunt, ad continenti.T at([ue


;

Nam

et

cum

Gentilium

viri nigris,

femina? vero albis


',

innoceiiti;e [ir.Tmium feliciter pervoniunt

tormeiita

ainicti essent in et ante

funere indumeiitis (ut Herodianus

non timet

dolicata matrona,

motum
et

[lorsocutiocele-

eum

Plutarcbus^ affirmant) nullo niodo po-

nis, et

manus cruciatusque
tepidi,

carnificis

moriondi

tuissent de colore vitare

calumniam.

Cffiteriim

com-

ritate lucrata.

Pavore mortalitatis

temporis accen-

plura exempla legimus, Cliristianos in


at([ue

communiorem

duntur

constringuntur remissi, excitantur

frequentiorem

usum recepisse colorem nigrum,


quod modestior ac decentior illo sumi, qui a moribus

ignavi, dosertores

compelluntur ut redeant, Gentiles coguntur ut credant. Annunioratetaliamiilta qu<T


,

ea

nimirum ex

causa,

videretur, dignusque ab

ex ea peste Cliristianis in compendium ccderoiit ac subdit Scd fortasse aliquis opponat, ot dicat Hoc me ergo in [irfpsenti mortalitate contristat, (|uod f|ui
:

vulgi discretus, altiorem assectarotur pliilosophiam.

((

Nam

et

in

Actis

Domna!

haec leguntur

sanctorum martyrum Iiulos ct Adorant quidem iin[iii '


:

paratus ad confessionem fueram, et ad tolorantiam


passionis toto

candidis et magnificis vestihus celebrantes festum sui

me

corde et plena virtute dovoveram

niartyrio nieo privor,


in loco,

dum

morte pra?venior. Primo

non est intuapotestate, scd in Doi dignatione martyrium; nec potes te dicere perdidisse quod
nescis an merearis accipere. Hiec
iC.
i[ise.

solusautom Indos atris indutus vestibus. Rursus etiam in Actis sanctorum martyrum Galatioiiis et Epistomes *, qui in Syria passi simt, de Honointeritus;

Quid tunc vero homini luem formldanti

< Herod. lib. 28 Decembr.

iv.
*

Plut. qii,Tst. Roin.

xxvi.

'

ApudMelaphr,

Apud

euradein 5 Nov.

,, ;

88
frio lcgitur, qiiod,

LUCII
ne

ANNUS
,

I.

CHRISTI 256.
'

(leteperctiir cliristiaiuis

allm

iiiduit vcstinieiita.

Et sanctus Astcrius dc S. Eu|ilicnobilissinia niarlyrc


'

mia Clialcedoncnsi
fitente.

Adstahat,

num imperium inhidcrant. Rccensct liajc Zonaras dum res prosc(iuitur Galli et Volusiani. Cum vero tot acei'hiss;inis cladihus Komanum aniiclarctur iiiipcrium,
iis

inquit, virgo j)ulla veste et pallio ])hilosoi)liiani i)ro-

ratorcs inihlicis edictis

potissimum temporihus, quihiis ejus impedeorum cultum magis niagisqui

19.

Verum non

videtur fuisse hac in rc onniium

(lue instaurare,

jam propemodum
omnihus

frequentia

Ecclesiarum uiia

atciiie

cadcm

ohservantia. Nain Clcpiedagojrus

Christianonim pncteiiapsus
haiitur, imperatisque

erat, et restituere coiiasacrificiis, et vei iis,


,

raens Alexandrinus

christianus

^ui

yEgypti optimis morilius iinhucre curavit Ecdesiam,

vel

eorum sanguine,

(jui iion

facercnt

deos placare
pru-

maynoperc suadet, ut fidcles candidis vestimentis utantur; cujus quidem institutione Christianos iu
candidis usos csse vestihus exislimamus. Hinc illnd accidit, cum S. \ntonius martyrii suheundi inunenso ardens dcsidcrio, ut cognosccrctur
.(flgypto

studehant; huitum ahest ut Genhlcs


dcntiores, explorata
eruditi
;

facti sint

malorum

causa, fuerintque his

ut potius Christianis acerhius insultarent


,

ipsosque

nium

esse

causam,

quod deos contemncrent, malorum omsolito more jactarent, ac procacius


vero haec in christianos per Demetriahis

alha induit indumenta de quo Candcnte pra'cinctus vcsle procedcntem judicem suo provocahat aspcctu, tlagrans cupiesse

christianus
:

exprohrarent.
22.

Athanasius''

Cum

num

ditate martyrii.

Csterum onnies iihiquc


tcstimoiiia

Christianos

haptismi tcmpore candidis amiciri solitos vcstimentis,

tunl,

cum innumcra fatrum tum etiam Kituales


20. Reliquo

de his snppcapcrlissime

diehus proconsulem, atquc alios magis magisque ipsorum oninium ore diiramarentur,- S. Cyprianus - haud diutius ferenda censuit; (lui eo argumento ad cumdeni apoloin

Ahica

ethnicos, in dies

antiqui lihri

geticam

et

invectivam pariter scripsit orationcm;

iii

docent.

cujus exordio vir hcct studio modestissimus, et natura

autem tempore coimnunitcr

nigris

placidissimus, taiuen divinai religionis ardore suc-

consuevisse idi indumcntis,


tiano episcopo

dum

de Sysinio Nova-

census, sacerdotali vigore polleiis, Ikcc prinia celsiori

Sozomenus

scrihit,

demonslrat

liis

verhls

'

Uursum quod
:

assidue utchatur veste can-

dida, ex Catholicis quispiam


xerat.
sit

ipsum

dictcrio perstrin-

aninio intorquet in hostem insultantem forhssima Ohlatranlcm tc, et adversus verhorum jacula Dcuin, (iiii unus et verus cst, ore sacrilego et verhis
:

Ad ciuem ille Tu, inqiiit, dicito uhi prfficeptum atram vcstem indui oiK)iicrc? Eo lufsitante, suh:

impiis ohstrepcntcm, fre^iuenter, Demetriane, con-

jicicns
ris
:

Tu
:

(luidcm,

iiKiiut, istud
ille

ostcndcre non pote-

milii

vcro Saiomon

sapientissiinus prajcepif,

sempercandida. Ha>c Sozomenus, ct ipse Novatianus homo, Novatiano favens. Sed (luod Astcrius ait dc Eiiphemia virginc pullo iiiduta pallio excultius vit;c genus eo indumcnto signilicatum esse id ipsum (luo^iue lionne usu receptum, Ascllffi excmplo tcstatur S. Hieronyinquiens
tiia
; ;

Sint veshmenta

tempseram; verecundiusacinelius existimans, errantis inipcritiam silenho sperncre quain hMiuendo demcntis insaniam provocare ac post aliqua Sed enim ciim dicas plurimos con(|ueri quod hella crehrius surgant, (|uod liies, quod fames SiBviant, quod,
;
:

(|ue

imhrcs
;

ct pluvias

screna loiiga suspcndant, nohis


;

iniputari

taccre ultra iion oportet

ne jam non vcrc;

cuiidia', seddiflidenticEcsseincipiat, (luod

diini

criminahones

falsas

tacemus ct conteinnimus refutare


igitur cltihi,

mus

*,

dicens

Tunicam hisciorem, quam a


poterat
,

niatre

videamur criinen agnoscere. Kcspondeo


Dcmetriane, pariter
citasti, ct

impctrare

non

indiila

pio

negotiationis

et ca.'teris, (luos tu forsitan


iios

con-

auspicio, se repcnte Uoinino consecravit. Sic igitur

adversum

odia tuis maledicis vocihus

quod

nigri

coloris

indumcntum,
esse

tessera qua'(lain
;

chrishana;

pliilosophi

vidcrctur

noii

piito
illis

colorein tantum, scd lucluosa! vestis genus in

dicamus instar/Egyptiorum vcste alha ChrishanosAfrossolitosamiciri; ohidque datuni illis crimini, (luod iii funcre nigram acciperent. Scd
reprehensum;
nisi

scminando, coniitcs lihi plures radicis atque originis tua> puUulahone fccisti; quos tanieii scrnionis nostri aiimittcre credo rationem; nam qui ad mahiiii motiis cst fallcntc mendacio, niiilto magis ad honiim niovehiUir veritate cogentc. Dixisti per iios
tieri, et

nohis dchcant imputari

jam captam de
21.

pestc prosciiuamur orationcm.

muiidus (luahtur
iion colantur, ctc.
2:j.

ct

omnia ista, urgetur, quod dii

(luibus
vestri a

quod nunc
nohis

Pro Christianis cahininiose exagilatis Apolocjiam scribit Vypriamis ad Demetrium in Africa Grassahanlur una ciim peste famcs proconsuhem.

Haiic

autem calumniam cum pluribus


iii

di-

luit,

tum ctiam

ipsuiii ac rcliquos

impioscladium
:

pariter (ut ex Dionysio vidimus) ahiue hclla;

nani

Persarum motus rccrudcscchant, jainquc Armcniam


occupahant, Tyridatc rcge fuga elapso, cujus
ciores fach,
lilii

omniuni culpam jurercjicit^cum ait hnperiosus, ct nimius servituhsexactor Uagellas,verhcras; fainc,


siti,

ad

nuditate, fcrro frc^iucntcr et carccre afthgis et

hostes transicrant. Scytlue priorihus victoriis auda-

jam Macedoniam,

Thcssaliani, et Gra3ciani

incursahant; aliiequc nalioncs harhara^ sese in

Roma-

Uominum Deiim tuuiii, homines dominatum? Mcrih) ergo incursanhhus plagis non desunt Dci Hagella, nec verbera et post multa qua; dc immanihus
crucias, et iion agnoscis,miscr,

cum

sic

exerceas in

'

Coiic.

Nican.

ii.

i\ct.

iv,

' Alhanas. epist.

in Vila 6. Antonii.

Clem. Alex. PsdaK.


Sozuiu.
lib.

lib

'

viii. c.

1.

ii.

eorum
'

sceleribus prolocutus est

ad ipsuni

sic ora-

' lliui'.

XV.

Zocar. tom,

li.

in Volusiaiio.

Cyijr. ad

Demetrian,

,,

;;

r.lICII

ANNTIS

1.

CHRISTT 250.

MO

fionnm ronvortit

a Satis

nnnpst. quod ipsotn Dcuin


(|ui

tcrrenai carnis imhccillitate contendis ?

Cum

animi

nnn

rolis; ailliuo

insupor cns

cnlunt, sacrilrjia

vigorc congrcdcrc
Vel

virhitem mcnlis iufriiigc, fidem


,

inffstalinnc

pcrsc^iucris.

onuiino pcrmiltis; et
isfa

Dcum ncc colis, ncc cnli cum cicteri qui nou fautum
, ,

destruc discciitatiniie
si

si

jiotcs,

vincc, vince ratione.

(juid diis tiiis niiniinis et jjofestatis cst, ipsi in

incpta idnla, ct niaiui linminis facta simulacra

ultionem
se de

suaiii

surgant

ipsi se

sua majesfate de-

sed et portenta qu.Tilam, ct monstra vcncraiitur,


placeant
,

lilii

fendant; aut

(jiiid

j)ra;sfare

colcntibus i)0ssunt,qui

solus displicct Dci cultor.

Fnmant

ulii^iiic

in lcmiilis vcstris linstiarum luista, ct ro^i et Dci altaria vcl milla

pccoruiu;

alia Cyjiriamis,

non colentihus vindicare non jiossunt? Ha>cct codem j)Ianc argumento, quo et TerExprnhrans
(Ujiiide i)Iiirihus

et cynoccpliali, et lapidcs, ct

sunt, vcl occulta. Crocodili serpcntes a vohis cohui-

tullianus in Aj)nlogctico in jionfifices invehitur.


iJ().

imbecillitatem

tur; ct
cst

Dcus solns
privas

in tcrris

aut non cnlitur, aut nnn

ijisorum dcoriim, ad cxiierimentum

Demetrianum
ij)se

impunc

(jiind colitur.
,

]nno\ins, justos, Deo caros

I^rovocaus, Iitc iiivicto rohore animi improperat, di-

domo

patrimonio spnlias, catcnis prcmis,


,

cens

Pudeat

fe

eos colerc
iis

(juos

dcfendis

carccre includis

liestiis, f,Hadio,

iifiiibus

punis.

Ncc

jiudcat tutelam de
si

sperare, (juos tu ipse tucris.

s;iltcm contcntus et doloruni


et

simplici ac veloci brevitatc

nnstrnrum cnmpciidio. pipuarum; admnvcs


la-

audire eos vellcs

et vidcre

quando a nohis adju-

rautur, et tonjuentur spiritalihiis flagris, et verbe-

laniandis corporibus lon;ja tormcnta, multiplicas

rum

tormentis de ohscssis corj)oribus ejiciuntur


et

ccrandis visccribus

numcrosa

supj)licia

nec

fcritas

quando cjulantes

gementes voce humana,


,

e jwte-

at([ue iiumanitas tua usitatis pofest cnntcnta csse tor-

state divina, flagella et

verhera sentientes, venturum


et

mentis

cxcoj^itat

novas pa>nas ingcniosa crudelitas.


carnificinjB

judicium confltcnfur. Veni


qua>. dicimiis.
ij)sis,

cognosce vera esse


;

Qua; ha3c

est insatiahilis

rabies? quoj

Et quia
:

sic

inexplcbilis Ubido saevitia;? n

34. His ])Iane

scripta, persecutione sa^vienfe


j)cste
,

Cyprianus demonstrat, hsc a se qua? uec adveniente ,

quos colis, crede dere; de te ijiso loquetur, audicnte

deos colere te dicis vel aut et si volueris et tibi crete


,

qui nunc
igno-

tuum

i>ectus obsedit,
;

ijui

nunc mentcm tuam


tu adoras
;

pcnitus remissa fuissc vidctur; iiam et de fa-

ranfiae nocte cTcavit

vidchis nos rogari ah

eis, (juos

cinnribus, quo) grassautc ])este Geutiles admittereut,

tu rogas

timcri ah

eis, cjuos

videhis sub

jureque naturali convulso, his verhis aute nicminerat : Pestem et lucm criminaris, cum jieste ij)sa et lue vel detccta siut, vel aucta crimina singulorum , dum nec iuflrmis exhibetur misericordia; ct defunctis avaritia iuhiat ac rapiiia; iidem ad pietatis ohsequium timidi, ad impia lucra temerarii fugicntcs morientium funera, et appetcntcs spolia
sjirctis legibus,

nostra starc vinctos, ct tremere captivos, quos tu suscipis et veneraris ut dominos. Cerfe vel sic

manu

confundi in

istis

errorihus tuis poteris


,

quando coninterroga-

spexeris et audieris deos tuos


tione nostra statim proderc
,

quid

sint,

et prffsentibus licet

vo-

mortuornm

ut appareat, in 'gritudiue sua miserns


e^se,

ad hoc forsitan derelictos


rantur, evaderc.
25.

ne

possint,

cum

cu-

non posse celare. Hipc magnis spiritihus Cyprianus simulque ingenfi fiducia, jirobe sciens ethnicum hominem a da;mone possideri, (jui Christi audito nomine, quis sit, fateri
his, prsesfigias illas et fallaciassuas
, ,

(Ucet ipso ohsesso advei-sante) cogatur.

Ac rursus de

ejus injustitia et immanitate in

27.

Quod
qua

demum nunquam

Deus inultam chrireliquerit,


:

(|ua;stioiiibus exhiberi solitis, IhTC addit:

Quin pocssc,

sfianitatem tonnentis expositam


libertate,

eadem
La;-

lius clige tibi

alterum de duohus. Christianum


,

cfftera, demonstrans, Iitc ait

aut est crimeu


interficis

aut non

est. Si

crimtni est, quid

uon

dere servos Dei

et Christi j)ersccutiouibus tuis desine,

contiteutem ? Si crimen non est, quid perinnoceutem? Torqueri enim dehui, si negarem si poenam tuam metuens id (juod prius fueram, et quod dcos tuos non colueram mendacio fuUente celarem , tunc torcjuendus fuissem tunc ad confessionem criminis vidoloris adigendus; sicut in cajferis quTstionibus torquentur rei, qui se negaiit
seijueris
; ,

quos Ltsos ultio diviiia defendit. Inde est cnim quod nemo nostrum quando apj)relieuditur, reluctatur nec se adversus injustam violentiam vestram, quam,

vis

nimius, ct copiosus noster

sit

populus

ulciscitur.

Patientes facit de secutura ultione securilas; inno-

centes nocenfihus cedunt


tihus acquiescunt; certi
iiou

insontes pipuis et crucia-

quo accusantur teueri ut facinoris verifas, quT indicc voce non promitur, dolore corporis excrimiiie
;

primatur.

Nunc vero cum sponte confltear et damem,


identidem vocibus christianum
et secretis locis,

et crebris ac repetitis

quod iuultum remaneat (juodcumquc perpetimur quantoque major fuerit pci-secutionis injuria, tanto etjustior Datet gravior pro jjersecutione vindicta.Nec un(juam impiorum scelere in nostrum nomen exurgiet fidentes
;

me
et

esse contester; quid tormentaadmovesconfltenti,

tur

deos tuos non inabditis

sed palam,
fuerat

ut non statim divinitus vindicta comitetur. Ut memorias taceamus antiquas et ultiones pro culto, ,

sed publice, sed in foro ipso, magistratibus et prTsi-

rihus Dei saepe

rejietitas,

dihus audientibus, destruenti? ut,


(juod in

etsi

parum

vamus, documentum

nullo vocis praiconio revolrecenf is rei satis est quod sic


,

me

criminabaris, creverit qiiod et odisse et

celeriter, quodcjue in tanta celeritate sic

granditer
,

punire plus debeas? quod


lebri loco, et
et

dum me

ehristianum ce,

nujier secufa defensio

est
,

ruiiiis

rcgum
,

jacturis

populo circumstaute j)ronuntio


clai'a et

ct vos,

ojiuni, disj^endio militum

diniinulione casfrorum.

deos vestros
te

publica pra?dicalioiieconfundo.
(juid

Nec hoc

casii accidisse ali(juis existimet


jiulet;

aut fuisse

Quid

ad inflrmitatem corporis vcrtis?


111.

cuin

forfuitum

cum

janijiridcm Scrijitura divina

TOMLS

, ,

9(L
liosucrit,
ct (lixerit
'
:

LUCir
Miiii

ANNUS
,

CHRISTI 250.
non lyus gcncris ea
fuit onitio,

viiidictam

cgo

rctri-

(ut ajijiarct)

nec Cyvel

buam. H;rc Cypriaiius, planc intclligcns dc nccc Ueciorum jiatris et lilii imiieratoruni, (|uanil(i (ut dictum cst) tam ingcns dades pessumdcdit Romanum imiicrium, uon aidcm de occisionc Galli ct Volusiani Augustorum, cjuorum obitu (ut denionstraliinius) paritcr persecutio cxtincta est.

jiriamis illud habuit in consilio, ut


alios Gcntilcs

Dcmetrianum

ad christianam fidcm cajiesscndam ea jiraccipuc instrueret, sed ut ab cis in Christianos ob-

jcctas calumnias confularet.

At uec

in eo operc eain

visus est suscepisse provinciam, ut

omnia a

Gcntili-

bus

objici solita, orationc illa rcfellerct; sed


jicstis,

tanlum

28. Sed
in

cum

ejusmodi

intlicta!

divinitus plagffi

qua; ingruentis
ca redargucnda

famis, ct bclli occasione in

ultionem

cirusi

sanyuinis clnistiani a Cypriano


affligi

Christianos a Genfilibus jactabantur;

utitunjuc ad

diccrcntur; iisdemtjuc Wi\uc Chrisiiani

vidceos

cum

cx rationc

jielitis

argumcnlis,

rcntur

ac proinde

non
,

jiro eis

ulcisccndis

quw
;

tum
;id

divinis

Scrijituris

ratione quo(jue nitcntibus,

(juotjue pcrtingcrcnt

dici

posscnt immissa;
his

ad
:

hffic

atquc proplietice ali(pud proiumtiantibus, ac proinde

Cyprianus rcspondens
vindicari,

satisfacit
iis

ideo (juis jiutet Christianos

Nec qux accidunt non


verbis

jicrsuadcndum valde acommodatis,

cum demon,

strct

quod

et

ijisi

videantur accidentium incur-

Nisi

jam imjilctum, (juod fucrat enim jiropheti;i3 undccumquc

antc pncdictum.
jietitae

inagnam

satione

perstringi

jioenam de adversis

mundi
;

ille

vim cx divino nuinine comjiaratam, ad

jiersuadcn-

sentit, cui la}titia ct gloria

moeret et

dciflct

si sibi

omnis in mundo cst illc male sit in s;ecuIo, cui bcnc

dum
tur;

habcre, ab ipsis (juo(jue Gentilibus noscercn-

nequaquam
31.

non potcst csse post sajculum; cujus vivcndi fructus omnis liic cajiitur; cujus omne solatium liic linitur
;

scrijit fuissent

((juod dictum est impcratorum edictis.

sujierius) pro-

Hoc eodem anno, qui


ijise

sedis Cypriani sextus

cujus cnduca
jKrna
iis

et brevis vita hic ali(]uam


;

dulcedincm

adnumeratur, rursus
patitur,

a scliismaticis pressuram

comjiulat ct volujitatcm

quaudo

istinc exccsserit

novis calumniis euin insectantibus;


illis

quas
ad

jam

sola supercst ad

dolorcm.Ca^terum nullus

unus ex

nominc Florentius Pujiianus


cons;ircinavit;

scrij>tis

dolor cst dc incursatione

malorum

jirffscntium

cum
ac
si

litteris,

magnoque

fastu, jicrinde

(juibus fiducia cst

futurorum bonorum. Dcnique nec constcrnamur advcrsis, necfranginmr, necdolemus,


ncijuc in nulla aut

judcx

illius esset, utseillis


'

purgarct, admonuit.

Ad

(juem.S. Cyprianus

rescribcns (utparcrat) ironia

rcrum
,

cladc, aut

corporum

valc-

semjier elusit; et sui erroris,


(lenter adnionuit.
h;i'C

tudine mussitamus

spiritu

magis

quam

carne vi-

ventes, firniitate animi

infirmitatem corporis vinci-

quo scemendaret, pruScd quod ad tempus sjiectat, quo accidcrunt, insinuandum ea ;ul ipsum scrijita
:

mus.
et

l'er ipsa

qua; vos cruciant et fatigant, jirobari

jiertinent,
perliia;
iiiflatio

(juibus ait

<(

Quis cnim hic est su-

corroborari nos scimus ct fidimus. Putatis nos


ffiqualiter

adversa vobiscum

perjieti,

eum cadem

tumor, qua; arrogantia animi, qua? inontis ad cognitioncm tuam pricjiositos et sacer,

adversa vidcatis a nobis et vobis non ffiqualiter sustineri ?

dotcs vocari;

ac

nisi ajiud tc

purgati fuerimus,

et

seiitcntia tua absoluti,

ccce
,

jam
ncc

sex annis ncc frajilebs

29. Ajiud vos imjiaticntia

damosa scmpcr

et

ternitas babuerit

cpiscopum

pra;positum,

ajiud nos fortis querula est quicta scmper, et scnqicr in


;

et religiosa patientia

nec grcx jiastorcm, nec Ecclcsia gubcrnatorem, nec


Christus antistitem, nec Deus sacerdotem? Subveniat

Deum

grata cst; ncc


sibi vindicat;

(juis(juam isUnc Ia;tum aut

prosperum

Pupianus,

et

sentcntiam dicat, et judicium Dei et

scd

luitis et lenis, et
,

contra

turbincs stabilis

divinaj
:

ctat; et jiaulo post

omnes fluctuantis mundi pollicitationis tempus exjjcNon crgo idcirco cojuparcs


adhuc mundo

Cbristi in acccjitum rcfcrat;

ne tantus fidelium nu-

nicrus, (jui sub nobis acccrsitus cst, sinc spe salutis


ct jiacis cxisse videatur;

ne novus crcdcntium pojnicsse

vobis et a>(jualcs sunius, (juia in isto


cl

lus

nullam

j)cr

nos consccutus

baptismi

ct

carnc hac constituti, mundi et carnis incommoda vobiscura jiariter incurrimus; nam cum in scnsu doloris
sit

gratiam judicetur; ne tot lapsis ct jKcnitentilius pax data, ct communicatio nostra cxaSjiiritus

sancti

onnic quod punit

manifestum
sjici

cst,

cuin

minatione conccssa, judicii tui auctoritate solvatur.

non non
cst,

essc participcm pa'ikx tua),

quem tecum

vidcas

Annue
ct

dolere. Viget

apud nos

robur, et firmitas

aIi(juando, et dignarc jirommtiarc dc nobis, episcopatum nostrum cognifionis tuai auctoritato


tilii

ruinas erecta mens immobibs virtus ct nuiKjuam non lata jiaticntia, et dc Dco suo scmjicr anima secura. H;cc ct alia multa Cyjirianus advcrsus Demctrianum inculcat, dignam jilanc tanto sacerdotc adversus Gcnfidci, etinter ipsas labentis sa?culi

firmare; ut Deus et Christus cjus agere


jiossint,

gratias

et

(juod per tc sitantistes ct rcctorallari

eorum

pariter et plebi

restitutus. His et aliis sanc jicr-

quam

cacissinii

tilcs jiro Christianis scrijitam

dcfensioncm.
amjilius in ca dc(jue

30. Laclantius'^

autcm
cui
ille

ali(jui(l

sujierlia; mcntis tumorcm prohominis gravissimc dcpriniit. 32. At rursum inferius Quarc Ecclesia! dcniuniversa pcr totum mundum nobiscum unitafis
lejiidis ironiis
:

sidcnisse se dicit; nimirumutaliisargumcntis,

quam
essct;
iiifor-

vinculo cojiulatai?

nisi si

oinnes

isti

communicantcs,

cx Scrijitura

non crcderet, usns cumcjiie rudcm comnmiiioribus lationibus


petitis,

inecum sccundum quod scripsisti, jiolluto nostroorc Iiolluti siiiit, et spem vita! atcrna communicationis
nostiix;

masset, ct facilioribus

jirincijiiis

instituissct.

Verum

contagiono perdidcrunt

Pujiianus solus inte-

'

Lactaiit. llb. V,

'

Cypr.

t'p.

Lxix.

Idem

ibid.

LUai ANXU.S
^vv, inviolafiis, saiictiis,
S(; luiliiit,
iii

I.

CIIKISTI "iSO.
roliinc

91
siipciantcni.
Scil jain c;etcia

|)ii(liciis,

(lui iioliis misicr^!

invichi aniiiii

jiaradiso oi in regiio c"L'loriini solus iia-

prosoijuamur.
3.5. Recta cfironolof/ia statuitur. Quod ad Demotrianuni proconsulcm scribens, hicrat contcstalus, nuiKiiiam iiinlfum sivisse Deum chrishanum sanyuiiiem, reipsa impletum est, occisis ipsis impcrato-

liitavit. Scripsisti

([uo^mo,

(|U0(1 Ecclcsia iiuiic jiro;

ptor nic |iortitiiicin sui in (iispcrso iiabeat

(luaiulo

omiiis Ecclcsiiu poimlus ct collectus


ct indiviiiua coiicordia
siiii

sit,

ct aduiiatiis,
illi

junctus;

soli

foris rc-

inansoriiit, (lui, ctsi iiitus esscnt, ejiciendi tiicraiil.

rihus Calli) afiiue Volusiano.

De (luorum

necis tem-

Sed

et ejus rctuiidit audaciani,

duin superius

ait

liulo

enim

scliismata et luTrescs oliortie sunt, ct


episc(.i|)us^

porc (luod divcrsa^ repcriantur scriplie sententia;, hic paiilo accuratius, ad rccf^am chronoloj^iam statuen-

oriuntur,
|)ia'cst,

dum

(jui

unus

ost et Ecclcsiie

suporba quorumdam pra-sumption^! contcmnitur; ct liomo dij;iiatione Dei honoratus, iiuli-

dam, i^j^^ondum est. Aurelius Victor hos imperasse hiennium tradit; Eutropius vero dicfum tempus iion explesse tcsfatur; id ipsum Orosius '; et Euse'

"

ynus hominibus judicatur;


(juitur,
incjuit,
illo

et

post

multa

Lo-

Potrus,

super

quem

a^dificala

hiiis iii Clnonico frihuit^nsdcm aniuis duos, et menses quatuor in llistoria * autem vix bicnnio intoj,q-o impe;

fuerat Ecclesia, Ecclesitc nominodocensetostcndciis,

rasse affirmaf. Consentit


in 00,

'

Epiphanius

cum

Eusebio

quia etsi contumax et superba ohaudiro nolontium multitudo discedat, Ecclosia tamen a Christo non recedit; el ilh sunt Ecelcsia. plohs sacerdoh adunata,
ot jiastori

quod in Chronico dicit de annis duobus et mensibus (luatuor pariter et Cassiodorus in Chronico. Quod vero horum tempora ohscura, scripforum anti(|uorum res ab
eis
j,a'st;is

scopuin
sic (jui

in

suo grex adluTrens. rnde scire dehos, epiEcdcsia esse, et Ecclesiam in episcopo; et
sit,
iii

fnsius tractantium inopia,

remanscrint; ea ratione in

eam

visi siint

de biennii

ciim oiiiscopo non

Ecclesia

non

essc

et frustra sibi hlaiuliri eos qiii

pacem cum Dci


ct

iii

sacer-

tompore sontonfiam conspirasse, ciuod duo tanfiim rcperiantur ab iis administrah consulatus. Sed ex ife
lafis

dotibus non

habcntcs obrepunt,
se creduiit.

lateiitcr

apud
occlo-

quosdam commuiiicare
33.

(liiam

consulafibus numoraro annns iinperatorum sit fallax, iiemo non videt. Qiiamohrem alia
,

Quid

demum
:

ipse agere dcheat. ut

lonj^e certior ac exploratior

de lioriim impcrii

aniiis

siasticam

communionem,
o
,

mereretiir, sic docet

qua abhorreret, rocipi Quanuibrem, fratcr, si majca


,

raho

eadenuiuo ox anfiquioribus inscripfionihus comparata. Qui onim dilijjjenh studio iiuniest inciuula,

statem Dei

qui sacerdotes ordinat

coj^itavcris

si

morum
mide

antiiiuorum, alioruin(|ue vetenim


collejjeruiit inscripfiones,

monu-

nutu ac [)ra'sentia sua et pr.T positos ipsos, et Ecclesiam cum pneposihs gubernat, ali(iiiando respexeris; si de iimocciitia sacerdotum iion huinano odio, seddivinojudicio credideris; si temeritatis et suj^erhiie atque insolentia) tuic agere
CLristum,
(lui arhitrio ot

mentorum

plaiie liahent

cerfa de imperii Galli et Volusiani aiinis possit

liaberi cognitio.

Nani, ut de Gallo

primum

aj.;amus,

a secundo ejus consulatii ojusmodi inscripfioue iiu-

mismata
M. TR.

iiotata

habentur

vel sero ijcenltentiam cwpcris;

quibus servio,
sacrificia el in

et

Deoet Christo ejus, quibus puro atque immaculato ore


si
;

.36. 2.

IMP. CAES. C. VIB. TREBONIANLS GALLIS. V

p. II.

cos.

II.

p. p. ct giffice

item

porsecutione pariter et in pace indcsi-

ATT. K.

nenter otrero, plenissimo satis feceris tionis tu;c poterimus habere rationem

comiminicamanento ta-

Eovi

B.

r. OYIBIO^ TPEBON. rAAAQv jfi, ahMAPX. Hic cst secundus ejus imperii annus, cum

secundum
mitur
III.
:

gessit

consulatum. Tertius vero


GALLLS
P. F.

sic

expnP.

men apud nos diviiKo censuraj respectu et metu, ut prius Dominum meinn consulam, an tihi pacem dari,
ad communicationem Ecclesia; sua> admitti sua ostensione ot admonitione permittat. Hccc ipse.
et te

3. IMP. C. C. VIB.
c.
;

ALG.
est

P.

M. TR.

II.

p.

p. (lui

autem gnece

inscriptus, sic

habet

3i.

Sano (juidem

sic comiiarali

erant sanctissimi
;

Arr. K.

r.

ovni. TPEiifiiNiAN. laaao:;

iiKii.

ahmapx.

pracsules. ut in

omnibus
:

Deum

consulerenf

ot

quid

EEms.

agere deborent, ab
rent;

eodem

nam

subdit

leque responsum accipeMemini enim (juid jam mihi sit

Hic igitur esttorlius annusejus imperii. Soqiiitur et quartus, (lui iisdem litteris consignatur
r.
:

'i.

IMP. C.
iiii.

C.
II.

Vni.
p. p.

TREB. GALLIS P. F. .UG. P. M.


:

ostensum, imo

(]uid servo ohsequenti et timenti

de

TR. p.

cos.

Dominica
:

et divina auctoritate

praiceptum

qui intcr

AVT. K. r. OVIB.

gnece sic TPEBnMAN. rAAAOi


c\jus filio

:EB.

AHMAPX.

hoc addidit ixAQrE Qii christo non credit sacerdotem FACIENTI, POSTEA CREDERE INCIPIT SACERDOTEM VIM)ICANTi. Quanquam sciam somnia ridicula et visionos
ineptas

ca'tera quai ostendere et revelan; dif^natus est, et

EEOVS

A.

Scd ctin Volusiano


antiquis
IMP.

(luatuor ifem anni


littcris

ejus imperii revoluti legunfur, his scilicet

ex

numismafihus
C. C.

sc.riptis

quihusdam

videri; sed uti(|ue


,

illis, qiii

ma-

VIB. V0Li:SI.4NrS ALG. PONTIF. TU. P. COS.

lunt contra sacerdotes credcro

ciuam sacerdoti. d HcL'c et alia Cyprianus; (lui deniquehac periodoclau(lit epistolam Habes tu litteras meas, et ego tiias.
:

Hic primus aniius ejus imiiorii, (luo consul suffocfus habotur, ([uod tuiic forfius consiiliifus Decii iionieii

anno
habet
1

dcdisset.
:

Eadein (|uoiiue inscriptio gnece

sic

In die judicii ante trihuiuil Chrisli utrie(|uo recila-

buntur.

Vidoas i^itur e\

liis

saiictissimum piiesulom
persecufione, postc, ct
Auiul. Vict.
cap. 21.

eodem tempore Cyprianum

iii

Gallo.
lib.
.

liulroii.
i"..i|i.

Iih.

'

Euseb.

9.

IX.

^ (jroi.
lib.

Iih.

vii.

Epiph.

de uiensur. et

schismaticoriim cahimniis c\ajjitafiim adversa onmia

ponJerih.

92
ATTOK.
K.
r.

LUCII
OriB.

ANNUS

1.

CHRISTI 256.

OTnAOr21AN02 2EB. AHMAPX.


sic

tercurrunt ab eo lempore usque in prwsentem annum


plane numerabuntur atatis Origenis anni sexaginta

EEOTS rnATOs. Secundus vero anniis


2. IMP. CAES. C.
II.

exprimitur

VIB.

VOLLSIA^O ALG. PONT. TR.


:

P.

cos.

II.

Tertius in

bunc niodum
sic.

3. IMP. C. C. VIB. VOLLSIANLS. ALG. P. M. TR. P.

III.

cos.

II.

Sed
II.

et

quartus

novem. Qui igitur vivens (ut vidimus) in scribendo SKpe cst redargutus erroris, neinpc a Demetriano Alexandriuo episcopo et aliis,adeo utapud Fabianum papam causam dicere coactus fuerit multo amplius
;

4. IMP. CAES. C. VIB. VOLLSI.\NO.


IIII.

ALG. P. M. TR. P.

post

mortcm

est

hsreseos accusatus.

COS.

pluribus opus babuit apologiis ,


igitur

Quamobrem quarum primam a


'

Ex

his

videas,

Gallum

et

Volusituium,

Pamphilo martyrc conscriptam Eusebius


At Hieronymus
-

tcstatur.

paulo amplius regnasse tradunt, ad quatuor annos imperium propagassc; et ne quis imposturam suspicetur de nummorimi inscriptione qua; a nobis sunt posita, babet ciuos consu(}uos omiies biennio vel
lat, ri;c et

licet

aliciuando id affirmarit,

tamen

non

levibus rationibus in

ad Pammacliiiini et Origeiiis, et in Apologia adversus Ruffinum, ubi do


ca Pami)bili nomine vulgata, errore se dcccplum
tradit,

dubium postea revocavit, Oceanum ' scribens de erroribus

nempe Huberti Goltzii Tiicsaurum Rei AntiquaAdolplnim Occonem edidit utrumque l*ian:

linus annos salutis mdlxxix. His igiturtam perspicue

demonslratis

de eorum obitu sequenti anno,

qiii

numeratur eorumdem impcrii quartus, suo loco


dicemus. 37. Sed unde etiam error irrepserit, ut, quod certum sit annos (|uatuor eosdein imperassc, nonnisi biennium eorum imperio tribuatur, aperiam. Quoniam cnim accidit, ut iisdem imperantibus, Valerianus ab Alpinis militibus acclamatus imperator,

enim ait Postquam Eusebii asseruerim illum esse non Pamphili; ad extremum dixerim etiam me annos plurimos hoc putasse, quod Painphili fuerit, et
ut boc diu cxistimarit; sic
39.

vide ad exemplar hujus voluminis mutuatum quantum timcam cachinnos tuos, ut etiani nunc cadem ingeram de tuo codice, quod quasi Pampbili
:

consecutus sit parilcr tribuniliam potestatem, exqua cujusque imperatoris anni (ut dictum est sa>pius numerari consueverunt qui leyerunt, primum con)

exemplar acccpimus. Credidi cbristiano, credidi nionaclio non putavi a te tantum sceleris posse confingi. Poslea vero pcr interpretationem tuam, (lua-stionc contra Origcnem toto orbe commota, in qiucrendis
;

exemplaribus diligentior
qu;c

fui.

Et in Ctcsariensi biblioaTtoXo-^ia?
npt-yfvou;
:

theca Eusebii sex voknnina reperi

sulatum Gallieni

(qui regnabat

una cum

patre) in

aniiquis inscriptionibusponi cum tribunitia potestate tertium iterata, auspicati sunt Valeriani et Gallieni imi)erium in fine aimi sui)erioris nam qui sequenti
:

cum legisscm, primum euni librum dcprelicndi, quem tu solus sub nomine martyris edidisli
Filio et Spiritu sancto, in
:

dc
tc,

blaspliemiis commutatis
vel

ct

anno

i^onitur consulatus Gallieni

una cum

patre, ter-

ahum

fecisse nescio

bonam partcm plerisiiue hoc vel Didymum, vcl quem quod tu apertis:
:

tiam babet inscriptam tril)unitiam potestatem, et sic eodem incremento rcliquos consulatus auctos itidem tribunitia potestate stepius rcpetita qua ratione qui
:

sime in libro Periarchon fecisse convinceris ma.vimc cum idein Eusebius (ut in duobus libris docui) scrib;it

Pamphilum

nihil proprii opcris edidisse. Dic crgo


:

pra-sentem annuiii numerabant


et

secundum

Vaieriani

Gallieni
et

Gallum

imperatorum dixerunt, ut Eutropius Volusianum imperasse non expleto bien,

a (luo exemplar acceperis nec mihi ad subterfugiendum criinen mortuos ali^iuos nomines, ut,
et tu,

cum auctorem
nymus.
iO.

ostendere non potueris, illum profe-

nio. Citatas vero a nobis inscriptiones

suo loco pone-

ras qui iion possit respondere.

Hucus^iuc Hiero-

mus.

Sic igitur (ut

Gallieni

dictum est) (lui annos Valeriani et numerarmit a prima tribunitia potestate, tot

Sane (luidem suam csse Apologiam testatur

annos ab imperio Galli et Volusiani dempsisse oportuit, quot viventibus adbuc illis tribuerunt regno Valeriani et Gallieni. Valerianum vcro, viventibus Gallo et Volusiano, imperatorem ab exercitu accla-

Eusebius, (luam tamcn scripserit adjutus a Paniphibj martyre. Ha^c enim sunt verba Eusebii * : a Qu;c au-

tcm dc

ejus rebus gestis sunt ad

cognosccndum nc-

cess;iria,

ca ex Apologia, qua3 a nobis Pampliili sancti

malum (cum
ex

ejus imperii exordia obscurissima sint) inscriptionibus exploratum redditur.

nostri temporis martyris opera adjutis elucubrata est

nummorum

Sed de his pluribus anno sequenti. Hoc 38. Origenis obitus et de eo ApologicB. eodem anno Doniini ducentcsimo quinciuagesimo sexto testatur Eusebius Origenem extreinum claunam ait Origenes eodem tempore, sisse diem

(illam enim ego et PampliLlus, quo ora malevolorum obtrectatorum famaj Origenis detrahentium, obturarenms, mutuis vigiliis accurate elaboravinius), licet facile colligere. Et inferius " cain a se scriptam docet his verbis
:

'

Horum

cei-ta

habes argumeiita

iii

libro sexbc Apologiaj, quai in Origenis

dcfensionem a

cum
liac

luce migravit.

ad sexagintanovem annos vitam propagasset, ex Cum autein ejusdem Eusebii

nobis scripta

est.

ut Eusebii potius

quam

H;cc ipse. Sicque obtinuit usus, P;imphili nonnnc ea dicere-

testimonio de Origene constet, anno decimo Severi imperatoris, quo Leonides ejus pater vita functus est,

tur Apologia. Meminit cjusdem lucubrationis Gelasius ", qui eam nominat, Eusebii librum pro excusatione

ipsum tunc

egisse

annum

letatis

decimum

septi-

Origenis.

Vulgata quoque

e\t;xt

pro eodcm
Pamph. c. 65Idcm lib. vi.

mum
'

si

his

quinquaginta duos addas annos, qui in'

Euseb. Ub. vii.


c.

Euscb.
*

Iib. VI.

c.

20.

Hicr.

1.

c.

29.

c|iist.

lxv.

Hier. de Scripl. Eccles.in

>

Euseb.

!ib.

vi.

c. 20.
lib.

'

Gelas. ia CoDcil.

Rom.

decrel.

de

apocr.

; ,

LUCII
Ruffini Apologia, sed a S.
preliciisa. Ha'e

ANNUS

1.

CHRISTI 256.
acris,

93
tam
elegantis, ut
;

Hieronymo

in mullis re-

tam profundi, tam


|i;ene

omncs

ad Ilienmvnii usiiiie tenijiora Ibrlasse iicite laela suiit. Sed niiralus suni \ehemenler, |>ost ilainnatioMem ejiis ah Anastasio papa
vero
oliiii

multmii longcquc superarit

tanta doclrina, ac

iolius eruditionis ma^iiiticeiitia, ul paiica forenl diAiiia;, piriic fortcisse iiiilla

liuinanai philosophia', qu;i!

poiililieia aiutoritate inllietain, posl

ejusdem

rejiro-

iion iieiiitus assciiuerelur. iion cederent


(al.

Cujus

scienli;e

cum

Grteci

Itationem
tiiiuoriim
tias,

iii

Sexla Synodo pidnuntialam,


iii

jiost tot aii-

crederent), et hebra^a (iuo(|ue ela-

Patrum

idipsiiin eoiisi>iranles seiiten-

horala
fuit

suiit. Elo(iiieiiliaiii
;uii(eiia,

\ero(|iiidmemoreiii,cu|us

adliuc reeentiores ipiosdani ausos esse pro eodeiu


totiiis

novas edere Ai)olof;ias,etauetoritale


excitarc

Catholieai

Eeclesiie judicatas sa^iiius controversias deiiuo teinero


;

(|uod visus est lecissc

haud i>ridcm

Sixtus

Sencnsis.
11.

De Origene jiidicia.

sit

(la^terum ejus opesi-

riim lectioncin, sieut nec Tcrtulliaiii, vel horiim

tam heta, tain diilcis oratio, utmihi ex ore ijisiiis noii tam vcrha, (|uam mclla qua^dam lluxissc videaiitur? Uua' uon ille persuasu difticilia disputandi virihus eliimiit? Qu;e factu ardua, non ut faciliima viderenhir, clVecit? Scd forsitan argumentoritm tantummodo nexihus asscrtioncs suas texuit. Imo plane ncmo uiKiuam raagistrorum fuit (lui tam
,

milium,

noii inveninius pcnitus iiuprohatani; licet,

plurihus diviua; lcgis utcretur excmplis.


4i. Scd, ccdo, paiica conscripsit ?

quod
sura

spcetat ad dofiniata, ea
ticlasii,

de ejus

scriptis ceii-

Nemo mor-

ut

illa

tantum

ijua' S.

llieronymus non
vero

talium plura

ut

niilii

sua oninia non solum non

repuiliat, dicat csse suscipienda,

reliiiua

suo auctorc rejicienda. Sed de


ea controvcrsia sa^pius
rores ejus
<le his
iii

liis

alias plurihus,
a;.iitata
:

cum cum
er-

Ecclesia

est, et

omnes

sigillatim

eimmerati

a^itur

cnim

plurihus inlerius quarto, quiiito, atiiue scxto


ejus

Amialium tomis. Seriem lihrorum


hius.

tum Euse-

tum
'

alii

plures descripserunl, (puc primoipsius

toino hahetur pnctixa.

Quod autem

tradat Epi|)haseiia

perlegi, scd nc inveiiiri quidem posse vidcantur. Cui ne quiciiuam ad scientia) instriimenta decsset, ctiam plcnitudo cxahundavit ;etatis. Sed forsitan discipulis parum felix. Quis lUKiuam felicior? ncmpe innumcri ex sinu suo doctorcs, innumeri saccrdotes, confcssores et martyrcs extiteruiit. ,lam vero quanta apiid omnes illius admiralio, (pianta gloria, quanla gratia fuerit, quis exe(|ui valeat? Quis non ad eum paulo
,

nius
lia,

et

;ilii,

scripta fuissc

ah eo lihrorum

mil-

rcligiosior ex ultiinis mutidi partihus advolavit ? Quis

S.

Hieronymus - haud facilc ciTdidit. 4:2. Majiuam sane fuisse taiiti viri lapsum
".

in

Ecclesia Dci ntleiisionem atijuc tcntationem, plurihus

Chrishanorum iion paine ut prophctam, quis philosopliorum non ut magistrum veneralus est? Quam autcm nonsolum privat;c conditioni, sed ipsi quoquc
revcrcndus imperio, declarant liistori;c, qu;c matre Alexandri inipcr^doris accitum ferunt, cirlestis utique saiiieiiti;e nicrito cujus et illc gratia
fuerit

docet Vinceiitius Lirineiisis


slal et

Fuissc

eam
;

pariter con-

saluherriinam commonitionem

nc vidclicet
sihi

eum
et

(lueinpiam (luantumlihet cruditum virum

(piis

(luem non insisterc vesti^iis sanctoruni Patrum invencrit. Sed qua; lioc argunicnto ah eo dicta sunt, hic, cum dc ejusdem Oripc-

sc(niendum suscipiat

amore

flagrabat.

Sed

et ejiisdem epistola; testimo-

nium

qui primus
ineredibili
iiohis,

perhibens, quas ad IMnlippuni impcratorem, Romanorum iiriiicipum christianus fuit,

nis morlc ajj;itur, vcluti corollarium ex insigniorihus animi ejus dotihus intextum proferrc, tractiitione nostra di^num ducimus atquc proticuum. Ostcnso

christiani magisterii auctoritate conscripsit.

De cujus

(luadam scicntia

si

quis

refercntihus

chrishanum

noii aceipit

testimonium, saltem

iyitur plurihus
teiitatioiiem,

prinium maiiiiam csse in Ecclcsia


uitagistcr,
(jui

testihcantibus philosophis. geiitilcm reeipiat confes-

cum

alios docet, errat,

idem

luec subdit

43. Scd ego ita arbitror, quod cum multos in hoc tentandi gcncrc profcrre valeamiis, ncmo pa?ne
sit,

sioncm. Ait iiamque inipiiis ille Porphyrius, excitum fama ipsius, Alcxandriam fere puerum perrexisse, ihiiiue eum vidisse jam senem, scd plaiie talem tause

tumquc, qui arcem


45. Dics
illo

totius scientia; condidisset.

qui Origenis tentationi valeat comparari

in

quo

me
;

citius defeccrit,

(luam

ea, quai in

plura adco pricclara, adeo singularia, adco mira cxtitcrunt, ut iiiter initia hahendam cunctis assertionihus
ejus fidcm, quivis facile judicaret.

wo

pra?clara cxtilerunt vel ex

minima saltem
magnitudinem

parie perstringam

qua; tamen non solum ad religiotanti ingcnii, tantaj

Nam

si

vita facit

nis gloriam, sed etiam ad leiil;itionis

auctoritatem

magna

illi

industria, magiia pudicitia,


;

pertinelianl.

Quotus eniin (luisque

patientia, tolcrantia. Si genus, vel eruditio


iiohilius, (lui

(luid eo

doctrina?, tantffi grati;ii

virum a
aliis

se facilc deponcrct

primum

in ea

domo

natus

est,

qutc cst

ac non poHus
errare malle,

illa

uteretur senlenlia, se

cum

Origcne

illustrata

martyrio? Deinde pro Christo non solum

quam cum

vcra sentirc? et quid


tanti docto-

patre, sed

omni

(iiuxiue facultate privahis,


,

lantum
ut pro

plura? eo rcs dceidit, ut tanta! persona',


ris,

intcr saneta; paupertatis profccit angustias

tanti

prophcla',

non humana

ali^iua,

sed (ut

nomine Domiuica;
aftligerctur. Nctiue

confessionis saqiius (ut fcrunt)

exitus docuit) iiimium pcriculosa tcntatio plurimos a


fidei intcgritatc

vero heec

iii
;

illo

sola erant, quai

deduceret.

Quamobrcm

hic Origencs

ciincta postca tentationi forent

sed tanta vis ingenii,

duni gratia Dei insolentius abutitur diim ingcnio suo nimium indulget, sibique s;ilis
tantus, ac lalis,
crcdit
;

'

Epiph.

tiscres.

lxiv.

el Ruflin. in Apolo):.
lib.

ApoloK. advers.

Ruriiii.

ii.

cum
;

parvipendit antiiiuam Christianffi reli;

Hier. cpist. lxii. cl


tia;rei.

gionis simplicitatem
Iirffsumil

'

Vmctjat. Linueus. coutra

dum

ecclesiasticas traditiones et

diim se plus cuiichs sapere veterum

;;

94

LUCII

ANNUS

CHRISTI 256.

tula

magisteria contemnens, qiia;dam Scripturarum capinovo morc intcrprctatur meruit ut dc se quo;

lcgendum
fovcam,
47.

(luis

incautus offenderet) crucis signo


cognosccret.

ij*

ea notavit loca, qua; lector prudcns, ut ])rava; doctrina)


sibi transilienda

que

Ecclcsia; Dei dicerctur


:

Si surrcxit in

mcdiu

tui

proplieta. Et paulo post


])roplieta! illius.

Non
:

audies (inquit) verlia


in^piit,

Et item

Quia tentat vos,

Doniinus,

utrum

dilifj^atis

euni, an non. Vcro

non

solum

tentatio, sed

sibi atipio

deditam a so pendentem Ecclesiam admirationc


etiam
tcntatio,
niliil

magna

ingenii, scicntia?, eloquentia;, convcrsationis et gratia;, niliil

de se suspicantem,

se

verentem, su-

bito a vctcri religionc in

novam

profanitatem sensim

Scimus a nonnuUis duos constilui Origcnes quorum alter Adamantius, de quo cst sermo, (lictus sit alter vero plane ignotus ex quo Origenista3 Turpes sunt cognominati, quod sese Gnosticis turpissimis addixerint; hi enim, cum matrimonium damnarcnt, ia onniium libidinum coeno velut sues volutabantur horum mcminerunt Epiphanius et Augustinus *. Qui nutcm sectati sunt Origenis
;

'

esse

paulatiuKiuc traducerc. Sed dicet aliquis, comiptos Origenis libros. Non rcsisto, quin potlus ct

Adamantii

errores

Origcnist;e

simpliciter
ct

dicti

sunt, adversus (luos longa


fuit Ecclesiffi concertatio
;

admodum
enim

pcriculosa

malo

nani id

est

a (juibusdam et traditum et scri-

diutius

hi iJCi-severa-

])tum,

non

catholicis

tantum, sed etiam


ijuod

hffircticis.

runt, ac damnati sa-pius revixerunt; de (luibus o})porcrit. Quod ad duplices Origeexistimamus lucc qua; dicuntur de duobus Origcnihus, essc commentum, nec nisi unum Adamantium extitisse aliquando Origcnem. Qui vero alium effinxere ideo fecisse ])utanuis, ut de Origene labes aspci-sas in illum cgerercnt vel quod Gnostici fortasse, i^ertasi sui nominis tot scelcribus longo tempore infamati ab Origene nomcn sint mutuati

nunc debcmus advertamcn sub nondne suo qui muhis blasphecssc tentationi editos miarum vulneril)us scatentes, non ut alieni, sed ut etei in errore ([uasi sui et leguntur, ct amantur concipicndo Origeni non fuit scnsus, ad errorem tamcn persuadcndnm Oripcnis auctoritas valere videa46.
etsi

Sed illud

t^t,

tuniori loco

dicendum
,

tcrc

non mapna;

ij^sum, libros

nistas s])ectat

tur. n Hucusiiue Vincentius.

Cujus de Origene sen-

tentiam, non ea lantuni i\ux ad


(a'(iualis

suam

us(iue ;etatcm

vel ctiam (pu Origenis errorcs sectati, in deterius


prolapsi, etiam

enimfuit Augushni) demagnorum virorum contigenmt, sed et qua; postmodum sccula sunt innumera orthodoxorum funcra ex Origenis
la])su

Gnosticorum sordibus

sint infecti
,

ct

ad ditrerentiam aliorum Origenistarum

Turpes a

lcctione illata, vcra esse, quami^luriina cx])erinienla


])r()barunt.
(]tio(iuc

hivaluit pcncs anli^iuos de Origcnc


'

illa

sententia a Cassiodoro

rccitata,
:

qua

ait

dogmatc, non ab auctore, OrigenistiC ((piod verius existimamus) sint dicti. At ha;c jam de Origcnc, cujus obitum lioc anno rccensuinuis, satis. Decuit planc cjusdem admonilione Vinccntii, veluti scpulcrali

De Origcne conclusive dictum


:

cst

Ubi bene,

nemo

titulo,

sic

tanti viri

mcmoriam

prosequi, ut

niclius

Ubi male,

ncmo
;

pejus. Et ideo caute sapicn-

tcrquc lcgendus est

ut sic inde succos salidjcrrimos

assumamus, ncc
nostra; contraria,
ter a]itari potest,
rct,

vencna perfidia!, vKie sorbeamus. Cui et illud convenicnpariter cjus

cjusdem crudiamur cxcmplo, in Ecclesia Catholica illam rcgiam esse viain, qua; antiquarum traditionum rccto deducta filo, et sanctorum Datrum noscitur csse impressa vestigiis
ut
:

ex (lua

qiii

pedem

cfTerat;

quod

Virgilius,

dum Ennium

lege:

alium aliquem,

(pii sibi

visus est

magnus,

sc(]ua-

quodam quid

facerct iniiuisitus, rcsi^ondit


;

tur, patere casui ac certa; ruina; se


sciat.

exposilum ccrto

Axu'um ex
[ut
'

stercore (luairo. thcc Cassiodorus

(pii

ibidem testatur) ejusdom Origenis opcra (ne inter


Cassiod. de
instit. diviii. Iccl.

Rpipli. bares.

Lxm,

Au?. de

lia;res. XL'ir.

Anno

pcrioJl Gratco-Romana;

MO.

Olyuip. Jesu cond. an. Stephanl papa; Valeriani Gallieni impp.


i.jS.
1.

llrb.

lOlKi.

Cliristi

253. secunduin Uaroniuni 256.

1.

el

l.

Consules.

Ad num.
M.
:

Coss.

Vibius Vo-

sed contra

omnium antiquorum
in

iiisianus Aiiff. II, et

plus

is

Maximus. SuinVolusiano consulatus juxta primam consuVcilerius

sularium lidem,
et

Clironicorum conquibus hoc anno Volusianus II


Ita

Maximus

consules exliibentur.

auctor Fra-

latuum C;csarcorum regulam aniio cnini pnecedenti Augustus dictus, idque ante menseni Augustuin, ut ex inscriptione initio illius anni recitat;i manifestum
lil.

gmenti Consularis a])udBucheriuin, ^mctorChronici


Alexandrini, Victorius, ct C;issiodorus. Ccrtc

cum

iii

Baronius, Volusiano expuncto,


j^ostea

Maximum

et Vale-

rianuin, qui

imperavit, consulcs ])ropoini

iiummis Volusianus cos. II (iic;itur, aiino(|ue pr;eccdenti priorem coiisulatum cuin Gallo itcruin consule gesserit, ut ex Inscriptione Onuphriana tunc rdata

LUCII ANNU.S
cfi-liiin rcddilur',
t<'in

1.

CHRISTI 25 G.
a postcrioribus Pontilicibus factarum sciro

95
i>o-

sccuiKlns

illc

ronsnlatui^ nd prirson-

num
tuit;

aninnn (inniino
(;y|iiiaiiicis

pcitinct. Pcarsdiiiiis in Annali-

annuarum vcro ordinationnm


nnllani noUtiam habere
iiotuit,

prioriim

Poiiiifi-

lius
lioc

sciibit,

Vdhriamim

inii>cnitorcm

cum

idcoiiue Iiac iu
lib.
(i,

anno

lactuni, se

consulem statim suircctnm dc-

rc vix ei fidcs adbibcnda. Uiius Nicc])Ii(irus

clarasse; nec
,

cnm

ante suinptani ])uriiurani consn-

cap. 7, scdis Lucii duraiionem accurate nofavit; ait

lem scd censorem fiiisse. Vul^^ari errorc a noliis anno sniicriori coiifulato, deci|)itnr vir doctissimns Zozimus cnim liii. de Ma.\iinino imiieratorc l(i(iuens
1

cniin

((

Non

intcgris sc])tciii

ministrata, Stepliaiiuin

liabnit

mcnsibus Ecclcsia adsncccssorem. Qui


,

(luidcm mciises utriiKiuc incompleti fucrc


dictis li(iuct.

ut o\

ait

Afri Gordiani, ci^inc co^aiomiiie

filio dc^i^-^nalis

imperatorihus,

cum

alios

Romam

le^;atos
({ui

miscrc,
dcinceiis

tum Valcrianum \irum consularcm,


imiierio [lotitus est. d

Quibus verbis tam Pearsonii,

5. S. Stephanits fit papa. Sancto Lucio S. Stephanits succcssit, de (juo in Chronico Damasi Stcphanus annos quatuor, meiises duos, lcgitur
:

(luam Baronii opiiiio planc evcrtitnr, coiistat(iue, jani ab annis amplius sedccim Valcriannm primiim suum consnlatnm, (pii suffectus fuit, gcssissc.
1. Liici/ pajjce obiltis.

dics viginti
liciii,

unuin. Fuit tcmporibus Valeriani

ct Gal-

a consulatu Volusiani et Maximini us^iuc Valc-

A num. 2

ad

(i.

Inccr-

tuni,

an Lnciiis papa sub finem

iirajcedentis aiini,

III et Gallieno II. Sed locns illc depravatus. Loco enim Maximi/ii, legcndum, Maximi. Pra'terca loco horum vcrborum nsque Volitsiano III et Gal-

riano

vel liujus initio, in libertatcm assertus fucrit, idco^ine


ct aii

lieno II,

legendnm cx

liliro

Pontificah, usqne

Volu-

Cyprianns ad eiim epistolam gratnlatoriam


lviii,

lxi,

siano
(inin

IV et

Gallieno III. Dnbitari cnim non potc^t,

qua' Pamelio cst

scripserit.

E.xistimo lamen,

Lucium

die (]narta Martii currentis anni e vivis exccs-

sisse, ct postridie

sepnltnm fnissc. In Indicul(j enim ajmd Buchcrinm lejiitur Tcrtio nonas Martii, Lucii in Callisti. Auctor Cliro Deccssif tcrtio nonas Martias. n Connici Damasi sentit auctor Auctioris Chronici vetcnim Pontificum.
Dcpositionis episcoiiornm
:
:

Stephanus diu post consulatum Valcriani III ct II, anno cclv gestum vixerit, ut iiifra demonstrabitur. Pncterquam quod in eodem Chronico
Gallicni

Lucinm fuisse itsque Volusiano III et GalQuo pacto Lucius et Stephanus uno eodemque anno e vivis exccssissent, qnod proi-sns absurdum. Cum ita^iue Stephanus sederit annos (luadicitur,

lieno II.

Solus libcr Pontiricum, iiKjuit Pcarsonius in Aniia-

tuor, inenses duos, dies viginti

unum,

pra'senti

libus Cyprianicis hoc

anno

IV nonas

assigiiat.

Undc

anno die decimo

tcrtio

mensis Maii pontifcx Romanus

error unius dici in Maiiyrologia irrci^sisse videtur.

ordinatus est, sicque vacavit scdes post Lucii obitum

Verum
et

Martyrologia dicm obitus, Chronicon Damasi,

Chronicon auctius vcterum Pontificum diem sepulturaj notarunt ct ex illo unius dici discrimine manifestum fit Lucii mortcm die quarta Martii con:

mcnses duos, dies sox; ncqne StepJutniis elcctus. nisi postquam Volusianiis iinpcra\it quantiim conjectura asscqui possumus. Ca'ternm, cum Lucii obitus in indiculo Depositionis Episcoporum, non vcm
,

jnxta regulam a nol)is sa?pius inculcatam. De anno inajor cst difflcultas; verum cx iis, quac in Clironico Damasi sana snnt, quando agit de Cornelio et Stci^hano, tcmiins, quo sedit Lucius inter utrumque, satis ccrto colligit Pearsonius loco citato.
tigisse,
3.

jn

Indiculo Deitositionis
confessores

Martyrmn memorctur
refert
: ,

is

iiiter

numerandus. Ncc

quod

S. est

Cyprianus a Baronio citatns scribat

Scrvandns

Nam Cornelius jnxta illud Chronicon


ct

decessit, Gallo II

antecessomm nostrorum bcatonim martyrum Ckimehi et Lndi hoiior gloriosus. Nam ex modo loqucndi lllomm temporum Lucius vocatur niartyr,
qnia pro fide in exilinm inissus
ea pertulit.
pter

Volusiano coss., hoc


ct

nits ordinatus est

anno superiori; Stephasccundiim idem Chronicon, Voluest,

Quod

ct

fuit, multa^inc pro dc Stcphauo cjus successorc pro-

siano

II

Maximo

coss., id est, prt-Esenti

anno. Ne-

eamdem

rationcm dicendum,

que cnim inter priinum Volusiani et secundum cjus consulatum alii consules in Fastis habentur. Ouare Lucius anno elapso postdecessumCorncIiiordinatus, ante pontificatum Stephani, currcnti anno decessit. Hcnschcnius (]uidem hunc Cornelii exitum, et Steinitinm recte agnovit. Sed aniiis Lucii, quos ex corruiito Dainasi Catalogo sumpserat, mire concipliaiii

belli auctoritas

major

sit,

cum quam Actorum

prffifati

li-

ac Marty-

rologiorum post aIi(juot sKCula a morte sanctornm Pontificum elucubratorum. 6. Imperium Romanum a Scythis aliisque vastatum.

Ad num.21. MotnsScytharum etPersarum,


cum fine illius
impcrii

qui Gallo imperante contigcre,


post

Baroniusconjunxit, eosqne tunc accidisse, omnibus


(lui

liavit.

Docet enim, Stephanum per biennium fere

cnm
;

scripserc,

persuasit.

Certum tamen,

mensibns tantummodo (luinquc verum pontificcm fuisse. Sed vicariatus ille vetcrum Pontificnm sappc a nobis confutatus, et peculiaris LuLucii vicarium, et
cii

illius
illas

impcrii initio, annoquc pra^cedenti incursioncs


factas

antcciuam

nempe

lucs, qna;

autnmno

illius

anni coepit, grassata csset. Hujus inundationis

vicariatus a Pcarsonio laudato protligatus.


i.

Baronius sub anni sc^iucntis consulibus Lucium passiim crcdit,


innixus auctoritate libri Pontificalis
,

Refellitur opinio Barofiii.

testes tres

se conveniunt.

habemns, (lui mire in liac narrationc inter Primus cst Dionysius Alexandrinus qui tnm vivcbat, (lui apnd Eusebium lib. 7, cap. 22
calamifatcs, quas passi cssent Alexandrini, narraiis
,

qui tradit

eum

duas ordinationcs pcr

mensem Decembrcm

fecisse.

postquam
ait
:

egit

de opprcssionibns sub Decio

tolcratis
(lutc (jui-

Sed, ut observat Pearsonius in prafatione ad Annales


Cyprianicos, illius opcris auctor

Post

liaic

bcllum

ct faincs excepit

numerum

ordinatio-

dem

nos

cum

Gentilibus junctim pertulimus. Et ea

9&

LUCII

ANNUS

i.

CHRISTI 256.
vir doctissimus

quidem mala, quibus nos attrivcnmt. soli suslinuimus. Qum autcm ipsi sili vicissimintulcruntac jtassi sunt, corum iiartcm tolcravimus. Scd rursusohlcctavitnospax illa, (luam Christus nobis solis intlulsit. Cum autcm brevissimo tcmporis spatio nos ct iili rcspirassemus rcpcntc ingruit lucs illa, etc. Quare
;

redimi potucrint. Obscrvat cnim

fuissc in Africa antc iclatcm Augustiiii varias gciitcs

barbaras et Romanis infcstas, praescrtim(|uc Mauros,


tlctiuibus Herothanus lib. 7 dercbusMaximiiiiagcns
hffic iiairat
:

EratenimtiuidamnomincCapclIianus

ha;c

l)ella

lucs

non

priecessit, seil

subsccuta
scril)it
:

cst.

Sc-

cx scnatorio ordine. Pra^sidebat autcni Mauris Roniano impcrio subjcctis, tiui Numida; vocantur. Ha^c

cuntlus cst Zozimus pag. Oii, ubi

Cum

au,

autem gcns

castris niuniia est proptcr

multitudinem

tcm

)icgligenter

imperium Gallus administrarcl


Scytha! nationibus sibi

Mauroium

Rarliaroruin circumjacentium,

uteorum

primum quidcm
turbas dabant
ust[ue
:

flnitimis

incursus et po})uIationes coerccrcnt.


nius, qui plura in

Hajc Pcarso-

dcindc jiaulatim progrcssi ad ipsuin


,

eamdcm rcm congcrit. Vcrnmcum

mare sila rapinis cxliauricbant, adco ciuiilcm ut nulla Romana! ditionis gens ab cis non vastata manscrit sed omnia propc dixerim oppida destituta ma>nibus et iisdem numitorum magna pars capta fuerint. Ncc minus bcUo, quotl undiquc scaturicndo
;

Zozimus tcstetur, antciiuam pestis exoriretur, Scytliaa ad ipsum quoque marc sita rapinis exliausisse,
ut vidcrc est

numcro

pra-cedenti, frustra ad Maurtis

velut emerserat, lues etiam pestilens in oppidis attiue vicis subsecuta, quidtjuitl erat humani generis reli-

Numidis vicinos recurrit Pcarsonius; cum cos pcr ha?c tempora in Numidas irruissc nullus Vcterum tradat, contra vero Scythas pcr Galll Imperium omiics Romanaj ditionis regiones vastassc, tam Zozimus,
quani Zonaras scribant. Quidquid sit, nonsubfinem 9. Qiiando scripta. impcrii Galli, sed sub cjus initium tiua? in laudata

quum
7.

absumpsit

ac

mmtiuam

sanc superioribus ea

sa^culis

tantam htiminum stragem edidcrat.

Antequam

pestis exoriretur.

Narrat postea,
Europa diriAntiochiam
Vitles,

Gotlios aliosque populos, puissc,

civitatcs in

Persas in Syi'iam

progrcssos

Cypriani epistola continentur, acciderunt, idetique et ca anno pnecedenti data. Si enim, ut vult Pearsonius, Mauri

totius Oricntis

Metropolim vastasse ac diruisse.


esset, Sci/thas

Numidiam

invaserint, factum id ab eis

antctiuam lues cxorta

in

impcrium

cum

vitlerunt subjectas imperio

Roniano urbes a

Romanum
latos csse.

urbesque ac oppida depopuDcuiquc Zonaras ait sub.imperatore (lallo


intluxisse,

Scylliis aliistiue Rarbaris dircptas ac dcvastatas.


1(1.

motus Persarum rccrutluisse, Scytharum multitudincm pffiue innumerabilcm, in Ilaliam, Maccdoniam, Thessaliam ct Grariam impressionem fecisse. Ati Sunt et aliic {lures gentes contra ditiones dittiue Romanorum concitatai. Pestis quoque tum provincias invasit,etc. Ccrlmn itaciue, antc(]uam pestis ssBvirct,
, :

Cijprianusscribitlibellum
^S

ad Bemelrianum.

ad 31. Pearsonius citatus ad annum ccLii, uuin. XIV, arbitratur, eo anno, cum jam lucs et famcs s;cvircnt, scripsisse Cyprianum libellum ad

num.

objeccrat,

Demetrianum, qui ei vulgarc onmia iicinpe niala


coiitigissc.

illud
,

iiu;c
tiui

premebant, proptcr Christianos,


ncgligebant

argumentum Rempublicam sacra deorum


iii

Scythas provincias Romanas incursasse


afflixissc,

et graviter

Verum

rcctius FcIIus
tciict,

Nt)tis

ac dcvastatitincs illas coiitinuatas, donee sub prKcedentis anni finem Rarbari ab .-Emiliano lcgio-

ad illum librum

cum

Raronio

huiic librum
cst

non ante sccundum a UKjrbi


curreiitcm, scriptuin fuisse
cessanti agricultura)
;

initiis

aniium, hoc

num

PannonicC duce
8.

Romauo

fusi fugatique sunt, ut

tiuandtKiuidem fames

inox dicetur.

hoc

est pcsti atlulta! et diutiiia>

His imperii Romani vastalionibus suo anno rcdditis, li(iuet

EpistolaS. Cypriani

ad episcopos NumidicR.
,

succetlere dignoscitur. Rarouius huiic


;

Dcmetrianum

cpistolam D. Cypriani i.xu

qu;c Pamclio

AfricK proconsulem fuisse dicit sed longe probabllius Pearsonius et Fellus scribunt Demetrianum

est Lx, in

qua agitur de

dira illa Rarl)arorum incur-

hunc

fulsse taiitum jutliccm alitiucm

Cypriano fami-

sione in Nuniidia facta,


ducti

qua

Christiani captivi ab-

liariter

notum.

Cypriani eniin moribus longe vide-

non anno ccliv

sunt, scriptam csse ad Numidiaj cpiscopos, ut Raronius, ncque currcnli ,


,

tur abesse, ut principem virum verbis


riflcis

parum hono-

exciperet, utoblatrantem

cum ct ore sacrilego

ut Pearsonius citatus existimavit


Difficultas inde oritur,
tres

scd anno cclii.


rcfert,

et verbis impiis obstrepciitcm,

quod Cyprianus
,

fra-

fltcrctur; etiiidocilem, inipium,

contemnere se profurentem,ca?cum,
Poiitiiis
iii

a Rarbaris in captivitatcm abductos fuissc; alii Persas qui quos alii Gotlios sive Scythas Antiochiam diripucrunt, fuisse pntant. Pearsonius
,

surduin, ct brutuin
Vitii

compellaret. Certe

Cypriani non alio illum titulo ornat,

(]uam
hr>-

gentilis

hlasphemis. Et Lactantius sine aliqua

miratur, cuiquam in
Scythas,

mcntem

venire potuisse, aut

noris praiatione appcllat homiiiem veritatis igiia-

aut Persas in Africam pcrvcnisse, aitque

ruin.
1
1 .

Rarbaros de quibus conqucruntur Numida!, alit)S non fuisse, quani Mauros Itarbaros Numitlirt- finitimos, impcrio Romano minimc sul)jcctos, hoc aniio

laudatus,

jEmilianus fit impei-ator. Zozimus supra postquam vastitatcs a Scythis, Pcrsisque


ait
:

ilUitas narravit,

Scj-tha;

vcro

cum

tiuidquid

famc

et iiestilentia sicvientibus, tlallo negligentcr et

occuparaiit in Europa, sccuri planc possiderent, etiam

supinc imperium administranlc, in Numitliam militum copiis haud bene munitam ingrcssos, qui eam
late i)Opulati sint,
et Clirisliant)s

complures captivos

Asiani quoque transgrcssi essent, omniaque ad Cappadociam et Pcssininitem, et Ephesum usiiue diripuissent ^milianus legionum Pannonia; ilux....
iii
:

abduxcrint, qui obhoslium viciiiiainhauddifficulter

prajtcr exs{)ectationcm Rarbaros in

iis

locis rcpcrtos,

i.rrri

Axxrs
cum

l.

ciiristi 2:>G.
I.t.

97

af,'fjrcssns cst; b

additciiic,

postquain
niililcs

illos \icisset,

Ciallict Volusiani imp. hiteritiis.

(Jalli

llaliani

vcrsns nidvissc, ct
lilio

qui

Gallo

porro

cl Vdliisiani (pii siib fin^Mii


iiriini

aiini diiccntcsimi

eranl, linnc cnni

Vohisiano nccassc. Scd Valeiii

quinquagcsimi

impcrium

iiiicraiil,

iiitcritnm

rianuin cuni transaliiinis viribns


Vidcs ut id

Ilaliam veiiisse,

prffiscnti aiino circa

mcnsein Maiiim

contigissc, ccr(|iiia

yEiniliainim (lclicllassc. ct imi>criuin


ol)iU'i-

adcptnm

cssc.

tum

indubitatunKiuc csse debct. Priino.

Eutropnidit.

dicam, Scytlias quidquid occupaposscdisse, idcoque

pius cos

non complcto bicnnio

iiitcrfcctds

rant in
rcnti

Europa sccnms
r.alli,

non cur-

Idcm habcl
in(|iiit,
lili.
cu<5'

Victor dc Cffisaribiis, ubi dc Gallo, Hosti-

anno, ntcdmnnmilcrcreditum, scdpraccdcnti,


iii

liano, Volnsiano, et

^miliaiid sininl

agit.

His sane,

inilioquc iinpcrii

Ronianorum

tcrras irni-

pisse. yEmilianiis inipcravit 77icnses trcs, ut halicnt

7,

omnibus biennio profccit. HisaddcEuscbium cap. 10, ubi ait, Gallum e mcdio sublatum,
jTeii

Victor de CiTsaribns, Eutropius ct Zonaras,


scs quatiior, nt lcgitur in

vd mennon

ttjj-.i

^uo

TT.v

i'^frii

i7:ui.x-'i(r/_'.izzi

id

CSt

n07l

Epitome

Victoris; sed

integris

pnst Galli ct Vohisiani intcritum, ut rccentiorcs chronolofrici

duobus annis imperio occupato. Dcnii|uc Orosius lib. 7, tradit, Gallum vix duobus annis rc-

passim ti-adunt, verum partim sub Gallo et


et

gnum

obtinuissc.

Verum

est,

Euscbium in

Ciironico,

Vohisiano, partim sub Valcriano


vcrbis scriiiserit.
*it,

GalUcno,

licet

nullus cx Historiic Aut;usta? scriptoribus id exprcssis

Nam cum

certum indubitatumqnc

Cassiodorum, S. Epiphanium, ct alios quosdam, annos duos ct mcnscs quatuor Gallo et Volusiano assignare. Sed hi ab Eusebio in Chronico decepti, duin

Claudium

dic viccsima quarta mcnsis Martii anni

non animadvertcrunt, illum

in Historia, qiia; pcrpc-

dnccntcsimi scxapesimi nctavi jam imperasse, ct Gallicnnm cjus dcccssorcm annos (juindccim intejjros,
vcl saltcm tcrc intcjrros

ram

in

Chronico

scripsit, sajpe corrigerc.

Sccundo.

rejinasse,

tardius (luam

menso Maio prTsentis anni impcrium is non snsccpit ncc ctiam citius quani co mcnsc Gallus et Volusianus hoc anno de mcdio snblati. Nc itaqne Galli et Voliisiani
siio

Dexippns a Gcorgio SynccIIo pag. .3(56 laudatus, de Gallo et Volusiano I(^ucns ait xal B.(TiXeiiouai *aTi ai^.TTTComTva; ni , id cst, qui et imperant mensibus de:

cem

et octo,

quod

et in Anastasio Icgitur. Progrcs.sn


;

mors, ac Valcriani et Gallieni initium a loco rcmoveantur, pro ccrto poncndum trcs aut tpiaimperii meiiscs. qni ^'Emiliano attribiumtnr,

tiior

inter Galli ct Valeriani

impcrinm intcrmcdios nullomodo fuisse, scd /Emilianum rcpnarc coepissc ante Galli ct Wilusiani cTdcm. Supersunt varia .'Emiliani numismata, in quibiis Augustns vocatur, apnd Mcdiobarbnm vidcnda. 12. Yalerianus fit imperator. A num. 3o ad

Zonaras cnim aliis immutati utrnm(|ue occisum, a cnm biennium et menses octo imperassct; (}uod ex dictis falsum essc constat. Dexippo (piippc eo ma.jor fules adhibenda, qiio Gallieni lcmpore flornerit, et Historiam suain, ipiT periit, scripscrit, nt discimus cx PoIIione in duobus Gallicnis cap. 13. Tertio, Valerianum et Gallicnum, (jui Gallnin et Volusiannm excepere, currcnti anno imperinm auspicatos esse, numismata demonstrant.
tcmporis numeri ab
scribit,

Mediobarbus cnim pag. 374

tres Gallicni
:

nummos

in

Valcrianum in Rhcntia et Norico a;,fcntem, ah exercitic impcratorcm et mox Augnstum cssc fa.3t^.
,

mcdium

adducit in postica inscriptos

P. M. Tr. P.

Vllll. Cos. IHI. P. P.

ctiim, tcstatur Eutropius. Victor vero in


(iallo et

Volusiano agcns,

ait

Sub

his

Epitome do ctiam >Emi-

Qua? tribunitia polestas nona anno ducentcsimo sexagesimo sccundo inchoata fnissct, si Gallicnus anno duntaxat scqucnti imperator

lianns in Mo-sia imperator efTectus cst, contra

quem

acclamatus cssct

nam

intcr

omncs convcnire

(lcbct,

ambn

profccti,

diintur.

apud Intcramnam ab excrt-itusuo ctQuarc antccjnam Gallus ct Volusianus a


im(pii

prnpriis militibus trucidarentur, .'Emilianus pro

pcratore se gcrcbat. Victori snffragatur Zozimus,

Gallicnum anno diiccntesimo sexagesimo secundo consulatiim quintum capessiisse, (piartum vero anno ducentcsimo scxagcsimo primo. li. Caides Galli, et Valeriani initium ab hoc

post(iuam narravit /Emiliani dc Scyihis Romanum iinpcrhim affligentibus victoriam, ait, cum a militi-

nnno remo'jeri non posstmt.


siasticis

Quarto, qusecumque
lib.

a Baronio in Annalibus, a Cointio in Annalibus Eccle-

bns impcratorcm clectum, ac postca Italiam versus movissc, cnm impcratore Gallo manum conserturum. Ccrtum itaque maneat, post Galhim et Volusianum interfcctos, slatim Valcrianum Transalpinarum legio quo contracti imdique bellum morabantur, ut V'ictor dc Ca?saribus scribit, dictum fnisse impcratorem. Antea Victor de /Emiliano dixerat, Proccrcs jirimo Iiostcm, dcin cxtinctis superioribus, (nempe

Francorum,

et

a Pctavio

2 de Doct.

num ducem

a militibus

Temp. atTcruntur ad ostendendum, Gallum et Volusianum (piartam tribunitiam potcstatem inchoassc, idcoqne ct qnartum impcrii annuin, licct insohibilia vidcantiir, facilcm tamcn cxplicationem habent. Producunt illi varia utrius^iue iinpcratoris numismata, in quibus uterque dicitur P. M. Tr. P. III. Cos. II. vel P. M. Tr. P. HII. Cos. II. Et quod antiqnariis observatiim, hujnsmodi numismata in cimcliis principum passiin obvia, eaque indubitalic anli(]uitatis et
:

apiid Rliaitias ob instans

(lalloct Volusiano)

Auqustum

appcllavisse. Jain

ita-

que ante Galli et V^olusiani interitum invito senatu sese imperatorem yEmilianus diccbat. Hinc in postica partc numiiii ^miliani apud Mcdiobarbnm legitur
:

fidei.

Verum de

Philipiio imperatoie loqnentcs dixi

mus,

in avcrsa parte

nummi
(pii in

alicujus iinperatoris in-

scriptioncm (piandoquc Icgi alteri iinpcratori convc-

l'.4ci AiG. in postica alterius p.\x Aic. Quai numismafa postquam a senatu Augustus agnitus , pcr: ,

nientem, iion vcro


tatiir.

illi,

antica |iartc rcpr<Tsen-

Nunc addo,
iiti

id saipc etiain conligissc

inoncla-

cussa.

riornm errorc,
ToMis
111.

in casn.

de quo agitur. Pars cuim

98
illa

LUCII

ANNUS

CHRISTI 25G.
17.

aversa niiminoriini iuu'fatoi'nm Galli et Volusiani

referenda vel ad
terliam

Gordiamim juniorcm,

vel ad Piii-

lippum eliam jnniorem, qni eum consnlatn sccnndo


et

(|nartam triliuuiliam potcstatem jnnxere.

ita^ine certiim sit, Valerianum ct (ialliennm currenti anno imperare ca'pisse dici non potest, Gallum ct Volusiannm nsque ad scc|uentem
dicti.
,

Cum

Valerinnuset Gnllienus aiHe astntem impp.

Et ne
in

15. Fo7is eiToris eorinn qiii


(jnis gratis lioc a

aliUr ciedidvrnnt.
a?serat, videri

aiiiium

impcrium

i^rorogasse

et

oinnino incrcdibile

me

dictnm

quod

potest Be}j;crus in Tliesanro Palatino pag. .338, ulii

delineat posticam iiartem

nunnni

Galli imperatoris,

Gallnm ct Volusiannm annos dnos solcs imperasse, etperaltcrum bicnninmsimnl cum Valcriano cl Gallicno Uempnblicam rcxisse.
statuit Baronins,

quo

visitnr

templnm
simili

sex
:

colunmarnm

idolo medio,

Qualis cniin
ditio fnisset

iiKiuit

Pearsonius, Chrisiiaiiornm con-

cnm

liis

verbis circnm

Saecci.im Novcm.
pr.Tfert

Quam

])0-

sub (luatnor impcratoribns,

quorumduo
fo-

sticam

cnm

inscriptione

nnnnnns

eos atrocitcr pcrsecuti sniit,

dno autcin inaxime


in Dissert.

Pliilippi junioris

apnd Ijcgerum, qui non advcrtens,

vebant

Legendus card. Norisius


.^i

de Votis

errore monctarii,

nummo

Galli

cam

postic

inscris;cait,

ptam, nonnisi Philippo jnniori anno, qno ludos


culares

cum
in his

patre

celcbravit,

convenieiitem,

Gallnm

nummis
(jiiod

sine Histori.T fulcro jactare

novnm

sa^cnlnm,

(|nidcm snb Pliilippo

novum

eral, sed snl)

eo inipiit P>cgerus, post cxr.ctiisaliqnot

annos jam novitas delerbnerat. At Gallns novitatem non jactavit, scd monetarins i)osticam parlein

iibi Baronii chronologiam per tcmpora ex ipsomet Baronio corruptam esse ostcndit. Quo die, quove niense Valerianus et Gallienns regnare ca'perint, incompcrtnm est. Tardins taineii quain meiise Maio purpnram non sumpsere tum qnia Gallns ct Volusianns, qni menses oetodeciin, nt diximus, imi)crarnnt, anno ccli exennte Novcmliri ant Decembri incipicnte ad inensem circiter

Dccennalibus cap.
Gallieni

nnmmi

Pliilippi junioris ei
iiifra

per errorem attribnit.


in

Si-

Maium

pnrsentis anni pervencrunt, nlroque cxtrenio


incompl(.'to,

milis erroris tot

evcmpla

mcdinm addncennmi-

mensc, etiam

mus, nt ccrtnm

iii(lnbitatum(|ue esse debeat,

luin quia Victor de Ca^saribus

pro complcto nnmerato; ubi Valcrianum et


,

smata Galli et Volusiani tiibnnitiam potestatem tcrtiam vel (|nartam cum consulatu secnndo in aversa
parte pncferentia iiullo
vel

Gallicnnm imperatores renuntiatos narravit, snbjungit Statimqne Tibcris adulta "state diluvii facie
:

((

quartnm impcrii
in

modo indicare, eos tcrtium annum cxorsos csse, sed taiinumniis cndendis
errasse,
alti;-

inundavit.
niale
dictos

Ex (luibus tamen verbis a viris doctis dednctum, Valerianum et Gallienum lestate

tum monctarios
avcrsam partem
rius impcratoris
IG.

iis

imperatorcs.

Nani statim, subito, similiave

nummorum

uiiins imperatoris

advcrbia brevissimum teinpus non scmper dcsignant,


nt manifeste patet ex hoc loco anonyini Valcsiani
((

nuimnis imprudciiter tribucntes. absoliite posita Baroniitm et Pearsouiiim deccpit. Ultimum argumcntum a Baronio in mcdinm addnctum, cx Gallicni nuinmis dcsnmitur. Duos ciiiin luijus impcratoris
Tribuiiilia jjotestris

Postqnam vero Constantius


et

in

Britaimia mortuus
subito in urbe

cst,

Constantinus

tilius

snccessit,

Boma

pnctoriani milites Maxentium filinm Herculi

exbibel, in

quornm
Cos.
iii

piiori Gallienus dicitur;


:

I*.

M.

Tr. P.
II.

lil.

postcriori

P. M. Tii. P.

IIII.

Cos.

Ex qnibns

infcrt,

Galliennm secnndnm consnla-

impcratorcm crearnnt. Et tainen ConstantinsCliIorus die xxv Jnlii anni cc.cvi obiit, et Maxentins nonnisi die xxviii mcnsis Novembris ejusdcm aiini Bonuc Augnslns appcllalns. Deni(|ne Mcdiobarbus

tum gessisse, cundum vero

quaiido jain a tricnnio imperabat; se-

nninmum

Galliciii

pioducit inscriptnm

P.

M. Tr.

qnarto imperii anno Pcarsonins in An-

nalibus Cyprianicis tam Iioc anno,

qnam

inse^iuenti

ulrumquc nninmuin adnlterinnm esse contendil. Sed tam ipsc, (inaiii Hin-onius manifcstc Iiallucinantnr. Iii priiiio ciiim nuinmo consnlatus alisolute, iit pleruinqiie fit, memoratnr alio(|uin dicendum cssct, Galliennm septimo impcrii aniio nondum secundnm
:

consulatnm gessisse, cum iii nummo ejus a Mctliobarbo producto Icgatnr P. M. Tr. P. VII. Cos. Et tamen jain tertinm coiisnl fnerat. Unde in alio ejus:

qnod dccimam sextam tribnnitiam potcstatem inicrit, sediinia cumannoccLxviii exeunte Martio, in Italia occisus est, menseMaio, quo tribunitiam potestatcmxvi snsciperedebebat,a monetariis ab Urbc dissitis mors ejus adliuc ignorata fuit, post duos ncmpe menscs quam contigerat; (|uod dici non possct, si currenti anno adiilta a'state imperandi inilinm fccissct. Sic enim tribnnilia potcstas xvi nuinmis inscripta fnisset post quatuor ant quinque menses ab ejns cicde exactos qnod iiullus sibi perP. XVI. Cos. VII. noii
;

dein impcratoris
Cos.
III.

innnmo habetur

P. M. Tr. P. V.

snaserit.

Gallieiiiis itaqnc
iniit,

certissime

cnrrenli anno impcrinm annoquc insequenti prinium consul

Valeriaiius
pcrii

18.

Gallienus

fit

Ccesar

processit; tuin aniio cci.v sccuiidum consulatiim gcssil,

cum videret rium Bomannm iiigruere,


consortem
,

hostes

ac dein Anonstus. undiqne in impclilinin iin-

Galliennm

et tertiam

parilcr

anno
est,

tribnnitiam potcstatem capessiit; qno prior nnminns a Baronio addnctus,

deligit, et

quod

publica; rcs infcsta,

reiitur

ipse
:

versus

Orientem movet

ut Persis

nnmerali nota ac simpliciter expresso. Anno vcro cclvi secundns nnmmus a Baronio recitatns, cnsus fnit, et consulatns noii amplius simpliciter et absolntc, sed cum nnmcrali
consnlatu
siiie

percussus

rcsisterel

turopa;os exercitns

filio tradit,

in(]nit

Zozimus pag. GiG quod


ct Volnsiani niorte

ipso imperii Valeriani iniiio

factnin fnisse oportet. Victor vero de Ca-saribus, Galli

narrata

ait

((

Militcs

Liciiiio

nota dcscriptus. Neqne de hac re diflicnltas csse popst.

Valcriano impcrium deferunt; cjns filium Gallienum

senatus C;csarein creat.

Cui conscnlit Eutropius

. :

LUCir
lil).

ANNUS
:

I.

CIIRLSTI 2rC.
ex
(pi;!

90
illa
:

IX,

Liciiiiiis

uhi /Emiliaiii iiuuli' inciiiorata sulHlit lliiic Valfri;aius iii lUuutia et Norico aj^ciis, aii
iiii|ierator, et

sioiie Valcsii,

corrigenda, (|ua Haroiiius

usus

est,

(iua>

liahct

Nam

(piandiu

niaiisucto

pxenitu

inox Au^vistiis est

laetiis. (iai

lieiius ()uo(iue r>oina' a

senatu Civsar est apiiellatus.


neiniie Aujiuslei,

aniino et benigiio erga sanctos Dei liomines aflectiis eral, iienio impenitoruni (lui eum anteiverat taiitam

Callieiius ita^iue (lui a seiiatu C;rsar ereatus luei-at, a

Valeriano patre
(lietus est
:

iini)erii,

eonsors

hcncvolentiam vit; imo vero


e()(iue

et
iie

comitatem adversus
illi

illos

declara-

(iiiidem (lui Cliristiani


a|)pellati.
liiisse

enmt,

et li;ec intra lirevissinuiin tcinpus laela,


st;iliis

nomine
illos

palaiii

Non

dicit it;i(iue

(|uia

pnesens reruni Roniaiianmi

ita exi;^cl);il.

Dionysius

impcratorcs

reapse Christianos,
:

Qiiare

non

mimm

si

iiulla Callicni ini|).


iii

nuniismala,
j^;izis

in (|uil)us (:;psar taiitum a|)i)cllcUir,

princi-

sed laiitum dictos et existimatos fuissc Cliristianos intcUigere videlur utruiiKiue Pbiliiipum, quod Euse-

pum,

aut piivatorum inuseis

exteiit.

bium

decepit, (pii priinus oiiniium docuit utrunKiuc


fuisse

19. Initiimi et finis Galli, Vo/usiani, Jimiliaiti,

l'hilip|)uin

cliristiaiium

licet

Dionysins
miiiime

ac iniiiiim Valfriani et Gal/iem' iinico numinn conQuctcunKiue ile initio et fiiie tr.m Galii, firmaiitur. Volnsiani, et Mmiliani i\mm dc iiiitio Vaieriani ct

A/exandrinus, cui iiinixus

fuissc videtur, id

dicat, sed taiitum cliristiaiios existimatos esse.


si,

Quod

ut aliqui volunt, Dionysius intelligat P/ti/ip/nim

Gal/ie)ii liic, et antea in priori editionc liujns tomi a

nohis dicta sunt, eerto conlirmaiitur


liani. Aiif/.
lej;itur,

iiummo .Emiin (luo cst


AirE!!?i, id

nuper

in

gazam

rcgiaiii

adducto,

amiaia^ot ceb. in altera parte

Afjensium, et in area

q(|C, id est, ccxcix.

Hanc .Eyenaiiiio

pntrem in Cliristiaiios beneficum, et A/exandrum Severum, qui leste Lampridio imaginem Cbristi hahuit in larario suo, inde tamen noii sequitur cxistiidco^iue et ninsse Dionysium Philippum patrcm Philippum lilium, fiiisse cliristianos, quod tanien
,

sium scu urbis i^^garum in Cilicia epocliain ab Urbis Dccvii ineundam cssc demonstrat ein.
Norisiusin
Itissert. iv

card.
!

vulgaris opinio a iiohis anno ccxliv confutata statuit. 21. Ea nsrpie ad ejus quimiuenna/ia duravit.

dcEpoehis Syro-Macc(l.,cap. liujus cpoclue mensc Maio siiperioris Christi aniii inclioatus, et iiicnse Maio ciirrentis anni absolutus fuit ideo^iue yEmi/ianus citius

Pax a
anno

Quare annus ccxcix

Va/eriano Ecclesi;e reddita noii tantuin per hicnnium, ut Coiiilius inAiinalibus Fraiicorum cum Baronio scribit, sed usipie ad ejus quin^iuciuialia
cclvii celehrata duravit.

Ex quo

et sc^iuitur,

(luam post nienscm Maiuin nec Gal/ns et Vo/iisianus aiiiii Christi superioris tribuiiitiam potestatem iv inciperc potucrc. Ex (|uiarripuit,
,

impcrium non

errasse viros doctissimos, qui Lucii papa', alioruiiKiue (luoriimdam sanctorum martyrium secundo vcl
tertio imperii Valcriani aniio contigisse crediderunt.

bus tandcm omnihus


([ui

inteiliginuis, viros (loctissimos,


lios

^ed

(!e liis,

et loco Dionysii

Alexandrini citato infra

Fastos consulares dcpravarunt, et omiiia pcr


li;;c

agetur.
22.

annossusdc(iue verteruiit,
potestale
iii

commcntitia trihunilia

ct iv

Calli ct Volusiani deceptos luissc.

piamim

Cypriamis innocentinm saam adversiis PuCum in epistola S. Cyprlrni ad defendit.

PorroVaillantiusin numismatisCr.TcisIinpcratorum,
pag.iJI

F/orentinm Pnpiauum

qua'

iiitcr

Cyprianicas est

l,duoaIia luimismata.^Emillaiii.Auguslicodeni
signata repnfscntr.t, aitiiue
inciise

Lxvi, Painelio lxix, dicatur,

aiino

Aegensium ccxcix
exordiri
licet

episcopum

esse,

et

Cyprianumy"? sex anuis valdc veiisimile sit, eum anno

cam ajram

a verc seu

Maio

aiini

Urbis Dccvii, (luod

gratis et

sinc

prohalione

l;;ntum ccxlix Cartliaginiensem episcopatum adeptum, ea epistola aiino sequenti scripta, quod etiain

asscrat, prohabiliiis tainen milii vidctur, (juani (luod


scrlhit card. Norisius citatus ejus initiiiin

rcpetcndum

hac ratione Pearsoniiis anno se(|ucnti ostendit, quod Cyprianus longum tempus intercessisse significet, cx

esse

20.

ah auluinno ejusdem anni Urliis dccvii. Valerianns pacem Ecc/esia; dedit.

quo Pupianns

episcopiis, ut videtur Africanus lurpia

Ubi

Valeriaiius

ad imperium pcrvenit. statim Eeclcsia;

Cypriano concepisset, oh qu;e sanctus Doctor Pupiannm acriter et vchementer corripit, ac innocen(!e

pacem

concessit. Nr.m, ut scribit Dionysius Alexan-

tiam

suam

ordiiiatioiieiiKiue copiose defendit.

drinus ap'ul Eusebium, lib. 7, cap. 10. De lioc vero [nempe Va/eriano Ang.) qu;p tradat Dionysius ex
epistola ad
ita

23. Origenis obitus.

K nuin. 38 ad M. Annus
Quo tcmpore
(Calli

emortualis Origenis in controversiam vocr.tus. Eusehius


lih.

Hermammonem
enim

licet

cognoscere, in quo

7, cap.

1, ait

nempe

scribit.

Joanni quoque simililer revelatnm est


:

imperatoris) Origcnes septuagesimo


Iiac vita

;rtatis

anno ex

{Airica'yp. 13). Ait


/ofjiiens

Et

datum

est

illi

os

migravit.

Inde Valesius in Notis ad

eum

marjna

et

impia;

ef

dala

est i/ii poiestas et

iiwnses qiiadraginia diio. Utnim^iuc porro in Vale-

anno ducentcsimo quinquagesimo sccundo mortuum deducit. Pet;ivius in Animadverlocuin, Origeiiem

riano

implctum mirari

licet,

illu(l(|ue

ante

omnia

sionibus Kpipliaiiianis
diicit

li;rresi

lxxxiv vitam ejus pro-

considerare, cujusmodi antc persecutionem fucrit


qualiter

usque ad currentcm
,

Cbristi

annum,vel

inse-

mansuetus quidem ac benignus erga famulos Dei. Neque enim uUus superiorum principum, nc illi (luidem ipsi, qni palam Cliiistiani fuisse i'icuntur, tanta Iiumaiiit;ite ac bcncvolentia nostros complcxus
est,

quo Galluin et Volusianum interfectos (lucntcm credit. Huelius lih. 1 Origenianorum, cap. ultimo,
scquenti pariter anno Origenem e vivis excessisse.
arl)itr;dur.

Verumenimvcro, cuin Gallum


(|iiarto

ct Volii-

quantam

ille

pra; se fcrebat initio principatiis


piis

sianuni currcnti anno trucidafos, Origenemquc aniio

sui.

Totaque ejus familia

Iiominihus abuiidahal,

centcsimo octogesimo

in

lucem

prodiissc ex

ac Dei Ecclesia esse videbatur.

Ila Eusehiiis ex ver-

diclis constct. iiiorUdilalcm exiiit

Origcncs prioribus

100

LUCII

ANNUS

2.

CIIRISTI 257.

tuiTeulis anni rncnsibus, jiaulo anlc Galli et Volusiani interituni, \i\it(iue

Quemadmodum
jie,

e\ duplici Origenc, Adamantio

annos septuayinta utriniijue inconipletos. Si enini sciituayinta anni qui ci ah Eusebio tribuuntur, hoc inodo nunicrentur, Galliquc ct Volusiani casdes anno suo reddatur, omnis Llifficultas
,

et Plotini discipulo,
,

linxit

ut sujira

nemcommunis ojiinio ununi conostcndimus sic cx uno eodcnKjue


;
,

Origene duo
nian., cap. 1,

facti

ut notavit Huetius

lib.

Orige-

verum alterum,
;

a quo orti sunt Origetjui

evanescet

sin

minus

snpcrari nullo

Hleronymus

in e[iistola ad

modo poterit. Pammachium quaj or,

nista; simjilicitcr dicti

altcrum Origcnistarum,
affirmari,

Foedi cognoniinati sunt, principcm et antcsignanum.

dine lxv est Origencm

J^r/mortuum

tcstatur, cujus

Quod mirum a nonnullis


nii

cum

Epijihanius

sepulcri vestigia hodie superesse dicuntur.


24..

lucresi Lxni et lxiv, id ignorare se tcstetur. Ejiijiha-

Lidri Origenis.

Ad num.
, ,

i4.

Pctrus Danicl
et anti-

verba parum smcere reddidit Augustinus


caji.

lib.

de

Huetius episcopus Abricatensis

linguaium

Ha!resibus

42.

Cum

(juitatis ecclcsiasticae iieritiaclarissimus,

hbristribus,

scirc se professus fuisset


tio

enim conceptis verbis neEpijihanius, an ab Ailaman:

quffcumquc ad Origenis vitam scrijita, erroresque spcdant, soUde enucleavit, et quod diu a viris doetis optatum fucrat, opera ejus gneco-latina notis illustrata duoljus tomis

Origenc, an ab alio impuri Origenista; jirojiagati


ha-c
ita

siiit,

reddidit Augustiuus
dicti suut,

Origeniani a

quodam Origene

ab

ali(juot annis publicavit. Alii

ferc omnibus notus cst, sed ab aUo nescio quo, de quo vel se-

non ab illo qui

Origcnis Tractatus,qui in variis bibliothecis dchtcsccbant, seorsim in

ctatoribus ejus Ejjiphanius lo^juens, etc. At(jue ila

lucem postmodum
;

cditi

Ubri adver-

duone
luus
;

exlilcrint Origenes, Origeiiistarum princijics,

mts Celsu7n et Philocalia a Sjiencero in Anglia cuni


aliquot notis publicati

addubitavit Epiphanius,

temporum illorum

jiroxi-

martyriimi,
glia

cum

de Exhortatioiie ad ojnisculo adversus Marcionitas


liber

asseverarunt Augustinus, Sophronius Hierosocjiiscopus in epistola aJ

lyinorum
resibus
;

falso Oi'igcni adscripto, P.asileju imjircssus, et in

An-

Photius codice 231, Joamies Damascenus

Sergium, ut notat lib. de Ha;-

opusculmn de Oratione Dominica;

ita

ut (jua'-

tresque

cimiijue opera grasca Origenis sujiersunt,


data sint.
23.

tvjiis

man-

Pra'dcstinati a

Sirmondo

denique fmxit Origencs auctor jiublicatus. Qua de re jilura

lluetius laudatus, qui addit,

Baronium acule
effictus fuerit.

jicrvo-

An plures

fuerint Orifjenes.

Ad num. 47.

stigare,

cur dujilcx Origenes

LUCII

ANNUS

2.

STEPIIANI

\.

CHRISTI

257.

Qui sc^juitur Christi annus ducentcsimus (luimjuagesimus sejitimus, a Cassiodoro adscrijitus est Fastis consulatu Valeriani et Gallieni ab aliis (juocedit.
;

Post Lucii papce martyrium Stephanus suc-

Uaic exscripsimus ex Adolphi commentario Nuiinsmatum Uomanorum impp. quem facta coUationo cuni numinis (jui Uomie cxtant, fldeliorem invcnimus. Si igitur primo consulatu Gallieni, quem aiino
jira^senti

que eorumdem consulatus, post Maximi

et collegai,

consularcs Fasti habent adscrijjtum


;

tertia

quem
tur.

diximus,

ajtjuc jionitur

licct

ex

Grfficis Fastis

jiotcstas tribunitia

consulatus hic Valeriani

cum Gallicno secundus pona-

sulatus,

numeratur et sccundus ejus con(juem iidcm jionunt anno sequenti, (juartam


ille

Porro

cum

ex anti(juis inscriptionibus, idem

rcddit

hic plane tertius, quartus vero


imjicrii

aniius est

Galhcni primns consulatus jungatur ejusdem tertia'. tribuniticC jiotcstati, cx iis qute dida sunt, redditur

cjnsdem una cum jiatre rcgnantis. Qui vero (ut dictum est) mox ut Valcrianus et

numcrandus

lieni

manifcstnm, anno hoc eorumdeni Valcriani et Galnumerari coejitum teiiium imiicrii, tjni tamen cx iis qua3 anno sujicriore notata sunt, (juartus habetur Galli et Volusiani inipcratorum. Sed reddamus
bic citatas a noliis iiiscrijitioncs
l.Ml'.
:

GALLIENUS

1>.

F.

ALG.

(i.

M. P. M. TR. P.

III.

cos. subiieditur
(jue

ab auctore

alia

idem
P.

significans, at-

mox

haiic subdit

IMP. C. V. LICIN. liALLUiNLS P.


p.

ALG. P. M. TK.

ini.

cos.

11.

p.

p.

ab exercitu sunt imjieratorcs, eorum annos numerare cocperunt; duos saltcm aniios Galli et Volusiani, quos diximus in hune us(jue aniuun imjicrium propagasse, prajtermiscrunt. 2. At vcro antequamde ipsorum agamus interitu, de Lucii pajuc martyrio diccndum ac in jirimis illud quomodo inlelligendum est, quod dicitur, sub Valeriano ct Gallieno imjicratoribus Lucium martyrio eoroiiatum, (juem, cuin adhuc Gallus et Volusianus imjicrarcut, necalum tuissc, Eusebius in Chronico ct
(Jallienus creati
:

STEPHANI ANXU-S
iii

CIIRISTI 257,
I)

104

Hisloria

'

(ostatur. Soil qiii (U; teniiwio iiiclubitataiii

ginta (inimiue.

lla'c ibi.

Quod \eru

aliiis his

ipsis

|(laiic

lliiem facit, cst Dioiiysius i-iiiscopus Alcxaiuln(jui

iius

cuin

iiis

ipsis

tcin[ionbus vixcrit, adreruiii


iiistar

i;cstaruiii vinitateui
(iciict,

proliandani

oinnium

esse

iino (iiiem

unuin

ca-teris pnT^teriuissis auseiil-

tcmporibus cjusdcm nominis repcriatur cpiscopus nomiuc Lucius, ut in ea (iu;e ad Cyprianum scripia liabetur cpistola, \el qiuc ad Luciuin papam dala lierpcram iuscribilur in Cypriano- creditum fuit ah
'

tarc ilelieamus. Hic iyitur absiiuc aliiiiia aiubiiAuitale

aliiiuo,

Luciimi illuni fuisse


iis

Romanum

Pontilicem

tcstatur*,

Valeriauum iiermnilis

al

exoidio imiieiii
uiiiil illis

sed de
ri.

(licciuus siio loco.


'

sui aunis (le Clu-istianis oiitime


iief;otii

nieritum,
niliil

Extat S. Cypriani

dc

(^ornelii et Lucii

Romahis

faecssivisse.

Uaamobrem

est (luod

ad

iiorum Poutiticum
\erhis elogiuin
:

seri|ilis

dccrctis praiclarum

Valeriaui iiniierium liUeii martyrium, (luod fur(;ulc |icrsecutioiie, tlypriiuio auetorc, faetuin csse conslat,
lelerrc jure [lossimus
:

Ser\iuidus esl ciiim auteecssoruni

[irKsertim

si

Euseliio asscu-

tianuir dieeuti

i[isum octo \ix mcusilius scdisse.

nostrorum bcatoruin martyrum Corucliict Lueii honor gloriosus; (luoruin inemoriam cuni nos honorcmus, multo luagis lu, frater charissime, honorilicare
ct

Vcrum cuiu
Ijieio

in libro

dc Romanis Poiitilieibus duu) a

ser\are gra\itatc et auctoritate tua dcbei^, qui \i(aet

ordiiiationes faetic dicantur, iu liuuc usiiuc

riiis

successor
iii

corum

faetiis

es.

lUi cnuii pleiii

aiiniim |iro[iai;atanifuisseiIliusscdcmoiiortuit :qiiod


et [lositi
ilii

Sjiirihi Di'i; ct

glorioso martyrio constituti, dan;

consules inanifcste signitlcant,

cum

.-^ub

liujus auui cousulibus Valeriano ot Gallieno Lucius


desiisse |)onatur.
y.
i[isc

dam esse lapsis pae;m censuerunt et pcenitentia acta Iructum communicationis ct pacis negandum non
esse,
littcris

suis signa\eruiit; (luani

rem omnes
esse

Quod auteni\elibi,\cl

in ecclesia.sticis tabulis

omniiio
a[)U(l

ubiiiui!

censiiimus

ueque enim poterat


et illud a

in ]iersecutionc Vdcriaui dicatur

consummassc

nos sensus dixcrsus, in quibus miiis esset Spi-

aliis

martyrinm, id ea ratione tain iu i[iso Lueio faetum diximus (juod, Heet aliquo
,

quam

in

ritus. D Ha;c Cy[)rianus.

Sed

Lucio statu;

ti-nqjoiis

tum

habet liber de Romanis Pontificibus


et tres diaconi in onini loco

ut

duo

iuterstitio [jax fuerit iu Ecclesia,

tameu leglbus

Decii

et Valeriani

ccnsuram

aj;eulis, ct leyes fereudi [lotc-

statem habentis, [lersecutio semel [iromulgata sic


semiier [icrse\era\it iu posteruni, ut omnis
([uoruni temiKirum
perseeutio Dceii
(-t

illa reli-

Valeriani

iiominc diccretur
Galli

cum

alioqui a secundo cousulatu

et

Volusiani in publicis

monumentis

c(r[)tos

episcopum assectai'entur, nec desercrent [iropter testimonium (ut ait) Ecclesiffi. Caluninia'. enim in Cornclium a No\atiano conflcta;, hujus sancicndi decrcti eausani dedisse putantur. Alia pra'ter h;cc apud Gr;itianum decreta Lucii alibi * in unum simul collecta habentur. ti. Casis imperatoi'ibus Valerianits imperat
prcsbyteri

numerari annos imperii Valeriani et Gallieni, satis [)ei-s[)icue sit superius demonstratum. Si (luilms iyitur placuit res gestas horum duoruin arinorum
consignare annis imperii Valcriani ct Gallieni, haud
convinei possunt crrasse;
se(iuantnr,
nostris Notis
cst,

varie affeclus erfja Christianos.

Lucio igitur inar-

tyrio coronato, post dies triginta (luinque,

cum

plures

extent-, (luas

antiquffi iuscriptiones.

Quod
:

auteni in

ncmfio Stephanus p;itria Romanus creatus est pontifex quot \ero aiinis sedcrit, dicemus inferiiis. Quod \ero ad Galluni atque Volusiauum iniperatores spectat; ciuam divinam ultionem fuso chri-

nona die

Aprilis,
;

ad

Romanum
;

JMartyrologiuni negatuni

stiano

sanguine

aiitca

provocarunt, patrata nuper

passum sub Volusiano cx Annalibus errorem corrige si(Mjuc semper cum \ideris discreparc ab iisdem Notis Annalcs, eas ex Iiis emenda, Nun(iu;mi hactenus concessum doleo ut easdcni sinesse
liuUis

Lucium

nece Lucii papa' vehemcnliorem in se concitando


ftccelerarunt. Si

liano faventes,

quidem rehcllaiites milites, et ^Emieosdem im[)eratorcs ad\ersus ^miInterainnam occiderunt;


siint

lianum

proficiscentes, a[)ud

recognoscerem,

licet lucri

cupidus tyi)ogra|ilius

iidem tamen

Iiaud

p;issi

^'Emili;inuiii

ultra

eas ab auctore [losucrit essc recognitas in [^agiiia liniinari.


i.

inenses qiuituor iinperare, sed

eum

etiam necavo-

runt. Valerianus \eio, (luem ex antiquioribus nionu-

Ideni vero Lucius capite truucatus habelur


,

de Romanis Poniiticibus ([uain cliam tabulis ecelesiasticis , quarto nonas Martii. De Hic onineni potestateni codeni ha;c ibi lcguntur

tam

in dicto libro

testati sumus jani anno secundo Galh et Voaeclamatum fuissc ab Alpiiio exercitu iniperatorem, ipsumquc niox sibi filiuni adsci\isse coUegani;

mentis
lusiani

iina cuiii eodeni,

hoc ipso anno, intcgro atque securo


cx tribunitia potcst;ite hoc

Ecclesia! dedit archldiacono

passionem [lergeret; lium iia[)ani, anieciuam dueeretur, omnia [laritcr bona Ecclesia; tradidisse, ex eodem libro in Cornelio
diximus. Sed et ha;c rursuni de Lucio
ordinationes duas per
:

sub Stephano, dum ad eidem (luociue Stephano Corne-

est potitus impcrio, (luos

eoruin consulatu (ut \idinnis)tertio repetita, hoc j^ariter aiuio tertium aus[)icatos esse aniiuni imperii
sahs aperte noscitur; nos^iue

eodem ordine nuniera-

Hic

feeit

himus.
7.

mensem Decembrem,

[iresby-

Quam

vero dcclpiantur, qui existimant Vale-

tcros quatuor, diaconos quatuor, eiiiscopos per di\er-

rianuni, simulacadniinistranduni suscepit inipcrium,

sa loca se[item
Callisti, \ia

qui etiani sepullus cst In cccmctcrio


tri-

Christianos perscqui

aggressuni esse, Dionysius

'

Appia. Cessa\it episcopatus ejus dies

* '

.\pud Cypr. epist. L.\xix.

Eu5cb.

lib. VII.

c.

2.

.\pua Euseb.
c.

iib.

vu.

c. D.

Euseb.

cpist. Lxvii.
!ib. vii. c. 9.

'

Cypr. epist. Lxxvii.

'

Tomo ptimo

Concil. sub. Lucio.

Idem

'

Apud Euseb.

in

Cbromc.

et in JJiit. lib.

vn.

2.

'

, ;

102

STEPHANI ANNUS
sc)'iptor

1.

CHRISTI 257.

Alcxandrinus episcoiius suorum temporum


accuratissimus,
scripsit
liis

excusat,

cum

longiori tractatione ejusmodi errorem


'
;

verljis declarat in cpistola


:

quam
;

confntat ad Ciccilium scribens

qua ((uidem de

sa-

ad Hermj.nmionein

Joanni simili ratione


ait

cratissimo aChristo rclicto in EcclesiasacriQcioMissa;

per revclationem de Valeriano signilicatum cst

ab Apostolis

frc([ueiitato

et in

omnibus

catholici

enim

Datum

est

ei

os

mayna

ct blas[)lienia lo-

orbis Ecclcsiis ad sua tcm|)oracxinajorum tradilione


inviolabililer custodito,
rit,

quens; et data
dcrc completa,
ita

est ei potestas facicndi

pcr mcnscs
vi-

multa

al([uc praiclara inge-

quadraginla duos.

Cum

ista

utraque in Valeriano

quibus, noii illorum tantum lueresis tollerctur

tum

ejus

vitie

rationcm, antcquam

sed oinnes ([uas adversiis

animo

affectus erat, ut a Joannis revelatione didi-

Eucharistiic et offcrri solitum

sacramentum sanctissimm incrucntum pariter


Ex quibus
^

cimus, considcrare, non [larum sanc liabet admirationis.

sacriflcium, e portis inferorum emcrgentes ha^reses


insurrexissent, [lenitus auferrentur.
sit

Nam
(|ui

((naiidin

mansueto animo

et Ijcniyno

satis

erga sanctos Dci liomines allectus erat,


ratoruin
el

nemo

inipc-

unam

illam Cypriani

liic

refcrre sententiam
:

qua

eum

antcivcrat, tantam
illos

benevolcntiam
;

de missae
ipse est

sacrificio hicc dicit

comitatem advcrsus
(juidcm
([ui
a|i[icllati,

dcclaravit

imo vcro ne
noniine
ille
:

10. Si Jesiis Christus

Dominus
et

ct

Deus nostcr
fieri
ille

illi

Cliristiani
ila lios
iiii[)erii

eraiit, eo([ue

[la-

summns

sacerdos Dei Patris et sacrificium


obtulit,
;

lam

sunt anijilexati, ut
sui

qui

Palri se i()sum |)rimus

hoc

in

sui

quidein

initio

quam

Ihmiliarissime ct

cominemorationcm pnecepit
cit,

uti((uc

sacerdos

amicissimc, id([ue in oculis oinnium, eosdem exccpit, et tota

vice Christi verc fungitur, qui id, ((uod Christus le-

doinus ejus

piis

hominibus com[)lcbatur
et

imitatur

et sacrificium

verum
,

et

plenum tunc

ci'at([ue [)lan(! Dei Ecclcsia.

oflert in Ecclcsia

Deo

Patri

si

sic iiici[)iat otTerrc

8.

Vcruni doctor ([uidam


im[)ulit
liei,

princeps mago-

sccundum

((uod ijisum Christum vidcat obliilissc.

rum ^gypli
vit; ct

illuin landcin perdito consilio

dcprava-

Htpc Cyprianus, gerinane intelligcns (|uod Christiis


A[)ostolis dixerat
:

non

solum ut homincs

cul[)a

vacuos

Hoc
non

'

facitc in

mcam comnio
ciim

ac sanctos

utiote scclestorum ac execrabilium

niorationem;
prolixior de

eistunc idem sacrificium ollerendi train his

incantamcnlorum adversarios et oppuf^natores (satis namqne viriumac polciitiie pnvsentia, aspectu, spiritu, et voce solum ad detestabilium da}monum iiisidias

didisse potestatem. At

immorandum
sit,

eadcm

vcritatc tractatio habita

cum

dissipandas et liabent, ct sem[>cr liabuerunt)


,

acerbe persequeretur

necique traderet

verum

dc ccclcsiasticis traditionil)US actum est tomo prinio Annalium sed et quod illud facere idcni sit quod offcrre, in nostris (|uo([ue Notis ad Roma; , ,

)>

etiam ut impuras ciprimonias obiret, profanas excrceret pricstigias, exe randa mysteria e\e([ueretur, mactaret piieros misellos, prolem infelicium paren-

num

Martyrologium

satis

reddidiinus ex[)loraluin.
,

Scd undc [irovcnerit cjusmodi erroris occasio

cx

ejusdem Cypriani

epistola patcfacimus.

tum

exsacrilicaret

tciiera

infantium dissecaret viest,

scera, Uci (lcni(|ue crer.turas discindcret disccrperet-

que, vehcnientcr coliortatus


jiacto res

perindc ac

si

eo

onines prospere ac

fcliciter

succedercnt.

H;cc

summatim

Uionysius de rebus gestis Valcriani;

11. Quod enim pcrsecutione urgente, summo mane, scu polius iiocturno tcmpore convcniciitcs sccrclo ad sacram Synaxim at([uc Eucharisli;.m, Christi sanguincm in vini spccic bibcntes, ex vini odore posscnt ddcgi Christiaiii, loco vini aquam

quibus plane siunilicatur persecutionem sub i[)so coeptam csse tribus annisacscx mensibus, antequain a Persis caperetur. Nam cum dicat cuin ad iiistiuAntichrish [icrsccutum esse Ecclesiam Dci mcnsibiis ([uadraginla duobus; constel(|ue [lerscculione diiraiite,

olferre

coiisultius

existimarunt

ne odore vini
,

vcluli
rcnt.

quodam

Cliristianitatis

indicio

palam
ait
:

fie-

Quod ([uidcm ut indignum nimis homine


sic
Ccote-

chrishano Cyprianus cxprobrans,

rum
litcr
([iiis

omiiis
iiisi

rcligionis

et

vcritatis discipliiia

subfidc-

imperare

desiisse; jani [)erspiciium reddiiur,


tcin[)iis

vcrtitur,

id (juod s[)iritualiter
nisi
si

pnccipitur,

non ante dicluni

Christianos [lersequi aggrcs-

rescrvetur;

in sacrificiis matiitiiiis

hoc
.saii-

sum

esse; sic([uc fernic bicnnio Dei Ecclesiam quie-

verelur

ne per saporem vini redole;it


inci[)it et

visse.
0.

guiiicm Christi. Sic ergo

a passione Christi

In

Aqvnrhmim

hcnrrsiin
cst)

Reddita igilur (ut dictum


vigilans saluti lidelium
tio relii[uisset
;

Cyprianus
post

scrihif.

necem

Calli ct
iii-

Volusiani Ecclesiaj [)ace, S. Cyprianiis niore suo

cum,

([uosviolenta [lersccu-

diimin oblasanguine cjus ct criiorc confundi. Porro autcm Dominus in Evangclio ' dicit Qui coiifnsus mc fuerit, confundet cum filiiis homiiiis.
in (lerscciitionibiis fratcrnitas rclardari,

tionibiis discit de

illicsos,

dolosa lurresis ca[)tivos abri-

Et Apostolus

loijuilur, dicens: Si hoiiiinibus [ilace-

[leret; ct inter alios scisset

quosdam

crrore inductos,

in sacrilicio

a([uam tantum onerre absquc commix-

tioneali(|ua vini, studiiit emendare. Consentiens crat


hacc bicresis ac [)lane connivensEncralitis-, ([ui a([ua

tantum utebantur

in sacriiicio

sicnt hi, qui exploso

vinoaquam taiitum adliibendam esse jactabant; ([uos tamcn ignorantitc, vel simplicitatis nomine Cyprianus
I

rem, ChrisU scrvus non esscm. Quomodo autcni pi)ssumus [)ropler Christum sanguincm fuiidere, ([iii sanguinem Clirisli erubcscimus biberc? Quod vero ii ciim sero olTerrcnt. (|uod eo temporc noii |)ossciit ethnici ex viiii odore de chrisliano homine conjectiirain facerc, tunc iidcm mixta aqiia viiium iii sacri-

'

Apoc.

xiii.

(jVpr. cpist. LXili.

Epipli.

Ii;i're.s.

XLVi.

>

Maltli. X.

Luc, XXI.

I.

Cor.

.\i.

Galat.

STEPIIANI
ficio
l'iii.ssc

ANNUS
iliiplicciii

1.

CIIRISTI 257.

103

adliilicrciil;
r.piiil

liiscc

plano

iiKuistrat
iiialtiliiiani

axocciitiir, iicc molcstiis ct negotiis sa^cularihiis alli-

cds (ihlaliiiiicm,
:

scilicct,ct

gciitur, scd
quaiii

iii

hoiiorc sportiili.ntiini
accipiciitcs

fn.triiiii
,

t;;n-

vcspcrlinain
tenta,
iit
iii

lia'ci|uc in iKiniiiillis Ecclesiis

usu re-

decimas c\ huclihus

ah

altari ct

dio Di'iia' Ddinini vcspere sacras iiiissas

sacrificiis iioii

rccedant, scd die ac iiocte c;elestibus

agereiit,
l^.

alilii pliiril)iis (leiiKnistiaviiiiiis.

Concilium Africaniim.
iit,

Porro

rehus
((uod alias
ciiiiiI

ct spirituulibus scrviant. ll;rc illc.


i.

Nc

igitur

ali^iiiis

ex fidelihus id anipliiis ten-

scm|)erfactiiniest,

i)ci-sccutioiic

ccssantc^ad

tarc pra'suiiicrcl, cideiii S. S^inodo placuit

cjusmodi

Iioneiidam (iiiassatam Kcclesiam cpisciipi convenirciit


((liiod
ritiir)

(lclicttim graviori censiira ]icrc('lli, deliiiqiiciiteiiiqiic

a (ApriaiK) polissiiiiuiii factitatum siepius repelioc(pio(pie teiiiporecum(lem(;)piiaiuim

scverissiinc
iileiii

oliiii (lccrct;e

suhjici
:

pu;ii;e,

qiiam rcfert

cum
noii

Cyprianus,

sic

diccns

Quod

episcopi antc-

suis

C()lle;.;is

e\ iiiore liahuissc (loncilium, c\ iiiultis In

ccssorcs

iiostri religiosc

considerantes, ct saluhriter
(|uis firdcr

colliyi

potcst.

ejusniodi

(|iiiilciii

<

oiiciliis

|)r()\identcs,

censuerunt, ne

excedcns, ad
ac
si

taiitum (lua; ad rectani fidem ct catliolicam unitatem


spcctarcnt, tractarc solehant
;

tutclain vcl
lioc fecisset
,

curam clcricum nominaret;


non

(]uis

sed et qua! ad honos

ofrcrrctur pro co, nec sacrificium

morcjs institucndos, collapsaini|ue ccclesiasticam discipliiiam rcstitiieiidain i^ertiiiere viderentiir. l'erlat;p


siiiit

pro dorinitione ejus celebrarctur; ncque eiiim apiid

i^itur tuiic inter alia ad

Synodum

liltera'

Rofia-

tiani e|iisco|)i,

de diacono suo prolervo cx|)0stulantis,

meretur nominari in saccrdotuin prece, qui ah altari saccrdotes, et ministros voluit avocare. Et idco Victor cum contra foiinam niipcr in Concilio
altare Dci

rcscripserit saiicta

Quid vcro ad eum Synodus, redditge a Cypriano ad eiim iiominc omiiium littcne produnt, niniiniiii iit
a
(]U() fiierat

conviciis im|)etitns.

a sacerdotihus datr.ni,

'

terum
])ro

aiisus

sit

Geminium Faustinum preshytutorem constitucre; non cst quod


fiat

dormitione ejus apud nos

ohlatio, aut depre-

in euni (ut par erat) aiiimadverteret, vel abstiiieiulo, vcl penitus (lcponendo.

catio ali(|ua

nominc ejus

in

Ecdesia frequentetur; ut

Quam
ihi

vero

sit
iii

periculosa in

sacenlotum decretuni religiosc,


exeinplum, ne
vocet.
13.
stic;c

suhditis clcricis contumacia, ex


cile

qua

hceresim fa:

et necessario factuin servetur a vohis; siinul et c;rteris fratrihus (lctur


(juis

prolahantur, ea-dcni
eiiiiii

docenl his verhis

Ha^c

sacerdotes ct ministros Dci, altari

stmt

initialuerelicorum, et ortus atiiue conatus


sihi [ilaceant,

ejiis et Ecclesia?

vacantes, ad SKculares molcstias de-

scliismaticorum niale co^itantium, ut


Ecclesia receditur, sic altare

ut pra'positum supcrbo tuinorc conleinnant. Sic de

Hucusque decretuin Synodi. Ex iis sane coinplura antiquitatis ecdesiaohiter pnctcrennda, conside-

profanum
ct
si

foiis colloca-

monumcnta, ncc

tur, sic contra paccni

Cliristi

ordinaiionem atciuc
ultra te contumeliis

raiida sc ofrerunt, nemiie ex stipendiis EcclcsiiC solitos

unitatem Dci rehcUatur. Quod


suis exacerbaverit,
et

vivcre dericos, quos ea de causa Sportulantes ajipellat.

provocaverit;

fungeris circa

Rursus

illud

eos

excommunicasse defunctum,
vinxissct
iiro

cum
sis

potcstate lionoris tui, ut

eum

vel de|)onas, vel

quem viventem jam


illud,

delictum.

IteiiKiue

ahstineas.

H;ccSynodus decrevit;

qu;t' ct

de adniis-

peculiare fuisse

defunctis offcrre Dco sa-

eum
1.3.

poenitcntiani agere, et cpiscopo voluit satis-

crificium, eoruin(|ue iiomina

apud

altare

nominari
rationcm

lacere.

solere. Scd illud planeconsidenitioncac observatione

Memorabilis

illa
,

quoque ad saiictum concimoriens cliristianus suis tutorem ex festamcnlo


(|U0(l

dignissimum, episcopos

nuUam

liahuisse

liuin pcrlata querela est

quarumciimque leguni civilium,


siasticis

qux' aliqua ex
legihus

liomo ])rest)yleruin
noinin;^,sset.

filiis

parte officere et iinpedimcnto csse viderentur ecde-

Un-m

;icriter

autcin Synodus ulta

sil

functionibus

quiii

eas

conlrariis

talc taciiuis ]!crinilcac

inipium
'

et detestabile, script;c

editis irritas

prorsus redderent, ac pcnitus abolerent.


li;cc ciira

cx eadein a Cypriano

littene tcstantur, qiiibus rcs


:

Puhlica
gustus
'

namquc
teslr.tur)

crat, iino (ut Severiis

Au-

(]uoque gesfa

liis

vcrhis exprimitur

Graviter

com-

imperatoris praicipua, ut liahercnt


a (]uo ciuidem miuiere iion ipsam
et

sumus cgo et coUega? mei qui pnesentes aderant, et conipreshyteri nostri qui nobis assidehant, fratres carissimi cum cognovisseinus (juod Gemimoti
,

pnpilli tutores;

sen;itoriain dignitatcm,
inferioris ordinis essent,

nec a tutela eoruiii

(jui

nius Victor frater noster de sa^culo exccdens,

Gemi-

Commodus
coUegia
da?oruin
*
:

iium Faustinum preshyterum tutorem tesfamento suo noniinaverit; cuin .jr.inpridein in Concilio episcoIioruin statutum sit, ne quis de clericis et [>ei ministris tutorcm vel curalorcm testamento suo consti(]uando singuli divino saccrdotio honorati, et in derico ministerio constituti nonnisi altari et sacrificiis deservire, et piecihus at^iue orr.tionihus vacare dcheant. Et inferius de benc instituto clero
tuat;
,

excusare,M. Aiireliiis ' et rescripseriint, non a?dilitatein ' non nec diversam rcligionem lihcrarc ac
; :
'"

proinde ((^uod Modestinus


ctiani

tcstatiir) Jiuhci

non Ju-

cogcrcntur

admini.strare tutclam;
iiacti

imo nec qui immunitatcin


,

essent civilinin ac

puhlicorum munerum a tiitela exciisari ^ ])0ssciit nec denique exiini a gentilium suoruni tutcla, (]iiibus etiam e\ senatusconsullis, ct constitiitionihiis principim immiinitas a ttitcla concessa esset, respondit Callistratus
'

lia^c

suhdit

netur, ut

(|iii

in Ecclesia in

Qu;p nunc ratio et forina in clero teDoinini onlinatione clerica


nullo ah adininistratione divina

ex Aiilonini Pii rcscripto.

promoventur,

'

I..
'

III.

'

ff.

qiii

petiiiil lutores.

noii lanliim.
IT.

is

qui

.Tdil.

Cypr.

episl.

lxv.

5 ^

L. S|ia(lnnein.

de exciis.
ff.

tut.

fpailnnem Ead. qui


*

L.

1T.

ilc

excus.

tut.

* Cail.
I.

non oinnia.
accepit.

'

L.

'

Idem

epist.

lxvi.

noii tantum. . llienslbus

eod.

10^
10.
Ilis licct tnt

STEPIIANt
lcgibus
pii[illis

AXNTS

1.

CHnTSTI 257.
occlesiastic.T lihcrtati vidcrcnt forc

prospicicntibiis

miscnint, <pias
proficiias
:

opiscopl niliiloiiiinus in Concilio scmel atquc ileriim


his

pro

quorum

qiioipic viridi ac siio

roborc
studio

advcrsantem lcjTcm statuimt ((]uam

ct

maxima

[icrstantc observatione (ut

vidimns)

commimi

omnium, quK apud


in testamento,

cos cssct, pocna apposita

mu-

soleriius

invigilarnnt.
'

Favcriint postca Cliristiani

niunt) nc clerici a Christianis tutorcs nominarcntm'

im|)eratores
rientes

ejusmodi e[>iscoporiim dccrcto, san-

a pracsidibus cogi posscnt. Qiiamvis igitur ejusmodi


tutela^

quo ad suheimdiim

munus

ne

clerici vcl

monachi ad

tiitclam suscipien-

dam

compelli possent. Sacrosanctiim vcro (xmcilinm


^ a Icgifima tntcla et dativa, qiia^ ab impcrata esset, noluit cI(>ricos excusari. S<n1

decretis et editis sancfionihiis facilc cssct, gentilcs

Chalcedonensc
o[tiscopo

magistratus

et

ipsos

(irincipcs alioqiii

Christianis

scmper

infestos, in Ecclcsiam concitari, et flandam perscculioncm levcs eorum animos veri; sanctissimi tamen cpiscopi, nullam rationera habcnfcs , saci-as lc^es odero non

ad con-

do robus

gcstis in

Synodo hadonns.

pcrmoIiorum
'

L. genoialil^r

5aiiciiin!,

C.

<U-

Episc. ci clor.

'

Cnncil- Chal.

pratcr-

cap. .

Anno

pcrimti rinr-co-Hr)m.ina^ iiTiX

Olymp. an. 2. Stophani pap.t -^


2.58.
2.

t>rb..

>n<>. 1007.

iesa

Ctirisli

2o

90cnn(liim

KanmiHm 257.

Valeriajii et riallionS

Impp.

2.

i.Ca/milc^.

Ad mim.

1.

(Ik^ss.

Valerian}(s Aitg. IJ, ct P. Lidnius

P, IJcinlm GaUienus Aiig.

[ira^ccdchti a nobls explicata,

uhi ct dixirans,

venim

Cum

Valcrianus anno scqiicuti iterura consul pro-

non cssc (piod hic .scribit Baronius, scilicct Ecclesiam ferme hicnnio quicvissc. Christiani enim ante quin-

cesserit,

non dubiuin,

([iiin

ad pra-sentem consula-

tum

ira[)erii

Valeriani

ct

Gallieni

annnm minime

tura a (iallo et Volusiano, antcquam occiderentur,

vexaii.
X.

designatus fuerit,
latu ordinario

(lucmadmodum de secundo consutam Claiidii, quam Hadriani suis locis


dc priino Probi imperatoris vidcjain suffectum

Cyprianus

refellit eos

qid aquatn sine vino


(!t

in sacrificio offerehant.

A niim. 9 ad 12. hleo BaI'anielio lxiii

ostendimus,

ct infra

ronius cpistolara lxiii Cypriani, qua?


cst. ei in (jua

bitur. Valerianus

cnim non solum


;

cos

rcfcllii.

qui in sacriticio a([uam tan-

(onsulatum gcsserat

sed ctiam ccnsor ac Transalpi-

tiim offerebant abs(]ue aliqua vini commixtionc, pra?.sciiii

narura legionura dux erat, (juando .'Emilianus Gallo ct Voluslano adhuc vivcntihus impcrium usurpavit.

aimo

illigavit,

quia vigentc Ecclesiai jiace

eam

scriptam autumavit. Sed

sub [lersccutione potius

Ex duobus

itaqne consulatibus continentilius a Vale-

exarata luoc verba innuere ohservat Pcarsonius in

riano gcsiis secundus tantiim ad

sccundam consulaGallieni

tuum Ca;sareorum regulam revocandus.


nerape patris collcga
csset.

vcro consulatus juxta rcgulara tcrtiam sumptus, ut

Annalibus Cy[)rianicis : Et ([uia jam secundus cjus adventus appropin([uat, magis ac magis benigna cjus ci larga dignalio corda nostra lucc vcritatis illuminat.

Quae vcro ex nuraismatis

Pneicrea, quia

illi,

(juos confatat Cyjirianus,


iii

Baronius

liabet,

ut ostendat,

terlio Valcriani et Gallieni

hunc consulatum cum anno conjungendum cssc,

dicebant,

quod

si

prima mane vinum sumaiiir,

calicc Doininico sc ethnicis prodituros


ei

Christianos
ihi-

anno

pra?cedcnti a nobis prorsus cversa.

2.

Decretalis Lucii snpposititia.

argumcntum

illud a pcrseculionc

dcductum

nura. 2

dcm

Cyjirianus rciorquet. Quarc ca c[iistoIa anno

ad G. Qua; pertincnt ad
prfficcdenti explicata.

mortcm

S. Lucii papa; et

pra>cedcnti, antcquara Valerianus impcrarct, durante

S. Stepliani ejus successoris

initium a nohis anno

adlnic [icrsecutione

Omisiraus tamen ohscrvarc circumferri unicara Lucii cpistolara ad Gallia; aiquc


Hispania; cpiscopos viris cruditis supposiiiliara.
enira
Inci[iit

scrijita. Porro non hac c]iistola Aquarios confutat Cyprianus. ut cxistimat Baronius, (|iioium error in lioc maxirae vcrsahaiur, ([uod
,

vinum

(juasi

rem

profanani et

abominandam
(jiii

avcrvel cx

cum

verbis Leonis [irimi episiola xxviii, seciin:

sarentnr, ut ait Epiphanius; scd ali(juos,

dum
([uas

vetercm ordincm Liiicras dilcctionis vcstra', ad B. Pctri aposioli Sedcm, eic. Habetquo [iliira Conciliorum subscquculium tcstimonia, locura
Lxxxii
,

ignoraniia aut sim[)licitate deliiKiuehant, ut


[iriamis, vcl ([ui
rii,

sed in

aii Cyhoc non semper faciebani, ui Aijiiamaiutinis sacriiiciis tantum, ncquo in illis

[isalmi

cx

inlcr^irciatione
[la^ia^

Hieronymi

et

.scinper, scd [)ersccutionis tcrapore.


ri.

([u;odam Agalbonis
3.

verba.

Concilium
scij^j.

Ecclesia ante Valeriani quinquennalia

mxata.

A num.

non

niim. 12 ct

Ad Africanum fictitium, Nullum lioc anno a S. Cyjiriano


et c[)istola [trima,

ad 0. Qiinc

[)(U'tinent

admoriem

Conciliuiu iu Africa celebraium xideiur. Nain epislola icrtia,

Galll et Volusiani, ct

ad /Emiliani impcrium, anno

Pamelio lxv,

Pame-

STKPirAXr
lio
i.xvi
,

ANXUS
ccxi.ix,

2.

niRisTi

2r)S.

(luil)iis

iniiititiir

Inironiiis,

aiino
iii

inilio e|)isco|iatus
(|ii;c

Cjiniani

strii>ta. lta(|ue

cpistola,

inodo

i)rinia csl

ad clcruin

cl iilcl)ciu lucniita-

qui jircesentes adcrant, apud Cypiianuiu scinpcr faccn; noii solcnt. l^roptcr eamdcin lationcin cpistola, (pKC nniic tertia ordinc
lo(inatur, (luia cain col/efjce,
cst,

noriim dc Victorc,
ccssit, data,

(lui

/'nnstiuian prcsljvtcruni tulo-

ad Rofjtitiannni cpiscopuiii
(ini
,

dt;

supcrho sivc con-

rciu nomiuavit, tciuporc, (luod pcrsccutionciii pra'-

tnniclioso diacono,
suis

cnm

contuiucliis ct injuriis

ut Cypriaiuis

lil).

dc Lapsis cxpriiuit

ct

cvaccrbavcrat

codciu tcmporc ac pra-ccdcns


liaiic

dcscribit

Quaudo

cpiscopi pluriiui, ([uos ct liorta-

scripta.

Qikc contra
iii

scntcntiam

dici possent,
aiiiio

iijcnto essc oportct cictcrisct cxciuplo; divina procii-

solnla a Pcarsonio
ccxLix,

Annalil)ns Cypriauicis

ratione coiilcmpta
rent.

procuratorcs

rcrum

sfficuli

fic-

num.

i),

ct

a FcUo in Notis ad cpistolain pri-

Nec

rclcrt,

quod Cyprianus dc sacra Synodo

mam

Cypriani

(1).

(1) Oiiw Je Aclis

Smyrncnsibus

Baronio proJunlur, cxpendit Norisius in Epocliis Syro-Maccd. pag. 26.

Mansi.

STEPHANI ANNUS

2.

CHRISTI

258.

Sc(iucnti
anno

l.

Schismaticorum conatiis in Africa et Bomcp. anno Domini dnccntesiiuo quiuquagc-

simo octavo, Valcrianiis teiiium, ct Callienus secundiim consnlatum gessit. Reperitur (ut dictiim est
supcriori)

2. At quaenam fuerit causa BasiUdis episcopi, ex Cypriani epistola ad Hispanos scripta accipienda est. Hic Iibclli labe primo coiispersus, alia facinora supcr-

addidit

de quibus

lunec

Gyprianus

'

Basilides
in infir-

hiijusmodi consnlatus Gallieni nna

adliuc insnper pncter libcUi

maculam, cuin

cum
Ins

tribnnitia potestate

ejusdem
p.

qiiarto

jam

repetita
p.

veiLis

'

imp.

c.

licin.
p.

g.vllienis.

f.

mitate deenmberet, in Deum blasphemaverit, et sc blasphemasse confessns sit et episcopatum pro con;

ALG. TR.

qua ratione, atqne aliis snpcrius adductis liunc auuuui (luartum niimeramus imperii Valeriani et Callieni; qno schismap.
iiii.

cos.

II.

p.

scieiitia'

suai vulnere sponte


sit,

deponens, ad agendam
deprecans, et
satis

paMiitentiam conversus

Deum

gratulanssisibi vel laico comnuinicare contingeret.

ticorum pnrlia adversiis Ecclesiam concitata sed persccutiouc urjjcnte panluliim intermissa, acriori suut iinpetu renovata. Erant horum (ut denionstra,

Rcne hucusque Basilides, qui lapsus se iii pirniteiitium classem coujecit, laicam exoptaus communionem, quod pii ca-teri facerent. At quid postea? Cuin
videret iu
livore tabcscens, (jnod jure
fallaciis

tiim

cst)

contraria^ factioncs, qnie

tamcn ad
;

oppii-

gnandam Ecclesiain uuaiiimes conspiraliant illorum ncmpcqiii post lapsum uulla exomologcsi facta,
,

sedem suam subrogatnm fiiissc Sabinum non possct, dolis atquc


;

explere conatus est

(luippc (pii ad Aposto-

in Ecclesiam irriieutes, ab ea recipi absque iiUo gra-

dus

et

honoris dispendio, temerario ansu eontende-

bant; (|iiornm diix in Africa Felicissinnis erat. Sicnt et tiinc accidit iii Hispania, ut Basilides et Martialis,

licam Setlcm Romam se contnlit, se^pie injuste sede privatuin conqnerens, ut iii cpiscopatum restitueretur, Steplianum Roinaiium episcopum multis nicndaciis
iiitcrpellat
;

tpiod Cyprianus

eadem

epistola

qiiorum

alter

Legionensis

alter

vero Asturiensis
libellatici lapsi,
et in

docct his verbis post recensitam ordinationem Sabini


legitime factam
3.
((
:

Ecclesia episcopus erat,

amboque

non solum
les, loco

in

Ecclesiam recipi, sed

ca, ut

prlns, pivcsiderc satagcrent. Sed his obnitcntcs flde-

ipsorum substituendos curarunt episcopos

Sabinum iit(iue Fclicem. Aliorum vero scliismaticorum, qiioruni princeps Novatianus Romie fnerat,
illa sententiaet dura severitas, ut lapsis quaiitnmlibcl iKriiiteutibus occlusa semper remaneretEccIesia, tota(|ue illorum causa esset de judicio

pertinax erat

Nec rescindere ordinationcin jure pcrfectam potest, quod Rasilides post crimina sna detecta, nudatam et conscientiam etiam propria confessionc Romam pergens, Stephanum collcgam nostrumlonge positum, et gests rei, ct tacitic veritatis ignarum fede quo fellit; ut exambiret reponi in episcopatu
, ,

fucrat jusle depositus. Hicc eo i^ertincnt, ut Basiliilis non tam.abolita sint quam cumulata delicta, ut ad
,

reservanda.
lateque
\

Hariiin
,

vero

stx-tarnm assecKT loiige


fa-

agantes

ubicunique essent, negotium

superiora peccata ejus ctiain fallaci;c et circumvciitionis crimen accesserit. Netiue euim tam culpandus
cst ille,

cessebant catlioIic;e
Apud

communionis
Iiiip.

fidelibus.

cui ncghgentcr obrciituin cst

tinain

bic

Adol|jlium

lib.

Anliq.

Nuuiii

Cypr. epist. Lxvi

i.

TOMLS Hl.

,,

106
accusaiKliis,
<|iii

STEPHANI ANNUS
fraudiilontcr olircpsit.

2.

CHRISTI
jitas

258.

Ha^c Cypriae|ii-

nus,

uiliil suuiiiii

saccnlolis delrahens potestati,

ab cjiiscojiis Hispania^ ad cos litteras ircitari, ab iisdcmque legatis suam ipsorum prosequentibuscau-

scoporum causas

judicantis, ct qua; ab aliis cpiscopis


;

sam cuncta
jirianus

narrari.

Quihus auditis

et cognitis,

Cy-

facta essent destrucntis ac pcnitus irritantis

sed tan-

omnium collegarum nomine

ad Legionenilli

tum

de olircptione facta

non tam

in

ipsum,

quam

sem

et

Asturiensem Ecclesias, quaruni


litteras

erant

in Basilidem jure (|uidem expostulans.

Videas hoc

episcopi, et ex quibns litteras acceperant, de hisquffi

CNcmplo anti(|uissimnm
collej^is

nsmn

Ecclesise, ex remotis-

simis orbis partiljus cpiscoiios, qui ahquid injusti a


passos cssc jirtetexcrcnt, jirovocare solere ad
Ecclesia;

Synodo placuissent cxordium


:

reddidit

' ,

(juariun cst

7.

<(

Cum

in

unum

convenissemus, legimus

littc-

RomanumPontificem, lanquam primarium


universaHs antistitem.
4.

rasvcstras, fratres dilectissimi, quas ad nosjierFeli-

cem et Sabinum
,

episcojwsnostros, pro fidei vestra; in-

De

Martialc

autem quod Apostohcam Sedeni


:

tegritate, et

pro Dei timore fecistis; significantes Basiiiet

adierit,

meritis

de cujus causae nihil halictur cxpressum idcm Cyprianus scriliit; et cum eum nefando
hhello

dem et Martialem libelhsidoIoIatriEeconimacuIalos,

idololatria?

iiifamatum

dixit

Ikxc

addit

ncfandorum facinorum conscientia vinctos, episcopatuni gercre, et sacerdotium Dei administrare non
oportere. Et desiderastis rescribi ad ha^cvobis, et

Martialis (juoque jirajter

Ccntilinm turpia
,

et hitu-

lenta convivia ct collcgia diu fre(jucntata

et filios in

justam

jjariter

ac necessariam sollicitudinem vestram,

codem
tos
;

collegio

exterarum gentium more, apud


et alicnigenis

vel solatio, vcl auxilio nostra; sententiaj sublevari.

profana scpulcra depositos,

consepul-

Actis ctiam puhlicc hahitis

apud procuratorem
Christum
de Marhaliscausa

Ducenarium

obtemiiei-asse se idololatriae, et
sit, etc.

Ac demum post alia, (jua? sit sua ac collegarum imo et hitius catholici orbis episcoporum scntentia, quidve de eadem re anlea Cornelius jiapa decreverit,
his vcrbis significat

negasse, contestatus

Hkc
,

Cyprianus. hi quo (quod ad pristinos Ecclesia? mores inter alia crimini yiertinet) illud est observandum

tur

cum manifestum sit,

Frustra tales episcopatumsibiusurpareconanejusmodi honiines nec EcChristi posse presse


,

datum

Martiali, (luod fdios in profanis sepulcris


:

GcnChri,

clesiffi

nec Dco

sacriflcia offerre

tilium sepelisset

(juibus jilane significatur

stianos a Gentilibus sepidcra discreta habere solitos


,

maxime cum janipridem nohiscum, et cum omnihus omnino episcopis in toto mundoconshtuhs,
deberc;

ncfasque fuisse se illis post obitum commiscere a quibus viventes abhorruissent quae ohsignasse vo:

etiam Cornelius collega noster, sacerdos pacificus ac


justus, et martyrio (juoque dignatione Doinini
ratus, decreverit

hono-

luimus ob aliquos
cirmcteriis
peliri

leviler nimis dicentes,

in Urhis
se-

ejusmodi Iiomines ad poenitenham


admitti, ab ordinatione au-

una cum

Christiauis Genhles

quoque

quidem agendain posse

consuevisse;

nam immane
hunc
in

scelus id (ut vidi-

mus)
tialis

esse censebatur.

5.

Cum
,

igitur

modum

Basilidis et

Mar-

honore jirohiberi. H;rc Synodus Africana qua? non nunc primum, sed ante sa^I)ius cum Cypriano, ad Felicissimi acsociorum cotein cleri atque sacerdotali
;

causa se haberct; haud putandum episcopos qui hos dcposuerant, et alios episcopali judicio subrogavcrant, aut Ecclesias, quae hos susceHispaniai
jicr