Vous êtes sur la page 1sur 636

*j^y^

^r
'\\J>i:Skty.

Ms^J

^^:^:^^^^

/r
^

\
*./

.V

j
N,

-^Ai

V r'
/

V
\
^^'^

l
/
y-

-^^
)J-

V.

/
y.

\
>^

h^_

<

X^
f.

hCrr-^
/-^
f
',

'^C^ ijf-^

CESARIS BARONII

ANNALES ECCLESIASTICI
TOMUS VIGESIMUS NONUS

Cetouvrage.parlescorrections etlesadditions
considorables qui y ont ete operocs, est devenu la propriete de rc*2uvre de Saint-Paul, qui se
reserve tous ses droits. Toule contrefafon ou
imitation, quelle

Hoc
dideril

in opere

tam multa sunt aut correcla aut


Consociatio Sancli Pauli redsit,

addita, ut id
et,
si

suum

quidquid sui juris


quis idem aut
erit imitafus,

sibi vindicet.

Itaque,

furto ediderit aut quoin

que

soit la

forme sous laqueile

quo modo

crimine

erit et

de

elle se presente, sera

poursuivic rigoureusement,

injuria postulabitur.

conformement aux

lois.

C^SARIS
OD.

S.

R.

E.

CARD. BARONII
LADERCHII
PRESBYTEIiORUM

RAYNALDI
CONGltEGATIONIS

ET JAC.
OI!ATOI!II

ANNALES
ECCLESIASTICI
DENUO ET ACCURATE EXCUSI

TOMUS VIGESIMUS NONUS


1454-1480

EX TYPIS CONSOCIATIONIS SANCTI PAULI


BARRI-DUCIS
38,

PARISIIS
30
51,

FRIBURGI HELV.
51
10,

VIA DICTA DE

;LA

BANQUE,

VIA DICTA DE LILLE,

VIA DICTA ORANDRCE.

10

DCCC LXXX

ANNALES

ECCLESl/VSTrCF.

NICOLAI V ANNUS

8.

CHRISTI

14;

I .

Rali^poneiisis et Fmncofiirtensis conventiis


belli necessitas,

ponti et Bosi)liori obsidcndas fauces, inaritimas-

ex eloquenli pr;esertim .'Eneee Sylvii oratione, confirmatur ; sed noljile illud consilium olt discordias principum Annn Christianorum ad ni/iila>n. redif/itur. liujus seculi quarto cl quinquaj^csinio Iiidictionc secundn, plura cle sacra cxpcdiiionc a princi|iiluis Cliiistianis adversus Turcas conlicienda agitata sunt consilia atquc in primis Germanorum ]irincipum convcntus Friderici
in

quibus sacri

que bostium iufcstandas oras, convcntiim dcnique alterum celcbrandum Francofurti, ul in


eo delcctiis mililiim
ficrct, ac necessaria pccunia impcrarctur. C;cterum pauciores, quain rci inolcs exigeret, principes co contliixisse queritur .-Eneas ', scd cffcrt laiidibiis diicem Burgundia; ad defcndendam fulcm coinpaiMtum, iii littcris

ad Leonardum Senensem datis, (]uarum potiorem affercndam partcm rcriim gravitas j^oscit
:

inipcratoris jussu,

liatisponaj

cst

coactus, ad

2.

Si

vcruni

inquit,
nostri

dicere libct

ni-

quem

litteris

dux Burgundia> imperialibus Dc cujus |)rofe(1). ciione accc|to nuntio Ludovicus Bavaiia^ dux, Albcrtus marcbio Brandeburgensis aliique complurcs qui caeteroqui domi icmansisscnt,
Pliilippus

mia
tia:

cst intcr orbis

rectores somnolcnaiit i>r;ctcr

vocatus, accessit

'

aut advcrsus officiiim,


intcnti

officium

omnes
visse

sunl.

Arbitror

te

jam

cogno,

Uatis])onam contcndere. At Frideiicus subslilil


in Austria, veritus ne ex proximis
garicis res suic turbarcntur
:

motibus Hun-

lcgavit vcro ora-

tores cgregios proccrcs duos, duos(]ue cj^iscopos, nimirum Ulricum Gurcensem et .'Eneam Sencnscm (juibus adjunctus cst NicolausS. l*c:

Batisponam gesta et qiiam ncgligcnfer co convcntum cst; ex Italia iion compariicrc nam lcgali Vcnclorum priussolutum audiverc Concilium, (iiiain Bavariam ingrcdcrciiUir. llniis milii \idclur siipra omncs laudandus priiiccps IMiilippiis l!iirgiiii(li;x;
,

qute siint apud

dux, qui etsi- essct Britannico bcllo implicatiis. vocatus tamcn ad coiivcntiim, (iiii pro salulc populi
Cliristiani

tri

ad Vincula presbvter cardinalis,

qiii

ca tem-

crat indicliis^
;

noliiit

cxcusari,

pestate in Ecclcsia sua Brixinensi agebat. Pontifex

noluit reipublicaj deesse

congregationem,

qus

autem Joannem ci>iscopum

illuc misit. In iis

Pai^icnscm publicis ccctibus babita cst ab


sit,

commune boiuim
nam, iturum(]iic
propria iiollicilus
gari;c, vel aliiis

tractare vidcbatiir,
sc contra

siia pr;c-

scntia noluif csse iirivalam. Vcnit igiliir Balispo-

eodem
quod

.^^nea Sylvioconcio taiitfc cloquciilia' ar-

Turcos in pcrsona
rex

dorc, ut decretum de bello sacro cditum


refert

cst, si vel Ca^sar, vel

Hun-

Gobelinus ^ additque ncmincm fuisse, qui bclliim suscipicndum cum Turcis non censcrct j^Iacuissc tamen orandos Eraiicos, ut subsidiarias copias suas aliis conjungcrcnt, atquc Italos, ut classem adornarent, ad Ilclles:

inagnus princeps cxcrcitum du-

ceret
pias,

si

miiius,

missurum

se (|uas poss.et cosc ftabcrc

neque

bis in rebus

excusatum

voluit, nisi lalc sibi superveniret

impcdimeiituni, quod lola Clirisfianitas Icgilimum rcputa'

<

fiobelin.

iii

Cuinin.

lil).

i.

Id.

ili.

Mn.

Sylv.

Kp. cxx\

ii.

(1)

nihiUlue

r.onvenlns Imjns Ralisponciisis Acla e Ms. Codicc viilgala suut intci' vcleia Monumonla a PP. Mailene illis doest coriini qua; annalisln cx .Knea Sylvio prolulil. Signanliir illa inensc Maio anno mculiv,

el

Pucand

lo. viii, col. I0i:5,

e\ qno de

couveiilus eiudiniiir.

tempore .Mwsi.
1

liabili

ANN.

lOMLi

.\.\1.\.

l'i.\VX.

.\.

XICOI-AI

V ANNUS

8.

CIIRI.STI

45

'l

ret.

Quis Ininc satis commoiidaro principf''" posset? Ncmo cst inlcr Christianos, cni niiuns duci limcndi sintTurcicl infulclcs caGtcri. (|Mani i'sl,(iui pro dcpclicndis Hurgnniliic; )icmo lamcn
at(|iie

lioncstffi et

piissima> requisitioni sihT satisfacere

\oIcnlcs, ut lencmur, ci iidei cl tle\otionis ac


intcgrilatis tua; erga
ct

nos et Sedem Apostolicam, qnanlis virtutum donis illarum largitni- per-

connirimcndis lioslihus

lidci

sidlicilior

sonain liiam

Dominus

iiisigni\it, iion ignari, ct

nicns liomini ? nnn cuco reperiatur. liunc trahil, cui sunt o|ics inlirapicndi 1' iilo non spcs nlla \oluiilalum quihus frui nita!

Undc

isla

sperantes quod qua>


coiisucvisti, cxequcris

tihi

onini prudentia3 laude,


;

commiserimus, cum quemadmodum semper


et

te

\iclores
si

putaiil,

qui est

jam

a3\o pro\ectior, ct

optima \oIunlate nostra

oratorem nostrum, dc \eliementissimo de-

delicias amet,
:

numjuam majorcs quam domi


ralio
,

siderio erga iirovisiones faciendas in ista re flde

repcriat

non augcndi dominii

qi se

no\it in C.rcTcia aut Asia nequaquam regnare posse. Scd est hic religiosus princcps, amat

Kcclesiam malrem suam, cupit fidei nostr consultum esse, dolet cum auditChristiauum nomcn hlasphcmari, miseretur inlelicil)us animabus, (|u;c diulius in capti\itate a Barharis rapiuntur, pudet eum ignomini;r ([uam Turci nohis infcrunt; est enim nobilis animus, nou potest mens allo sanguinc nala non alta meditari,nihilturpe
ferre potcst generosus spiritus, videt sc dono Dci amplissimis ct populosissimis regionibus multisque beneflciis cumulatum, lira'fectum
,

plenissima informatum, ad praefatam dia?tam duximus distinandum, danles et concedentes fraternitati tuffi haruin serie plenam et omnimodam facultatem omniain dicta dioetaproponendi,
dicendi, faciendi
,

ordinandi,

qux

iu isfa re sapientia! tua'

et concludendi videbuntur opporS.

tuna, etc.
MCDLiv,
111

Datum Rom apud

Petrum

aiino

anno

viii

non. Seplembris, Pontiflcalus nostri . Ncc Pontiflccm modo, sed etiam


'

omnes

non \ult ingratus \idcri, recoguoscit muncra in se di\ina esse quamplurima, \ult pro sna facultate \ices rcddere. Meminit Joannis patris sui qucm Turci pugnantcm pro fidc Calholica capli\arunt, cupit ulcisci paternum \ulnus, imilarique majorum suorum
\esligia, (juos pro flde orlhodoxa constat fuissc ardcntissimos . Non perduxit ad cxitum susceptum consilium Burgundus, cum deliciarum mollitie se corrumpi sixissct. 1'ergit ..Encas nonnullis intcrjectis " Hujus igitur, inquit, opcra factum est, quod in eon\entu Ratisponensi nonnuUi articuli conciperentur, (luorum ego copiani rcctorihus notne urbis fcci, nec me duhium tcnet, quin tu
:

reges, ac principes rogatos, ut oratores suos mitlercnt rrancofnrlum, narral .Eiieas qui tamcii supcrioribns lillcris indicavit Leonardo Senensi admodum pertimescendum, ne omnia oh mutuam disscnsionem incassum
:

irent.
3. Non posuere torporem Christiani, indictique Francofurtenses cffitus infrcquentes fuere, inclinahantquc ad rescindcndum Ratisponense decretum animi, cum pra^diclus^^Eneas Sylvius -

oratorCa?sai'eus, bclli sacri necessitate proposita,

langucntes animos in suscepta sententia conflrmavit; dc Conslantinopolitano enim excidio lo Nonne ex duobus Chricutus hsec subjccit slianilatis oculis altenim erutnm, ex duahus manihus altcram amputatam diccre possumus? Addite quod ex quatuor sedibus illis patriarcha'*

libus primis et principalihus, quibus \eluti solidissimis hasihus

illorum notitiain haheas,nam et illustri dominio Vcnelorum, apud quod nunc moram trahis, articuli

Christiana suhnixa fldes in

per suos lcgatos liujusccmodi missi sunt,


si

omncm terram rainos suos exteudit, majores uosti"i duas simul cum Jerosolymitana per igna\iam atque socordiam perdiderunl, nos tertiam,
ct illain

quorum
o-ioni

fiet

executio, nihil erit nostrffi reli-

\um

timcndum. Csesar hujusce rei cupidus noapud Frankfordium consilium indixil, id

quidcni cui

omncs Rulhcni,

nuilli

ad

futurum

cst III kal. Oclohris . Uoga\it 1'ontiflcem Fridericus ut ad indictum Francofurlensem con\entum oratorem mitcujus postulatis assensit Nicolaus confiteret,

cducendaHiue sacra; expeditionis cupidissimus, ac Joannem episcopum Papiensem,


cicniia"

Boream, multi ad Orientem ad Tanaim jacentes pupuli serviehant, non minori desidia, niajori tamen infamia prorsus ainisimus . Interjcclis pluribus, illustrare aggressus esl, quam justum essct futurum hcllum in Turcas conceptum inlcrcndum, nulluin cnim jnstius esse posse, quain quod pro tuenda religione, pro ser\anda
patria, pro liherandis sociis, ex
tate Pontiflcis,

de quo
litteris

memorat Gobelinus, eo
'

se conferre hisce

jussit.

gereretur

sumnii aucloriad\ersus immancm


Christiance

Nicolaus, etc. Significavit nobis nuper et in Christo filius littcris et nuntiis charissimus Romauorum iinpcrator semnostcr Fredericus

importunissimumque
Iiostem,
Si

reipublicic

tum

suhdit

injuriiE

magnitudo

notior, et hclli

jii-

per Augustus dc diixHa in Frankfordia aul alihi dc proximo teiicnda pro faclis ac defensione iiistanlia, utadillam fldei, petiitquc anobis cuni

stitia

inanifestior erit.
(sic

Nulla pulsalus injuria


(jui

Mahometus
hellum

enim vocatur

Turcis impcrat)

Graecis indixit, Conslantinopolim ohse-

oratorcm nostruiu inilicivmus. Nos hujusmodi


'

,'Kn.

Sylv.

Ep. cxxVil.

Gobeliii.

iii

Coinin.

l'i

II.

3
1

Lib. .wiii. p. 36C.

Ext. ca oralio inler Ep.

Mu.

Sjlv. nurn. 131.

NICOLAI V ANXTTS
dit,

8.

(IIIilSTI

i'ir>'i.

ac male flefensam o|)pugnavit, ubi Constan-

Graecorum imiierator, intrantitius url)eni Turcis, in exlremo [latriic su;c periculo forlissime pugnans oiitruncatur, caput ejus lancea intixum spectaculo fertur, lit miseranda (ira'corum ca'des, occidnntur iion solum qui sc tueri coiiaiitur, verum etiaiii (|ui projectis armis sese diMJuiit. i\ec (!g() lioc inagiii duco in ipso furoi(!
liiuis

fcrent? Succubiieiunt auquomodo vincent soli? Miigiia est Turcoriim potenlia in Asia ct iii Griccia. Tartaroriim feroccin geiitem foedere junctiun
fracti
,

vircs,

qiiomodo

xiliantibus

Polonis

ducenta vel trecenta miHia pugnatodicam jilura, in armis cogerc possunl. Uuamvis siiit Hungari streiiui et polentes viri,
riim, ne
iil(|iic

habent,

omni

liiude digiii,

non tamen

tantis viri-

primi introitus trucidatos esse quain]ilurimos. lllud horreo, illud ahominor, illud omnino dcleslor,
iii

bus parcs habentur. Sivc vinciturHungaria, sive coactajungitiirTurcis, neque Ilalia neque Germaiiia tiita erit, neqiie satis Ulienus Gallos securos reddet. At nonnulli, (|uia suis diebus non videre similia, nec fieri posse confidunt
;

capta civilate, depositis armis, conjectis

vincula civibus,
lilii

tum maxime

sffivitum est,

liiiii

ante ora parentum occisi,


excarniticati,

tum

viri

no-

nos

liiles

velut besti.e mactati, tuni sacerdotes la,

autem
iiiiC

niati

tum inonachi

tum

sacric

ssepe Tartaros, iirotrita Hiingaria, Germaliiies ingressos, ad Rlicniim usque debac-

virgines incestata', tiim matres ac nurus ludibrio

infelicem liabiUe. miseram iirbis faciem! po|iulum sceleratum Mabometum Quis talia fando temperet a lachrymis ? Omnia luctu plena, ca^de, criiore, cadaveribus crat cernere. Malio! !

chatos novimus. Hungari |iriiisquam Christiim colereiit, sa;pe Austriam, Havariain, Sueviam,

metus ipse

terribili

facie, tetris oculis, terribili

Franconiam, Sa.xoniara pcrcurrerunt. Attila rex ab Hungaria, qum tunc Pannonia dicebatur, digressus, quantas Italia}, quantas Germaniffi, quantas remotiori Gallia! atque Hispania;

Hunnorum

voce, crudelibiis verbis, nefandis nutibus homicidia maiidat, niinc isliiin.


jioscit,

nunc illum ad caHlem


lavat,

maiius
foedat,

in

sanguinc Christianoruiii
polluit.

omnia
runtur,

omnia

Templa Dei

nostri

pseudo|iroplietai tradiintur, divina altaria prote-

turbas intulerit, non ignofamus. Quid Gofhos, quid Vandalos, (jiiid Gepidas, qiiid Herulos, qui(i Longobardos, quid Burgundiones referam? Omnes hi populi per Hungariam ab ulteriori Scythia venientes hanc nosfram Christianifafem miris
afflixerunt modis.

ossa martyriiiu et aliorum sanctoiiim

Expeclabimus igitur

et

jam cum
nibus
delentur,

nunc

Christo regnantium aut porcis aut ca-

objiciiintiir

franguntur statua?, pictur.Tc nec matris Doniini regina> ca'loruin


; ;

venire Turcos, atque accersitis Tartaris nobilcm atque potentem Hungariam sui
juris efflcere, ac deinde reliquam Cliristianitatem locustarum
?

gloriosae Maria; Virginis imagini parcitur


et

(juin

more corrodere
principes,
cupitis
>,.

Pugnandum
si

est vobis

omnino

ipsum Salvatoris

Christi

crucifixi

simulairrisione

si

liberi,

chrum cum magno damore, majori

Chrisfiani vitam duccre

prsecedentibus tympanis ac tubis in castra dererlur, liuc atqiie illuc rapitur, conspuitur, luto

stylo, aliud

Hanc sentenfiam amplo prosecutus gravissimuni addidit argumentum,

provolvitur.

nefas inexpiandum
!

iiiam Cbristianic gentis

ignomidedecus nostri no!

minissem|)iternum: Huicsigno, inquo redemi^ti etsalvati sumus, Turcorum foetidum genus illii(lit, et ([uasi iios sigiiiini, non signatum colimus llic est, iiiquil, Cbrislianorum Deus.Sentio quia
:

scilicet euni hostem, qui rcligioiiem abolcret, refercndamque Xuniini pro^acceptis tot bcneflciis aliiiuam gratiam. Tum recensitis iis, qute Condifor supremus contulissef proposuit quanta Redcmptor noster,

debcllandiim

ut

nos

a^ternis eripcret suppliciis, esset

passus

commovemini,

principes,

dum

Sputamina insiiltantiumexcepit, qui


flagcllaiidi

sjiuto

Salvatoris inju-

riam refero, fiiiii laiitie moro. Sed (|uis cliHlem

civitatis
illiiis

damna comme-

suo coeci oculos aperuerat, flagellatus est qui


Iiotesfatem

urbis, quis fuiiera

coronatus
ffiteruis,

fando explicet? aut possil laclirymis cTquare labores? Horret aiiimiis talia meminissc,- luctuni-

damioncs habet, spinis sanctos suos floribus coronat |)almis in faciem ca;sus est, qui veras
esl, (lui

que

refugit.

nobilis Grtecia, ecce

nunc

tiiiiiu
:

cst tcrrena et

linem,
i.

nunc
<'

demum mortua es . Et infra Audivistis, inqiiit, quae passi siiiit Con-

palmas muiidiim vinceiitibus tribuit, spoliatus caduca vcste, qui coelesti atque
iinmarcescibili candiditatc animas vestit, ciba-

stantiuopolilaiii,

idcm niiiic nmUvc civitates expectant, nisi,dum tempus est, opitulamini. Ser\>\i in dies lioc virus magis ac magis, nunc una provincia, nunc alia nobis deflcit. Rascia jam

cibum iioniini [ircebuit, potatus est aceto, qui populo suo ncctarea pcicula repromittit, agnus ille innocens, imo ipsa innotus est felle, qiii se
centia, ipsa justitia inter faciiiorosos
est,

computata

pcpendit

iiitcr

novissime occiipala est. Despotus ejus provincia>. cum conjugc ct liberis in Hungariam se recipit.
Ilungari,
stra^

runt faciem

(jiis,

latrones Deus noster, videet non erat species neque dc-

cor, a vertice ca|)ilis

hactemis iiostifc fidei clypeus, noreligioiiis nuirus fiiere, bis victi bello post
(|ui

non crat

in eo saiiitas,

rcddeiet iinpassibilcs,
derct imiiiorfales

usque ad i^lantam pedis scd passiis cst, ut nos mortuus est, utnos red-

iiioitem Albciti regis, bis capti a Turcis siint, ceiitum inilliii lioinimini aut co pliis diiobus

prsliis ainiscre:

Aon tulerunt

integri

Turcorum

. Cohorfatus illos poslcii ul sc Ucdciiipbiri gratos pncbcrcnl, coircnt(|iic ad bclliim, iu (pio vcl vinccrciil in tcrra, vel in

. ,

4
coelo triumplianwit
:

NICOLAI V AXXUS
ciiiiuilalisqiic
:

8.

(111

CHRISTI 1454.
putas

ijluribus ar-

id

futurum? Mallem

tacere,

mallem

gumentis, bacc adjccit


(]iio

'<

Cogitate, priiicipcs,

opinioncm

mcam esse

falsissimam, ac mendacis

redacta cst Cliristiaiia rcligio, quantum in Oricnte, (juaiilnin in Mcridie diininuta cst nostra
fides,

quam meus
nihil

vcri prophcta;
prffisagit

nomen, dicam tamen quod animus. Non spero quod opto,

sumite alta corda, induite fortes animos, dcfendite malrein \estram Ecclesiam, quaj vos Chrislo regcncravit, accingimini gladio super
focmora \cstra, potcntissimi, occurritc inimicis Christi, nolite csse ultimi, quosimperii dignitas juhet exirc priores. Carolus rex Francorum et iiobilissimus ct potcntissimus pugnaturum sc dicit, si \os armemiiii. Uua" sit mens inclyti Ladislai regis
rilius

boni mcnti meai persuadere possuni. Quare, inquis? Quare, inquam, ego bene sperem? Cliristianitas nullum habet caput, cui pa-

ucque summo saccrdoti rcre omncs velint neque impcratori, qua; sua sunt dantur, nulla
,

reverentia, nulia ohedientia est,


noiiiiiia,

tamquam

ficla

picta capita sint,

ita

paiiain imperato-

Hungaria? et BohemitE ex suis oi-atoaudictis. Rcgis Iacia\ Suecia^ acNorwegia?

litteras

hahemus, qiue mentcm

illius

optimam

exponunt. Alfonsus rex Aragonum et Sicilia^, nostri sa>culi clarissimum sidiis, etiam silcntihus Cffiteris, lioc magnilicuin liclhim, hanc gloriosam expeditionem pro Christi nomine ultro suscepturumsc pollicetur. Philippus Burgundiffi dux non minus animo ([iiain sanguiuc clarus,
poteutatu ac dominatu par magnis regibus, non inodo sc itnrum ad lioc hcUuin promittit, sed alios quo(inc, ut se accingaiit, magnopcre adhortatur, etc.

rcnuiue rcspicimus.Suum qiianiuc ci^itas rcgem hahet, tot sunt principes quot domus, quomodo tot capitihus, quot regunt Christianum orhem, arma sumcrc suadcbis? Age, dicito concurrere in licllum cunctos reges. Cui ducatum dabis?

Uuis ordo in exercitu erit? Quie discijilina niilitaris? Qua> ohedieutia? Quis pascet taiilum populum? Quis intelliget varias linguas? Quis reget diversos mores ? Quis Anglicos amicabit Gallicis ? Qiiis .lanuenses conjunget Aragonensibus? Quis Theutones Hungaris Bohemisque conciliabit? Si paucos contra Turcos ducis, facile succumhis, si miiltos, confunderis, undiiiue sunt
angustia?,
Perge ultra atque inspice Christianifatis vultum. Pacata, inquit, Ifalia est, facile adversus exteros arma sumet domi quieta. Nescio (luam quicta. Iiiter rcgcm Aragonum et Januenses adhuc bclli rcliquiffi manent, nec Januenscs hi

Renovatum

fuisse hujus orationis vi Rati-

sponense decretum, rcfcii Goliclinus '. Horiim convcntuum Acta in Ms. Codice Tahularii Vaticanffi

Bibliothccaj

descril)unlur his verhis


in

Anno

sahitis mcdliv,

mense Octobris Francforqua


, et infra,

diaj est

habita

diffita

episco-

siint,

qui

contra Tiircos pugnatiiri credantnr,


ciini

pus Senensis orator Caisaris orationem habuit duabus horis suasoriam coiitra Turcos. Tum episcopus Papiensis lcgatus papa^ aliam liahuit concionem ad cunulcin cffectum. Hungari dc causa auxilium postulavere contraTurcas, quod
nisi ohtinerent, protcstati sunt se

quibus trihuta pendere dicuntnr. Veneti


Turcis fcedus percussere
,

et

quamvis aiunt

se

sumpfuros arma pro nosti^a fide, si caeteri Christiani hcllum Turcis iudicant, quis hanc conditionem implebit? Vocare iiunc, rogare, atque
excitare Vcnetos oporfeliit, (lui cfftcros iiivitaeis cum Tiirco uon cssct. Quid quando duae navales potentiae, Rex Aragouum, ct qiiidem majores desunt? quamvis est potenfissimus et ad commuue boiiiiin ardens,haudquaquam solushellum navale

pacem

Turcis

quihuscunuiuc possent conditionihus. Postrcmo Burgundi eadem de duce suo poUiciti


])ctituros

turi csscnt,

si

pax

cum

Italis facies,

sunt, qua' prius I\atispon;c fucrant priiniissa . Multisqucinterjectis, (luibus disceptatum est inter electores ditferre

Hungarica auxilia molien:

tes, Cffisaris(iuc (natorcs

Acta,

'<

Tandcm , inquiunt convcniunt llungarorum cxposlulata au-

confra Turcos agitabit. Summi Pontillcis (|uanta sit classis non ignoras. Dcficit igifurnohis alfera

dire, si

decem

inillia

e^iuitum

et

peditum

tri-

oinfa inillia cx Cermaiiis ad aiinuin [ictunt, parcm iiumerum ex siiis et Bolicniicis otlcrunt,

asseriintquc

si

triremium

classis

ex Halicis quinquc et viginti in Hcllcspontum mittatur

nam cum terramariqueTurcos vexare propositum essct, deflcientihus Italis, nihil est (luod de maritimo hello speremus; patehit Asiaet si terra bellum geratur, nis Hellespontus
bclli pars,
;

inflnitas ex Asia copias in

Graciam Turci

tradu-

qute liostes vcxet, facile Turcos Europa pellciidos. HfEC ubi admissa fuerunt post primordiuin congregata ]iublicaconcionc communi scntcntia
jirohata
o.
siiiit .

multi sunt reges regiminc, volunlate ct opinionc dispapotentia, rcs, nequc illi in extremo jacentes Occideute ad Septentrionem trahendi sunt, estque quod agunt
ccnt. In Hispania nosti,

quam

Verum

pra^clara ea consilia postea eva-

micre, (iiiod ipsemet .Eneas prssagiehat oh varias priiici|iiiin disscnsiones, orhisqueChristiani miscruiii slaluin, (|uc;n inlitteris ad Leonardum

cuni Granafcnsibus domi. Rcx Franciie, ctsi toto rcgno pcpulit liostem, marinas tamen oras inquietashabet, nec militem extra regnum audebit luitferc, dum classes ex Anglia repcntinas tiinct.
Anglici nil aliud

Scnciiscm datis
!

ila

exposuit

'

Quid sentis
'

auimo gerunt,

(luaiii ut

rcpul-

Oobel. in Coiii.

1.

1.

'

.Ms.

Cod. aic. bib. Vat.

.lin. Sylv.

Ep. 127

ex Francia vindicent. Scoti, Dani, Sueci, Norwegii in ulfimis orbisoris siti nihil cst quod

sam

XICOLAI V Axxrs
extra (lonuim quaTant. Tlioutoncs intcr <c divisi

8.

CHRISTI

14o'l.

patefactione edocti sumiis luculeiiter. (]iinin(Klo

nulla in i>artc cnliaTcnl. tlivilalcs cuni iiiinripibus dissident, et i|>si inter sc |)iincipcs luillo

perfidissimus imperatorTurcarum, potentissima paganoruiii coadjuvationesolito miiltiplicata, in


flnale
lioc

concordia' vinculo tenentur. Suitenses cuni du-

exterminium

liriiia

intentione macliinatur

cibus Austri vctus odiuiu lenent, comes i'alatinus arcliiei)isco[)0 Moiruiitino inlestus est, diicatus Lutzenihurgensis inter regeni Doliemiic et

reguum nostriim Hungariaj subintrare,


vigili ;ulvertciiti;i
in

proinde nos
garise ex

nnimo

re\ol-

ventes, nc velut olim lioc


vertentia reguicolaruni

regnum nostruin Hunnchilciu ruiiiam fiicrat

ducem Burgundia'
;

litigiosus pendet.

tjuamvis

Tartarorum invasione improvisa inadiii

sunt ad kalendas usqiie Novemhris in eani rem induciic duces Sa.xonia' de scvaginta casteliis
litcm habent; Wratisiavienses reper Boliemiaj regem homa<rium facere recusaruut, nisi ad se re.\ proticiscatur. lrutheiii
qiiisiti

cum Bohemis

positum. et in pricscntiarum iiicvitahili cursu dicti imperatoris Turcorum et campestri cum excrcitii dispositi fquod Dcus avcrtat) nos contingat periclitari, et totius liujus regni

machina

qui reiigioni S. Maria; Theutonicorum subjecti fueriiiit. excusso priori juiro. ad regeni Poioniadefeceruut, isque nuiic regionein ingressus cum conjuge sacrameuta tideiitatis accipiunt Ligni:

sacra religione Christiana imbuta penitus diruatur.

(juemadmodum ctiam

iii

proximis diehus

evolutis exemplari intuitii civitati (^onstanliuopolitanae per


illatuin

censes, quos Ladislaus rex guhernatori Boliemiii'

fore

eunidem imperatorem Turcorum jam experti siimus manifeste,


Hun-

dederat, suhirt! jugiim recusant. iiec 1'uduviceiises parere

eaiiropter pnrdicfi fideles nostri praelati, haro-

domino de
regis ad

liosis

voiuntarii

sunt,

nes, nobiles et proceres dicti regni nostri

quamvis dono

strianihil(]uietis est.

Aubaronem Eichzinger domipertineant, in

eum

gariffiunacum certiselectis nobilibus hominibiis

amant, seditiones frequenter aguntur, Wanclio Bohemus cum duobus millihus latromini regioiiem longe Iate(|ue ve.xat. in Vienna crehra tiuut inceudia, nec auctores in famam veniunt in Hungaria prselati et harones infensi sunt Joanni VaivodiTe, qui qiiondam guhernator fuit, nunc capitani nomentenet, regnique maximam partem occupat Giskra Bohemus investitus a Joanne deterritorio Sepusion in Hungaria ad possessionem venire per Joannem impeditur: despotus Rasciae quamvis Turcis unitus putetur, auxiliatamenregis Hungarine [letit. etTurcos asserithello paratos. iiihiitanicii ad liEec Hungari movcntur. sed hahituri potius
,

nantem spernunt

civitates

singulorum dominatuum ejusdem regni nostri, quibus per alias nostras nuper superinde dederamus in mandatis, in hac civitate nostra undecim his diehus congregati super eo, qualiter hujusmodi ipsius imperatorisTurcorum invasio
repelli valeret tutiusque evitari,

uniformem

lia-

bentes tractatum

et

deliberationem, nos

cum

eisdem validam expcditionem exercitualem ad natalem patriam nostram, Altissimo jiropitio, defendendam adversus paganorum insultus decernimus instaurandam. pra'sentihusque litteris nostris suh certorum articulorum inclusionibiis
subnotandis vestris fidelitatibus notificandum duximus, videlicet quod iuimurn spectahilem et magniflcum Joannein de Huniad perpetuum comitem Bistricensem, infra praesentis integri revoliitionem anni, capitaneum generalem instituimus liujus exercitus nosfri instaurandi, etc. Adjectae sunt variae sanctiones de conficiendi exercitus ratione. uti|ue Hungari ad Joannis Huniadis nutum suh illius signa concursuri sint,
galia.

turi

inducias sive concordiam cum hoste, quam mobeilum crediintur. Dic nunc in ianta revarietate

rum

quid sperandum aut timendum

sit, etc.

6.

Copiis in HiDif/ariu comparandis pr<vficitiir

Hiiiiniades.

In

liac

Huiigaria'

trepidatione

coacti sunt celeberrimi

ordinum

coetus, in qui-

bus de conflando adversus Tiircas exercitu, cui pr;efectus est Joannes Huniades iuita suiit consilia, promuigata-quc ah Wladislao halittera^' Wladislaus Dei gratia llungaria', Bohemise, Dalmati, Croatia;, Ram;e. Servi;e, (Jalliciae, Lodomeris, Comania;, Buigaria^que rex, Austriaeque, Slesi/iae et Stiriic dux, necnon inarchio Moraviffi, Lusacia?, etc.
fidelihus

pendendaque pro militaribus sumptibus vectiNeque Hungari modo, verum Dnitimae


:

etiam gentes contra Turcas consurgere jiiss Item omnes liberae civitates tam nostrae regales et reginales,
coiiiitis
CilicB,

quam dominiorum dcspoti et aut alioriim niagnatum, necnon

nostris

totum regnum nostrum Sclavonia, de quihus lucnim camera? nostrap solvi non consiievissent. modo praemisso connumerari dcbeant. cl similiter Philista^i, Comauii, Volaii. ef Tartarii communiter debent exercituarc, etc. Dat. Bud;c in festo Conversiouis B. Pauli Apostoli, anno Do-

universis prlatis, barouihus, nohilibus. et alterius cujusvis status et couditiouis boiuiiiihus


in comitatu Pestiensi constitutis et existenlihiis.

salutem
"

et

gratiam.
ac diuhiiu invalescculiuiu iio-

miui MCDLiv
7.

Crehrarum

vitafum nobilium
regni

hominum

fide

dignorum

liu

jus

nes.
(|iii

nostri Huugaria; periciila

formidaiitiuiu

Quo fempore cum inter alios viros pios, pro Ecclesia fervidas preccs fundehant dicum Dionysius Cartbusianus vino Nuniini
,

Paa: Italica et prxcipux faderis conditio-

'

Ext.

apud

Duli;ast.

t.

iu. p. 479.

Orientalis EccIesiaB in

Turcicam servitutem de-

<;

NICOLAI V ANXUS
Conpl;iiitiiio[)olis

8.

CHRISTI 1454.

jccta- ot

excidium

defleret,

ti-

Nativitate

Domlni

,lesu Cbrlsll mcdliv, die Maiiis


ii

meretque

iie ol) ('.liristiauoruni

priiicipum dissi-

IX niensis Aprllis, indlctlone

dia insolesceus Malionietanus l\omana> etiam l rlii exitium molirelur, alieuatus ab sensibus, edoctus est de arcanorum divinae provldenti;u

Prfficipiuo pactlouos

b;x^

fuere. Accept;^ ultro


;

citroque injuriaj voluntaria oblivione conlrit;c condoiiata ;ic remissa damna a Vonetis rogi
:

judiclorum

a'(iuitate, (|ua'

Cra-cos lauiarl ab In-

.Mfonso reser\atus locus,


let
;

si

foederi adscribi vel-

Jidellbus permittebat; cumque ab sontlbus infidelium sontes quoque oiq^rimi quereretur


,

culpa triumpliare intldelcs acceplt, uti relert Petrus Dorlandus in ejus Vlta, subjlcltque bsc de pio Dion>sil studio iii principlbus ad sacrum bellum Incltaudis < At pater Dionysius, cum
'
:

comprebensi eodem foedere Florentini, Ceiiiirn'-'ef-, Senenses, Sabaudus, Montlsferratensls ac Mantuanus Crema qux a Vonotis pr;usidlo flrmata erat, eorum permissa imperio, promis:

banc revelationem babuisset, dolens ex Intlmls


mediillls amoris Ecclcsi;i; sanctffi, nlmlrum In Oriente, ruiu;im scrlpslt Eplstolas plurlm;is ad
;

principes, ad magnales, ad summos Ecclesiaj rectores, ut sese corrlgerent, collectaque militari manu EcclesuB injurlam vindlcarent; sed parum, ebeu! monita profuerunt, singulls suls rebus suisque deliciis occupatls . Conjunxere etlaiu sludia sua religlosl alii vlrl ad prlncl|)es mutuo In Turcas fa'dere sociandos, Inter quos Simoneta Camers Augustinianus, doctrlna et

Sfortia Brixlensls ct rSergomensis occupata loca Ipsls restitutum Irl deagrorum flnltiquo utrorumque iidem limltes, qul ante bellum designati erant. Abdua fluvlus, tum Caravagium, Vaila. Bugnanum, Hipaalta, et Cremonensls agri castra Medlolanensls juris futura
a
;

sumque

pronuiitiatum. Captivl Iiinc indo vinculis liberari jussl


;

ut Florentinos

denlquc conventum dandam operam liifer atque Alfonsum et Senenses

pax redintegraretur. Sancito bis legibus fffidere, de quo plurlbus In locls mentionem faclt .^neas ',

pietate Insignls, Italicam

totlus orbls Cbristiani admiratione

composuit magna cum pacem, pro

navatum a Pontlflce studium est, utAlfonsum eam ob ipsum ad lllud pelllceret, misitiiue causam Domlnlcum Capranicam cardlnalem ad ampllsslmis fretum maudatis Neapollm
,

qua conclllanda 1'onlifex et cardlnales maxlmos labores frustra Insumpserant (1). Coortum - erat atrox etexitialo bellum inter Franciscum Sfortiam ducem Mediolanensem ac Venetos, Ipsique
plures allos In arma traxerant, nam Veneti AIfonsum utriusque Slcili;c el Aragonum regem belll sociiiin slbi adsciveranf, Isque Ferdlnanfllium notlium iu Etrurlam fortisslmorum Sfortia mllitum siiccinctum exercitu mlserat

quein dat;e subject;e

Iitter;E

"

Dilecto

fllio

nostro Dominico

tit.

S.

Crucis

in

Jerusalem presbytero cardlnali, A.


etc.

S. L. salu-

tem,
pacls

Considerantes quaiu salutare


ad ea,
(iu;e

sit

boiium
et

paceni Ipsam
et

uiiifatem

dum

concordlam Cbrlsti et principum nobis

lldoliuiu, pr;esertim

rogum,
in-

Romanse

Ecclesice devoto-

rum

res[)iciunt attente

intendlmus; illaque

vero Floreutlnos, S;ibaudum, Montlsferrati

jirin-

(leiossis
|)ortuiiis.

studiis ac

favorlbus prosoquimur op-

cipem fcEdere

slbl

adjuuxerat,

tum Ludovicum

Cum

igitur tc

tanquam

pacis

angelum

Ingentlbus copiis ad Astam Delidilnum, i)enetravit, sed lapso triniestrl abllt. Keusque natus rex In spem recuperandi regni Neapolitani Cenu;ini e l'rovlncla navlbus advectus
([ui

cum

cuni Venelis Iniit certamiiia quo reverso In Callias, cum diuturno bello e.xbaustis fesslsque oninibus, tum cladis Coustantiiiop(ditan;e casu perculsls, Simoneta ^ de quo
pliira In Insiibria
:

pace ad clvltatem Neapolitauam uostrum et Apostolica? Sedis logatiim de latore diixerimus transmitlondum, nos de persoua tua, (luam singularl prudentla, et scientia^ allarum(luo virtutum magnitudine earum dator Altissiinus Insignlvlt, specialem lil Domlno flduclam obtlnontes, sperantesque tuls operationibus saplentla plenls illa ad optatum perduci etfectum,
pro daiida
Italia;

paulo ante niemlnlmus,


ac
glt.

demum eosdem
In

Venetos

ducem Mediolanensem

coucordiam redo-

qu;e aliis fortasse iinposslbilla vldoreiitur, clrcumspectioui tu;B de et super dlscordils et dltlerontlis

Extant de ojusmodi fa'dere Tabulae in Ms. confectae Laud;e, Codice nostro Yallicellano nota consignat;B Auno a atque liac temporls
*

quibuscumque

Inter

charlssimum

in

Cbristo fllium nostrum Alfonsuiu Aragonuni ot

utriusquo
vlros

Sicili;r' rogom, ot dilecloslilios iiobiles Venetiarum ac Mediolanl duces, iiecnon

lit.
(-t

- S. .\nl. p. :i. Pelr. Dorlandiis in Vit. Dionys. Cliaitus. t. i. XXII. c. \i. Collcniit. 1. VI. Kaciiis 1. x. Marian. 1. xxil. c. 16

alii.

'-

'

1(1.

il).

Ms-

liilil.

Vallic.

sign.

lit.

B.

mim.

19.
1.

'

.En. Sylv.

ile

Kuiop.
11.

c.

10 ct

'iS.

et Ep. cxxvii.

|).

2G. etc.

X.

-'

riniiis

'

Lil).

XVIII.

lin.

(1)

Islo qiiiiicm aniio

pax

lediit in llaliam,

anclore F. Simonetta Camcrte Anijnsliniano


ille vir

sed

iii

jllius viri, alia paitiiiiii (jua; in ill

unum

coivernnt. Pius eniin

lolns erat

iit,

composita

llalia;

pace,

Al)

duos aniius, anno scilicct mcdi., eo vcro consilio lam lonse ablncrunt Vcneti, nt pacciii ante
iiost

componenda alia Inil mcns rcl IglOSl omnium arma in rnicas verlerc..., cnlnr. Indiclione xv, cnm 'riircis saucilaiii, liuc
ea

Saniilnm

pacatain llaliain die xviii Aprilis liiijus anni, conlirmaiiiil. Iliijus, iiiiiuain, aniii ; licel enini ojus fieileris Tabiilii! apinl ducum Vcneloruiii conlirmationi buic adscriptum cxbilicnt annuiii ririccorum G0(i2, indiclionein iv, mcnduin lameii in Inaiiniis {iia'(uiuin 61162 cniii Iiidiclioiic iv Aprili uiensc coiiijrnuiit; tnm pariter dictioneni inepsisse, cnm per se peispicuiim cst ; non eiiiiii liidiclioncm ii, ipue temporis nol;c auuum i^tuni desisuant. ccdem Tabula; iu liislona miscella [iononiciisiielata; proferuut aiinum eumdcm et

auno stalim
iu

Vilis

.Ma.-nsi.

XICOr.AI

V ANNUS

S.

CHRISTI

l/i")'!.

commnnn
ritate

Floroiiti^ ot

Scn^, aut oornm oratoiioniiiK^ ct aiicto,

ipsum ad eam concordiam


iicslis

allicciciit, afqiic lio-

ros, Mostro ct A|iostolicu' Scdjs

imiioncndi Iractandi concludcndi paccm ct lij^ani


,

conconlaiidi
ali|iic

ct

biis

prccibus iiivifarciit, c.l biuiigiiis siiasioiiitraducercnt dclccti ita(|uc scxoratores Ko:

suli

illis ca|)iliilis,

inaiu ad Nicolaiim nostriim

jampridcm magis

pacfis ct

modis

coiiditioiiilnis

CoiMiiis,
cl

non modo
f(Uii,

])odagraruiii, cliiragrariiiii, ct cicte-

pa>iiariim adjcclioniluis, jiiramcntis, jiiiiiim


lioiioruiii ohligatioiiiluis, reiuintiationiluis,

idruin arfliriticorum dolonim iiiorbo icgrotiin-

pro-

sed lcntis qiio([uc fcbribiis apprimc onciii-

\isioniliiis,
at(|iie
tiir
;

caiitclis,

clausiilis,

solcmiiitatiliiis
tiiic

tum,

cum

expressis ad sanctitatem
vciicriint,
ciii

suam compacciii

modis, dc

((iiiluis

prudcnliai

vidclntihi

missioiiibus

cuin

pro

necnon

alia

facicndi (|ua'cumquc

ad

fotius Italia^ salutc jain pridcni inter eos

facl;iiii

firmitatem ct oliscrvantiam pacis ct concordia?


liiijusmodi
op|)ortiina,

fuisse significarent, beatitudincm


cifcr exliorfabanliir,
lliiliic,
iif

suam

sujipli-

iicccssaria \idciuintiir

scii

ctiMiii

pra^dicfic piici pro saliitc

auctoritatc

Apostolica tciiore pncetc.

ceu diccbaiit,

coiifccta' asscntiri ct adliir-

sentium concedimus facultatcm,


cniin
iii

pr;pdicla rc pacis ct lig;c


iiostro ct

Quidquid per circum-

rere dignarctiir,

eos ad Alfonsum liac diimfaxat causa contcndeiites, siiis saiiicnfibus


at(|iie

spcctioiicm tuain
actuiii aut
licliiiiiiis,

conclusum

ruerit,

nominc ratum scmper liaEcclesia;


,

coiisiliis,

suis dcvofis suasionibus,

siiis

vaiiis

favoribus adjuvarct.
"

comprohamus

per pr.Tscntcs

ct

iii

fiitiiriim comprolialiiniiis

ac faciemus auxilianle

ciini ipsos inter sese

At Nicolaus, oratoribus benigiK! aiidifis, paceiu et coiificdcrationcm

Domino usque ad

satisfactionem

condignam

in-

inivisse cognovisset, ct ad

prosequendum
iii

ulte-

\iolaliilitcr oliscrvari. l)at.

I{oma' apud S. Pe-

rius totis animis

inclinatos csse

conspiccrct,

truin aniio, ctc. mcdi.v (mcdliv) Vlil id.


bris, Pontilicatus nostri

Novcmsilii

atque sese malignifate morbi


tius

dies veliemciiin

anno

iii .

oneratum

oppressumquc
rcspondissc
se

conjectura
paccin

Perfunctum pro dignitatc injuncto


iicrc

mu-

augiiraretur, prudcntissimc simul atque grafissiinc in huiic

Dominicum
'

(;apraiiicam tradit .laiiiio/ius

modum

fcrtiir,

Manettus

in Vita Nicolai V,

Italic;c liistoriain

enarrat

Iiis

confecta;que pacis verbis Ad extre:

namque sibi semper componenda multos

placuisse, inquit, pro

qua

laborcs susce[)isse ac

mum
cum
belli

octavo et iiltimo Pontificatus

siii

anno,

folcrasse tcstatus est. Concordiani deinde siinul

Veneti ingentibus ac plurimis tam diuturni

cum

sumptibus vcliementer premerentur, atque Franciscus ipsc (nempe Sfortia) dux llediolaiicnsis facultatibus suis

confoedcratione iiitcr eos junctam pluribus clcgantibus verbis laudavit, af([uc sibi ipsis ad

AUonsum cadcm causa


larii[uc significavit,
et

contciidcntibiis [lersuao|)itii-

majorcm

in

modum

sionibus, uti ab eis postuliibatur, favere


ut omiiis

utrique bellicis sumptibus usque adeo onerarcntur, atque usque adco cxinanircntur ut iicutri magnos cxcrcitus suos
,

extenuaretur

ac

disputatio c

mcdio
cuiii

propriis,

ut consueverant,

stipcndiis
est,

alerc

et

tolleretur, atque certa ct indiibitafa [>a\ Alfonso rege conficcretur cardiiiiilcm (jucmdam pra^clarissimum ac [irudcntissiniiim
,

sustentare possent, factum

ut pcr interces-

(lominum,
latere, stricta

et

multa quoque saeculariuin reruin

sionem cujusdam Simoncti

rcligiosi viri nimi-

cx|icricntia cxercitafum lcgatiim, ut dicitur, de

rum

Augustiniani, ac probitate moriim et sanc,

timonia vitaj admodum celcbrandi pax et concordia frustra I{oma> tamdiu aiitca (racfata, iiiirabile dictu! optatos et concupitos sortirctur
effectus. Veneti

una sccuiii mittcre siibjunxif, atquc falia mandata ei se daturum confirmavit, ut


[)ciiitus

tota cffectibus ct o[)criliiis

ct

omniiio
:

adimplenda essc

iioii

(lubitarcf. ,Vd

exfrcmum

enim cumFrancisco

pi-edicto et
ciiiii

cum Florentinis, inscio ct ignorantc Alfoiiso,


(|uo

Ul mentem, iiii[iiif, nostram ad pacein Ifaliic scm[icr incliiiiilissimani fuissc ct cxtifissc infclligiitis,

adversus coinmcmoratos scilicct hlorcntinos ac Sfortiam tanqiiani infensissimes hostes


prius confcederati
belligeraverant,
craiit,

iion

iiiodo

omnibus

[losfulationibus

vestris, et

acerrimis simiiliatibiis

pcniliis omissis, quilius in sc

inviccm diutius
iiiicriiiif.

de adhBesione nostra et de exhortationibus erga Alfoiisum [icr nos faciciidis, libcntcr asscutimur, scd lcgatiim cfiiiiii dc liitcrc, iif cfconstituimus, quaiido
iicqiiii([iiaiii

pacem

et

concordiam ac confce!)

ficaciuset copiosius opitulciiiuciul ciiin mittcre


[losfulabifis,

derationem (incrcdibilc dictu

Pace

itaqiie miitiia coiilVcdcrationc condila, pcr liuiic

ut Cliristiani
qiiod itidcm

priiici[ics,

rcs[iublicic, ct po|)uli

modum,

ut diximus, inter scsc concliisa, scx legatos suos clarissimos viros, duos pcr singiila

plura in hoc vcstro generalis pacis desiderio, nostnim abuiidantius esse ac vidcri

menibra, ad Alfonsum mitlere constitucriiiit quem moleste ct a?gcrrinie banc eorum concor,

volumiis, ([uain scparata et coiijuncta lotius confocderationis vcstra) memlirii liactenus postulavcrint, facta fuisse
intcUigaiif,
i)Ianc([ue

diam laturuin non dubitabant, qiiod idcirco faciebant, ut per liaiic tam lionorificani ac tam
gloriosam legatoruin suoruin Iraiismissioiicm
'

co-

gnoscant hoc Nicoliii Pontilicis nosfri sii[iiciitissimuni ct efficacissimum resjionsum qiiain grafiim, (|uam accc[)luiii [iricdictis oratoribiis
fuerit,

Manell.

.Ms. bibl. Val.

sigii.iium. 20HJ. in Vil. Nic. V.

I.

ii.

nou

satis dici cx|ilicarivc [lotcst,

|ir;escr-

XICOLAI V AX.vrs
tiiii

8.

CHRISTI 1454.
liebatur ad Indias
classe,
strari
;

quando Domiiiicum
cardiiialem,
ot

fit.

S.

Crucis presbytejirudenet

singulis eniin annis parata

rum

dominum Firmanuin

Africa; oras,

quas periuit Oceanus, lu-

tissimum
teni

oiitimum virum

magnse apud

jubebat, easque suo adjungebat imperio,

|)riiici[(es auctoritatis, ac ardeninsuper pacis amaforem, vivffi vocis oraculo pronuntiatum afijiie ad id sanctum opus peragendum desiiruatum destinatumque acceperunt. Oratores itaque una cnm lcyato Nea])olim con

omnes muiidi

accepfa, ut vidimus, a Pontilice potestate. De qua


felici Christiamc religionis iii oris incognitis propagatione extant ha; Nicolai litterai pioximo ineunte anno exaratae
:

Ad perpetuam

rei

memoriam.

tendentes, post

longam (luamdam

ct

diuturnam

dem

prseteritarum contentionum agitationem, taniper efficacem et admiraiiileni pi;edicti le-

Nuper, non sine ingenti gaudio et nostrse mentis la?titia, ad nostriim pervenit auditum, quod dileetus filius noliilis vir Henrieus iiifans

pacem et concordiam pra?ter spem oinnium mirabiliter concluserunt qua quidem composita ac conclusa. oratores una eum legato ad Nicolaum nostrum jam moiiiorum gravitate vehementius oppressum hcti et alagati intercessionem
;

Portugallia^ charissimi in Christo


fonsi Portugallia; et Algarbii

filii

nostri Al-

regnorum

regis

il-

lustris, paternis inha^rens vestigiis clartE


ria?

memoejus

.loannis

dieforum regnorum

regis

genitoris,

ac zelo salutis aniinarum et fidei ar-

cres rediere, quos in conspectu suo assistentes

magnis ac dignis laudibus sua

illa et

singulari

et praecipua elegantia plurimum exornavit. Oratores igitur pace facta et Pontificiis quoqne lau-

dore plurimum succensus, tanquam Catholicus et verus omnium Creatoris Ciirisfi iniles. ijisiusque fidei acerrimus ac foi'tissimus defensor, et
intrepidus pugil, ejusdem Creatoris gloriosissi-

dibus ornati,

insuper nonnullis personarum privilegiis honestati, maximo cum gandio quisque iu patriam suamremearuiit . Ha'C proximo
et

miim iiomen per universum terrarum orbem etiam in remotissimis et incognitis locis divulgare, extolli, et venerari,
ficK
,

anno perfecta videbimus. 8. Propier eximium stitdium


fice

necnon illius, ac viviqua redempti sumus crucis inimicos


, ,
,

rosa aurea

missa, et possessio/ies in Africis littoribus a Ponti-

Lusitano re(]iconcessse.

Nunc causam, qua


plurimum
oberat,

ac quoscumque Saracenos videlicet alios infideles ad ipsius fidei gremium reduci ab


perfidos

ejus ineunte

ffitate totis

aspirans viribus, post

belhi sacro in Turcas gerendo


:

percurramus illam altiijit .^ineas Svlvius de Hispanis locutus, ipsos nimirum Granatensi im-

tum

beHo, quod jam stepius a nobis indicaquanijuam Alfonsus Lusitaniw rex classem ingentem instruxit contra Turcas eamque procnlduliio. ni nova discordia res Ualicas confudisset, deduci jussisset. Cujus rcgis eximium in Sedem Apostolicam studium cum
plicitos
est
:

Ceptensem civitatem in Africa consistentem et per dictum .loannem regem ejus suhacfam dominio, et post multa per ipsum infantem, nomine tamen dicti regis, confra liosfes ef infideles
prffidictos,

quam

etiam in propria persona, non


et expensis, ac

'

absque maximis laborihus


et

rerum

personaruni periciilis et jactura. plurimorum(|iie naturalium suoriim reete gesta bella, nec
tot

taatisque

laboribus, periculis,
aftritus. sed

et

damnis

expliiratum liaiieret Pontifex.


na^
liisce litteris

ei

ut rei Christia-

defensori sacrum rosa^ aare inunus


-

cum
il-

ad iiujiismodi landafractus neque et pii propositi sui prosecutioiiem iii dies bilis

transmisit

magis atque magis exardescens,


et

in

Oceano mari
populavit,

.\lfonso PorfugallicE

Algarbii regi

quasdam

solitarias insiilas fidelibus


inilii

luslri.

ac fundari et construi

fecit

Ecclesias et
offi-

Considerantes prseclara opera tua, et sin-

alia loca pia,


cia.

in

quibns divina celebrantur

gularem in nos et Romanam Ecclesiam fldem et devotionem tuam, ac feiientes pro certo, quod in singulis tibi possibilibus te pugilem pro nostro et ipsius Ecclesia? statu defensorem pra^stabis, queiiiadmodum hactenus semper indefesso studio praestitisti, serenitatem tuam elegimus ex multis. cui rosam prajsentis Quadragesima>
mitteremus, destinantes illam tibi per venerabilem fratrem episcopum Portugalensem referendarium nostrum pnesentium exhibitorem, ut penes te conserves cum debito honore tanquam pignus nostrae in te charitatis, ct tiiffi erga nos
devotionis, etc. Dat.

quoque infantis laudabilis opera et industria quamplures diversarum in dicto mari


Ex
dicti

veri Dei

existentium insularum incola? seu liabitatores ad cognitionem venientes,sacrum baptisma susceperunt ad ipsius Dei laudem et gloriam, ac Christianorum animarum salutem, orfhodoxa? quoque fidei propagationem. et divini ciiltus

augmentum.

Praeterea

cum

olim ad ipsius infantis per-

quod nunquam, vel saltem a memoria hominum, non consuevisset per hujusmodi Oceanum mare versus Meridioiiales et
venisset notitiam,

Uoma? apudS. Petrum anno


viii .
.Vl-

Orienfales plagas navigari, illudque nobis Occiduis

MCDLiv,

id. .Vprilis,

Pontificatus nostri anno

adeo foret incognitum, ul nullam de

Et sane optime erat meritiis de Ecclesia

partiiim illarum gentibus certam notitiam habe-

fonsus in propaganda fide in Africa, iferque moxxii. c. 17.

'

.Marian.

1.

'

Lib. XLiv. p. 2G3.

remus, credens se maximum in hoc Deo praestarc obsequium, si ejus opera et industria mare ipsum usque ad Indos, qui Christi nomen colere

NICOI.AI
dicuiilur, navifiabilc ficrct, sici|iic

V Axxrs
cis par-

8.

CHRISTI

I45/|.

i)

ciiiii

ticiparc,

ct

illos

in

Chrislianorum
ot

auxiliiim
fiiiei

prffimissis, ac pro suoruni juris ct posscssiouis conservatione sub cerlis, lunc exprcssis, gravis-

ailvcrsus

Saracenos

alios

iuijusmoili

siiuis

pauiis

prohibuerunt
nisi

et

generaliter stasuis nautis ac

hostcs

commovcrc

posset, ac nonnullos yeutiies

tucrunt,

quod nullus

cum

seu paganos nefandissimi Machometi secta mininic inlectos

i^opulos

ilii

in

nicdio exislentes

continuo dobellare, cisquc incoguituui sauetis-

navibus, et certi de j)rius desuper expressa ab coilem rege \el iiilaute liceutia, ad dictas provincias navigarc,
tributi

solutione, Dhteiitaque

simum
dicari.
vi;;in(i

Christi

nomcn

prajdicare ac facere prai-

aut in
piscari

earum portubus

contractare, seu in mari


siiccessu tem|)0ris

re,i;ia tamen semperauctoritatemunitos.a ijuinque annis citra exereitum ex dic-

pra>sunuM'et, taiueu

lorum ren-noruni ^eutilius maximis cuni lahorihus, perieiilis, el expensis in vi-loeissiniis


iia-

cvenire [)osset quod aliorum regiiorum seii iiatiouuni persona; invidia, malitia, aul cu[)iditate
ducli

contra [^roliihitionem |)ra'ilietam


accedere,
et
et
sie

al)si|iic

vibus, caravallis iiuncupatis, ad coiuiuiieiiduiii

licentia et tributi solulioue liiijiismodi ad dictas

mareetprovinciasmarilimasversusMeridionales
partcs cl poliim Autarcliciim aniiis
sinf;iilis lere

[irovincias
viueiis,

iii

aequisitis
iiiari

[iro-

portubus

iiisiilis

ac

navigare,

mittere non ccssavit, siequc laeluiu cst, iit cum naves hujusmodi quamplures porlus, iusulas, ct maria perlustrasscnt et occupassent, ad Gliincam proviiieiam tandem pcrvcnerunt, occupatisquc nonnullis insulis, partibus, ac niari cidem
provineia^ ct adjaceutibus, ultcrius navigantes ad ostium cujusdani magni tluminis iNili commuuiler rcputati pervenerunt (ingcns illud flunicu nou fuissc Nilum, sed Nigrum postca
,

contractarc el piscari [)ra;suiucrcnt, et cxinde intcr Alfonsum rcgem ac infautem, qui nulla-

tenus se in

iis

sic

sumentes

prffidictos

dcludi |)atcrcntur, et pra;qiiam[)lura odia, raucores,


et

dissensiones, guerra;

scandala iu

maximam

compcrtum est) et contra illarum partium populos nomiuc ipsorum Alfoiisi regis ct inlantis
per aliquos annos gucrra liabita extitit, ct illi quam|)lurcs inibi vicinae insulcE debellata^, ac pacilice iiossessa; fuerunt^ juout adhtic eiim adjaccnti mari possidentur. Exiudc (|uoqueuuilti

Dei oflensam et animarum periculum vcrisimiliter subsequi |)Ossent, et subsequcrcutur, nos praimissa omnia ct siugula debita meditatione peusantcs, et attcndentcs quod cum olim praefato Alfonso regi quoscumque Saracenos ac paganos aliosquc Cliristi inimicos iibieumque
constitutos, ac rcgna, dueatus, [)iinei|ialiis, dominia, possessiones, ct mobilia el immobilia bona qufficumque [)cr cos deteuta ac [)ossessa invadeudi, conquircndi, ex[)Ugnaudi, dcbellaudi
et

Ghinei ct alii ISigri sex capti, quidam etiam, non prohibitaruiu rerum periuutatione, scu alio legitimo coutractu em|)tioiiis, ad dictiim suut

subjugandi

illorumque

personas iu per-

[)etuam servitutem redigendi, ac rcgna, ducatus,

rcgem transmissi, quorum inibi iu copioso numcro ad Catholicam tidem conversi extileruiit, spcraturque, divina faventc clemcutia, quod si hujusmodi cum eis continuelur progressus, vel
])opuli ipsi ad fldem convertentur, vel saltem multi cx eis ex nunc Cbristo lucrilient. 9. Cum autem, sicut accepimus, rex et in-

comilatus, [)riucipatus, dominia, posscssiones, et bona sibi et successoribus suis applicandi, a[)|)roi)riandi,

ac in suos succcssorumque
utilitatem
et

suorum usus
nostris litteris

et

couverteiidi

aliis

plenam

liberam inter cajtera


obtentu

eouccssimus facultatcm.

ilictiP faciiltatis

iilem Alfonsus rex scu ejus auctoritate [)ra'dictus

iufans juste et legitimc insulas, terras, portus,

fans

prffifati,

qui

cum

tot tantisqiie [)ericulis,

laboribus ct ex|)ensis, nccnon perditioiie iiatuquorum iiiibi ralium rcgnorum hujusmodi ipsorum naluralium quam|)lures perierunt provincias illas perdumtaxat freli auxilio lustrari fecerunt, ac portus, insulas ct maria hujusmodi acquisiverunt ct possedcrunt ut
,
, , ,

maria hujusmodi acquisivit ac possedit, et ad eiimdem Alfonsum re^'em et ipsius successorcs de jure spectare et [)ertinere, neque quisvis alius cx Christi fidclibiis, abs([uc i[)Soruiii Alfonsi regis et succcssorum
et

[)ossidct, illaquc

suorum

liccutia spcciali, de illis sc Iiaclenus


licite

iii-

tromittere

l^radertur,

ut

illorum veri domini, timcntes, nc


et

aliqui cupiditaicducti ad partcs illas navigarcut,


ct opcris

hujusmodi pcrfectionem, fructum


|)ropterca

quo(|uo modo, ut ipse Alfonsus rex ejus(|uc successorcs et infans co siueerius liuic tam [liissimo ac [irjcclaro, et omnium nunc mcmoratu diguissimo
potuit
,

ncc

[)otcst

laudem
picntcs,

sibi

usurpare vel saltem impedirc cuseu lucraiulo


,

operi,
et

aut

malitia

illius

inquo animarum salus, hostium deprcssio


fidci

fidci

augmentum,
,

iiruciiraretur

dc

ferrum, arma, lignamina, aliasque rcs et boua ad intidclcs defcrri prohibita portarent vel
transiuitterent
,

ipsiusque
clesia;

ac rcipublica;

universalis Ec-

rcm
,

agi conspicimus, insistere valcautct

aut

ipsos

iiifidelcs

uavigandi
hostes for-

insistant

inodum
tiores

doccrcut, propter qua; cis

ac duriores Gerent, et hujusmodi pro-

quos sublatis quibusvis dispeudiis Scdem Apostolicam favoribus et gratiis munitos fore conspexeriut,
am[)lioribus seu per nos et

secutio vel impediretnr. vel forsitan i^enitus ccssarel, non absque oHensa uiagiia Dei, et ingenti
totius Christianitatis opprobrio
:

de [^ra-missis
informati
,

omnibus et motu proprio


infantis

singulis
,

[)lenissime
i|)soriim
[^ro

non ad

ad obviandum

Alfonsi regis et

vel alterius

eis

ANN.

TOMIS XXIX.

nAY.N. X.

10
iiobis

NICOLAI V ANNUS 8
super hoc ohlatic
[jctilionis

CHRISTI 1/|54.
imperium, Harbamisso Joannc Gusmanio ora-

instantiani,

a FAisifano in Africa profcrri


ros(|ue
illi

maturaque prius dcsuper


(le

delil)eratione pradia-

subjici,

bifa, auctoritate Ai)ostolica et e.v certa scientia,

forc, niinas intentavit Lusitano,

adducturum

iii

Apostolica; potestatis plenitudine, litteras

la-

cnltatis iiradatas, (|uaruni tenores de verlio ad

Lusitaniam exercitum, ni consilium subigcnda" Africa', cujus cxpugnationcm sibi rescrvatam


confcndetiaf, abjiceret.
legatio,
jiar

verhuin praisentihus liabcri vohunns pro inscrtis, cuin oinnibus vel singulis ineis contcnlis clausulis ad C.cptciiscin ct piicdicta et (iinccuin(|ue
tatciii

1'lena crat odii et fastus

Castellanum qui pelleudisGranatcnsihus


csset,
|)ati

iioii

iion possc Atros a Lusifanis


tot alia
,

alia, cliain aiite

datani dictariiui facul,

debcUari,
sinia
,

cum pnecipuc

regna vastis-

lilteraruin

acquisita

et

ea

qua'
regis
ipsis

in

et

|iostcruni, iioniinc dictoniin

Alfonsi

su-

essent,

quidem |)ropinquiora Barbarorum ad qua; dcbcUanda ipsc ac succcssores


:

oruiiKiiic
illis

succcssorum
,

ct infantis, in

ac

coiiccdiinus

et ulterioribus

ac

rcmolio-

ribus

iiianibu*s

parlibus dc iiifidclium seu paganorum acqiiiri poterunt, provincias, insulas,

milifarcm virtutem cxercere possent Alfonsns tamcn mite responsum legato Castellano dedit, nihil a se prffiter rationcm tentatum, ne(|ue

Joanncm regem ad
judicio et wquitafc

arina venturum,
dirimi. At
'

si

vellet

liorlus ct niaria, ct

quscumquc

cxtcndi

ct

illa

litciii

eam

diremit

sub cjusdcm facultatis litteris contincri, pr;clibatis, ipsarum(|uc facultatcs ct prrcscntiiini littcrarum vigorc jam acquisita, ct (jUBe in futuriim acquiri contiycrint, post(|uam acquisifa fuerint, ad [)ra;faluin rejjcm et successores suos ac infantem ipsamque conquestam, (juam a capitibus de Honador et dc Nam iisque per totam Glnneam, videlicct vcrsus illani Mcridionalem plagam, extendi, barum serie declaramus, etiam ad ipsos Alfonsum rcgem prffidecessores suosac
infantem, ct non ad aliquos alios spectasse et pertinuissc,acin perpetuum spcctarcct|)crlincrc jure, necnon Alfonsum rcgein et successorcs

cjusdem Joannis inors, (|iii obiit Vallisoleti vigcsima Junii die hiijus anni, sacramcntis rite
munitus. Successit
puhlicis regni
:

ei

Henricus
cccfihus

tilius,

inque
orna-

ordinum
tiiin

regia

Aragoniim, qu amplissimis a viro ct sororio Navarrse regibus maiulatis instructa venerat, de pace infer Ara-

menta accepit ac

a rcgiiia

goiies ct Castellanos concilianda agifari c(.cptuin


est,

demumque

iis

Navarrse, et (^arolus ejus

lcgihus pacta, ut Joannes rex filius, tum Ilenricus

altcrius Henrici Aragoniaj

aukc principis natus,


:

suos ac infantein prtedictos in

illis et

circa ea

qufficunique proliibitiones, sfatuta ct mandata, etiam p(cnalia et cum cujusvis tributi iinpositione facere, et de ipsis, ut de rebus propriis
ct aliis

ipsorum dominiis, disponere

et

ordinare
libcre

potuisse, ac infcrim et in futiirum posse


et licite

tenore prassentium decernimus et de;

dignifatum gradihus, qua? a Castelin CastcUa sibi arrogahant, cedereiit lano vero rege certa auri vis iii annos singulos iis constituta tum proceres regis Navarra-i signa secuti patria; honisque restituti. Agitatnm- deinde de paceinterCarolumViauffi principcm (^jusque patrem. Joannem rcgem Navarra', redintegranda: irrito tamcn successu fucrunt haj funesti ct diuturni helli, quod Bellovel
:

omnibus juribus

claramus
fragio

jam

ac pro iiotioris juris ct cautela! sufacquisita, et qua; in posterum ac-

montiorum

et

.Vgramonfiorum

infaustic
'.

fac-

quiri contigerit provincias, insulas, portus, loca,

Acccperat Joannes,genereAragonius,Navarrfflumsceptruni
causa;
beiKiflcio Blancha? iixoris regiiia', (|ua defuncta,

tiones magis accenderunt,

quffcuiiKiuc, (]uoficsciim(|iie, ct qualiacnmque fuerinf, ipsam(|ue conqucstam a caet niaria


liifiiiiis

cum

secundas cclchrasset

miptias

Carolus

de Boradoc
ac

et

de

Nam

prffidictis

Alfonso

Viana' princeps, ex Blanclia susceptiis, contendit


injiiria

rcgi ac succcssoribus suis regibus dicforiim rc-

matenuim

regiiiim a patrc ohtineri, ac

gnorum
etc. .

infanti pra?fatis pcrpetuo


,

donamus,
praesentes.

jure in se transfusiim, |ira'cipue

concedimus

ct

appropriamus per

Vcfat tcla, ferriim et alia hiijusmodi ad

ofrendendum vcl dcfcndcndum idonea inlidelium fcrris inferri. Dat. Romae apud S. PeDominicBe mcdliv, truin anno Incarnationis V id. Jaiiuarii, 1'ontiticatiis nostri anno vii .

cum noverca inducta esset, quse transfundendi infilium regni efferebant ciipidine privignum perditura esset illius ])artcs Bcllomonfii aucforifafe et opihiis
;

florentissimi,

tum

externi reges,

Franconim

iii-

mirum
baiitur
gonii,

ct Casteila? foederati.

Agramontii

Pax Aragonios inter et Castellanos redinJam Lusitani ad promontorium Botefjratur.


tO.

tum

in

eum
;

studio

prona erat

nec icvi pars maxima popuiorum quarc gravissimum accen-

At Joanncni scqucjincsidio erant Ara-

na>spei

(I),

quod

ultra a^quaforem triginta quinin

erant,

que gradibus excurrit cum Joannes rex

Casteila?

Meridicm, progrcssi moleste ferens

Iil.

cod. eap.
1.

c.

id. c.

15.

Sup.

c. i">.

'-

Id.

c.

U,

et

Garivai.

xxvii.

58.

(1)

Cum

legis iu

Aunalibus I.usilanos ad promoutoriuin usiiue lions-Spei excurrisse, cave ciedas


illuil

illos

pionionloniiui lioc sive ocCUsi alibi

passe, sive explorassc, id enini nonnisi diu post, anno scilicet mi.hxcui, l!arllioloin;cus Diaz, Lusitanica; classis pra>feclus, oninium primus

ausus

fuil, (|ui

et n

proinontorium

Tormentorum

appellavit, accepla nominis etymologia ex procellis quasibi

uspiam

sa;vis-

simas nautie expeiiuutur. (kolbe, Dfxriijit. du ciip

clc

Bo?me-Ksiicrance,

cli. 11.)

.M.\.nsi.

NKOI.AI V
suni
'

ANNrS

8.

1'

CHRISTI

1454.

licllmu,

ac iniscro

lioque (iisscuticntil)us
II.

|)lin-ilius

Navarra a patrc 11annis attrita esl.

sbyt(!ro cardinali,

salutem

cl .Xpostoliciuii Iicik;-

(liclioncm.
liitrii

Ad

ro))ipo)i('n(las )-cs /'/i/sskv Nicolai(s c


7)iittiti()\

Cttsa

le(jatio)tcm

pectoris nostri arcana, cxacta inedi-

In Scptentrione

tationc revolventes
lectos
fllios

guerrarum
,

dissidia intcr di-

gravihus quc disscnsionihus vexahatur Cliristiana respuhlica, cum cnini Succi Carolum sihi

regcm i)r;cfecissent, violatu vcteri decrcto, quo cautum crat Danos, Suecos ac Norwegios ad crcanduin unicum rcgcm mutuo f(C(h'rc conpiraturos, (^hristiernus a Danis ct Nurwegisad solium vocatus Sueciam relicjuis regnis conjunscd cum Norwcgiam etiam ci gcrc alfcctahat
:

magislriim et fratres Hospitalis R. .Mar^iip Thculoiiicorum .lciosolymiliinorum ex uiia, ac communitiitcs et nohiles partiiim Prussiae ex altera partihus, diaholica suggestione suborfir, cx qiribus, proli dolor! (Icpopiihitiones
fcrr-arum ct castrorrrm, aliicijue calainitiitcs vact nisi ulterioribiis illarum progressibus obvietur, dclcr'iorir prodire potcruul in futurum, ad paceni iirlcr- magiri;e

successerunt,

salubi-iter

ci'i[)crct

(^arolus, iristructa classe ad

vindican-

dum
bat;

id

regnum ex Sueci
a

potestate se

comparaut nd

strum

et fratres,

ac communitates, et nobiles

cum

Fridcrico

(^.icsare

rogalus,

|ir;cdictos fcliccm

coinponcndani
iidcnti
,

tofo nicntis
iion
|iro

Turcarum rc|)riniendam tyrannidcm et Constantinopolim recu|)erandam arma verteret, rescripsit


-

(icsidcrio

fcr\ciitius

cogilafioiics

niliil

optatius possc contingere,

quam

si

cessavimus ditlundere singulares. Kl (jiiia nostro in iis cxciincndis desidcrioad pirrlcs


pr-icscntiam nosti-irin conlcrr-c
rroii

illas
le-

flde

sub Ca^sareis signis in Harharos excrcitum pro tuenda educeret; ob regni autcm turhas vo-

viilcmiis,

tis se potiri

non possc.
erant in Prussia
^,

vantes in circuitu oculos nostrae mentis, ad personam tuam, in cujus desidcriis geritiir paciflcare discordcs,
tatis
,

(iravissimi etiarn tunc motus, rei Christianic

(^t

crrantes in

viaiii (liiccre v(!ri-

admodum
ubi

exitiales, excitati

po|)irli intolcrahilis, (|ua

al)eqiritihus Their-

qiiam omniiim largitor gratiarum singuliiribus donis pr;cveriicns, scicnti;c magnicl

tonicis opi)iimcharrfirr, scr\itrrtis pcrttcsi, Casi-

tudinc,

irrdustriii' caritate,

ct consilii niiiluritate

mirrrin

loloiii;c

regcm

sihi

pr;efecere
,

(|ui

iniilliiiliciter

dcconivit

nostifc

dclihcrationis

repetcndi veteris juris percupidus contracto exercitu, in Prussiainque profectus, populos sa-

coiijiuinuis intuitum, ct

una cuni vciicrabilihus


tiiis

fratribus nostris S. R. E. cardinalihus, de

cramento

fldei sihi
;

astrinxit,

et

eqnitrrm ;rrces
,

vexare ccEpit

cumque Counitium obsideret Rudolphus Sagoriaj princeps, septem millihus


militirm lectissiniis instriictus

meritis et operihus purissimis in omriiiiin Salvatore plcnam liduciam ohtinentes, qrrod in Iris

eum

adortus

cst,

quamvis Casimirus duodcviginti niillia Polonorum sub signis numeraret in quo praelio Rii:

per tuse providentife ac sollicitudinis strrdium, desidcrii nostri affectus ad feliccm, dantc Domino, deduces etlcctuni, te de corumdem fra-

trum nostrorum

dolpluis

quidem occubuit, Casimirus

vero,

iir-

gerrticladcacccpta, equo(lcjectusat(juc in frigani actus est *. Cujus eluends ignomini;e cupitlus,

consilio, legatum de latere ad Pnrssiie partes hujusmodi, cuin plenaria potestate, auctoritatc Ajiostolica tcnore pra^sentium

bcllum redintegratirrus ad solverrda

iniliti

sli-

pendia ab Ecclesiis (iiiesnensi, Wladishnicirsi, et Posnaniensi calices, et aliam pi-etiosam sa-

cram

supellectilein

extorsit

'\

Urrod

facinirs

constituimus, et etiam deputamus, ut quae pacis ct concordiK siiit intcr dissidciites pncdictos proiiioveas, tractes, slatiias, componas, consolides et conflrmcs, ct singula, qinc circa caiu paccni ncccssaria srrrrt, aucloritiitc iiosfra, proiil
cxpcdiic prospcxcris, juxta datam
tihi

aboiTiirr;rtus

Thomas

cpiscopus

Cracoviciisis

Dco

summa
mirum

constantia e.xactores repulit. Porro Casiah eo hello avocare, atque ad Tuicicrrm


sirrrt
'^

prudentiam, salubriter exequaris,

clc.

Datiim

suscipicirdum impellere conati

Pontifcx,

Uonipc apud S. Pctrum anno Incariiiilionis Dominicic .mcdliv, kal. Scpt. Poiit. noslii irir. vrii .

impcrator, elcctores principes, Philippus Burgundi;e, ac Ludovicus Bavai'ia3 duces, quorum


lcgati ex Ratisponcnsi
;

Pruthcuoriiin

convcntu, de quo mcrni-

l'rofectusinPrussianilegatus,cognitacausa, firdcra diimnavit cosijirc proposito anatlremah! cqiiiliim Crucifcroriiin im,

nimus, ipsnrir adiere atincassirrrr miss;e prcccs. Caiterum Pontifcx Nicolauin c Cusa tit. S. Pctri ad Vincula presbyterum cardin;ilcm ad Prussi;e
res

iiifldclium

pcrium subire jussit', cum illi provinciam ab manibus vindicassent. Scd ejrrs maiidala
iiiter

bellicos

fragores

a Prullicnis

non

componendas eo
"

lcg;rvil

dc

(|rro

inuncrc

arrditii

fucrc.

Extraclrriii

ipsi injuncto datic

sunt h;c littcr;c ": Nicolaus episcopus, servus scr-vorunr Dci,


lilii)

plrrrcs
(jiiic

ita

annossummo admodum afllicta jacuit,


-

itaque bcllirm est in rci Christiana' dctriincnto:


ut j)r;cvidcral
:

dilecto

Nicol.io

lil.

S. Pclri ;id \

jncuia prc-

.Kiiciis

Sylviiis

ct Tiircic latiirs grassirti siiirt

(|uoruin
'

tyr-annidcin
in

\critus Georgius despota


abiit

Garivai.

I.

cxxviii.
I.XXll.
sup.
1.

x.wiii.
.-En.
iii

c.

2:j

et
c.

a.-i.

<"

V.\i.
I.

aiiud .f.n. Silv. Kp.


iv. c. 6U. Cliroiuer.

Rascite,

Hungariam profugus

auxilia

>

Kurup.

29. Micliov.
1.

c.
2.1.

23. Kraiil/. Waiidal.

c.

.\ii.

.Mich. sup. c. 60.

c. 17 et 20.
Cliroiii.
I.

'

.Kii.

.\xiii.

Silv.

'

Nic.

'

.tii.

sup.

c.

:i'J.

.Vm. SjIv. Kp. i..\\vii.

3 IJ.

J,,.

tui

xvu.

p. 47b.

c. 4.

Hierou. Beck

iii

Ami. Turc. Cliulcoudvl. et

alii.

12

NICOLAI T AXNT-S

8-

CHRISTI 1454.
('\

a Ladislao regc flagitaturus.

Quam

calamitatem
in

(|uo

pcr

annum

in conjugio fuissent,

omnes
,

Amuratem ille prociita Christi causaoxnimio accersivit, qucm ille ad generum studio siljimet
relii^ionc colloquio,

in

publico

capitibus velatis incedcrent

nec

Calliolicum ritum pellicere, liabito cum eo de conatus est cumque ipsum urgeret argumentis et rationiL)us ad scliisma
:

caKlem mulieres vestes ex diversis pannis arlificiose consutas in publico deferrent mulieres vero (|ua; dicto modo consutas tunc liabere
;

damnandum, respondit mutandi ritus tempus importunum \ideri, cum nonaginta annos in co
traduxisset, nc
(jui

apud suos sapicntis


;

existi-

noscebantur, easdem minime abjicere coegit, sed ne illas post per eum prseflxum terminum deferrent districtius inhibuit, et contra facientes, sive slaluta et ordinationes hujiismodi
,

niationem pluriluis annis sibi peperisset, in extrema aiate desipuisse crederetur quod antea ex Marino Barletio indicatum est '. Ursini cardinalis adversus 12. Constitutio Addimus ad luijus anni luxiim mvliebreni.

caicem Latini cardinalis

la-sini, olini

Ostiensis

episcopi, A. S. L. sanctionem,
lieruni luxum castigandum \erbisretert iNicolaus papa

tulit,
'

quam ad muquamque his


episcopo Pa-

Venerabili

tratri

l^antino

indulgentiarum privilegiis, qua? in Ecclesiis vel pra^dicationum ipsius legati vel aliorum pra>Iatorum auctoritatibus tunc hactenus concessa fuerant, seu in postcrum concederentur nccnon omnium sacramentorum Ecclesiasticorum participatione privavit, et si ad poenilentiam venirent, ab hoc vel aliis peccatis suis nuUatenus absolverentur, nisi coram Deo et sacerdote confessore jjromitterent, se statutum et ordinationem prcedicta de

contemnentes

omnium

duano.

ca?tero

observaturas
Sfficularis vel

quodque

si

quis sacer-

Dudumbona^ memoriie
,

Latinus episcopus

dotum

religiosus eis quac in prBe-

Osliensis

nempe in Gallia in partibus illis Cisalpina dicta; Sedis legatus de latere, ex certis rationalihus tunc exjjressis per eum causis
motus
,

missis oiTcnderent ante satisfactionem condi-

gnam

aliquod sacramentum Ecclesiasticum nisi


officio et beneficio pariter

in mortis articulo constitutis ministrare prfesu-

auctoritate legationis
suse

suae

inter

alia

merent, ab

pcr

unum

slatuit et

ordinavit, ac districte preecepit, ne in


et

mensem

foret

suspensus

et

si

quis in prse-

civitatibus

aliis

locis

legationis

de

quibus inter alia civitas Paduana tunc


aliqua mulierum, (jua' annum transcenderet,

extitit,

missis vel circa ea notabillter forte delinqueret, illum potestate audiendi confessioncs [)erpetuo
decrevit
esse
,

duodecimum
in veste,

sua? a'tatis

quse ab aute-

Constitutio

privandum, etc . Obsolevit ea uec ullus animarum fructus seleves muliercula'

riori parte apcrta loret, per civitalem

Paduanam

cutus est

cum

luxum

abji-

ullra

procedere, vclveslimenta |)er bumum defluentia unum aut ab huuiero clamidis dependcntem plicaluram ullra duas palmas deferre

praesumeret, quodque mulieres nupt;e, quse de-

Monitus itaque Mcolaus V inde creari animabus periculum, episcopo Patavino provinciam dedit, ut si millius utilitatis ratio subesset, eam Coustilutionem auctoritate
cere detrectarent.

cimum octavum
'

dictjB aetatis

annum attingerent,

Apostolica rescinderet.
Aprilis, Ponlif. nostri

Dat. anno mcdliv, III. kal. anno vni (I) .

.\n.

1444.

miiii.

(j.

Lib. XLV. p. SU.

(1)

\(i

illusli-aiidau) aiiiii liujus

Ecclesiaslicam hisloriam juvat suiuinam

liic

icferre eorum, qua3 de lebus Bobemicis narrat


Sciibit ergo
li.

eorum tem-

v. loium srriplor Corlielius Z:inniel. monuchus Leodiensis, in Cbroiiico relalo Veler. Monum. to. su|iplicalionein die u Julii in /'esto VisitafiuHis 'uino Pra^am ingiessuin solemnem ac religiosain

ille

Ladislaum regem boc

M.

V. inslituisse; craslina vero die

plures articulos mala; bdei sponle revocasse . Dein ex regis mandalo edictmn prodiisse Laline tanlummodo legerentur; ne (juis >wn confessus et contritus Eucharistiam sumere ne Epistol;e et Evaiigelia liolieuiite dcinceps, sed expiatis Eucharistia distribueretur, sed seinmdum statuta Ecclcsiw auderet, sicut nec siugulis diebus Dominicis laicis non confessione ct consecrationis sua; litteras ad ageiida sacra nequaquam quiu nec pueris nisi ml hoc paratis daietur. Sacerdotes nou exliibentes testes

llokesauam pro coiiciune ad

pupiiluiii

loi]Uutum

Corpus Cbristi e.v EcclesiaelleiTetur/)TO/)/er periculum. admittereulur, matrimonia uisi proclamutionibus prseviis jungerentur, ue denique de commuuione calicis, tamen scimus quod in nuitlis locis Fassus est iusuper liochesana quod quamvis in sacra Scriptura invenimus proveniebant, et bodiernis temporibus proveniunt . Haec bistoricus. Qua subdola aliter dispositum est propter pericula, qua; oinni die alioqui prislinw sempcr oplnioni insisleret, ut iii Aniialibus ad seqnentes confessione utebalur hicicticus, ut simplicibus imponeret ; cum
annos adnotatum
est.

.Ma.nm.

CALLI Sri

111

AXNUS

1.

CHRl.STI

1455.

13

CALLISTI

III

ANNIIS

CHRLSTI

l/i55

sacru. AiiiKi liiimanse

1.

Cniivcntits

in

Austria de f/rrciulo
(]uinto,

Ijcllo

salutis niillcsiriio c|ua-

dringentesimo (luinciuagesimo
tiniie
III,

Indic-

demiim ea factiiros, (]ikt verns Christianos decerenl; aftirinarunl Burgundi (juod alias promiscrunt, ducem scilicet suum in propria jierros, et

(lennani princiiies (inter i]uns .lacohus arcliic]iiscoi)us Trc\crensis et Alhertus Marchio

sona

]ir(i

Cliristo militatiirum. Civilaliini poslea

legati admissi oninia se facturos

iiromisere, et

Brandeburgensis eminebant dignitatc) uti fuerat in conventu Francofurtensi constitutum, imiieratorem ad exiiedieiida de hello sacro consilia apud Novamcivitatem in Austria adierunt affuere et ex Hungaria plures pra-sules, proce'

niimero xxiv fuere,


tuiu liaiiuerunt
:

et

pro

aliis

quoque nianda-

sed ciim obitus Poiitificis Xi.


]iiiiiii

colai iiuutiatus est, luecexpeditio ad seqiientem

annuiu delata est


2.

Inter cacteros iiorro princi]ies


1'liiliiqiiis

ardoqui

res(|ue

auxilia

iietitiiri

ex

Italia

accessere

rem

explicuit

Hiirguiidi;e

diix,

Joannes episcopus TuUensis legatus Apostolicus, et Michael Pitius Alfonsi Aragonum et Siciliffi regis orator, tum B. Joannes e Caiiistrano, qui divino intlammatus studio universos accendere et concitare in Turcas annitebatur; qua;
accurate narrat (^obelinus. Coactos iiostea alios conventus in Novacivitate corain Friderico Ctesare refertur in Epistolaabx4nea Sjlvio scripta* ad cardiualem S. Angeli, ubi de inani gradu polius, quam de bello gerendo in Turcas discejitalum (jueritur; sic inquiens In iNovaci:

fortissimum exercitum, sacro crucis symbolo


insignitum, diicere
siiiguhe
iii

liostes fidei ]iarabat

ciii

auri

urhes ejus subjecta." imiierio cerlam vim ad bellicos sumptus pendere eranl
:

])olli(ita!

et ille vicissim,

ut refert Meyerus
nisi

',

s]i()])oiulerat eaiii

sc

iii

alios usus noii deriva-

turuni,

ueque accepturum

expeditionem

conficeret. Imperarat prfcterea ad id Pontifexclero ipsius ditioni ohnoxio subsidiarias decu-

mas
illis

tum sacrarum indulgentiarum

prajinia

])roposuerat \ qui vel religiosain militiam

vitate

anno

.mcdlv, in

conventu coram Caesare,


(]iii

cum

princiiies et iegati,

aderant ad rem

in-

cboandani, vocareiitur, iirimuiu coulciitio orta est de iiricsidentia. Treverensis archie])iscopus


lirimtim a dexlris (liesaris locuiii volebat, et post

proflterentur, vel sua impensa militem annis egrcgie muiiitum tencrent in exercitu iii (jiio ad divinum ])ra!sidium comi^araudum TuUen:

sem

et

creavit

Atrebatensem episcopos legatos e latere *, ac I>liili])p() (iuci lucrcre, adesseque


:

cum

alii

electorum legati

episcopus papa; le-

consilio jussit

galus i^rimuin locum sibi deberi aiebat, et orator AI|ilioiisi regis supra oratores electorum.
Ibi commemoratuni est in curia lloniana debitum honoremnonesse Germanisdatum, quaiido et vice-caiicellariiis

Venerahilihus
et
etc. Joaiiiii

fr.itiihus

Cuilleliiio

Tiil-

lensi

Atrebateusi episcojiis,

salu-

tem,

ante Roiiianoriim regeni se-

Duni oiius iiiiiversalis gregis I)orniiiici superna dis|iositioii(! iiohis iiijtiiictiiiii atlendi-

ausus, et regi lluiigari;e, cui iiiter reges quartus est locus, sit locus inter ultimos cardina-

dere

sit

mus

et

videntes

nostrum prosjiicimus iniperfectum quod iiequimus circa singula per nos


,

les datus, et ipsi electores ne(|iia(]iiani iiitercar-

sohcre

(lehitiiin .Viio-tolica' serviltili;;, iioi.iuim-

dinales acce]iti
ruit
esse,

VA

iiifra

Holiemi

el lliiiigari

(luaiii viros iioiiliticali (ligiiitate ])ru;dit()s, sancti-

in dies expectabaiitur. Orator Alfonsi regis asse-

monia

regem

siiiiiu

ad

id

hellum
liaben!

iirouiiitissiiiiiim
|iarataiii.

et scientia; fulgore prajclaros, in (]uibus fervor ortlindoxai fidei, ac tinior Dniniiii saiictus
]ieiiiiaiiet
,

jain(]iie classeiii

Treve-

iii iit,

])arleiii
ijisis

rensis et aliorum oratores sc ]ileiiius coiisultu-

sumimus,

nostne sollicitudinis asvices iiostras supjilentibus,

'

(jobelin. in (^onim.
.\ls.

l'ii

II.

1.

i.

Kpiil.

XLUi.

atl

card. S.

'

ML.yeiiis

)ri

l'hilip|).

liuigund.

Augel. Ext. ia

archiv. Vat.

Ibid. "p.

194.

Nicol.

I.

.XMIi. p.

19(i.

Ibid. 45.

14
i'\

CAI.LISTr
((triiiii

III

ANNUS

1.

CIIRISTI
iii

1'|55.

nosfri

oneris

codpcratione laiuiahili aileAiautcs ministerium nobis gravitatem


,

transivcrit,

ipso excrcitu nostros legatos inis-

commissum,
sioncm,

piNcscrtim circa ipsius fidci dcfen-

legati de latere, usque ad noslriim etdicta' Scdisbencplacitiim aiicforitate

sos

cum

potestate

ct illius

accrrimi ac nelandissiiiii

liostis

Ajiostolica ct cx ccrta scicntia facimus, consti-

Machometi Tnrcorum principisimpugnalionem,


diviiia ravente gratia, facilius et efticacius exc-

quamur.

Cum

itacjue, sicut

plurimorum
filiiis

tide

digna

relatione pcrcc|iimus, dilcctus

nobilis vir

Pliilippus dux I>urgundia\ vcluti [irinccps virtutum omnium elegantia illustratus, ac ten'a

mari(|uc potcntia intcr alios Catliolicos principes sulTultus, Cliristiana; (luoijuc fidci fortissi-

tuiinus et etiam deputamus ac vos et quemlibet vestrum ad parfesct cxercitum bujusinodi, tain(juam angclos pacis, et nuntios vcritatis destinamus, ut vos et quilibet vestrum iii illis j)ro efTcctiiali impugnationc liostium iiraHlicforum, ct illarum |iarfiuni a miserabili ij)sorum hostium servitutis jugo liberatione ibidem, auctore Domino, recta gerentes et dirigcntes indirecta, necnon asj)era convcrtentes in plana, sicut dili;

mus

atliicta et

intrepidus pugil,

qiiamprimum

gentcs cultores adificetis et plantetis, evellatis

quibiisdam aliis nostris litteris cxliortatus, non modo sc advcrsus impiissimum liostem pra"dictum grandcm armatorum exercitum, etiani cum magna nobilium multitudine in maiiu
forti,

prout

sibi

gratia Altissimi

ministrabit,

assumpto crucis vexillo dirigere ac illi taiiKiunm munimcn et scutum se oppoiierc muriim
, ,

prout ad confusioncm hostium, illorum impiignationcm, et liberationem prpodictas expedire cognoveritis, et alias ad ea, (jua^ad |)Iens; legationis pertincnt officiiim, ctsicutvobis ct cuilibet vestrum Doct dcstniatis, dissipetis et

dispcrdatis

conlirmafioncin

et

robur

fidci orttiodoxa>,

miiius ministrabit.

ipsiinique pro posse o|)pugnarc se obtulerit, sed illud sc ul id rectius efficaciusquc faccrct
,

Uiiocirca fraternitatem vestram roganius,


et

moncmus

liortamur aftcntc, vobis

et cuilibet

prope exercitum ipsum paraverit, desideretque summopcre, ut pro sua ct dicti cxercitus majoribus dcvotionc,

facturum sponte voverit,

et

vcstriim per Ajiostolica scripta mandantes, ac in

fortitudine et

gloria,

ac

lioslium

eorumdem

formidine,

unum

vel plures praelatos alicujus

auctoritatis viros transmittamiis, qui in [lartem

nostra? sollicitiidinis evocati, nostro et

RomauK

remissionem peccaminum injungentes, quatenus divina gratia, et Apostolico favore confisi, onus liiijusmodi, iiti(|ue sauctum, laudabile et meritorium devota mente suscipiatis, vos in hujusmodi legafionis cxecutione talitcr verbo et opcre rcddituri, quod ad gloriam Redemptoris
nostri, et exaltationcm fidei,
et

Ecclesifc noniine, pnrfato duci, vcrbo, consilio

liostium illius
pra^fati

opere in dircctione cxercitus bujusmodi assistant, et illos cx dicto exercilu, quos ad im[iuet
liter et

exterminiiim, laudem

quo(jiie

ducis

gnationem hostium pradictorum prompte, utianimosc insurgere conspexerint, in lioc tam sancto tamquc laiidabili opere corroborent

necnon animarum salutcm, ac jiaccin, ct tranquillitatem fidelium negotium ipsum felices, Deo projiitio, et commcriforios conscquatur
elTcctus,
etc.

Instruit aucforitate legafos,


(jui

ut

et confirment; negligentes vero, timidos et pusillanimes ad illud excitent et inducant, illis in

sacerdotia Ecclesiasticis,
niiftant sancfioris vifa>

in exercitu versati

fuerint, conferant, atque religiosos

Ordines ad-

pra-senti

commodum, laudem

et

gloriam, in

cupidos

eos qui a fide

futuro vero sa^culo prffiinia felicitatis ieterna; j)oIIiccndo, quorumque comitiva scu pra>sentia,

Cbrisfiana dcfcccrint, vel hffireseos aut scliismatis labc rcspersi fuerint, rite expiato crimine,
Ecclcsiffi

taniquam angcli

liicis

comitantibus ac Domino

aggregent, censuras dissolvant, infa-

favente, victoriam dux ipse dc praedictis liostisperantcs bus gloriosius valeat friumpliarc
,

nofain abolcant, cnicesignatis in ca sacra cxpeditione Uuadragcsiinali tcmjiore atque aliis


diebus, quibus vetitus estcarnium esus (etiamsi

m\x

quod

illa,

quffi

vobis commiscrimus, per vos,


fide

quibus, sicut |)Iurimoruiii

dignorum

tcsti-

voto
tant

obstricti casei,

forent ut abstincrenf) carnium,

monio didiciinus, dedit Uomiiius sapientiam linguam efiam eruditam, ut sciafis quando
(jualifer del)cafis profcrrc

ct

ovorum,
:

lacticiniorumque esum perniit-

ct

recuperatis ex Barbaris urbibusimponant

scrmoiicm,

et

iii

qiii-

episcojios,

quos jiiiTJurando adigant Romaiio


oliscquentcs^juc
jiro

bus urgetjudicii rccfifudo, ef providcntia consilii, ac censurw rigiditas cum expedit in prosperitatc devotio, in

se Pontitici fidos

futuros;

ac
di-

denique omnia statuant, qiuc


vina gforia visa
S.

augenda

adversis fortifudo, in agendis

fuerint.
efc.

Daf.
,

Rom.
id.

a|)ud

circumspectio singularis, ct inarduis exj)cricnmulfipliciter comprobata, sollicitc, prudenter, animose ct fidclitcr cxecutioni mniidabiintia

Pctruiii
VIII ".

aiino

mcdi.iv

VI

.Martii

aiino
'.i.

('uiifir//)a/'i pf/.i: lt(/Iica.

Ad rcprimciidos
sollici-

tur,

motu

jirojirio

vos cl (juenililicf vcslriim ad

eorumdem Turcarum
tudine, adhibito
'

im|)ctus Nicolai

Europse, et alias inlidcliiim, ad quas etpcr quas transire, vcl (juas cvincerc seii debellare dictiim exercitum contigcrit, etetiam eundo et rcdcuiKlu
per

interprete
tit.

Dominico Capra-

nica cardinale Firmano

S. Criicis in .(criisa-

quascumquc fideiium

partes exercitus ipse

Kaiius de lebus

'^a-.U .Uloii,

I.

.v.

CAFj.isri
lcin

iii

Axxrs
cst

1.

rHRisTr

1/i5r).

If)

proslnlLTo,
'

iiiciiiilc

lioc

aiiiKi

icluiii
rc;,a'in

pcrgamcno Vallicellano cxtanl


temporis
iMJiii

',

coiisignatie liac

foedus

iiiter

1'ontiliccm, Araf,^onuin
,

Al-

nota

Anno
iii,

Nativitate

Do-

fnnsiini,

l"'loiciifiiiiis

Vciictos

cl
iii

Fiiiiicisciini
aiiiios vi^iiiti
(|iii

MCKi.v,

dic

vcro

l>oiiiiiiica

xxm

nicnsis

Sfoitiaiii (lucciM Mcdiolaiiciiscin


i|iiin(iue

.hiiiiiarii,

Indictioiic

Poiililicaliis s;iiiclissimi

adveisiis oiiiiics cxtcriios,


llaliaiii
siisci|ici(;iil.

daiii

licllo

Kiiitiiit

vexanco iii
iii

doinini nostri
sacrosaiictie
Uiiinli

doiiiiiii .Xicohii (ii\iii;i

|ini\idcntia

I()iii;iiiic ;il(iii('

iuiivcrsalis Kcclcsi;e

liiiiiando

l(cdcrc,

(ardiiialis
\ita'

lcf^ati

\iitiis cl

cjusdcm
.

noiiiinis

siinimi

1'oiiliticis

dustria,

(iiiciii
,

iuirioiis

exemplo omnilins
cximia
,

aiino
initi

VIII

Interjectis nonnullis,

inserta' siinl
iili-

(ircTln.xissc

tuiii

Iriifialilatc

iicKl<'cto

Lamhe

superiori

iiniio

hcderis lcges, ct

sii|iell(>clilis liixii,

tate,

(lucm cadcri adaniarciit, picfide atque innocentia singulari, doctrina


scientia cxcelluisse Faciiis
-

qu;u ex

iis tenipci;ita'.
;i(l

In piimis ciim fanlerati se ohstrinxisscnl

et juris Pontilicii

refert. Is er^^^o

Vciictis, Mcdiolancnsiljiis, ct llo-

arnia adversus eiim, sive Italus, sivc extcrnus foret, qui sociuin hicesseret, etcontroversia ohoriri posset quis provocatus vel provo-

sumenda

stipatus Alfonsum, ivy:rc ferentem se inconsulto Laiida! focdus sancitum,


reniinis

oratorilnis

sermone adortus,

ita

lilandis

et

prndciitilnis

verbis euin pcrrnulsit, utet ipseassenserit. Alle-

cans existimandus esset, causai cognitioalii fondenitorum parti delata est. Pneterea cum ad commiincm tiitclam vircsconfcrredecrevissent,
et Veneti

runt legati orationcni idem Facius ac Mariaiia ', utque proposuit regi consulcndum (juieti llaliai
intestinis diiitiiriiis(|iic
atlrita^ liellis, in (]iiiliiis

eqnitnm octo

millia,

pcditnm

(|uatiior,

totidem alia equitum


liaiii diix,

peditiiiiKiiic

niilliii

Mcdo-

victor similis victis videretnr,

quamvis non

taiii

ac FlorentiniquiiKiuc millia C(|uituiM, peditum duo millia, suis sumptibus sustcnlarc

de ea pacanda quamservanda cogitandumforet, imminente liello, (juod multis isb liinc sanailis non csset auditum nec modo dc salnte ItaliiC,
;

ex foedere jussi essent, Alfonsus et non pauciores copias qiiam Vencti, vel insuper se paraturum poUicitus est. Cuinque Cenuenses in Lau-

verum
agiijiie

etiain totius reipublicae Christianaj agi,

ndigionis caiisam

Maliometem iiam-

densi foedere comprehensi cssent, si vellent accedere, Alfonsns, ut dictum est, eos exclusit,
debat, nec

cia,

que, vastata (lonstaiitinopoli, oppressaqne Gr;einhiare Italia?, atque in eain eruptionem meditari
tiis
:

professus se non cedcrcjuri, (luod in eos ohtensi bellum iis moveret, Florentinos,

si Italia silii

discors foret,
taiita sit

illiiis

impc-

non laturam, ciim


taiita,

ejus potciitia,

anri et argenti vis tanta, classium miiliendainm

Mcdiolanensem et Vcnctos co sc iin|ilicaturos, ullasve Genuensihns siipiietias suhmissuros quod quidem in rei Christianae damnum versum
,

opportunitas

tantaque homiiiuni ad hv\:

cst

clausnm jain nostris .fEgeum mare, claiisnm mare Ponticum ipsum


multitiido
:

lum gerendum
pellexisse ad
tudiiie

iiiito

deni(|ue Borsio Miitiiuc princiiii accedciidi ficderi reservatus locus. Ad Pontiticiain


:

armornm

foHliis

Tartaros nniltiiisii

iimuin(;ialiil(!s

ct

hellandi

forini-

vero dignitatem tuendam adject.-e ha3 leges i. Itcm (luamvis pro honore, statu, pace ct tiaiiquillitatc pnetati sanctissimi domiiii iio-

dandos ad Christianorum oppida ad Pontuin sita opprimenda impellere Mahometanos omnes


:

principes ad
stianae

incumhendum

in

religionis Cliri-

Homanse Ecclesia, qucc cunctofidelium mater est et magistra, qiiilihet fidelis Christianus operari etelahorarc tcneatnr,
stri,

ac sanctae

rum

perniciem; tot vero impendcntia mala sola pace Alfonsiquc in eam consensione averti aut levari posse, tantiim enim esse Italiai in armis nomeii, ut sola pacti piildici foHhiris fama insolescentem victoriis hoslem terrijre possit duce vero strenuo ad Italicas vires in Harharnm ducendas ct classe valida opus esse; niiilum
:

tamcn considerans pra'fatus serenissimus rex. tanquam Catholicus princeps, una cum pncfatis
Christiani m;ijorc (iiiodiim

magnificis oratorihus, (|uod reges et princiiics ;id li;cc vinculo tenentur ct ohligantur, voluit ac promisit pro se et

autem aptiorein Allonsoreperiri, qui belli scieiitiam, auctoritatem felicitatemquc superiorihus bellis clarain coiijniixcrit. Addita; fiicrc INuitificis,

dominoFerdinando de Aragoniatilio siio primogenito duce Calabria?, et h;eicdihiis, ac successoribus eorumdem consentientibus, et pariter promittentihus prsefatis magnilicis doillustri
niiiiis

oratorihus,

iiiiod

priufati

sanctissiini do-

Venetorum, Insuhrium ac Horcntinornin


:

nomiue preces, tandemque pervicere, ut Alfonsus ipse pacem amplecteretur adduci tanien non potnit, neiiue a legato neque a Cotardo Genuensium oratore, ut Genuenses illius fcederis

mini iiostri pap;e et suorum succcssoruni canonice intrantium, ac iirujfata! sacrosancta;


Roniaiiic Ecclesiic anctoritas, digiiitas, prieeminentia,

beneflcio polirciitiir. Pieccnscnliir a

Facio

honor et status hona tide pro posse conservabitur et manutenebitur pacificus et tranquillus per omnes ct siiiguios, iii pr.Tsenti p;ice,
confaHleratioiieetligacoiifu'der;itos, elcolligiitos

singuke illiuspactioiies, (luarum pra^cipua tantum a nobis delibanda; videntur ex publicis dc ea re confectis Monumcntis, qu;p iii Ms. Codice
Poggiu3
s.Mar.

eorum quemlibet, ac de ca;tero colligandos, corumque complices et sequaces, ncc alii|iio


et
'

in ejui Vila.

l''a(;ius

ibi(J.

1.

.\xn. c.

liJ.

Mi. Val.

sigii.

lil.

H. iium. 19. p.

34 ad

-11).

16

CALI.TSTI

III

ANNUS

1.

CimiSTI 1455.
a Pontiflce

i|uM'sito folore directe vel indirectc

iii

tlamiimn,

tiiin

jaclnram, prKJnilicinm vcl ilcdccnseornni(lem, Inijnsmodi pax, conraHJcratio et liga iiitellif^i aut rctorqneri possit, vel debeat quoquo modo (|ninimo (|nod |irrcfa(i sanctissimi domini nosli-i,
:

tuinqnc ad
iri

eum iiumernm ('(|uiluin iiedicommnnem tutclam sustentatnm


cum
ut
ijiso

pollicitum csse, dc quo a faHlcratornm oraforct,

toribus conventum

etiam tum
pacta
in

daturnm

sc oiicram,

idciii

1'oiilifex
,

suornnii|ue sncccssornm, ut pradcrtnr, caiuniice inlranlinm, ac


Ecclcsijc
terras,
]ir;erata3
,

auctoritatc Apostolica

communirel
:

atque

sacrosanctce Romanffi
, ,

conflatani socictatem se conferrct

utrumquc

patrimoiiinm provincias civitates dominia, jurisdictiones et Jura, vasallos, feudatarios, vicarios, ac suliditos (|noscumqiic, mediate vel immediate, inter (intra) Italiam snbjectos tncri ac dcfeudcn! cum cffectuab omni impugnatione, invasione, molecastra, loca,

antem Nicolaus
stilit
"
'
:

lioc

Diplomatc cnmnlatc pr;e-

Ad

futurain rei

memoriam.

stationecoiitra(]namcnin(juei)ersonam,quacnmque dij^iiitale pricfnlgeat, (lomiiiium, coinniunitatem, universitatem, capitaniam, societatem


vel congregationeni gentinm armorum quariimcnnKiue, necnon auxilium et favorein realiter ctcum ellectn, sicnt pro uno ex colligatis vel

nuper oratores dilectornm filiornm virorum Francisci Foscari Venetiarum, nobilinm et Francisci Sfortise Mediolani ducnin, necnon priorum artium ct vexillifcri jnstitiffi populi et communis Florcntia; hnc ad nos venissent, petcntes ut iu profectione cornm ad charissimum in Christo fllium nostrum Alfonsum Aragonnm
rcgein illnstrem pro pace et liga inter se ipsos tractanda vellenuis in hujusmodi laudabili proposito cooperatores esse, et futuric unionis, si

Cum

confVcdcratis impendere et prfcstare


et

teiieantur

debcant.
<(

Deus

ita

Possit (|uoque sanctissimns doiiiinus noster snique successorcs legitime intrantes et canonice, nt prffidicitnr, oninibns et singulis
capitulis, qucc in i)ra>scnti pace, confanlcrationc

considcrantes

annuisset, protectionem suscipere, nos quam uber(5s ct Deo placentes

fructus ejusmodi

miracnlum pacis
in

et ligse

in

Dei populo, et

maxime

afflicta ltali;i, alTcrre

hoc diuturno bello ])Ossent, si tincm optatum

favorem et commodum cujuscuiii(|uc conlaHleratorum in posteruni appositaforct, uti, gaudereque ac pro sc recipere et acccptare
et liga in

consequerctur lioc pra^serlim teni]iorc, in (iiio ob imminentia Cliristianitati pericula fidelium conjunctio in jirimis estnecessaria, misimus ad

oinnes tam proifatus qiiam magnifici oratores praiserenissimus dicti vice et nomiiie illnstris dominii Yenctornm, et illustris domini ducis Mcdiolani, et ctiam communitatis Florentise, praefato sanctissimo domino nostro, ut pro se et suis successoribns
orantes
et

snpplicantcs
rex,

memoratum

regcni,

dileclum filium

una cumeisdem Dominicum tit. S.

oratoribus
Crucis in

.lernsalem ])resbyterum cardinalem Firmanum tanquam angelum ])acis A. S. L. de latere, cnjus

canonice intrantibns, ([uo facilius et paratioribus animis siugula contra infldeles parare et
exeqni possint, ct nt volentes personaiitcr aut per alios facultatem ct potentiam sibi a Domino datam contra inimicos crucis Cliristi Salvatoris nostri experiri absquc melu et suspicione molcstationis aut periculi

eximias virtutes fidem et circumspectionem in pluriinis et gravissimis rcbus sumns experti. Cum itaqne, disponente Altissimo, cujus miserationes suntsuper omnia opera ejus, hccc pax, confrtjdcratio ct liga fclicem eventum assecuta fuerit, ac idem legatus, habcns a nobis ad
-i

suornm dominiorum

se-

hoc specialem potestatem et facnltatem prccfatam, confaderationem et ligam vice et nomine nostro et Roinana! Ecclesiae, et successorum

curius id facere queant, hujusmodi pacem, confoederationem etligam cuin omnibus et singnlis prffiinserlis capitulis benedicere , approbarc
,

nostrorum canonice intrantinm


traxerit,

iniverit,

con-

approbaverit

et

couflrmaverit, ac pro-

tanquam

pater

omninm

et

dominus ac caput

ingredi, inire ac conflrinare dignetnr, et contra qnemcumqne eam infriugere aut turbare volcii-

qnod dictam confaHlerationem et ligam ratam, gratam et acceptatam haberemus, ct quod nostris Apostolicis patenlibus litteris bemiserit

nediceremus etconflrmaremus, ac mandaremus


ab omnibns tirmitcr obscrvari, prout in Instrumento publico super inde confccto latius continetur, nos qui capitula hujusmodi pro sancta pace et liga confecta, ac omnia in eis contcnta
diligenter consideramus, cupicntes salntarc pacis

tem provideat una cum eligendis per dominos in praisenti pace, confadcratione et liga confoederatos et coUigatos petendi subsidii antauxilii
temporc in eo casu, de ([uo in quodam capitnlo de boc mentionem faciente continetnr, faciatque modis omnibus possibilibus et remcdiis opportnnis inviolabiliter obscrvari, achujusmodi unitatis, pacis,

bonnm

conservari, pariterque

augeri pro

immincnte
lius fnrori

Christianitatis ncccssitate, ut co faci-

charitatis, confaderationis ct lig;c,

Turcarum

resisti

possit, instantibus

ut praifertur, conservator, protector et custos esse dignetur .


5.

quoque suj^plicationibus hujusmodi permoti, auctoritate Apostolica, pradicta, ac omnia et


singula in eis
couteuta,

Addunt superiores Tabula; Dominicum


:

quorum omnium
liuliiii'.

ac

cardinalem legatum amplissimis fretum niaiidalis 1'oiififlcio nominc id fadus conflrmasse

l.il).

.x.wi. Ep. cur. p.

iiS.

ct lib. divcrs.

p.

HG.

CAr.r.isTr

rrr

Axxfs

1.

<<

cHRisTr

I^i55.

17

liltfirarnm ct iiislriinioiiti iir;x'tlicloiuni tnnoros


liic lialtcri

volninns
noslra,

pri)

snriiciciitcr cxprossis,

cl
illa

specificc (loclaratis, lala liahcnlcs ct f;rata,

Iralrnm consensn tcnon^ pricscnliiim nostroct sncccssoriim imslrornm canonicc intranlium nomineinimns, conlraliimns, rccipimns et acceplamus, auctocx ccrta
ct

\ciicraliilinin

nostrornm

S.

I{.

K. canlinaliiim consilio et

(lum a fidcdignis lacli rnerimns ci^rtiorcs, impios Cbristiani nominis liostos Tartiiros et Tnrcos constitnisse pra!cl;ir;im |)olciilissim;ini(jiie iirbom Capham, et alia loca dominio .l;iiiuonsi ad mare Ponticuin sul)(lil;i Vere provimo iiiviulcrc, aiidito (|uod vos ad (li(i;c civit;ilis pro populi iii Christo iJcdemplorc conliilcntisderensione, mullas terra maritiue impensas racere int;imcn vith^mini maj()r(!s dictim pro rcrum necessitatc hictnros, dccciis ;itinic necessarium duximus popnlos omiies .binuciisi
C(c|)istis, (juas

ritatc (|noi|iio .Vpostolica, et


1'auli .\pustoloriim,

licalin-iim

1'cfri

('t

ac nostra hcncdicimus, ap-

el

probainus, confirmamus, (januiue acceptatam ratam et f^ratam, omnino faclnri ct curaturi


oninihiis

domiiiio snliditos, ad

ips;i
it;i

impciisarnm oiiera
cvcihirc
iifiiiK!

(juantnm in Deo potcrimns (|uo(l al) usc|neadsatisfactionemcon(lignamin\iolabiIiter ol)scrv(!tur, sn|ii)lcntcs ctiam omncs ct singnlos
(lcfcctus,
lro
si (ini

pro viril)us adjnv^iiida,

ani-

mare, ut t;im bono, fam nticcssiiiio opcri contribnentcs aileriue bcatitudinis prieiiiia coiisc,

forsaii iiitcrvcnissciit in eistUnn.

(inaiitur.

Omnes

igitur utriusiiue sexus,

cti;iiii

ohscrvantia aiifcm oniiiium ct singucardiiialcni

in religionc etsacerdotio constitutos, civitatum,

lornm pcr (nimdem

conclnsornm

castrornni, tcrrarum ct

locornm

(|ii()rumcnin(|<ie

pcr pijcscntcs nostro et sncc^issornm pr;edicli)riim nomine publicamus, quod bolli tempore ad noslni ct Homainc Ecclcsi;c stipcndia nos tc-

doininio .hinncnsi subji^ctornm biibilalorcs. pcr


viscera misericordia! Dei nostri Iiortamur,
iiio-

ncmiis

atfjiic

retiuirimns,

ut ad

Ininc ci\il;ilis,

pcdilum diio temporo o(iuilum duo miilia, et poditnm millo gentinm bonarum, prout et ipsa coinmnnilas Ktorenfina tencre dcbere se astringil, mandantes, ordinantes et statneiitcs priofatam paccm et ligam ad communem oinnciniir fcncrc ciiniinm diio inilfia,
miliia, pacis vero

teriaruin ot locornm dc(cnsion(;iii,(|iii


;

commodo

possunt pcrsonaliler se conferant alii vero, iinibus personalem operam cxhibi-rc minus csf conimodum, pro modo taciiltatiim siuirnm cf
divitiarnm sibi a Deo dataruni, ;iuxiliiim larga
iiianu et libenti

nium

hetitiam, ct ut fideles populi Iioc intelli-

animo exliiborc, rcceptnri a piissimo Deo nostro bonoruni omiiium reinuncet

gciiles

paratiores animis sint ad

iidei

noslr;c

ratore,

in pra^senti sjeculo, intcr niuiidi cl


,

CbrisfiantT defensionem contra Tnrcas, et


jori fiducia

ma-

ad banc salntarem expeditionem insalntis ct pacis

cnmbant, videntes fundamenta


lacta

jam

esse, Venetiis,

Mediolani, rfacenfiie
et terricst,

et Ferrariffi, ac toriis

in

eorumdem dominiis

die xxv

.Alartii

solemnifcr, uf nioris

proclamari et publicari, necnon signa hctitiie cum proccssionibus et aliis consuetudinibns ficri. \nlli crgo, etc. Dat. [{oimc iq^ndS. Pctrnin

hnjus vitse fluctuationes abund;intiani griitiarum ac post finituni liiimaine conditionis cursum, ffitcrntefcplicitaiisgloriam li;ibituri, etc. Dafuni Uom;B apud S. 1'etrum aiino, etc. .mcoliv, pridie non. Jan., Pontificatus nostri anno viii . 7 Lusitanx coronx addicta rerjna Africa' Oricntalis per Diploina Apostolicain. Duni collabebatnr in Oriente Christiana religio, profiagaba,
.

tiir (livina?

anno
tii,

fncarii;itionis

Dominicie
cl

.mcdliv, kal.

Mar-

Liisit;iiii

Ponlificalns nostri ;inno


(i.

viii .

tur.

Jam

providentia; consilio ad .Mcridicin, ;ic ad Indos sulcato Occaiio itcr iii(ilicb;iiiplures insulas snbogeniiil, iii (|iiibus
oi^tinio m;ixiino posuciMiil,
s;icr;i pcrdiixciiiiit
;

Athen.v a.rpufjiuitx

adductu.

Cassa in jtcriculuin
oxpiigii;ivit
lioc

tcinf)l;i

Dco

;ic

gcii(llii-

liitcr

lucc

autem

tilcs

ad ChristiaiKi

liim

anno

.\tlicii;is .Malioiiictcs,

ut tradit TnrcogrcEcai

iic;im (inc

vaslissimam

priiviiici^iin ;ipciiicriiiit, cjiistaiii

Iiislori;!'

;iuctor
jiincti

'

(luiii ctiani

iidem

Tiirc;e Tar-

occiiparant portiis,
ciEfera;

(!grcgii

liicinoris

tari(|iic

tVcdcrc (lapli;iin

piicnobilcni in

aucforc pr;ecipiio Ilcnrico principe regis patruo.

Taurica
aliaf|iie

(^liersoneso

(ienuensiuni
inart!

coriimdcm ad
cripcre
,

coloniam, Ponticnm sita loca

Ne vero
rinm,

nationes
,

illecta;

lucro in oas se

conferrent oras

ipsarumve

afl'ectar(!nt

impel(!ii-

iiomcn in Oriente delcre parabant. Uuo tristi accepto nuntio, Christi vicarius omnes Genuensisreipupublic;c clientes litteris cobortatus est -, ul confirmatis animis ad hostium n^fundendos impelus se accingcrent, opcmiiue adversus Barbaros laturis ciclcsfo pra-minni cst pollicitus '
(;iiristi;iiiis

LatiniiiiKiiK!

(juod a Castellanis snperiori aiiiio

amplissimo Diplomate pronuntiavit tum Soptam tiim relitiuam Atricam a promonloriis P.oradoc (!f N;iiii ad Cliincam us(|ue, vel etiam ultra ad Aiitarcticum l^usitani juris essc, omniaciue Saraconorum aliorumve intidclium interjacentium regna cum objacontatuni vidimus, Pontifex

Dilcctis

filiis

nobilibus viris protcctoribus


civitatis

tibus insulis Lusitana; coronic addiclaex iiniplitudiiic

Compararnm
lutem,
etc.

S.

(ieorgii

Jamuc

sa-

sacrosanctai potestiitis fuissc, (|ua dc rc

subjectis verbis

conceptum

fuit

.\postolicum

Diploma
1

'

Turcojrr.

1.

li.

p. l:i".

l.ili.

xvni.

p. :)in,

' t.il).

xviii.
'

biill.

secr. p. 307.

Lib. xviii.

|i.

410.

A^K.

'lOJiis

>MN.

Hay.x. X,

18
Ail

CALr.ISTI

III

AXXrs

1.

CIIRISTI

1455.
jiia

periiuluam
el

rci nienioriani.
rujiiii
.icsii

et
iii

construi inlbi fecit Ecclesias, ct alia


(luilius dixiiia

loca,

Romanii!; IMintirex,
,

(Hrleslir^chiNi^cri
('.lirisli
,

cclebranlur officia
laudaliiii
in
(i]iora

c\ dicti

siicccssor

\icarius

cuiicla
iii

(]ii(i(]uo

inlanlis

ot

induslria

niundi climala
tlcgenliiim

omniMiiuiui'

iialionum

iliis

quain|ilur(!s (livoisarum
liuin

dioto inari cvislcn-

i|iialilalcs

iialcnia

considcralioni'
aiipclcns
siii-

(lisciilicns. ac saliilom

(|iKi'n'iis ct

uujiirum.
oi-(liiial cl

illa |icr|ieiisa (lclilicratioiic


(lis|
il,

saluliritcr
.Majostati
(livinitiis

insularum incolaj seu habitaforcs, ad vcri sar.nim baptisma susceporunf ad i])sius Doi laudeiii otgloriam.ac
Doi

cognifidncin vcnientcs,

qiiiv

grala

(liviiicC
silii

]iluriniorum

animarum

salutcin
of

ortliodoxa^

lorc

coiis|iicil, cl

pcr

(jna'

ovcs

quo(]uo

fidci

proiiagafionem.

diviiii

culfus

crcilitas
i;t

ad niiiciim ovile

Dominicnm
,

rcdiicat,

augmenfum.
((

aciiuirat

ois lclicitatis rcternaj

prsemium, ac

Pra'torea

cum

olim ad ipsius infantis

jtcr-

qna; co ccrtius, impetret animalius .uictoro Komino, provoniro crcdimus, si coiidignis lavoriliiis et specialil)us gratiis eos Cathovoniani
licos
vchiti
liugilcs

quod numquam, vel saltem a momoria hominum non consuevisset per liujusmodi (lceannm maro versus Mcridionales ot
vcnisset nofifiam,

proseqnamnr regcs
Clirislianffi

ct

principes,
ct

quos

Orientales jilagas navigari, illudque nobis Occiduis adeo foret incognitum


uf nullam de parlium illarum gcnfibus ccrtain nofitiam habercmus, crcdons so maximc in hocDco pr;estare obscquium si cjiis opera et industria inare ipsiim usi]uc ad Indos, qui Christi noincn coiere
,
.

fidci

atlilctas

intrciiidos

non modo

Saraccnornm Cicteroruniquc

intidelium Cliristiani nominis inimicorum feritatcm re|irimerc, scd ctiain ijisos, eorumque regna ac loca, etiani in longissimis nohisque
incognitis parlibus consistontia, pro derensione ot augmento fidei luijnsniodi dcbcllare, suoqiic

dicantur, navigaliile lieret,


ticipare,
ct
iilos

sicquc cuin eis par-

temporali laboribns

dominio subdore
et

nullis

parcendo
(]ui-

Chrislianorum auxilium aihcrsus Saracenos ct alios hiijusmodi fidei


in liostcs

expensis.
et

facti

evidcntia cognos-

commovere

posset, acnoiiniillos gcntiles

cimus, ut reges
bns-sis dispendiis

piincipes ipsi, sublatis

sou jiaganos nefandissimi iMachometi secta mi-

iaiidabilo

ad tam salubcrrimum taini|iie proscqucndum opus perampliu? aniluiper,


iioii

nime

moiilur.
.

infoctos populos inibi inedio oxisfentes confinuo dobollarc. eisque incognitum sacratisac faccre simiim ChrisLi noincn pra?dicare
,

Ad nostrum si(|uidcm

sinc in-

geiiti gaudio et noslnc ineiitis la-titia. iicrvcnit auditum, quod dilectus filius nobilis vir Hcn-

famcn semper anctoritate munitus, a viginti quinque annis cifra, exercituin cxdictorum regnorum gentibus, maxiinis
jirKdicari
,

rogia

ricus intans Portugali, cliarissimi in Christo nostri Alfonsi 1'ortugalicT ef Algarbii refilii

cum

locissimis

laboribus pericuiis et expcnsis in veuavibus caraveilis nuncupatis, ad


, ,

gnorumregisillustris, palriis inhffirens vestigiis, regnonim claraj memoriffi .loannis dictoruin


regis ejus genitoris, ac zelo
et fidei

perquircndum

marc

et

provincias
,

inari-

sahitis animariiiii

ardore plurimum succensus, tanquam Catholicus ot vcrns omnium Crcatoris Christi miles, ipsiusquo fidci acorrimus ac fortissimus
dcfcnsor el intrcpidus trloriosissimum nomcn
iiugil,
]ier

fimas vcrsus Mcridionalcs ])artes et iiulnm .\iifarticum annis singnlis fere mitterc non cessavit, sicque factum est, ut cum naves hujusmodi ()uampiures portus, insuias et maria
])crlusliassent, ad

Gliineam provinciam tandem

cjusdem Creatoris nniversum terranim

pcrvcnirent, occii]iatisquenonnuilisinsulis. portibus ac mari, cidein jirovincia^ adjacentibus,


ulfciius navigantes ad ostinm
lluiniiiis

orliom ctiain in roniotissimis et incognitis locis divulgari, exlolii et vcnerari, ncciion illius ac
vivifica^
|,crli(l(is

cnjusdam magni
]iervenirent
,

Nili

commimiler

ro])ufati icos fiiisse


et

(lua rcdcm]iti

sumus

crucis inimicos,
ac

dcco]itos

posloa

comiicrtuinj,

S.iracoiios

\ideliccf.

(juoscnmque
rodiici.
])osf

coiitia illaniiii

iiaiiium ])opulos,

nomine

ipso-

alios iiilidolcs ad i]isius fidci

grcmium

rum

.Vllonsi regis ot infantis,


oxtitit, et

pcr ali(]uos annos


possessa;
])Ossiet
alii

ab

ojiis iiiounte a'latc totis

nspirans viribus,

guorra habila
vicinfe

in ilia quainplures iuibi

(.oiilonsom civitatem in Africa consistentem pcr dictum Joannem rogom, cjus snbactam dominio, et |iost multa jicr i]isum inlanfcm noniinc dicti

iusula' debellatffi, ac pacifice

fuerunt, iirouf

adhuc cuni adjaconfi mari


(luoquc multi Gliinei
iion
seii aiio

dcntur.

Exiiule

reuis contra liostcs et infidcles |)ra)diclos, (]uain etiam in propria persona, non abs(]ue maximis

nigri vi capti,

quidam etiam
dicta

proliibitarum

rerum pormutafione,
ennifioiiis

iegitimo contraclu

laboribus

et

expcnsis. ac

rcrum
tof

ct

]iersonarum

periculis et jacfnra,
ribus, periculis

iihirimorumquenaturalium
tantisquc lalio-

suoruin c;edo gesla bclla, ox


of

regna transmissi. Quoruin inibi in copioso numero ad Cathoiicam fidcm conversi extitcrunt, sporatuniue, divina
ad
sunt
favcnfe clcmoiitia,

damnis non fracfus neque

quod

si

hujusmodi cum

eis

territus, sed ad hujusinodi laudabilis ot pii propositi sui proscculioncm in dios magis atquc

contiiiuoliir indgressus, vel popuii ipsi

convorlentur, vcl
8.

ad fidem sallcm niullorum ex eisanimiB


licet rex

magis oxardoscons,

in

Ocoaiio niari

(|uas(lam

Christii liicrilionf.

solitarias insulas fidelibus ])ioiiala\il, ac fundari

Cum

aulcm, sicut accepimus,

cArj.rsTi
el

III

ANNr.s
pori-

1.

ciiKisTi 1455.
et

I!

iiifans

prafali, (|ui (.iim tot tantisiHK^


i't

ras, portus

maria liujiismndi
ilb-Kiiic

ar(|uisivif,
ciiiikIciii

;ic

ciilis, lal)itril)iis

i-xpciisis, ikhmihii

piMiiilioiii;

[losscdit

ct

possidct,
et

ad

W-

lot

natiiraliuiii

rf^iioniin liiijusmodi, (juoriim


pcriiM-iiiit
Ircti
,

lonsum

regem

Ipsius

inibi

(|uainpiurns
(iiiintaxal

ipsoriiiii

iiatii-

s[)cctanl et pcrtiniMit, nc(|uc qiiivis alius


(lliristi liilclis,

successores de jure etiam


sjieciali,
[lotuit,

raliiiin

aiixilio, proviiicias

illas

iibsquc i])si)riim AUonsi rcgis et


licentia
licite

perlustrari leciu-uiit, ac portus, iiisulas ct maria ut liiijusmodi ac(|uisiveruat ct posscdiMaint


,

successorum siioriim
se liactcniis
tcst

intromittcrc
;

de illis nec [lo-

prffifcrtiir,

ut illoriiin veri domini, timciitcs nc

aliqui cupiditate

ducti

ad parlcs

illas

navi-

garent

et

opcris

liiijusmodi

perfecfioiicm,

fructum ct laudcm sihi usurpare, vel saltem impcdire cupicutes, proptcrca seu lucri commodo aut malitia fcrriim, arma, ligiiamina
,

Alfonsus rcx cjiis(|iic eo ferventius liiiic t;iin [liissimo ac 'prajclaro, ct Dmiii ;i'vo mcnior;itu dignissimo operi, in (|uo (iiiii iii illo ;iiiimarum
iil

quoquomodo

ijisi

successores,

et infans

saliis, fidei

augmcntiiin,

cl

illiiis

lioslium delidci

[ircssio

procurcntur, Dci, i|)sius(|uc


universalis EcclesicC
insistcre valcant cl

ac reiconspi-

aliasquc res et bona ad inlidelcs defcrri jiroliibita portarent vcl traiismill(M-cnt, aut ipsos inlideles navigandi modiim cdoccrent, proptcr quLC
eis hostes fortiorcs ac duriores fierent, ct liu-

publica!
cimiis,

rcm

agi

insisl;iiil,

quos su-

blatis quibusvis

dis[)cndiis ;im|)lioiibus se [)er

jusmodi
et

|)rosccutio, vcl iiiipcdirelur, vcl forsaii

pcnitus ccssarct, non absciiK^ otlciisa majjjna l>ci ingenti totius Christianitatis opprobrio, ad
ac pro
,

nos et Sedem Apostolicam favoribus ac gratiis munitos forc coiiS[)cxcriiit, ilc iiricmissis oiniiibus ct singulis jilcnissinK! iiil'oriii;iti, inolii jiroprio, non ad i[)sorum Alfonsi rcgis ct iiiiaiilis.
vcl ;illcrius jiro cis nobis siijk r lioc obbitjc
tioiiis
[icli-

obviandum pra-missis
possesslonis

suorum
sub

juris et

conscrvatione

certis

tunc

instantiam,

iiiatur;ii|iic

[iriiis

dcsuiicr dcet

expressis gravissimis poenis prohibuerint, et gencralitcr statucriiit, (iiiod nullus, nisi ciim siiis
nantis ac
navibiis ct
ccrti

liberatione prBehabita, auctoritatc .Viiostolica,

ex certa scicntia,
liidinc,

d(> .\[)ostolica' [)of('sl;ilis [ilciii-

tributi

soliilioiic,

littcras

faculf;ifis |)i;i'tatas, qii;iniiii tc-

obtentaque prius dcsiipcr expressa ab codcin regevel infante liciMilia, ad (liclas proviiicias ii;ivigare, aut in
in

norcs de verbb ad vcrliiiin [ir;escntil)iis li;ilicii volumiis pro inscrtis ciiin omnibiis ct siiigiilis
iii

cariim parlibus coiitraclarc, scu

cis conteiifis

clausiilis,
alia,

;k1

(',c[)laiii

cf

[nie-

mari piscari jirffisumerent, tamen siiccessu temporis cv(Miirc possc, (|uod aliorum rcjiiio-

dicfa,

ac

qucccumque

(!ti;im

anfc,

d;itam
iid

dictarum facultatis litlerarum


ea
cjuffi

ac(|iiisila, cl

rum

scu nalioniim [lersona', invidia, inalitiaaiit contra proliibitioncm pnecupiditate ducta>


,

dictorum .Mfonsi regis, suorumque successorum ct infiintis. iii


in jiosterum noinine
ipsis ac
illis

dictam absqiic licentia et tributi sokitionc liujusmodi, ad diclas provincias accedcre, ctin sic
acquisitis provinciis, portubus, insulis ac mari,

circuinvicinis, ct ultcrioribus
[lartibus
ac(]uiri

iic

remotioribus

inridclium
[lolcnint.

scii

jiaga-

nonim manibus
illiis

|iroviiicias,
cf

navigare. contractarc ct piscari pra-suincrent,

ct

insulas, portus et maria (jiiicciiiiKjue extciidi,

cxindc intcr Alfonsum rcgcm ac infantcm, qui


nnllatenus se in
liis

sic

ilcluili

palcrcnliir, cl

sub eisdem faculfafis lilt(M'is comiirclicndi, ipsarumquc faciiltafis, et jirtescrfim litlciMniiii


vigore
tatiim

prsesumentcs pra-dictos i|iiainplura odia, raiidissensiones giKMM"e ct scainlala in cores maximam Dei ollciisam ct animariim pciiciilum
,
,

jam

acijuisila,

etquw

iii

fiitiinini ;ici[iiiri

contigcrit, postijuam

acijiiisif;i liiciinl, ;Ki jir;!'iiif'iinf(Mii,

rcgcm
et

et

succcssorcs siios ac
ii

verisimilc

possent ct siibscqiKMcnliir nos prijemissa omnia et singula dcbita mcditatione pensanles, cf aft(MidiMilcs, qiKid ciim olim
siil)sc(|iii
;

i[)sainquc conquistam, (jiiiim

c;i[)itibiis

dc Ho-

radoc
li;iniiii

de

Nam
ilbiiii

iisijuc jicr

fof;iiii

(;iiiiic;iiii ct

ullra vcrsus scric

McridioiKilcni

[il;ig;iiii

cxlciidi.

prcEfato Alfonso rcgi (|ii()S(Miinquc .Saraccnos ct

paganos, aliosqne Christi inimicos

uliiciiiniiiic

regcin, ct
;id

dcclaramus, ct iid ijisos .Mloiisiiiii successores suos ac infanlcm, cl iioii


cl

constitufos, ac rcgna, (iucafiis, ])riiicipatiis, ilo-

aliquos alios spcclasse


rcgcni
cl
iii

[icrfinuissc,

iic

in

minia, [)osscssioiics, ct iiiojiilia ac iiiiiiiobilia bona ([Uc)ecuiiii|iic pcr cos (lclcnta ;ic jiosscss;!,
invadendi,
c(iii(|iiii(Miili, cx|iiigii;iiidi,
,

[)cr|ictiiiiin s[)ccfarc cf [^crfiiicri!

dc

Jiirc,

iiccnon
;ic

.\ironsum

siicccssores

siios

in-

dcbclhiiidi
iii

faiitcin ]ira'dictiis

iliis cl circ;i cii qii;i'( iiiiK|iie

et suljjiig;iiiili

illoniiiii|iK'

|icrsoii;is

[km'-

[iroliiliitioiics. sl;iliit;i cf in;iii(l;itii ('liiuii [uciiiilia


ct

[letuani scrvitiitiMii iiMligiMnli. ac rcgn;i.

i[iic;itiis.

comitatus,
et

])riiici[);itus,

(loriiiiii;i,

[)i)sscs>ioiics

bona,

sibi

ct
,

siicccssoribus suis iqq^licaiidi,


;ic
iii

cuin (ujiisvis tributi im[)Ositionc faccrc, ac dc rebus [)ropriis, ct aliis i])soriim dominiis dis|iiiiicrc ct ordinarc jiotiiissc, iic iiunc ct iii fuliiriiiii
liosse libcre et
iiiiiiiis

appro[)riaiidi

siios

successoriiiiK|uc
convcrtiMnli
iiitiMi

licitc

lciiorc jirpcsentium deccriic

suoriim

iisiis

ct

utilit;it(Mn

;iliis
;i'lii;i

ct dcclarainiis,

jiotioris jiiris ct ciiii-

nostris liltiMis [ibMiam ct

libcraiii
:

lcl;c siillragio jaiii iiC(]uisita, cl (jiiiciii jioslcriiin


iicijiiiri

concesserimus faciiltatciii tcntu idem Alfonsus rex,


[irffidictus

(licf;i'

l;iciillatis oli-

configcrit

jirovincias

iiisiiliis,

[mhIh

scii

cjus

auctorilatc

loca cl inariii quiccunKjiic, qiiobMiiiiqiic cf

([ii;i-

infans juste et lcgitinic insulas, lcr-

liacumquc

iucrint, ijisanKiue conquislani a

ca-

20
pililmsdi' Itoiaddcli
rejji cl
c.l
(1(!

CALLISTI

III

ANNUS

1.

CHRISTI 1455.
iii

iNain praMliclis Alioiiso

coiK|iiista

siicccssorihiis suis rcgibus dictoriiiii rcpricfatis porpetiio doiiaiiuis,

insulas, portiis,
alias
i[)sis

hujusmodi coiisistciiti;i pri>\iiicias, maria et loca (|u;ccunK|uc, scii


inOdclibus vcl
;i

liiKiriim, ct iiifaiiti

Saraccuis

paganis

coiK-cdiiiiiis ct apiiroiiriainiis
'..

pcr pncsciites.

1'ra'terea

cuiii

.'ul

pcrliciendiini

opus

hujusiuodi nuiltiplicitcr sit opportunum, iiuod Alfoiisus rcx et successores ac infaas praedicti,

jiin! S;iraarma, ferruin, lignamina, alia(]iie quo(|uomodo, vel ctiain cciiis dcfcrri prohibita absque speciali ipsius Alfonsi regis, cl succcssoriim suorum et infantis licentia, merces, et
;ili;i

necuon jiersona^
(liiis

c|uilius lioc duxcriut, scu

ali-

a jure [tcrmissa deferre, aut per m;iria


seii deferri vel

liiif;i-

ipsoriini
.loaiini

diixerit

conHuittendum

illius

jusmodi navigare,
c.ere,
iiiit
iii

iiavigari

dicto

rcgi, per fclicis recordationis

Mar-

illis

piscari,

seu

dc

provinciis,

tinuni V et altcrius iiidultoruni, etiam inclyta' memoriai Eduardo eorumdem regnorum rcgi, ejusdem Alfonsi regis genitori, per pire ine-

insiilis, portiibus,

eoriini, aut

moriic

Eugenium

IV

Romanos PontiOccs

pi;c-

m;iribus et locis si; ali(|uibiis de conquista luijusmodi seu iiitromittere, vel aliquiKl, per (|iKid Alfonsus rex et successorcs sui, ct infans iirffidicti (|iiomiiiiis
;ic([uisita ct [lossessa [)acitice possidcaiit, ac coii-

decessores nostros concessorum, \ersus dictas partes cum (|uiluisvis Saraceuis et intidclibiis de (iiiibuscuuKiue rcbus et bonis ac victualibus

([uistam

liujusmodi

iirosequantiir

et

faciant

per se vel alium seu alios, directe vel indirccte,


oiiere vcl consilio

empliones et vcndiliones prout congruerit, fauecnon quoscumque contractus inire, ccre mercari ac negotiari;, et pacisci transigcrc mciccs quascuiiKiue ad ipsorum Saracenorum
,

facere aut iiniiediKe ([uo([uo

et

infidelium loca,

dummodo

miua, funes,

iiaves,

non

sint, dcferre, ct

ferramenta, lignaseu armaturarum genera ca dictis Saracenis et inti-

luodo iir;BSumant. " Uui vero contrarium fecerit, ultra pwnas contra deferentes arma et alia prdhibita Saracenis quibuscumque a jure promulgatas, quas illos incurrere volumus ipso facto, si persouffi
lucrint

singulares, excommunicationis senleiisi

delibus vendcre, omnia quoque alia et singiila in pncmissis, et circa ea opportuua vel necessaria facere, gcrerc vel exercere, ipsique Al-

tiam incurrant,
villa,

communitas,

vel universitas,

civitas,castra,villaeseuloci,ipsacivitas,castrum,

seu locu^ interdicto subjaceat eo ipso, nec

fonsus rex, successores ct infans iii jam acqiiisitis, et per euin acquirendis proviuciis, insulis
ac locis
alia

contrafacientes ipsi vel aliqui eoriim ab excom-

quascumque

Ecclesias, nionasteria, ct

municationis senlentia absolvantur, nec interrelaxationem Apostolica vel dicti hujusmodi


alia
([iKXvis

pia loca fundare, ac

fuudari, et conslrui,

auctoritate
et

uecnon quascumque voluntarias personas Ecclesiasticas saiculares, quorumvis etiam mendicantium Ordiniim regulares vde superiorum ta-

ipsi Alfoiiso
[irius

obtinere possint, nisi successoribus suis, ac infaiiti,


;uit

pro prajinissis coiigrue satisfecerint,

men suorum

iiceutia)

ad

illa

trausmittere, ip-

(lesuper amicabiliter conc^n-daverint cuni eisdem mandaiiles per A[)oslolica scripta venera:

saique personaj inibi etiam qucC advenerintcommorari, ac quorumcunKiuc in dictis parlibiis existentium vel accedentium coufessiones audirc, illisqne auditis, in omnibus, prKtenjuam Sedi i)ra'dicta' rcservatis casibus, dcbitam abso-

bililius fratribus noslris


iiensi, Silvcnsi
ipsi, vcl

archiepiscopo llixbo-

ac Ce|)leiisi episcoiiis, ([uatenus

scu alios, ([uotieus illius ?uccessoiuin


;ilicujus
iiliiiuis

duo, autunus coruiii (ler sc, vel aliuin, pro parte Alfonsi regis et
;ic

infantis prcedictoniin vel


fiicriut
re(]iiisiti,
,

lutioncin inipciulcic, ac pa^nitenliam salutarcm iujungere, neciioii Ecclcsiastica sacramenta niinistrarc valcant libere

coruiii

dcsuper
fiicrit

vel

ipsoruiii

requisitus

illos

([tios

ac

licite,

decernimus,

cxcomiiimiiciitionis ct intcrdicti

seiitciitiiis liu-

ipsique Alfonso ct successoribus suis rcgibus Portugallia', qui crunl impostcrum, et iniauli praMato,conce(liniusetiiKlulgemus,acuniversos
et siiigulos Clirisli tidelcs, Ecclesiasticos, s;rcuel Ordiiiuiii

jusmodi incurrisse
iiicis
iiiibi

constiterit,

tamdiu

Ltoiiii-

aliisquc festivis diebus in Ecclesiis, diiin

divina,

major [)0|)uli multitudo convencrit iul excommunicatos et interdictos, aliis([ue


innodatos fuissc et esse aiictodcclarent et denunticnt, iiecnon

lares,

(|uoruincumquc regulares,
,

[loenis [ir;cdictis

cujuscuniquc ubilibet per orbciu conslitutos 8t;itus, gradus, ordinis, conditionis vel pr;ecminentiie fueriut, etiainsi archicpiscopali, episcopali, impcriali, regali, reginali, ducali, seu ali;i

ritatc A[)ostoIica
al)

aliis

nuntiari et ab
ut

omnibus

arclius evitari

faciant, doiiec [iro pr;eiiiissis s;itisfeccriiit, seu

concordaveriiit
etc.

pnBfertur. Conliadictorcs,
;iiiiii)

quacuiiKiuc nuijori Ecclcsiastica vcl mundaiKi


dignitate pnefulgeant, olisecramus iii Doniino, ct [ler aspersioneiii s;iiiguinis Doniini noslii
.lesii

Dat.

Romaj

a[)ud S. Petruni

liicnriia-

tionis
ticatiis

Dominict^! .mcdliv, VI
nostri
iin.

id. .laiiiuirii, Poiili-

viii .

Hoc

Diploniii coiilir-

Clirisli, cujus, ut pnemittitur, res agitur,

cxbortamur, eisque

iu

remissionem suormii
iiccuou lioc perpetuo

iiiatum est a Callisto ' insequenti iiiino, insercxordiinn tiiiii(|ue ii()\() illiiis Di[)Iomati, (juod
ducit, ab
liis

pecc;iiniiuii!i iiijiiiigiinus,

\crbis

Inter cajtera qua; iiobis

proliibitionis ediclo districtius

inhibemus, ne ad
regis, aiil
1

acquisita

scii

possessanomiue Alfonsi

Callibt.

K|i.

iCir.

|i.

i'i.

(AI.MSTl
(li\iii;i ilis|)iiiiciilc,

111

ANMJ5

1.

iiRisri
iilriiis((ii('

'ir)5.

21
iiiiiiiilioiiisi|iic
;ilqii(;
i;ll'c-

clc. Kl liac tcm|K)ris formiila

suiu

dcvotioiiis

coiisif^iiadim

(^sl

Dat.

Hoiii;c ^ipiid S. 1'cliiiiii

(liiiii ;c(lifici;i

(oiididimiis,

cis(l(;m causis
niiilta et

amio

liicariiationis

Domiiiica!
aiiiio

mcdi.v
i

lii

iil.

;iliiiii(laiitius

volioiii('iitiiis(|U(;
iiic iii l^rlii;

adducti
iia'c

Mailii, l>oiitiflc;iliis iiostii


iiiittimiis c(iii(lil;im
;i

i\cc |)ra'(ciAc;ilit-

((iiid(;m

singularia
omniliiis

o|)era iion imim;-

Mcolao' TrcveixMiscm

rilo

inciioavimus, ([uaiilo eiiim


iiiajor
(;t

aim;i

l'ii)S

demiam

ciiiii

.iacoljus Sirik arcliiopiscopiis


iii

crotcris

dignior

liabotur,

tcrariim dcciis
pcroptarid.
10. \icitlai

sinim priiicipatiim rcvoc;irc


a<i cardi-

((ii;iiito(]iic

anqdiori cunctorum Cliristianorum

nales.

jnrnjnm inorituri oratio


Nicolaus,
(|ii;i

[)0()ulorum devotionc magis celebratur et colitur, taiito (iroloclo cuin ;iliis (Uimibiis ornatio-

lla'c alia(|ii(! pliira orlii ('.lirisliaiio coii-

rcm atquc muniliorom bm;


iiiiis,

()()ortoro

conscbafoiitificia;

siiltiirus (lcccriicliat
loriliiis
;iitlirilidis
,

cum

fclirc

cx do-

(iraisertini

ciim

iii

|i('r|)(;luain

summoruni
Dco

cxtrcmo

i*oittilic;iiiis

Poiitilicum
saiictitatis

sod(;iii,

;il((ii('

^clcriiiim

teiiiporc lciitus fuit, accensacorrc[)tus cst, iitiiuc

liabitaculum

;il)

oniiii()()toiiti

ab Eugenio
ceperat
,

diviniliis oiijecta ctrlesti


l'oiititic;itiis

specic ace

oct;ivo

anno

vita

sc

constitutum fuisse iioii igiior;ir(;miis, [iroinde, iit l'rbis mffuia filuribus liiiic iiidc locis colla()sa
et

discessurum, c;irdinalcs coiivoc;ivit, ac [)rolix;i oratione de qua meminit S. Antoninus-, ((uam(|uc .l;iiiiioziiis M;iiiettus ;ilfcit ', };estoriiiii suoriiin c;iiisas

il;i

confr;igosa

rc[i;ir;ivimiis,

miilfis((ue
;ic iiov;i

tiirrihus ciicum([ua((U(' miinivimiis,


sii|i('r

in-

cnm

cn;i)ris

[)r()[)ugii;iciilis

;il)solvimus.

rcddidit

(Jnadragiiit;! pr;clorca saiict;iriim slatioiiuiii Uavcncr;ii)ili's


fi;i-

Audite, aiidilc, iiKjihim,


rationcs
c;iiis;is(|u(',

trcs,

((iias vencr;itioiics

vc-

stras scire at(|ue iiitclli;^ere voliiimis.


nam(|ii(',
siiiiiin;iiii

Ecclcsi.e

aiictoritatem

Koiikukp niaxim;im ct
((iii

Gregorio magno prcedocessore nostro ab originc institutas [);cnc ad iiltim;iin alisolulionciii roformavimiis, at((uo ad extroiiiuiii, lioc
silicas a
[labitiiim, in

quo minc siimus, idoneiim sum.\()ost()loriiiii ()riiici[)is

ossc

ii

soli iiitcllii;iiiit,

()ri|;iiiciii

nioiiim Pontilicum domicilium, et lioc sacros;iiictiiin


l*e'tri

ei

incrcincnla sua cx litlci;iium


tiirlia'

cotiiiilioiic [)cr-

templuni

cc|)crunt, ca;teroruin vero

cunctorum
viris

popiilo-

liuic

nostra; domiii

contiguum cum magno ac


et to-

rum
tcs,

iitterariim ignara; pciiifus((ue ex()er-

iinvo vico adjaconto pro digna (|u;idam etsecura

(|u;iiiivis

doctis

ct

eruditis

asscntiri

cum
tiiis

ca[)itis,

tuni

omniuni mombroruni,

videanfiir, nisi tainen egregiis (|uiijusdam visis

move;iiitur, (irofecto

illa

omuis eorum

;isscnsio

janqiridom a^dificare ot roformare inclioavimus, qua' ([uidem o|)er;i^ ut


curia; liabifatioiio
aiitoa videtis inca^[)ta, nisi

dchililuis et imliccillis fuiidamentis iniiix;i diu-

mors
Pauli

a tergo

iiio[)i(;t

temporis ila paulatim elai)itiir, iit ruin(|ue ad niliiinm recidat. At vero ciiin
tiirnitate

|ilc-

nata

pervenissot

omnipotentis
I*otri

Doi

grati;i

illa

SS. A|iostolorum
potestate adjuti,
iiius, iisijuo

et

auctoritato et

Milgariso[)inio
fiiiidat;i

doctorum liominum relatioiiilius magnis ;edi{iciis [)er(icliiis ((iiod;iiiimodo, inonumentis ac testiinoniis [);cne s(;ni|iiternis quasi a Dco fabricatis in dies usquc adeo
corroi)or;itiir ct coiiliriii;itiir,
iit

qnando ea boni gratia agoba(lorduxissomus, (|ii;i' ((uideni si, iit

cupicbamus,

in vivos (losfc-

ex[ileta fuisscnt, autsi, utinstifucrainus, ullo unquani temporo in posforum absolvonfiir [irofcclo siiccessorcs nosfri rnnjori
,

rosquc illarum ;idniir;il)ilium constructionuni decus conspectiiros coiitinue traducatur, at((iie [)cr liiiiic inodiim coiiser\atiir ct ;iiigctiir ndigio, atqnc sic coii^crv;il;i ct aucta ;ulniirabiii ((ii;i(l;ini devotiono coliliir. .\d lianc Christianoruni popiiloriim crga
stolic;iiii
ll(iiii;iii;im

((uaihim Cliristianoriim omniiiin po[)iiloruiii vcneratione adonirontur, atquo tute etsecure intra
libciii
c()niiii()r;iiil('s

inqiias ot consiictas et ex-

tcrnoiiim iKistiiim ct domesticorum quoque inimicorum persccutionesfaciliusevitaront.Ouibus


((iiidcin iios c;iiisis, iioii ^unbilioiic, noii poni[)a
iioii iiKiiii

Ecclcsi;im

cl

Scdciii

\[)o-

dcvotioiKMii

tiita'

qua^dam

li;il)il;il()!il)iis

glori;i, iioii

f;iiii;i,

iioii diiitiiiiiiori

no-

ipsis, ac terriliilcs inimicis oppidoiiiin

m hiiim|)cr li;is ici

niinis iiostri propagalione, scd


iioiiKiiKO Eiiclcsia' aiictorit;ito
A[)(ist()lica'

iiKiJoii

((iKiibnu

qiic miiiiitioiics ;iccc(liiiit, qiKC

iiiminim
nov;iriiiii

ot aiii()liorc

Scdis

m;igiioriini a'dificioriiiii constiiiciioncs ;i(hcisiis

a()ud

cuncfos Cbristianos

[)o[)iilos

e.xternos hostes ac

domesticos

nm

dignitate, ac certiori usitatariim iierseculioniim


c\it;itione,t;ilia

cu|iidos quotidio diri()iendi gratia c()ns[)ir;iiitcs,

tantaquo

a'dilici;i m(;iife ('t;iniino

gravo Ecclcsi;islicorum ot Ecclcsi;iriiiii dainnum insurgcntes, munitiores roddiiiitiir. Quocirca nos et (Jiialdi, ut a nobis iiici|)i;iiiiiis,
el

in

coiico|ioraniiis, elc. ltoc(;iisifis dciiidt; [)oisccufiiiiiilins et

insidiis,

quas

;i

coiijiiralis

hoslibus

(jliircs

Pontiticcs erant

(lassi, (|iiariini
:

ipse Nico-

et Assisii,

et

F;il)ri;iiii,

ct

iii

utra((iic

(;i\il;ilc-

laiis

exsors iion cxtitcrai, addidit


<

(:astcll;iii;i ct

>;iriii;c,

ct Irbcvctcri,

S()()lcli,

ct

Has quidcm

ctv(;tor(;s cf rccontes perse-

Viterbii, ct multis aliis

Ecclosia' nostnc locis plura [lorogrogia ad ccrtuin ([uenidam ct ox()ros'

cntiones ItoiiKiui l^ontificos millo unqii;im cxistimamus ot crodimus tonipoic pcitiilissont, si


novis cl

Lil).

xviii.
|iniic.

Biill.

secr.

|.. I.

:i1S.
iii.

-'

S. Auloii.

iii.

c.

li.

111

p.

til.

ii.

'

.Manetl.

in Vil.

Nicol. V.

.\U.

hiM. Val.

siga.

iiuiii.

2U4(j.

muiiitionibus seso, rboin, iirotoxissonl, iiun(]iniiii ciiim noqiie inlerni liostes no^jue domestici iniiiic\|)iigii;ibilii)iis
iiilr;i
I

[)ra'sortim

0'1

cAr.i.isTi

irr

Axxrs
iis(|ii('

1.

ciiristi

1455.
gr;ilia,

iiiiri, (|iiaii(|u;iiii

iioxariini rcruiii
iiisaiiiiiue

cii|iiili,

diimbixat beiiignissimi Urcatoris


l);icc

ao o\

ridco

lemorarii

fuissent,

ut

ea cuin

Ecclesiastica perpetuaque Pontificatiis nnprovenissi! aoii dubitamiis


".

|ierioul(t cajiilis siii

a;j};rci1crciitiir, i|iiir o])tat()s


iioiiii;i(|iiaiii

stri traiKiiiillilato

ilcsignalosiiiic cncctiis
\itlebaiitur. At \cro
si

sortiri ])osse

Demum
liortatus,

leincraria aiidacia ailccti,


|)rolcoto oo-

mutuam ooncordiam Ecclesiam Romanam divintcque gloriw


c;ir(liaal(!s ;id

ct o(i'ca oii]ii(iifalo r;ij)tafi feoisseiit,


ii;ifus siii
iiiodiiiii
;i(l

sludiiim amanfissimis liisce verbis oommoiabivit


:

iiiliiliiiii

reoidissenf, ao |ier liiino


iii

<i

lii

lioc

cxtromo

;iilv(aitaiitis

iiiortis

arti-

liili,

(|iiioli

ao seoiiri

ooiitinua Sedis

cubi.

ol |i;iiil()

post (aeatori nostro aniinam red-

A])ostolio;c
late, oiini

li;iii(]iiilliiate

cum

ni;i\iina ^iiiolori-

siiiiiiii;i

jiotestate, ouiii iiiiinens;i doiii-

fiue

di};iiit;ifc

dc liao riimper difj;rodientesali(jncm eerluni ot solidiim fructum capiamus, venerationes Ycstras in Domiiio cxliorfamiir, (|uatenus praidicta constrnctioiium nosfrarum oiiera inolioat;i proseiini ac perficere velint, nt suocessores nostri externo-

sem|)er resedissent. Quocirca, iit a'dilioatione a ])rinci])ali iiro])ositn pa-

li;iiio ijisani omnipotontis Dei immaculasjionsam jam iion ain])liiis luistrain sed potiiis vestram Roinanam Ecclesiam, quantum possiimus fraternitatibus vestris uaioe cominendainiis. ll;eo ost eniin illa C.lirisfi sponsa, (luam Ipsc proprio ejus Sanguine nobis |)eperit, partaiii(]ue liuinano generi uteiidi ao fruendi gratia

ditiiri,
f;iiii

reli(]uit.
lis,

Uxc est, qnam aefarii

inqiiam, tiinica
illi

illa

iaconsuti-

milites, ChristiancE crucifi-

rum tnmultiium, domestioarnmque

persccnfio-

xioiiis ministri, satcllitesque iater se dividere ac

omnino(]ue expertes grey:em Dominicum sibi ab omnipotenti Deo oommissum tanquam veri animariim iiastores diliticntius at-

num

])enitus

que
liunc

liliorius,

salubiibus cibariis alere ac per


alituiii

modum

in

viaiii

saliitis

;eteriiffi

traducere possint ct v;ileant . Grafias insu|ier Dco egit de singularibus beneficiis sibi oollatis liortatusque est cardinales ad rcliiieiid;im iii sacris

parliri noii potuernnt. Ha?c ostenim illa denique Apostoloriim jiriacipis iiavioul;i v;iriis procellosi pelagi tluctibus agitata lianc totis mentis affectibus custodite, hanc omnibiis corporis et afiimi viribus servate, lianc oordibus diligite, lianc operibns ainate, b;ino totiiis spiritus medullis et
;

visceribus ami)lifio;ite, haiic denique mente et

corpore
eani

rctiiicte, (iii;e

profeeto coaseqiicmini,

si

peragendis
II.

m;i,jcst;ileiii.
iii(|iiit,

Sacrosaiiof;im,
ct intr;i,
"

li()iii;iii;iin

l<]o-

cuactis huniaais tam saecularibus quam Ecclesiasticis rebus pra?ponere ac praeficere vo-

olcsiam

i]uaiii iiiufilaf;iiii,

(scilioet

ob scbisma Amedoi.i

rreiiiiciitibus licUis alii]iiot


;if(iiie

oppidis apprime diiniiiubim,

;ero iiisuper

fraternam oliaritatem qiioqne inviQuiv (iiiidem si cfleoeritis (|ucnia(lin(i(liim sjieramus et oii|)iaius, [irimo
lucritis, et
si

oem

servaveritis.

alicno ;idm(Hiniii opprcssam snsoepimns, diviiia omnipotoiilis Dei gratia ifa resarcivinuis, ita re-

Cliristi;iii()ruin

oinaium

utilitati,

lionori deinde

vesfro

oiitime ooiisnletiir, ot omaijioteati deaiita

formavimus,

ita

doniiiue corroboravimus, ut et

que Deo
reiiortotis.

gratificabimiai,
ct

ut ab

eo digna
|ir;oniia

oninino abolercmns, et opiirbcsiine snas antea liellicis fremilibus pi(l;i amissas ac deperditas per pacem et tramiuillitafcni rccui)er;iremus, et scdatis liinc inde bellis, abiuc ita delefis, ut nullum prorsns vostigiiim
scliisinata penitus et

utrius(]iic ot ])r;Tsoatis

fiitiir;e

vit;e

Dilecti fratres ia (^hristo, nos fralernitates

vestras qiiaatum possiunus in


ter exliorfamnr,

Domino

efficaci-

ac suiipliciter obsecramus, ad

agro Ecclesiaslioo, iic(ni(> iii tota Italia siio ;eie alieno liiis(]U(' ;ipp;ireret, non niodo sed jduribus etiam pretiosariiiu rel)cr;ii('iiius, riim formis oiiin iii;irg;iritis, genimis et ;iliis
ii('(|iie

in

;i

liujusmodi nobilibiis lapillis,tum (|ii()qiio ;e(lilioiis et libris et aulaiis insuper, ac taiietibus, et


plerisque prffiterea vasis iiartim argcnteis, ]);irtim aureis, etdemum omnibnsEcclesiastiooriim indumentorum generibus ad cullum divinum vel maxime iiertinoiitilms ditissimam ac opiilciitissiniam reddcrcmus, abiue
(]ue alia divitiaruin
et
lia;c omnia ]iliiragazarum genera noii o.v

conversi his brevibus multisquevcrbis coafugimus. sic elevatis sursum maDomiiie Deus omnipotens nibus dicentes concede propitius his Ecclesia' tiis patribus patronisquc, nt eam conservare et amplifioare valeant, atijue eis gratiam largire, quwsumus, ut ips;i intercedontc de bono et idoaeo pastore Domiai gregi iirajficiendo faoilius maturius et melius providere possint. Valete, dilecti fratres in Domiiio, [iro saliifi! aiiiiiuT nosfne jiigibiis
: ,
,

quem iarumper

orationibus vostris semiier memores.

Cum

ita-

qne ha^c

el

;ili;i

linjusmodi memoriter

et clara

avaritia, noii ex sinionia,

noii ex birgifionibiis,

noa ex parcimonia

oiim

iiuUa

libcralibilis

voce, ac couciniai ot ooatiiiiia sonoiil^ito pcrorasset, dextero brachio ad eos parumpcr oon-

nuUa

magnifioentiie genera ])artim crebris plu;edilio;itioniliiis,

verso

Honedic;it, inqiiit, vos

omnipotens Dciis
.
<>t

liiim miiiiitioiiiim

paitiin IVe,

P;iter et filiiis ct Spiritus


['i.

sanofus

(jueatibus

aiultoriim
('.oilioiiiii

libioiiiiii

om])lioiiibiis
ol

IIiijiis

Puuti/iiis

fiiiis

oliillis

iirivrlfira

coatimiisiiiio

Liiliiionim

(ira^ooriim

i/fstii.

.\ooiii\il

sc, ;iiiclis diibiiiliiis, ;id oxlrcs;ior;iiiiciitis rilc

transoriptioaibiis,
tos et dnctos viros
l;ila

]);irtiiii

|ili'ris(|iic

crga criidic.\

iiiaiii

luotaai, sc(|uc

communi(jui
iji-

;issidiiis

(ioiKilioiiibiis iaten-

vit,

atque ejiisoojios

ot jiios saocrdotcs,

inexiicrtaijue reliquorimus.

Sed

(li\iii;i

siiin

verbis sacris solareiiliir adstaates habuit,

CAIJ.ISTr

ni ANNU.S

'1.

ciiRisTi 1455.
cl

2:3

inlcr quosi cral.VtMlialciisi^ pricsiil aiiiifissiiiius,


tlc fjiio li;ec

niiiium coi^ilaliones ostenilit,

iuancs ciiras,

rclert .laniio/.iiis iMancthis

'
:

< (aiiii
iii

Joaiiiics

(|(is((i|iiis

.Mrchalciisis lccticu',
,

iiia

iiam qua; futnri cof^nitio, (|ua' ccrta ratio ? dcciduiil omiics


qiiod
vina'

coiisilii
iiiiiiiaiii
:

capiundi
coiialiis,

Pontitcx
astaret,

niorilniiulus jacciiat
et

^cnihiis

tlexis

dcxlina
piclali
:

llci

iioii .i(IJu\al
i<l

iioii

ptaciiit di-

paucis vcrhis ipsum jain i)ajne moiioii iiiiliticrcl,

pcr

tcmpiis

exlinf^iii

riircarum
iiii(|iiiiii

ricntcni, ctsi altcra consolatioiic

inipcriiiin

ad corrcctioninn nostraniin

pro

\irili

taincn coiisotari cii|)crct,


jaiii

iiilcr toi|iicri\iiifiiiii

l.itiim diiitiiis coiiS(!rvatur.


IJ.

Scdcial
iioii

.Nicdi.nis
laiii

(liiiii

lacrvnias

ocutis

pcr

loliiiii

I*ctri

solio aiinoscirciterocto

nciicrc

cniaiiaiitcs conlincrc noii |ioliiit,


liiiniiiilius siccis

(|iio(t cuiii

ipsc

clarus,

quam
Exegit

doctrina et
iii
;

aniiiii (lolit^iis

cvcct-

inlucrclur

iilaiic il

apcrtc con-

lens

Pontilicatu aunos octo


obiil
iioctis
,

dics

spexit, ac statim consolatione oralimiis sufe

jam

decein et
feria
iii

novem

uam(|iic
i|iiiula,

x\i\
iit

.\|iriiis,

lacrymis rcfcrta- cursiim iiis siia\itMis \crl)is pcncrose adinoiliini ac nia^naiiiniilcr inipcdivil, atque Atrebalensis, inquit, nc tlcas, quajso, quinimo has tuas lacrymulas in dcvolas dcprecalioncs convcrlc, cl pro me ])aulo i^ost morituro ad omnipotentem Deum Dominum nostrum humiliter dcprccare . Denique niaximo honorum omnium dolore, eorum [^racipue, qui sa:

die, liora
Intissiira

iiiirral
'

Slc-

pliaiuis

ciii
-

l!aiiiiol()iiuciis
alii

riircia,

1'aulus

Bencdictus

et

consentiunt. Ciim

autem tradant illi Nicolaum obiisse consecula nocle vigesimam (|uarlam .Maiiii liujiis aniii, al) iis S. Antoninus non dissentire vidctur, duni insequentem diem consignat his vcrhis Anno Doinini mcdlv, xxv Martii, Mcolaus papa V do'
:

cram in Turcas expeditionem conlici ciii)iel)ant, ex hac vita excessit mox eiiini relardala omnia
;

loribus diutin;e inlirmilalis gravatus, suinptis

onmibus devote sacramentis,


facta

ct

cxhortationc
sucG
(1) .

fuere pia consilia, in superiorihus conventihus inita, ut Joannes Gohelinus - k lcrt liisce vcrhis
:

ad

cardinales

diein

ciausit vit^e

extremum,
13.

in Ecclesia S. 1'etri sepuitus

Inter ha;c

dum omnia propemodum

con-

clusa sunt,

et spes

proxima
ecce

inj^^entcs

pulcherrima esset ^l-^state copias in lioslcm cducliim iri,

ficatu

Muita egregieqiie ab eo gesta in Pontiperstriiuit /Eneas Syivius ', (|iioruin aliqua nos suis locis in .Vnnalcs inluhreviter
:

mors iNicolai V rennnliatur Ponlilicis maximi, qua telam iongo jam tempore ordiri coeptam nuo nionicnlo interrupit, vanasque ho'

limus

Hic, inquit,
ffidificiis

Urbem iloinam mullis


in

ac

maximis
'

mirum
lit.

modum

exornavit,
Paiil. Beii. sig.

Barthol.

niiiii.

liO.

c.

Turc.
3 S.

.\ls.

Vat. sigii. luim. III.


.\.\ii.

Ant.

-Mancll.

I.

iri.

iii. p.

c.

14.

iu piinc.

yEn.

Gobcl. ia Cumni.

l'ii

II.

1.

i.

Sylv. de Europ. c. 58.

(1)

Vilafunclus est

lioc

aiino lueuse, die et liora de (juiljus iu Annalibus, Nicolaus V, vir optimus, princeps inagnilicus,

Coutife.v reli-

giosus. Egregii auimi ejus dotes cuui ipso iu privala fortuna adolesceutes ad

suDimam dignilatem

illuin

patum

et ipsE pariter obtinuisse visic sunt.

Xenio Poutifex surami

loci dignitatein

melius sustinuit.

extuleruut, et in priiicipalu princiut in principatu cducalus, uoii vero e-\


ciiin

humili ad suninium illum locum favore elatus videietur. Tt euim cieteras ejus virtutes principe dignas sileam,
doclissimis apud annalislam
liic celebreuli:i-,

satis superqiie a viris


in sacris iediliciis

inagniricentiain ejus sive in publicis sive iu


;

privatis sive in profanis sive

genere maguificentissimos Pontifices ad illani usi|ue ajtateni non iquavit tantuniuiodo, sed et superavit oiniics. Id vero a se non aniplificandi nominis sui cupiditate, sed augend,!! gloria; Homana' Ecclesije el vcueialionis erga loca religiosa extollenda; gratia pia;stitum Niiolaus ipse moriturus piasentibus lectulo cardinalibus professus
excilandis. augeudis, oriiandis a;i]uales oiiinc-; scriptores couiinendaut
in

quo

est, teste

Jannolio

.\Iiinettu in

Vila

ejusdem
iii

Poiilificis. Litteras et litteratos

viros ainavit impense,

quarum

reruin

alteram

ipse e.vcoluit,

e.itatque

spccimcn

Kpistolain creuo ab ea quic in Auualibus ad anuuni mculi, 1, recitiUur. Orationem ejus ad cardinales post fuuus Eugcnii IV laudal Oldoinus iu Addil. ad Ciaconiiiiii, sicul et de Conceptione B. M. V. Oiplouia extarc ex Petro de Oiedo in In/oim. Ecclesiast. ile ConceiA. D. .1/. V. aflirmat. Litteratos viros adeo fovit, ut suminos quosque in singulis litleiatur;e gencribus Hoinain accivisse, assignalo singulis stipeudio bouesto. tradat Jaunolius .Manettus, qui se pariter ab eo invitalnm slipendio

Wadlngus Poni. 1, quam tameu uuu aliam

Hegistro Vaticauo servatis, ex quibus nouuullas annalista in Anuales derivavit, sed inullo pliires in Aiinal. et peculiareiii uiiam ad Conslnnliuum Pala^ologum in f.odicc .Ms. Vicnnensi extare aflirniat a S. Jacobo in liiblioth.
in

Epistolis pliirimis

600 aureoruin prolitetur. Litleralos hos viros singulos compiilit, nt pru se quisque litteris amplilicaudis sive scriptioiie sive ab cxteris linguis versioiie conferiel, qiiorum

usui libros niidiquc ingenti sumpliiiiiii profusione coiilraxit, ditata Pontifieia Bibliotlieca Codiciiiu ad miniis 5000 pretiosa supellectili, eodcin Maneto lcste ; c\ liis plurimos ut Griccia snp|ieilitaret fccit ea rerum subversio, qu<T; tunc iu Oiiccoiuin iuipcrio accidit. Ea otcasioue veteres
Gra;ci Patres, qui ad id

usque vel ignoti peiiitus, vel niale noli fuerant Latinis, consuetudinem uobiscuui instituere cosperunl, ut ideui Jlancttus cst aiictor; qui ct narrat a se pariter duo ingcntis nioliuiiuis opera concepta fuisse, opus scilicct conlra Juda;os x.\ libris conslans, quod imperfCLtum ab auctoie relictuin Naldus Naldi Vilic Jiiuiiotii scriptor (fler. Ital. to. xxl affirinat, et ntriusve Testameuli e Grieco et
Syriaco veisionem diligentem, qiiain absoliilain reliquisse NaUlus indicat, sed
nuiic vero inlegruin uiuuere cl.

Plaliiiam pcculiari operc descripsit ideni Januotiiis .Miinettus, iiuod annalisla inter Vaticanns Codices nactus, uliliter in
.\luratorii

Kcr. Ital. to.


iii

iii,

par.

ii,

col.

non adliuc lypis vulgalam ceuseo. Hes ab eo gestas prajter rem suam excerpsit, 908 eruditis efflagitanlibus concessum esl. Idem ojius in Catalogo

opcruin Jannotii exbiliet


ullam

iNaldiis,

quanquam
illius

eo errat, quod in libros quatiior ab auclore distributum narrel,

cum

reipsa Iribus lantumniodo

atjsolvalur. Porio Nicolaus,


ansiiin

ab Ktatis

cai peiidi suppeditarit. Uiius

omnibus celebratur, cujus ea fuit vita; probitas, iit nec beterodoxis scriploribus Du Plessy ex Bodino oggeril, quod ab episcopo quodam magicis iiuibusdam iucantalionibus, iit ille
scriptoribus
altero inalelicio tolleudum coiu Caliiolicain lidcin iniquiori

quidem rebatur, vexato cousullus, cuncessent, ut Strigam, undc inalum processisse censebat, ad maleliciuiu geret, quod malum luajus niinori adiiiisso averruncari posse diccret. Sed Bodino scriptori in Poutifices imo el
a;tatisque seqiiioris scriptori absquc idoneo lesle quis ciedat? cuiu prsesertim
abiret,
is

ncglcctu malo crederem,


l'J

quam

dolo

quanqiiam iuterduin vix est ut doli suspicionem


satis,
iu
ciijiis

fuerit Bodiuus, ut in bislorlis et teslimoniis sa;pe a vero elViigiat , quic de illo scribit Grotius in Epist.

ad Cordesium

Sepl. 1034. Sed

de Nicolao

liiudcs

si

liberius aliquanto excurreriui,

dahunt

id leclores incie

in

palriam

charitati, cuiu Liicenses inei inter suos

virum bunc magnum allegent, tum quod


cujii; clectionis

civilate illum donaverint, cuiu etiani

quod uiaterno genere

Sarzanensis fuerit, quod tunc oppiduin quidera, ut illud appellat .Manettus, erat Liguriic, sed Lucensibus jjarebat.

Mcolao

sullectus est Callistus

111,

annalisla, errore

apud scriptores frequenti/ Plaliua,

leuiintiatuiii scribens

diem, qui annalislam fugit, servavit Bartholomieus (nnn Baplista, ut illum apnellal Palruin sullragiis die VI id. Aprilis, cui veleres oinues suflraoantur

Reliqua in Annalibus petas.

.Mansi,

24
ciijiis

cArjjsTi
o|)(M"a
si

rri

Axxrs
vi^-

1.

christi 1/155.
Joanncs Raoliniis
S. Sie])Iuini
iii

roiii|)lrri

|)otiiissoiit,

iiiilli

insigiiiliis,

ei)iseo])us

Cabilo-

toiiini

inipcraloriiiii

iiiat;iiinccnlia'

ccssura visicut riiiiuc

ncnsis

tii.

Cielio-Monte cxorn;iius,

(lci)aiitiir, sc(i jacciit adliiic a'dilicata

Nicolaiis e
diensis,
in
lit.

Ciis;i, (lernuaiiiis, ;Helii(li;icoiuis

Leo-

iiiiirorimi
tatis(|ii('

inKciilcs
siiiiiiiia

Scd lucc dc
siilijcctis

relcctis cxciaMliliciis

S. Pclii

;i(l

\ iii(iil:i

dccor^iins, r|uem

(11111

inai^niliccniia

m;i\iiiiis

legationibiis
c;irdiii;iles

;i(lliil)itiim

vidimiis

('xactiiis
l'laliiia
'

|)rosc(|iiitiir cjiis

vcrhis
:

Itaptisla

creatos vero

mii
:

.hiiiiuirio iiieiise

;iiiiii

tciiiporis

scri|)lor
in

.Kdilicavit
iii

inaiiiiilicc cl siilciididc

tiiiii

ri'l)c, tiini

Va-

McnxLix iiair;il Ci;iccoiiiis pneterea eodeiii ;iiuio vergente ,\l\' Kaleiid. J;iiui;irii .Vmedeiim et reli(]uias

licaiio

in l'rl)C a'dcs i'onlilicias apiid S. .Mariani


resiitiiit, ct
:

Basileensiiim
in
graii;iiii

d;uiiii;ito
;idiiiisii,

scliisnuite
iKiin

resi-

ad Praisepe
('.(elio-Monte

ienipliim S. Slepliani

iii

piscentes

Amedeiim

a fiindaineiitis
iiiter

vcro crexit
et

S. Tlieo-

e|iiscopiim S;il)iiienseiii cre;ivii, Liidovicum Are-

dori

ienipliini
iii

1'alatiiumi

('.apitolinin
(|ii()(|iie

bilensem pristino
qiiibus
])ur;c

jiiri
'

resliiiiit,

ac Ires alios, de

inonleni

plano sitimi.
|)()siUiiii

l'aiitlieon

in

meminimiis
ipsiim
c;iiii

siio loco,

vero
glori;)

s;icra' ]iur-

incdio rrl)is
31.

tenipluin vctiistissinuini
lecto reslituit.
Iii

jure piiblie;e paeis ergo doiuivit.


rei

Aj;ripp;e

opus plunibeo
et

Va-

L").

litteraria'

Uoruisse,

ticano

autein
liaiic

l'ontilicias

icdcs suin|iiuosis

aiiiue

;i(l

inomovcmbim

posi Constantino-

opcris in
redcj^il, cl

toriiiam, (|iiam nuiie cerniniiis


iii-

])oliiaiuim

exeidium

inuros Vatieani ])r;ealtos ei latos


inolein
liostcs

coiKiiiisivisse m;ixiiiio
toruiii
cisciis
.Moniiiiieiibi

libros Criccos undique sumplu, ne veleriim doc-

cUoavit, jactis iiisanis tundamentis ad iurres ei


inajorein

de])erireiit,
-

consentit Fran-

supcr
possent

a'dirieaiidam
,

(|uil)us

Pliilelplius
d;itis,

in littcris

jiroximo anno ad

ne icdes Pontilieis ct B. Peiri templuin, ut aniea sajpe factiim cst, diripereniiir. Inclioavii pnrterea ad ca|)ut iempli 1'elri aiiiplaiii iesiudinem, quaiii viil^o irili.
coerceri

C;illistiim

iii

(juibus

lioc

illum exornat
INinlifici

elogio

Sumiiio Ecclesiie Bom;iiuT'

Cal-

lislo III.
"

Ininam vocani, quod iemplum

ipsuiii au^iistius

Ut dignitaiis gradu c;eieris omnibiis

mor-

ei lioiuiiiiim niayis eajiax esset. l'oiilem (|iio(|iie

lalibus prtTslas, iia o]ieram ie darc o])orfei, ut


anipliiiidiiie ])ra'sianfi;i(]ue viriulis et s;ipienlicT

Milviiiin restituii et ledcs egregias ad lialnca Vi-

Jnvitei mulios pecuiii;i, i|iii Urlie ;e(lilical);iiit, ejus eliam maiuhito \iei iii Urbis fere omnes siraii sunt. Ha^c 1'laiina de
lerliiaiia adilicavil.
Bedificiis.

eimetis lioininibus superior judiceris. Etinfra:

Proseiiuiinr
:

autem

reliqu;i ;ib eo gesia

gloriam com])aravit Nicolaus V, niodo antccessit in Pontificaiii, ciim ad sanctimoiiiam cieieras virlutes suas viia'que
"

Uiiaiitain sibi
te

qui

^Eneas

Scliisina, inquii,

quod

ajiud S;ibau-

fania

dienses ;idliuc in Ecclesia vigebat e.xjilosit, Amedeuin p;ipatiii rciuintianiem iii grali;im lecepii,

tanta cloeruditione tania sa])ieiilia queniia polhiii, iit omnibus beneiacerei, omnes
,

ad

se

accerserei

(]uos

ulla

vel

ingenii

vel
Vi-

dominio Bernardino Selegaiionem reliquit . Addii ul nensi sanciorum confessorum cullum decreverit, rriderieum et Leonoram imperii august;ilibus ornamentis decorarii. ii. De creatis c;irdin;ilibus b;cc liabet idem auctor < Bis c;ii(liii;iles creavii, ei primo quieardinalaius
lioiiorem
et in

paterno

doctrinrc prtcstantia insignes esse audirei.

demus unius ejus opiimi sapientissimique Pontificis vel diligenti;i vel miinifleentia esse factum
]itenc Gr;cc;i voliimina, (iu;c nosiris liomiiiibus eraiil ignoia, de rebus maximis alque

inlinita

clarissimis
or;iioribiis
lr;i(iiiet;i

a Grtccis

iiliilosoi^Iiis

bisioricis,

eleganter
:

seri])la,

iii

L;iiiiium esse

dem

uiuiiii

t;iiituiii
iit.

Aiiloiiiuni

naiionc M;ijoiiilieologi;e
.

sermoiiem

idein(]ue

factum

est

de

censem ad
sopliiic

S.

Clirjsogoni, quein sibi pliilo-

libris

tlieologicis at(iiie

mallienuiticis, adeo ut
sit

siudiis

et ;ircaiiorum sacrai

noii

mulluni j;im invidcndum

Gnccis aueiourbis
(^iOn-

cognitiono ex omnibus parem elegerat

Crea-

ribus,
liceat
.

cum
Et

ita
:

niullos

(.^)iii(l

apiid

Laiinos legere
])ost

tum
;iul

fuisse ;inno mcdi.viii, XIII kal. Aprilis

me-

iiifra

(juod

morat Alfonsus Ciaeeonus. Seeundo


insignes,

sexcre;ivit

stantinopolibiiuc eaptivitaleni,

at(]ue

miseram

doctrina percclebres, aut generis clarit;ilc iiiier quos ct germanum suuni Pliisanciie Susannaj cardiiialem assumpsit

lippum
placidis

illam et inforiunaiam deiiopulaiionein nuiitios suos ei ncgoliatores clam niisit pcr universam illam ci Europain ct Asiam, qua^Turcis paret ad

moribus

et incorrupttc fidei . Erat is

coiiquirendos
nulli

cmendosque

Gr;ecos

(lodices,
?

PbilippusCalandrinus frater ex maire episcopus Bonoiiiensis. Ueliqui fuere ' Asiorgius Agnensis, Neapolitanus patria, arcbiepiseopus Bcneventanus, crealus presbyier
iit.

ncquc labori

parcens ueqiie impeusai


;

susceptum est nam Ncque prope volumina ingenti eiiam innumerabilia


id negotii frusira

S.

Euscbii,

Latiiiiis

prelio

advecta

sunt

in

lialiam

itaque jure

rrsinus ;ircliici)iscopus Tranensis cardinalis lit. SS. Joaunis etPauIi reiumtialus, Alanus, naiione
Briio, episcopus Avenioncnsis titulo S. Praxedis

non periisse Gra;ciara, sed in Italiain (iiuc oliiii niagnaCnecia dicta est, iinius cjus Nicolai Pontificis clemeniia commigrasse
optinio dici potest
; 1

'

l'lal.

iii

Nic. V. -

.Eu. iibisup.

'

AI|)lioa. Ciac.

iii

Nic. V.

.\ii.

Clii'.

141'.).

mim.

1.

Pliilclp.

1.

Xlll. Ep.

l.

ail

Callist.

cAr.r.isTr
sc (iricciiiii

rii

awts
Laliiiiim

1.

cHRrsTr 1455.
liis

Jri

ct (iic (tiiiiiiiU)

ilici

(|ii;iiii

i(i.

consontiiiioa triidilS. .Viitoniiins


'

Uo-

liaberi inallct) ct iuintios ct iiegotiatores misit


i|ii.'iiii

ccnset vero Sylvius


(|ui
tori!

virorum doclorum iiomina,


iii

|iliii'iiiii)s

|ici' (|iii

iiiiivcisaiii Kiii'()|)aiii
ililif^ciitci'
iiliiijiK;

ciini

(Jiiocos iuiolorcs
:

i.iitiiiiim

liiiguam vcr-

^raiidi

pcciiiiia,
i|iii(i

oilora-

'<

Libros,

iii(|uit,

exlolii (Jricciii pci'(|uisitos

rcnliii', si
iis(|iiaiii

Latiiia'
i(l(|iic.

f,'ravitatis

ot

olegaiitia'

ad se jussit
giiiim

afferri, et iu
,

Latinam coinoiii
priomiii

liii-

tatcrcl,

nnllius

iirclii

lialicnlcs

cnravit
:

luiigna

triiiisliilorilnis

ralioiiciii oiniiino

ad scsc
riiisse

d(^vcliciidiiiii (iirarciit.

piiobons

acooptissiini oi fuonint in Iriiiislcrcn-

Scio
(|ui

iiiiiiin

cx

iis

Enocliuni Asciilaiiiiin,
(|ni

dis operibus

Georgius Trapczonliiiiis,
ilein

l.iiiircii-

(inoiidain Incrat

Klorcntia^ audilor iioslcr

tius Valla,PetrusCaiididusDcocinl)(!r cttioorgiiis

niia
f^erit

cuni .Eiica

isto
is

Sylvio

nunc Senie
ali(|iii
iii

Casteilanus,

Diuuotrius

iiiitione

(ira^ciis,

episcopnm,

eniin Euoclius in Daciain


(iit

qui soluta oratione utentcs


miririco oblectarenf,
iioii iil)stiil(!i'unl .

cnm
ox eo

Pontificis aures

nsijiio

profcctns est, et
.

reroriiiil
:

niliil

quod pctoronl

(laiidaviain ns(|iie

Et

iiifra

Conlirmat

id Eriinciscus l*lii-

Non suos ille cnrabat aut locnplctare, aut maj;nos reddere, qni scirotjam sibi nnllain essc intcllioeretque turpissiiniiin sni polestatem
,

lolplius

-,

qni so liiiniiinissimc liabitiim a Mcolao

rofcrt in littcris
tis
:

ad Nicolanm Arcimboldum da-

i<

In niea, inqnit, abitionc doiiiivit nu! iiltro

duci

iti

viro gravi et sapionti niciitcin


:

011111

(iic

non conveuire
(|uani

cum
:

absnrdius agorc qnid(|uam imporiosins


iiain (juid
(|ui

dici (|ucal,
ot

Pontifox mnniliccntissimns iuimiiiisaureis,(|iios vulgo ducatos nominant, quingoiitis, cuiii ogrcgia (|uadam

pro

Iionoraliono vorboriim

.Mii

iii-

animi impolontia,

se in

omnibus

suis lillc-

sigiios viri ipsi grati fiicrc, ut Iloriitius Uoniiuius,

si:itvi;s servoiu.m dei ? Uccle i^ilnr ris scribat Nicolans V in omnibus suis actioiiibus assidue

.Nicolans Perrottns, Tortellius Arctimis, .\lbertus Eiorontinus, ac l^londus Elavius Eorolivi(!iisis.


Ilis oonsonant ea, qu;e tnidit Haplisfa Pliifiiiii, subditqne de Nicolai iii panpcres saci'ii(|n(! ioca

Douin
lus

|ii'a'

sc forobat,

snorunKine omninin obli-

commodorum
ei

rofercbat

omnia ad

diguita-

tem

amplitudincmRomani

Pontificatus, et ne

iiberaiitate

nllaiii sapiciitia'

parlcin ncnlexisso videretiii' in

vita, iiitolli^oi'0(|ue iioii

solum dno esso vivondi

genera, altorum contcmplalivuin, altcrniii aclivum, sod riirsns actioiinm alias esso bollicas,
alias urbaiias, qiiiibiiiid lcm|)oris
tia

Eleemosynas, iii(|uil, (|uo(|uc multas in panpores erogavit, maxiino voro nobiles ad iiiopiam ob varios rerum bumanarnm casns rodactos. Virgines inopes sivo pocunia et miiiiincoiitia maritis collocavit, legatos aliundo V(Miiontes

ab

iiitollif;oii-

rerum admirabilium atque divinarum supead virtutes bellicas transfcroet

munifice semper susccpit, nuiio non geiierc

rorat, id oiniic ila

Iionoris et liberalifatis adliibito. Fiicilis ad iram


fuit, iie mentiar, quippoqui biliosus erat, facilis etiam reditu ad benovolenliiim. lioc est quod aiisain malevolis dedit ad carpcndiim bomincm

bat, nl nrbaiias iuiii(|nain a se rejicorct, ct lia!c

tamcn
ot

oiiinia ad Dei
ct

Cbristianai

religionis

dignitatcm

magno conatu adversns Turcos, (|uos aniviribns bclluin


j^loriam. Parabat

madverteret quolidie magis magisqne invalescoro, nec alindanimo voliitan^ (|uani perniciem etexitium nominis Cliristiani. Ua(|uc bclli iiorvos, boc est, pecuuias, ct ab aliis comparabal, cl
suis ipse

non parcobat, iiilolligebat oiiiiii oiunia commiinia pro Cliristo .losn. Classem ornabat ingenlem ct validam, copias iiiidique accersebat, nibiique |)rietorinittobat, quod
oiiorteri! esse

omnibus optiuK! incritiiin. Avaritiic iiiitem adeo e.\pers fiiil, iit iic(|ui! hciiclioiiiiii simoniaca pravitate ductiis nlii collociivoril. Criitus erga dc sc et Ecclosia Dei nicritos, amalor justitite, pacis auctoret conservator, ciemeus iii dolinquentes ceremoniarnm diligcnfissimiis
do Deo
,

obscrvator, nibil

(|iiod

iid

diviiiuin cuKiiiii pcriiiircii

tineret omittens. i<:xtant adliiic vasa

ot iir-

ad

belli gerendi,

ad conse(|ucndic victoriae ratiotiimcii

gentea, extant cruces gcmniis ornalio, exliint ot sacerdotaies vestes auro et iiiargarilis insigiiilio,

nem

attinerot. j\c(|n(!

luoc

(liiiii

iigcrot

extant |)oripetasmata et aulica aiiro et argento


intcrtexta, cxtat ct mitra Ponlilicia,
(|iiic

littcrarum et linmanitatis studia a (|uolidiana sua consuetudine aliena faciebat scd cum sci:

liominis

rct

eumessevirnm,

([ui

(livinum

iii

tcrris soliiiiii

munificcntiam nobisoslcnduiit. Omittolot libros sacros suo jussu descriptos auro et argcnto redimitos, iicet inspicere bibliotliecain Pontificiam sua industria et munificcntiii mirificc iiucliim,
roligiosos (ut vcrnaculo vcrbo utar) ila amavit ut eos et mira beueficcntia et Ecelesiasticis
neficiis juverit .
iiliis

rcgeret atque gubornarct, oiiiiicm iii so liominis excellentiaiu repraisentabaL, ut non niiiuis in

omni

vitic

actioiic,

(|uaiii

iii

nniversic

inlclli-

gentiic

studio

rcli^iuis
ot

morliilibus

iiricstiircl.

bc-

Ilaque viros doctos


sc liabebal, iicqiio

eloquentes assidue a|)ud ullniii omiiino iiogligobiil, iii

liactenus Platiiia

similiii iib

quo prioclarain iiigciiii vimiiliquam inlu(U'ctiir. Quanta vero in omnes bnjusmodi viros muniticentia utorotur,

nemo omnium melins

scriptis niiindala fuoro, cx (|uibus Poggius Elorontinus talom fuisse alfirmal, {jiiiilcin .Nicoiaus ipsc ea oratione quam in cardinalium ca'tu

iiovit,
'

qnam

ipse tu, pat(;r boiitissime, otc.

ExModiolano
.En. Sylv. in Eticop.
c.

XI kal. Martias,anno a Christinatali dic mcdlvi ANN.

58.

-'

Pliil.

1.

XH.

in

>.

Ep.

,iil

Mc.

.\i'ciinbol.

T0.VIUS

XXIX.

n.vvx. X.

26

CALI.ISTI

III

AXXTTS

1.

CIIRISTI

1455.
molitos
leves
:

|M>st Jiisla tiincliria iMigoiiio i>orsoliita


l'i>iitili((MH (losc'rips(M'at.

oi>tan(liim

sarionis

advorsarios
'.

l(>statiir

liaplisla
(lodili

Plalina
c-st

(iiiod

iitpote

of

doliciis

in Basilica Valicana, IMiilippnni cardinalcni, ipsins cx M- fcrniit niajoiiialic tialrcni, cpiscopnin Porfnensem ct
Scpiiltin-r Iraditns
'

cjiis

intogritalem vereronlur
:

subjiingit Golio-

liniis
'<

Convcntum

rcni

p(cnilcntiariiim,

monnmcntnm
'

itli

exlrii-

via (|ua' por


diia'

est demio ad scriifininin, ct acccssum vocafnr, fcnfata. Iii cuiii

\issc, iiiciso lioc Ki)itapliio

partos consensoro, de (|no ininor oral o\pn|)uli.


Is

poctatio
llic sihi
AiiiL';i

fnif

Altbnsus

cardin.ilis

SS. Unaliior-Cnronatornm. nalionc llispaniis, c\


siml (Jninti Mcolai
qui dcilerat seculn,
.niitistilis

ossa,

Homa,

tibi.

ci\ilat(^

Valontia nobili loco iiatus, soientia

jiiris

C.onsilio illuslris, virtulc illustrior


l'Acoliiil

omni,

cminciitissimus, ot
dccrcpilns,

mnltarmn rornm

oxpcrionfia

doclos doclior

i|ie viros.

Alistulil orroieiii, (luo schism.i infecer.Tt oi-licm. llcstiluit


Tiiiii

praHlilus, veriim senio giavis ac

morcs, mceiiia, tenipki, ilomos. licrniirdino statuit sua sacra Seneiisi.


.juliilci lciiiiiora

propcmodnm nam septuagesimum annum Iransaliquot aniios, ctvacaiilc

cendorat,
tiim

(jui ot si aiite

Sancli

dum

celebrat.

Cinxit honnre capiit Frederici, et conjugis aiiren. lies ItaUis icto firderc composuit.
Attica liomaniB complura voluniina lintiua^ tuuiulo fnnditc tliura sacro. 1'rodidil, heu
!

Sodo Apostolica, snam assuinptionem omiiibiis iorc prfcdixissct, seque proculdubio fiilii-

riim 1'ontiliccm

maximnm

affirmassolj nnllius

17,
ilia

ne.tsanme amoto,

elirjHur A/phonsi/s Bor-

qui sibi vomen

Callisti

Tertii adsciscit.

nt

tamen opinioncm ad sc iraxorat, ot delirarc poUus more senum cxistimahatnr, Sed fnit ojus vaticinium vcrax, quod a heato Vincontio so liahuissc narrahaf,
iniiclo,

Celebratis oxctjniis,
in

cardinales quindecim,

<iiii

qnem

siiffi nationis liomino jain dopnstea inter sanctos Clirisfi con-

Irhc crant, conclave ingressi de snccessorc

h'ssores retnlit. Alfonso in Pofri cafliodra coiisliliilo,

dcligcndo (lin agilarnnt, Aprilis Alfonsus P.orgia llispanns iioIradnnt l'ontifex. At rem hili gcncre ortns creatus cst
',

tandemque

VI

id.,

Callisto Terfio

(^Callisfi

Torfii)

nomcii
'

csf

iiidifiim . lis, qua^

de Alfonsi doclrina toslatnr


:

gcslam ex Goljelini
prtestat
:

'

Commentariis repetere

Cardinales, peracto funere, de sucinccssore solliciti, ac conclave, ut moris est, consnltationibus agitati sunt, eratgressi, variis coUegii partes in qiie admodum diflicile duas

consonant lia^c /Encic Sylvii vorl>a Unus omniuin, qui suo temporc scicntiain jnris proliforoiitur ominonfissimus, et qui consiliniii rcgis Alfonsi, in quo mulfis annis pncseaiicfor,

deraf, illiusque artes ot caufiones prre se ferret .

KiS, Anioniniis

noii

modo

illnin sciciili;r,

vorum
'

unuin convenire, scrutinioque semel atque iternm incassum peracto, coUocuti sunt inter se

ct \irlnlniii (luoqiic

opinione flornissc tcsfafur

Vir, inquit, ffislimatus inagna; justitia; clffiqui-

Bessarionemqne cardinalem iNicauium eligcrt decreverunt, quod rempublicam gubernanis omnium aptior ad dam Mderetur, convcnicbalquc numcnis incnni
aliqui

extra

locum

scrutinii,

tatis, et
i'isfa ,

boinr

ef

huufabilis fama,

magnns

jii-

sufliciens,

nec dubium vulebatur, qnin sequcnti

Ues ab eo anfe adeptuin Pontificatum gcslas PlaUna '\ dum ipsum [lafre ,loanii(' liorgia Catalano, mafre Fiaiicisca iiohilipcrsfrinxit accurato

scrulinio lontifex a duabus partibus eligeretur, delereljantur januine ad eiini siipplicationes

aUenus partis delatum est, nunc islum Avimonensis Alanus cardiiiaiis Ergo, inquit, Ecclesia' circunnens luinc iiium Laluue (Uiccum rontUiccm dabinms, et in canondum pile libn ncophituni coUocabimus? lasit liessanon, el nostrum caput eril? narUani hu i>aui>crlas Ecclcsue Latiiue, qim \irum non
(luod ubi ad alios
,
:

parcntihus natnin ait (|iiartiini(lo( iiniiin agontoin ad Ilerdoiisoin Acadomiain inissum adoo leliciter stndiis iiavasso opcram, ut jtiris peritissimus cvaserit, canKiuo sciinitiain
hiis
:

aiiinim

sit professus, oamiino oii causani coopfatiim in canonicorum llerdonsinm coUogiiiin a Petro e Luna, quem Benedicluni XIII Uispani appellabant tum ab Alfonso Aragoiuini

inagiia gloria

rege arcanis
liitiitnm
:

rcpenl siimmo Aposlolalu dignuni, nisi ad Gra'quod libet. Ego cos recnrral, .sed agUe, l'atres, mUu credenl in Griecum praisulem non qui
cl

sanctiorihus ipsius consiliis adcumqiio a Marfino V Pontifice Ecclesia)


et

Majoriccusis administrationem acccpissct, suaderciUque ainici, ut Ecclesia; ejnsdem fituhim


silii compararef renuisse quod Valcnfinum cpiscopatum se adcpturum confideret, ad qucni baud ila mnlto post Martinus V illum prnvexil: J^gidinni.Munionomanfipapam in Boiicdicfi Xlll
, ,

consenliemus. Moverunt ca verba nonnullos, adeo ul duie partes coUcgii nullo pacto ad Bes-

sanoneni accedereul, qui

cum una

nocto Ponti-

opinione Uabitus esset, lex coubtaiUi oinnium cinciili lucc cardinalem sese reperit aliquanto ad\ niinons lanue quam antea iuerat, ut accidere
ceciderunt bis solet, iiui magiia c spe
I

locuni sullccinm, praicipuaipsiusAlfonsi l>orgia> opcra in fidem Marlini V ac poleslalem concessisse


%

Id Bes-

tum Alfonsum Aragonis


Pauegvr. liessarion.

ac Joannoin
I.

Ext. apud Plat. iu Nic \. Cocl. hi-t. Ilus., 1. XI.. Co.n. 1 .. (.obcl. nun,. 11!.3 Sleph. Inl.s^. iM... Val. s.sn.
'-

II.

Plat. iu

Sylv. de Iiu.'up. c. o8.


piiiic

Gobel. sup.
tit.

i.

c.

.Kn,
iii

''

S. Anton. iii. p.

.\xii.

14.

Plaliu.

i.i

Cal.

111.

lib.

CAI,I,ISTI

HI

.VNNUS
ad
tli-

CIIKISTI 1/|55.

27

Castelhi!

ro^^os,

(|iii

ml
:

arinii

|irociirn;l)aiit,

dcxtcia

iiica, ct

adlucrcat liiigua
tiii,ctsi
lietitiic

mca
mcic.

laucihus
Sic
.
iik;

coiicDrtliaiii n-tliiclds

iiiissiiiii ali

cotlcm

AIIViiiso

meis,

si

non mcminero
iii

non proposiicro

vc^e ad
fj;iiitatciii

Kiiijeiiiiiiu iV (lciataiii caidiiialitiaiii

Jt;rusalcm
19.
ficiis

principio

cuiistaiitcr ros|)iiissc, tincd sihi id


r((,

iu-

Ucus adjuvet,
infulis,

et luec sancta

Evangeiia

lcgriim iic(|uatiiiain dicerct,


af^ciidam
vencrat, inrecla
;

ad (|iiam pcr-

Susceptis Xil
(;v('(|ticii(li

lialcnd.

Aprilis

Pontiiii-

poslca laiiicn sacra;


foiitilict; accciiisse
:

liiijus voti

studio

liiirpnrcB nuiiuis al)

codcni
iii

tlammatum Callistum omiies cunis

intcndisse

iion
in

minorc inodcstia

cardiiiaiatii

tiuam

aiitea
(;t iii

cpiscopali j^radii usiiin, ah

(>miii(|in;
;

fastii

tradunt auctores ', et concionatorcs iinivcrsain Europam ad fidclcs iii arma religiosa coiicitiindos

et inani j^loria seiniicr al)iiorruissc

dciii(|iic

sacro senatu adeo gravein in dicendis


lialiitum, ut
iiiliil

sciitcntiis

HoiUcC
liltcris

instruxisse
Ii.tc

percurrcre jiississc, sexdccim trircmcs de (|tio iicllico iii Turcas


:

iiii(|uain cuivis :issciitatiirus,

appiiratu

Iradit Eraiiciscus Phllclphiis


:

'

iii

cJusNc
KS.

j,^rati 1111

collcctiiriis, sit loculiis.

d prr

ScTurcis arina iUaluruin rocd Pnntifvx^ IMii primiim raria rcjna nun^et. fontificatum iniil, aiiimuin ad comprimciidum Turcariim furorcm, iiii|)(;tus(|iic rrangendos conlcijatos

ad Callistiim ipsum dalis (Jiiid llhi deesse ad prudentiaiu |)ossil, (|iii ct cxtrcmum scniuiu vivis, ct iii iicgotiis scmpcr iiiiiviiiiis,
viiriis
,

difticillimis seinpcr tiia


?

ciiiii

laiidc

cs

vcrsatus

videiuus

ti;

illiim

aclloiils parlciii,

vertisse
so

al(|ii(;

ad
S.
'

id |)crlicicii(lum |iul)licc
.\iitoiiiniis,
:

voto

(|uam

ille

(nimirum

Nicolaiis V),

lcmpoium

cii-

dcvinxisse

.-Eiicas

Sylviiis,

aiiique testantur

iiiio

ea de re

cupasso

votum
-,

anlc
(jiii

l>ontilicatuin

rclcrt IMatina

ctiain
:

ipsum iiiiiiadcptum, lormulam, (|iia coii-

ncllum, iii(|iiil, statiin Turcis iudi,\it, id sc ante l'onlilicalum vovissc ostcadens siio cliirtigraplio iiis vcrliis scripto,

ceptum

crat, descrihit

tiuam tiillgcnlissimc jicrscqui, nani tui quccstores uhi(|iie ex populis Cliristianis pecunias exigunt ad conllainlum per continentem in Turcos c.xcrcitum, cliissls (|iioquc extcdificata est rehus onuiibus ornalissima ct maxinia virtuti hellicce (|Uiiiitiim iii
;

lainitalc

coactiis inierat,

tc

est

per|)iilclirc

consulitiir,
,

elc.
ii

Ex .Medlonatali
|)a-

quod

iii

lihro

quodam suo

extabal:

Ego

Callistus

lano XI kal. iMartias


.ucDLVi . Prccfecissc

aiiiio

(Miristi
illi

Pontilcx Deo omiiipofcnti voveo


execratioiiilms, et
|totero,

et sancttc iiidi-

Pontificcm
'

classi

vidutcTrinitati, nu; licllo, maledictis, interdlctis,

dcinum quiijuscumque
nominis

rehiis

triarcham Aquileiensem (iicctur inferius. Addit .Encas Sylvius \ (|ui tuiu scrihcbat
"

Turcos

(^iirisliani

liostes s;cvis-

sinios [icrsecuturum. Admirati snnt

omnes,

(|ui

aderant (luod Poniilicatiis iioiuen sihi dcsumpsisset antc adcptam diynitatcm qiiodijuc iiomo senex ac lcre decrofiitns tantuiu animi lialicrct . Ampliorcm illius voli lormiilam c\ pcrvetusto cliroiio.i;iaplio alVcrt Joaniics Coclajus ', qui (lallisti pro rcliyione defendenda piinn ardorcm inaximc commcndat ca vcro suhjccla vcihorum scric cxarata cst
, ,
:
:

(nimirum post nuncupatum votuin perlicicndum), solcmnes misit in (lalliam, iii Hungariam, iii (^trientcm iegatos primarios S. U. E. cardinales, e quibus nullus adliuc
reiu
,

Ad eam

rcdiit

>K

Verum

auclorcs
Poiililiciis
siint.

taiita ha.'c, qute laudati aliiquc pauclssimis verhis perslrinxcro cx


,

littoris

confirmauda illustrandaquc

Iii primis ergo Callistus Nicoiai decretiim dc gerendo iii Ttircas licllo, qiio iinivcrsi rcgcs

iic

priiicipcs

admonili

fiicraut, fcllccm
,

immortaliinlo
rci

Ego

Cailistus papa

111

promillo
et
i-ilio ct

ct

vovco

litatem

eos uon iidc|ituros

iiisi

iii

sanctissima; Trinitati
sancto,
slolis
(|uo(l
itci
l*cti()

Palii

Spiritui

Clirisliiiiuc discrimiiu; cvci(llo(|ii(; \lrcs

ad

rcli-

(iciiilrici
cl
atl

scinpcr Virgini, SS. .Vpo,

gioiicm tiiciidani, posifis niufiiis odiis


coiifcrrciit, altjiic
liii|icriilii

in iimnij
ciil-

1'aiilo

toliqiic

curiae

ccplesti,

ivli(|uis Clirisli

ctiam
fucril,

opus

cllusioncm sangiiinis j^roprii, si daho opcrain ct adliihcho oiniii,

toriluis idoncis hcllo rcligiosii mililiii, rcnoviivil.

Tiim lUHUuillas
tiiitas

coiitrovcrsiiis

(|iiic

clrca

gra-

modam

diligcnliaiii

quantum

potcro, Juvfa

iioxariim co.sjjouiitiones ct
coiislituit,

criiccsigiia-

consiliiim vcncr.ihiliiiiii fratrum

mcorum

pro

rc-

toruin iiricrogalivas motic


ditiouis
(;(liic(;ii(hc
^
:

craiit, (iircmil ct

cvpe-

cu|icrati()iic ciNilalis Constaiiliiiopoiilana',

(|iia',

(li(;iii

promulgato

heu

peccatis

liominum exigentihus,

nostiis

lioc Diploiuati;

temporihiis occu|)ata ct evcrsa cst pcr .lcsu Cliristi Criicitixi Salvatoris iiostri inimiciim liiiiim diaholi Mat^liomcliim cf Tiirc.-inim do-

Ad Ad

futuiiim

ri;i

mcmoriam.
duiii siiignlospropiiosiiiic

suninii Pontlliciitusiipiccm, (llsponciif^;

itco,

nuper asstimpti,
jiiEiic

miiuim

pro

lihcralioiic
,

(lciiidc

c.iplivoriini
lidci

niultiiium ac

omiiium orhis

Clirislliini

(Jiristianoriim

iiecnon

.id

cvalfafioiicm

(H-thodoxic, ad cxtcrmiiiatioiicm diaholica' scchc

provinciaruiu casus condilioiiosqucdlligcnlloii, iit toiicmur, mcdilationc pcrsplcliiiiis, imillls


cits

rcpidhi pcilldiqiic
talihiis, iihi
si

,Macli()iiicli

iii

parlihiis (trlcii-

tcmpestatihus

invuhi

miiltlsijiic

afiiiie

iiiavimc lunicii lidci occiihiiil. (Jiiod


liii,

ohlilus fiicro

.lcriisalcm,

ohlivioiii (lcliir
1

l'bii.
I.

iii

Call. II!.

Coil.

Mi|i.

I.

XI el

iilii.

lidem ubi

siiii.

Kp.
-'

ail

Call.

I'l,il.

in Call. 111.

iCucl.

liist. Iliii:,. I. .\i.

Euiop.

c.

58.

Pap.
'

\'\u\c\\t.
'>

1.

'
l.

l'lal.

el Coel. iibi

sii]).

\\n.
<lc

.Eii.

Sylv.

Lib.

Ep. cur. p. 163.

28

rALLlSTI

111

AXXrs
ayilaii,

1.

CllHlSTl
'

1455.

\elu'iiu'iitibiis jirocullaiuiii

liiiliiiiihus
iio|iuli

(oiicutiiiuc
iiicri

videmus, adeo
iiliilalii

iit

paMio iniui-

(Juod, inijuit, hclilicavil dnulgahiiu ninus pcr orhcm princi])cs cl coniniuiiilalcs Ciirislia:

luiscraiulo

aiixiai|iicqucn;la [lalrol>ci
:

iiorum,

(|ui iion soluiii Italici,

scd iillraiiuuilaiii
\isilaiiiiit

ciiiiuiu

suiniui palris

uostri

pcr

iuauus
iios,

omiics
tione,

iiicnc

pcr oratores solcnincs

nostras |)Ostiilent (liccntcs

Domiiic, salva

sanclitatem ejus, congratulaiitcs

d(! cjiis

iiromo-

perimus
videas

siicciirrc, ])riiiccps, lidelilius, ct

|)ro-

dchitam revercntiam

et olicdieiitiam otlc-

sui)i)licantil)us, (luoiiiaiu tcnchriu


,

Sparge rorem tu;c s'"'^''''f' cooperuerunt poiiulos. Succurc, lcrrain ei calij^o invasit jirccaiuur, ne velutovcs crranles pasloris deslillliis, |)ic [lalcr.

renles, ac

supplicanles ad conservalionem ct confirmationem pacis Italicorum iiiila', et cxcitaiidos


tideles

ad

insiirgeiuliiiii

coiitra

liostes

(jliristicolarum, et eliniinaiiduin dc linihus suis,


et

lula'

cuslodia

crudcliiun

liiporuin

ruf;ien-

tiumqiic lcoiium

faucihiis laniemur. l'nde

im-

susceiiti

ad ciiltum bci ampliandum. Omneslionoriflce sunt ;i hcatitudinc sua et Uoinana


.
;ul

positam essc coynoscimiis nohis sarcinam inaquam nostris videalur posse liumcris sustineri, nisi Ille adjuvet et suhveiiiat, cujus imperii slatum imiuieti maris elationcs agnoscunt, cujusque prwscntia majestalis navicula Cliristianitatis quantumlihet fluctuans mergi ncquil. Hi vero tanti turhincs,
joris negolii ct ponderis,

curia

Ipsummct
Callistum
refert

S.

Anloninum missum oraa Florentinis,


(jiii

lorcm
tioiii

III

lega-

aiictoritatem
,

oiitabant

splendoremque conciliare Leander -, illi(|iie adjunclos


1'aniloUiniiin
,

collegas

Gi;inociiim

Octonico-

cum
flcis

fclicis

recordationis Nicolai papa'

Pouti-

Uomani

praHiecessoris nostri temporihus

linum jiirisconsultum, Antoniiim Ridolfiim, et Joannem Medices Cosmi fllium, hahitaiiujiie a sanclo archiepiscopo in consistorio coram Ponliflce orationem tanta verhorum sentcnti;i,

capta, direpta et miserahilitcr afflicta pcr immanem Christiani nominis lioslcm Maliometuiu

rumque
non
siio

venustate, gestus et vultus gravitate, ut

orator, sed

missus
(]iiam

ccelo angclus prolo-

Bey Turchum

Constantinoiiolitana

iirhc

in-

ciitus viderelur. Inserta est

ab

iiiso

choassent, ac dietim inChristianorum provinciis invalescere c;cpissent ideni pra'decessor provi;

Clironico

',

prffiterito

ea oratio in nomiiie siio

dere desidcrans, infrascripli tcnoris litlcras solcmiii modo puhlicalas ad diversas orhis provincias milti vohiit: Nicolaus, elc. ad perpctuam
rei

modcstire causa, ahjuc ab uno e Florenlini^ oratorihus lialiitaiii ait, ea vero hisce verhis
concciila est

Beatissiiue ]iatcr ct domiiic.


Qiiia

mcnioriaiu. Et si Ecclcsiam Christi per ipsiim (vol. Ueg. lih. :2.'). de cur.) iNos, ut prai-

tatc

eum, (iiii cor;iin commoveri contingit

ca loquitiir sanctiet

tremerc

tiim

dictos
,

populorum

uliilatiis,

(|ucrclas,
,

et

cla-

liroptercelsitiidinem throni tiii,(]uo in liimianis


nulliis
cst altior, tum jiropter inlcUigenliam tuam divino munere auream, utriusque juris et

aufe(]uaiitiim pra'staret Dominus mores ramus, easdem litteras tenore praesenlium conexplicat, ac

Nonnulla duhia in iis contenta iirimum omnes indulgentias aiuplissimasa Coucilii Constanticnsis tempore, nisi
flrmamus,
etc.
lidei amplificationem conlra Christiani

fffciindam soiihia^ nolitiam neciion propter reverendissimos dominos cardinalcs vcsacra>


,

nerandosque
nonest
si

antistites

et

doctores

egregios

ad

no-

adstantes variis scientiis refertos,

mirandum

miiiis

liostes

conccssas abrogat, ac inulta de


in castris, cl sex

nuncego,

ciii

necsententitB siippchint,

caruiu lucrandarum ratione

incnsihus in Turcas gestandis armis, de ]iatrocinio Sedis Apostolicte, de saccrdotiorum vecligalihus sohita in ahsentes ah Ecclesiis lege ])otiundis, de remitlendis usuris, dc conferenda

nec verha quibus adiri dehet tanta majestas, palleo, et iiene voce deflcio. Verum quamvis me

de colligendis decumis, de im]ioiiciido crucis sigiio, de proiui.^i<.'do Pontilicio lii|il(imate singulis dichus fcstis" ciini poi^iili ad sacra
stipe,

magnitudo, invilattamcn liumanitas, tua^ sanctitalis immciisa lienignitas qu;c non soliim magnos disertosque viros, scd hiimiles ct indoctos inotfensa aure solct audire, hujusque consistorii moris est iion lam hujucnlis, quam niittentis a^stimare
tiia

terreat

animum
,

allicit

conveneriiit

sancit

tum suhdit

Expediin

persoiiam.

tioncm vero ah omnihus Chrislianis


ct p()i)ulis, ut |)ra'fcrtiir, in liostes

priiicipi!)us

duccndam

kal.niensis Martii i)roximefuturi anni millcsimi i]uadragintesinii (luinijuagcsiiui se\ti, scad ilcr volumus ali]uc dcccrniiuiis. Datum poiicri!
ItoiiKc

Sane magniflca et excelsa civitas FlorendevoUssima et Romaua; Ecclesitc obse(liientissima, iitpole a Romano sanguine carne,
((

tina tibi

ah

.\posl'iIica
sifii

S('(l(!

spirilii
le

[iroiiagata

cnm

priiuiim

innotuit

ad sumini

Pontilii-.ilns

apud

S. Petruin aiino, etc. mcdi.v, id. Maii,

;i|iicem cv(ic;ilum, gaiidio

magno

valde coronala
Eccic<ia'
assiiin]itiiiiic

l'()iitilicalus

nostri

anno

cst

proiiler

|ir()\

isioncin

univcrsalis
tiia'

-HK

S/ii>/ ///fI/oi'/s

/iiterprcs

S.

Ai/t/>///i///s

in

s/(ii iulA'//llisl///)/ l//ri/l/'i/l/ssi////i<)ratio//r.

l>orro
rci

divina

providcnlia faclam ex

|i('rs(iii;c

ad caiu cxccllentissiiuaiii dignilalcm,


iii.

cum
fama

iuii\crsa Chrisliana

regiia,

hujiismodi

]iervasissel, |iriiiciiicsac|)0])iiIos

admodiiin

'

S.

Ant.

p.

lil.
I.

xxii.
iii

c.

14.

in

pnnc.

^'

Leaiid.

ile

Viris
tit.

illii!^!.

Ord. Vr.fi.
c.

III.

Vit.

S. .\iiton.

.\pud S. Aulon.

ereclos meliores spes conccpisse rcferl S. Aiilo-

XXII.

IG.

iii

priiic.

(ALMSTi
i-l

III

ANMS

rHRISTI

|.'i

.")").

21)

oli |i('culi;inMi)

ac ('ximi:u)i

lii;)in (lil(H'li(iic))i

i|)si

civitati oj-lciisaii), cti;)m ciii)) csscs in miini-

lip. IX.!

Tibiis consliliitus, exullans


in

|iluiimiim
f;int()

jiiiiila\it
ail

Domiiio. liidc dc innncii!


(lcl)it;is

cxsolin

famain rirtiililnis tiiis.lW |';ir;iSed ecce plusi]iiani Salomon liic, i]ui|ipe cuiii videamus colla regum et princi|)um tibi siiliniifti, et non nisi gcnibns tlexis [icdcs tnos
terra mca. Vicisti
'

vtMidiim

yrati;irnm ;iclioncs
scxiis

ci, (|iii

osculari bcatos,
livis

snblimibus celeriter concordiam


|io|iiiliisi|n(;

fecit,

clerus

omiiis

iiliius(|iic

cum ma-

llis virlufuni fuaruni [iraMogaornatus post [ilurinm Ecclesiarum catliedralinm sedcs cxcellentis Valentiii;e fandcm

gistiMtilins

cniictis, i))iss;)iiiin solcn)i)iis fcstive

celebratis praecedcnlibus devotis processionibus

ciim

liyn)i)is

et c;ii)ticis
ille

i)itcrfuoro jnciindc, ct

scnaliis |io|iuins(iuc

coii^ruc dicerc possctid


liis,

Poiifificalcni iiifiilaiii siiS(C[iisti, nec de ejns provecfione dubitandiini cr;il, (iii enim pro laboribus pliirimis, [iro moribiis c;istis, [iro actibus strciiiiis cdsioris loci [ir;einium dcbeba-

Ecclesi;e

psalmofrraplii
sioit

'

Lxtatiis stim in

qine dicta

tiir idist,

mihi, scWWiii de tna creationc, domum DoDtiiii iljimiis, videlicet per oratoies nostros ad
lianc nia^ii;im,

LXi miramur -, Ex ea antem Sede infcr cardiucs

lcrr;e coll)oiiiiii(is,

locatns, super ([uibusorbem coiislitiiil

intucndum visioiicm

domus

l)o-

demumad Romani culminis Poiililicalcin apicem


a

niini uti(|ue lirmiter aedilicat;i ct bciic

fiindata

noniino vocatus es taiKiuam Aaron \ ad cujus

snpra lirmam petram Romana proculdubio ccnsetur Ecdcsia, nec enim aliud ipsa est, (|uain domus ' Dci ei porta cneli, Inec columlia, unica. sponsa, pulclira sine macula et ru^^a ', liortus conclusns ', fons signatus, puteus a(|uariim vi-

coiisfitutionem iu [)rinci[iem saccrdotnm

omnem
:

convocari
certi sint,

synagogani

jusser;it

Itoniiniis

It

sciant cuncti, inquit gloriosus liieronymus, et

quod

qiii

doctior, qui sanctior, qui in


illc

omiii virtute eminentior,

cligafiir

iii

sacer-

veutium, paradisns cnm pomorum fructibus. De ea inqnit cantor ille divinus': Domine, (lilexi decorem domiis tUcV. et locuin liabitationis rjlori.v tuee. Et iternm " Lxtatus sum in liis, r/u;e dicta sunt milii, in domum Domini ihimtts. Habentur
:

dotem,

in

quo omnes

aniiiiffi

virtutes invigilent

et intenla; sint, ut nil

liil(]ue scientirp, niliil iii(liisfri;e,

desitin eo sapientia;, nised adsit omnis

miiltitudo

hffic

incjiiione xxiv.

c(,

i.

on)iiibus considcratis.

rum cogitationum (vni, (|. sancfum dubitet quem apcx


foUit, in (]uo,
liiiii,

sensuum, (imnis congregatio sancfalicet). Quis enim


i

l;inta' dignit;ifis

;)t-

.\d liujusiiiodi igitur gloriosa?

domus

gii-

si

desint

boii;i aciiuisita ]ier nicri-

bernationem

et

legimen non immerito


Ecclesia^,
(|iio

te elegit
(|iiia

sufficiunf qua; a loci


:

praedecessore praeha-c fasfigia erigit,


10 iion nos',

divina clemcnli;i, (juod exeo coiijici pofcsf,

sl;intiir
aiit

auf

enim cbiros ad

temporc dcvotiori
aliis(|ue divinis

plcbs lidclium
insislil,

qui eliguiifur illustrat

disf,

jejuniis, vigiliis, orationibus ct confessionibus

Tu

igitnr saccrdos cs niagnus et Poiitifex

magis ac magis

(|uibus

divina imiietratur misericordia, celebrata dcctione canonica


a

siimmus, tu priucciis c]iiscoii(irum, haercs .Vjiostolorum, tu primafu .Vbcl, giibcru;itu Noe,


patriarchatu
dignitate

per reverendissimos dominos

Abraham,

ordine

.Melchisedech,
,

cardinales, super te cecidit sors divina, ut istud

Aaron, audorifafc .Moyscs


zelo Elias, iiiansiidiidiiic

.jiidicafii
]i(itc-

Domiiio fadnm fuisse fidelium an)liigcrct nuUus. Nobilitati sii|uidcm generis tui majorem

Samud,

lt;ivid,

state Petrus,

unctione Christus.
vrilde mirahilis es,
'lotnine,

moriim nobililatcm

adjiciens, et a tcneris annis

Vere igilur

et

slndiis (icditissiimis ad

summam

juris [icritiam

facies tua plena est riratiarutn, imiuil S, regina

spatio breviore provectiis es, et ut lex splciidens


in lcrlionibiis. dispntationibiis,

principum

coii-

sulbitionibiis, de virlute in virtntcm mir;i celc-

veliifi

progrcdicus us(]ue ad pcrfccfum diem " sapientia indutus es ab Altissimo et |irudentia plurima, ad judicjiiidum nrbem tcrrarum in ;e(]uitate et iiopulos in jtistiritatc

altcr S^ilomon

ad .\ssuernm nioinlerpretalum ideo enim mirabilis es valde, quia coplcstium, terrcsfrium et infcrnorum (jomiuus, codcsfiiim scilicet, proptcr perfecforum sanctorum Cafalogo adscriptionem, terrestrium, ob utriusqiie gbulii
Estlier
sigiians,

Ecdesiam
,

uarcliam

beatitudinem

tia, ciijiis j;iiii

l;uicm omnis lcrni vidcrc dcsi-

amplam jurisdidioncm infcrnoriim aufcm propter animarum ab inferis per indulgentias


,

deiat.

dam
mns
cst,
fciii

i|uidcm sapicntiam coiitcmplanregina .Saba ' sapieutissima a fiuibu^ terrai


illius
ipsiiis

Ad

eductionem. Tibi denique tradifie sunt daves ^ regni ccdorum, nec nisi iicr fc ;id hiijus gloriosaj

domus
:
'^

iiendralia laculfatis

my^fcri^ilis
lia-

accessit, cjusciue percepta sapientia et viso do-

aditus iiatet
bet dicere
milii,
iti
:

quamobrem
Ladatits

fldeiinm (inilibet

ordiuc miro.

taiilo

sfiiporc pciciils;i

sum

in his, i/ua' dicta sunl

iit

viv in ca

mancrct

b;ilitiis,

rcsiimptis ;iu-

dotnum Domini ibimus, per potestafem

\irilius adsistentes beatiticavit,


:

ejusque mi-

videlicet tibi fraditani a Salvaforc iiosfro .lesu

nistids, dicens

Major

est sapicntia tiia et rirtits

Christo.
r>-2.

tuu nuain iiiveni,

quam rumor
xxviii.

rjuem audici in

"

A(l

biijiis igilur iiiagnilicie

doiiiiis

li

'

Pi;il.

cxxi.

Ps. XXV.

Geii.

6 Ps.

cxxi.

Ephes. v.

' III

ReL". 111.

'

Caiil. iv.

'

Malth. xii.
Esth. XV.

8 ibid.

x.

111

E.x

Leone

I.

.Vhtth. XVI.

Ep. Lxxxvii.
6

Hclir.

I.

Ps. cxxi.

30
inina, ct mnjostalcni

rAI.LISTI

III

ANNrs

CHRISTI

1'i,t5.

tuain inirsidontiun in ca

Post hujusmodi igilur llagclhi pluriniii, oxtonsa


virga virtiitis lua',

ailiiranilani ct visitandain oratores


vit

suos dcstina-

imo

Cliristi,

demorgaliir in

commirnitas iUa niaiiiiifica Florciitiiia til)i aficctuosissima nos licatitudinis tna' sennlos. Per nos (luoqnc illaintotis prfficordiis veaoralur,
tnoiuin vcstigia pedum luimilitor osculatur, \icarium Cliristi, otsuccessorom Petri {irmitcr asseverat, obedicntiam asserens promptain pariter ct dcvotam, ac dc tiia exaltationc cum unict
te

proliiiidum ahyssi

cum

exorcitihus suis, et no-

inen cjus non

tua a

memoretur amplius. Uuia vero ad hoc efflciendum heatitudo principio subp creafionis voto solemni se
ul celebri serinono per

Dco
vii!;j

dicavit,
ifiim

orhem

dinil

ost,

quo Deo

nil gratius,

mundo

celehriiis. fldolihus nil affcctahilius et jucuiidius

versis lidoliljus gratulatnr. ut ovis mitissima verbis

tc

primo pastore

audiri

pofuit,

idcirco ctetus oinnis coleiitium


:

vitie

saginari cxposcit,
to

Cliristum dicere cogetur


qiia; dicta

Lxtatm

'

stun

iii

his

ad auKPua dein te tncri, pcr te vircntia pasciia suporuic lclicimuin et semper tatis, magoiflcis opcribus tuis ctsacris institutis
dcdnci, suh
exoptat adduci.

sunt

iiiihi ; in (Jominii

Doiinin. ibiinus.

jiro

Dccct ciiim talcin ac tantiim Pontiticom in iis (|u;o ad assumptum licniu sunt normam fore justitiic, sanclimonia;
c.

iKimiiiihus

'

spcculum, pictatis cxomplum, voritatis assertorom, defensorem fldei, doctorem gentium, du-

Ihimus (inquaiu! iion vacui, non otiosi iii domum Domini, sed ad exorandum piissimum Dcum ohnixo, et assidiiis [irecihus obsocrandum, ut nicmor sit onniis sacrilicii fui, scilicot ohlalae suhstantiffi, et holocaustum tuuin vit;c ex|)0nend, etiam usque ad sangiiinis efrusioncm, pingue flat, ct por exuherantcm dovotionom tribuat - tibi secundum cor tuum igne caritatis siiccensum, et omne consilium tuum coiiflrmol,ad cxtcrminandum fldei liostcs universos. Hi etenim in currihus ^ et in eiiiiis glorianfur et navigiis, nos autem in noinine Domini invocahinius, ut qui opus boni desiderii cu^iiit iii tc, ipsc perficiat. Ipsi obligati sunt, ct ccciderunt conspectu Dei, nos autem surreximus spe iii divini adjutorii, ot erecli sumiis, ct idoo in do'

com Clirisfianorum amicum ordinatorom paranvmphum


, ,

sponsi,
clcri,

sponsEe

pastorom

magistrum insipionfinm, oppressorum rofuiiium, advocatuin pauperuni, et spem iniseroruin, tuforcui pupillorum, judiceiu viduarum, oculum ccecoruin, linyuam mutorum, haciilum senum, ultorom scclorum motuni malorum, gloriam bonorum, virgam potontium, malloum tyrannorum, patrem regum, moderatorcm logum, canonum dispensatorem, orbis torrBe lumen, vicarium Christi, christum Domini, deum 1'liaraonis -. Uuce quidcm data optima ', ct dona
jilebiuni,
,

nium Domini

hEtantes ihimiis.
iit

C;eterum, pater heatissime,

in

paucis
iiisolitse

me

oxpediam, oculos Argi ad hanc iiohilissimam

Ifali;e

oram

attolle,

ct intuitiim

fu;o

perfecta in te esse, in popiilis pr;edicalur. Uiiod

pietiUis inflge, sine cujus et totius ltali;e unilate


ot

etiam novi nominis nuncupatio assumpta satis protcstatiir. E\ iiomino cnim rcgio, Iranslatus es Callixtum sciliiii nomon l'oiitiflc;ile egrcgiuiii, cet Tertium, KaAMdTo,- enini grmcc, lafino optiiinis
intorprotatur,

pace parvum vel nihil proderit contra Turcos


i|)sa

cxpcditio omnis. In

autom

Ititliio

regione,

ut non miiiima pars ojus, sita csl magnilica et inclyta communilas Florentina tibi devotissima
;

optimo autoin mclius addi non


plonitudo.
Vel
Callistus (|uasi calidus

florcns ut rosii, fragrans siciit liliuin, arniis


pofeiiti?e

tuii'

potost,

noc adjcctiono indigct

insignita

sanctissimie crucis,
qiiiim

ut

Ko-

secundum etymologiam
rius

manse Ecclesise fldelissima,


runKiiie pro

oliiu in opin

in fcrvorc fldei, sistens ot flxus in oa, cui torna-

prossionifius suis fre(|uciitcr adjuvif

poste-

numcrus additus sacro mysterio,

cl

per-

fectione mulliplici copiosiis existit.

Deum autcm

Pharaonis tc ossc dehcre non frustra dixerim, ad llagclhindum videlicet et castigandum inultipliciter multisque modis veri Israelis adversalios et opprcssores, et potissimum nunc illuin scelestissimum nofandissimum(|uc rcgem Tiirbestiam * cruentissimam nominihiis corum
,

posse juvahit. II;oc uti(|iie Italia; regio teste Isidoro (lib. Ktymolo.) porlione sua non modica, olim niiigna (Jriccia nuncupata est. In (^imnihiis boiiis pulchorrima, soli fcrtilit;itc
et pabuli

uhcrtate pinguissima, fontihus et flu-

minibus irrigua, niatcr pliilosophorum, core-

moniarum invontrix, cultus diviiii luiigisfra, saoloquontiie sinpienti;e lumon pi\Tfulgidum


,

hlJispiiemiio
(|iii

plonain,

inimicum crucis

Christi,

rugiens circuit quffirens (lucm devorot por lidelium torminos, cl quod fontibus lachrymarum inagis dettendum o;f, (|uam vorbis exprimendum) in eorum cedes jilurimasjam (leliaccluitus ost, iiiiuimcra opprofuriis invoctiis tan(|u;im leo

in armis expertissima in gulare fastigium redigondis popiilisetcondendis jurifuis prudontissiniii, solortissima in negotiationibus, et iii
,
,

iutiticiis tjuain
iNec
tiffi
'

plurimuiu ingonios;i.

enim mysterio vacat, quod soljiisfiChiistus Dcus noster ox saccrdotalis of


% ideni
Ri^x rogiim
siiiuiiiiis
',

hiia et contumelias

adjiciens

roligioni

Chri-

regali prosiipia ortus

ot fu-

stian, ct sanctorum ^ione sitiens, ul fcrii

sanguinem sine intermis|iessiiii;i

turorum hoiiorum Pontifex"


cxxi.
1.

post

mo-

nc(|ue;il salurari.
1

l's.

llelir.

V.

li.xuil.

vii.

Jaculj.

V.

'

>i\wc. .xiii.

.Maltli.

"

\'i.

\\\.

'

lliiil. *

'

[>IilI.

I.

.Malac. IV.

.\|)0c. xi.\.

Ilcb. x.

CAI.I.ISTI

III

.\N\US
,

1,

CIIRI.STI

31

narcliias

DricMilalos

.\s.s\ri(iriiiii
iii

iModorimi

l'i'rsariim aliiiio

(Jrau-oriim,

liac

alma

riiic

sedein constituit Urbs, el


si

summi

INmlilicii ahiiic im|ierii,


riilcirclnr.
;.;"iilcs

tes ejus adliuc dissiliiint, ad ea qiun pacis sunt obsecra, horlarc, impera, et conipcllc intrare, stiniiilis videlicet ratiomim, (|iia' boiia pacis

ut ex altero altcriim

Uiia' (jiiidcm

probant innumcra

fon!,

mala auhiiu
discrimina,

(lissensioiit

per cxlcras

priscis

tcmpoevasil

nis, et pra-lioriim infinita

(jiipm'

ril)us, et bella civilia valdc liicril atlrila,

admodum
(!xislit,

iii

ciinclis lidclihiis

unus Domimis

tamen
sitate

gioriosa,

cum palma
Scdcs
siili

triuinplii,cl uiilvcr1'ctri
,

una

fides,

ununi haptisma, uniis

l'atcr

impcrii.

(|ii()(|uc

fidcs(|iic

etDominus
sic

oniniurn,

una spes vocationis

sucK,

ortliodoxa, licct

dcccm

pcrsecutioiiilnis im-

omiies potcntia'

Italica' siinul iinila', et iiKh;

peratoriim inlidclium,

laii(|iiam

decem

idaj^is

virtutc fortiores

cllecla!,

unanimcs, uno orc,


filiuin

.Kgypti percussa fuerit atijuc impulsa, a veritate tanieu fidei iiiim(|iiam avulsa esl, Domiiio Sal-

uno opere, imo

spiritus fervore concepto, proilliim

ficiscaiitur contra

pcrditionis .Malegis ct nioniin


qiii

valorc .lesus Oliristo oraiitc


ejii.s

pro ea

'

ne lidcs
gloriosis-

humetum regcm

supcrbifp,

aiigcliim salliaiia'.

deficeret uiiquam.
|iriiicipe

Uuinimo sub

canem impudicissimum, omnis


vcrsatur
ail
-

simo

et

Chrisliaiiissimo

impci'alorc

pcrversnrem, mysticiim anliciiristiim,


ct cxtollitiir siipra

ad-

t^onstaiilino cxallata, ina^nilicata ctdilatala pcr

omnc

qiiod coliliir,

orbem,

eunctis otiam
-

(!st

venerala, (|iiod

iii

sacris oraciilis

ante
:

|)cr

lcmpora Idiigiora

pra'-

rcpi
iiis

conlcrendum vir(!s cjiis, lit ipsius audaciam imendam, ad illiim climiiiaiidiim dc lcriiiifidelium, ad rcciiperandas lcrras
al)

monstratuin est iii statua videlici-t v.k i|uadriiplici inctallo composila, (|u;e |)cr lapidciii siiie maiiibiis cxcisum de monte percussa iii pcdibiis (orriiil tota, iliciiiie lapis maxiinus facliis orbcm iiii|iiit implevit Petra fiutciit enil Christus
:

cix nplas

ct

lucne eversas, et prfficipue illam olim gloriosissimam civitalem Constantinopolitanam, iiiiiic,

auteni infelicissime captivatam ab co.

Decet enim vices rcpendere tanto honori,

A|)ostolus
i'.i.

'.

tanto labori, tanto


liaiic

amori
qiii

illins
iit

gloriosissimi
iiia-

Sed post

gloriam hiijns

inclylffi

principis ('.onstaiitini,
gnifice exaltaret,
tibi

regionis et domus, exigcntibiis popiiloriim dcmeritis, pcr barbaras nalioncs,


cet ctlliinnos, (Jolhos,

tuam Sedcm post immensa donaria

liaiic

Wamlalos

scili-

Longobardos, Saracenos, aliosque malignos Italia ipsa dcpopulata est, et p.THi! consumpta, diviiia tandem miseratione,
illis

Urb(!m rcliquit, Hyzantiiim p(!rrexit, et illiid magnilicc amiilians suo nomini d(!dicavit sedem imperii ibi constituens. Hic etiain per successores suos impcratores sub variis
riculis Italiam

eliminatis, liberata tuit et restaiirala

ma-

opprcssam

et

annorum curplurimum aflli^iam

gnifice. iS'ovissiine vero

diebus

istis,

dissidcnii-

bus inter

se invicein patribus ejus, satis pra^liis

et expensis fatigata est.

Salvatore uostro ,lcsu (^hristo,


el lecit

Operante autem Deo et (|ui est pax nostra,


felicis

utraque uiium,

tionis Nicolao

i^rtedecessore tuo

quoque n^cordaplurimum

laborante, etiam pcr lcgatos revercndissimos ad divcrsas paiics cjus destinatos, convcnicntibus
in iiniiin in

.lustinianum legiim compilatorem de faucibus (iothorum, et per (laroliim magnum regem Francornm, et Augustum crcatum, de manibus Longobardorum, et pcr Otlioncm primum ducein Tcutonicorum in Homanorum regem assumptuiu de oppressionibiis tyrannorum. Iiationi igitiir congriiil, cl a-qiiitati, ac dilcctioni, ut nuiic veluslioma ciiin lidcliberavit, ut per
,

Aragonum,

idipsum serenissimo principe rege illiistrissimo domiiiio Venetorum,

libus cunctis novjE


tcstate
illius

Romtc

sullragetur, et de
caiiis

|)0-

impudicissimi

Tiirci

oiiini

iiidjlo duce Mediolanensi, iieciion et magnilica

atrocitatc triiculciitioris criicrc (|iiani citissimc

ac excelsa nostra
aliis,

communitate riorentina cuin


o[)lala

elaboret.

Quainvisenim gloriosissimus
Callistus
:

1'ontilex

pax a cunctis

moiialihus rcddila

sunimus

1'rimus,

('t

niartyr inclytus

est,

ac f(X'dere divino colligalionis cciiis iiiodis

et

formis et conditioiiibiis conglutinata ct iii ipso vinculo pacis, qua nil inelius, nil jiicuiidius,nil suavius
aiit salul)iiiis

excogitari polest.

optime (iicat iNos cnim tempon! cgeiniis, ut maturius ([uid agamiis, iion priccipitcmus consilia et opcra noslra, iicc corum ordincm corrumpamiis (dist. sponderet), spcctattamcn ad
:

Ubi enim pax,


nes.

ibi et

omnc bonum,
,

scciindiim
hoini-

prudentiae

perfectionemsecundumphilosophum

divum Augustinum

iiiiod

appeliml

Hujus igitur foGdera pacis, tanto labore


benedicta^,
sanctificataj,

confeclff,

atiiue

pro-

mulgatie ab Apostolica Sede, pater sanctissime, tu qui princeps pacis existis, et amator diccris,
supplicainus adstringas fortius, diutius conscrves, et

maturata conSilia velociusexequi consultata. .\am mora sua cuilibet est nociva, et preecipue, ubi ingens et vicinum periculum imminet, omnino vitanda est, sero enim mcdicina paratur, cuni mala per longas coiivaluere moras. Ecce enim (|uoli(lie illc nc(|uissiiniis
in Ethicis post

(^hristiantc

fldei

hostis

Turcorum
non

rcx

strages

augeas vehementius.

Si

qua;

autem par-

multiplicare, civitates invadere, incendia et de-

vastationcs continuare
1

cessat, et

ad

iilte-

Luc.

x.\i!.

Dgn.
l(i.

II.

'

Coi. x.

lCplies.

11.

Aug. XIX. de

Civil. c.

EpllCi'. IV.

U Thess.

11.

m
riiii';i
i'l

(AI.LrSTI

III

Axxrs

CHRISTI
instruciis tcrra

.");").
'i

|i('jora

si'

luirari' rosliiijit,

iit

coiiimiiaitcr

mariquc cxercitibus insectatuiiibium scrviiutc Itarbaaddihjuc ]iromissa, nimiriim

.iniiiiiitiatur.

riim, s])em(]iie concepisserccu])cranda3Conslan-

It
1

if^iliir

mtIiIs

mcis

iiiculiis
lc
iil
,

liiiciii

fa-

tiiiiqiolis

aliariiiii(]ii('
:

iam, palcr licalissiinc, iost(juam


'

hoiiiiniis

rica liiicrandariiin

constituil
ilcsinias
,

supcr

rciios el
ct
-

regna

cvclias ci
a^diliccs
cl

(lissi[ics,

dispcrfias

planlcs;
liiiim,

acciiii^erc

gladio iuo

supcr lcinur
\crilatis,

]ioiontissimc, gladio,

inquam,

bcllo, ere])las Turca^ Hosna' urbcs ac provincias ei rcsiituluin iri, iiccnoii alia loca ab illis occii]iaia, (|ui a Itosiui' rcgibus dcsciverant, ac limiles [iristinos rcgni Bosiue

confeclo feliciicr

j^ladio cliaritatis, ijladio


lcs

aucloriiaiis supcr lidc-

am|)lificalum
rcgioiiihus,

iri,

conjuiiclis linitimis

hostium
'
;

iuos

iilii

adlia?renles; exciia

poiestatcs

cl

qua

ipsius o])e jiarla fucrini


iii

principcs,

cuiiciasiiuc iidcliiiin

naiioncs, (\ux

Charissimo
Decet

Christo

iilio Sle[)haiiotlioina'

in liac rc dormire vidcntur, ei ad zelum lidei delendendie corda corum ei menies accende, et per eos dispergc in virtuic ('.lirisli illos, (|ui in sua gloriaiitur viriuie, ci multiiudinc, ct fcriiatc

regi Bosna; illustri, salutem, eic.

Romanum

Poniificem, a ((uo

per

nnivcrsalis Ecclcsia? meinhra muiliiiliccs favores dilhiiidunlur, illos [loiissimc rcges ])roicgcrc
et

sua conliduiil, ci dissipa gentes, qute bella voluni coiitra Clirisiicolas iuos usi|iie ad intcriiccioiiem. i'cr luec
Graecis, sed
et

conhivere, a quibus religioiiis Christiaiue ct


Caiholicic [^oiiora
])ra>si(lia

fidci

com])araiilur.

enim

providcliiiur iion

solum

Latinis tuis,

semper

Ecclesia;

Uomaiue
ei
illis

adlucrciitiinis, cl iihi sulijeclis, quilius


si

Ciim ilaquc zcluin iua' dc\oiionis rcccnsciilcs etiam ante assumjiiioncm noslrain ad Ajiostolaius ajiiccin cognosccrcmus, ci nuiic cliam cx
rclatione dilccli
lilii

iiericulum immiiiclj
])rostratis a'diiices
in iolo

aliicr noii obviciur, ut

nobilis viri Nicolai .lacobi

et plantes; Bedifices (jui-

Teste oratoris tui, serenitatem tuani ardeiiiio-

dcm

orlic

IraiKiuillilatem ct iiaccin, ci
]ilaiiicsquc dipri^ibitaiis
iiii-

rcm
lidci

ficri

Clirisliaiii

nominis dilalaiionem;
ci
si

ad ea, qua> iii augmcntum Christiaiuc rcdundant, aiicrle intellcxcrimus, ei (|iiod


subirc non forinidas, nos,(]uiin nostrffi iniiiis, audaciam imiiuiiiiiim Tcu-

vini culliis ain|diiudinem,


])erfcciioiicin. (Jiiod

oiiinis

liericiiia

facluin fucrit, ccdcl


el

assumjilionis

(]uc lioc

ad

I>ci
lilii

gloriam niaximam
iii

lionorein,

croruin

((]uaiiiuiii

nobis miscralio diviiia

jici-

ac

coroiuc

augniciitatioiiciii,

snblimioreni iiccnon in terris fanue tiuc


ciclis
iiarata>

mitiet) tolis conatibus ulcisci Salvatori nostro

nolabilcm celebriialein. Su])crbac oinnia, ]iaicr beatissimc, rempublicam nosiram Floreniinam cxcelsain ei inclytam, iibi devoiissimam, ct \\o-

Jesu Chrislo iiroinisinuis al([ue voviinus, ei tcrrcstribiis ac niarilimis ciqiiis adversus cosdcin Tcucros magnos apparatus facere constituimus, Constantiiiopolitanam ct alias civiiates [ler eos
occu])atas
])ermiticntc

nuuue

J^cclcsiai,

ex parte i]isius coininnnitatis

Chrisiiaiue rcligioni vindicare, ipso

in visceribus ciiariiaiis supiiiicamus,

comincn-

Altissimo

coiifidcntes

sereiiilati

daiam
tua^

liabeio, ad

omnia

benejilaciia sanciilaiis

lux, iiecnon coniiti Ste[)hano tuo,


liosteris et lia;rcdibus tuis

ac cunctis

[)arere paratam. Sicque tuo sancto duciu alque rcgimine in domo Doinini Ecclesia' militantis in iiacceicbaritaie ambulantcs iii donuiin

tenore [)ra?seiitiiim

ex iiunc [loliiccmur, aiqiic ])romiitimus, nostra(]ue inteiitionis existere declarainus, nos si et

Doinini

ibimus
et

gloriai

triumpbaniis.

Demuin

scrmonis \ciiiaiii pr;esia . Hactenus S. Anloninus. Habita est eliam alia eodcin argumenio perelegans oralio ab .iMica Syivio c]iiscopo Scneiisi ab iiniieraiorc ad Callisium legaio, qua ejusdein Pontificis pia coiisilia de crucc signata
prolixitati

iiKqititndini

])oslquam regnum tuum Bosns et iili fiuiiiinae rcgioncs Chrisiiaiue ditioiii i^lcnarie rciiitegrata
et rcsiitutK, ac a

cliiberaia; fuerint,
civitatcs,

tam nefaria servitute ere[)la' omnia et singula domiuia,


cl

'

castra, tcrras, jiirisdiclioiics,


et jiira

alia

regni tui loca, pertineiitias

qiuecumque,

quoquo nomine censeantur,


iiibus ac aliis fiiiilimis, qui

a nonnullis baroa

cxpcdiiionc (]uam]iriiiium coiiticicnda iiiTurcas, addita egregia udliorlaliouc, comnicndavit.


24. Spondet Bosiur
et nii/til lef/atirni
rcfji

lua tuoriiinijue

])ra'decessoruin lidelilaic defcccniiit,

hactcniis

clientelam Pontifex

occupata,
libi

si

de

ciniriliiiiidis Ilunr/arii:.

Se-

ad

te

legitimc s])cctare constitcril,


iuo, ac cunctis jiostcris cl

ac Stcpliaiio

filio

exem])ium ac vcierem morein ca^ieri reges ac principes, inter quos Stepbauus Tlioinas Bosnte rex .lacobum Teslam oralorcm
culi suiit 1'ridcrici

lueredibus luis iu;e et


rcslitui, et noii
lincs,

eorum

diiioni

])lciuiric
illa

reintegrari, teque et eos in

iiilcgruiu ad

misii, ([ui

regia

iii

Scdcm

Aiiostolicam

siiidia,

inodo usijue ad rcgiii ])ra'dicti sed cliain, (juoad Altissimo libucril, in

resque gestas in Turcas explicuisset. Unibus audiiis Poniifex, collaudatis ])iis iilius urgendi
inboslcs
lidei beili

alias terras et loca

eorumdem
tibi
lliics

liosiium, qu;e tuo

favore parta fuerint,


(iata

fiiiitima ct

accoinmo-

desideriis, A])Osiolicis liitcse acce])ii Pontiiicaius

cjusdcin regni tui

amiilificari ct cx-

ris iiisiiuct significavit,

tcndi, laleque tueri,

nos esse (quoad poterimus)

cxordio xovissc divino Numini Tiircas sc bello

rcalilcr ct cuin ctTcciu procuraturos, ac succes-

j^.,..

1.

Pj. xLiv.

'

Exl. inler fjus Kp. nuni, :j9S.

Callist.

I.

I.

p. :J2.

CAr.LISTI
soribiis iKisliis \iaiii a|M'iionuis,
iit

AXNris

I.

CHRISTI

l-inri.

33

tc ct |)Osfc-

ros tiins, \H'v tua vcslij;ia

iiicoilLMitcs, tam|iiaiii

cesse

Ecdcsia; thesauros et vitaiii pKipnam, si ila neerit, ad cviM^sionciii liujiis impiissimi .Maliomcli

(.liristiaii;prelif,Monis i)ro|)u;iiiaciila in siiiii Setlis

ini|)end(MC, ac coiisideranles
vires
iiobis

A|)osloIic;r (|iiil)iisciinii]uc favorilius ct auxiliis


lial)caiit iioii

dilatioiiem, (|ua' inlerponitiir,


ct
liosti

omiiem damnabilcm csse,


adjiingere
;

iiiiiiiciitoconimcmlatos. .Nulii ciiio

calaiiiitatcm

ctc. Kal.
|iriilic

Honia' a|)ud S. Pclniin aniio, ctc. MCiu.v,


i

ideo(|iie inlendciites i(]uaiiluni

divinaclemenlia
iir.-pfatos

kal. .Maii. l'oiitilicatiis nostri aniio


'

largiri dignabifur

luoxime vcntiiro Vcre, erecto


salutis contra

25. Suscepit
|iliaiii

cjiistlcin regis,

ejiis filii

Ste-

vexilio

Crucis

arma

eorum ditioiiis decrevitque Bosme relialrociniuin C.allistus ffnum Sedi tantum Apostolicee obnoxium forc,
comitis, iiccnon iiiiivcrsie
,

Turcos tcrra niari(]iie movcre, ut in tanto Chrisfiauorum apparatu robur regui Hiingariie per
intestinas discordias

non

desil,

in

qiio

certe

advcrsus quoscum(|iie illud opprimcre iiiolientes ab ea defcnsum iri. .Vdjecit adbortationem, ut arnia contra Cliristi hostes exercere |)crt;cret. Ciini vcro .loaiincs lliiiiiades comcs
at(|iic

prn^cipiia fiindameiita victorin ponimiis. ad lias

tollcndas

(si ita

Deus annuerit) induccndamque


\\. E. cardinalium consilio de illorum iiumero existis, el

pacem
friiiii

vel saltem treugas, de venerabilium franostroriiiii S.


te qiii

IJistriccnsis, et

Ladislaus llungaria- rcx noiinul-

et

asscnsu,

las

cum

ipso Bosnse rege controversias babcrent,

Callislus ad eas sedaiidas in

Pannoniam

niisit

Tliomam

episcopuiii Fancnsem, (|iicm leyati e


iii

latere digiiitate auxit, ut

communem bostem
tit.

integritate maximaque rerum explenam in Doirino lidticiam gerimus, tan^iiiam pacis angelum iii pra-fafo legiio Hungariic nostrum et .^postoiica; Sedis legatiim de

de

ciijiis fide,

pcriciitia

omniuin arnia
S. C\riaci
iii

vcrtercntiir. -Mox(|uc I)ionysio

latere serie

(Uiximiis
t'aciiiiiis,

(lc|iufandum
prtelatos,

et

pra>seiitiiim

fbermis presliytcro cardiiiali legationis muiius in Pannonia gerentbc injunxit, ut iiitcr disseiitientes ^ lliingaricff auhe proceres

coiistitiiimus, et depiilamus, tibi

eumdem
regni
inter
se

regcni,
et

iira-fati,

alios

barones ac populos (]uoscumque regnicolas


iiosfro
et

pacem

indiiciasve conciliaret, tuni daret

ope-

(juomodolihcl dissideiites,

ram, ut rex ejusque duces proximo Vere ad educendum in expeditionem exercitum accincti essent, obstaretque ne fcedus cuni .Maliomcle inirent, quibus de rebus extant lue littcrfe Dilecto filio Dionysio tituli S. Cyriaci in Thennis presbytero cardinali, inregno HuugaricC iiostro et Apostolicse Sedis legato de latere, sa: i<

dictorum fratrum iiomiae, ad pacem et mutuani concordiam hortandi, monendi et exhorlandi,


ac

eorum

discordias et dissensioues penitiis tol-

lendi et extirpandi, ac super ipsis amicabilifer

judicandi. terminandi, decidendi etcomponendi,

kitem,

etc.

oinnium Cliristi fidclium unio sif sunime optanda, hoc pra'scrfim calamitoso teinLicet pore, in
(|uo

perditionis filius .Maliomet Bey,

fiircoruni caput et dux,


liiMiiens
cu[)it,

tanquam

procella ve-

l^acemque ipsam et concordiam vel saltem si pax seqiii non potest, perpetuo vel ad tempus, de quo tibi videbitur, tractandi, firmandi et concludendi, ac pro ejiis firina coiiclusione ef observafione,qua' tibi visa fuerintnostro ct Ecclesiw Roniana> nomine promitfendi, ac insuper nos et Ecclesiam ipsam, prout tna' pru,

treugas,

noinen Clirisfiaiium perdcrc de fcrra illorum tainen iii priniis est non soliiin

vidcbituruecessaiiiim, obligaudi, necnon pro obscr\aiida hiijusmodi pace vel treiigis sedeiifia'

necessaria, sed
siiperl)OS
ejiis

summo
spirifus

studio quferenda, qui quasi ciplesfi qiiodam

quascumquenecessarias et opporlunas utrimque pijeslandas, vel per viain comprocuritates


uiissi, vel alias tractandi,

dono repriraere consiieveruiif. Iiitelligeutes itaque, non sine amaritudine cordisnostri inclylum
Hungaria? regnuin, cui nos pro
meritis
suis

lirmandi, ])ra>slandi et

summe

afficimur,

et

quod
;

hacleinis scufuni

Christianitafis esse consuevit, in capite e^


bris sibi inviciMii dissciitirc
iiiiim

nicm-

concludendi, jiacta insuper, et capitula pacis, vel trciigarum Imjusmodi firmifatem et securitatem coiitinciitia ordinaudi, faciendi, concludendi cf decidendi, ac pacem, Deo propitio, vel
treugas prajdictas, |)Ostquani firmata fucrif, per supradictos observari mandandi, confradictores
et

ac inter charissi-

in

Cliiisfo

filiuiii

regem

illuslrem, et
[ira-rafi,

Ladislaum prselatos ac barones et ponostriim


nirsiim(|ue inter hos i|)sos
iin|)e(Ii-

consentire nolentes per censuras EcclesiastiNicolai


papate

pulos regni

cas, de (]iiibus in aliis lifleris felicis recordatio-

c(M'tas disseiisioiies

subortas essc, qua'

nis

V pra'dcccssoris

uoslri

et

quominus opporfunum ali(]uid per eos parari auf effici possit, videmus inaxinio jirasidio carendam esse fidcni nostrain, nisi reconciliatis animis, ad veram charifatem et pacem rcdiicantur. Eapropter cuiiicnti^s votuiii oninipofcnti Dco redderc, (juod a i^rincipio uoinento manifesto suut,
stri

nostris,

quas ad

mitlimus, pleuiuscontinelur,
ct siiigiila faciendi,

compelleiidi, omiiiaiiiie alia

gerendi cf excrcciidi,

(pia' i^ro

liujusmodi indiiet
eliaiii

cenda pace
tuna

et treugis, ac

earum slabilimento
et

sccuritale necessaria vidcris, seu


:

insupcr etiani piiefalos oinnes


el

opporsingulos

Ponfilicatus solemniter vovimus, videlicet

regem, pnelafos, barones


dicfi, ac alios

populos regni pra<et obtcstandi, ut

quoscumquc rcgnicolas nominibus

'

Ibid. p. 23.

IIj.

p. SO.

Cocl. hisl. Husi.

I.

XI.

quibus supra inoneiuli, rogandi

A.N.\.

TO.MIS

.\.\L\.

h.VY.N.

.\.

CALLISTI
|iro

III

AXXrS
cu-

1.

si

cnRISTI
]iro
i]is;i

1-'i;

linnor(>

l>(ii,

et po|uili Clirisliaiii saiiih^


nfjitiir,

ac
et

regni Polonia; legatione


forent.

siieci;ilitor

Jiis caiisa

miiK;

proxime ventiiro Vore,


parati sint ct ac-

|iarficulariter concess;p

Dat.

Roma;

ileposilis

(liscordiis

|ii;riatis,

apiid S. Petriim anno,etc. mcdi.v,

k;il.

Octobris,

cincli ad salutarcni lianc Cliristianoriini oxpodi-

Pontiticatus nostro
lic;B litferBe
',

tioncm, et interim luillain (juovis luodo intolligentiam, riiilliini fiediis ciim eodom Macliomoto incaiit scii roci|iiant, sed ad ipsius oxtromam
coiitiisionoiii,
siiit

(juibus

anno . Extant ;ili;e .V]iostoeidem cardinali partes se


i

ini|iosiiisse testatur Pontifex, ut criicis sign;i at-

tollorol in Tiircas,

dooumas(]ue cloro ad
:

siisten-

scmpor

f;l(H'ioso

consue\eiimt,
iis

landiim
lia
1!.

oxercitum im])eraret
auxit
-.

liiin

jiliiriiiiis

animouf, coucodontes super

auctoritate

illiiiu iir;erogativis

Do

illius in

llunga-

Ajioslolica lianim serie plenariam facultatem et

etiam polestatem. Nos enim ohligationes, pacta et firdera (lua^ciiuKiue, (|ua^ pro liujusmodi pace
vel treiiiiis induceiulis, eariiuKjiie seciiritatc et

moininit Joannes Taliacotianus, Joiinnis Capistranensis socius, in lilleris ^ ad


leg;ilione

1>.

Joannem Piccntem Minoritim


iit

datis,

narrat-

firmitalo

prrcstauda,

cacteiis

supradictis

exe-

(|uendis duxeris ordinanda. flrmanda seu ctiam


lacieiida, rata et grata liaheliiinus,

ea(]ue facie-

Joannos Apostolicus infernuntius in Pannoniam se contulerit verno tempore, cum devexo anno superiori e Francoliirleiisi conventu Hungariam adire, divinam(]ue
(]iio

lioc

anno idem

15.

mus, auclore I>omino, inviolabililor observari. Tu igitur injunctum tibi luijusmodi laboris onus et curae, ob Dei et Apostolic;e Sedis et nostram
reverentiam, devole suscipiens,
ita

studiose, sa-

gloriam in converfendis jiopulis am]ilificare jussus esset, tum eximia ab eo hoc aiino gesta Cum anno Domini mciu.iv, de ila recenset mense Novembris ipse beatus ])ator ciim sociis
:

pienler ct integre juxta concessam tibi a

Domino

post Frankfordiensem dictain Norimbcrga? ve-

gratiam exequaris, ut cfflesti tibi favente clonicnlia tuis laboribus el vigiliis, sperati pacis et concordi;e fructus proveniant, tii(|ue in liac
causa,
S.
(ju;e Cbrisli est et nostra, atterna; glori.x
coiiso(|iii

bementer in magno fuisset dubit;itionis agone (juonam se iinedicaturus conferret, aut ubi magis Cbristiano

])opulo

iiroficcre

posset,

nocte

palmam

mercaris. Dat. noina? a|uid


clc.
iticDLV,
i

Petrum anno,
26.

kal.
^

Scptcmbris,
"

Pontificatus nostri

anno

sequenfi cum ])Ost matutinum, oralione pra3missa, se sopori dedisset, vidit morteiu suaui non sub sanguinis elfusione, scd sub s;iiigiiineo labore futuram, nam miro modo ad marlyrium
fervebat.

Card. S. Amjeli in Gprmaniom ct Poloniam, necnonNicolai de Cusa in Angliam legatio.

Cum

vero celeiirando
scirc

ibi dio

se(]uenti
jirofi-

altente oraref, cuperet(]ue


cisci

(]uonam

Obeundae
Joanni

pariler alterius legationis in Geradjacontibiis, tiim in locis Tur'

deberet,
:

audivit varias in Ecclesia voces


;

mania rognis(]uo

rcsonare

Ix Hiin(^.\uiam

et

dum

])i;e(licaret in

cico obnoxiis imiiorio mimiis injunxit Callistus


(^;uvaj;ili S. Aiigoli
:

di;icono cardiinili, de

(|uo luee S. Antoniiius

Dostiuavit insu|ior

(nimirum novus l'ontifex) leg;itiiin in Hiiiig;iriam cardinalem diaconum domiiium Joannem Hisiianum, et in Alemanniam ;ul congregandum
exercitum terrestrem contra Turcos jierfidos et (juo instrucliores comjiararentur copia? ejusdem cardinalis legationi in 1'olonia gcreiuhe

inajorem Ecclesiam idem in aere ssc]iius aiidiebaf. Sic ex dubio surgens decrevit seciiiidum volunfatom Domini in Ilungariam proficisci. Sominafo ita(]ue verbo Dei ]ior Aleinanniam, et ibidein ]ilantata familia observantia? rognlaris, et reductis ad unitafem Ecclesiaj Hoinaiue (]uasi soxdocim millibus baueficorum Hussitarnm in Boliemia, etmirabilibus fructibus in Polonia Doinino concedente ])eractis de mense
plato;! ;infe

nuinus adjocluin

cst

'

Maii anni so(]uoiiti mcdlv, advolavit in

Hunga-

Callistus, ctc.

mos
et

Clirisliani

C(im te adversus imjiiissinominis liostes Turcos ad jiartes

riam, cujus natio sfatim in ipsius ingrcssu inirum in inodum commota est. Recipiebatur ab

(Jermani;e, llungari;r, ct loca iiisiTurco subdita

vicina

Sedis Apostolicir; legalum de latere

]>r;esenlialitcr miltamus, iios sjierantes te legationem i]isam eo feliciiis, danle Doinino, ad

omiiibus lan(]uain alter Apostolus, et licet ipse lioiionim despecfor sfepissime declinarct a via, iiiiil;iret(]ue sui accessus vel recessus ]iropositum, licet etiam ex quadam bonestissima delusioiie ]ira'lixuin

o])tatuin lineui s](eratami]iie victoriam perductu-

dioiu

non sorvaret

vel liorain,

necessariam cxiicditioncm reges ol pnpiilos jioleris convocare, legationoin tinuu liiijusmodi ad regnuin Polonia? el dominiaoiunia ac loca cbarissimo in Cbristo filio nostro regi l'olonia3 (]uomodolibet subdita itacxlondimus, ulomnibus litteris A]iostolicis, ac bicullaUbus tibi in prima lcgationc
riun, (]uo ]iluros
iii

t;inlain fanujiie

(]uibus expecfantes ])0|)uli suo desidcrio frauda-

rentur, et ipse ab
alienus,

hujusmodi lionoribus

fierct

niliilominus quod tioino lacobat seu abscondcbat, Deus iiromebaf, nain in ipsis in;iicliiepisco])i, opisco])i,

gressibus clerus solemniter ornatus, cardin;iles, abbatos et Ecclosianiin ])iudati cuin reliquiis Sffipe numero et cuin sa-

concessis, in lioc (]uo(juc iiuper addita, ut possis

craraento Eucharistia; non sine nuiltis luniina-

Ibiil.

p.
'

23j
Siil''

cl

2:U.

;-.

.\iiluii.

III.

|i.

lit.

xxii. c. 14. in

Sup.

p.

251,

Lib. VII. p. lUO


iiuiii.

aiJ

111.

E\l.

.ipui]

Wad.

priiic.

V- 23b.

.\iiiial.

lom. VI.

Iiuc uiiii.

43.

CALLISTI

rir

ANNI'S

1,

CIIRISTI

1'ir)r).

35

ril)iis ac |)0|)iili.s iiliius(|iu' scxus, ciiin rainis arhoriim, caiidflis accoiisis, sonantihus canipa-

l>uli(|uc
'<

aucfus poleslatc, ut controversias sedari!!, poarma in Tiircas vertenda ciirarct


:

nis, liuniilitalis

amaloii ohviam \cnieiitos,

ciini

Dilccto

filio

Nicolao

tit.

S. fctri iid Vinciila

maximis
plchcii
l)aiit,

lioiioribus, caiitil)us at(|ue tletibus ciini


at(|iie

prcsbytcro S. U. E. cardinali, ad
nostro ct Sedis
.\postoIicac

regnum

Aiigli;c

inlroducchant. Principcs, liarones, noliiles


cuni

Icgato

dc latere,

summopcrc
tanta

(liliy^chant ct

hoiiora-

salulem,

etc.

(jiiorum

mulliliulo

coiilliichat

ad

eum, ut nonnisi
"

lalissimi

caiiipi

aul

maxima

platca (M)s cap(!rc valcrcnt.


Ciiin

Ciim tuain circiimspcctionem i)ro (|ua!rendis iiii|)Iorandis(|ii(! auxiliis adversus impiissiinos Cliristiaiii noniiiiis hostcs Turcos, fiiii
occiipalii

proponerct
h(U';u,

iiiis

partihiis popiili
iiiiius

vcrhum, a rcmofissivenientes non ut ad scrmoeis

insigni

(^onstantinopolitana

urbe, ct
(|uc-

miillo ciiiore

Iiumano

in ea, interque alios, im-

iicm

scd

faiH|iiani

ad

maximam
:

pciiiloiio miscriihilifcr cffiiso, iinivcrsiim


(juc

indul^icntiam catcrv.ifim currcr(!


iicc

\id(d>aiiliir
stii

miruni,

cuiii

^iislala

ciill(M|uii

diilcc-

diiic, ct piiritalc

sciMiKiiiis, ct

ddctriiia saliilari

iiomcn Christianiim se dclcturos clatis iniriim iii modum verbiscomminantur, ad rcgnum .Viiglia' transmitlimus, pcr divcrsas tamcn provincias
transiliirum,
|>ricdictis
iioiiiiiillis(|uc

p(!rccpta, ncciion miraciildrumclaritudiiic apcr-

in locis

et

tissime visa,

omncs

iii

cjus admirationem vcrvitia,


iii

regno

tcrcntur

fulminahat coiitra
:

virtutcs(jiic

intcllcxcrimus,
urg(!iitil>iis, iicc

(|uibiis

dissensiones et perscvcranlihiis
bella

vigerc
at(|iic

iiiserehat

clariis af(|U(! yratus

omiiihus crat
(|ui

rcgcs, nec pnclati, iicc princiliccl

cunctis priiicipihus; et beatum sc |)utabal


v(d

pes,

nec populi,

cupientissimi essent, tuis

niodicum

ciiin

illo starct, vel

cum

eo

lo(|iii,

consiliis, cxliorfiifioiiihiis ac

monitionihus

satis-

aut ciim aiidirc potiiisset; sempcr tanicn in

liu-

Jusmodi
lis

lioiiorihus, sibi
:

invito exliihitis, liuini-

faccrc posscnt, iicc pctita aiixiliii suhiiiiiiislrare, ad ipsain in primis tam necessariam iinlu^Iantes

cordc dicehat

Ann nolm,
ijloritim.

Domiiic,nonn()ljis,

paccm,

ct

de

tiiis

sapientiir priidcntiic^iiic

ma-

si:d

nomini tno da
"

giiifudiiK!, indiistriiv

clarihilc.rcrum agciuliirum

Et curn

tunc esset in

regno,

esset(|ue

ipsius rcf^ni guhernator ct defensor illustris do-

expcrientia, vihcque integritate, ac aliis multiplicihus virtutiim donis, quihiis pcrsonam tuani
.\ltissimiis iiisignivit, gcrcnlcs in

mimis .loanncs dc

Hiiiiyad, tantani istc dcvotio-

Doinino fidutui con-

ncm
l)ci

paritcr ct

amorcm

concepit

iii

ipsum virum

ciain spccialcm, ac sperantes,


silii

quod pcr

fratrcm
|)r()

cum(|ue

de Capistrano, ut (iiicCrcgno esscnt traetanda tam in se.loaiincm


iii

magnitudincm dissensiones et discordiic Iiujusmodi ad pacis dulcedincm dediicentur,tibi


rcgcs et subdilos coriim partiiim quariiiiiciim-

crclis (|iiam

piihlicis

diidis

i|)se

cum

aliis

haronihus huuc vocahant, admittebant, profercbantciue, nihil sine suo consilio agere volentes.
Post miiltos
su;c fcrvciitissinuc
i>ra'dicationis

que, per (|uas

ihis,

aut in quibus legalioiu!

fiin-

geris, ac circumvicinis et undiqiie adjaccntibus,

nostro iiominc, ad
hortandi,

sudorcs, post uhcrrimos fructus pcr Uungariam mirilice perpctratos, favore ipsius domini Joaniiis

pacem ct muliiam concordiam moncndi et requircndi, ac Iiujiismodi

conlulit sc ad |>artcs Transilvaii;is, ad Valact

discordias et disscnsiones pcnitus tollciuli ct rcmovciidi, cl su|icr ipsis iimiciihililcr judicandi,

chos, lliissiaiios schisni;iticos


i|iiihiis
iiiilli;i

l';itarcnos,

cx

pcr spiiliiim
sii;i

Iriiini

mciisiuin,

undccim

|>r;c(licali(iiic

susc(;plo

haptismo ad
cliiim
iii;ii;ili;i-

uiiihitcm ct ohcdicnliam s;icrosaiicl;i' liO!ii;ina!


Ecclesiae

dccidcndi, pacisccndi ac compoquoque ipsam ct concordiam, seu Ircugiis, si pax ficri non potcrit, pcrpcluo vel iid tcmpiis, dc (|uo tihi vidchiliir, tractandi,
tcrmiiiiuidi,
iiciuli, piiccin
liiiiiiiiidi cl

reducta

suiit,

(|U()riim

coiicludciidi,

iu'

pro iiisarum pacis

siruiii ct f;iut()rcui
l)it;itionis
iii

post coiiihuslioiicm su;c


ct

cl

trcugarum

coiK^lusioiic
qiiic
tihi

forma

inviolahilitei-

lluiiy;i(l,

siiorum hoiioriim di-

obscrviiuda,

cii

visii

rucriiil iioslro el
iii-

rijptionem, sua disputatione

conviclumpuhlicc
iii

Ecclesiffi Romaiiii'

iiominc promitlciidi, ac
i|>s;iiii,

corani

h;iroiiil>iis ct pr;cI;itos
h;ipli/.;i\it
".

hirnia Ecclcsi;c

supcr
infra,

iios el

Kcclcsiiim

proul

liia!

pru,

liomana' Itiuhc

dc asscnsii rcvi^rcn-

ilciiliic
"

vidcl)ilur ncccssariiiiii,

ohligiindi

el

dissimi doinini legati

.lussiim

proximo anno

conccdimus auctoritate Apostolica


iiiiiio,

ha-

hcaliim vinini a Callisto p;ipa sacr;im mililiam iii Tiircas |>roiniilgar(!, siiisinu! prccihus spccla-

riini scric filciiariiim

facultatcm, clc. niit.noniic


ctc.
iiostri

apiid S. Pctriim

mciu.v,
iiiino
i

.\II

kiilcnd.

hilcm

piilcli(!rriniam(|iic

victoriam

di! .M;ili(>iiict(!
:

Octohris,

1'oiililicatiis

.Missum

impcratoic pcpcrissc, poslca vidchimus nunc r('li(|uas a C;illisto dccrctas Ieg;ifioncs pcrciirramus.
i". \{\ coiicili;iiul(>s Aiiglos ciiiu Callis iiiis-

ea dc causa Alaniim cardiniilcm in (Jallias proximo anno diccmiis. Icsignati quoijuc pliircs saccrdolcs (|iiicstorcs fiicrc ad colligcndas pro
'

sacrie cxpedilioiiis

sumptibus dccumas,

et pias

susestin HriliinnianiNicoIauscCusa tit. S. 1'ctri ad Vinciila pr('shytcr c;irdinalis, amplissiniii(|ue


'

fidclium clecmosynas. Ne vero pecuni;c in alic-

'

Lili.

11.

p. 2.47 ct J40.
-

I.

111,

[).

.id

,.1

J51. el

!.

v. p. 31,

H,

l.ib.

111.

|i.

lixi.

67, 71, 89, 119.

36

^.VT.I.TSTI

ANXr^

1.

CHRISTI

'i5o.

nos sordidosvfi iisus aMMterciitur, dcdil niaudata, ut in principis Ecclesiffi sacrario scrvarcn-

britate.

Deindc nonnullis fralribus nostris vencilliistribus

rabilibus aliisiiuc prslatis ut clarissimis regibiis

tnr

pluriinis

scris

ol)sifrnatfP;

qua de

rc

ad
',

piincipibtisque

et

strcnuis
de-

loanncni

c (airlc

Diuninicannm

data' littcra'

l)ro])ugnatoribus, necnon

omnibus

jiro fldci

(|uibus jirotitetur Pontirex statuisse

quindccim

lensionc imgnaluris, scrvata

trircmcs in liostcm inslruere, vcl si classis ab aliis ornarctur, sumptus a se in illam faciendos
in terrestrcm 28. Clasai Ponlificix
coitensis

excrcilum impcnsurum. pnefeclus Pctrits Tarracum muncre cardinalis lefjati a laterc.

verborum solcmnitate ac tenore, devote atque venerabilitcr afflgere e.xemplo nostro valerent, plcnam Scdis ApostoliciC auctorilatcni dcdimus facultatem(iiie.
"

eorumdem

Quo quidem opere


signacula

solemniter, et

magna

IJrgcbat
sis,

pmro summa
in

ncccssiias ]iaranda' clasiiunc

ejusdcm

cum

iMaliomctes insulas.Kgci maris dcvasta-

suscipienlium devotione ]icracto, ad reges, duces, princi])es, dominos,

ret,
lias,

ex|)Ositis(iuc

coiitinentcm copiis
rcpcnlinis
a

nunc

alias oras

excursionibus
Caliisto

vexaret. Pra'teclus itaque cst

fonti-

ficiEeclassiPclrus archiepiscopusTarraconcnsis, at(|uc lcfjati Apostolici c lalere munerc auctns,

communitatcs, fldeles, vereque Chriad hoifandum iiicilandunuiue et legatos ipsos et alios iiuntios nostros hinc inde dimisimus, iiiliil corum. (pia' taiita in re fleri
po|)ulos,
slicolas,

neccssitas ac rei exigil mannitudo, prcEtermit-

jussusque
conlentionc
ris

Oiicntis
tiicri,

Cliristianos

omni virium

tendo. Qii*

cum omnia

fclicilcr

votiveque no-

datis ad ciim suljjcctis lillc-

l)iscum Dei adjulnriii procedere ])rospiceremus,

ipse, dccrctis solcm-, in (|nilius narrat, ut nibus siipplicalionilius, irakim (.bristianis ob eorum tlai;itia Lcum placarc nisus sit, dein lcgatos cai-diiiales, coiiccpta ad id prccum for-

cinsdcm omnipotciitis Dei


pulsi, quia

et

noinini nostri Jesu

Christi gratia S])iritu sancto intlanimante

comperfldumTurcum atque caninarabie

ctfcratiim. maritimis (]uo(iue auxiliis, a?dificata


al(iue construcla nini
las .^igei

mula, suis inanibus crucissvmbolo insijjnivcrit, Inm rct:cs principesquc ad sacri fa-dcris ineundam socictateni in Turcas sollicitarit
:

evigua classc, nunc insuatquc lonii mariuiu, iiunc contiiienparli;

tem, qua cx

marc hedi

])osset, a fldelibus

Veiicrabili Iratri

Pctro arcbiciiiscopo Tar-

habitalain invaderc, diri])ere, impugnare, vexare,

raconcnsi, salutem, etc.


<i

Dominici

jiicgis ovili,

(]uanquam imnie-

riti,

diviiia

])iovidentia iira^sidentcs,

dum

capta

Conslanlinopoli

atqnc

omni

vastata

feritatis

immanitatc,

])ollutis

ac jnofanatis spurcissime

omni maleflcio denique ac Barbarica crudelitate vastare intcUigcreinus, ut ea quoque ex ]iarte, Dominico gregi auxilia pararemus, ciassera etiani niinime aspernandam tediflcari exoncrarique mandavimus, qufe insani ac ])erfidi
liostis furori ojii^oneretur,

sacrosanctis Ecclesiis, ct sanctorum vcncrabilibus rcli(iuiis canibus porcisque objectis lace-

egregios atque opibus

validos Christi Udcles, qui


classes

maritimarum rerum
ut
ifisi

randisatque proculcandis,Turcosvesano fnrore, Iruculenta barbarie, in Christum Uoinini corcui nibus erectis ad nominis Christi Jesu cadestia ac tcrriistria cuncta genutlcctuntur, et troj^hei crucis viviflcai pollulionem, contami,

scieutia potentiaiiue pollercnt,

pariter

adoruarcnt invictissimas admonendo. Ctcterum de pncfato, ac nostri! et Roman;e Ectota

clesia' classis ca])itaneo

mente cogitantes,

nationcm, ])rofanationcm, nccnon ])oi)ulorum Christianorum eversioncm, lerra marique ingenli multitudine beHalorum congregata, miserabilibus at(|uc horrcndis noslrorum calamilatc,
direptionibus, vastitatc, ])lanctu, ululatu, Ircpiincendio ^chi trucidatione fuga dationc
,
, ,

atque ciarissime perspicientes ejusmodi virum eligi oportere, (iiii maris scicntia atquc expericntia, gubernandi arte, regendi consilio, belli gerendi industria, animi magnitudine, humani(atc. |irudeiitia.
iii

auctorifatc ])ra'staret, tua nobis

iiicntem sfatim fialernilas vcnit,


",

qua'

cum
<c

ridius modii ciiiiiiiciatis chiccat


tiibiis nostris frciiiieiiti

cl iiifra,

fra-

ferriquc prope

oculis ccrncrcmus,

intriiiseco

consistorio congregatis,

cordis dolore contacli, primum, ut fas csf, orationibus, lacrymis, coiilritione, pro nostra ct
Cliristi

ciim dc tua intcr eos iicrsona exorsi essemiis oratioiiem, ab omnibus constanti et consono

fldcliuin

salnte

impetranda ad
])eccata

Deum

sermone graviiinc testimonio,


consiiio

luis praefatis \ir-

simplicilcr convcrsi,
defleviiiiiis. iitciuc

amare
iios

communia
converti di-

tutibus honoriflce commciulatis, de

eorum

te

ad

Dominus

atque assensu

nostrcC

et

prffilibatge

gnarctur olisccravimus. Ucinde Spiritu sancfo ]iropitiante ac suadente, uiunimine vcxilli Criicis
salutiferse

Ecclcsia; classis
ct

jam

instrticta-aliiuc pra^iiaraliE,

humeris dilectorura flliorum legato-

riim nostrornm ct A])Ostolica> Sedis dc laterc prius nos ipsi, ac fortiuiu virorum magna cum

dcinceps instruciida' afiiue i)ra'i)aran(la' fecinius, constituimus, ac etiam deputaviinus iira"fcctum atquc ca|)itanctim. lcgati Apostolici de lalcrc tibi omui sullnigiu ct votis proptcr tuo-

Dei reverenlia timoreque, afflximus

vcrborum ad
1

lioc

cum solemni munus com])ositorum cele-

rum mcritorum exigentiam


atque facultatc,
])ra'cmiiientiain
j

atfributa potestatc
cffiteros

ut

prajfer

honores

Lib. 111. p. j9.

Lib. XIX. p. 2.5S.

dignitatcm ac praerogativam rcliqiiis pra'fcctis ac maritimis capitaneis dari

r.\r,r,isTi

rrr

.\\\fs

1.

- cirRisTr

\'i:^:>.

37

(()iisii(!t;irii,

s|)(!ciali

t(!

[irixiloj^id iKiiKiiarciims,
(|iio(|iic

iialcaiiiiiii

(|iisc(i|iiiiii

iiiiiiicn;

|icrl'iiiigi

iitcum siinmiii omiiioas nrohitale, paii


auclorilatc |Uicstarcs.
2'..

jiissil

' :

V^Micraliilihiis tralrilms |);itriarcliic .Mcxaii-

Krjid Dci omiiiiiolciitis cl

Itdiiiiiii iio;il)

stri Jcsii Clirisli,

ac sancti Spiritiis
iii\oc;ita,
;ctcrii;c criicis

iilro(jue
Cliri-

drino ct oiiiscopo .Miijoricoiisi saliitcm, clc. (liimciiarissimiisin Christo tlliiis.Mfonsus,


Ar^igoimiii ac
plissim;i
i;;iu(li(),

proccilciitis

pr(ipiti;itii)ii(!

(]iioil

iitiiiis(|ii(!

SiciliaM'c\

illiistris,

;iiii-

sliiiiio iiomiiii

ac

dccori, ct iiohis
fi(leliiiiii

iiomiiiis sui

tiliiii;i,

ii(istro(|iic

siiiiimo

sanctffiquc

Kom;iiwc EcclcsicE ac
tii;c(|iic
sit,

po-

ac
,

Idtiiis

piipiili

Cliiisli;iiii

;il;icrilate

piilo, tihi(|iic
lcli\

(Idiiiui

pcrpcliiii

lidimiii,
i|ii;is

;iiliiiii';iiiili

(irlliO(ld\;i'
iil

lidci

/clo

iiilhimmatiis
Cliristi

ac

l;uistuiu

tii;iriim

\irtiiluiii,

\cliciiiciilcr,

dccct,

iiidi^uiiins

cl

iio-

piiiild aiitc

cnmmemoravimus,
lihi

m;i\iiiiii|iic iiiiii|iiii(l

luiiiis Cliristi;mi, ;it(|uc ctiaiu s;icii

trophci

salii-

iicris
iii

(|U()(i

trihiiiiims, jiir;iiiiciiti((uc
pra'stitisli,

tirccc crucis,
;ih illo

imdc

tidcliiiin vit;i cm;in;ivit, dcciis

iidstris
tihi

m;iiiil)iis
iii

Cliristi;iiidriimdifll-

harharo

ct pcrlido c;iiic Tiirco

orc exe-

que
dcri!

ea parle

cxlremis lahorantium
s;ilutis
iii;i\iiiio

crahili i^oUiii, li(irriliililiusi|U(' tlagitiis, ac


dciiiinu! scclcri! ct p^irricidio
sil aiixiliuui ll;ij,Ml;iiiti

omni

cultiitihiis

commciidatic iihiuc compleclcrc


nostric
at(|U(>

miuiior, ii^f^rciiiiimo
(hiliiiu

contaminari, scse
iU!

miiiulo,

iiuiic

iiiaxime

tihi l(!licis

ac pricfatiK Ecclesiae classis

[iricfccturam

capitancatum, Christiqiie ac

corporis sui venerabili atqne invicto i)ropu|,qiaciilo, virilmsque totiiis inclylic


lictanti ohiatiis

crucis el (;iiristiaii(iriim jicrlidos linstcs, spiircos,

siuc ditiniiis, ctfcralic

illi

hclliiic

nccursiiriim, ct

immanes
illis

ac Iruculciilos iiarharos, niimi-

sanctiB (jaicis (iefcnsuruni majeslatem, ideoqiie

nihus

adjuv;uitihus, (|uorum auctoritatcm,

nohis
al(|U(!

piis votissiippliciivcrit,

iit

cjussacrosancl.T

dif^nitatem,

decus,

vcucralioiicm,

miijcstiitcm
profi-

Crucis, ciijus iiumen

sempcr mcntc vcncralur

ac fulgorcm
cisceris
:

(lcfcnsurus
igiii,

cxtensuriis(|uc

adorat,

in

mcmcnto

fcrro omiiique iiiale-

munimeiitum
sima!, et noiiis

liumcris siun;iciilum eidein ac pr;T'l)crcmus; nos i|)sius lioneslisiic

licio, injuriii ati[uc

vexatione fore (lcvastiuuios;

(^liristi

(idclium popii!n opta-

ct iiostram ac pra^fatic EcclcsiiC


iit(|uc

hcncdictioncm

tissiniic |)ctitioni proiii|)tissiinc iimiiicntes, tihi,

opcm, ac Christianorum [irincipum popuiorumqiie aiixiiium rog^itantes miseras ovcs ;it(|uc dcsdhitiis, luporum piciic faiicihus dcvor;it;is, iiiin snluiu iu pricsens tempus, scd in pcrpetiiiiin ah omiii paganoruin periculo iitiiue tcrrorc liliciiindiis iiam uos tihi, cl priiicipcs,
:

fratcr patriarciia, aut


priTpeditiis,
tilii,

si tu

casu (|iioi)iam fueris

frater episcope, de .Aposfolica'


polcslalis,

S(!(iis plciiitudini!

dmiiimod;im daniiis
quiiiii[)rimuni

aucturitiitcm

atque facultatem,

regio (iignissimo desiderio salisfacieiKii. Igitur omnipotciitis Iei fclicissime ;it(|ue fiiustissiaie

nequc auxilio dcerimus nequc consiiio; etDeus ipse omnipotens,


ac populi oiuiies Christiiini,
cujiis agitur causa,

Udiuine invociito,
(;iiristi;iiio (orbi)

(jiiod

et

vohis, ac nomcii toti AragonitC coronic candidi^Alfoiiso

cujus ctiam sanctissiiuuiu


si

siiiuc,

atijue

liiiic

rcgi

tlorcntissimo,

susccptum
te

est opus, te tautadiriget fclicilatc,

[i(!rpctuo
tro|)lici

hoiium,

t'clix;ic

cognoscere, at(|ue iii saiicto limore gulicruarc, iii virtiitunKiiie hiimaiuirum


voiueris ipse

crucis

[iriiis

sit, vcneraiuli pelenti rcgi confer insiu-nia,

faustuin
oniiii

dcindc utcniiu;
dillcr(!iili;i,

\i!striiiii,

ac (ii\iii;uuiu siuiipcr dirigcrc modcriitiiiuc, ut

(iuil)iisciimi|ii(!

prorsus amot;i devotc poscenlihus


et dignitatc,

inde miseris Christi fidelihiis nunciaboraiitibus


in

pro Christiani [lopnli salule

ac sna-

cxtremis

saliis, tihi

lioiior

immcnsus,
glori;i

iiohis

liclitia iiicrcdihilis,

Altissimo
etc.

luirvcnict,

ictcrna gloriii militaliiris liominihus, (ludcumiiiic [Uiccminctitiic iic (li"^iiil;itis

rum animarum

qui
iii

cum

i''ilin,

et

Spirilu

s;iiicto

vivit et

reguat
aiiiid

picTfuigeant gradu,
tis,

cadcm
j;iiii,

auctoritate coiifera-

sicciiia

sem|)iterna,
iuino

Dat.

iJoiUiC

(|uihus

omnihus
iiuixiiud

ct siiigulis iios i|isi

cx minc
coii-

S.

fclriiiu

miiicsimo qu;ulringciitcsiiuo
.

animn

desideri(i(|ii(!
iit

Dco

propiliiuitc

(|iiin(|uagcsimn (Hiiiilo, \ii kal. Octdhris, INnitilicatus nostri


30.
/ilionstis

fcrimus,

;ic

amio

lerra ct nuiri siih


excitati

taiita

lohuslissimo excrcitu dcfcnsione ac iiuminc


cx[)ii-

PoiilificUs

exhortutioin/jKs

Al-

congrcgato, pcrtida iutidclium iiarharics


gnata, eversii
at(|iie

rex Ar(i//oniiin
sif/nunfur.

et P/ii/i/ipifs diu- liuv(jun-

din'

rruce

contrita discat

omnium

re-

Excitatus

Pontiticiis

rum

iiiiiiortatioiiihus,

religinnisque

contra

Ttircas
Al-

dch-ndciidic acccnsiis studio, ut vidchiitiir,


fdiisus
cis

Ariigonum
:

el utrius(|uc Siciliic n!x,

cru-

Deo, et Domino nostro Jesii Cliristo, et sacrosanctu! crucis vcxillo dare gioriain cl hoiiorcm, (lui tritimpli;iiis rcgiiiit ia liccula sa;ciilorum. Cictcrum vcrhnrum ordincm atqiic
opillci

signiim induerc atque cxercitum ductare prse


tiilit

soleninitatem, (|uihiis
viviticic crticis

iii

liciicdictiniiil)iis

;illj-

sc

(ujiis

|ii;i

cdusilia Cdiuiiiciuhivil

C;illi-

gcndoriiiii hiijusmodi s;icros;iiictorum sigiiorum

stus,

ac
aliis

|i;itiiarcli;iiii

Alcxaudriimiii tuiu
uiilitilmsquc

rcgi,

tum
nuiu

iiroccrihiis

profcssiiris militiam Siicrum i[isuiii


ritii

religiosam crucis sigsi

pliim
illis

cum

nos i|isi iisi siiiiius, vohis exempricscntihus mittimiis, ut et vos ipsi


tot;i

eisdcm

dc^otidiic \('ncr;iliiiiidi miijc-

sdlciiuii

cnulcric jussit

vern pai

triarchaquopiam priEpeditusimpediinentoesset,

Lib. .\ix. p.

isi.

38
slalis Dci

CALLISTI

III

AXXUS

CHRISTI 1455.

anlc iiirnlis vcstra' (iculos iirnposita


ailliiliila

fori!

ctdebitum qnod,

sicut

illi

majoris nominis

ainplitiulinc nlainiiii,

niaximn.
S.

iii

<lc-

fitnlo

decorantur, sic eliam

et potioris

cet,

revereiilia.

Ital.

Koiiia'

a])iul

Pclriiin

lioiioris prairogativa la^tari, auctoritafe

debeant Aposloet ordi-

anno, ctc. niiilcsinio (|iiailringentesinio (|iiiiiquagesinio (|iiinlo, iuidieidus Septembris, Pontificatns noslii aiiiio
.i\.
i
.

lica et ex certa scientia

volunuis pariter

namus quod, dnm,


ali(|uis

(iiiando, (|uoties et

quandiu

de latere legatus bujusmodi prtedicto


legalionis et usu facnltatum
desistatis,

etiam arma religiosa' in Turcas miiilia\ acceitto e manibus Joannis tit.


Consccrarat
'

exercitui prresentialiter intcrfiierit, ab cxercifio


oflicii

bujiismodi
plena-

Sancti-Slepliaiii in Ccelio-Monte presbyteri car(linalis


ilux,

peiiitus

eo se

al)

inde absentante,

criuis symliolo,

IMiilippus BurgiuKliie

coiicessam vobis potestatcm


S.
111

postmodum

cui

jam ante

iNicolaus plura ad conficien-

rie resumeiit(!s. Nulli ergo, etc. Dal. r>oni:e apiid

dam eam expeditionem


listo

concesserat, quaj a CalIn primis indnlgentiaaliis

Pelriim
kaleiid.
aiil(!in

aiiiio Incariiationis l)oiiiinic;c .hcdliv,

rum

conrirmala fnere prfcmia tnm ei,

-.

Jiinii, 1'ontificatus

iiostri

anno

tnm

cruce

sigiiata

rt

IMiilippus sacro

bello alferius bclli

vexilla secutui'is iiroposiUx!, ipsius difio patro-

metii

et

cura

solutus vacarc posset, INinlifex

sacerdotiorum cinio A|iostolico in universo rescrvarentur orbe vectigalia qucC promissa biennalis ac decuma ex censibus Ecclesiasticis in ejusdem principatu redigenda tributa. Concesserat ctiam iNicolaus sacerdotibus et clericis l'liili|)iii ducis signa secuturis,
:

commendata

ciunpositEe inler

eum
'

et

regem Francorum

jiacis

pactiones firmavit
',M.

OrioitaliltKS coJoniis (jravia

mala immi-

)K')it,

(liis.

faventibus prrncipum Christianorum discorInter hicc fama, quic anlea pcrcrelmerat,

Tartaros Turcas(|ue,
Ciitlam

juncto iirinoriiiu bcdcre,


miiic

ut

arma induere,

ac

siiie

ullius irregnlaritatis
:

Genuensium coloniam ad

Ponticum
:

labe Turcas confodere jiossent

quod

a Callisto

eripere Cliristiaiiis constitiiissc, magis invaluit

ratum liabilum

etiam ei ara? subductilis usiis, necnon sacerdotis ad expiaiidam conscicnliam deligendi jus datum. Deni^iiic
est.

1'ermissus

ad (|uaiu averlcndiim cladeiu


Ceiiiiensis reipublicse clientes
copiiis ct

omnes ad comparandas
Callistus
:

sacram

niilitiain

snscipiendam, sacris

Joannes
scopi, ut

Tiilleiisis et

Joanncs

.Vtrebateiisis

epi-

propositis iiidiilgeiitiis. excitavit

dux ipse poslulaverat,


:

in castris legati

Dilectis

filiis

protectoribus

compararum

fuerant designati

(|iiod
'

munus

iisdem demaii:

S. Grcgorii civitatis
stoliciiiu

Januensis, salutem et Apo-

davit subjectis litteris

Callistus

benedictionem.
ia desideriis cordis nostri illa pr;eciut,

et

Venerabilibus fratribus Guillelmo Tullensi Joanni .\frebatcnsi episcopis, salutem, etc.

Cum

pue versetur cogitatio,


consilio
fieri potest,

quantnm liumano

Dudum

papam V

per felicis recordationis Nicolaiini prcEdecessorcm nostrum ex tiii facta

nefiindissimis conalibns in-

fidelium

resistatur,

episcopi Atrebatensis relatione percepto, qiiod


dilectus filius nobilis vir Pliilippus diix lUirgiiii-

(|ii;erimus, (|u;e
ct

ea libenter ordinamiis et ad defensionem Cbristi tideliuni,

repressioncm dictornm infidelinm spectare

Macbomctiini Christianae religionis liostem cum magiia geiiliiim multitudiiit opponere, ac illum possetenus
diae

se

adversus

inipiissimum

videntur. Cuiu fide


luiis

dignorum

rclatu iiitellcxcri-

inliumanissimos Cbrisliani noniinis liostes Turcos, et Tartaros unanimi consensu deliberasse


et

impugnarc

otVcrebat, ideni prtcdecessor

illiiiii

iii

statnisse

|)i\Tclarain

urbem

Capliiim

sigiiiim executionis

assnmpli propositi criicesignari mandavit, vosque iit sibi vcro consilio et opere in stii excrciliis directione assisteretis ad Enropa; ct alias inlidcliiim partes, |)eri]uas exercilus ipse transirct,
inissos, et
gati
iii

aliaque loca Orientalia dominio Jiinucnsi subdita, de proximo invadere et orcnpare, ut fideles ex illis partibus eriidicent, vos(|ue ad civiliitum
et

ciulein exercitu legatos


le-

vestrum (lucmliliet cuin potestate


iisiine el ipsins et
fecil, conslitiiit

de laterc

Apostolicie Sedis
ac etiam dcpiita-

beneplacitiim
vit,

ac vestras voieiis lionorare personas, certas

vobis facnltates conccssil, prout in diversis siiis iiide conlcctis littcris plenius continetnr. Cuin
aiitcin
iios
,

defensiiuicm, terra iu;ipossibilem faccre inca'pisse, rique provisionem in qua maxiniis expensis opus est, iios (|iiaiitum possiiiniis i\v tliesauro Christi Jesu Domini ct Siilvatoris nostri vobis providere volentes, universos et siiigulos nationis Janncnsis, et snb eodein domiiiio (d protectione degentes ntriusque

locoruin

eorumdem

sexus, etiam clericos seculares, et regulares,


iii

qiii

diclo pi';edecessori
feliei et

Doinino
votixa c\-

pcriiiillciitc,

successimus, pro

|jcdilionc liujusmodi iiegotii ali(juosdict;e Sedis


i\v
(|iii

lalcrc lcgatos interesse aflectemus,


(diistilulioiiciu,
laciillal

nos

igitur,

depulationem

et

concessioiio-

tam alibinbicumque tcrrarum babiliiiitcs, vel iicgotiantes, ac omniiim ct siiignlaruiu ripariarum, civilaliim, insularum cl l()C(uiiiii pncfalo dominio subditoriiiu incolas ct Ihibitiitorcs, ciijuscumque dignitatis, status,
dicta civitate,(|uam
giiidiis,

iiciii

Iiiijiismodi

bodie per alias

ordiiiis,

coiiditiiuiis

ct

pr;c('miiiciili;c

stras littcras conlirinaviiiius.altendentesdigniini

existaut, etiaiusi particularia obtiueant domiiiia,

j.ili.

XM.

|i.

1,

J.,

:i,

't,

b et H.

Sii[).

p.

1.

'

lli.

|i.

7.

Lili.

.\i.x.

p.

ni.

Uili.

I.

|i^

vi

n\.

c.vr.i.isTi

iir

.wNis
ac.

flllUSTI
o|i|iiigiialioncm
([11(1(1

K'!")").

'M)

i'oriimf|iH'

siili(litns,

vasallos
nt

o( IViidalai-ios,

iicrtiiient, in

nos
([iios

est

reditura,

iiohiles viros iiiarcliimies, coinit(;s, doiiiiiios. ac

ila lore, ihiii

vaiio rninore, scd certis aucto,

oinncs
sexus,

ct

siiif^ulos

[)i\Tlerlur
ct

ulriiis(|iic
.laiiiicn-

liliiis

c(ini[ieiiiiiiis

contra
sed

im[)etiis,
(!t

iil

coinnieiKiationi

[)rotcclioni

[lerstarc [lossimiis, (idelis ([iiidem

constaiis

sium rcconimissos, iiccnon quoscuiiHiiic


sis,
liiin,

l.iincn-

aiiimus non
nosti-fe ?

dt!S[ierat

quotffi

sunt vires
Cliristia-

Terdonensis, A([ucnsis, ct Altensis civilacaiiiiiH[iic


(li(i'ccsimi iilriiis([ue
iii

quonam
parva,
ciijiis

paclo sinc
([naiiti

communi
sit

se.vns,

ut

iinriim aiixilio
(jiia'

tam niodica colonia


lanieii

defeiHleliir?

|iia'rcrlur, ohsccraniiis

loniiiio, ct [ler viscera


al(|ii(!

licet

iiiomenti,

misericordico
([iiirimns,
riini
iit

Itei

nostri exlioiiaiiinr

re-

oniiiiiiiisCiiiisiiaiiis liaiisniariiiis liaud

igiiotum

[iro ci\ilaliiiii, iiisiilariim,

et

locoet
la-

putamiis

riiiiia

|ilurinios

in

eamdeni

sii|ira(licloiiiiii

(lelensioiie, aiixilio

seciiin fralieret
In lantis

calamitatem.
igiturnostris et
alioriiiii Ciiiistia-

\ore o|)|)ortuiiis velint personaliter, sivc de honis


el

tacultatihns sihi a

Doo

coll.itis

larpa manii,
a

('t

noruin
(iivina

[icricnlis

ad vcstram
,

saiiclitateiii safiieniioii

lihenti

aiiiino [iiovidere,

rece|itiiri

iiiissiino
iii

(issiiiiam

eoiifiigimiis

([iiam

diihiianiiis
teiii[i(iic
,id

leo iioslro
|)ra'senti

honorum omniiim remiineratore


ahundantiain ^ratiarnm
,

providentia lioc potissimum

s.tcuIo

et

A[i(ist(ilicam
et

Sedcm assumpfam,
iiniversaiis

ut suo
,

ini|iiiisii

[lost liiiittim

liiiman.T conditioiiis ciirsuni, glo-

ancloritatc

(idcs

et

Christia-

liam
siiiia

iVelicitalis teterna>, etc. Pro[)osuit am|)lis-

norum decus
obsecrantes
,

instauretur.

Apud eamdem, quas

indiilgentiarum prTmia
sacri

iis,

([iii

stipem

in

snmptus coiiferrent. " Dat. Uoma' a|)ud S. I*etriim anno Incarnationis DominicT .MCOLv, X kal. Maii, l'ontilicatus nostri anno . 33. Adulta .45statc Maonenses et Chienscs,
helli
i

prTsens necessitas exprimit, preces fundimiis ut causam nostram et Cliiistianorum foveat, copptnm o[)us ne deserat, Christiani concitenlur, snmantnr arma, qiue si non
ita

ciim helli sacri consilia in Occidente senescere, Turcicam vcro [lotentiam ingravescere atque
,

statim inferri terra mari([ue [lossunt, at saltem maritimi auxilii non denegetur
,

illiid

tantisper hanc paratam


tineat, et

cxtrcmum Capha* periculum


iias litteras
'

injici

formidarent,
ciirarct,

nos

salvi

quo vim ferus liostis conesse possimus luec ita fieri


:

ad roiiliticem, ut auxiliarem exer-

citum contralicndiiiii ([uaiildcyns


sere.

mi-

Maonenses

civitatis et insnla; Cliii

Komano

1'ontifici, etc.

non niaximi lahoris esse putainus, et A[iostolica> auctoritati noii diflicile. Conservantur autem non Grfeci, non schismatici, sed Italici generis antiquissimi Christiani, qui sempcr sacrosanctie Komana' Ecclesia? pio allectu et dediti et obsequentissimi fuerunt, in pericula [iropulsantur.
csset, nt

Elsi

videmns, beatissime pater, maximis

nostris pericnlis nos objectos fiirori .Macliometi

quorum tutela aliorum Unod si ea infelicitas

Turcorum regis, qni in onines Cliiislianos [iromiscnearma sumpsit, liucusque tamen quadam
animi alacritate sscvas
illins miiias, et illata [dii,

tam

perirent,

just;e [ireces apud Christianos deJesum Christum Dominum nostrum

jiidicem invocamus, vestram sanctifatem festan-

rinia inala iiieo pcrferehaniii

([uia certaiu coii-

ceperamus spem Christianos, clade tam nefaria accejita, |)ia arma sum[)tiiros, et sumino coiisensu ac faciliore evenlii liostem intidelem ati^iie iiiminm insolentem o[)[)ressuros, cumque in
dies graviora ab ipso
noii aliter
iit

nos iinpie a sociis Cliristianis destitutos, us([iie ad extrema pericula pugiiaturos, paratissimi sem|ier omniliiis ohse(|niis heatudinis vestr;e, ciijus [ledes liumiliter exoscutes,

pro fide tamen

lainur.
:U.

ca[iiti

nostro imminerent,
(jiiaiii

Ex Chio die xiv Augusti .hcdlv . De tantis iiericuIisOrieiitalihus coloniis


certiores
',
,

([iioddam

eadem soliti cranius [lendeie, coinmnne Christianoriim


,

iiicila-

menluni ad vindictam accelerandam ([uihiis rebus spein nostram foventes omnihiis artihus
el prtesidiis

contra ejus vim nos muniehamns.

Sed,

heu

nimis longam spem


dilata
!

(I

Christia-

norum arma nimis


et

Si((ui(lem

omnibns
iiigens vis
,

lacti Cenueiises ad adducto in discrimen Orieiiti opitiilaretur, dederunt ([nibiis adscri[)ta est dies xxvi ejusdem Augnsfi niensis ev()Iiit(ii|iie himestri et paulo ;im[)Iius ei signincarniit Kosphoruiu Thraciiim a Turcis obsessiim fuisse, adeo iit niilla navis iii l'oiitum-

imniineiitihus

Callistiim litteras

ut

'

([niesceiitihiis jani o[)[)ngiiainiir,

jam

validus

furor in
in

nos

conversus cst

non

eriinus

nunc

eo occupati, sanctissime
expliceniiis
dainiia

jiater,

ut vestric sanctitati
in

emissam
illata,

niiiier

duaj essent miss;B ad ferendam Catlcnsibns 0[)ein, Turcariiin dolo fnisse interce|)tas, at(|ue inde Ponticas regioues,
:

Kii\iiiiim [lenetrare posset


iiistrii(:t;e oniiii

cumque naves

hellico ap|)aratu

nos classem,
est

et

plnrima

illud
et

IKitiiis

prffisentis terroris, illud instantis

qua} Christum colehant tiniore [)erterritas caeterum insignes plures urhcs in iis oris Cliiistiana
:

inaximi discrimiiiis, qnod ins[iecta loci o|i[iortunitate prinio

lide

inihutas [)erstare,

nam

jirTfor iin|ieiiuiii

proximo Verc eadem

classis auctis

viribus et comparatis bellicis operibus, qusc ad

Trapozuntinum, Caflam, Soldaiam, Sjnibolum, et Amstriam claras urbes Chrislianis sacris ad>

Exl. iu w\i. ep. proiiiptu p, 5o.

E\l. ib. p. 332,

lixt.

eor.

lil.

ib. p.

317.

.'lU

CAI.LISTI
cx fiiinnim oladc
i'elifiio

III

AXNTS
caln-

1,

(liolas,

maxima

nc(]ii(>unt

niitati' ariiccrclui'

vcslram,
cst,

vclil

orandam duximus benignitatem ad eonim calamitatem aiiiniiim


eaiii(]iie illi-

"

Jaiiuciiscs pa|ia' (laliisto.

ociil()si]iic

convertere,

o]iem h'rrc,
]ira'-

Ncmo
iioljis cl

propc

iicatissime itatcr ct do(iiii

(]ua'

]ir()

rcrum ac tem])orum conditionc

miiie
lciTor

coleiKlissimc,

nesciat (|uaiitiis
|)0|iiilos iiivascrit

bcri

]iotest, sujier

quiluis omiiibus venerahilis

aiiiini

coiistcnialio

sacraruin litlerarum ]irolcssorl)codatiis a iiobis


inidcin missiisad lieatitudinem vestram,
ojius fuerit, particularius
si (jiiid

1'outici iiiaris

tuuc,

eum

eapta (;onstaiitiiio|)oli

.Macliometus

rum

ita

Turearum ie\ Tliracium Kosplioelausisse visus est, iil Poulum inaeeeslecisse


ali

verba

faciet,

quem

ut

sibilem

videretur,

uam

cuiii

illie

Eu-

ropam
rcMiue

in

anguslum dirimat fretum, utroijuc lillore immauia tormeiita


-Vsia

audire et cxaudirc dignctnr, eam iterum at(]ue ilcruin ]irecamur, eui nos et nostra omnia su]ijilices commendamus. Dat. Janna* mcdlv, die v Novembris . Stetit adliue alicjuot annis Ca]ilia
contra Turearuin Tartarorumque molitiones Genuenses autem hoc tempore gravibus dissen:

(lisposuisset, claustra injeeisse

(|ui

ratioue dietus est, niari uetiotiantur, ctlusus est, ut

mari uoii sine tantusque pavor iii omiies,

peramium

sionibus

iin]iliciti

fuere,

(]uas Alfonsiis

Ara'

uemo introrsum penetrare ausus sit. 1'araviiiius auteni nos iugenti quidem mereede iiaves diias, in quihiis arma, \iri, tela, et reliqua neeessaria Cai)liaiu niitteljantur, scd iiavium magistri eum
pervenircnt Peram, lalsis i^ollieitationilms deeejiti deseendentcs in iirlicm ca])li et iii viiiciila
eonjecti sunt, atque
tidia regis irritum
ila coiiatiiin

gonum

et Siciliie

rex aluit auxil^iuc, ut Folieta

narrat, immissis maritimis terrestribusqueexercitihus .idvcrsus i^etrum ditcem


stantia
;

qui sua con-

hdslium iinpelus
-

fregit.

X^. l)e indicto sibi injusto


])er liltcras

bello qucsliis est

1'ctrus

Fregosius a])ud .\ltonsiim

nostrum

|icr-

tecit.

Interim terrestri via


(|uil)iis

i])sum adinodiim iiitciii[iestivo icmpore arina iii se vertissc, qu;e una cum ea'teris iirincipibus

Irequciites ad nos

atlerebaiitur littera',

niiserabiles

illi

jjOpuli

opem

orabant.

Horum

pro Clirisliani imperii saliite et gloria ad repriniendos Tiireas stringenda fuissent,quo in bello

cum

uos pericula lachrynuEque llexissent, alias iterum navcsmajore stipendio conductas omnia [)ortantes (jua' desiderabantar, Caiiliam penetrare jussimus, qua3 Aprili superiore salvm eo
pervenerunt, tantumque spei trepidis populis
injecerunt, ut qui de deserenda patria consilia stcpius agitaverant, non niodo in fiduciain erecti

Genuenses

eum ducem

essent seculi

violatas ah eo inducias, et contra

non indiehi bello, classem guriam immissam, qua' an jusle vel injiiria fierent, ad Deuin testem et judicem et ad Ko-

nuncvero datam fldein, ad vastandam Li:

manum
<c

Pontificem Petrus ipse provocavit 1'etrus I<"regosius dux Janua; regi Ara:

sunt

sed

alii

quoque invalida

Of)pida relin-

gonum

et

utriusque Sieilia\

quentes, Capham migraverint, arbitrantes ejusinodi auxilia sibi iiunquam defutura esse.

(^ogitantes,
,

quod

hella adversus nos saepe-

miinero
iiijustc
lui,

serenissime ac excellcntissime rex,


suscepisti,

Verum cum redeuntibus navibus ipsis earum altera tormentis secta mox obruta inari sit,
certum videtur civitates illas in priorem desperationem coUapsuras esse, nec faeiie inveniri posse naveni, quffi audeat geminata mercede

tamcn
,

magnitudinem

aniini

etiam si plura forsitan cupit quam capere admirari et extoUere aliquando popossit tuimus, sed ubi aperte deprehendiinus nuUain
inler nos belli

causam
id

tam certo diserimini sese objicere.

])i\Tdie aviditas,

esse, iiisi si tuos movet iiidigmim tanto rege nemo

Ihec

dum

eogilamus, sauctissime patcr,

est

(|iii

nesciat. Adniiiari tanicii satis

non

jios-

facile

preevidemus, populos illos desiierata salute animum ahjecluros csse, nisi vel novis auxiliis, vel spe eerta loveantur. Et nequis for-

sumus sapicntiam tuam, cum


reruni

])cr ;etatcni,

tuiu

gravissimarum usu, tiiin periculis edoclam, totics adversus nos male experlam lor-

plebecula verba facere, liahct Ponticus illc angulus imperium Trapezuntimim claris urhibus lrequens,liabetCapliain
sitan

putet

pro

vili

tunam tuaiu rursus quo nos tot vcteribus


quot
tiia

velle

tentare

eo niagis,

tot(|ue recentibus injuriis,


intulit, iirorsusabjcclis,

majestas nohis

non amhitu quidein inamium, sed populorum


multitudine Constantinopoli facile prffiferendain, liahet Soldajam, liabet Svmbolum liaud conhabet denique Amastram temnenda oppida sed sanctoriim quondain celebrcm urhcm
,
,

summique
nimus,
in

Pontiflcis consilio et preeibus moti,

superiore anno ad indiicias semestres

pervect [iro

quo

et si iiro flde taiiti

numinis

epise()i)onim

Praiter quos inpopulos extenditur late ora maritima, super (|uam Hostiam viilgo nominamus, quam soli ineolunt Cliristiaiii. Cuni igitur, nt perspicuum est, nobilissimarum urbiuni ac maximorum populorum salus aperto iii discrimine versetur, qui sine opc sauclitalis vestrffi salvi esse

fama celebriorem.

nostra animi sequitale, ac in tuain am[)litudiiiein devotione tuin aninuim tuiim ad tranquillitatcm paceinque eontirmatum credidimus, existimavimus pericula Turcorum, quihus sine tua et
nostra pace tuto satis occurri non [loterat, non modo servands paci, sed augenda' intcr iios

VoVicl.

I.

X. S.

.\in.

111.

p.

lil.

xxii. c. IG.

ji.

fl

ulii.

Exl. iuler Ep. procenun muudi collecl. Donzel.

57.

CAT.r.isTi

iii

.wxrs

1.

CHRISTI 1455.

u\

benevolcntiae

protlesse

posse.

remus

lianc

animi

tui essc

iNam cum scimafrnitudinom, ut iu


foiisliliila

babuimus,

|)aucis comilaiitibus stalim consccii-

(limus, inde lran(|uillo mari vccli Scgcstiim np-

gcrcmiis

l)cliis

vera

sloi'iii

csscl,

pidum

iii

Orieiilali ora posiliini teiiuimiis. Iiilc-

ohlatum

tua; majestati liostcm essc videbanius,

rim omnis advcrsariorum


co|)ias,

factio liaud (ixigiiiim

ciim i|uo noii liumanam modo, sed ciclcslcin gloriam posscs adipisci, in (|ii(i gereiido ct si per tc potcntissinius vidcbarc, iios propilios ac

eijuiliim numeriiin, inagiias

omnino obse(|ncntcs

libi

Quae

iffitur,

sapientissime

babcrc potuisses. re.\, causa cvcict

mcrccnarii niililis nec minora agrcsliiim homiiuim agmiiia sccum trahcntiimi inlra urbcm acccpla cst. i\(;c multo iiost, cum de instaiirandis |)iihlicis rchus

agi

coeptum

esset, cxorlis (ut assolct) inter fac-

tare le

aut com|)cllcrc

poliiil, ul riirsiis

lam

rcpente bellum advcrsus


iiiodo

luis in tot

calamitatibus

orbis (^liristiani suscij^ercs, ubi


Mfii,

niliil a

nobis non
?

qiia rationc componi posse uon videbantur, ad vim el ad arma concursum csl, ita non discedentihus modo principibus

tioncs discordiis,

scd ncc cdLiilari vidercs, (|nod tuic


tua'(|uc
(litjiiitati

factionc, sed intcr scsc nuiliio piignanlihus,

taii-

amplitudini
sallcni
si

obcssct

\i

dcin prima UKiisis

biijiis diciii

ipso solis cxortii

lant,

nobisciim

|)iifjnaiidi ciipiditas lc

Januenscm
niiilli

movcl,

(|iKC (crtc

movcrc

nini dcbcrel, (|ii(iiiiodo


iit

foedcris |)crcussi

intcr iios (ililitus cs,

priiis

iii |)ortuindelati suiiuis, (jiio cognito, adversarioriiin discordias e\(!crali iii paitcs nostras traiisirc cicpcriint. Exposilis igikir

triremes ad nostra dainna pnemiscris,

quam

id
?

modo
Ksliic

ali(|uo dcniiiiliatiiin iiobis fore voliiciis

in terram copiis, quas ea classe nohiscum adduxeramus, fratribus nostris. (iiii mox iiohis

Ikcc

lidcs

laiili

rci;is,

iit

Irircmcs Uuc,

paulo antc amicas bospitesque et omiii commeatu ac bumanitatc plenas a nobis diiniseramus vix portu iioslro cj;ress;e ad nostra
(|uas
,

occurrerant coiijuncli ad\crsaii()s adorti suiniis, quibus brevi fusis ac fugatis intra pauculas horas, palatio quoque publico potili siinuis, ciir adversarii tota in urbe nobis cessissent, igno-

damua
iiitcr

discurrere

Cbristianos principcs,

non erubiicrint ? quis est qiii tam injustc, tam


iiuilla

tum omnibus

cst,

et

abjectis

mox armis

pax

civitati restituta.

Hic

fuit,

illustrissime princcps,
tertiuni iiitra diciii,

repentinc belliiin susccpissct? Itcx cs qui


per aetatem

civilis bellis cxitus,

quod

tuam experlus

es, ita ut felicitatcm

tuam, qui

te dilijjunt ct

(lui te iion noriiiit

plc-

nullo prope sanguine, nulla civitatis clade, scdatuni est, etc. Jaiuue mcdliv, dic iv Aug. .
Ursit Alfonsus Pctrum iit pactas inducias coufirmarcl adbibiiit ctiam Callislus Aposbjli'
:

rumquepossent
indigerc vidcaic

cxtollere, quivc nullius consilio


;

scd

memento

taincn

niliil

lam

tirmum ac stabile esse, cui periculum non sit ab invalido. Haecjam laborumvitae tuorum pars supcrest, et qiiam pugnando gloriam adcpliis es, pace demum et otio magis, quam diuturnis laboribus scrvare nossis. Plura regcs pacis
artibus justilia(|iic,
(juaiii

camauctoritatem, utconfcctam iXcapoli Italicam

pacem a Dominico cardinalc Firmano


lcgato tuerelur.
bello

iSicolai
ini(|U()

C;etcrum,

ob petitam

Liguriam ah Alfonso rege, uon mirum cst aequietrecti amantissimum, Italicaeque potcnti;e

ariuis adcpti sunl ct

pro recujicranda Constantino|(oli in 'lurcas

plures fucre, (|uiinjuriam iiifereates plerunujuc

couverteudffi cuiiidissinuim Callisluni papaiii ab

sunt ab impari boste superati. Si tamen ullani majesfas fua (iiicndam deferre velit, iiabcs Poiitilicem, sunt rcgcs, suiit alii priuci|)cs ([uoruiii

eodem Alfouso abalienatum animo


ci

fuisse, qtiod vcrferc vitio noniiulli aiictorcs, scd pcr|)ciam, cuni nihil indignius csscl, quani Allonsum post
tot jactata

consilio

omnis uostra controversia dirimi


fiigis,
tii

possit,
injiislc

verba de conficienda

iii

Turcas expenoii
iii

quod
sere

si

ipsemet

jiistc,

cum

ditionc, coactasijuc

dccumas impclus

lacias, facilc jiidicabis. Si nos, ut coepisti, laccs-

Barharos, sed in Ccnucnses bello ab iiifidclihus


petitos, vertisse.

non

desines,

Dcum

fidei et causae nostrae

testem judiccm(|uc obtcstanles saliiti nostrai ita consulcmiis, ut liujus suscei)ti coiisilii iiiajestatem liiaiii aliquando poeniteat. Jaiuuc die

Aliam discordiarum causam i'oiitilicciii iiict Alfonsum allcrt (iobcliniis ', duiii ;iit Alfonsum praisidentem sibi niliil ;c(|uum initcr

XVU

Julii
[W.

MCULV

quumvca

Callisto,

qui olim

i[)si

ohiioxius, et

Consccutaj sunt paucis post diebus (lcnuac ingentes rerum conversiones ac perturbationes, quas dcscribit Petrus ipse Frcgosius diix
in aliis ad

AUonsum rcgem
se
:

scriptis littcris

',

de omnibus adversariis Cum, inquit, xxvin Julii arci triuniphasse Castelloti prajfecisscnius Iratres uostros Pandulphuni et Tlioinasinuiii, liadita illis trcccnlorum

quibns

signilicat,

propc militum niaiiu, primis tencbris urbcm rcliquimus, ternas(iuc trircmes, quas instructas
'

quique etiam eo instante cardinalatum ohtinuisset, negatum iri, postulasse ut i\ca|)olitanuiu regiium lum ipsi tum Ferdinando cx adultcra susccpto jure fiduciario traderel, ac Piceiium el [ilura alia Romana^ Ecclcsi;e loca douarct baec autem iniqua postulafa Callistum, ne Ecclesi;e dignitatcm [)roderet, jiir;i(|uc dissiparet, constautcr rcpulissc, ac regnuin, quod ad cjusdcm rcgis
:

regiis obsequiis addictissimus cxtilissel,

filium

spurium spectarc non

[loterat,

ad

Sedem

Ext.

ibici.

[1.

(ii.

lbi'l.

(u.l>e:.

1.1.

AiNX.

TO.MLS .VXIX.

KaV.n. X.

i')

CALLISTI
jiiro

III

ANNUS

CHRLSTI

1/155.

Apostolicam
TiKMicii

devolvoiuliiin
tlocro\isso
'.

Ecclosiasfic.T

ceret, actor a

suo .jurecederef,

of

judicafum non

ilitidiii c()iijuiii;('ro

loncrof, ac,iu(lox birot ox tuiio judicaiuli auclorifafe

ojiisdom juris Ecclesiastici studio


IMcciniiii

privatus,
et

(;allistiis .lacolii
liis,

nova moliontis conanrliiumqiie magistra-

bans

Apostolica aucloritate a[)|)roconfirmans, i[)sam Constitutionom niaii|)ia'-

aiito(|iiam

oiiimporoiil, ropressit; ac proce-

davorit inviolaijififor obsorvari, ot coiitra

los

Poiititicii ]iiiiici|iatiis

snmpforos bujusmodi, tam Aposfoiica,


otiain
fiierit,

([iiam

V liltoris, momiit, ut ad molitioncs cvertendas consiirgeroiit. lU void .lacohus ipse a reg;e Aragomini adjutus
hi-, i('iiii\atis Xicolai
\iri iniijui

imperiali

auctorifatc

debito

provisiim

no laiiion iniodicta scinlilla |)ericulosos im[)Osfcrum aftlaro [lossit ignes, pamarum oxag,!i('rafiono,

proximo

aiiiio

Sononsos vcxarit,
Soncnsilius

(^jiisi|ii(>

im|io-

[)rout cxpcdit, sollicite

provideri, et

tiis, l'(iiilili(i' iisdciii

forciiti^ sii|i|io-

toinerariis aiisiitus iiujiismodi oiiviare volenfes,


lioc [)(n-|)(Uiio
valiliira'
ol

tias, (loliililati liiorint, dicetiir iiiforius.


'.)'.

irrorragabiiis coiisti-

Iijuiainitas Ecdesiastica defensa

a.

Cal-

tutionis cdicto,

listo, ct

repressa in Gallceciis scelera.

C.Tcterum

omniims

ct singulis in jUTdictis,

ac aliis op[)idis, terris, villis et locis in pricfala


[)rovinoia iibiiitiof oominoranfiliiiscu,juscuinque

Clallistiis iion

Uoman.T modo, sodaliarum otiam

Ecclesiarum jura asserenda suscepit; cum(|uo


in Salisburgensi archiepiscopatu clerici ad laicoriiin
(lil,

trilninalia traliorontur,

()iia

siastica

sancfionom ediodictum dc liliortato Eccloab Honorio IV confirmatum, et Caroli IV


Friderici
11

gradus, ordinis, vcl conditionis seu nofuerint, etiam si ducaii, marcbionali, comitali, aut aiia ([iiaoum([uc Ecciesiastica vel
sliitus,
iiilitatis

mundana
goant,
iii

dignitate scu

virtute sanctae obedienlia!, ac

prTeminentia pr.TfuIsub exaliis([uo


in-

sanctionoin firina esse jussit \ ccnsuraruin(|iic pcoiias ooiitra Ikcc moliontihiis proiiosuit
:

coininuiiioafionis ot anatbcmatis,

friiscripfis sonfontiis,censurisot|)renisdisfricfius

<>

Ad

futurarn roi niomoriam.


sicut ad

monfis luihali(Hio pervenit andilum, iionmilli, ot prTsorlini laici dicecesis et provinciic Salzeburgennomen Domini in vamiin leciperc non sis lormidantes, contra canonicas saiictionos ct constitutiones imperiales, venerabiles fratres nostros arcliiopiscopum Salzeburgcnsem, Guroensem, Seccoviensem, Cliimenscm et Lavcntiensem episcopos, ac pradatos et Ecclesiasticas
"

C.iim,

nostium

noii sine

iniiibemus, ne in antoa [lorpotuis fiituris toinporibus arciiiopisco[)um, cpisoo[)os, pr.Tlafos, et


[)orsonas Ecclosiaslicas provinciie, et jira-dicta-

rum

ac aiiarum

ejusdcm provincia3 civitatum

et

(li(Ocosiim, [iiTsonfos ef fufuros,

prsetextu cu-

jusvis consuotudinis (juautocuin(|ue longissimo,

personas
Stiri.T, ot

iiroviiiciEe

et dioecesis

pr.-edictarum,

eliam cujus contrarii memoria hominum non habcrctur tempore invioiabiliter observare (|uam, cuin sacris sit inimica canonibus, verius aut (|uoruincumque corru[)feiam re[nifamus induitorum seu privilegionim etiam Apostoli,

coram quibusdam

in

Viennensis Austritc, Craoz

coruin,

quT omnia
et

et

singiiia

sub quibusvis

Sanctovito Cariiifi;c oppidis dicta^provinci;e, aliisque ssecularibus judicibus in quacnmque qua^stione seu cansa ad STCuIare judi-

formis

cxpressionibus

verborum, ac cuin

quiiiuscumque ciausuiis etiam inotu [)roprio, ct ex cerfa scientia concessa fuerint, quoad preeinissa dumfaxat revocamus, cassamus et annullamus, ac [iro infectis haijcmus, iiiis aiias in suo robore permansuris, quacumquc occasione vel

cium

trabcre,

et

alias cos

diversis injuriis

ot

molosliis

afficcre

multiplicifer prx"sumant in
dictffi

animarum snarum periculum,

libertalis

subversionom, iiocnon A}iostolic.a^ Sodis, ot oanonicarum sanctionum ac coustitulionum imperialium vilipendium,

perniciosum
;

quoque

causa, cfiain ratione iiomicidii, doiicti, oonfracfus, vei roi, do ([iiii agitur uiiicumque coinmitteretur deliclum, incatur contractus, aut res
ipsa consislaf, [)or sovolaliiim souaiios, directe
voi

exein|)lum, el scandalum plurimorum nos, (|iii Ecclesias et Ecclesiasticas persouas, prascrtim

indirecte, corain [iricdictis, seu

quibusvis

arcbiepiscopali seu episcopali dignitate pra^ditas, in

aliis jiidicihus ot difflnitoribus

siBcularibuspriE-

suT

liberfafis infcgrifale,
ef

nosfris pofis-

simo feni[)oribus, conservari


desideriis
folicis

vigcrc infonsis
licot

lentur, iu
traiicre,

sontibus et fufuris, ([uociimquo noinine a|)pel|>rii'falis vei aliis locis ad judicium


([uaiitorcuinque

alVccfamus, attondentes qiiod

rccordationis llonorius pajia IV pr.Tde-

alias

aut alias ijisos in pcrsonis ctrebus, scu vexarc, molesfare seu


,

cossor nostor Constifutioiioin


rici
II

quondam

Frodo-

olim

Romanorum
fiinc
iii

idom Erodericus

imper.atoris, por (iiiani obcdientia el (lo\otion(>

ctiam [lorfiiriiaro ([uoquomodo [ir.Tsumant. Qui vero contrarium fecerint, ultra poenas eis a jure
inflictas, (juas iiaruin

scrieinnovamus
et

et a[)|)ro-

S. K. E. persistons, iiilcr ca'tora ordinavil, (juod

bainus, et in dictos priBsuin[)toros tonorc

prsper-

nullus Ecclesiasticam
qua'stioue vol
liere
civili,

|)orsoiiaiii

in

criminali
tra-

sentium proferimus
sonie

promuigamus,
,

si

ad jtulicium STCularo
si

fucrint singulares

excommunicationis
si

pra'Sumorof, coiitra canonicas sancfiones


iiiiporialos, ([uod

scntentiam eo ipso incurrant;

vcro coiiegium,
terrse,

el (loiistitulionos

soous

fa-

communitas,
civitas,
et

vel

universitas

civifatis,

castri, vilicG seu loci


I

aiteriuscujuscumque, ipsa
viila

Lih.

1.

p.

1.

l.ih.

XIX.

.11.

10.

castrum, oppidum,

seu locus,

CArj.ISTI
inlprdirfn siibjaccant ipso facfo,

III

AXNUS
di-

1.

fHRISTr 1455.

43
Ponlificatiis noviis initur,

mandanfcs
,

cxjiccles
tiinc

opcm
.

cum

strictiiis uiiivcrsis cf singiilis l^cclcsiariini pric-

Iiomiini [^ricsulis griitiain bencliciis cnie-

latis

eorum(|ue

lociiin

tcnciifiinis

ac aiiis

rcndiim
'M.

jurisdictionem hahcnfibiis, (niafenus [iracsumptorcs pricdicfos ct (loriim (iuciniih(!t, (|iiampri-

Opprcssam

praeterea in Gallieciaj r-egno

jiistitiam restitiiere aggressus est noviis Pontifcx, adco qiii[)|)(! im|)robitas liberis hahcnis ibi grassabatur, ut [)lurcs condiictis sicariis vcl ad explcndam avaritiam,vcl ad fastus ostentationem

mum

ali(|iiam dc

ipsoium |)ra'siimptionc

liiijus-

inodi notitiain iial)ucrint, exconimunicatos, aut

iilorum civitates, terras, castra, villas ct loca,


inf(!rdicfn suppositii
tiiissc

ct csse, tamdiii l)n-

insnntium
insidiic

sangiiincm fiinderent
ct

struerentur
in

ininicis
cuiii

;iliis(|iic

fcslivis
p(i|iiili
ii

dicliiis

in

Ecclcsiis,

laicis

Ecclcsiaslicis, cru[>liniics

iiiiiii

major

iiiiilliludn

convencrit

agrns liercnl, agitar-entur latrocinia, irrccndia,


rii|)tiis.

siiis sulidilis luintiari. ad diviiM iiiiiificiif. cl iiecnon ab omiiiluis arctius c\ ifari taciant, doncc praEsumptores ipside prajsumptione bujusmodi

niciiibrnriiin

nuitiliitinncs

[)iilriirciitiir,

cx[iiliircnliir Ecclcsia! et moniisferia, taiifurnquc

aberiit.

iit

satisfeccriiif compclciifcr,

cf

sii|icr [iricmissis

iifficcrciiliir.

lanlnrum scelerum auctores pa'na iit cliam jiliiriiim [)atrncinia sibi


licec

absoliilioiiis ac rclaxalinnis

vel

bcnclicium a nnliis, Sede praedicfa mcrucriiif nbtinere. Nos (Miim, prout cliam suut, omncs ct siufiulos [iroccssus,
(|iios

cniiciliiircnt. (Jrios oiniics ut cnm[irinicrcl suin-

mus

Dei vicarius,

i<

sanxil

' :

Ad

[icrpctiiam rei incmnriiiin.


[iroiirin
,

sentcntias, ccnsuriis ct po-nas,

scu ([uas
lica,

Motu

atqu(! iiucforifafc
ct

A[insto-

per

i[isos

judices sicculares contra arcliiepisco-

ct ex certa

nostra scientia.

dcliber-afa

jium, c[iisco[)os, [iridalos ct clericos [irfcdictos,


vel iili([iiciu i[)S()ruiii liiibcri, seu [iromulgari, ac

voliinfatc,

pri^cfafis sacrilcgis

ct dclin([iicnfibus
[)(ciia

in virtirte saiictie obedicnticc, et siib

niale-

totum

id, et
ficri

quic(|uid c^ontra inbibitionem hujiisac i|)Sos


et

dictionis aeter-nae

mandamus,

(iiiatcinis nnii aiisliitiicnlcs.

modi
nia

vcl atlciilari conti^crit, irrita ct inafinuiliitis,

deant de Ccctero similia

atlciilarc,

nulliiis(|ue

sicculares

dcccrrrcntcs et or-dinantcs, i[und nnincs ct singiili

judices olficio judicandi


cularia
officia

causas

audiendi

privatos, et ad siinilia, vel alia ([iifficiinK^iic sicet actus le^itimos im[)(>slcriim

qiiicumque, quolcumquc et (jualescumque, ac ciijiiscumquc status, gr-adus, or-dinis vcl cnriditionis sinf, aiif quavisEcclesiastica vcl iniindana

exercenda et exerccndos [)eriitus inhaliilcs, ac prorsus infames esse, et non soliim dicti Frcderici, ac etiam clara memoriae Caroli III Roma-

pricfulgeant dignilatc, qui


lia fecerinf,

tiilia autalia eis simiillorunKiue r-ccc[)tatorcs acfaufores. eisque dantes ((uovis modn iiuxilium, consilium

norum

im[)cratnruin
si illas

in

tales

intlictas

pcenas
|)er tres

incidisse, et

aniino Ujuod absit)

menses sustinucrint indurato, contra ipsos

tan-

sint ab ipso summo Deo Patre et Filio et Spir-itu sancto, atque a nobis inaledicti, ac pcrdat eos Dominus velociter, i[)-

etfavorem, ipso facto

(|uain confra hicreticns de lidc sus[)ecfos [)roccdi

posse et deberc, ()uibuscuin([uc consuetudini-

bus vel
et

privilegiis, etiain A[)OstoIicis, cffiteristjue

eorurn cxcommunicalionis ct anatbcmatis, ac pcrditionis cujuscumquc juris patronatus et feudi, quod ab Ecclesia lenuerit,
sii(uc ct quilibct

conliiiriis necjuai^iiam obslantibus,

dcceniinuis
Dat. Iloinai

scntcnfias ct [xcnas, a qiiibiis nisi safisfactionc

dccliiranuis
S.

[icr

[^ricseiitcs,

ctc.

apud

Pefruin annn Incarnationis Dominicse


([uadiiiiLicnlcsiiiin
.Miiii,

condigna [ira-viir vel iii tuti, a quoquarn quavis


((uciint,
tis

iiinrfis

articulo consti-

aucfor-iiate ahsolvi ne-

millcsimo
quiiilo,

(|iiiii([iiaijesimo

non.

INuililiciitiis

nnstii iiiuio

Geriiianici clcri dignitatem etjura tuenfePontifice, a

incurrant cn i|isn, ac [)ro cxcnnimiinicaex fuiic biibcri voliinrus, scpiiranfes ipsos a consortio Christi lidcliiini, ac dcccnientes ipsos
iiisupcr, cnninK|iic rcccjilnics, aiixilialnrcs, defcnsnrcs, cniisilialnics, liiiiforcs iioir snliim a
jiirc, \criiiii

suo nuiiicic adcn

iili([iii

Ecclcsiasfici, inter

quos erat

.lacnlius iircliic[)iscu[ius Trcvcrcnsis,


1'oiitifi-

abfuere, ut ad elidcndam auctoritatem

cliiim

dii!

.Invis

sancla in Coena Do-

ciani impcratnrcni siiboriiarc molifi sinl, nbjccto


pr;ctcxtii [)ii\ilcj;ia (icrmanicii liibclacliiri

luini,

liim |)cr [^iicdcccssnrcs nnstrns


iii

Hnmanos
hac-

Roinana. Sed [lerniciosis iis Xon csse restitit .Kncas Sylvius


ria
:

cusuasionibus
ii

Pnrrtilices
fcrriis

liicrcticos cliilios facinornsns

e re Cicsaris,

aiehat

',

Uomani

Ponfificis iiiicforitalcin rc[)rinatiira


rclin-

promulgatas, quam per nos, diviiiiidis|)nncntc clcmentia, et siicccssorcs nnsfrns Komaiios Puntificcs in fiiliinim [irnniiilgandas
sententias incurTcr-c, ct [lariforniilcr iiinodatos
fore, etc. Diit.

mere,

ul pn[)uli gratia inirctur. i(ihT sui


:

inconstanfissima est

nec

inullitudini

nnma?
anno
i

a[irid

S.

Pclriiiu

quendas habeniis, quam nosset princi[)alil)iis inimicam iiitcr [)rinci[)cs iilii^iiandn iimiciliiiin
:

carnationis Dnmiiiicic mcdi.v, IV nnn.


liliciilus nosli'i
:iy.

Miiii,

anno InPnn-

invcniri, intcr [)lcl)cm et rcj^cm ndiiini imninitalc


:

Indictum

|)a|)am imperatoris cf iin[)eratoi'eiu

|)a[iic

Ijcllnm.
stis

1. |>.

(ironolfnxHnis De[iellend;e alterius c\ llisjiania pe-

Moliunirloni^

aiixilin

indigere

sliilliiin

csse

illi

rinccri! ciijus

pio sfudio ductus Pontifex

sacrum

in .Mahn-

'

liobel. in

(^ommen.

l'ii

II.

>

Lili.

la.

('Arj..isTr

irr

ANxr's

rHRrsTi
11011 ccssent, et sicut iiuper. uoii sine iiigenti cordis nostri exultatione, percepimus, cburissi-

nictanos (InuiatfMises bellum commovit, cujiis


adniinistraiuli iniperium suscepit Henriciis (^astclla^ rex.
siiiiiis
.\(1

('iuisli itaijue

cultorcs sul)
liftcris

(jiis

mns

in ("bristn

filiiis

noster Henrictis dictorum

cogeiulos C.allislus Apostolicis


',

pro-

regiiornm
siisciqiit

rcx

illuslris

(|uaniprimuin

regaie

posiiit

ut Maliomctani, ex Africa in llispanias

imperium, taiuitiam
suse

forlissinuis Christi

criipfione facla, eas oppressissent,sacraque


iiia

om-

iniles, et

intrepidus pugil primitias principatus

prolanasscnt
iloinili,

scnsini vero longo temporis

et fortitudinis

Deo daturus, intendat mari


fidcliiim excrcitu contra
,

cursu

num
lutis

fuisseiii

compulsique in Granatense rege.v eo autem ipsos proximis evoCliristian


religioni
intulisse

terraiiiie, cojiioso

cnm

annis plures cxcursioncs molitos in Castei!;ravcs(nie


al(|ue

lam,

insurgere contisus iu verbo Doinini per proj)betam dicentis Noti relinquet DomtiiKS ///f/ani peccotoruin super sortein justopiipfatos
liostes
:

calamitatcs;
auspicia

ideo

cum

Heuricus regni
in

rum ;
slitia

tauto

aiiolendo dedecori consecrarit,

et quod conversis ad Deuni miserebitnr, etjudiciiim faciet injuriam patientibus pro ju-

crucis(|iic symliuliim inducrit,

tam strenno

ctreligione, impa\idus intillitudiuis gentis

operc non dcsercHdum, propositae sunt a Poulifice am|)lissim delictornm indulgentice, religiosam mililiain professnris utque in lieilicos sumptiis nccessariam aiiri vim regi compararcl, iisdem indulgcntiis potiri voluit, iiiii tres nummos aureos contulisscnt
; :

islius, ac

speraus se

ilitiui

iu auxiliatorcm ha-

bere, qui est Abrahee fideli auxiiiatus in bello,


(|uaiido pariter

cum

trecentis vernaculis potenet

lissiuius regcs fudit, spolia\it


(|tii

recidit; nos,

Ad
Et

fiitiirani rci
si

mcmoriam.

uouuiiiKjiiam, omnipotens, justus ac

populum suiim justc pro ah extciis gentibus rodi et allligi plurimum ac pleruin(|uca propriis sedibus ejici
misericors itomiuiis,
]icccatis ctiain

cunctas orbis provincias, quas coelestis agricolff' iii viueam Sabaotii, super cujiis custodiam cuni limore positos iios esse cognoscimiis, piantavitmira benignitas, ipsam Hispaniaruin proviuciam, quam gloriosissimus Christi
iiiter

A])ostolus Jacobus
cepit,

in

sorte

pra^dicationis

re-

ianquam

filiam praediiectam in visceribus

pcrmittat;

lameii expiatis postmodum populum ipsum misericorditer iiberat,


et

culpis,
et geii-

charitatis

gerentes, ad hoc vigilanter intendi-

nuis, ac nostros conlinue dilfnudimtis cogitatus,

tium hujiismodi in
confringit
,

se glorianlium potcntiam deducit ad niliilum. Hinc cst

ad lioc

sius Granatffi
habitaciilo,

opem impendimus et operam, ut de i])reguo, quondam Christianorum


totisque Hisitaniarnm
provincia^
partes
finibus ipsi

quod, cum iicet longissiinis retro temporibus impiissimi Jiacliometi sectse cultores Saraceni, sateilitcsdialioli, Hispaniarnmprovincinm,longe
laleqne dilftisain
iii

Saraceiii penitus propeilantur,

necnon per uniinvictissimum

versas dictse
(^liristi

maxima gentium

multitu-

nomen

coiatnr et veneretur, lam saiu-

dine, peccatis cxigentibus, occupaverint, depo-

puiaverint et aftlixcrint, ac famelico et insatiabili quodammodo stomaclio totain provinciam


ipsani deglntirc satagciitcs,
aris sacris dcinoiitis,
cffisis

lierrimum tanKiuc laudabile dicti regis iirojiosiltim in Doinino plurimum commendantes, et ut praefatus rex piis fideliiiin regnorum ac dominiortim suorum adjutus suffragiis eo facilins ccleriusque saiubrem et speratum dicti propositi consequatur effectum, ac tideies ipsi ad prae-

saccrdotibus,

Ecclcsiis factis mescbitis,

Evangeliorum aliarumque sacrarum iitterarum Codicibus riiptis, dclctis, in lutum firtorr-mque dejectis et conculcatis, ut iiomen Jesu, in ([tio saius est credcntibus, exul fieret, et Macbometi,
in (|uo maledictio est et perditio, coleretur, stii-

modi,

et manutcntionem exercitus liiijuseorum personis rebus et bonis eo proinptius subsidia impendant opportuna, quo

jjarationem
in

duerint atque curaverinl, ac postmodum Cliristianorum populo ad Hcnm converso et in lunnilitatc et mausueliidinc misericorditer cla,

cx hoc dono cjeiestis gratia^ uberius conspexerint se refectos, uuiversis et singulis Christi
fidclibus, qtii projiriis, aut dicti regis, seii alte-

rius cujusqtie exiiensis de ipsitis regis, seu alterius per euiii deputandi liccntia,
iii

maute,

suscipieiis

mansuetos l^ominus, ac

|)ec-

linjusmodi

catores usiiiic ad terram biimiiians, Catbolicocl |)riucipum iisus ministcrio rtiin regiim

cxercitn crucis vexilium personaliter secuti fueriiit,

si^cajiaces diviufe gratia^^in aliijuo adversus

inaximam liujusmodi llis|iauiaitiin provinci;e plagam potenter libera\erit, lamen nequissimi


vivifica^, criicis,

iiilidcles i[isos

habendo

contlictu, seu

iii

exercifu
aiif

liujtismodi, seu ad illum jiroticiscendo


])r()|)ria

ad

jiismodi

iii

rcdempti siimushostes liiiquibusdani ultimis dicts provincia'


(|ua

rcdeundo

iu ifincrc dccesserint, dc oni-

ni])ofentis Dei, iiostra, et

beatorum

Pefri et Pauii

partibus, videlicct in regno Granatae se reduxertint, ac sua inibi, ut credunt, firma fixcnint

tabcrnacuia, nt qiiasi possint contra Dci polentiam pnEvalere, Christianos rcgnorum Castelhe
et l^egioiiis incolasca^dere,

Ajiosfoiorum aiictoritate confisi, plenariam suorum conccdimiis remissionem peccatorum. Eisdein vcro, (jui in dicfo exercitu Ivexillum hujiismodi secuti supervixerint, necnon omnibus et singulis utriusque sexus jiersonis, qua^ dc bonis sibi a Dco coiiatis, ad preparatioiicm el

invadere et captivarc

i.ih.

I.

|i.

2"!.

...

manutcutiouein [irwdicfas, etiamsi

[iraqiaratio-

CAr,LiSTi

m Awrs
ad ali^niod
Ires

I.

CHIUSTI

ncm

ipsain

per Ireiigas
S(!ii

vel

alias

priore consilio Granatcnsium exscindeiidorum,


destitisse videretur, gentililio scuto
graiiati
10.

leiniuis

|ii-or(ij^Mri,

dilleri-i

eoiitigerit,

duos mali

floreiios aiiri de

Aragonia, vel diieeiios Moraliodictis

ramos addidisse.
Viiicentins l-cirerius s<aicli.s ascri/jtiis.

tinos

inoiielaj

in

Caslella;

et

Leyioiiis
IIoc

regnis eurrentis erogaveriiit ot eoiilril)iierint, ae

personis ad lioc |)er dictuni regein elif^eiuiis, seu deputandis solverint realiter el cuni elleclu,
auctoritale Apostolica, tenore prffisentium con-

anno niagiuim llisjianiarum lumcn et ornamciitum Vincentius rerrerius Ordiiiis l*ra'dicatoruin, de (juo jani ante sujpius a iiohis actuiii
cst, in
sitiis

sanctorum uumerum solemiii


est a (iallisto, referente
illi

ritii

rejiojiro

cediimis
sor,

pariter el indiilLiemiis
(|uilil)et

(|iio(l

confes-

graliam

(|uem i|)soruni

duxeriiiteligeiidum,
di;

suinmo
jani
viri

Pontilicatu sihi olim

jinenuiitialo,

cum
heati

omnium peccatorum
inoitis articulo,
in

suoruin,

conlrili, et ore confessi fueriiit,


illo

quibus corde semel tantiim iii


(|iio

aiilc, iit

vidimus, religiosa actio de

sanctitale el adinirainlis rchiis g(!stis pra!;

\idelic(!l !v

niors

ipsa siihsequetur, etiamsi pluiies linior mortis

re liajc tradit S.
cijiio

decessorum iinperio inslituta fuisset Hic Antoninus (!)


'

(jua

dc
in

in prin-

plures alias similes ahsoliilioiies viiiore pra'seii-

sui

Poiilificalus, scilicet
l'etri
(!t

nieiise

.liiiiii,

tium concedi, contingat, pleiiam reniissionem


eis in sinceritate fidei.

lesto

Ajiostolorum

l'auli,

[inemissa di-

unitate sanctae

Romana;

ligenti

examinatione,

lacia

ex

commissione
Ecclesia!

EcclesiaB,

ac oljedieiilia et di^volione lujstra, et


1'oiitilicum

Aiiostolica; Sedis
iu

aijuihusdam
partihus,

|)riclalis
iii

successorum nostrorum Uomaiioriim

diversis miiiidi

qiiihus fuerat
ef

canonice intrantium persistentihiis, dicta auctoritate coneedere [^ossiiit, sic tamcii (juod confessor ipse de liis, de (iiiihus fiierit alt(!ii satistactio

niagisl('r Vinceiitiiis

de Aragonia conversatus,

uhi

veihum Dei
jier

dissciniiiarat,

eum eum

in

sanctos

refiilit, (jui

aiinos Irigiiita siiigulis diehus

impendenda,
si
si

illain fidelihiis eisderu sic

post decanlationem
clcro

missie

jier

pra^sente

confessis per se,


ineredes,

suixMvixeriiit, aiit pcr suos

cum

lacrymis

copiosis

jioj^ulis

cuin

tiinc traiisieriiit,

laciciidam

iiijtiii^al,

quam

illi facere teneantur. Et ne (quod alisil) propterea lidcles ipsi procliviores reddantiir ad

niaximo concursu et fruclu [iraidicaverat j)er Franciam, Hispaniam Aragoniam nsque ad


,
,

Genuam

illata(illicita)ini)osteruincommitl(!iida,

volumus

convertens ad fidein niultos .kuheorum etgentilium tandem plenus


,

declinans

et

quod

si

ex conlidentia reniissioiiis hujusmodi

aliquid hute commiserint,

quc.ad illa dicta remissio nullatenus suflra^'etur, ete. Dat. Roma!


S.
I

dierum in jiace quievit in Britaniiia anno Domini .'cdxvi vel clrca, mlraculis etiain claruit. JNuUum a Callisto divulgatum Dijiloina de
saiiclorum lionorihus Vincentio decretis,
ejus

apud aimo

l*etrum anno, etc. .mcdlv.


lustruetos

.\

kal.

.Maii,

cum

ah Ilenrico ingeiiles hcllicos apparatus, narrat Joannes Mariana ', ac numerasse suh signis qiiatuordeciin e(|uitum |)editumque quiiujuaginta millia. lis itaque suc".

miracula tain angustis tinihus contineri


,

cinctuin copiis irnijiisse in


in

regnum Granatense,
ctiam agros cuni vero Gra:

non possent testatus - est postea Pius II, idcmque insignem ea de re sanclionein edidif iii qua plura prcEfalus de argumentis, quihus Deus fldem ortliodo.xam constahilivit, suhjicil
quiC sefjiiuntur

:

ai;ros(jue, sata etvineta vastasse, [iromotis

Granatie

conspectnm

castris
:

illius

.\d jierjietuam rei

mcmoriam.
jiarlibus

quoque

igni ferroque excidisse

Gum
et

in

Occiduis

.kuheoriiin
cr(!vissct, ac

natenses iiistructis

coijiam facerent, uiiius cerlamiiiis disciimini \i(loriam


ajjiniiiihiis pu.iiiiaiidi

maxime
littcris

infideliuiii

iiiiiltitiido

et divitiis aflliiciciit,

iirojjeiiiodiiiii
issiiiia

trc-

comniitlere detrectasse Henricum,


decrevisset trium coiifinentiMm
evastatis ij^sos
(|n()

(jiiijijic

(jui

iiieuda

(|uo([ue

dics

illa

ii(i\

ohlivioiii

annorum

llcxii

[Kene tradita csset diviine j^rdvideiilia' aliiludo,


(jua' [ira^claris viris

in Graiialeuses cuiii excrcitii excurrere, ct ajiris


iii

eamdeni Ecclesiam,
Valentiniaiium
,

iiistaii-

sunimam
iej;iiuiii

iii(i|iiaiii

rcili^ere,
;

rare et decorarc disposuerat, juo ij)soruiii sulute

facilius eoriiin

cvcrtere posset

al

fidclium
fralruiii
exiiiiiiiiii

Viiiceiitiiiin

Ordinis
Tht^logia!

icgre liilissc militem ad S()olia cx lioste rapieiida

Pi ;e(licatoruin

et

sacrie

non

dimilti, atquc ignaviee adscriptum regis id consilium, auco ut in ipsum coiiiiirafio jacta sit:
ita(|iie

jirofessorem,

ajtcrni
,

Evaiigelii
atliletani
I,ci:iili-r
t.

in se
strcv.

dociiiiieiila
1

hahentem
lil.

veluti
in prini-.
c.

ilissolutiim

ah rege cxcrciluin, ac ne a
S. .\nton. III. p.
X.KII. c. 14.
I.
1.

dc

vi-

ris illiist.
'

Ord. PrEil. Mari.nia


K.\l.

xxii.
II.

.M:iri,iii,i

I.

.\xn.

c.

17.

alii.

17.Sur.
i.

ii.

5 April. et

'-'

in llullar.

iii

Pio

Const.

(1)

lloc iinno

in

sanctornni

.\lbniii

rclatu.-i

est

S.

Vinconlins rerrerius mcnse ct dic

in

.\nnalibus

expressis. riuplessy

Iii

n<i/itpriii

cx eo, ([no vellicatnr. prurilii Honianoruin Ponliticuin gesta orania niordcudi, a cardlnali Bessarioue ca occasioiie dicleriuui illud obtiusuiu refcrt Sancii isli receutioies veternin shiicIoiuui opinioneni milii adimuut . Sed pKcterquam (luod uuliuui unde id Piessvus
Iniriiiilnl.
:

dedu.\erit auctorcui laudal,

vi.\

credo

id

nsurpari a Bessarionc potuissc dc viro cujns tanla erat

dum

viveret sanctiaioniu; opinio, ul Con-

stantiausis Conciiii Patres litteris ad illuin dalis prohilati ejiis tc^liiuonium dederint sin^ulare. Quiu et dicterinm illud alterius esse hoininis testatur Franciscus Sacchetti Novcl. par. ii scrihcus id oliiii usiirparc consuevisse Ohiniiui Cittadelli principeiii (.Marchesc) de vins noiinullis,

quos vulgi opinio sauctoruni clogio douavcrat. Porro Krauciscus SKCulo decimo quarto llorebat,

.Maksi.

AO
miiini

CATJ.ISTI

III

ANXUS

1.

CHRISTI 1455.

nd
i't

.liKlnpnriiiii

cnrumdom

S.iracfiio-

ipsius imposifionem, (|iiain reli(|uiarum


vcstiiinuiiic
iniilla

suanim

niiiKiiR'.

Jilionim

iiifulcliiim conliitaiidos (!r-

rorcs

ac cxlrcnii lrcineii(li(|ue jiidicii dicm quasi allcnim anjicliim volantcm j^cr c(Tli mcdiuiii proiiuiiliandiiiii OYanf^cli/andiimquc sc,

lactum ac votorum cmissioucm miracula nstendil s[)iritus namque im:

mundos

cjccil,

surdis iiiiditum, nuitis lo(]uclam

dcntihiis

supcr
iit
iii

transmisil,

guas, populns
dcrcl. rciinuui

cl

lcrram lcmporc o|tpnrliino nmiies gentes, trilnis et linnaiioncs vcrlia salutis dilTun(licm(]nc judicii

Dci

ajipropin-

restituit, coecos illumiiiavit, le])rosos mundavit, mortuos suscitiivil, alios(]ue variis detentos languorihus inir;unilosissime liheravit (]iiorum omnium cfricax assertio fuit, quod idem Nicnliius jiraidecessor plene de fama lidei ct excel:

quarc oslciidcrcl, cl a'tcriia' vihu semitam demonstrarct . Addil illum virginitatis candore adeo cxccllnisse, iit incnliiim incnrporearum purilatcm imilaretur ortuin Valentia' in Hispaiiia e Clirislianis parentiliiis alque in diviuo dccimo octavo Bctalis aimo cullii cducaliim
: ,

atque miraculoruui ipsius matus, volens ad ulteriora [irocedere


lentia vitte

infor,

juxta

sancta^

Rnmana'

Ecclcsi;!'

morem, venerahilibus
Georgio cpiscopo
diafidei

fralrihus uostris, tunc

suis,

Ostiensi ct

cidcm

Callisto prsedecessori tunc in

Ordini Pra^dicalnriim se aggregasse, dnctrina'


laiidi'

miuorihus coustiluto, ac Joanni S. Angcli coiio cardinali commisit, (]uod dc veritiile

lloniissc,

at(|uc

Hispanias, C.allias,

lla-

et cxcellciilia vitic ac iniriiciilnrum gratiii se

aut

liam(|ue, salo

quocumque

pcrgcrcl divino vcrhn

cnrum
(]ui

ali(]ucm

iii

curiii

exlrii

vcro

pcr ju-

pcragrasse
aiiiiiim

ac

demiim cum scpluayesimiim


,

diccs ah cis dc[)ut;iiuios diligentcr informarent:

cgressus csset, in Yenelcnsi urhe pie ac nliiisse fulsisse eliam pnstca miraculis |irimum .loannem et I*etrum Brilaimice duces, Martinum V, Eugenium IV, ac Nicolaum V dc
:

mandatis ohtcmperantes,
])ntestatem eis

prsefati
et in

Nicolai

pra^decessoris
lcslibus

curia nounuUis
in civitate

cxiuninatis, cxlra \ero

Uomanam curiam

juxta

datam

Neapolitana veet

jiatralis

cjus
:

ope coclestibus prodigiis cerliores

ncrabiles fratres nostros patriarcham .Vlexan-

Joanncm etiam r.astcllae et Legioiiis, Alphonsumque Aragonum reges, ac plures pr;cfecissc

drinum

archicpiscopum

Nea])olitanum

c[)isco])nm Majoricensein ihidem commorantes':


In partibus I>el])hinatus Vasioncnsem et Vicensem episcopos, ac dilectos filios officialem Avinionensem ct decanum Ecclesia' S.l^ctri Avi-

sulcs de illius \i\x sanctitate teslimonium prshuissc, tuni siiigulares heati viri dotes his verhis
pcrstringit
51.
"
:

Tantus in

co

grali;c

fulgnr api^aruit,

nionensis, in regnn Francire archie])iscopuniTo-

tanla Spiritus

sancti abundantia in co fuit, tot

losanum, episcopum Mirapicensem, ac eorum


ofliciales, in tiiitannia vero

dc orc priedicantis speciosissima^ vcritatis pouut ingcntis multiludinis dcra procedebant


,

Dolensem

ct

Mado-

vicnsem

ejiiscoiios,

necnon

S. Jacuti et

Debusa-

Juda?os in legc etiam perilissimos, qui Christum pertinaciter venissc negahant, ad fitlein (latho-

nensem Dolcnsis et Nannetensis dioeceseon abi)ates, ac Nanneteusem et Venetensem officiales


subdelegarunt qui juxta tenorcin ])otestatis cis ]icr conimissarios traditse testes examinarunt, et
;

licam convcrtercl, et eflicacissimos miillos cx eis prffidicatores adventus Christi, passiuiiis ac resurrectionis, et pro Christi noininc mori paratos fecit. Tauta in ipso viro divino fuit Jiiicintantaque gravilas iit terreuis ritas diccndi
,

dicla

ipsorum

in

scri[)tis

redactii clausii
sigillis

cuin

siil)scii[itionc

notarioruiu et

curiam transmiserunt. Et

eorum ;id tandem per eosdem


inventum
est,

rcliiis

luxui(Hie dcditos

hnmincs adeo
iii

judicii

cardin;ilescommissarios, inspectis, rccognitis ac


visis diligentcr [iroccssibus, in

futuri tiniiue conciilcrcl,

tcrrena despicereut

quod

et amarcntcclcslia, ac levilalcs et

in

Hci provocaret

;il1'cctuni.

luxusomnium Omni die missam


oinni
dic uisi

cantavil,

oiuni die

pra-dicavit,

urgens adesset necessitas, jejunavit. Consilia


sancta et rectanulli dcnegavil, imo ultra ohtulit carnes non comedil, veslem lincain uon induil,
:

Neapoli viginti octo, in .Vvinionensi circumvicinis partihus dcccm et octo, in et rcgiio !''riiiici;r, vidclicct Tolosana, (]uadraginla ncto, iii Urilannia vero trecenti ct decem lestes
civitate

manus super agros Ircquentissime miraculnsc


sanitate
servavit,

mores castissimns secuta imposuit multosiiue strenuos actus fecit, uhi


:

quos nonnuUi S. R. E. caret Ecclcsiarum prslati, rcxAragonum prtcfatus, plurimiquc alii cx slatu pluresque alii lcgum, sicculari viri nobiles
cxamiiiati,
intcr
diuiilcs, niulti cpiscojii
,

iirlium
liiili,

ac sacric

theologice baccalaurii, licen:

maxime super magnis rchus populos


(h'ntcs ct

conlenv^^stis

rcgna pace composuit

et

uhi

iiicniisutilis Ecclesia!
iit

Dei scissa conspiciebatiir, uniretur ct unita servarclur, uou fnislra jilu-

ac ])osldoctores ac magislri cxtileruut quain dictus Nicolaus ])r;cdcccssor rebus fucrat jiiic memori;e Callistus hunninis exemptus |i;i])ii III. ]iricdecessor iiostcr duduni aulc in mi,

rinuiin lahnravit, ;ic iu simplicitatc et liuniililatc detractnrcs perseculoresque suos amhuhius


,

iinrihus constitutiis ct uuiis ex cniuinissiiriis

iui-

lc(lictisadii])iceiii siiin ui .\[iustolatus assiiin|)lus,

cuui niansiuludinc recipiehat et imfnniiahat. Per ipsum quoque diviua \irlus ad contirnialinnein sua; prccdicalionis et \it;e tam per niiinus

(lilectuin liliiim
S. K.

nnslrum .Vlauiim
dc[iulii\il

lil.

S.

Praxedis
in
el facta

E.

prcshytcniiu ciirdiuiilciu loco sui

hujusmodi ucgnlio

dclegatum,

(Ar.rj.STr

iri

axvus

I.

crrRrsTr

1455.
ot

47
qiiadr;i};oiiiiruiii

oidem

Callisto

|)i;i'il('C('ssiiii

per prirlatos coniiii

doiidam septem aniiorum


indiilgentias,

missnrios
pcrlt

rcl.ilidiic
(1(!

liilcli

(liioliiis

sccrctis

riiciirrciitc dic

illius

fcsto,

cjus
igitiir

(onsisloriis

dictis tcstiiini cxaniiiialoriiin, rc-

scpiilclirum lustraliiris impcrtivissi!. (!um


C.illistus iiullas,
iiiiilg;isset,
riiiii
iit

oinnia,

(|(i.i'

dc

dc laliorilnis,
,ic
\

inoriliiis

dc cxcollcntia vita', castis, do a(;til)iis strcnuis,


lidc,

(lixiniiis,

de

iis lilfi^ras
illi

pro-

saiixil
(|iii

l'iiis pi;osf.iii(los
;ili

saiicto(l(!creti

lininilitatc ct siiii|)li('itato, ac

miracnlis

ipsiiis

lionorcs,
kal.

ciidoiii

l'oiitilic(!

iiiccnlii di('ta rncrc, lcj;ifiinc proliata, idco(|iio


\(Micraliiliiirii

fiicr;iiil III

.lulii,
d(!
r(!

ao

si

publice a Callisto
fuissenl, siiiiiii(|uo
:

dc coiisilio
S.

Iratrnni

nostroriiiii
iii

ipso liflcr;e ca

o(lif;t;

K.

Iv

c.irdiiialinin

ad ulliMiora

canoni-

diploniii ac formiil;!
;ipu(l
iiica'
illlllO
1

obsignavit

Dal.

I1oim;i'

/atione ejiisdom Vincoiitii


docrcvit
;

ct

dciiidc
iii

proccdcndum ossc cx morc dicta ipsornin


gencralibus

S.

Potrum

aniio

liiciirii;ilioiiis

Doniiiiostri

.MCDi.viii,
.

K;il.

Octob.

Ponliliciitiis

loslinni lccil

diiiihiis consistoriis
:

piildic(! rccilari

nc postea vocatis cisdcm car,

i'!.

Bcuti Jjiiircntii .lustiniani


IIoc aiiiio
iiio(iiit(!

o/iitus

cl

/au',

diiialibus

el

pra'latis

(jui

in

curia adcrant,

dcs.

mort;ilos

r(!li(|uit

ac

omiies

nciiiino

discre|)antc

c.inoni/ationoiii dicli

consuluerunt ad Vincentii ossc morilo pinCallistus prBedecessor


.Iiiiiii,

familiare priEclaris suis


l>.

virliilil)iis pctiit c(rluiii

Laiircnlius Justiiii;inus, cuin;iiiiniiii quiirliiin

codciiduin.

a.
.'iiiiio

Idcni

(|uo(|uc

supra scptuagesimiim agon^t^ viii (li(! .I;uiii;irii, (|uamvis anniversariaejus memoria ob octavam
Epiplianiic

dicta dio, vidclicot tertia

rontific.itns

siii

decima quinta

ojiisdciii
iiinigiiii

meiisis
iii

;ib

prinio, in i|isorum cardinalium ot pr;ela-

Ecclcsia cobitur, ipsius ciiiin


S. Petri Castelli ariB
(ulpt;i siint
iii;iniis

loinplo
ins-

toriim pra^sentia dc

ipsorum omnium consensu


ak|iio

marmoreae impositae
:

unanimi pronuntiavit
tiiiiii

dccrcvit,

Vincon-

pra^latuin csso c.inoiii/andum, (luod pu-

vcrba B. Laurcntius .lustipriinus \ciictiarum patriarclia die viii


liioc

lilice et

solomnitcr tacicndnm in festo Aposlo1'auli

.lamiiirii

mcdi.v

Claruit doctrina, sanctitate,

lorum
cot
III

Polri cl
kal.

iiroximc se(|uoiiti, vidcli{^jusdcin

proplictia'
;ili(|uaiido

doiio,

ac

miraculis,
exitii

vindicafos(|iie

.Iiilii,

1'oiilificafiis

anno

ab

(!xtreiTii

discrimine Vcnetos
scriptor
'^

pr.edicto, slatuit et

otiam ordinavit.
voi'o dictus (lallisliis pra-de-

prccibus
"

illius

rofert
illiiis

ejus VitBe

Postmodum

(Juiintum, iiKjuit,
in

oratio proficeret,

unum

cessor die solomnitatis Apostolorum liiijnsmodi,


ut prictertur, advonicnte,
lia,

iiliquid

tam ex

vita;

excellen-

Corcyram locus
abstinentia et
forte (>orcyraj

testimoniiim relercmus. Esl prope asjior ct incultus ubi vir luibivifie

()iiam

iiiiraculorum coruscatione necnon


ipso Vinccntio tnnc visanctis

taverat eremita triginta et amplius aniios,

vcra notitia, (|uain de


viMite lialiucrat,

orationibus,

et

quod (irimuin
(iorebat

euin virumcomperit assecutum

fcrcbatur, propliotifc s|iiritu insigiiis.

fuisse graliam,

qnam Dcus omnipotcns


fuisse
,

et electis suis conccssit, et

eo

conseciit.i

qua;

consimilia signa ex ad cognoscenduin

fideles ac Dei ministros vcrif;!.^ in suo Evangelio demonstravit pro sme informatione Ecclesia?,
iie

negotium vir quidam de nostris tam genere quam moribus pracstiins, qiii cum arderet boUum, quod cniii Pliilippo Mcdioliini duce gerebamus, (!t afflictiores viderentnr esse res nostr.1!, adiitvirumDei, rogateum numquid
iit forcb;ifur, dcidorabi essct, crcmita Coininotus ost, iii(|uit, furor Domini contra vos, quia verbum Domini proje-

posset crrare, sic in^iuiens


ejicicnt, /ingnis

Siijna (uitcm

Voneta

rospul)lic;i,
:

eos,

qui crvdidvriat, Itxc scqKeiitnr; in nomine

;i(l

qiiciii

meo dsemonia
siiper

/uqnmtur novis,

xqros maiiiis imjionent et /loie /la/iebiint. Eaproptcr cum auctoritatc .\postolica canoiii/avit, et litforarum suarum, si desupor confccfro fuissenf, toiiore, iii saiictornm Catalogo ascril)(!nduin csse docro^it, univcrsos ct siiigulos
patriarclias, arcliiepiscopos, episcopos, ca:te-" rosque Ecclosiaruni prtclatos inoiiuit vX attonto

cistis; ot iiisi

Pontificis \csfii

Licliiynnc iiifcr(|ii;isi

|)ellarent jiro vobis,


periissetis. T^ilc
liilit

j;imiluduiii
L^iiirciitio

.Sodoma
(!t

di!

loslinionitim resiic-

(!rcmita

iii

incdiis Corcyr;o riipibus


soliini

luiicis, ciii

iion

Lanrcnfiiis, sod oinnes


>.

tere mortales incogniti orant ot iii;uiditi

Cum

igitiirpostplur;i opcra piof;itciii spir;iiitia

librum

liortatus est, cis niliilominus iniungcndo,

qnod

de graditius

|i(!rf'('cfioiiis

absolviss(!t,

tcbre le-

octavo idus Aprilis fcstnm ejusdem


sicuti de

S.

Vincentii

singulis dcvote et

noii Pontifice annis solemnitcr cclclnarent, ac facerent a suis snliditis devotione congrua celelirari et ctiam Yenerari, ut pia cjns iiit(!rccssione
et

nno confessorc

a noxiis protcgi,

scmpilerna gaudia valcant


(lcmiraculis B. Vinccntii
in

magnopictatis sensu delibutus, sacraiiicntis oinnibus se communiit, suosque Ut iid divinuin iimorcm pi(! cobortalus est erat supinus , iii(|uit Heriiardiis .lustinianus ' ejus nepos, qui adcrat ot Vitam cjusdem scripsit, aliquandiu tciiuit in Cielum oculos, tum
thali correptus,
:

adipisci

Subdit

IMiis

Monumenta publica

Dominicanorum iedibus
I.

Tab. Ixcl. ViMiel.


Moluii.
liollan.
liccl.
iii
t.

Hciiiaril.

Jiislin.
in

iii

ejiis

Vit. Si\l.

m;m.

I)iI)1.

adMinervamasservari,exhibcri(iue conimcxcmliluin pctifiiris jussissc, ac prietcrca ad Cliristi


lidclium [lictatcm

IV.
i.

additiun.
!.

[''er.ii'.

uov. calai.
jll.

viii Janiiar.

Sur.

lo.

VIII Jan. Trilliem. de vir.

scri|)t.
3

et

alii.

Card. liellarm. de
ejus Vil.
c. 9.

Bern. Jnslinian.

in

inejusdcmDei servum

acceii-

Uer. Just. c. II.

48
(iciiiio somicliiiisis
|)it,
iii

CAi.r.iSTi

III

Axxrs

CIIRI.STI

145.")

innc

sciitentiMin iari cit|)otniniiis

Domimis
ii.

\crl);i

ctiani,
:

(|iiaiitiini
lllii,

tcncrc,

cl aiigcrc

siihjiciciitiir

Viil(Mis, o

lioram
(|iii

mcam
\ia,

ad(|iia'

dies magis atijiie magis conservare dignctur . Siibdif auctorillum Marcello amicissimo
iii

vciiissp

hciicilicliis

I>(Mis,

cam
alia

landcni

liraMlixissc

pioximo Pasciiate
;

vivis discessu-

aihciiirc voliiil.
liiicat in

(iim
:

iiuila

sil

riim,

iili

contifjif

llieronymo vero dilectissimo,


saliitem
'

cddiini

illc ciiiiii

vcnit noliis via, vc-

cujus salus conclamafii crat,


xissc, rcddidisse(|iie
:

praedi-

rilns cl vila, ut ejcclis

dc |>ara(liso miscris (Wiiiialriam

iilms

\iani

sifjnaret

in

rcdcuiidi.

Si

ciiim in liac vita tanium


serajjiliorcs

sumus

spcrantos sumiis, miomnilms liominiluis; scd


!

efiam a diiobus Carfhusianis cirlestes concentus in ejus funere, (|ui nusquam conticuere, donec monasterium ingressi siint. Ut vero ejus corpus sexaginta
iiiidilos

absit a iiobis
Iktc, nisi
liili

tam stulta copitatio Quid ciiim vita lamigo (lua^dam, ut ille imjuit. et vciiospitisunius prwtercuntis? Cliri-

mcmoria
:

stiis

pro iiobis mortuus est, primitia? dormien-

pudeat iios morlcm timi'rc, cum hominus noster propter nos mori volucrit. Hunc diem tu scis, Domine sem|)er aiite oculos liaLui (|iiaiiquam, diim \ifam meam considero, confu-

tium

sio sit
in

milii

potius n|)pellaiula,

quam

vita.

Sed

spiiilii

liumilitalis suscipc

me, hone

,lesu,

\ita ct saliis aniiiKe

meie, ne(|iie enim in juslifi-

cationiluis

meis iirostcrno ))rcces meas aiite facicm luam, sed in miserationilius tiiis multis. Illa ciio ovisamissa, ad te ])astorem redeo, voccin tiiam iiovi,
iit

septem dicbiis inhumatum manserit omnis corrupfionis expcrs, cum de eodem sacro pignore canonici pafriarchales et S. Georgii apud se conSacrum illud cordeudo certareut, ita narrat pus in Kcclesiie sacrario reponitiir quasi litis eventum expectaturum. Accidit iiutem (res omnibus retro seculis inaudita, pace dixerim sanctorum aliornm omniiim, (|uod (|iiidcm extet ex eorum monimenfis) iiaiu ibi corpus illud, dum rcponitur alfcro ac terfio die, nec corruptionis aliquid nec ficforis apparef, itemque et (]uinto niliilominus integrum perseverat. et S(ixto
:
<

'raiifie

rci

miiiiculo excitata acciirrit iiiiiversa


et

civitiis,
sit

vident
nihil

cxiiuirunl diligentius, iuim(]uid

non

alieiioriim, jieto,

Domine,

adovilc

mc
'
:

rediicas. Polcsiicspernere voccni

trccfiint,

ad te? Nonne fu ille, ad me, et ego c.xaudiam ciim, cum ipso sum in trilmlatione? ecce clamo plus corde quam orc, Domine ecce tribulatio

clamantis

el confii.uicntis

in

meinbra conpigmenti aut arlis, nihil rigoris membris, fceloris longe minus, quin jiotius
(lelibiilum unguentis, omiiia
;

qiii divisti

('.lamahit

non eslqiii cripiaf, nisi tu, bone neque fclicium spirituum sedes affectare ausi, qui speciem intuenlur sanctissinne portio tamen aliqiia creaturfe tua; Irinitatis posliilat micas suavissimte meiisa^ tua^. Nimium quain niinium si subtus inilii fuerit et, lieu electi tui loculum aliquem liuic calceos infirmi
proxima
est, et

odorcm suavissimum memlira illa spiirarc videnam Additur miraculum miraculo jiost biduum rubescere gena> et vivus per niembra sanguis conspici caqiit eljam cajiere iion
l)antur.
;

Jesu. Sed

poterat sacriirium iliud concurrentem turbam,


et sese

invicem comprimentem, ut octavo tandem

die nccesse fuerit in Ecclesiain publice deferri

ad oculos populi exsatiandos, tum vero etadmiratio et sfupor et clamores. Igitur qui litigant et
bi instanfins ]iostulant, et
tius,
Iii custodiunt diligenreponitur iterum in sacrarium, ubiperdies

pusillo tuo servulo noii negavcris. Conversus deinde paululnm ad astantes

Vos interea, fratres, servate Domini |)rtecepta oninis - enim caro fa^niim, ct omnis gloria ejus ccce aruit (|uasi ilos fffiui. Coutem|)lamini mc foenum et flos ejus cedidit. Horain lianc qiiis potcrit evadere? Sed milii crcdite, filii, iiibil est pnestantius, quain scrvirc Domino. Ihec cuni dixisset, sublato paulisper brachio qiiod deiiu:
:

quadraginta perseveravit incorruptus et iufeger: omnilius illis diebus numiuam non visitatus est, nunquam sacrariiim illud non ai^ertum omnibus fuit videre etvenerari \olcnfibus, donec sejitimo supra sexagesimum die, cumalioquin satiscommode servari posse non videretur, sepulturae traditus est officiis et honorilms non (iiiibus cfeteri solent,

dc

quorum
saiicfi

\irtufc cf merilis iimbi-

datum

tenebat,

cali.iiantibus
te
'\

oculis,

ut

Isaac

gatur, sed

ijuiisi

cujusdiim
sexto
id.

rcliijuiie sic

illum antiquum videre crucis signo Benedicat


:

diceres, astantibus
inquit, vobls Doiniet

cum omni
grasset ad

lninore collociita^

dccimo sexto videJanuarias mi-

licet kal. Aprilis,

cum

nus Jesus,
iiliis

fratres

et

viscera mea.

benedical

Dominum.

meis, qui absuiit, quos iii Domino parturii. Del vobis cor, ut colatis eum ajieriat animum in lege sua, iieque vos deseraf in tempore malo.
:

sed lllyrico

uon solum ex Italia, ctiam atque Epiro iul id ostentum


Multi

medici omnes et praisertim GeYeroncnsis medicus a>tate nostra omrardus

domo

profecfi,

Benedicat principi nostro

et

universo senalui, ad

ulsortemcommissi
Dei et

sibi principatus

honorem
sibi
[)0-

visitavit, natiirie

niuin nobilissimus, (|ui cum iii liac icgritudine nulla vi fieri posse testati sunt

commune omnium ordinum bonum


recordcntur; benedicat (lenique

tiaditam pulo meo, cujus amorem, paccm, concordiam.

cum ])utrida febri laborasset . Post cujus etiiun obitum novis editis coelestibus virprajsertim
tiitihus refulsit

magis

sanctitatis Laurentii glo-

fs. xc.

' Isai

IV el xl.

'

Gen.

.\.vvii.

Cap. XII.

CAl.l.ISTI

III

Awrs
Adii.i-

(Illiis-|'i

/i!

ii;i

(iiiilms pciMiioti

.Si\.liis

l\,

\
iii

td

Iiilaiilil)!!.-, .!(

\aiiis opprcssioiiibiis o\ gi;i\amijiii;i,

iHis VI rciij^ios.im

jRlioiicm

(lc illo

sanctoriim
ca
l'oi\ II

iiibiis

iillra

modiiiii adversiis

lib('rl;ilcs et
iii

iiuni(;i'iim rcrcrciHlo iiistiliii jusserc, siui


liiilis

;iiKloiil;itcm
(li\iiiiis ciilliis

Ecclcsire cxislcnlibiis,
omilliliir,
;il(|iic
iii

(|iiibiis
p;ii'-

cst rcianlala casilms. Clcmciis aiitcm


aiiiKi
iii

di\crsis

illiim
at((iic

Mi)xxi>

licatoiiim onliiii

ascii|isil,
(1111-

libiis pror;iii;ilui', cl ipsiiis Cliiisli

sponsjc spleiidciiigi';iliir
iii

luitriarcliatu \'ciicto illiiis ut hcali


ritii

dor

;ili|iic

digiiibis

|iliii'iiiiiiiii
;i('

lcssoris cpis('0]>i uicninriam sa( ro


slaluit
io.
'.

(dlciKJam

ollciisiiiii onini|)(ilciilis llci,

|)cnlitioiiciii anil';i\('iitc

m;iiiiiii

iios

iii

liac

Svnodo,

.Mlissinii

Acta Concilii Snessionensis de cultu divino instnurnndo et de morifms pr.rscrtim (lcricoruni castigandis. Celel)rata est liocaniK) Syno-

gi;ilia,congrcgati ad rcsbiuralionem
t;t

domus

Dei,

apufl Sucssioncs a .loaiiiic lUicmensi arcliicpiscopo, in (|ua primiim dccitittiin cst divinas laudes eo cultu corporis et animi rcligionc, qiia par crat, in Ecclesiis coUcgiatis cl monastcriis dccantandas, et eos, qui sacram prccationcm risu, jocis aut sermone confunderenl, nffiia afticiendos aboleri etiam jussa corru|)tela, qua tlieatrales ct ludi et mcriliis
'

provincialis

salutcm grcgis Dominici, (luantiim in nobis est, pro viribus inl(!ii(l(!re ciipicnlcs, primn staliiimiis, iit iii siiigulis Ecclcsiis coUcgiatis, atque
nion;isteriis
liiijus
iii

[)ro\iiiciic

viiiuin servitium

cantiis prohilioiie,

Rhemensis dihabituum
di-

honcstatc, ct aliis
viiii

;i(l

dcbilam vcneratioiKjm

cullus iicrlinciilibiis decenlcr ct rcvcreiiter

cimonia
at()ue
striuiii

in

Ecclesiis

interdum

liahcbantur

omiics de Ecclesia dcbite inDomiiin scrvicnlcs conformiter ad intenlioncm dccrcti, qiind incipil Si r/uis jjriuci/jcyu s,rcu/i ; ei dclibcratinncm in congrcgatione IJicclcbretiir, cui
tersinl.
:

imposita saccrdoti id pcrmiltcnti trimc\cctigalium Ecclesiasticorum inulcla proliibilae religiosis viris cliore;c constitutum
;

tiiriccnsi
(lccrcli
ct

diidiim

siiper acccplationc

(\jiisdem

aliorum cclcbrata, ac coiisiietudines Liudabiles singiilarum Ecclcsiariiiii, monentes


rigcre defecfus cliori,

iii

alc.itores ct
;

ganeoncs clericos animadvcrsiim


,

(iccanos, cantorcs cf alios, ad (luos pcilinct cor-

iii

moiiili

pra^sulcs
sacris

iit

virtiitc

ct
:

scicntia
instaii:

sub oblcstatioiic divini

praDstaiitcs

ordinihus

iiiiliciit

Jiidicii,

ac paniis per
iit

eorum superiores

arbi-

r.iliim Hituric(Misc

decretum

in coiicubinarios

impciatum
teria

pra'sulil)us, ut fornicationcs ct adLil-

perturbantcs divinum officiiim conl;iliiil;ilioiiibiis, risibiis aiit alilcr iii co deliiilr;indis,


(jiiciilcs ct

publica
ali.i

omni studio nilerentur toUere,


constituta sunt, qua; cx
Conciliis
JIs.

dcficicntcs diligenter

piiiii;iiit

et cor-

pluraque
sunt
"

Valli-

rigiint. I'i;i'cipimus

ccllano ex .autograplio exccpto rcpcteuda visa


,

cum
(I)
:

in

typis

ciisis

desidc-

rentur

Statuta Concilii

Remensis

piovinciffi

apud

Suessionenses die Veneris xi mensis Julii, anno Domini millcsimo quadringentesimo quinquagesimo quinto cclebrafi. Universis pi'a.'seiitcs
litteras inspectiiris .loannes

insuper ct m;iiidanius hoc iiiviobibilitcr obscrvari ut vaganlcs pcr Ecclesiam dcambulando, seu etiam sedentes extra clioriim otiosi ad invicem confabulando, tcmporc (livinoriim officiorum, pr;cscrliiii diim malufinnrum, misscE majoris, et vesperorum officia
,

cclebrari contigerit, totius dici

emoliimcnlum
:

permissioni! divina
,

archicpiscopiis

Uliemensis

.loanncs Suessio-

ncnsis, Aulonius Laudiinensis, Joannes

Ambiaalioriim

pane quam distributioniliiis ;imitlant ct lia;c per illos, ad (juos perlinct, (iimiino executioni demandentiir. .Vdvcrhiiit iii singulis Ecclesiis pra'fati canonici, ut l;ili liora suacapifula

lam

in

nensis, et Joannes Silvanectensiscpiscopus, suf-

lcnere incipiant, (|iiod noii

iiiijic(ii;iiiliir

;il)

iii(':i

fraganei Rhcmciisis provincia; una

cum

lcrcssendo
qine
in

missa;

m.ajori

cnnlormilci'
ordiii;il;i.

;id

suffraganeorum cjiisdem provincitc abscntium, et cathcdralium Ecclcsiarum |)rocur.iloril)us in Concilio provinciali apud Suessionenses congrcgaii, aliis omnibus, qui potuerunt, et debuerunt interesse dcbite convocatis, iu Domiiio salutcm.
<<

jira^dicto

dccreto sunt

iciior

vero decreti, dc quo siipra sc^iiiitur, siib liis Si quis principem seciili rogaturus liaverbis bilu honesto, gestu decenti, prolatione nnn coii:

fus;i,

Cum

pcr

longam

ct cclcbralionis Coiiciliac

liorum provincialium intermissionem in

sed distiiict;!, ;ilteiita qiio(|uc mciitc se ipsuin ac verba sfudeat pra'|)arai'c iiuanto diligentius in lioc sacro loco nmnipnlciilcm oi;i;

Rhemensi provincia
detrimenta
|)aliatur,

statusEcclcsiasficiis gr.ivcm

tiirus

Dcuni
"

li;rc

omiiia f;iccrc
li;cc

ciir;ibit

'.'

ruiiiam, ct multiplicia

incommoda,

ac

innumcra

4(i.

Statuit igiliir

saiicl;i

Swiodiis, ut

vepribus etspinis vitiorum vcl defectu cultura agri Dominici iin(li(|iic |iiil'

in cunrtis c;illiedralibus ac coUegiatisEccIesiis,


lioris

dcbitis,

sigiiis

congrmi pulsatione

pra--

missis, hiudcs divin;c


F,\t.

Clciii. VII l)i|il(iin,i

;i|iii(|

Snr.

ulil

sii|i,

.\U.

liilil.

V^illir.

per siiigubis lioras uon cursim ac festinanter, sed attentc et traciim, et

Concilium Suessioneiise, quod in Ms. V,illhell;ino Codicc iiaclus fuit ,innalisl;i, oiitime ab illo lioc ;iniio collocaliii' ailcenscoa Lablieo, Codice niiiius enieuilalo uso, in seiiuentem annuni male tiansferri. Ad liunc cniiii annum mcui.v pertineie vel e\- ipso Labhei Codice discinius. cmii lialiilum fciat Suessionis die xi Jnlii, die Veneris, Pontilicatns Callisti auno i. Indictione 111, anno Doinini mcdlvi, qua; postrenia adnotalio cum piioribus uon conveiiit ill.i' enim iioUc nmncs annum feniut Mi.dlv, qncin,\)

(Juani|uiiin

uiitauiluni tanien liic

admodiiin

Codex

Vallicell.miis

cum

altero Spoiidani optime sisnant. .\nno isitur biiic consignaiidmn crat a collecloribns,

M..\N3l.

ANX.

TOMIS X\l\.

'

U.vv.v.

\.

,")()

Ar.LISTI

II

Axxrs
cii-

iiiin

paiisa

ilecoiiti,

iir;vsorlim

iii

iiicdio

" Uciii

ordiuarii et

alii

judiccs
el

diligenter

jiislihet vcrsifiili Psalmi)riiiii, (iohitani facii^inln iiilcr solemiie el feriale oflicium (litlercritiam.

pmiiant clericos aleac et ehrietati inservienles,


ac taliernas

frequentantos,

acrius eos.

(|ui

revorenter

al)

omnibiis |)cr?olvantiir. Moras caultra

iioiiicas (lictiiri
liciis

miinilis

cwni tiinica talari, ac siiperpelinedias lihias lonais vel

tempore jeiunii hoc faciunt. Et (|iioniain domini episcopi, qui cfpteris exem|)lum honestatis esse
dolionl oa
(]iia'

in divinis .Soriptiiris ct sacris ca-

cappis juxla ipsoriim et re^ionum diversitatom. Kcclesias ingrediantur, non capucia, sod almiiqui ciim iii cias vel birela lenenies in capite
;

nonihus ac juribus stafuuntur, in se ipsis maxime observando, ipsi habitus lionestos, su|)erlinarihiisamictos proiit jura volunf. tam in siiis
dio'cesihus
.

choro fucrint, fjravilatem servent. (|iiamot lociis cum aliis et officium exigunt. non insimul aut
coufahulantes seu collo(|uentes, aut litloras sou cum psallendi et scripturas alias legentes
:

quam
,

extra

deforant non

niiuis
aiit
iii

lireves 'aut viles

aut nimis curiosos,


(|uid

incessu

et

verhis
in

indecorum
et

haheant,
,

sintque tales
sanctionos.
>

omni convorsatione

(juales

clausa

ihidom conveniant sed omnes, lahia tenere non dohont in majori funguntur lionore pnesortim (lui
ratia
, ; ,

vagari

mente, aut

eos Apostolica regula esse jiihet

canonioa'

Hortamur

etiain

dominos opiscopos

iua^-

hvmnis,

jisalmis et

canticis
;

Deo

alacriter

mo-

Gloria Patri ot Filio c.t dulentur. Ciim dicitur sancto ; omnes consurgant, et cum noSpirititi minatur illud gloriosissimum nomen, JESis,Un

quatenus in ordinihus, et etiam prima tonsura conferendis ad servitiunT,Dei et honorem


dictos,

Ecclesiae vigilanter.

et

discrete

intendant.

ta-

lesqiic ad ipsos sacros


ot vita'

jiromoveant ordines,quos
in
ffilate

qno omno

gonufloctitiir civleslium, terrestrium

honeslas. et idoneitas persona^ tam


scicntia

('oniet infernoriim. .Neino ihidoni duni lioraiin muni puhlice cantantur legat, et dicat privatuni

littcrarum
jiixta juris

commendant, dispositionom. .Vhiisus omnes circa

qnam

officinm

uam non solum obsequium quo


est in

ohnoxius
lentes

choro suhtrahit. sed alios psal;

sed his debite ohservandis. aliis(|uo addivini officii prosecutionom, ac cliori disciplinam spectantihus decanus vel cui onus incumbit diligenter invigilet liincindc, no qiiid
perturhat
inordinate
fiat

prremissa vitentur. 4S. Insuper mandamus et districte jiraecipiiniis docrotiim per Ecclesiam Callicanam Bi-

turisaccceptatum. intitulatum, de coxcubix.vriis, per totam Rhemensem provinciam ah oinnihus


(]tiiliusciiniquc,
aiil et

etiam

si

episcopalis dignitalis.

circumspiciendo.

Horum

autoni

altorius prffieminentise existant, inconcusse


inviolahiliter ohservari
;

transgressoros illius hora, in qua circa pi"rdicta excesserint, vel alia niajori. prout transaressionis
gravitas
exigit,

cujus quidem declericiis cu,

oreti

tenor sequitiir

Quicumquo

plectantur

pcena

juscumque
gnitatis,

condilionis, slatus, roligionis


si

di-

salvis tamen laudabilibus consuetudinihus et statutis ac ohservantiis siiecialihus Ecclesiarum singularnm regni et Delphiuatus. Insupermandat et prfficipithoc sacniiu 47. Concilium. ul tiirpis ille ahusiis. in alio decroto
'<

etiam

pontificalis vel alterius praee-

per dictam congregalioncm acceptato prohihilus, omnino a singulis Ecclesiis et monasteriis (|uorumcumque religiosoriim liujus provincia> oxtir-

hujus Constitutionis quain hahere pra-siimantiir iiosf diios inenses post publicationem ejusdem inEcclesiis cathedralibus, quam facere oinnino lenoantiir ipsi (lioecesani, postquam eadem Conslitiilio ad ooruni notitiam pervenerit, fuerit publicus conminontia^ existat, qui post
iiotitiam,

cuhinariiis. a perceptione

fructuum omnium be-

quo larvalos ot llieatralos joci et clioroa'. mercimonia, negotialiones. et alia Ecclesiam, divinum officium vel (\jus lionestatem pertiirpetur,

iiotioiorum
faclo

suoriim

friiiin

monsium

spatio

sit

hantia

fieri

prohihentiir, (|UO(U]ue poena coiiira

ordinarios,
fleri

decanos etiam roctores. qui


a iierce|itiono

talia

pcrniillant, iu

eodoin docrcto contenta de

suus superior in ipso vel aliain cvidentem Ecclesiarum utilahricam litatom, ex quihus Iii fructus percipiiintur connecnon et hujusmodi puhlicum concuvertat binarium, iit ])riinum esse inuotuerit, inox suus
sus|)ensus, (]uos
;

uspensiono
in

omniiim proventuum
spatio etiam

su])erior
vel

monere
aiit

teneatur, et

si

non dimiseril,

Ecclesiasticoriim
{|uod eliani

trium mensium
el

realem cxecutionoiiidemandontur, adjicicntes

mercimonia

negotiationes

iiitra

Ecclesiam fieri nullatenus de cfetero perniitlantiir, (luodque intra vel juxta septa, seu clausiirani monasleriorum tain virorum quain mu-

aliam publicain resumpseril, iiihet ha^c sancla Synodus. ut ipsum suis heneficiis omnihus oinniuo privet. et nihilominus hi puhlici conciihinarii usquequo cuin eis per suos

dimissam

siiperiores post ipsariim

sionein
fuerit

manifestamque

concubinarum dimisvitfe emendationem


,

licrum chorerc et tripudite nullo tempore exerceantur pcr quoscumque, nec etiam extra ipsa monasteria liceat religiosis personis in qui-

cumque bonorum, dignilatum


:

buscumquc
^"ere,
el

locis pi"cfatas clioreas et tripudia

dispeusatum, ad susco])tionem (|uoriimheneficiorum qui, si post disvel officiorum sunt inbabiles l^ensationem recidivo vomitu ad puhlicum con-

contrariiim lacientes per sujierioros

cuhinatum
tionis

eorum

debite puniautur.

redierint, siue spe alicujusdispensaad priedicta prorsus inhabiles existant.

r.u.i.isTi

III

.\XNfs

CIIRISTI
pr;ctciiderc

l'|55.

51
lioc

OikhI

si

lii,

;ul (|ii()s

talimu concctio
ipsos dc
coriiiu

itcrliiicifl,

possit

ignoranti;im, jiiiicmiis

cos, iil[)r;c(lictiiruesl, iniiiirc iicylcxuiii)t, coriiiii

siipciioics

tam

iii

nc^lcctii,

dccrctum [)cr domiuos e|)iscopos cl lain ciilliedralium quam collegiatarum Ecclesiarum, nec11011

pro concul)iii;ilu In Coiiciliis di|,nKi punilione aniinadvcrtant. syuodalihus adversus ctiani luovincialibus ct lalcs pnnirc nc-lit;cntcs, vel de lioc criniiiic diilannilos, ctiaiu i)cr suspcnsioiicm a colhitionc i)cnellciornm, vel alia condigiiii p(cii;i, pro cri-

quaiu

iii

illos

modis omiiihus

abbiitcs ct c;cteros jiirisdictioiieiu Kcciesi;ili;ibciitcs,


iiifra

slic;im

priEscntis

Goncilii

duos mcnscs a fiiic numcrandos, suis subdilis


,

iiitiin;iri, ct
iiis,

dcindc

iii

sinj^ulis

Synodis

(iia'ccs;i-

iiccnon gcncralibiis
ca[)itiilis

(|u;iriiiiiciiiiK|iic

Eccic-

siarum
biii

etiain

cvocatis ac liujusmodi
;ilt;i

iniiic

iiroccdatur.

I<;t

si lii,

(|uorum
[icr

dcstitiitio ;id
('.oncilia

singulis su[)i)Ositis c;uuiii(lciu

cl

inhdligidicii

siimmum

Pontiliceni spcctat,
rcpcriaiiliir

pro-

vocc

[)iihlicarc

iiKiiic;iiit

iiisupcr

vincialia, aut

suos superiorcs propicr publicum


|iriv;ilioiic

doniini episcopi,

ca[)itiil;i, ;il)b;it(!s,

ncciionjii-

conciiliiiialiim

(li^ni.

statim cuiu proccssn

iiKiuisitionis ipsi siinimo

risdictioncm lialicntcs oniiics ct singulos siios suhditos concubiiiarios notorios gencraiilcr

Pontinci dcferantur.
sitio,
iii

Eadcm
siios et

diligentia et inqui-

(iiiil)usciiinquc capitulis
(iiioad

^ciicralihus ct
ptcnis
pulilicos

quatcnus infra triuin mensium spatium conciibiiias seu miilicrcs siis()ectas ct famatas abjiciaiit cl diiuitt;iiit,

|ii()\iiicialit)iis

scrveiilur,

nec dimissas vcl alias seciim


fructiiiim
oiii-

aliis

C(iiitr;i

prcedictos

alios iion

rcsumant sub
iiiuiu

poeiia [)crditioiiis

conciiliinarios slatutis in siio


siiris.
"
lii.

rohorc pcrm:ui-

bcueflciorum

suoriim

triiiin

mcnsiiiin

s[)atio i[)SO facto. Etiiiioiiiam iioiiniilhi ca|)itiil;i

Piiblici aiitem inteiligendi

sunlnon soluni
per rci evi-

(|ii()rnm

concuhinatus
iii

per sentcntiam aut


S('u

(oiitcssioncm

jiirc factani,

Ecclesiarum ad subditoriim snoriim dc lioc crimiiie ditlamatornm correctioiiem minus diligentcr liactcnus com|)crimus [irocessisse, umlc
;idaugcnliir

dcntiam, quac nulla posset tergivcrsatione cclari, notorius cst, si qui mulicrcm dc inconliinnitia suspcctam cl iiif;unat;im tcnet, per suuiii

pncdicta in dies luagis foventur, et dcteriorihus incrcmcntis, iii gr;ive scan(l;iluiii


Ecclesiastici status ct pcrditioncm aiiim;iriim,
prtEci|)iiiuis ct

superiorcm admonitus, ipsain cuin


dimitlit.

cflectu

non

maiKhimiis

omiiil^iis ct siiigniis

Qui \cro in coiicubinarios |)roccdcre crubcscunt, patiendo cos in tali fa-ditate sordescere, siib pa;na maledictionis ictcriuc prtccipit, ut deince|)S sui) jiacto, compositione ;iut spe
alicnjus (|uiEstus talia quovis
dissimulciil,

Ecclcsiarum

catlicdraliuiii cl collcgi;it;iruiii c;i-

pitulis, et pri.csidentihus iu

eisdem, sub pcenis

ilisoriim siis[)ciisioiiis a tliviiiis ct aliis [ler suos

modo

tolercnt ac
iicgli-

quatcnus [lost su[)radictorum trium mensium a temporc priEmissip


supcriorcs arhitrandis,
monitioiiis
geiicralis
s|);iliiiiu
cl;i[)siiiii

alioquin ultra

pncmissam

infr;i

dn|)lum cjus, quod proptcrca iicceperint, rcstiluere ad pios usus omnino tcycntiit pieiiam
iic;iiitnr ct
iiiis,

quindecim dics exiiidc [)roxiiiic sc(|uciitcs coiitra singulorum subditos suos dc Iioc criminc
,liil';iinatos, (lui

loiiipcllaiitur.

Ipsas auteii) coiicubi-

prfcdictas coiiciil)in;is siias rc;iiioii

scu mulicics suspcctiis priclati luodis oiiiiiibus curent a suis subditis, etiani \h'v luacliii s;cciil;iris auxilium, si opus fiicrit, pcniliis arcti;uii
iii

litcr ct

cuiu cttcctu

dimiscrint, [)roccdiiiil

ccrc; (luod
tilios

t;ili

coiiciil)in;itii |)rocrc;itos
coli;il)it;irc

;i(l dcclarandiim cos [iricdichim siis|)ciisioiicm friicluum S|)atio triuin niciisium iiiciirrissc, ncciioii (ou-

via juris specialitcr ct

nomiiKitim

apud suos

p;itrcs

noii

pcr-

sequenter ad ultcriorcs ikcikis


dccreti suprascri|)ti (;isdcm
lioc facerc iicglcxcriiit,

jii\I;i

lciiorrm
:

mittant.
'('.).

iiilligcndas

et

si

injunj^it

priEterea

omiiibus

s;c(iil;iri-

sii[)criorcs

(M)ruin

[^ro-

bus viris.etiamsi regaii priefulgcantdi^iiihilc, iic inf(!r;iiit impcdimciitimi ulliiiii (iii;ilcciiiii(|iic


(luocuiiKiiic (iiKcsilo coiorc pr;cl;ilis,
officii sui
(|iii

ccd;uil,
(luc
([iii

;ic

cseteros cpiscojios, ct ;ilios ([iiosciinijiirisdiclioiicin


li;il)ciite;,

l".cclcsiasticaiu
iii

i;ilioiic

cjusdcm

criniinis puiiilioiicm iic^lincnti


coriiiu
|iiiiii;nilur

adversus suos subditos proiiiijiisniodi concubinatu proccdant et ciiin oninc l'oiiiic;itionis crimeii lcge divina proliibitiim sit, ct sub
:

iiixciiiciitur,

su[)eriores
iii

cic

iicgligcntia, ct

dcfcctu

i|isoriiiii [kcii^is ((iiitivi


(11111

conciihinarios in su[)radicto dccriito posil;is

l)(rna

peccati

mortalis necessario evitandiim.


sohitos,
iiimis

oinni diligcutia realitcr exe([uantur. Injiuigimus


[iriEtcrca iiniversis c[)iscopis, ctaiiis Jurisdictio-

moiict
iit

omncs laicostam uxoratos (juam


;i

simililcr

coiicubiiiatu

abstinc;uit,

ciiiiu rcpiclicnsibilis cst,

qui

uxorem

iiabct, et

nciu Ecclcsiasticam cxerccntibus, (|u;itcnus ;id corrcctioneni fornicaloriim, ct UKixime aduitc-

ad muliiiicm ;ilicn;im accedit. Qui vcro soliitus


est,
si coiitiiicr(^ iiolit,

rorum publicorum
;

intciidaiil ct invigilcnt, [u-oiil

juxtii A|iostoli doctriiiani

ducat iixorcm.
saluliribiis

l'ro

bujusmodi
Iii,

aiilcm

divini

observalioiic pr^vccpti,

ad (juos pcrtinct, t;im monitis. quam aliis c;uionicis rcmc-

;iiiimarum saluti viderint cxiiedirc. oO. Moiiciiiiis omiics (!t singiilos dominos ci)isco[)OS, abbatcs, c;ipitnla et alios jiirisdiclio-

nem^Ecclesiasticam exercenles, quatenus

siios

diis omiii sliidio laliorcnt.


"

Et ut uullus quaincuiii()uc prtclati dccrcti

suhditos Ecclcsiasticos ;id lioncsti; ctcum li;ihihi condcccnti inc-.Hiendum coin|)cllanlur, tuiiicas

CAI.I.ISTI

III

Axxrs V
vel

niniiiini

brcvcs, ant

in

s|iatulis

(ilevalas,

cuin tanta discrctione


et criniina
1

raii[)cllos

sen pileos

ia

capite,

scn

sotulai'cs

lioc hiciant, ut [)cr hoc non detur subditis occasio libcrius ad peccata

lostratos,

vcl rulici, coclcstis,

pnrinireivc

ant

graviora [irornm^icndi.
licct in

crocei colornni calijias dcfcrre, ac [lila maxime uscinc ad camisam cxutos iu stratis, vcl locis

Item

anliquis jiiribns salubriler

instiluta fucriut tem[ioia, in

publicis ludere

uon permittant, scd

[lotius ea

celebrari

(imnia sic iiulcccutia [iroliilicant, sacer(lotcs(|ue


ct alios ([ii(iscnm(]uc
riis

quibus matrimonia non debcnt; tamen nonnulli pcr abusiim inbujusmodi tcmporihiis prohibitis contr;i
i[)Soriiin

Ecclesiasticos et mercatosa'cularjiius

jiiiium iiiteiiliiinem festa et coiivivia,


el

jiulilicis

ct

iicj^otiationilins

clioic;is

tri|iu(lia

tanqnam pro solcmni

ra-

excrccndis

[ira'ci[iiaiit

ahstincrc, juxla canonicas

sanctiones faciciitcs, [iront


exiget, deblte puniendo.
c<

eornm

traiisgrcssio

nuitrimoniorum cxcrccnt; jubenuis ne de c;ctcro in pr;cdictis tcmporibus, ncquc ctiam iii dic Trinitatis pra;dicta flant, et
tioiic i[isoniiii

llem

(11111

in nuiltis

[lartilms reclorcs [la-

intcrcssentcs talihus conviviis ct festis pcr ordi-

rocliialium Kcclcsiarum adco moiiicam iir(ni-

narios
stici si

(leliite
iii

corriganlur, ct gravius Ecclesia-

quod non reperitiir i[ni ipsis Eccl(!siis descrvirc velit, qnod ccdit iii grave [ir;ejudiciuni aiiimanim, [irovidcaiit omncs [ir;clati cl patroni quatenus sccundum dispositiosionem
tiabeant,

lalihus interfucrint. Insuper prtBcipi-

mus
tiaiit

(juod
in

aliis lemporibus matrimonia non domibus, sed t;nitum iii Ecclcsiis, et

iiem jiirinm in
jiirepatroii.

ca[).

Moiiachis de [ira'bcnd. in

aiiti(|. cl ca[). .s7<5fe/j//cod. tit.


(le

inSexto etCkiu.
[)r,T(Hctis

i,

hora com|)etenti, ac die dara celebrentur, advertant(|iie domini e[)isco[)i nc snper hannis ;iiile matrimonium fleudis sinc causa ration;ibili
dis[)ensetur.
5iJ.

con^rua
nt
[iro

[lortio

recto-

rilnis assignetur,
iiis

defcctu administratio-

Prtelerea conslitutiones Concilioruui

iiisarum Ecclesiarum [)r;cHticli [irtelali ct [latroni ;i[iu(l Itciim ct liomincs M'iii;iiil re[irc-

[)rovincialium tempore bonic memori;c

domi-

hendendi.
.)!. Item oliviaturi cx(|iiisitis ct abusivis modis, ([uibns noniiulli ([lucstorcs [lecnnias a [iaii[icrihus cxtrahcre cogantur contra dis[iositioncni jurium, utentes [iraidicatione verbi Dei ad tincm ([mcstiis eoriim i[isam [uinci^ialiter applicando; [irohihcmus quil)uscuiii(|iie qu^cstoribus, ne in liac l\hemensi [irovincia pi^c-

noriim llobcrti dc Courteaux a[)iid Silvanectum anno Domini jicccxvii, et Joannis de Vicnna arcliie[)iscoporum
;iiiiio

Rhemensium apud Noviomnm


ct Eccle-

Doinini Mcccxi.n, tam snper libertate, ju-

risdictioiie ct

immunitatc Ecclesiarum

siasticarum personarum, ac panis contra perturbatores eariiin quam super reformationc


,

morum

textii

indnljiciitiarum vcl alioruiii (luoruincumfaciciido suas (|u;rst;is prtcdiccnt vcrhuin

landamus, approbamus ct ratiflcamus, el ([uod cum opus cst hujns preesenlis Concilii decreto renovamus; mandanles deincdilas
cc[is, ut
iii

(|uc

nostra provincia serventur,


et si

et cxecii-

Uei,

scd soliim nejiotium

suum
(si

verhis planis
([uas habcaiit

tioni

demandentur. Coeterum

contra diclos

ex[)Oiiant, vel etiani


lcj,';iiit

litteras
:

s;ccularcs Ecclesiasticani jurisdictionem im[)e-

seu
et

lcgi

faci;iiit

ct si

lorsan qui docto-

dientes cxcommunicationcs ct ali;c p(Tn;c


dicta statuta sint adjeclap, tanto
siasticos, qui

per

res vcl alias ad


vciii>riiit

[incdicandnm idonei
volueriiit,
ct

cum

ipsis

magis

in Eccle-

|ira'dicare

nihil in suo

camdcm

jurisdictioncm Ecclesiaet

sermonc
re.

([u;estuosiiiii cxiioiiant,

servctiir c^ip.

cwnco

contra cos Clcni. abusoribus de. pe. et

slicam non solum non im[iedire, sed

promo-

vere et exaltare tenentur, locum haberc debeant;


idirco sub excommiinicationis et aliis in prav
hictis Conciliis

nostrauKiuc pncscntcm [irohibitioncm ordi-

narii

locorum
(jui

faciaiil dilificiitcr obscrvari.

[uovincialibns dcclaratis poenis,


[irffiiatis

" Iteiii ([uia

cx inordiiiala muitiludiiie

rcli-

nniversis et singulis

et aliis

Ecclesia-

giosorum,

ad confcssiones audiendas depu-

sticis [icrsonis totius [^rovincia;

Hhcmensis, cu-

tantur, [iluriini utriusquc scxus nimia libcrlate

suo cui volunt contitcndi et obtinendi, pra'sertini in casibus absolutiouem reservatis audaciorcs fluut ad graviora [)eccata [)er[ietranda; admoncinus omiies c[iiscopos luijiis [irovinci;c quatcniis, juxta formain (llcui.
iitentes [iro lihito

juscumquc dignitatis sive prieemincntia; exisl;int, prohihemus ne in terris, iii ([uibus et ad Ecclesias eorum monasteria et dignitas et
, ,

jurisdiclio cpiscopalis pcrtinet, directe vel indirccte, (jnovis qu;csito colorc, tacite vel expresse,

vel alias [irohibitiones flant, aut per alios quos-

dmlum
iii

ct

Decretal. super

tali

differentia

iii

cumqne
vcl aliis

judices vel offlciarios temporales

fieri

cadciii insertam, personis talitcr ([ualiflciitis, ct


t;ili

[irocurent subditis snis jndicihus Ecclesiaslicis

nuinero ex
iii

conAcnlibus rcligiosoriim
|ir;c(li(ta

mcndicantium licenliam audiendi confessioiies


conccdant, sicut
tar, et illis

Dccrctali conlinc-

non

ita

inditVcrcnter casus episco-

quibuscumquc, ;iut pa'nas, minas vel quomlnusin terris hujusmodi siio dominio temporali suhjcctis cilationes miniitioncs ct mandata cnrianim Ecclesiasticaterrores adjiciant,
,

pales concedaut, sicut hactenus in nuiltis diiesed ulii nccess;iriiiin cesihus tieri consnevit vidcrinl aliquosc;isus particulariter conccdeiuli.
:

rum etiam
liliere

in

personalibus actionibus, et alias

[lossintexecntioni

demandari

etsi hacte-

niis talcs

|)rohibitiones fccerint, aul zuinas \ei

rALijs-rr

iii

annus

1.

niuisTi \\'u).

53

tciTores irnMitiaiit iiitia niuim inenscm a die publicalionis |)ra!Sonlis statiiti in sinfiiilis dia!cesihus, (iiiam orilinaiii iocoruiu (lili^ciilcr la-

observatioiiem, ac

tcm

iii gestibiis etverbis lioneslagravitalem gerant, zonasargenleas, solularcs la(|ueatos, brcves liinicas, et alia, quie va-

ct

cere tem;anlur, sub cailcm poena publicc rcx


aiit

(icciit

iiitatis et

[lompa' iiidicia sunt, evitcnt


iii

rcligiosos
reci-

faciant rcvocari.
.i;i.

sine (|u;pstu
iionniilli

Itciii (inia

lani clcrici

(|iiaiii

pro ingressu piaiit sccuiidum canonicas sanctiones


ct

religioiiis
:

novitios
lcctione

iaici
lis,

sentientes se super suis excessibus, delicseu debitis coram judice Ecclcsiastico esse

et

alios

in

ciiltii

diviiio et

sacrariiiii
:

Scriptnrarum

iiistriii

faciant

regulas

suorum

citatos, (ic sua' caiisa; justilia diftidcntes,

ad do-

minonim

lcmp(ualiiim, scu olticiariornm, ant servitorum eoruindcm potcntiam rccurruiit, litteras comminatorias, aut minas verbales im|)etrant etarmatos addnciint, ctalias facinnt, (|tio(l timor tam jiidicibus, (jiiam snis olticiariis ac

((rdiiium juxta limilationem Constitutionis felicis rccordationis iJciicdicli papa' XII circa rcformationem religiosorum eorumdcm (lidinum
cditas et appositas teneant
:

quas

('.onsliluliones

singiili ahlialcs, abhatissa', priorcs cl i)ra'[)ositi,

[irout suiit, aut dicla! rcligiosie iu viilgari cx[)0-

partibus incutitiir,
siastica jiirisdictio

unde non modicum Ecclepcrturbatnr


ct laMlitur;
,

pro-

sitasjiixta sui Ordinis ([iialitatem saltem ter in babitiis siiaruiii rcligioaiiiio lcgcre tciicantiir
:

hihemus

sub

pa-iia

excommunicationis

nc

iiiim iiou

descrant

a|)()stasiam cui

cxcommiipror-

clcrici vel laici

coram judice

Ecclesiastico ar-

nicationls sententia i|iso lacto annectitur,


siis

niatos addncant, littcras contrarias scii miiias

cvitcnt

maximc
aiit

Ncro rcligiosi mnliiuum,

vcihalcs liiijusmodi, autalia (lUiccuiiKiuc impctrcnt vcl iirocurcnl; iinde directe vcl indirecte
Kcclosiastica jiiiisdictio aliquatcnns valeat iml>cdiri.

ct rcligiosffi
tia effugiant,

vironiin frc(|ucntatioiicm ct coiisoralias jnxta

suortim Ordinum
1'atniin

laiidabilia constitiita, ac
crcta, ncciion

sanctorum

de-

Itcm statuimiis, (jnod in

caiisis

summam
transiciis

deant,
("C

ita

iit

canonicas sanctioiies vi\crc stiiscrvitiiim cxliibcantDeo gratiim. ef


ca'teri valcant ad

(liiornm Francoriim moiicta' loci


libclliis

non

coruin convcrsatioiic liona

c,i in talibns iii scriplis non admittutur, tanquam minimis ad discretionem judicuiii summaric ct dc plano proccdatiir (|no tani iii
:

iioncstatis ct niuudiiia' zcliiui lervcntiiis incitari.

(|uam aliis caiisis omnes frivolas dilalioncs studeant resecarc.


liis,

Maiidamus universis eorumdeni abbatum, abbatissarum, priorum ct [irirpositoriim su|)erioribiis, quatcnus i[)Sos ad [^ricinissorum observationem,
si

aliquatcnus dcfcccrint a via juris,

34. Et siciit relif^iossE

persona Uco dicatte,

sicut

prw cseteris districlius Domino se votis solcmnihus mancipariint, sic eorum vita et convcrsatio lioncstc refulgeat, et aliis bene vivendi
propitinm inducat excmplum
;

vigilanter cocrccant, et niliilominiis dicti religiosi ca[)itiila suorum Ordiiium scciindum ((uod

continctur, ([uamprimiim

indictisipsiusdomini BcncdictiC.onstitutionibns op[)ortuiiitas adcnt,


cclcbraretencatitur
;

statiiimus et or-

aliis statutis [irovincialibus

dinamus quod oinnes


tissa\

et singuli abbatcs,

abba-

priorcs

inonasterio{-um

et [irffipositi quorumciimquc Ordinum saiictorum Uciicdicti ct

circa [irccmissa omiiia ct singula in suo rohorc permansuris. In ([iiorum omnium ct singulo-

riim tcstimonium ac

mnnimcn nos

arcbie|)isco-

Aiifjustini provincia;

Rlicmcnsis tam

in sc

quam

ptis ('tc[)iscopi pra'lati littcris pncsciitibiis sigilla

suis rcligiosis et subditis

omnein

evaf,Mndi, Iccvitari,

vitatisque

materiam
ab

evitent et faciant

nostra duximtis appoiicnda. Dat. Sucssionc aiino Doniini millcsimo (iiiadi ingentesimo ([uinquagcsinio
.liilii

jejunia ab Adventii iis(|ue ad tcstuiii Xati\italls

([iiiiilo,

liidictiiiiic

tcrtia,

incnsis vero
in

Domini,

et

Sepliia!.;csinia

us(|uc ad fcslnm

dic

iiiid(Hima, ronliticaliis s:uictissinii


iiostri
i

sancti Pascha'^ ahstincntiaiiKiue ab esu carniiim

Cliristo patris ct domiiii doinini

Callixti

singulis qnartis fcriis totiiis

aiiiii

tam

iii

puhlicn

diviiia [)rovivciitia [lapa' Tcrlii aniio


"

quam
et

in privato diligciitcr ohscrvciil,

c(Miipiila

Sic
'

sigiiatiiiii.

Iia(liil[)luis

vicarii

iiola-

rationes prccsentibus religiosis reddant in vcstiliiis ct liahilihiis, juxfa siKinim Ordiniiiii

riiis, ctc.

54

CALLISTI

III

ANNUS

2.

CHRISTI

I45().

CALLISTI

III

AXNIS

'2.

CHRISTI

I45C,

1.

Litteree Apostolkse de cruciata


in Gallia, cjnas

ad Alanum

leqatum
rolus,

promulgari vetat rex Ca-

politicorum consiliis irretitus.

Anno

deprecandum ul auxilium ferret et operam, ut Christianissimus princeps^ contra tam perfidos hostes . Extant co argumento
Francia^
,

Yirginco

partu

millesimo

quadringente^imo
quarta,
ir-

subjecta' littera?
2.

'
:

quinquagesimo sexto, Indictione ruente in Hungariam ad deleudum Cliristianum nomen Maliomete II. ac religionis causam uiiiversis
alfuit

Dilecto

filio
.V.

.\Iano
S. L.

tit.

S. l*raxedis pru-

sbytero cardinali
"

Cum

te et

ferme
EecIesiiB

regibus

turpiter

deserentibus,

Galliaruin

illis

ad regnum Francia? Ccteras(|ue adjacentes partes ad couqui-

su* Deus

ca^lestique

prodigio

%ictoriam gloriosissimam de hoste tormidando. concepta subjieieudi Uccidentis spe ac superioribus triumphis insolescente suis, contulit de
;

renda pro tuitione Christiance fldei opportuna prasiilia et classem adversus immanissimiim rurciim ejusque complices praqjarandum pu;

blicaiulum
et alia

(|U(i(iue litteras.Vpostolicascruciatae,
et

anteiiuam disserauuis, de Callisti iiapa^ iiro defendenda adversus hostem lide studio ac diligentia nonuulla pra;niittenda sunt. Miruui tiut
(jua
in Yiro atfectic a;-tatis, et

magna

ardaa negotia [leragenda lega-

tum

de latere nostro crucesignalum de fratrum

necta inxalido,

tautani

munera corjioris sevim animi tantuuuiue


ad

nostrorum consilio prcesentialiter destinemus; iios attendeutes, quod licet uos nuper v\ [lerantea felicis recordatioiiis Nicolaiis [>a[ia V prtedecessor noster pro defensione Christiauic
fldei et

ardorem vigere potuisse

in provehendis de conlicieudte sacra^ expeditionis cousiliis ', soUicitaudisque iirincipibus et populis, ut arma ad-

ejusdcm Turchi profligatione universis


lidelibus,

Christi

qui huic sancto et pio operi cerlis

versus

communem

hostera caperent, in conci-

modo
rias et

et

forma tunc expressis per

se vel alios

lianda inter eos pace, mittendis ad varia regna legatis, coucionatoribus sacris ad universas oras designaudis, imperandis etcolligendis decumis, instruenda classe, deceniendis solenaiibus supplicatiouibus ad diviuum iilacandum Numen ejusque opem implorandam adeo ut in pristi:

bellatores assisterent, ultra indulgentias jilena-

qnamplures immunitates, exemptiones


[ler

et

gratias

diversas nostras litteras concessisse-

nam amplitudinem Christianum imperium omnino restitnendum fuisset, exscindendaque .Maliometica superstitio ex Oriente, si Ponliticiis sed studiis reges ac priucipes obsecundassent Legatum ii. mutati sanimis, promissis defuerunt.
;

mus, et ejusdem prcedecessoris litteris nonnulla addenda duxerimus illorum dubia enodaudo quia tameu nihil ita clarum statui potest quiu ex causis emergentibus aliquando in dubium
;

revocetur, pro sedandis ambiguitatibus quibuslibet,

quie possent iu mentibus lidelium gene-

rari

circumspectioui tua?

quacumque dubia

\ero ineuute anno in C.allias decrevit Callistus .Uanum tit. S. Praxedis presbyterum cardinaleni,
ut

rege conficiendam adduceret.

Carolum ad pacem cum Heurico Anglorum tum auxiliares co. quod testatur S. .\npias ex illo regno eliceret,
toninus
'

his verbis

Cardinalem Avenionen-

seni scilicet .\Iauum. qui Ecclesia? .\vcnioneiisi pra'craty, misit in Frauciam ad decimam colligendam et prsdicandam cruciatam, et regem
'

(|uam su[)er quiliuscunKiuc facultatum tuaruui, et aliis nostris litteris. qua forsitau in posteruni [idterunt exoriri, auctoritate nostra per te i[)suin. i|ni iulentionis nostra' conscius es, declarandi, dilucidandi, earumdemque litterarum clausulas, sensus, et si quid in eis ambiguitatis emerserit, jiixta datam tibi a Domino providentiam, vice
iioslra inter|)retandi et e.xplanandi, ac

tam super

cruciatee bujusmodi,

ii[)[)ortunaslitteras, si opusfueril,
in

desuper concedendi, ac

[ir.Tmissis et circa

ea

ordinnndi, sfatuendi,

Lib. V. p. 122,

ni, ne.
1.

l.

vi.

p. 21, 22.1. vii. p. 4i etc.


p.

p. 97,
I.

154

el 15b.

i.\.

p.

1.

brev. p. 9, 13 et 40.

84

elc.
- S.

I. .x.

131 et24o.

1.

xi. p. 276.
'

.\nlon. sup. c. 14. in piinc.

Lib. XX. p.

i.

(Ar.i.isTi

III

AN\r>

2.

fnarsTr
Vcrnni ad

firiCi.

iloccrnpiidi,

mndificnndi.

.nimMidi.

iiiiiiiiL-ndi.

tc

convcrsi, cliarissiiiic

lili,

cui

iiccnon

indiilircntias ipsiiis crucial.T

pprsonanini
]iro

prima' partcs
sfcs,

commnnis

caiisT dcbentur,

cum
prae-

i|iiaiitntc

inspccta
saliilc

(|nil)ns

tibi

vidcliitiir
,

pofcntia inter reges Catholicos ac

plurimum

ipsoiiini
i|iiiliiis

lidciiiini

opportMiiiim

supcr

majonim tuorum
el

hrprcditas gloriap, et

viccs noslras plcnaric Iriiiiiimiis. coiicccl

factoriim iinifalio ad tc pprtincat. aftendc pa-

dcndi
tolica
tiiii

plcnarie indulafcndi, auctoritate Apoj)r;pscntinm

nimpcr

vidc

llli

olim relicto regno duces


pradiiicriint
.

tciiorc

idcnam
,

ct

libcram

('.bristiaiue

pxpcditionis sc
siiis

ct ex

conccdimiis laciilfatcm
jtat.

ac
S.

omnimodam
Pctnim anno
kal. hcliruarii,

piTclaris opcribiis
ciinvenit.

nomeii Clirisfiaiiissimo-

potcsiatem.
l'iintilicatiis
3.

Komte apud
anno
i

riim sunt meriti ad te usque perveniens.

Non
:

Incnrnationis nominica> mcdlv.


nostri
>.

cum summam habeas rcrum omiiium


fc illis vidcri

opportiinitatcm. dissimilcm

clsi

Fefellit ea spes Callistum.

nam

f.ailorum

cnim prseclamm
siiorum,

sif

fiilgercgloria antecessorum
cst

rc\ littcras .\postolicas de indicto Turcis bcllo,

prTcIariiis tameii

sua exccllere.

profitcnda(|nc susccpto crucis symi)olo rcligiosa


militia promulgrari
iii

Ad

celsiludiiiciii

fiiam legafum

nosfrum

trans-

(ialliis vcluit

de quo apud
' :

misimiis, (|uo lacto erecta est in expectalionem


fofa (^bristianifas,
i|iiid

piim Caliisfus liiscc lifferis conqucsfus est Cliarissimo in Cliristo filio Carolo Francorum reori illustri salufcm, et Apostolicam benc(1

sperans vctustis operibus alihuic autem non respondere commimis dolor esf af^iiic admiratio.
simile
:

dictioncm.
Scriliit
tit.

l'atcre, cliarissime
iiiiliis

fili,

idque perviscera
ac
domiiiiis
fiiis

(lilcctiis lilius

nosfcr Alaniis

miscricordiae Dei nostri paterne rogamiis, praedicari

S. Fraxedis iiresbyfer cardinalis lc.trafus. celsitudincm tiiam. cum cistera liucusque clcmentcr ct dcvote concesserit, in concedenda tamen

subditis

et

in regnis

sancfam Domini crucem, litterasque super inde


editas solemniter publicari,

quod summe

opta:

piiblicafionc litfcrarum cniciat.T ct induljrcnfiariiin

mus. Siibveni

diflicilcm
sit

sc

pr;ebcre.

Uuod

certc <|uam
nil tale

ffravp andifu
veriti

non nobis solnm. qui

CbrisfianT pofcnfiam. quam a Dco accepisfi. ad saliifcm poquamvis enim victus primo puli sui converte
:

in eo nccessifati

iiniiuam siimus. scd ciincfis fidcIiiKis. qui

istinc
tacile
iion

omnia summa avidifafe expecfabant. non possemus exprimere. Xemo est enim qui

cnngrcssu sit hostis, non tamen est perditus. Rcparat qiiotidie novos exercitus, et violentius ad nocendum resurgit. Si cito occurrafur, si

merito contrisfctur. audiens litfcras hujusmodi cruciata?, in quibus adjumcnfa jiofissima

rcgum adjumcnfa
est,

conveiiianf, spes ccrfissima

suscepti operis sunt fere per


viiljrafa. in

universum orbem

duce exercituum Domino, victoriam integram apud Christianos futnram. Hoc faciens,
fili.

co famcn regno publicari non posse.

cliarissimc

sacrificiiim benc|)lncifiim .Vltis-

iinde
|ier

prima pr.Tsidia ad defensioncm tldci semsunf habita. Nemo est quoque, cui haec adfilios

simo reddes.
tare,

miralioni non sint. cliarissimos in Cbristo


nosfrns
(^asfellic ef

(^liristiaiiifafi in primis salucujus in terris erit tibi perennis laus, et in citUs mcrces perpetua, qiialis veris Dci cnltori-

tofi

Legionis rcircm illusfrcm


flde bellare
:

assidue

cum
:

Mauris pro

regem Ara-

gonum signum
sua cppisse

crucis ciim tofa fcrc nobilitafc

regem Hungari;e ad prosc(|ucndum victoriam nuper habifam pofenter descendere regem PorfugaIlia> ex ulfimo Occidcnte non inodo cruccm ccpisse. sed oraforem ad nos siuim nupcr misisse denunfiantem adventum ejus
;

nobis aufein haec tua conccssio sublimitale tua nil cliarins, nec majoris nostnT consolafionis expectare possumus. Daf. Roms apud S. Pcfrum anno Incarnafioiiis Dominicae mcdi.vi. \II kal.
:

bus reservafur

ifa

jucunda

erif et grata, ut a

Novcmbris. Pontificatiis nostri anno


l.

Xon

assenfiente regc, ut praesidia advcrejiis

sus Turcas ex

regno elicerentur. nc ad
pnesules

re-

^cnfura

.F^statc

cum

regia classe

denique nafer-

tundcndos,
bilifarefur,

si

irruerent, .Vnglorum impetus, de-

tiones fere

omncs. ubi colitur nomcn Jesu.

nonnulli

prnmulgandis

verc stndio fidei ct ubique locorum pra^dicari

criicesignatre expedifionis litteris obsfifere, de-

sancfam Domini crucem. ejus(|ue signo humeros piincipum radiarc soliim regnum tuum, quod pofenfia primiim csf et fide prTcipuum. immunc
:

qup arcbiepiscopo Riirdcgalensi apiid .\Ianum. cardinalcmlegatum questus est Popfifcx regii
' :

etiam adminisfri privafT sfudcntcs

fanti operis esse. Si

voluntas tua luec cst

quod

non credimns^ dura


lis
:

cerfe res est et lacrymabi-

ab iinperata decuma immunitatem turpifer poposcere a Callisto, qui senatum Parisicnsem eam ob rem
rci

sin necessitas aliqua. quid magis esse necessarium potest, quam fidei, (iiiam profitemur, defensio? Si Tero aliorum consilia hoc agiint,

hisce vcrbis perstrinxif


<(

'

Callistus, efc.

Admiramur, quod vos talem

parcat

illis

Deus, cujus est hTc

injiiria

rci

certe erunt sanguinis et vit fidelium.

quibus

per hunc

modum

machinantur intcritum.

exemptionem petere audeatis. ciim vos reliquis omnibus regiii Franciae ct clericis ct laicis in hujusmodi solufioue decima; e.\emplo esse debeatis, et quod velitis talem exemptionem, pe

Lib. X. brev. p. 38.

Lib.

.\.

p.

431.

Ihi.l.

|i.

M.

ofi

AI.IISTI

III

Axxrs

(IIHISTI
i|uaiita
])Uiii

fciiles a
t;ref;ari,

(omimiiiiuiic cl consdrtio

tidciiiiiii sc,

sit

oiiHmini icrc (^iirislianorum

priiici-

ac

(>iiani

(miiiii)iis
iioii

persiiadcrc

\os

coiicordia ad

succurrcndum
:

tidci

sacro-

f.lirisliaiin'

icligionis
ilcni
(1

csse veros eullores.


islo rejjno

sanctir plcnissimc intclliget

])ra'fatus

enim rex
coii-

\<lniirainiir
iniiic
|i(ili()i'a

(iiiod

in

KraiU'ia\
(^iiri-

Fraiicorum dccimam
seniit,

iii

siio

regno levari

aiupiiora

pra^sidia tidci

polIicetur(|iic sc nnn(]iiam

jtalrociniuui

sliana' sjieraliaiiliir, cl |iriscis tcin|ioriliiis eina-

Clirislianiiatis omissiiriim, alii(]iic iiotcnlissimi

iiarnnt
jirofecfo

crnciala
siiscepti

ei

ejus indiiijicnlia^

inaxiina

(Miristianorum
.Vlaiii
iit.

negoiii adjiiincnla piililicari


ii

S.

])rinci|)cs ei duces, iit cx liiieris Praxedis preshyteri cardinalis in

iioi! sinaniiii'.

Dal. .mcdi.m. Ponlilicaliis aiino

".
iil

])arlil)iis

(jallicanis Icgati iiostri liodic inicllcxi-

IMiircs

liilit

laJjorcs

Alanns cardiiialis
dc hello sacro

lc;;atus,
iii

imis,

(]ui

sesc oinnihus operihus et facultatihus

(Inllos ad Poniilicinin

Turcas

edictiiin

adinittendiim
vicarius

permoverct
liisce

cnjiis aiii-

inuni
vil
' :

(llirisli

littcris

contirma-

sublevamen ct inimicoDeus omiiipotens vidctur ccric causam religionis suae susccpisse, quff' iantam concordiam cordibus suoruin
])aratos offeriint
riiiii

ad

fidei

Christi cxtcrminiiim. Ila(]uc

("allistiis. ctc.

Intelleximiis coiitinue iiiam

ad o])prcssioii('in sanissimi
stiaiiismi
indidii,
eic.

liostis

ioiiiis

Chribelli

singularein diligcntiam cl solliciludiiicin, (jnas


liabuisli

At quamvis Carolus
in
,

super faclo cruciaia;


(d

ei

decima} exi-

Francoriim rcx deciimas


sacri
colligi

regno exigi in

genda', ei lahores, quos susiimiisii, et sustines

suinitus

asscnscrii

non tamen milites


:

coniinue,
scis
ei

fecisti, et in

singularein conclusionem, (]uam prscseniiarum rernm executionem


eiiain pro tide inarlyriiim

ad

enim qnod virius si lioc missus es


;

in infirmitaie perficitiir,

sustinere deberes, ea qufc Dei ei tidei ClatlioIictT sunt, exequaris. Age igitur et conforiare in Do-

advcrsus Turcas permisit ex eo vero Ludovicus major naiu filius Delphinus Viennensis, qui ])io incensus ardore exercitum in tidci hosies educere cupiehat, a parente ahalietum ob amores adulterse, quibus est natus
' ;

Carolus,

spreta uxore, ipsius

Delphini matre,

mino,
pectare
nensis,

quo verani

dehcmus tum regii

debiiam mercedem exFavere legato dux Aurcliaet

irreiitus icnehaiur,

sigilli
,

prajfcctns,
l'ctriis

quem
dc

can-

cellarium vocani

nccnon

Oriola
ut eos

comes

S.Mariiiii, ac

pium

lulaiuUp tldei

ardorcm

necnon ob quorumdam regiorum administrorum, qui florehant opibus et quare cum jam auctoritatc, invisam poteniiam anno qtiarto ahessei, aique in eum pater excrcitum conscripsissei, ut ad iin]iIoran(lani vcniam
:

priE se tulere,

qiiihiis singulis Poniifex,

officiumque adigeret, cx Dclphinaiu ad

Phili])-

ad promovendam

religionis

susceptam causam
:

magis acccnderei, conccpias a se egrcgias de augendo Cliristiano iiomine spes significavit Confidimus, inquit, quod si ex Francia aiixilium nohis non dcfucrii, ciim adjutorio Altissimi
Maliomeii elalios infideles funditus delere et omnino pcrdere poterimus ;>. o. Pliirium, imprimis Delphini, piits ardor,

crucesignatum se contulit. Cujus recessum ei dissensioncm accrbe tulii rex, rogavitque Poniificem, ui concordiam redintegrarei cui nunquam se dcfuturum reIJurgiindiffi
:

pum ducem

spondit

'

(^allistus, at(]ue ()])eram se

ad filium in

sectam

illain

revocandum, ac dirimendas coniroversias.qufcipsi cum Anglis erant, navalurum ])olIiciiiis jirecesque addidit % iii omnia in
ejus graiiam
;

implorata a Genuensifjiis rnrjis Anrjlorimi aiil>ra;ierea ad tanias spes Pontificiosque xilia. clamorcs c torjiore assurgere visi sunt |)Iures
p.t

cdiclo dc hcllo sacro contenta compleri,

niiiii-

runi comparari
cis

in

(lalliis

copias suhsidiarias

])aiereiur. .Movehaiur jiorro

alii

Galliarum principes ad fidei suscipiendam causam ium Carolus rex Francorum assensit,
:

causis,

iie

Gallorum rcx ])oliiiAngloriim rex nudaias militari


:

flore Gallias invadcret


fuissct,
si

(]ui

meius

tacile

sedatus

ut clerus

decumas conferret qua dc re Callistus mox Alfonsum Aragomim ct ulriusque Siciliae regem, ut ipsum in nuncupato
illc

subsidiarias

pariter Henricus \T Anglicas vires in

' belli sacri voto confirmaret, certiorem fecii Aragonum el utriusque SiciliaG Alfonso
: ,(

Turcas convcrlissct, ad quod gloriosissimiim tuin suscipiendum bellum cuin a Pontilicc eiiam a Genuensihus ' urgchatiir Petrus dux ei consilium, (>ic. sacr.T regia
.

<<

regi, salulem,
"

ctc.

majesiati Angii;c.

Decrcvimus iierum tme sereniiaii patefacere animi iiostri ardorem ineffabilemqne cupiditatem, qua die nociuque flagramus pro fidei
sanctffi

Et

si

serenissime

uohilissiinum illud regiium Angliy, ct prscellentissime princeps, remo-

defensione.

Miltimiis

igiiur

ad

iiiam

est adinodum ah imperio Turcarum, arhiiramur iameii nonessc ignotum majcstati vesira;

tum

celsitudinem copiam nonnullarum litterarum quas charissimi iii et aliarum scripiurarum Chrisio tilii Francorum et Hungaria^ reges illu,

quaiiio ciiin periculo versentur urbes


Ifcqiie

illa;

insu-

Chrisiianorum
et

qua^

Turcis

propiores

sunt. Cliius certe, Leshus, alia^que bis vicina!


insulse,
1

slres, el

nonnulli

alii

ad nos miserunt; ex quistatu res


sit. ei

Amasiria prfeierea, ac Symbolum.


:;.

hus ipsa cplsitudn


1

liia, (jiio iin

.Mijnslirl. vnl

|i.
i.

i;'l.

cl
l:i.

l';iiil.

.F.ni. in
llnil.

Carol. VII. Cingnin. in


11. -'

eod. Carol. Ul).


.\.

-'

l.il).

i'.

'

p.

Kxl. eor.

Iil.

p.

:i.

l'i''l'

!'

ii-

l''i'l'

P'

:'

iipiiil

Hieroii. Donzell. p. 322.

rAr.r.tsTi

iii

an.nts

'2.

CMrii.srr

l'ir)().

57

(laiiliaqtin
.iltoiiita)
(;t

ct alia-

1'oiitici

niaris civitalcs adeo

.lacolium copias coiiiiiiixcic pro liiciidis Scneiisibus,

treiueracta; suiit,

ut uisi

|iricsidiis

maximamquc

illi

cladcni

iiitul(M'e

ijui

uostris servarentur, vix in dieni


leiii

usque piccsen-

|ii'i(liirarc itotiiissent.

.\os

aiiiiiis

Jam

tcr-

tamen coUegit suorum reliquias, et paulo post, majus b(>lliim, occiipalo prodilionc (Irbclcllo, et
apcrtc ab .Vllonso rcgc niariliinis subsidiis
stentatus concitavit
lisliiiii
:

lius cialiitur, cx

quo

liis |U)|iiilis

rurcaruin naves, viros,


lcssi

ariiia,

advcrsus rcj^crn triticum assidue


siiiiijdii,

sii-

immanique

scelere, ut (lal-

siihminislraiiiiis taiilo (inidcin


ct
cxliaiisti

ut deNoii

vix

s|)iiiliiiii

Iraliaiiius.

ij;noranuis, itnrclarissiiiic jiiiiiceps, cx


rcriiin
ficsiariiin

iis, (jiia^
,

scriptoi^is

jirodidcriinl
liidla

persiis-

Italia^ paccm tucri aiinitcntcm accrbissiniodolore afliccret, suboriiavit lu^farios liomincs, qiii classem Pontificiam qua; iii Turcas insliuebatur, succcndcrcnt sed idfacinus aver:

laro iiiH|iiani adxcrsiis iiiMdclcs


cepta,
iii

csse

tit

Ueus

iiijccti(|uc
;

mcdicali

ignes

feliciter

(|uil)iis

iiiclyli (|iioii(laiii n\u('s .Viij^lia'

extincti fuere

viri (lliristianissiini, ct diviiii ciilliis zclaiitissinii

ob quod flagitium Pontifex, recurrente Coena; Dominica" dic sacro, ciim in hajrcticos
ct

iiiagnam lalioruin
iion

ac

|n'iiciiloruiii

pdiljoiicin

Wiclclistas,

coruin(|ue studiosos et

subieriiii

(jute

nos movent majestatem

auxiliatores
paritcr

anatlicmatis

sententiam

tulisset,

vcstram orarc, ut ad reprimendam insolitam lianc Turcanim lerociain vclit jam oculos ct cogitationes suas convertere ita quidem, ut (;iiristiaiii populi in Oriente ac Septentrioiie po,

Piccininum ipsum, ejusque partium so'.

cios perturbantcs Italiam Ecclesiastica cxccra-

tione perculit
7.

Sprevit

ille

censuras

quocirca Pontilcx

sili taiiti

rcgis anxilia sentiant, et rex ipsc Tur-

conjiiiictis
lani, et

cnm

foederatis Venetis, diice Medio-

cariim,
sunt,

apnd (|ucm omncs reges

nostri irrisui

Senensibus copiis, Orbelellum obsidioiic

sciat csse

sublimitati' vestrac vires,


etc.

qucC

cinxit,

sibi terrori

ac formidini esse possint,


.

Dala

ac facile hostis oppressus fuisset, nisi milites cum eo colludentcs Pontificiam et so-

Janiia! mcdlvi, dic vii Aprilis


(j.

ciorum causam prodidisscnt

metucbant enim
:

FoL'(/iis

Haliciim ab Alphonso rege confrac-

titm,

mox

Angliis

(iallia^

a Callisto restauratum. [Inliiabat (|iia pulsus Anglicum qiio(|ue


:

ne, pacata Italia, sibi ad colendos agros verten-

sccptruiu retinere non potuit

ita

Anglicis

V.al-

licisque auxiliis destitutus Pontilex,


con(|uircii(la subsidia conversus,

cum

ad alia

omnia studia pro Italico liedere confirmando collocaret, excitali fuere novi inotus, Alfonso Aragonum et
utrinsi|ii(!

dasque glebas redeundum foret (t) unde Senenses sustinend;p bclli inoli impares .'Eneam Sylvium cardinalem et cpiscopum suum cum duobus collegis ad exposcendam ab Alfonso rege pacem misere- qiiibus Callistus Joannem Solerium, tum Florentini et dux Mediolanensis
;

rege non arnia in Turcas, sed ad cxpleiidam vindicttc libidincm vcrtente in llalos. Subiratus erat Senensibus ', qui ipso inconsulto in faHhis Italicuin coivcrant, siirctaquc
Siciliae

oratores adjunxere. Flexit ^neas Aragonem ad instaurandam paccm Ilalicam qui ad Pontiflcem Joannem Solerium, Leonardum
;

suos

religionis in Oricnle

pessumdahc

et (^onsfanti-

iiopolis expugnata; causa, ultionisque occasione


(|ua>sita,

et Benedictum Aledicem dimisit, ut paclsleges constitueret Callistiis tamen eos ad Alfonsumrevertijussit, ut ipse inter Piccininum et Senenses concordise leges sanciret. Atferuntur
:

Bentivolum,

cuin Jacobiis 1'iccininiis,

(|ui

supcriori

cfe

a Malavolta, inter qiias ideni

Jacobus Picci-

sub Venctis stipciuliafcccrat, iii flaniiniani irrupisset, pulsusque Callisti sollicitudinc in agrum Seneiisem multo succinctus e(|iiilatii irbello
niisset, ut ra[iinis sustcntaret suos, ac Sciianiin

ninus, accepto auro, Orlictcllo discedcre jiissus est. Percepit maximam ex redintegrata pacc

priiicipatum invaderet; Alfonsus partes illius in

Sencnses cncrcndas suscepit, violato f(pdere, quod ad |)acaiulam Italiain percussum fiicral.At
Pontifex, fraiiciscus Sfortia

Solerium oratorcm siium apud rcgcm .\ragoiiuni jussit incuinbcrc, ut ca pax Neapoli promulgaretur sc paritcr illain Homffi ad Dei laudcm popiili(|uc gaudium, proI?etitiam Pontifex, ac
'

mulgaturuni.
refert Malavolla

Piiblicatain
;

qiiarto

Jiinii

dic,

dux Mcdiolanensis,

ex qua

magnas

spes bene ge-

et Veueti illius fiBdcris religionc devincti inox in


' '

Lib. VI. p. 202.


i.

Gobel.

Comm. IM

Ij.

1.

i.

Malavol.

I.

iii.

p.

;i.

Iiist.

Sencii.

- ' Lib. brev.

p. 35.

Gobel. in Comm.I.
'

i.

et Malavol. siip. lib.

Malavol. sup.

lib.

(1)

bellum

Sonciisi; Jacolii 1'icciniiii

anno

iiiiidc-ra

superiori cospit,

quo

et illc

clade allectus fuil, prslio in Senensi agro commissn

anonymus auctor Chronici Miscelli Hononiensis, qui tuiic scriliebat. Ko pariter testante, pa.^ hoc anno composita est inler Piccininum et Senciises, quam coaluisse scrihit non quidcm Junio niense, ut ex Malavolta scriptore recenti narrat aniialista, sed inensc Julio aniii MciiLvi, eodemquc sancilo fcederc Picciiiinum ad stipcmlia 1'onlilicis per annuni traiisisse, et apud Perusium traxisse moram ideni chronista aflirinal. Qnx cum ita sint, non salis assequor qua; lidcs pra'slanda sit .Mariana; in Annalibus hic num. 10 relato, scribenli inissam fuisse ab .\ll'onso Lusitania; rege classcin, ut Fonliliciie alteri sesc coiijungeus in Turcas prolicisceretur sed cum Italiain ob Seiiense bellum impacalam ille olTendissel, conversis velis ad propria remeasse. (Jiioniudii Iia;c cum chronologia coIia;reant? nam Iioc anno die iii Septembris l.iisitana classis iionduiii veneral,
sed aufupiens, Oibetellum non sine civium proditione, occupavit. Ha;c omnia superiori anno gesta fuisse iiarrat
;

ut ex lilteris

mestre jam cessaverat. Conlirniant

llclliiin vero Sencnse anle li;ex quibus discimus, ne Seplembri quidctii ejus anni Lusitanum regeni classem suam adluic misisse. Lege Epistolam ccxcv ad Joannem :ardinalem S. Angeli. .Mansi.
illa

Gcnucnsiuin ad eumdeni regcin, die

dalis,

et in

Annalibus nuin. 9 recitatis satis conslat.


scqucnti datx,

id pariter liltera;

pUires

/Eiiea; Sylvii aiinu

AiXK.

TO.MI-S

XXIX.

Rayn.

X.

58

CALI.TSTr

III

AXXUS
Solorin
'

'2.

IIRISTI

I'l5(').

rcndfp roi in Turrn? a so rnncoptiis


oratori signilica\it
liis

(liclo

Christi

noininis

ct

(idei

eversores

parandam.
ct

vcrliis (^allistiis

<

De

instriiendam, navesque insuper et galeas


ravellas et alia navigia conducenda,

caet

tam

saliihri ct desiderahili

pace cst jnagniim


>>.

emenda,

luiiicipiinn conlusionis 'rurclii

Iinjicdimento

de novo,

si

opus

fiierit,

fabricari,

oinniaqtic
coit-

(juippe Itierat id Scncnse bellum, ne sacra expeditio conficeretur, ac deterruerat- Lusitanos,


in

alia et singula \n'o expeditione litijusmodi

ne

tractandum, parandum

Orientem tiajicerent,
8.

uti

conventum
uifhinniiiitl

erat.
Ijisllaiil.

Ad

lieUiii

s/irrii)

faciendum qua; in Iiraemissis et circa ea necessaria fuerint, ct quomodolihet opportuna, conformando te (quantuni
et

Gcmtemes
.Mfoiisus

et

Alphonsiis Arar/nnliis.

Explicucrat

cuni leo poteris) voluntati prsefati regis,


propria ]iersona vel
slaitti

si in

r(>x

Lusitania; pr.T cTteris retrilius dc-

])er stios

hoc negotium, ut
;

tcndcndi CJiiistiani noininis piiim ardoiem, ciimque, Callisto ad 1'oiititicatum evecto, intellexissct niincupatum ah co cxercitus in Turcos mittendi volum, oratorcs ad enm misit % qui ipsi Cliristiano morc olisequia deferrent, atque ab eofierent cerliores, num id votum ad exitum diicere decrevissct, regiaqiie desideria juvandi
in tanto

spcramus, seqti(>ndum acceplaverit


tenentes,

pro con-

quod ipso inspirante Salvatore

in fiis oinnibus ad tantumpium ct salutare opus condticendtim omni sindio, diligentia, totaqtic

parando bello

1'oiitincis aperirenf.

Quo

optatissimo nuntio ereclus Caliistns Alvarnm,


c|iiscoiuim Silvensem, lcgaium e latere in Lusitania ct Algarbio creavit
',

Romce aiiud Pctrum anno Inrarnationis Dominicse mcdlv, XV kal. .Martii Ponliticatus nostri anno . Ipsum quoquc inslrtixit atictoritate, ut in eos, qui in saccrdotia se intrtiserant, animadverterct tiiin iit Liisitanum solveret clerum
aniini atteniione intendes, etc. Dat.
S.
,

'

ut subsidia in

Turcas

censuris

(]iias

contraxissca mtiltis affirmabaitir,

coinpararcl,
auxilia
"

decumas e clero cogcret, lideles ad profitendam religiosam militiam vel conferenda


])cllicci('t.

quod

.Vlfonso regi Ltisitano subsidiarium auruin

sine Pontiticis facultate contulisset ad susten-

tandos
fratri

siiin])ttis

(itios

rex in Joanna sorore

Venerabili

nostro Aivaro episcopo


et

llenrico

Castelhe
ac

Silvensi, ad
garliii

regem et regna Porlugalliie eorumque dominia cum potestate


(nimirum

W-

nuptui

Legionis regi jungenda necessariis ad regiam pompam


ei

legati

instrucndis proftiderat.

de latere, Sedis Apostolica^ legato.


"

Praefato regi

Lusitaniac), cx parte

licis

Porro Lusitani ])romtilgatis litteris Apostodc susci]iiendo in Tiircas bello, pium adeo
tuenda? ardorem concepere, ui regis pa'

nostra significes. (|uod pra>ter a^ternam vitam


niliil

fidei

magis appetimus,
ct
,

quam
cnin

votiim

|ier

nos

iruus \ et Fernandus

regiae Lusitanae princejis


:

ipsorum(|ue teiner;iriis ausibiis resistendiim, de fiatrum nostroriim S. R. E. cardinalium consilio pariter etassensu, uiiam iiitegram decimaiu omnium finctunm, rcdditiuim et jiroventuum secundum verinu valorem annuum beneGcioruinEcclesiasficorum per totum orbem Christianum ah Ecclesiasticis jjersolvcndum pcrsonis et pro expugnatione ])rtedicta cxiionendum indiximusctimposuiiuiis, iiecnon universis Christi fidelibus ad exjtugiialionem et defensionem ])rffidictas suh certis
,

emissum adimplere, Tiircoruni insaniam

ad convcrtendam

sacras miliiia' se devoverint

quin etiam ipsemet

.\lfonsus Lusiianus rex belltim se administra-

iurum, iltirunujue ad Constantino]iolim Chrisiiano restituendam cultui ])rofessus * fticrit qua de re Callistus Carolum Francornm regem
:

et

Pliili|i])um

ducem Burgundia',
fecit certiores.

ut eos pari

stiidio inflamniaret,

vero .Mfonsus ])erEtruriam

Romam

Decreverat accederead
et

Pontiliccm, qttare Callisltis a Florcntinis

Se-

nensibus ohiinuii ", ui per eoruni terras liher coinmeaius regi daretur. Ciim vcro mutato
consilio .\lfonsus
ipse
'

ctinclaretur

Callisius

modo

et

formase transferontihus

sive alios init-

ipstim hisce litteris

adliortatus est, ut

moras

ad id inanus ])orrigentibus adjutrices diversas, ultra alias per prffidecessores nostros concessas indulgentias ac remissioiies, concessimus, prout in nostris inde confectis littcris plenius coniinetur . Multisque inlerteiitibus, aut

omnes abrumperet,
licitus,

ei

qucmadmodtiin
in
:

erai pol-

expeditionem

Turcos pro liheranda


filio

Constantinopoli conficerei Charissimo in Christo


gallise
'<

.Vlfonso Portu-

regi illustri.
(^harissinie
in

jectis

Chrisio

fili,

salutem

et

regna pra;dicia, et dicti regis dominia Ai)ostolicte Sedis legatum misstim cum potestate lcgati de latere de ipsorum fratrum consilio coinitaiite jiacis angelo te duximus dirigcndum, cnm plena potestate et lihera facultafe classem munitissimam adversus immanissimos Turcos iu^pedictos et reliquos
et

Ad regem quoque

Aposiolicam beuedictionem. Ex
renitatis

litteris luse se-

jam

alias

sa^pissime
affectu

cerliores

facti iu;c,

fuimus de exccllenti voluntate serenitatis


qu?e prsecipuo

quodam

su]ira cuncios

Chrisiianos potentatus poUere visa est ad recuet perationeni Constantino])olilan;c civitatis


,

exierminium immanissinue nationis Turcorum.


1

'

Siiper. p. 3:i.
*

Miiriana
I.

I.

xxii.

r.

17.

Lil).

IX. p. 19:i.

|i-

l.ili.

VI. p. Ofl.

"'

^
!'

l.ili

lirov.

p.

12.
P-

^ l.ili.

wi.

p.

nj.

'

Ead.

p,is.

'

II)-

li ' 3>>*-

"

!-

'

"'

-^

l.il).

VI, p.

ii:i.

et

XXI.

p. \12.

el p. 37.

(All.lsri

III

ANNUS

'i.

CHHISTr
;

14r)f).

59

Nmic vcro cMdcm


silo

serenitas

iii

smi rcgali propn,

biMiiKliiiii est
liii,

corist.iiilissiim^

|)crscvcr.iiis

ct

fcliccm
ct

(|iiiid

iii

discedentibus enim c rcgno vcscxtrcmo propc Kiiropa' positiim est,

iiilvcnliim siiiini ail


iiicrcdibili
jiainlio

nos anniiniians,

maximo

Tln'aciaiii(|iic cl Coiislaiilinopdlim pctitiiris

inm

soliiin

nos, scd

totum

maxima
(!st
:

pars longitudinis terrse liabitabilis metienda

collcfiinm
alVccit

MMicraiiilinm

fialrnm

nosti'Oiiim

canliiialinm,
;

loliiis((iic |io|)iili ct ciiria'

Uoman;i;

vcslra'
iierc

qno lit, iit loiigc pra'clariiis sit lioc fidei propositum vA omiii commcndatioiiis gepr;cdicandum. Accednnt, ut
litter;e vestr;i!

nam

scrcnitatis
{''crnandi

dilcctus

orator et consilio dignissinuis tuaj lllius nobilis vir .loanncs

piilchre Io{|uuiitur, ciira; ac labores tiienda) Ctes;irc;e,(|ii;c in litt()ribiisMaiiritani;esita(!t iiilide-

|ml)licc ac cnnctis s|)cclantil)us sua

dc Silvcra in sacro nostro consislorio vcmistissima

libus poiiulis undi(|uc cincta

armis ac
:

iiisidiis

orafione
iiiam(|ii(!

aninnim

tnum

regiuni

|)rom[)tissi-

Itiirbarornm peropportnna cst


t;ites ;ic
t;is

scd

li;is

dilticul-

volnnlalcin circa prosccntioncin liujus


iil

labores coiitem|)sisse vidctur gencrosivestri,

sanctissimi opcris dcclaravit,

omnilms gau-

animi

probc

sciciis,

hanc

iili

mililiam

diiim etltEtitiam miraliilcm attulcrit: pivxsertim

dc praifato Vcrc fntnro

felici

advcntu, quein tua serenitas


classeet excrcitu maritimo

prKslari, cui debemiis oinnia, per qiicm siiiniis ac speramus, apud (luein meritorum piVTUiia ut

ciini fiia
;

immensa,

ita

perpctiKi suiit. Oiiod aiilcin exceliios

facerc inslituit

derabilis est,

omnibus desinobis vero ante omnes optatisqui adventus ab


:

lenlia vestra nosse cnpit, (|nidiiaiu ct

in id
li-

bellnm moliamur, qu;c

(|iialiaquc

parcmiis,

simus spcctatissimiis(|nc c?eternin tua^ screnitatis nomini, rcgnique Portngallia} ad teternain


fainain et gloriam cedent.
piilcliriiis aiit

benter cupiditati vcstric inorcni gcriiniis.

Nos qnamprimum .Macliomctns


:

iste

quid dignius, cxccllciitins cogitari potest,(|uam

Nam

tlio

patri successit, suspectiim liabere

Moracispimus

ingcnium cjus
dus
Cliristianos
iiavcs,

cuin(]ue s;i'\us
iii

ct s;iiigiiinis avi-

rcgiam scienitatein tiiain /clo lidei CliristiaiKC accensam ex ultimis Occidentis parliluis pro
sacrosancta; rcligionis defensione, pessiiiueque
nationis infidelium extcrminio classem ct poet, quod omnium fere tentiam tuam movisse torpentiluis pa>nc cunctis nobis gratiim est
: ,

fercbatiir, luiii(|uc

oinncs onitiis generis


i^rojiter
ttiiic

odiuiii

prolilchiiliir,

qua;

arnia,

piopugiKitorcs cx

|)opnlis in ()iiciit(!iu

tiddihus niisimiis. Postcii vcro (|iiam

Cliristi fideliluis, te

solum personaliter, ut

decet,

Constantinopoli potitus rcliquas iirhis tcrrorc ac formidine complevit, tiini deniuni vclnt suscepto hcllo necessc fuit Cliinm, hcsbuin, Ca-

Catliolicum principem, arinis sumptis ad nos

pham, Symbolum, Amastram,


illos

alia(]ue

oppida

caput hujus sanctissinnr expcditionis venissc

Pontici inaris aut prsesidia mitterc, aut infclices

Nos

ita(|ue,

cliarissime

fili,

tibi

hciicdicimiis kI

populos

in

cxilium corporum ct aiiimarum

tiium

sanctissimum vciiiendi propositum colasterna'.


:

stevissimis hostibus prodere. Itaque quarlusan-

laiidamus, quod tu;e celsitudini

famEE
celsi-

iiobiscum

siiniil
illa

csse confidimns dies (|ua

scd videtur

nobis tarda

videamus tuam

nus circum agitur ex quo naves, viros, arina, lcla, triticuin iis aliisque urhibus suppcditamus, (]ui taiii assidui sumptus, quanquam nos pluri-

opportunis colloquiis, compositisque rebusad crucialamspcclantibiis, a nobis fclicitcrad tuam inclytamclasscmproficiscentem videamus, etc. Uatuin Komte jicdlvi, aiino ii . Hortali etiain illum sunt Genueiises ', ut

tudincm,

liabitis

mum

exliauscriiit, cuin taincn rcgcs ac populi Chiistianiingentemali(|u;iincxpedilionemparare coeperint, annitcmiir et nos nec dignitati nostrse

',).

deesse, nec ad divini cnltiis ampliludinem iiiter ])ostremos haberi. Nuncautem ncqiie numcrum
neqiic
satis cxplicare iiossnmus cotjue scrcnissimus rex Aragomim, fractis indignc induciis, nupercoepit nos mari tcrraquc vcxarc. Conatiis vcro vcstros, exccllcnlissime
rcli(|iia

eximia de edticenda classe coiitra .Maliomclanos in sacram cxpeditionem cunsilia ad exituin perduceret
(c
:

mimis

(|uo(l

Petriis

(iiix et

consiliiim sacra; regia^

mapra'ct

jestati Portugallia'.

rex,
,

iit

maxiini hahendi

sunt, ita

no

plnrimi
jn

Oblectaverunt nos

clarissime

serenissimc princ^qis, magna(|ue spc

ct

facimiis,

eoque

|)Iiiris,

qiiod pleri(]U(! rcgcs ac

siiniil

prinoipcs, ciim
iiltcro

vidcriiif iiinjcst;itcm
iiiiilt;i

vcsliam

\()luptate atlccernnllittcra' majcstatisvcslra; pri-

propc orhc positam tain


silii

nioliri, dc.
iti

diekal.Maias data', liodie tamen nobis reddita", (|uil)iis cognovinius (!am statnissi; siisccptuiii advcrsus alrocissimum Cliristiani nominis lios-

dccori

htrc dticcnf

si

ipsi |)ropiiu]uiorcs

commtiititini Cbrisfiaiiortim bcUo ccssarciit. Si


(]iii(l

;iittciii

cst ;iut cril rciiiin

lcm Macliometum regem Turcarum bclliim


ac strcmie jiivarc
:

pic

hiiic

cxpeditioni

vcstra;

nostrarum, (]uod condiKi^rc possil, id

(]ui

ccrtc ardor vcstra' sui)li-

(|iiiii(|iti(l

csl cf iios ipsos

pariifos

scmpcr defc,l;inu;e

mitatis

est admirabilior, cl

majoribus laiidum
iii

rimiis
dic
III

iii

omnciii gloriam xcstiNtm. Dafa

lufficoniis

extollendus, quo

gatione multo plus laboiis ac

tam longa navisnmptus ci sii-

S(!|)teml)ris MCDi.vi

10.

Verum Alfonsiis

in instituta sentenli;i iion

'

Ext. eor.
p. :i26.

Iil.

Kilec Ep.

proceium

iiiiiiidi

tollcct.

ab

llicr.

IIom-

pcrmansit, ii(!(|Ut! rcgiio cxcessit, ciim |iiior;i intcr Cbrisfianos vigerent dissidia qiio cog:

zell.

nito, Callisfus Poiitificio

oratori,

qucm

in Lusi-

60

CALLISTI

III

ANNUS

2.
ta"

CHRISTI

l'i5().

tanica regia tenebat, pra-ccpii ', ut daret operani a|)ud regem illum, ut Iriremes quinilecim I'ontiiicifB classi

tentissime,
tuas.

tutelam excites accinge gladium tuiiin, poin militiam cffilestem confer cojiias
:

inTurcasvela facturse conjungeret.

Quidqnid

])ro
:

mundana
\era gloria

])otentia
a

flt,

fragile
est,

Missam abcodcm rege cbissem egregie omnibus


rebus ad Orientalem exj)editionem iiistructam sed cum Italiam ob Senense refert Mariana ' belhun impacatam reperissent duces impalientes morP, abjecta rei bene in Turcas geren(be spe, in Lusitaniam vela retrorsum dedisse ita spes, quas Lusitani dederant, inopino casu
: ,
:

caduciinKjue est
qui,

Ueo ]ielenda

bonorum omniuin largitor, illos attollit et glorificat, qui causam suam fortissime defensant. Im])ius Turcorum dux, flliiis iniquitatis, fllius morlis Mahomet H llungaria! flnes impetuosissime nititur invadere
et
licet

charissimus in

Christo fllius ipsius Hungarie rex, ut verus et

eversae fuere.

SicilifT

Quod ad Alfonsum Aragonum regem attinet, Callistus illura

et

utriusque
rogavit \

Catholicus princeps tolis viribus regni sui occurrere hosti paret, tamen quia Turcorum vis

ut quindecim triremes, quas Ecclesiastico auro conductas instructurum erat pollicitus, submitprofessus non sine lacbrymis se lubentisteret
;

estut

maxima et exercitus innumerabilis est, opus omnes consilio et facultatibus consentiant ad eorum vires minuendas. Id facile erit, si
classis noslra cito versus

sime ClM-islianorum cladeni Pontificio capite, si opus esset, redempturum Charissimo in Ciiristo lilio Alfonso Ara:

futurum enim exercitus Hungariam


latur
;

est,

Constantinopolim mitut si duni Turcorum


classis

infestat,

nostra

maritinias
])erit,

eorum

terras vastare et vexare coe-

gonum

S.

et utriusque Sicilia' regi illustri. Per litteras dilecti iilii .loannis cardinalis Angeli legati Apostolici certiores facti sunuis

illorumque vires distrabantur ac minuanetuno eodemque tempore non possint in Hungaria bellum gerere, et laborantibus suis
lur,

de acceleratione iniquissimi Turchi, qui cunctis viribus in Hungariam irrumpere parat, ut ea occupata, quae sibi maxinie resistere potest, reliquam Christianitatem conturbet vexetque
:

subvenire.

Quod consilium quia

valde rationa-

tuam niajestatem iterato scribere decernimus, et copiam littcrarum dicli legati, et certas alias litterasmittere, ut intellecto rerum
idcirco ad

necessarium videtur, nos decrevimus quanta possunnis cum lestiiiantia cum distractione totius argenti, auri et jocalium noslrorum, quod in pricsentiarum exponimus, legalum cum classe nostra versus Orientem emittere et utinam ut tanta strages, oj^i^robribile, et utile, ac
;

cognitoin (|uantopericulo Ciiristianitas omnis verselur, nialuro et opportuno subsidio nobiscum sanctse religioni subvenias jamque ulterius differenda non est medela, invalescit enim augeturque vis morbi, Turchus sacrosanctse fldei impius hostis Chrislianitati imminet, properatque fidem Dei Catholicam proculcare, quai clara voce jam se premi clamat auxiliumque implorat, etjamvox ab Oriente emissa ubi lethale vulnus acceptum est propter Constantinopolis lugendam direptionem ad extremas Occidentis partes pervenil, et Britannos usque pervasit, excitando mundi principes, qui jani unanimi concordia adexcidiiun inimicorum llci
stalu, el
:

umque

tidei orlliodox;e cessaret, caplivitas

])er-

soiue nostrje sufficerel, quani S])onte etlerinuis,

novit Deus.
ci])ue et

Hoc cum

fletu

aliis Christicolis

etlachrymis tibi prajconlinue intimamus.

Quapropter serenitalem tuam iterato instantissime hortamur, ut omiuo det o])eram, quod quindecim ilhe galeie quas alias policita est armare, in apparatu sint, iit cum ])ra'Iibato legafo
et reliqua classe

nostra navigare

])Ossint. Dat.
aliis
lit-

Komie, etc
teris
'

Repetitae

eEedem
:

])reces

illataque ha>c ratio

instat,

Quia jam tem]]us ut omnes de somno surgant, quia cuni

consentiunt, et pro tulela


se otlerunl.

lidei,

0|)eribus et ani-

Ue uobis aulem quid mis i)aratos dicamus, qui ob hoc ipsum vel maopus est, ut ximc caram habeanuis vilam, felicesque putemus annos nostros, si Omnipotens hauc gloriam tem])ori noslro reservaverit, ut sacrosanctam religionem e.jus exallalam, et impium Harbalorum furorem extinctum videamus ? quod si (ut proculdubio speramus et numine quodam confisi) viderimus, salis nos vixisse gioriosequc
putabinnis.

hoste immanissimo,etnon homine sed dsemone nobiscum res est, ob idque ad minuendas ejus vires, classem noslram quamcilissime versus Constantinopolim emittere omnino volumus . Ad irritum cecidere spcs, quas Alfonsus Aragoluim rcx dederat, qui enim Seneiise belluin accenderat, postea vires, quas in Turcas educere
voverat, in Genuenses avertit.
II. Conciliata videbatur jam anle, uli siio bico dixinuis, a Dominico Capranica cardinale Firsed cum inano inter eiim et Cenuenses ])ax cai)lain onerariam iiavim reposcerenl, isque rss;

Niuic

te,

charissinie

lili

hortamur,
re^iuirimiis,

et
iit

tituendiim negaret^ ])a\ ipsaturbata est - iiulucia; tamen pactae, quse mox ob novos Corsicae
;

(liianta

possiimus

ciiin inslaiitia

nmtus
belli

solutiP

fueriint, derivante in
',

Genuenses

poteiiliaiu luain, quai

maxima
.Mariana
1.

est,

ad

tidei

sanc-

cul[)am Alloiiso

turpissiineque jactante.

I.ib.

1.

icv. p.

17.

xxii. c. 17. -

'

Lili. lirev.

'

l.ih.

brev. p. 3 el 17.
lit.

llizar

I.

XII.

Koliet.

1.

X et

alii.

p. 2.

K.xL ejus

apud Bizar.

lioc

ana.

CALLISTI
iiiMi

irr

ANNUS
(|uain

2.

CHRISTr

l/ifif;.

61

prius
velut

si!

Tiircas
;

liollo
lii

petitiiniin,

ex sacris decumis comparata fucnit,


Ligiisticam

non

in

(iciiiiiMises fioiniiissel
iiostii
iii

vos, aiciial, conatus

Turc;is, scd in Cciiuciises converlit iiiipcliis,

et

'Iiircas

cxortos in Italiain converal)

oram
',

v;islavit

siimino

l'oiilificis

taiitur oportebit,

nec

incoepto
iiec

dcstituri

su-

dolorc, qui eos solari, et


cili;irc nisiis est

cum

iims,

quam
in

vos, ("hrislo ipso

bcne

adjiivaiitf^

gr;iviter(jue

rege ipso conde archicpiscopo


vocat^ et illius
*
:

siippiiccs no!)is
(liice,

reddamiis,

miiius, Cbristo

T;uiacoiiensi, (jiicm rciirobiim


vigaiit inore

Turcas Asiaticos cxpeilitioncm, quam scmel suscepimus, vobis iiivilis executuri suniiis . Alfonsus igiliir, violata voli rcligione,
(Jcimcnses (|ui(lem
iic(|ue in

scct;itoribus questus est liisce verbis

Na-

piratico in Dei olfcnsam, opproatiiiic

briiim Sedis Apostolic;!!

nostriim, et in

per nelas

vcxavit

bcilo,

scaiidaliim pliirimoriim fidciiiiic Catliolic;e vili-

Turcas, quantumvis a Callisto urf^ere-

pciuliuin(!lcontcmpliiin,ac lolius Cbrislianitatis


turb;itionein
depIor;ivit
.

expeditionem paravit, (jiiod ipsi 1'etrus Fregosiiis dux ct ma,i;istraliis (l^Miueiiscs exprobraruiit multa scilicet illum dc cxi^editioiicTurcica
tur,
'

Aliis etiain litteris

'

.\ragoiieiisciii
()rieiit(!in

classem
petiisse,

acerbissime sacro con-

ductain auro

non

dum

M;ilio-

venditasse, et acerbissimis vcctigalibus


|Hipiilum(|iie
adliiic in

clerum

metes
saltem
et

in

Hungariam
(!tc.

irruebat.
Soliiiii

attrivissc

iiil
:

tamcii
<

(iiii(l(|uam

" C;illistus,
iii

oslcnsio g;ile;iriim,

haibaros molitum

Mavult, iiiquiuiit,

excellentia tua de ea expeditione,

quam

in Turliaberi:

Hagusio ctiam, (|uod esseiit pirata!, in paucissimo numero, cum nomine nostro
qui un;iin sc;iflam iion
in

cas inoliri tamdiii pricdicasti,


(Hiocirca

sermoncm

restaiir;isset Hung;iros,

non nos

luyil jain [irope

tricimio cirtiiain,

sentiiint de

nosfiis

galeis

partibus
:

Orien-

ciimacto
class(!s

pollicitiim

esse
,

sublimitatcm

exercitus(iue

(luibus

eorum

ferocia'

occurreres pertacile. Id ila forenobis persuasum est nam quis est Christianorum regum, (luem proplcr vicinilatem ea magis pcricula inovere dcbiierint Classem ab Ilydruntc inaiie solvenlcm excipiunt vespere Turcarum littora clamoribiis resonantia. Astrucbat promiss;e expediliouis lidem, quod vidcbamiis Siciliam ct Sardi: .'

Ubi est Deus noster, ubi est poiuiliis, iibi est i^ojiuliis Christianiis occidamus lcgatum, ide cardinalc S. Angcli loiiiiiliir), pacificemus nos cuiii pcrlidis Turcbis, ct pcrmitl;imus perditionem cieteri populi Christiani, (jiii sic nos deserunt. proditores arcbiepiscopus Tarraconensis et commendator Olzina de Monte albano condiictores tantarum galcarum, qu;e siifficiciilcs eraiit ad
hilibus et sic clamaiit ad cicliim
:

niam exaclionibus assiduis exhauriri,

rcli(|uos

bene turbandum Turcum,


rexissent,
et

si

littora

maris Turchi
insurIIiiiig;i-

populosinsolitistributisoppressos, in sacerdotes

sulcassent, et inde (ira^ci et


liberatiis

CIiristi;iiii

adeo acerbe speviri, ut in comparatioiiem reli(|iiarum exlorsionum lcvis videretur decimarum prsstatio, famaque fuerit tantuin pecuniariim
undi(|ue corrasum esse,
iNlidim
ex|)lcre

esset

populiis
E>eo,

roriim.

itcruin

proditores,

nobis

et

quanlum ipsam
Nos
interiin,

clia-

bominibus, et cum tanta affluentia pccuniariini iiobis exactarum non deficiet diviiia iiltio,
;i
:

[lotuisset.

certa

neiiue Scdis Aposfolica; gravis acrimonia,


sit

iit

eis

spe tiuE classis confirmati, singulis aniiis naves,


viros,

pama,

Cicteris in

exemplum.

rex Aragonuin,

arma, triticum

Cliristianis

Orientalibus

suppcditare, utque forli aniino calamitates suas


ferrcnt, litteris ac legationibus exhorlari, brevi

alfuluras vires opulcntissimi regis, qua; Turcas


Iraiis

Caucasum
lia?c toties

trepidos

fiigeiit

sed lcnta

fiiit

adjuva papam Callistum et eum soliim non dimittas, et Deus regnare tc facict ciim longitudinc dierum alias senties Dcum initum. Si quae de prpesentibus scribimiis vicibus geminatis imperatori et c;etcris rcgibus ac domiiiis,
;

adeo

jactata ex[)editio, ut nisi iios iion

et toti |ioi)ulo

una, sed pluribus classibus discrimini

eorum

nisi

Christiano, sciinus de certo, quod nobis assistant, plaga eis non deerit, et nos
:

Tiirparum fauces noii clfugisscnl. Ciicumspiciat oiniiia iiiinc prudentia tua, ac judicet iiter iiostriim Turcas foveat, nosne per qiios iiiiiltir insiihe,
subvenissemiis, deserti
ac
iJcrdili

victorcs criinus

ct va? illis,

(|iii iii

his iiobis iion


deli-

assistunt, semotis (iiiibiisvis


ciis ct aliis
.

impcdimcntis
interjectis,

Nomiiillisijiie

suos

apiid .\r;igoiics
coiiliciciid;!
(11111
il;i

oralorcs pro s;icra cxpcdilioiic


((miiicllal
:

inulli
tot

adhuc

popiili Chrisliim coliiiil, aiit

is (|ui

( lilii

Dci, occiirrih!

florentibus regnis siibiiixus,


miiltas
expcdilioiics

(ollecto
esset,

aiiro

islo p;ipa C;illislo

(juod in

siilis

eos

latr;ite jiro (Mirisfo,

m;ul\rc cxtra h'irum, ct (iuoiii;iiii c;iiies pro dominis


iios
ordiii:il;i

Sirvissimis hostibiis prodil,

pro (iiioriim salute


Ar/igiiiiin

suis

I;itr;iiit.

Htec

jicr

Minl

cum

collalum cst . 1:2. Cnicp sif/ii/ifa


iii

cldss/s /Nipie <ih

lachrymis multis et repentinis. Datum ctc. Obsiirduit ad 1'ontificios clamores Alfonsus


meretriciihc Liicrcti;c ;iinoiibiis irrclitus ', famaeque et nunciipali voti oblitus. At Callistus
et si

Gcniienses conversa.
ol>jccta

Vera Iubc
;

cr;iiit

a (ic-

Alfonso ea (iiim classis, (ju;c ab archiepiscopo Tarraconensi ApostoIic;p Sedis iii Ar;igoiiia, V;ilcnli;i ct (;;italoni;i leg;ilo
miciisibus
'

armis auxili;irihus

illius destitiitiis (iiiani

'

Lili.
'

hiev. p. 24, 25, 26 et 51.


in

Ibid.

p.

34.

'

Ibid.

p. 6.

'

Exl. eor.

lit.

apud Aug.

Just.

1.

v. et

apud

Liiiiar.

I.

xn.

(jiil)clin.

Comra.

1.

I.

62

CAI.I.ISTI

III

AXNUS

2.

fHHISTI

I4n().

m.ixiniam jioliiit iiistnutnm classominOricntcm misil, ciim aiirnin omno gcmmasqnc pro ca sustentanda dislraxisset: qua de re Genuenses
cerfiores facti ad

<>

cnm hmc
ct

scripsere

'

Petrns diix

consilinm Callisto papa;. Legimns, licatissime pateret domine no-

Orientem ]ietere, qiia! utinam kal.Maiis, fama erat, in Asiam pervenisset fovisset enim bona spe Christianorum |io|iulornin aiiimos, quoruni quidain pcrterriti, abjecta spe Occidcntalium pra^sidiorum, pacem cum regc 'rurcanim agitare feruntur. Nos, beatissime
solvi, ct
iit
;

his colciidissiinc, litteras sanctitatis vestrae xxiii

patcr,

quanquam

diuturni belli nioic


terris et

defessi,

Legimnsitem cxempla litterarum rcvcrendissimi domini cardiiialis S.


die Maii snpcrioris datas.

non dcsinemus tamen


tur
;

insuiis,

quas

iKnninaviimis, opein ferre, (|uandiii vires patienet


si

Angeli,

Aprilis misisse

quas ex Hnngaria videlnr. Ex


scrcnissimo
illi

xxiii

die

inensis

reges ac [lopulos Christianos beatitudo

his

cognovimus
iii

vestra in

unum consensum

adducet, praeclaram

quanta

sit

rcgi spes reposita

ali(|uam magnificamque expcditioncm adversus

classe sanctitatisvcstric, qiiamqnc cnpiat cain terrasque Turcariim mox incnrsarc. littora
Noliis

multa

cogitaiitibiis vcrlia [irofccto dcsnnt,

quibus studiuiii ardoicm(|iie vestriE saiictitatis ad tidei defensioncm dignc cxtollere, salisque landare valeamus. (Juid euini addi posse diceinus tanto aniini fervori, qui erogatis auro, argento, gemmis, se ipsum cupiat pro suo
ii-reoe

in
jiia

captivitatcni

darc? Yerum quoniam


conscieiitia
in

htec

animi

vcslri

l>co rc-

quiescens humanas laudes aspernatur, missa hffic facimus. Qiiod iios rcsiiicit, sanctissime pater, non est ignotum sapienticB vestrielianc

Tnrcas pararc annitemnr. Profccto s[iei, quam de nobis sanctitas vestra concepit, respondere, iicc prom|)litudine vel ardore cuipiam cedere conabimur, qiii nos nostraque omnia benignitati vestrffi propensius commendamus. Dafa .lanuae dic XI Jiilii MCDLVi . Li. Puntificia; ckissi praifidtur Ludovicuscardinnlis. Non defuisse Genuenses suo muneri, (]uamvis vexarentur bello ab Aragonio rege, classcnn]uc com^iaratam, nt Lesbiim Lemnumque insulas, et Capliam necessariis rebus

rempublicam, etiam priusquam Macliomctus Constantinoiioli potirctur, non exiguum Turcici


poiuius siiliiisse: ex eo omni tcnipore navibus, viris, armis, tritico iirbibus Poiitici maris succurrere ca^pimus, vixque untiuam
bclli

', misisse Porro Ecclesiastica' ]irfefecit Callistus classi Ludovicuin tit. S. Laurentii in Damaso presbyterumcardinalem, Nos die S. Petronilhe dc quo luec scripsit ^ Ludovicnm tit. S. Laurcnlii in Damaso presby-

muiiircnt, ut inoniti erant a Pontitice


iii

(,)ricntcm,

rcfert Hizarnis

".

tciiiin

c.ardinalem nostrum et
et Cliristiani

postea ejusmodi suin|itus

cessavit.

Postquam

coiitra Christi
i])so

.\. S. legatum nominis inimicos,

conspcctu vcstra^ licatitiidinis redicriint iegati nostri, cuin Kliodns, (^liius, Lcsbus, aliieqnc urbes et insulsc manifestis periculis objecftc viderenfur, pradcr INuiticarum urhiuin curam, ad has quoquc tcrras consilia couvcrterc neccs-

autem

viniiis,

ctiam dcvotissime susci]iicntc, crucesignact dilectum filium Pctruin Ludovicum de Borgia nepotem nostrum gentium armorum cajiitancum generalem cum egregia comini-

litonum comitiva castrametatuiii


terras nostras sanctfeqne
catas

misimus

ut

sarium
(.'.iiiuiii

fuit.

Itaque navesduas cuin viriscirciter


ct

Romanse

Ecclesiae pa-

(|uingentis, arinis^iuc

inslrnmeiitis

bcllicis

niisimns, uiiain .M\tilcaas cuin ducentis et omni telornm ariiioniinquc gencrc, tritici autein tantiim convcximns Cliiuni, ul si vcl Rhodus vcl alii vicini populi esuriant, iiulc

tencamus . Extant in Pontificio Regesto quibus Ludovicum lcgatum e latere ad liclliim sacrum Mahometi II infcrendum renunlittcra'
',

fami eorum succurri possit. Capham autem et ad alias Ponticas urbcs duas item misimusalias naves niagiiam frumcnlornm viin fcrcutcs, quarum altcra onHiiuin inaxima, quae mediterranco mari navigavit,
fiilmine icta
cst,

insfruxitquc aucforitatc ad sancicnda foedcra ciim regibus, ])rincipilius ac pricsulibus ])ro crucesignata expeditione conficienda. " Dilecto filio Ludovico tituli S. Laurentii
tiavit,

in

Damaso

prcsbytero cardinali

patriarchffi
L.

Aquileiensi, ac camerario nostro A. S.


tein etc.
"
tiir

salu-

malo
quae

et

antennis ambiistis lacta


necessitas Pontum penctrct
aliaiu
ct

iiiiililis

ingrnil(|uc
iii

Excelsus Deus,

(iiii

^iroutsua' divina' vide-

cjus loco
oiuis

quaerere,
incensffi,

]trovidcnticE alta

novo ctgravi sumpln

illuc pcrfcrat.

non sine Hscqiiisque

Icrc consuevit,

et hnmilia extolad comitrimendam contcrcndam-

humiliare

(|uesu|tcrliiam eorum,quidivinisinstifiilionilius

recte cogitare voUu^rit, licet ingens aliqua ct hosti formidabilis classis a nobis comiiarata non sit invcniet tamen nos lioc longo et assiduo
;

contraire prffisumpserunt, noiiiiuii(]iiam homiluim, nonnunquam angeloruin iiiinisb'rio utendiiin csse disposuit;
sic

enim ad cjiciendum
i]iii

cl

bello tot naves, tot viros armasse, tantnni pcctiniarum profudisse, iit longc ininorc sumplii prsevalida classis parari potuerit. Lffitamnr classcm sanctitatis vestric imiic
.(

extcrmiiiaiuliim
gavit, sic

illuiii

Lucifcniiii,

sii[icr alta

volare conabafur, Michaclcm arcliaiigelum dele-

ad fugandas pcrdendasque Amorrheeo-

'

Lib. biev. p. 25.

Bizar.

1.

XM.

'

l.ib.

luev. p. 35.

.Vpud Hier. Uonzelui. p. 319.

Lib. V. p. 245.

lAI.I.ISTI

ll[

Axxr.s
tidcliliiis

'2.

rilKI.STl

I.X).

63
iii

nim

;:(Mitf's

.Mo\soii ct
sic aiij^cliiin

.losiit'

iiopiilis

fiiltM

ac devofitiiiis ardore siimciitcs

jtomino
iiicin

|ii':i'|i<isiiil,

illuiii .ul iiiaxiiiiiiiii

sn~
tlc-

titluciam speci;il(Mii, ctchissi m;ii'ilim;c


(d

('iiiii

|i('il)ia!

exercituni Sennaclierih iiciiineiuhini

mixto im|)erio pr;eliciinus


mnii(l;>iilcs,

et infra, cir-

stinavit.

Cuin
caput,
,

itaqne

.Macliomctiis
iiostri

Tiirctiriim

cumspectioiii tu;e pr;psciitium tenore


tcntes ac
qu;iteiius

commitcontra
ini-

exitialc

Uedeinptoris

ciudclissi-

erecto

nius

liostis

et nefaiiilissinms

Cliristianie reli-

eosdem Turcos,

et ;ilios (^hristiani

nominis

fiionis perturbator,

iu tantani elatioiiem sujieri|)sc

hianitjue devenerit, ijuod

divinis ac iiaturat;ui(|ii;iiii

micos sanctissimo crucis vexillo ad ea loca te conferas, quse ad lianc saiicfam expeditionem
pi';cliciciidam m;igis iipportun;! cogno\eris, et cuin (iiiibuscuiii([ue dominis, principilius, regibus, magnatibus, comitatibus ac Ecclesiasticis
ef

lihus institiitisrcpugnareiioii diiliitaiis,


liclluii
Itci

non cognoscciis summi


lialienis
,

et

omnipoteiilis
lcra

potentiam, sed impietatis et pervicaciae suic


taiKiuaiii

l;ixatis
illis,

crudclissiiiia

s;eciil;uil)us

|iersiiiiis,

cujiiscum([ue grailus
|i;itriaichaii,
ali;i

(|uos lasciva voluptuosa^juc jirimi .Macho-

et dignitatis

existenliluis, ctiamsi

meti secta deceptos tenet, preeesse minime contentus, ultra eas,


(]iias dctiiict

archie|)iscopali,

episcopali

vel

quamvis
digni-

occiipatas, ciiltri(',liristicivit;ites

Ecclesiaslica vel miindan;! iinelulgcaiit


fafe, ;ic
[irivafis

ces etdevotas terriisnomiiiis.lesu


cl

rit,

populos innumerabiles ferro igneiiue vastavesuffque tyraiinidi, illani etiaiii piivclarissicivitatem


Constantiiiopolit;in;iiii

efiam persoiiis ex[jediens esse pufaveris, agas ef o[iereris, quod huic negotio
[irofiiturum essc duxeris, cf quic(|uid [irudenfiie
tu;e

inam

servire

visum

coegerit, et (|uo(i detestabilius est,

omne suum
et

fione

fuerit, qiiain sinc alia nosfra instrucinstructissimam esse judicamus, etc. .

perversum ingenium,
cogitatioiies iniquas ad
iiostri

et

omnes suas curas

.Vm[ilissinia potestafc
fafa pia consili;i ad
inaj

sanclissimum Salvatoris

legatum insfi uif, ut medicxitum [lerducal. Dat. Uo;uino, etc. mcdlv, 1'oiitilica-

ct

Jesu Cbristi nomen iinmortale delenduiii, ad infelicissimam scelcstissimamquc Macho-

apud.

tus nosfri

S. Petrum . anno
i

memoriam recoleiidam iiosuerit, i[isuniiiuc M;ichoinetum iinpie veneretur et colat, ac tanta sit illius netandi oinnium scelerum artificis vesania, ut jier uiiiversum orbem tcrraium venerandum esse contendat nos, qui licet immeriti, vices ipsius Kedemptoris nostri gerentes in
ineti
;

fiiit polestas, legafio ipsi in Sicilia, Dalmatia, .Macedonia, Grsecia universa /tlgei maris insulis, Creta,

Am[)lificat;ialio Itipliiniatc cjus

quo

'

Rbodo, Cypro, regnisque


dafa est, jiraifectusque
sfibus eripuisset
fultus est,
et
:

et provinciis

Asiaticis

omnibus

locis, qua3

aliisque

prteterea

homandatis

terris Cliristiano
;ib

geiieri prffisidemus,

quantum

ipso nobis conceditur, per suas semitas ince-

dentes,

omnia pricmissa niatura consideratione

ut archicpiscopum Tarraconensem .\ntonium Olziiiain niilitiic S. Jacobi de Spaflia equitem adminisfratioiie etim^ierio classis in

cogitantes, quotque innuinerabilia detestanda facinora per ipsum truculeutissimum hostem

.\ragonia
;

moveret

contra

Cliristi

trata sint,

et

(ideles, Christique tidem perpequid in ipsius Uedemptoris nostri

in Cbrisfi

decumano auro comparafa:' subenim illi, ut dixiinus, arma fideles sfriiigeniLi iii Turcas ob quod
verteranf
;

flagitium Apostolico

etiam

cdicfo

exauctonifi

nominis eversione studcrc, qiiid\c iiiacliin;iri pr.Tsumat^diligenteranimadvertentes^qui illum


etiam cum nostri pericuio sanguinis perdere vovimus, votuiii(|ue ipsum Deo reddere ardciifi
desiderio
;ill'cctantes,

fuere \ Profecfus Neapolim lcgatus

cum

classe

.\ftbnsum
reperit,

perticicndis
'

promissis
auditffi

fusseque
a

preces

aversum non sunt. Ne

ifaque legatus inaiii


in

mora

tcni[ius tcreret, vela

ac

tam

ipsius

Altissimi

exempla pro viribusimitantes, quani etiam prsedecessorum nostrorum UoiiKiuorum Poiitiflcum


vestigiis inhaerentes,

pandere jussus est ' etiamsi ab Alfonso promissas triremes non obtineriif, allafa hac rafionc Si classis nostra
Callisfo
:

(trientem

qui postiiuam geiites Ca-

tbolicas ad

pugnandum

contra infideles- excita-

quam[)rimum Turcarum littora et terras maritimas invaserit, necessario copiae ef (lotentia


bostiuni, quie maxinie in Huiig;iri;e opjiressionem coiigregafa^ suiit, evacualiiinfur et distra-

runt, pro consilio et auxilio legatos de lalere,

tanquam

pacis angelos mittere consueverunt, te

cujus personam,
integritate
nitudiiie,
reruiii

summa

fide et singulari vitae

hentur. In
stianifafis,

acceleratione
;

igitur
iino

acprudentia

ct pra?stanti aninii

mag-

regni Iluiigaria' sita est

classis salus universae Chri-

gcstariim usu, ac experieniia

quia
.

si,

quod Deus avertatlHungaria


et

decoratam esse cognovimus, de consilio venerabiliuin fratrum nostrorum sancta' Uoinan Ecclesia'

opprimifiir, in

maximo
Ac
iie

certissimo discrimine
in
[lartcin

versabifur

rem

iniquam

cardinalium, auctoritate Apostolica legatum de latere facimus, constituimus, deputamus atque creamus.
<i

traheret Alfonsus, Pontifex metuenduni periculum Pannonia; imminens illi proposuit, de quo

Et licel tua prBesentia sine nostra iiicom-

ad Solerium oratorem hac scripsit ' Alfonso regi Aragonum et utriusque Sicilia; illustri
:

moditate

carere
ac

non possimus, tanien

huic
1

communi

Christianorum utilitati consulentes, de tuaeximia probitateet pnccipuo


iiublica?

l.ili.

V. p. 44.

Lib. bfev. p. 17.

-'

l.il).

brev. p,

i>|.

' Ibid. p.

G et 30.

Lii,.

vii. p.

091.

Ibid. p. 22.

04
SLiipsimiis, in qiKinfo
posita, et

CALI.ISTI in

ANNUS

'2.

ciiRisTi I4r>(;
liosti
:

|)erii'iilo Hnngaria sit requantopere classis nostra unicuin in provinciarum ipsarnm rcmedium al) cis llajj;itetur et spcretur, ob quod non mirctur regia majestas, si maturare legatum fecimus etiam cum mediocri dasse . Cum legatus solutis Xeapoli anclioris Siciliam, ac deinde Orientem cum classe petiisset, illum Pontifex ad rem benc

iilriquc

dempla, acerrimum
hiiic

com.iiiittilur

bellum

feruntur

inde altas Danubii per

gerendani
dilecte
stra,
fili,

liis

vcrbis accendit
tibi

'
:

Uiiaii<Iii'iin,

partis naves, et multi ex illis mortalibus sauciati vulneribus cadentes ibant in profundum, tantique sanguinis ex effusione clara Danubialis aqua immensa' ciedis criieiila ostendehat vcstigia, et vescentibus pugili de utroque piscibus escEB parabantur. Tandem loiigum belli post laborem vicerunt Hungari,

a(|uas utriiis(|ue

non
te

necessaria

sit

exliortalio no-

acrius(|uc

irrueiites

in

Turcos naves eorum

Deus

et

a^tcriia

gloria
tibi

sacrosancta fides exhortetur, ct et fama, qnse tibi parata est.


gloria ista rcservata est, et vic-

ferreis juiictas catenis dissecantes

vehementes
:

Uursumque

toria contra [jcrtidum

Turchum cum recupera.

tione Constantinopolis

Praeterea Kliodiorum

Quod postquam Turcorum Ca>sari innotuit, dixisse fertur Jam gravius nostra potiemur voluntate. Dominus vero comes navali in certamine gloriam victoria?
succenderuiil in flammas.
adeptus,
jain

magister Turciae
cst
'.

littora classe infestare

jussus

mox castrum adiit, et capitaneos illius mente consternatos, et praeter mortem nul-

ii.DiDH laiiversum orbem edomare meditatur Mahometes, navali purjna superatur abHunniade. Interea Maliometes centum (]uinquaginta
millia

militnm

in

Hnngariam

cirudit

',

ut ea

subacta ad reliquum Occidentem edomandum viam sibi muniret. Tanto illuin iutunniisse fastu scribit Tliurosius , ut ferret fama ha'c ab ipso

verba usurpata
lis,

in cav unus tantuni princeps doniinetur terrjE . Primnin vero belli Barbarici moles versa est in Albam-GrEBcam sive Belgraduin, quam Hungari Nandor-Albam vocant, ad
:

UuusDeus dominatur
ut

competens

est

lam aliam sortem expectantes, consolatus est. Uuid, inquit, territi estis ? an solum nunc vidistis Turcos ? Hic sunt illi quos sa^fiius fugavimus, nosque interdum fugimus ante illos cur illorum aspectus, quos multoties vidistis, vos turbat ? iVonne arma et vires illorum experti estis ? Confidamus igitur, filioli, in Christo, jiro cujus nominecrebriusnostrum fudimus sanguinem, et cum illius nostroque hoste eo forlius decertemus. Nonne Christus morluus est jiro nobis?EI iios quoque moriamur pro illo. Estotc ergoanimo constaules etfortcs inbello liiiiidiis,
:
:

Danubii et Savi sitam, quamque antea Amurates septem mensium obsidione presserat. Audila ea irruplione, irrito conatu Ladislaus rex el Ulricus comes, quasi abjecta
contluentes

ut nostis, est hostis, sique Deiis iiobiscum fuerit,

de
16.

facili

conteri potest, etc.

)).

listus

Germanos pr/ticipes litteris et Meminere de frustra tentat.

legatis Cal-

insigni

illa

regni Hungarici tutela, Viennam in Austria profugerunt. Cardinalis S. Angeli legatus Budse re-

navali victoria Calchondyla

'

in historia Turcica,

qui
ginti

triremes Mahumeticas
;

captas incensasve
(jui

mansit ad auxilia

undique contiabciula

Jo-

fuisse ait

tiini B.

Joaniies e (^apistraiio,

vi-

annes e Capistrano Minorita cum iis copiis, quas sacris concionibus ad indiiendum crucis sym-

Albam profectus, ad eam conimpetus defendendam. Interea tra .loannes Huniades arcem propugnabal quatiebat vero tormentis aeneis urbein Mahometes, et
bolum
coegerat,

Turcicos

ad Pontificem; tum etiam Poiitifex ipse in lilteris ad episcopum .\trebatensem datis ^ qiii ubi nuntiiim de Turcarum in Pannoniam irruptione audivit, eo curas omnes inteiulil (quod paulo ante diximus) ut classem mitleret in Orientem, ut vastaillis

septem ex

captas scripsit

undique eam urgebat.


etiam tluininea classe ad auxilia omnia intercludenda vastitatem agro inl.j.

tis

Asia; et

Grsecia' littoribus hostiles distrahc-

Instructa

ferebat,

cum

Huiiiadis iiii|)crio legaliijue curis

rentur vires, vel Mahometes ex Hungaria ad novos eos motus discedere cogeretur tuni ut im|)cratorem Fridericum aliosque Germania; ])rin;

instructa est classis, initaque estnavalis pugna,


in

cipes ad conjungcndas
et

qua victoriam Huniadi Deus concessit, quam


:

Bohemiffirege

cum Ladislao Huiigaria' inMahometem vires, illumquc

Conquisidescribit liisce verbis Tliurosius ' illas militibus armatis et tis landem navibus,

ex Paniionia et .Vlbie obsidione pellendiim ])ermoverct. Extant ea de re ad Fridericum Callisti


lilterfE
*
,

crucesignata gente simul oneravit tandem per tlumcn Danubii Iiostiles contra naves misit proider quod uterque lioslis navali jungilur cer: ;

quibus illum in tanto


susiiiriis et

rei

intercisis

flcbilibus

discrimine vocibus ad-

hortatur, ut ad fidcm defendeiulam assurgat.

tamine. Ingens exuberat in Turcis clanior; et Hiingari quoqiie vocibus allis Dominum Jesum pro auxilio invocabant. Via igitur ad fugam
t

Charissimo inChristo

lilio

Frederico, Dei

gratia

Romaiuirum
UuaiH|uain

im^ieratori.

])l;iribus

modis tua serenitas

intelligere potueritfiagrantissimum etinenarraLib. hrcv. p. 31 et 32.


c.

p.

Ibiil.

p. 23.
c.

^ A'.n.

Sylv.
'

lii^t.

Holiem.

G3. S. Anl.

iii.
I.

lii.

.xxii.
alii.

Chroii. c. 3o. Diihrav.

xxi.x ot

14.

1.

Tliinos.
sii|i.
'

'

Tluiios. in Chroii.

Calclionil.

hi>t.

Tniv.
'

1.

\j||.

K\l.

ejiis

lil.

lioc

ann. u.

oi).

Lih.

hiev. p. 29.

apiol W.nliii;;,
1.

'

ibul.

p.

rAr.r.isTr

irr

axncs
iiijii-

2.

riiiiisrr

\'t'}Ci.

R5
jocalium

liilc

desidorium noslriirn
sacrosancta'

:u\

viiidicaiKlas
pcrfidis

etiain

cum
:

dislractioiie auri, argenli, et

rias

rcligioiii

iiircliis

iiostroriini,

qox omnia

iii

pra'sentiaruin expo-

illalas, credamusquecclsitiidinem tuam ad siucnrrcndiim fidei |iaratissiniain esse tamen (jiiia iii lioras pro tam sancto opere ignescit et acceiiditur eor nostrum. et li.xc unica cura ineiiti
;

nimus atque utinam, ut tanta strages etopprobrium fidci ortbodoxa' cessarcf, captivitas persomc nostra^ sufficeret, quani libciiteroflerimiis
novit
Deiis. Hffic

cum

fletu

et

lachrymis

tibi

iiostr;e

sedct inllxa, facere iion

possnmus

(|iiiii

piiescrfim ct aiiis Cbrisfi fidelibiis intimamus. ut

continue universos Catliolicos


lain salutare,

iirinci[)es(iuc

ad

tam sancliim,

tain dcniqiie divi-

borfamurque et precainur fiiaiii cclsifndiiiem. non deficias cum tuo exercilu in Hungariam

iium opus excilemus, el excitatos rursiis at(|iie iterum admoneamiis. Vellemus equideni nt liceret universis Christi fidelibus introspicere intiina

proflcisci, tequc charissimo in Cbrisfo filio nostroLadisIao regi illustri adjungcrc, ut utriusque viribus unitis terrestri pugna Barbari confician-

cordis nostri,
l)us

et

viderc vivacem curam,

(]ua'

tur et

torqueat viscera nostra,

cum

in liis cogitationi-

sine aliqua intermissione


et

versamur

cupi-

profligentur, eodemque tempore terrap ipsorum maritimai a classe iiostra vasteritur. Dat. Roma;, etc. mcdlvi, Pontificatus nostri
11

plusqiiam credibile cuiquam esse possit, optamus tiuic pertido cani Turco ire obviam, ejusque furorem comprimere, ac rabidam
sitim Cbristiani sanguinis extinguere. Ingemi-

mus enim,

aiiiio

X.

Monuit oratorem suum in Germania .loanncm episcopum Papiensem Callistus dehis, qurc ad Fridericum scripsit, omnique conten17.

scimuscontinue,nec possumuscontinere lacbrymas, quoties Iiic satbana> fitius nobis venit in

tione

mentem
nostros,
prffisagio

sed dulcis (iiiiedam passio urit sensiis

speramus quippe, imo divino quodam


conflrmare posse videmur, lianc imet

ipsum eniti jussit ', ut idem imperator exercitum in expcditionem educeret contra Turcas, seque Ladislao socictate jungeret, cum sinc a^ternaj salutis detrimento fideicausadeseri non
posset.

mensam gloriam

triumpbum

fidei

tem|)ori

Vencrabili fratri JoauniepiscopoPapiensi


cardinalis

nostro ab immortali l>eo reservari, ut acerrimuin


liostem Christiani nominis dcsolatum eradica-

referendario nostro, salutem, etc. Quia legatus ipse (nimirum


S.

lumque videamus.

Ad

te

autem, cbarissime

flli,

quem

sancta;

religioni Cbristiana' et debere et posse subvenire

eum, in quo potissima spes nostra nititnr, hortamur et quanta possumus cum afVectione reqnirimus, iit jam, quia tempus instat, potentiam tuam exciintelligimus, iterato reciirrimus, et ut
tare velis, et causae diviiuE

Angeli in Panuoniam missus,) summum hujus belli prsesidium in cbarissimo in Christo filio nostro Fredcrico Romanorum imperatore reliquisque Germania' principibus collocatum
esse
prgedicat,

indeque spem

omnem

esse,

ut

terrestri

pugna Turco obsistatur,

supplicavit

nobis, ut rursus pcr lifterasprffilibatum impera-

pere, quffi in

tiiis

patrocinium susciprogenitoribus flrmissimum


babiiit.

torem ad se tandcm movendum et cum charissimo in Cliristo fllio rege Hungaria' conjungenduiii

subsidium
bosti,

S('m|)cr

Occurrendum

est

exhorteinur

nonnullisque interjectis,

ne per mala nostra invalcscens execrandi propositi siii proculcanda! fidei Christiana^ compos fiat. Si prinius furor ejus comprimitur, faciles erunt Christianis ad reliqua successus
sin prsevalere ejus rabies ex nostra negligentia
coeperit, timcndum est, ne quod in temiiore neglectum fuerit, totius populi Cbristiani luctu miseriaque plectatur jam cnim in faucibus Hungariae perditissimum ipsuin Turciim cum
:

hortare, excifa, impellc


ut tantcP gloriu)

omnibus modis

prsBli-

batum charissimuin
reiii,

filiiim

nostrum imperafotemi)us non omittat, non

ditferat

tam
et

subvenire sancta) religioni. Ecquis erit tam niliil de sua gloria divino merito cogitans, ut ad tantum incenferreo corde, quis

diumextinguendum nonaccurrat?Vcnittempus, instat liora, qua de necessitate salutis omnes


Christi fideles buic divino operi toto pectorc dc-

suo excrcitu esse intelleximus co aiiimo,

iit

regni illius viribiis edomitis facilius possit reli-

quam pessumdare
ex
litteris dilecti

Ciiristianitatcm. Uiiod

cum

fllii

Joannis

S.

Angeli diaconi

bent incumbere, etin perditionem immanissimi bostis se accingere. Tuigitur, quinon immerito in partem laboris vocatus existis, vigila et elabora pro viribus, uf quamprimiim infelligamus

cardinalis legati

nuntiatum esset, statim classem nostram emisimus, et legatus noster in mari est, et properat qiiam cclerrime versus Conslantinopolim navigare, et bostium littora invadere, ut corum copia; necessario distrabantur et minuantur, dum suis ad maritima loca laborantibus auxilio sulivenire volent. Quod consilium quiautilissimum probatissimumque visum est, iii acceleranda dicta classe nostra iiicredibileni curam adhibuimus
Apostolici

nobis

Germanorum principum exercifum cum Hungaris esse conjunctum,


rcsfri

Turcosque pugna

tcr-

premi, etc. Non dcfiiif officio cpiscopus Keinensis, cujus commendata diligentia est;urgere tamen

rem

iterurn jiissus hisce verbis


iii

Insia ajiiid

carissimiim

Cbristo filiuni Fre-

dericuin

Komanorum impcratorcm semper Auet

gustum,
I

apud
.T.

alios reges, principes,

duces

l.ili.

hicv. p.

Ihid.

II.

II.

ANN.

TOMCS XXIX.

RaYN. X.

(i(l

CAr.LISTI

III

ANXUS
iit

2.

CIIlMSTr

'l-'i5G.

et

pralatos

tiiis

salutiferis

iiuniilidiiilnis,

in

vita",

doctrin.T pra;stantia et

rerum agendarum

laiita fidei

noslra neccssilate, in tanta


ilesistere Jiolinl

relijiio><.

iiis iinsfra' (^xallatioiie

('-oiifi-

eieiiatiir siimiiKi (lcilore l*ontifex,

(ierinanos tor-

pore conseneseerc, nec signa in Maliometeni atcjne ifleo ad eos excitandos eiimdcm .Idaniiem episcopnm Papiensem operam dare
attollcre
;

longo jam iisu plenam in Domiuo liduciam obtincmiis, ad prajfatum iiii])eratoreni ca>teros(]iie supra nominalos nostriim et .Vjiostolica' Sedis niintiiim et oratorem cum iiotcstate legati dc latere facinuis, constitiiimiis ac dcputamus, ad illos(]ue te dcstinandiim iiutavimns, ut antedicliim

jiissit

', ut Fridericum imperatorem ctalios Germani;c principes ad ca, qure in siipcrioribus

imperatorem nostro nomine adeas, illum-

(|ue prccerisct rogcs, ut


lulis ct i)r;cmissoruin

mcmor

(;liristiaiia! sa-

conventiliiis decreta erant, perficienda impelleret.


" C.allistus

indicta factorum,quoruni,

liducia

veiieraliili

episcopus, scrvus servornm Dei, fratri Joanni episcopo Papiensi, rcfe-

nos jampridem venerabilem fratrem nostrum arcliiepiscopum Terraconensem cum

rendario nostro, salutem, etc. Pridem ad summi Apostolatus aiiieem, Deo ila disponente, evocati, cum vidcremus (juam
crndclitcr in Chrislianos sicviret liorrenda luec

Turcorum tempestas,
pr.Tliabito

ac quani celeri remedio sulivcnieudum fidelibus esset opus, maturo ad


cmisilio,

parte, mondum illius jiroditio patuerat,) et nuperrime dilcctiim tiliiim Liidovicnm tiliili S. Laurcntii in Daniaso prcsbyternm cardinalem camerariiim iiostrum ciun reliqua classe legatiim de latere jirollcisci maiidavimus, \elit(ut imperiali celsitudinc sua ctiam dignnm est) cuin effectu curare, ne nos nt cjeteri fideles, ad
(jiios ipsiiis

misimus

ad

Qermaniam,
occupa-

diclT faina

et strepitii

jiromissionis

HuuHariam, rcgna
S.

ct tcrras

a Turcliis

in ea fact;e

fcstimoninm pervcnit, expectatione

dilectum filium Joannem Angeli diaconum cardinalem nostrum et Apostolicfe Sedis legatum de latcre, ]irimo iitad
las illisque finitimas,

prEefatum Romanorum impcratorem proficisceus ciim ad sahitarein contra eosdem Tiircos expeditionem nostro ct Apostolicic Sedis nominc cxacta diligcntia hortarctur, ab eodemqiie
triginta

peditum millia

ct

cquitum deccm juxta

frustremur, atquc ita fides Catholica tantam confiisionem acci])i;it; dcniqiie et cum scrcnitate sua et ca;teris Alamaiiiffi jirincipibus, prslatisque, ac baronibus et populis circa oiiinia alia et singula etiam decimam ijisam inijiositam, sive aliam debitain, cffiteraque in hiiiic tam piiiiu usum el jir^ufati promissi exercitus apparatum converlendam tangentia
nostra
lianc
facias, dicas ct exequaris,

coiiventa in dieta in Novacivitatc se pi\Tsente proximc celebrata, ac tibi ibidem interessenti,


ct

qua? ad persolveiula

aiitedicla

promissa,

ct

maturandam
seii etiani

expeditio-

nomine Scdis

]ira'dict;c reci]iienti

asscverata

nem

necessaria vidcris

opjiortuna.
sit

jiranuissa ad lioc i]isum o])iis reposceret; inde in Hungariam transiret, ipsumque rcgem ba-

Et (juia nisi fideliiim


,

robiir unitiim

rones^iue et regni pra^latos ad resistendum tam lieilidis hostibus animarct; necnon, sicubi dis-

opporinvicem et concors tiinum Deoqiic placcns non potest, audientcs


fieri

quidquam

(non sine pr;ecipua aniini displicientia) intra


limites hiijusinodi tu;e lcgationis inter nonnul-

cordias inter tonere conaretiir

fidcles
:

vigere inveniret, casdcm demiim congregatis exerci-

tibus opiiortunis,

eos,,

duce Altissimo, ad defen-

sionem nominis Christiani educerct. Qua; omnia cum qnantum in eo fuit debita usque in
haiic
vit

diem cura sitexccufus, accidit nupcrrime,

comitcs et barones, nobiles ac populos divcrsas dissensiones et controversias, (jiiibus iiiiim hoc opus manifesle iinpeditnr, fibi prffidicto intcr prffiinissas et quascuinque alias personas ciijuscumque dignitatis, status,
los principes,

rege pra>fato iina

cum

dicti

regni baronibiis
Aii;

gradus, vel coiulitionis fucrint, jiaccm, concor-

ct prmlatis parante in gustum iinivcrsalcm

proximum venturnm

diam

et

jiuntiato siibito
rit

exercitum congrcgare Turcorum adventu necessc fiic-

ciscendi,

unitatem tractandi ct compouendi, pafirmandi, et promittendi et treugas

iiidiccndi, ac

omnia

alia et

siiigula in

pra>-

ad tutandos ijisius regni tincs ]tarticularitcr copias pro temporc inittere,iii (]uibus ciim mcmorali lcgati jira^sciitia ct labor conliiiuiis ])liiri-

missis et circa ca neccssaria et ojijiortuua facicndi, statuendi, pracipiendi, ordinandi, roboraiidi

ct

exse(jiiciidi;

neciion

coiitradictores

mum
tare

necessaria csse noscantiir, ])ro|)tcreaque

quoslibet et rebelles auctoritate Aiiostolica pcr

jiliiribus in locis siinul \ersaii, et

omnia

jier se

obirc non valcat, ne


sit, ]ier

i]uid

inleiim, (]iiod salii-

ejus absentiam deseratur, inaximc

cum (quod dolentcr refcrimus) cxercitiiiu in dicta Alamania jiromissnm nondum ex frequentibus litteris jiaratum esse aiuliamus, de consilio

venerabiliuin fralriim nostroruni S. R.


te,

E.

de quibus opporluna juris libi remcdia, appcllatione jioslposita, compescendi necnon, si forle interim congregationes aliquas seu dietas in dicta Alamania fieri contingeret, in quibus necesse vel utile futuriim esset, te interesse in eisdem, interessendi cum pleno

ccnsuram Ecclesiasticam,
videbitur
;

et

alias,

jioeuas aliaque

cardinaliiim

dc ciijus zclo

fidei,

inlegritate

legationis dc latere officio,

ut

pra;mittitur,

te-

nore pra.'sentium facultatem conccdimus


I

et c-

l.ib.

XXII.

|i.

')'\.

tiain

polestatem,

etc.

Dat.

Romre apud

S.

Pe-

fAM.iSTr
triim iinno

III

.wxrs

'2.

CHRisTr

I-45(!.

r.T

Incarnationis

Doininir.o

millcsinio

cl

septcm qiiadragenas

indtilgciiliariim.

Ilcin

(|iia(lrin^(Mitcsimo
.Iiilii,

(|ninquagesimo scxto, Poiililicatus nostri aiiiio secundo .


\oii

Wkal.
spiri-

(|uod in missa quilibet qui celebrarel diceret

orationem pro victoria contra paganos,


lioc facerct trcs

et qiii

\H.

{ligiinm

(".lirisliano

('.a'sarc

conscf[uerctur

aiiiios

indiilgcii-

tum

indiiit

Fridcricus,

non

iortes

ct

magna-

tiarum
sis .

nimos (Icrmaniw populos ad crucesignata vexilla concivit


:

a Turcis et victoriam

scd incrtia; sc dcdil (niainiiiam

ad impclrandiim liberationem pccnitcntibus et coafesEadcm([ue ipscmcl Pontifcx Solcrio a[)iid


:

ct oniiiia

antea imperialia suscepliirus oriiamciita [xiposcerat a Nicolao, ut sacrae expeditionis in Turcas conficicnda' |a\Triccrctiir Fridcricus, plii-

Alfonsum rcgcm .\ragonum


cavit
'

sic

inquiens

oratori suo sigiiiliIndiximus processiones

illico, ([uo [lositus

resquc jam convcntus ca de rc cclcbraret ingresso cnim Pannoniam Maliomcfc, illiusquc


:

csl Icgatiis iii iiiari a nobis ciim niultis cruccsigiiatis, jcjunia(|UCj orationes,
ct alia, et

perBuIlas

totummundum

pjene ccrvicilnis
cepit
'

immincntc

ct ininiicitias sus-

laclirymis,

flctu, .jc.juiiiis,

excitamus, clccmosynis ct aliis


cst illud

aluit([uc

regnum
citati
iii

pucrili

in Ladislaum, qiii llungaria! metu, ut diximus, deseruit^SolIi'

piis 0[)cril)us Dcuni [)lacaiido >. Iiisignc Diploma subjeclis conce[)tum verbis ^:

ctiam a Callisto

alii

princiiii^s fucre,

ut

Vcncrabilibus fratribiis

palriarchis,

ar-

Maliometem consurgereiit, niiiiirnm AlberUis dux Austriae, Ilenricus Nicensis, Petrus Britannipp, Ludovicus SabaudiEC, Fernandus Besiensis duces, iisque proposuit quantam gloriam ca iii re consecuturi essent Hortamur , inquit iu litteris ad Besiensem datis, nobilitatcm tuani,
:

chiepiscopis, cpisco|)is, clcctis, necnon dilcclis

eorum in spiritualibus vicariis, ac abbatibus, coeterisquc Ecclcsiasticis personis ubilibet


filiis

per

orbem Christianum
<

consliliitis,

salutem,

etc.

ut causffi divina; patrocinium aiiimo virili


plectaris,

am-

cogitcsque potcntiam ab immortali Deo tibi tributam in nullo ampliori opere magis illustrari posse, quam si tam necessario et opportiino tempore in perditionem iiiiinicoriim Christi eam exerceas nam quid tanta laudc dignum inChristiano principeesse potest,
:

impius nominis Christiani pcrsecutor Turcorum tyrannus post opprcssam Coustantino[)olitanam civitatem, in quaomnc genus crudelitatis exercuit, saeviens non solum in homincs, sed ex quo in Dcum nostrum non poterat, in suos sanctorumque relihis superioribus annis

Cum

quias impii desiderii conatum totis viribus sit prosecutus, fidelcs populos, adquos voluitaspirare, assiduis cladibus affligendo, ita ut novae
plagffi,

quam

pro Deo, pro fide, pro sanctissima rcligione contra immanissimum furorcm ct pcrditam rabiem infidelium vires suasostendere? Rogatique inter alios Carolus Francorum ct Alfonsus * Aragonum reges, ut vires suas fiorentissimas converterentincommunem hostem,
'

novcB in dies calamitates nuntientur

cumque

etiam, ([uod indignius est, his

non con-

tentus, sed

magis superbiEe currum ascendens

vastitatem totius populi Christiani et Occidentis

im[)erium mente conccperit, ad idque invaden-

dum

violentius se in dies parct, gestiens

sanctum

qiii

Pannoniam
I'.).

sibi siibjicere

annitebatur.

Cliristi

nomcn
;

dc tcrra [icrdcre,

et

impii canis

fufjit

Pontifex,

Iliimana dcstilutm ope ad divinam conindictis precibus. Cajterum

hiimana opc orbatus Callistus, ad diviiiam perfugit; coiicilialuriis eniiii Cliristiaiio [lopulo cicleste pra?sidium,

Mahomcti damnataniethorrendam blasphcmiam inducerc hinc csl, quod nos pridem tani dura temporum et rerum conditiouc ad siiiiimi .V]i(istolatus apicem, meritis licet insuflicicntibus,
evocati,

solcmncs sup[)Iicationes, aliaojiera pcragcnda a fidclibiis sacrociiie pia sancta; [lolestatis imperio indixit; lic (|uo luvc tradit S. Antoninus " Idem , iiiminiiii Callistus, anno secundo Pontilicatiissiii, inaiidavit |icr solcmnes littcras A[)Ostolicas iibiquc tcriariim lidclium siiigulis diebus inter nonas ct
:

compatientesque Dominico gregi

sic

\cs|)eras [uilsari

iii

omnibus
Ave Maria

Ecclesiis ad

Arc

Dominus Salvatornostcr custodicndum et pasccndum uobis commisit, conati sumus usque in hanc dicm quantum divina gratia largiri dignata cst) his tam pcrniciosis conatibus nostras et liomana; Ecclesise vires pro posse opponere, ad boc ipsum mcntc et animo sedulo iiiciimbcntcs. ,Iam
liassim sub infidcli gladio cadcnti, ([iicin
I

Mnria

tcr,

iii

qua

[lulsationc (iiiiciim([uc diccrct


et

siqiiidein

dccinias

[)cr

orbcni

(!liristiaiiiini

toti

genibus
triiim

ficxis

tcr

Pater noster,

clero indiximus, fidclcs populos ad


fidei

communem

consc([iicrctiir

indulgentiam triiiiii aiiiioriim ct ([uadragcnaium. Ilciii (]uod oiiiiii |iiinia Dominica mensis fieret [irocessio generaiis, ad ([uam convcnircnt clcrici, religiosi etlaici, ct caiitarclur iiiissa cuni pr;cdicationc ad matcriam accommodata [iro victoria habenda contia
Turcos, ct
'

tios

causam [ler litteras iiostras cxcivimiis, nunmisimus, qiii ad sanctam Domiiii crucem tuendam quisque pro posse se accingeret, pra>dicarent, Chrisfianorumque adjumcnta collineLcgatos insuiicr nostros [)ailiiii ad |)acanda regna, partim ad excitaudos reges et principes, partim quoque ad congregandos ducendosquc
rcnt.

qiii

iiitercsset
hisl.

habcrct septcm annos


1.

Lib. biev.

|).

li. Cocl.

liist.

Boheni.

c.

p. i.

Gb.

Huss.

'

I.ib.
|i.

brev. p. 4.

xi et alii.
'

coiitra
-

liiijiismodi altcriim

Mahomelum
lib.

vetcris

.Ko.Sylv.

Ibid. p. 1.
iii

''

Ibid.
'

"

S.

.\iitoii.

I!i.

lil.

xxu.

0.

11.

|iiiiic.

Lib. biev. p.

M.

- l.ib.

XXII. p. 226. et

dk.

Bul. p. 213.

68

CALLISTI
;

III

AyNUS

2.

CIIRISTI 1456.

vestigia imilaniom cxercitus

nuperrime autem

cst ciiiin vestra piKjiui,


qu.i dimicabitis,

dilectum filium Ludovicum tituliS. Laurentiiin

namasn presbytcrum

('ardiiialcm,

camerarium

rmstrum, cum classe marilima ire, auctore Domino, jussimus; denique niliil omisimus, quantum Domimis juvaredif;natus est, quod ad iianc salutarcm exiieditioncm terra et mari prolicere
potuerit.

scd Dci :non e.nim eritis vos, sed taniummodo astate confidentcs et ridebitis aiiTiliiim Doniini siipcr vos. At ille vchcmculius orationibus Iaudil)iis([uc divinis
insistens cantores instituit, qui laudantcs

Domifirmis-

num
et

iu singulis

turmis exercitiim

veliifi

sima et inex[)ugnabilia pra^sidia antecedcrent, voce consona dicerent Confitemini Domino,


:

Yerumquia, ut ait Apostolus, nostrum est tantum la])orare, soliusautem Dei incremcutum actionibus dare, Aidemus nil actum esse tantorum operum sfudio, nisi in jejunio, flelu, etplanctu ct orationibus levertamur ad Uominum, ut i|)sc revertatur ad nos, (jui peccatis exigentihus, flagellis iiujusmodi conterit populum Cliristianum vclut scrvum scientem voluntatem domini sui et non facientem ac propterea necessarium duximus et maxime opportunum, ul misericordiam ejus cum gcmitu et lacrymis implorantes animas nostras in oratione liumilicmus, non in luimanis tantum virilnis nostris
20.
;

qiioniam in ^ternum misericordia ejus. Cumque illi laudes cantare ca>pissent, convcrfit Dominus
insidias hostium in seipsos,
ita

ut invicem sa?-

vientcs mutuis concidere vulneribus. His quoqiie artibus prfficlara fa^minarum Jiuiitlillolofer-

nem

necavit, et

timorem maximiregis Nabucho:

donosor, superbiamque fragilis foemina oratione et lacrymis siiflulta conlrivit Non, in([uit, in multitudine est virtus tua, Domine, nec in equo-

rum

viribus

vohmtas

tua,

nec superbi ab initio


et

placuerunt

scmper

mansuetorum dicemus de forlissimo viro cuncfisque sa>.ciilis glorioso Matibi ;

sed humilium

tibi

placuit deprecatio. Quid

confldentes, quae fragilessunt et caducee, sed in

chabaeo, qui quoties orationc sulViiIfusbellocon-

Domino cxerciluum,

([ui

vere turris est fortitu-

gressus

est,

victor evasit. At vero

cum
:

oratione

dinis, et qui olim Aljralia; cuni paiicis vernaculis in Doniino confidenti de pofentibus regibus victoriam dedit. Al) ipsocnim victoria belli. Non

ncglecfa,
([iioque

Deoque non invocafo cum Antiocho


efl^ugit

rege congreditiir, profligatus

quibus

omissis prssidiis bello contra Bacchi-

enim salvatiir rex pcr nuiltam v/rtittem, cf rjiijas non salvabitiir in 7nidtitudine virtutis siiee : Ecce, inquit psalmista, oculi Domini supcr mctuentes eum, ct in eis, qui spcrant super misericordia cjus, ut eruat a morte animas eorum, et alat eos in famc. Nonnc orafioniljus magis quam armis Amalecilas Israelilicus populus superavit ? divina Scriptura testanfe cunique levaret Moyses nianus, vincebat Israel sin autem paululum re: ;

dem

victus et

tandem
:

occisus, et Dei populus

contritus est.
Dicamus igitur Justus cs, Domine, ct rectum judiciiim tuiim. Mcrito omnia patimiir, quia peccavimus tibi, et mandatis tuis non obedivimus.

Non enim

solet divina clementia fain severo ju-

dicio corrigere po[)uluin

peccatorum,

nisi

cum

misisset, superabat

Amalech

et

pugnaturi cou:

fra Philisteos pariter

clamare pro

iiobis

Samueli dixerunt Ne cesses ad Dominum Deum. nostrinn, ut


Philistinorum
illis,
:

illum videt a suis prfflceptis pertinaciter oberrantem: AchiorAmmonifes, licet genfilis, Holoferni consiliiim dedif, dicens Perquirc, Domine : si est alirjua iniquitas istoriim in conspectu Dei ipso:

riim,

asccndamus ad

illos,

quoniam tradens tradet

salvct nos dc

manu

cumque

ille

clamaret, sacriflcaretque pro

minus fragore magno


et

in die illa

intonuit Dosuper Philistiin,


flliis

cxterruit eos,

caesique

sunt a

Israel.

illos Dominiis eorumtibi, ctsiibjcrti criint subjuijo potentice tuse. Si autem non estoffensio populi hujiis coram Deo, non poterimus resistere illis, cjuonianiDominus Deiis eorum dcfcndet eos, cterimus

Nonne su|)erbiam Sennacherih regisAssyriorum in multifudine curruum et equitum gloriantis,


humili E/echia! rcgis atque devota oratione cen-

in

cst, et

opprobrium universse tcrrx. Hinc timendiim vehementer formidaiidum quod nunquam contra tidelem populuni infulelium furor taiifum
|)ra^valcrc potuisset, nisi in i|)sis fldclibus Salva-

tum
gelo

octoginta (|uin(|uc millibus interemptis

aii-

percutiente uiia nocte

contrivit

'?

Quem

etiam non moveat in hujusmodi fribulationibus et pressuris quasi ad invictissimam arcein sic ad orationem confugere, regis Josaphat plusad-

quod oculos suse majestavehementer oflenderet, qui nonnunquam solet corru[)tos hominum mores bellis conferere alque cmendare, et se de inimicis ciim inimicis
for ali([uid reperisset,
tis

miranda quam magna victoria ? qui circumdafus ab omnibus flnifimis nafionibus, gentium ti-

vindicare.
" Ad paMiitenfiam igitur et orafioncni niafiirandum nobis est, ne dum de die iii dicm (lilfe-

more

perterrifus ad

Dominum

totumsecontulit,

))ra;dicavitque
to |)oi)ulo

jejunium
:

in universo Juda, et to-

coiigrcgato devotissima obsecratione

Dominum
[)er

invocavil

(|ui

einisso Spiritu suo suifa


illi

Ihaziel

Zachari;i; tilium
{jiii

respondit
vohis

rendo emendationem, et ad Dominum Deum nosIriim reverti, nobis graviora coiitiiiganf, certi quidem quia, si reverlemur ad Dominiim, ipse revertetur ad nos. Videns enim afflictioncni tilioriini Israel
iii

Attendite, nmnis Jiida, et

haliilatis in Jeriisa: ;

.'Egv|)to,

audieiis([iie
illis

clamorem

[em, ct tiiJosapliat,
lite

liivi-

dirit

Dominus

timere

ne paveatis hanc multitudinem

Nonou

eoiiim gloriosissimum

phum

dedit, et

de .Egy[)tiis friiimliberos eos cum gaudio tum per

CAIJJSTF HI

AXNCS

2.

CHRIST! 1456.

69

marc

tiim

pcrvaslam illam

(lcserti sulitiidiiicm
:

f/a/ioruni,

qux

dc suu jcrilalc confidunt, dexteree

ml lcnaiii iirdiiiissionis liaiisvexit

ciimqiie

illi

lu.v pntcntia

conterantur.

Uuibus quidem

cele-

vefciibus malis nova coii.iunt^crciit, ct pro suis pcccatis al) omniluis nnitimis natiouibus variis lemporibus csscnt opprcssi, (|uotiens convcrsi

branlibusct hiijusmodi oratioiicm (liccntibus de s|)irituati Ihesauro Ecclcsia' cciiUim dics dc iiijiiiictis eis piiniieniiis misericorditer iii Domiiio

Doinini pr;cstoial)aiiturauxiliiim, iliviiiamiscraiionc libcravit. Ipsi David pffiiiitenti,(!t


dicenti
:

cum

llctu

relaxamus. Et ut omnis po|)ulus cujiisciiiii(|iic scxus ct gcneris oratioiiuui ct iii(lulg(!iiliarMiii

Peccavi, Domiiie

dimisit. Et Ezeclii;e oraiiti

peccatum cxtcmplo vita.- perioduin mor:

hujusmodi particeps esse

possit, pra;ci[)iiiiiis cl

mandamus

ut in singulis Ecclcsiis qunniiiiciim-

tisque

terminum

proro^^avit

et perituros

justa

qiie civitalum,

tcrrarum

ct locoriiin iiilcr

uonas

sentcnlia Ninivitas,

cum

flcntes

orantesque ad

cum

fucre conversi, in miscricordia exaudivit.

et vesperas, videlicet anle [lulsafionem vesperoriim, scii ei pro|)in(|ua! salfcm |)cr infervalhim

Et niiiic (luidcm non est abbreviata inamis i)omini bcnignus et inisericors esi, ci parcens, et nnilta! inisericordiae et preestaliilis super mali:

nicdiie

lior;T!,

singulis dicbiis, Irihus vicibiis, iina


ut hene audian[iro

campana
tiir,

vel plures sonorosc,

iiain

populi sui.
Ilis

itaque sacrarum Scripturarum tesiimoniis ct excmplis, aliis(|uc coniplurimis pcrmoii, Lortamiir \os, fratrcs cl lilii, pcr visccra
miscricordiac Uomini
ta

Angelica siiet tunc quilihet Dominicam oratioii(!m, videiicei Pater nos/cr, et Angclicam salutationcm, videlicet Ave
pulsentur,
lulalioiic

quemadmodiim
pulsari

de sero

consiicvit,

Maria,

nosfri Jcsu

(lliiisli,

ut jux-

creditivobis

officii

pastoralis ratioiicm lefor-

f/ra/ia plena, etc. trihus vicihus dicere dcheai, quibus semel quadragiiita, tribiis autem vicibus dicentibus gciiibus llcxis, centum dies

inatioiii

moriiin subditorum popiiloriim vcstroet

indulgcntiarum iniscricorditer
giiiiur.

in

Domiiio elarpriccipinius
terris,

rum secundum sanctorum Patrum canoncs


:

dccreta dili|j;entibus insistatis^ quia ut bcatiis

Mandamus

insu|)cr

aU[uc

Dominicuin Gregorius prtedecessor nostcr ait gregem lupus non jam in nocie latenter, sed iii aperia lucc dilaniat. Vigilemus ergo, ne quid pereat et si captum forte quid fuerit, vocibiis
:

((uatenus in singulis civitatihus,

castris

divinorum eloqiiiorum ad gregem Domiiiicum reducamiis nec nos labor ierreat, quia nomen pastoris non adquietem, sed adlaborcm stisce[iimus, cum increpare delinqucntes noluerit, eos proculdubio pastor occidit. Nobis auteiii nii tani cordi est, fami|ue desidcramus, quam omniiim Christianorum prout secuiidum Deum dcbcinus ci obligamur, vifam morcsquc reforinare, quod:

et villis sive locis vestranim diircesum, aut adminisirationum sive jurisdictionum, omnibus priniis diebus Dominicis singulorum mensium processiones generales flcri faciatis, ad quas

oinnis populus convcniai, et clerici sive saeculares sive regulares, sive mendicantes ei non inendicantes, exem|)ti ct non cxcin|)ti. (|ui extra

aut intra mcenia civitatum, terrarum, castrorur.i afqiie villarum sive locorum existani, aut in suhurbiis; rcligiosi vero (|ui iii solitudine degunt, quique ad luijusmodi [uoccssiones, quando in
civitatibus, ferris, castris et villis
solcnt, convenire
siv(!

i|iieDeo adjutorcdebitis incrementis[iroscqiii in-

locis ficri
iion

icndiinus. Vcrum ((uia nos in pra!scntiarum isla Turchorum niinium urget tcin[)estas, ad occur-

non consueverunf,
i|)si

comintra

pelluntur,

scd eisdcin dichus

aut

rendum
cis

illi

toto studio

omnibusquc viribus
lam

in-

claustrum monaslcrioruni siionini, aut


cuitii
caiii

in cir-

sudamus,

et sicui a Christi iidelibiis

clcri-

quain laicis per bullani iiostram sii|icr iiide confectam corporalia auxiliareijuisivimiis, ne
iiobis
i|)sis

sc

coruin, aut ad ali((uaiii |)ioxiniani Dasilicoiifcrcntcs, [)rout cis iiKijor dcvotio

fuerit,

delicere vidcrcmiir,

ila ct iiiiiic

s|)i-

processiones faciant. Moniales autcin intra nuTnia urbiiiin sivc cxtra habitantcs pra:dictas
proccssiones
Si
iiitra

litualia qua;

inajora suiit instantius i)i;csfolact vcstruiii

clausuiMiii

laciaiil,

s(![)lciii

mur.
"2^2.

psalmos poeniienfiales

cum

letaniisdccantantes.
ali-

Vos igitur
iii

siiigulos inonc-

[)ra>terca in pncdictis

Dominicis dichus

iniis,

liortamiir

Domiiio, ahjuc dc Dci oinnil'aiili

poientiset bcaforuin Petri et


ejus aucforifatc conflsi,

.\[)Ostolorum
ct prau-ipi-

inandamus

mus, ut
dignifatc
riuiii

oiiuics

ct

singuli

saccrdofes ctiamsi
cf

quod lcgifimum quominus hujusmodi generalcs [irocessiones devote atquc paciiicc fieri non posscni, volumus quod uaaquicque parochia sivc monasicriuin,
im|)C(liiiiciituni

su[)erveneril,

cardinalatus aut afia quacumqiie Kcclesiasiica


piicfiilgcanf,

sicciilariiim

rcgula-

Oriliiium ([iioriiniciiiii([uc cxein|)l()rum et

aui quiEvis alia Ecclesia intra ambitum Ecclesiaruin aut claustrorum eas laciant, aut quoinodo vos et quilibct vestrum devolioni et tranquillitati

aon exem|)torum, quatcnus cum eos celebrare contiiigat, coinmcmorationcin facianl ct oraiionciii

populi inclius condiicerc jiidicahifis, super quo vcstras conscientias oncramus. Ora-

dicant coiitra |)agaiios iiislilutam, vidclicet

tiones
iii

auiem

siyc caiitus caiteraeque c<Erinioiii;c


ila
fiaiif,

Omnipotens sempiterne Dcus, in cujiis manu sunt omnium potes/.ales ac oninium jura rer/noruni respice in auxilium Christianorum, ut tjentes pa-

pncdictis [^roccssioiiibiis

sicut

iii

([uihuslihcl civihitihus, tcrris, castris et vitlis.


sive locis

cousueium

est,

aut sicut vos ipsi pro

70

CALLISTI

III

ANNUS

2.

CHRISTI 1456.

re f:im pia taimnio iipcossaria devofivis ortlinan(iuni putavcrifis; itatameii, ([uod niissa soleinnis

cordia conflsi, largain indulgenfiam op(>m cor-

fiicenda in pivTdiclis proeessioniluis


in

sit ea, quiT'

Ecclesia ennfr.i pauanos

|ier

Ecclesiam ordi-

nata est.
21!.

Vcrum

anditu snnt, ut
po^est
siiie

opera fidei ex Apostojus, nec quis audire pi\Tdicante, voliimus atque manda(|uia et fides et
ait

mus,

(|n0(l

in civitatibus, castris, et villis sive

poralem fereutibiis concessiiniis, indulgentiam etiam concedimus eis, qui opem tulerint spiriiualem. Omnihiis ilaiiue vere ]iaMiitenfibus et confessis; qui ad priedictas ])rocessiones convenerint, septem annos et totidem quadragenas de vera indnlgcntia impartimur illis vero, qui pia emisermt vota, eaque compleverint, aiii oraiionum, aut peregrinaiionum, antelargitionis elee:

locis, in quilnis pr?pdicator

quispiam verbi Dei

mosynarum,
inr,

ut omnipotens

Deus ad auxilium

liaheri iiossii

in ipsa

solemnitate processionis

Cliristianoriim respicere pro sua pieiate dignep(pniteniia

per illum sermo fiaf ad populiim, in quo primum studebit fidem confirmare, eosque patientes in hujusmodi trihulationiluis reddere, doceatque quomodo prohaiio fidei patieniiam operatur, et
patientia opus perfectum bahei, et ut beaius Augustinus ait, quotiescumque pressurse seu trihnlationis aliquid patimur, admonitiones suni
et

duos aiinos et toiidem quadragenas de vera indulgemus conienti in nostris prEelitteris

sentibus
ei

Apostolicis seu Bullis duratu-

rum, quamdiu sancta cruciafa nostra durabit,


de co'Io,
uti

confidimus, victoria dabitur conei alios

tra

dictum perfidum Turcum,


Mahometana.'
in

damnaife

secisp

partihus

Orientalibus

correctiones nostrfe,

nam

et ipsa; sanctte

lit-

scctatores.
S.

tera
et

non nohis promiitunt pacem, securitatem


;

Nulli ergo, eic. Dat. Roma? apud Petrum anno millesimo quadringentesimo

quieiein sed friluilationes, pressuras et scandala denuntiant. Qmd fale modo genus bumanum patitur insolitum, quod non patres nostri passi sunt? Est quidem Ecclesia, ut ait beatus

Ambrosius, navis in salo mundi tuta, crebrisventorum flatibus et aquarum fluctibus, id est, tentationum verberibns fatigafa,
hujus consti-

qiiinquagesimo sexio, teriio kal. Jiilii, Pontificatus nosiri anno secundo . 24. Celeberrima de Machomete ad Belgradiim reportala victoria. Placainin piorum precihus divinum Numen eeleherrimam mox ndversus Mahometem victoriam concessit, de qua hsec

Callisins in liiteris ad Floreiitinos

tum

datis

'

quam

turhidi fluctus, id

est,

liujus s;cciili po-

mirahilis Deus
indigni

die hcatoriim

Aposfolorum
quse

testates

conantur ad saxa perducere, qute et si undarum flnctibus aut procellis sape vexatur,

Petri et Paiili inier missariim solemnia,

nunquam tamen

potest sustinere naiifragium,

quia in arbore ejus, id est, in cruce Cbristus erin^ifnr, in puppe Pater residet gubernator pro^i-am Paraclitus servat Spiritus. Hanc per an-

celehravimus per dilecium filiumnostrum Pefriiin fit. S. Marci presbyterum cardinalem Venetum in Basilica principis Apostolorum puhlicari fecimus Biillam orationum,
(jiiamvis
,

et

inde iihi(]uc continiiaiido


:

cf

Dominica jirima

duodecim remiges duid est, Apostoli duodecim, et similis nucnnt, merus prophetarum. Hsc, inquam, est navis, qufe, et si quotidie sseculum istud tanquam nnn(]uam aliquod pelagus sortitur infesium alliditurad saxum, nec mergiiur ad profundum,
gusti hujus mundi
freta
,

Jiilii

sed

ita

rebus prosperis consolatur,

iit

adversis

non frangatur, et rebus adversis exercifatur, ul non corrumpatiir prosperis per divinam providentiam procurafur, atque ita iinum tein]teratur
ex altero. Hortetur insuper populum ad pcenitentiam, ex ea enim magister veritatis suusque prsecursor Joannes officium prjsdicationis exorsi sunt dicentes Poeniteniiam mjite, apprupinqua:

solemnis processio et eodem mense ante festum B. Jacobi glorioslssima victoria secuta est, qua; non minor censenda est illis, quas Deus populo suo eoncessit fempore Moysi, MachabKorum, Caroli Magni, ei cujusvis iemporis veteris et novi Testamenti, populares crucesignati cum uno solo milite et Dei aihleta comite Joanne Vayvoda vicioriam dc innumerahilihus liosiibus, reporiaruni, eic. Descrihiieam Iiisce
verhis Thurosiiis

Cum

jani nobilium culmina iurriiiin dein

jecta,

moeniaque

magna

parte

humotenus

prosirata jacerent. ac valles ei fossre castri re|)letie ei terrip adiequalffi essent, iia ut hostis
irruptioni nil penitus
obsiaret, et prsescriptus

vos rerjnum ccelorum; utque seterni Judicis diem sollicita mente conspicianf, ei terrorem illius paMiitendo ])r;eveniaut, delictornm omniuin maculas fletibus lavent, ut pius Conditor
hit in

qiiintusdecimus dies
sei,

iira^fafie
(ita

obsidionis eluxis-

mox

Cicsar ipse

ad judicium venerii, tanto eos manoster, gratia consoletnr, quaiiio niiiic conspicif, jore quod ah eis sua delicia puniuntur, ac deiiiciue

cum

vocat auctor), genfis suic multifiidinem iiulsantium tympanorum tiiharuin(]iie liinc inde resonanliiim in micc

Turcarum principem adhuc ruiilanie aurora cunctam

commovit, fiiriosoque
nefravit
iii

in imjiciu
jier

idem casfriim
illiiis ])c-

feritate

Tiirchorum

illis

exposita,

ef

(luanfa

aggressiis esi, ac criientiim

ciedein

Chrisliaiiis infulerini

inferrequoconeniur mala,
jiia

mediiiin

lluiigaii vcro, licel lanto


fuerit,

omnium orationes ac Deum vota contra illos.


i\os

erigani conflsi

ad

cuiii Iioste ipsos

congredi impiir
Thur.

\iiilius

vero, qui de Dei omnipotentis niiseri-

'

Lil). liiev.

p. 20.

CALLISTI

III

AXXrS

2.

CHRISTI

1'ir)6.

71

famcn

se

defcndebant

tofis,

auxiliumqiicDomini

confusionem
teris

sufficit,

Jesu ScCpius acclamantcs iiosfis in ruinani acrifer insisfcbant. Insfauratur ergo morfalc belluin
ct castri decertatur in plafcis
:

liatus apparatilnis

qnod cunctis beHicis spoomnibusque macbinis et cajel

formenforum geueribus, quas


reliclis,

qu;c illuc

cadunt hinc inde

advexerat

immensam

su;e genlis post

niultorum cadavcra interfcctoruin, inultoque ex clamorc ac innunieraljiiiuin ensium ex tinnitu


infrens in acre confusio rel)oabat, ets;epius utri-

csedem propriam in patriam rediit, sed et in posferum bujus castri memoria per quenipiani
sui
in pricsentia facta grata
fuit ei

nunquam.
fuga
ita

quc bosles tum iste, tum iile tcrjra dare coffunliic fur. Adcrat ct fratcr Joanncs de Capistrano
:

Uuidam tamea de ejusdem


dixcre,

Ca>saris

quod vidcHcet

ipse Caesar fervente afro-

vclut in ecstasi
illo

positus. et

Cffiteri

fratres

cum

ciore beilo,

dum

suos ad certamen cogeref, sa-

bumotcuus

provoluti, levafa ad

sumimiin

gifta in pectore fuisset vulneratus, cecidissetque

auxilium mente, maniiuisque et oculis iii cyliini delixis gcinebundi orabaut, et cum propbcta quidem dicere potuissent Levavi oculos meos iii luontes, uiide veiiiet auxiUrun oiihi. Dominus vero comes Bisfricensis bic niinis, bic uf pugnarent instabat monifis. Micbael quoquc Zilagy capifafaneus et Ladislaus de Kanisa juvenis militarl virtute preestanfes et acies armatorum, quas dominus comes adduxerat cum illis, nccnou et aginina crucesignatorum dirutis stantes castri jam Turci in parietibus atrociter pugaabant seepius de casfro expulsi ef rursus dirum per certamen in illud ingressi Hungaris potentiores
:
:

semivivus. ac sui cum raiiicntes inter manus suas ad fentoria detulissenf. Ubi autem ad noctem ventum fuissef.ef Turci Xatulia? vaxvodam, et polius cuncfos ipsoruni optimates bello cousumptos seque maximam stragem accepisse, et ipsum Caesarem

mox

velut
riti

exanimem

vix [lalpitare prospexissenf, fer-

ne

mane

facto

per Hungaros adorirentur,

fugam inisseat, Caesaremque secum defereales ne idem et itineris laboribus magis gravaretur, ct aUa parte castri eorum Sarno vocati condescendissent
ac ubi
:

cumque

ibi Caesar

ad se rediissef,

erant

jam

pluriinffi

domus

in castro succensai
:

vehementes eructabant flammas jam Caesaris vexilla in signum victoriffi pluriina castri iu moenibus elevata tenebantur jam Hungari omui spe resisfenfiEe desfituti retrocedere, si quo erat, cogebantur, crudescebat enim unicuique imminentis morfis aspectus fandem cuni fugam sa: :

quoque eideni locum denotassent, dixisset Caisar Et cur, aut Devicti qualiter ad hunc locum devenimus sumus, inquiunt, per Hungaros et NatuU vayvodam, ac quasi omnes tui exercitus ductores interfecti sunt, nos quoque magnam accepimus stragcm, ac Pquod majus cst tuam serenitatem
esset interrogasset, ilU
:

jam

.'

potius mori.

quam

vivere sus[)icabamur
;

fugi-

lutis sibi

opem

ferre posse

nullam, sed fanti


esse

mus
si

discriminis solam

mortem

redemptricem

ergo bunc usque ad locum et cum rursus etiam macbinae et cstera ingenia ibidemdere-

conspexerunt, rursus nomine Domini Jesu altis armis coaptatis et clypeis vocibus invocato
,

juncfis forfiori, uf poterant,

cum inipetu irruerunt in hosfem. Funebre ergo renovatur certamen multi liiuc inde saiiguinem simul et
:

Ucta essent Caesar quaesivisset, ilU quidcm omnia ibidem remansisse dum respondissenf, Caesarque ipse mox intima cordis amarifudine exacerbatus dixisset
:

Atferte

milii

venenum, ut
dedecore

gustem

et

moriar potius,

quam cum
:

animam fundunt, nec abest auxilium Dei nam mox cuncta Turcarum agmina tani forfem tam;

meum

revertar in

administris,

regnum ne sibi mortem

inipeditus est ab

conscisceref ;a quo

que aniniusnni Hnngaroruin pcr iin|it'tiini turbata versa sunt iu fugam. Hungari ergo animositate resumpta, et quasi novo potentiffi spiritu cceHtus adjuti in ore gladii persecuti suut iUus tamdiu, donec cuncta' macbina; CEeteraque tormenta per illos casfri ad ruinam adliibita suorum sunt nudata custodiis propter quod Hungari omnes quas Turci consfifuerant munitiones igni succenderunf, fortiusque clavis ferreis ad immitlendum ignem apta macbinarum clauseruuf foramiiia. Xec ergo diei duranfe luce cessatum est a bello,
:

gravissimis cladibus affectos [losfea Clirisfianos

lugebimus. Tali igitur exitu Ca'sar Turcorum sub castro Xandor Albensi cum Hungaris praeUatus est, et qui tumida iiiente superboque oculo solus cuncto terrarum orbi domiuari volebat, judicio divino rusticanam per manum, quae (lotius sarculum, quam arina tractavit. dcvictus est et qui multarum tubaruni multorumque tympanorura in sono admodum laetus venerat, tristis noctis sub silentio turpiter fugit . Con:

sed illud,

quod prius
iii

castri arctis in jilatcis age-

bafur, lato postea

cainpo iuterim donec nox superveniens ufruraque hosfem sua disjunxit caUgine muHa cum severitatc extitit contiuualum. Uualiter autem Caesar ipse profundis cisdem nocfis sub tenebris castro de sub eodem fuga lapsus sit, pro comperto habet dicere nemo ad laudem tamcn Dei et Ctesaris ejusdem
:

sentiuntThurosio.i;neasSyIvius',Monslreletus*, Sanctus Antoninus ', Gobelinus', Calcbondyla", Michovias % Cromerus ', .Nauclerus ', Coclaeus % Donllnius '", aliique scriplores de parta diviuitus ad Albam Graecam victoria.

'

.F.n.

Svlv. hisl. Bohetn.

MoDStr. vol. 3. p. U7.


'
^

c.

tio.

ct hist. de Eiirop.

c.

8.

' S. -^nl.
I.

Gobel. in

Comm.
IV. c.

Pii II.

i-

ui. p. til. x.\ii. c. U. 1. ' Calchond. hisl. Torc. I. viii.


I.

Michov.

I.

66.

'

Cromer.
1.

xxiii.

gener.

49.

' Cocl. hist.

Hos.

si.

>*

Naucl. vol. 2.
3.
1.

'

BonQ.dec.

Setalu.

.('ATJJSTI III
25. IMiiiiiiuiiii

AWrs
luil-

2.

rilRISTT

U.iO.
et

()|it'ris

ad comijai-nndain

maxinie in bello
(juas virtutes
20.

gerendo

et

profligando
.

reli-

cliram spectabilem^iue victoriam illam contiilisse B. Joannem Capistranensem non soliim in

omnes complectatur

At celeberrima? luijus victorifc hisforiam


oculatis B. Joannis

acceudendis ad pugnam militibus, ac nomine ,lesu implorando, adeoutTurcffi Cliristianorum, nomen .lesu viri Dei imperio inclamantium. ora et iniiietum lerre non possent, (juasi fulmine ali(juo afflati essent verum etiam in avertendis Barbarorum insidiis, .^neas Sylvius -et Joannes Tagliacotianus ^Minorita (jui interfuit, testantur narratque Monstreletus *, illum imaginem Christi e cruce pendentis in altissima Deus meus, turri extulisse, exclamassetjue Deus meus.OaltissimePater, veniin adjutorium,
'
; ;
:

ex testibus

Capislraliensis
:

sociis accuratius describere preestat

ex quibus

Nicolaus e Fara
ccelo Turcicse

primum

observat ostensa in
:

Fbi, inqult, irruptionis signa beatissimus Joannes intellexit Joannem cardinalem S. Angeli Apostolicum legatum Budam venisse, illuc se statim contulif, et per ejus ma-

nus Christi crucem a Callixto papa sibi transmissam, et pra^dicandse cruciata' auctoritafem
per A])OstoIicas litteras sibi creditam accepit.

Hac itaque

die, qusefuit

primaDominica

(Juadra-

veni et libera
tioso

populum, quem redemisti presanguine tuo veni, noli tardare. Deus


:
:

suscepta potestate, quasi altisona tuba exaltare incipiens vocem suam, ad


gesiniEe, Apostolica

meus,ubisuntmisericordiae tuse antiquaj? Yeni, Ubi est Dcus ne Turci et increduli dicant

eorum
fletus
:

quae

cum

diceret largos

efTudisse

quo audito

Christiani contirmato

animo

Turcas contrucidarint, universisque castris liostilibus, tormentis bellicis atque impedimentis


sinl potiti.

Eamdem cladem Turcicam


ita describit

ad Belgraduin

Franciscus Philelphus
:

in litferis

crucem accipiendam, seque imitandum maximain Chrisf iauorum infra paucos menses turbam allexit et incitavit et eo fortius incitavit, quo ad tuendam orfhodoxam fidem ca^Ium ipsuin quasi binis cffilestibus tubis de mense Junii per multos dies suo modo anteTurcarum adventum clamavif binis enim apparentibus cometis, una ante auroram, quse pra sui magnifudineomnes orbis nafionesterruit :altera post solis occasum,
; :

ad Ludovicum Fuscarinum

Apud hoc

Bello-

gradum

iiuiuit,

impurus

iste

flagitiosusque

quai etiam similem mortis umbram prseferre videbatur, coepit Dei famulus bonae esse spei,

Mahometus, qui tanta nosformidine nuuc turbat,


superioribiis aniiis ab

quando quidem,
:

Cliristo revelante, illam felicis-

iisdcm Hiingarise parva


vaivoda, tanta est
exercitu aflectus,
et

admodum manu, duce Joanue calamitate cum suo universo


ut trucidafis Janissariis

simam victoriam de Turcis prsmonstrare cognovit quamobrem omnes exhortabatur, et


singulis

palam prBedicabat

:Nolite timere, pusil;

interempto innumerabili equifatu, amissisque simul cum cunctis impedimentis etsarcinis, ettanta vi tormenforum fanfociiie thesauro.\ix ipse cum reliquiis

omnibus,

contremiscere dabit quidem nobis Deus optatam victoriam de inimicis nostris, quam praecurrentia astra designant oinnino
lus grex, nolite

futuram
teris

(1).

copiarum

furpifer

etlugere potuerit

el

Nifidius explicat Joannes e Taliacotio in


'

lit-

nec effugisset is quidem, si paulo insequi longius Joannes voluisset. Sed quo pacto fieri soleat nescio, fit tamen fere semper, uf facilius sit vincere, quam uti victoria. Una mihi virtus diligentia vicleri solct, qute cuin cfeteris iu rebus tiim
1

ad B. Jacobum Picentem datis quodnam fiierit hoc coeleste visum, quo vicforiam dc Turcisreferendam cognovit Flebaf, iiujuit, ruinas Christianae religionis lainentabatur Chrisfianorum, et praecipue Hungarorum destructionem,
:

WaJ.
s'

lioc auiio iu

Amial.
iri

dicens
-

Jam

tribulatio

proxima

est, et

non

est

a. SyW.
I.

liisl.

Joau. e Taglicoli

lil.

apud Wading.

Iior

Bohem. c. an. num. 28.

58.

'

* Monstr. vol. 3."p. 8.

'

Philelpli.

xix. ad Lud. Fusc.

Ext. apud

Wad. hoc

an.

num.

13.

(1)

Herum

Ecclesiaslicaium auui hujus sciiptores

oaines ad se convertit celebris

illa

victoria de

Tnrcis a Christianis militilnis apud

Tauruuuni, hodic Belgrado, relatani,


meniorabili eo Svlvius
lib.
pr.-elio

quam ex

relatione socioruin S. Joannis e Capistrano fuse amialista describit.


illis

Quanquaiu adornatse de
potuisse significet .Eneas

dcsciiptioues, vel ab oculatis teslibus pelila;, adeo inter se varianl, ut nihil certi erui ex

S. Joanuis de Capistrano ue memiuerit

de Europa cap. 8 notans Huniadem in litleris suis, sive ad Romauum Pontiticera, sive ad amicos ita sibi omnia arrogasse, ut quidem ; pariterque Capislranus orauia sibi vindicasse, nulla Huniadis mentione ingesta. Ex quo
:

non potuit

patrimonium coiitemnere, voluptates calcare, libidinem subigere, gloriara vero spernere virum sanctum vellicat historicus. Potiiit enim reipsa Huniades nihil ad vicloriam contulisse, quarum veritate admissa, Capistranus et piofecto parum contulit. si descriptionibus pra;lii illius in .\nnalibus relatis deferre voluerimus merito Hunniadcni prietenisset, cum nihil de illo satis glorinsum cilra veritatis dispendiuui celebrare potuisset. .\t enim de veritate descriptionuni illarum non conslat ; sed nec ue falsilate satis arliitror conslare. Quare in ea qua vcrsamur rerum ambiguitate pra;slat Viro sanclo eam servare sanclitatis opinionem quam illi communis fama vindicat. In tanto vero scriptorum dissidio in eo omncs conveniunt. Tauruni obsidioneni cffplara a Turcis die iv Julii, die ejus mensis xiv prlialnm fiiisse cum Tuicarum classe in Danubio, in quo victoria potili Christiani, victoria, inquam, magis utili, quam ingenti, nam ex Turcis

demum

concludit .Eueas

Potuit Capistranus
arbitror,

'..\t immerilo.

quanlnm

petus

ex triremibus illorum submersa; tres, capta; quatimr. Vicissiin auteni aperta ex Danubio in arcem via, obsessis profuit. Imarcem a Turcis factus est nocte qna; diem festam S. .Mnria; Magdalena; pra;cedit; magua tameu sirage repulsi spem ejus oblinendae amiserunt. Sequenti die Christiani ultro in Turcas invecti late illos fugarunt. U<ec rerura summa fuit, haec Chrislianorum de Turcis victoria. Tanta; victoria; gaudium ingens non inqualis temperavit luclus conceptus ex obitu importuno Huniadis priraum, deiu et S. Joannis e Capistrano, de quibus singulis aunalista. ,\ddendum hic tanien censeo noslra deuium a;tate factum esse. ut viri sanctissirai virlutLbus rilo
ad 500
Ctesi,

in

discussis ac probatis,

anno mdcxc ab Alexandro VIII

inler sanclos collocaretur.

.M.\i\si,

CAI.MSTI
(jiii

III

ANNUS
voloiis
sihi

2.

CIIRISTI
iicliliiis

|/|56.

adjiivcl

(jiiciii

IKmis ipsc consolari

coriiiii

lidciis Cliiistiiiiios, (jiiasi


iii

dice-

complevit eum gaiulio alcjiii^ la'litia, iniro moilo jiraMliriMis. (liiiu ciiim

liitiira

rcnl

Jaiii

cslis

iidstris

manibus, jam Deus


:

iiatcr

ipsc

vcster noii jKdcsl


polestis
:

\(is jiiviiri!

jiim cviidcrc
;

iioii

rum

taiita (lcr(>M(iciitium jiaiicitatc


(jui|)i)e

|i(;r

Daiiiiliium

jam
e

lliiiigiiriii

cst iiosliii
!

ciim

siniili-

(lescentiendo, (sedisse
jiroccres ait,) ad

domi regcm ac
Varadini
tueri
sic

bus.

Deus
lajiis

(iiiiiiipolcns

(juidiim

tcrribilissiexi(Mis,
i!c

ojipidum

I*olrii'

miis

iniijoiibus hoiiibiirdis

moislus deveniret, celcl)raret(|ue


tissime orans,
iit

iliidiim atten-

castrum
ac

acciviliitciii tiiiiiscciidciis prietcr voliiiiilliim iliiidcntiiiiii

Dcus causam suam


est
silii

di-

tatem emittenlis decidit siipcr


jacfaiitiiiiii

gnaretur, et cjuod C.liristianorum

iii<;ratitiidin(!s

giiicam,

(jiiic

niox, iicmiiic c\iijiiutiiu


:

non attenderet, visuin


gitta caditiis

ceUduaiili

mani-

(icnh!,

jiartim

siiluiKusa

est,

siiiuiieriit

liusjuiictis, oculisijue elausis (juod

quaHJain sa-

genda contracta super aquas natabat

jiraish)

emissa velociler ante eum, siiper


iii

altari mitterctur,

(jua

litteris
:

aureis sic lcgiv

fucrunt civcs, (jui ad cam niivigiuitcs oinniii vexilla, vcstimenlact eaijute taiii cilo siii)iiicrsa
iis qui vivebant, rapuelapidcm, honorandc pater, pcr manus Domiiii (jui se spcrncntcs non suslinet emissuin fuisse piito . Danubiiiin occuparant

batur
pisti,

Ne timeas, .loamics

sed seciirus, ut coe-

non

fuerant, interfectis
;

descende ac jiropera,

(juia invirtule iiomi-

runt

quem

nis mei el sanctissimoc crucis victoriam de Turcis obtincljis. Uuil)us cxliilaratiis patcr abjecit moestitiam, terrorem aniovit, necjue ex tunc
tristis

Turcir
siint

aut moestus visus est


piiblice
iii

quam mirabilem

adeo, ut inferri Belgrado commcatus atquc auxilia non poterant quare comjiaratic
;

visionem

scrmonibus priedicando

publica\it, suo confessori apertius revelavit, fra-

tribus ssepenumero eos confortans in


citabat, (jua de
re mcesti bTtitiam

mensa

re-

sumentcs, ad

ducentEE naviculffi legati opera, ac beliico apparahi, et criicesignatis instructae; consertoque certamine parfa est navalis victoria xiv Julii die Beatissimo , iiiquit Joanncs e Tiiiia:

tam animosum coiidiictorcm sese accingunt, secuiii parati iii carcenmi et iii mortem ire. Cujus visionis hrtitia pcrccjita, ct ex ea futurorum certitudine declaratii, reliquis, qui crucem non habebant, frafribus in humerisipse pater suis manibus affixit, ct omiiia tam altaris
se(juen(lum

cotio, patre orante

manibus

juiictis ac ociilis

ad cffilum elevatis, ut ipse Deus causain suani tueri dignarctur, invocando nomen Jesu in aiixiliuni
fiebat

Cliristianoruin

(oratio

autein in

castro
galea^,

assidua)

solvuntur

Tiircarum

(juam sacerdotis paramentii riibea criicc insignivit. Vexillum quoque figura S. Kernardini I)rius munitum sive depictum ciim cruce optime
disposuit dicens
:

Ex quo

iii

crucis virtute crucis

sparguntur pcr Daiuibiiiin, imjietuntur balistis, arcubus, ahjiie sj)ingardis, sicquc jier spatium quinque horarum duravit bellum tam atrox in fliimine. Ouid miiltisimmoror?Finit() belio,visa' sunt tres magn;c Turcaruragalea; sutfocatse cum
personis, quatuor captae

inimici confundi atquecontcri dcbent, omniaad iisum nobis concessa crucis characterc sint insigiiita
;

sa'piiis

illud

replicans

Milii fmteiii

cum omnibus munitionibus ct ornamentis eoriim, reliquaj autem galea' rcmigantes vclociter dcscenderunt ad losteterant, personis fere
:

nbsil

fjhrinri
:

iiisi

in crnce

Domini

nostri Jesii

cum, ubi prius


iiitra

omnibus

Christi

siccjuc

soUicitatus a castellanis ad ca-

vulncralis ad mortein
lca\ ita
plius

suffocati

sunt Turcie

strum pra'fatuni, (nemjie Nanderalbii'), j^ropeiat crucesignatis, cum quinquc naviculis, noii paucis etiaiii per terram proficiscentibus . Subdit ingressum cum illis Belgradum die secunda Julii, Turcas vero dic sc(juenti tertia ,lulii castra

cum

qiiingentos. Qu?e auteni suj^erfueriint gadci)ilitat;i> fueriint quod nunquam am-

Christianis oliesse, ncc Turcis jirodesse


...

jiotucruiit

Captas naves minoris alvei non nu-

merat auctor.

fixisse

circiier

ceiituin

sexaginta

inillia,

alios

vero censuisse ad ducenta millia numeriiin asceiidisse Nicolaus vero Karensis niiiii(!rum ini:

Non [iroptcrea coeptis Turca destitit scd lihratis tormcnlis bcllicis diu noctuqiie ad ever:

bellatorum fuisse ait beatus vero Joannes e Capistrano in secundisad Callistum littcris centuin quinqiiaginminuit, et
:

centum

viginti millia

tcnda mcenia incubuit ac licet ingentia saxa in urbe referta jiopuio conjicerentiir, neminem hv:

suin fuissc

ail

pr;cter

muiierem

(jiiain
;

rem
Beve-

miracuio
qiic

tril)uil

Joannes Taliacotianus
:

subdit

ta millia fuisse oj)iiiatur.

dc lcgata fercndis auxiliis intciito


legatiis
iiis

27.Cumextrahcrcturobsidio, etTurcica classistriremiiim sexaginta victrixpcrl>iinul)ium vo-

rendissimusdominus
dcdit ad iitruiiKjiic

diclius liftcras

insignem rem liaiic coiitigisse mcmorat Joannes Taliacotianus ', nempe jiivTetoriam Turcarum triremem dum Cliristi ciilloribus illiideret, jacto ab hostc ipso ingcnti saxo opi^ressam Venit, inquit, semel ornatissima galea fuisse
litaret,
:

Joamicm (nemjic Huniadein etbeiitiim Capistranensein), ex Buda, miiitiiins


ne aliqiio modo consererenl
ijise eiiiin
iii

bcliiini ciim Tiircis

i)rcvi

dcscenderetcum vaiida manui

motus ex iioc (juod tantus popuiiis incrmis ct inusitaliisad belliimillic congregatiis diceretur
timcbat cnim iic omnes in inanus Tiircaruni devenirent rationabile et opportuniim visum, ut talis descensus cito fieret, et manum validam
:

plena vexillis, sonis, et nobilibusTurcis, et


Ex. eJHS
apiid ciiiinl. AVadiii';. nimi. Ci.

cum

'

lil.

AKN.

Toiius XXIX.

Ratn. X.

10

74
alVcrrel.

CALLISTI
Exlioc logati inNPcepto
".

III

ANNUS
detfacto-

2.

CimiSTI 1450.

aliqiii

oliservantia snscipere \idcrentur.

res

lieatissinii iiatris arniaiiit

i|i<iiiti

luisse iiio-

beclieiitem
^28.

Omnihus quidem unica \ox extahat sacrum iiichtnnnine martyrinm cmn co libentissime susce|itnris, nec
a

Exeiisat aiietor \iriim

sanctiiiii

iiarere

sno latcre us^iue ad sanguinis effusionem quo:

legato \olnisse, sed fnissc divinitns impnlsnm et ]>rovoeatnm a Tnrcis, qui cnm metnerent

auxiliarem

irrnmpere

in

novnm Christianorum cxercitum, \i nrhem repefitis impressionibus,


;

quo |)acto discessnris (luandoqnidem ad o|)Vis, saneomni laude omnique gloria digiuim, alqne coelcsti ingentique prsemio destinatum, eorum animos a Deo suasos etconcitatos intclligchant,
proinde inanente ohsidionefacinm cst, ui multi, pra>missa confessione sumptoque sacro \iatico, benedictionem flexis genihusa \iroDei susciperent, et ad pugnam Christi amore accensi proliciscerentur, ac gloriosa inclytaque

luquatis jain solo maMiihus, concussis(ine tnrri-

bus pertentarint adeo nt Joannes Huniades defendendffiamjiliusurhis siteni amilteret: Quod


potni,

iminiehat,

feci

nnne omnino

deficio,
:

nec est \ia castrum amplius defendendi jam castrum non potest amplius rcjiarari, jam mnri

morteoccum-

berent

quorum

capita Turca;

prffiscindentes,

omnes
nem,

et turres destrncta; sunt,


:

jam Turcis

adi-

lanceisque

tus patet

nos pauci sumus ad tantam


:

multitudi-

pauperes, et dcbiles, ac timidos

homines hahemus, inermes, harones non quid nos amplius ]iossumus? Cui conveniunt, Ne timeas, magnificc patcr consolationis ait domine jiotcns est Deus cum paucis et inermibus Turcarum potentiam superare, castrum
et inexpertos
:
;

fixa in altum tollentes in terrorem et spectaculum Ghristianorum apnd Belgradi \alluni ferebant, Uuid niulta .Eiiuatis solo primi castellimceniis, fractiseversisquemagnaexparte turrihus per ingcntes machinas, i'egius guher.'

iiator ad euin

nocte venit ineredihili timore


:

jier-

culsus

defendere, et inimicos suos confundere. Yohiit

Deus

magnificum dominum, ut fntiirum cxcelleiis miraculum clarius, certiuset mirabilius mortalium mentihus appareret, et ea sed (jure dextera Dei faclura erat non human;c, castrnm di\inffi polentia>ascribereiur. lilc antem
luec

dixisse

sumus, inquit, pater in Turcarum potestatem castellnm cito \entnrum est:jam ingrediendi aditus patet hostihus iios adtantam multitudinem inexpertes et inermes bellatores hahemus. Cui Ciiristi servus inagis in Domino, qnaiii iii honiine confidens dixit Nc iormidt^t aiiimus tuus, domine, quia Doininus erit nobis:

Victi

cuiii,

qni ]>otcns est subigerc, et encrvare nos-

sua amiilius non intravit, scd in co nonnulli de nanifamilia pro defensione manebant; aiehat
(jue ipse
erit

dominus

Cras

omnino castrum non


His paler
:

nostrum,sed Turca;

illo i>otientiir.

Ne anditis, la^tus e conlra aiehat domino Joanni erit nostrum, sa>pius timeas; imo erit nostrum,
replicando
defenditur
:

guhernalor Crastina, crit nostrum. Nequa(]uani, res]>ondii Dei famulns, erit quidem iiostrum, ei illud noii auleretura nohis. itaque Ad\eniente \igilia iMagdalense,
iros liostes.
ini]nit, die

Tunc

illustris

casielluin

non

facia

prius

oratione

more

legis

spurcissimi

causa Dei ayitur

nomen

Ciiristi

sum cerlusquod Dcus causam suam

tuehitur . saneti 29. His consenlanea tradit alter \iri


socius, de
sis
'.

quo snpra niemora\i NicolansFaren-

Narratio Nicolai Farensis. Ipse Dei ser\us, (nimirnm Joannes e Casacris


]>ro

liistrano), instanlia (luotidiana

orationiChristo,

hus

et hostiis

incumhens

omnes

pro propria pr(i(|ue communi omnium salute, ad propcllendos hostes magna aniini \irtnte,
incredihilique spirilus fer\ore animahat el impellehat, docens eos nec rapinis nec spoliis de\otioni, inhiiire, sed ante pugnam orationi,
confcssioni sacrique \ialici suseeptioni vacare, rcclissimo incorruploqne animo ]>ugnare. Institiierat

Mahomeli, circa horain \esperlinam Turca". ]>ugnam ineunt cum Chrisiianis, aique impetu inaximo facto castellum primum ingredi contendiini. Fit airox cruentissimaque cffides, repleniur a Turcis lossata, pugnaiur utrimque pro \irihus ad priniam usque noctis horam. Potiiur ]irimis moeniis grandisTuicarum \irtus, etsicut ccelnm ni\ein, et nubes plu\iam, iia liosiium Chrisii arcus dahani sagittarum multitudinem. genus Dei manuin om(t sa?\issimiim belli nipotenicmlOcIemeniiamSalvatorisimmensam, neminem unquam derelinquentem ad se toto Circa noctis medium cordc confugientem toium castelluin oinni Turcarum mnlfi\allante tudine commitliiur pugna crudelissima. Ohiine! !

tur iota planities priini castelli a Turcis, pervenitnrque us(]ue ad iioniem secundi, quod magnis
vallaiur fossaiis, ei difficillimis turribns et jiro-

enim gloriosissimum nonien


ah oinnihus Chrislicolis

illud

Jesu

ci\'hro

ad chamandnm

si\e in castris, sive in crucis hostes, nec aliud per Christianorum ora in helhi, nisi Jesu, Jesi viililandum. Eraiil autem Joannis \erha ajiud

pugnaculis. Turcfe autem non adverientes multos adhuc Cliristianos remansisse in circuitu ]irimi,
in pontem non clevainni stantcm, castellum secunduin foriiusprimo intrare satafunt. Qui auiem rcmanserani in priinis moeniis ignitos lignorum fasces in fossata immittuut, quffiTurcis plena erant, castellum ingredi con-

irruentes

etopinionis, ul illos lanla! ffistimalionis

singnli
et

quasi dc Christi ore


\[mi\ Wadiiig. lioc
aii.

illa

suinma devotione

num, 44,

tendentibus, Turca

iiaque

flaminis

undique

(Ar.r.isTi

irr

Axxfs
:

2.

riiHisTr

l/|.5n.

75

vallatos se conspicicntes in fiigam se veriunl

scd e(,acdi
lur,

non valenles, aul

auta

teij^o a Cliristianis

consumctianpcr pontem exennit,nic

eum confortans, ac silenlio ab eo recedens, iterum multa miliia cruciferorum elegii, ac illos
secum diicens in castruin per portani posteriorcm intromisit, animanscos ad constaiiliam,etc. Uuo facio, illico ad exercitum rcdiens omnesad
expediiionem posuit, ac
eos vigilare et orare
pra:ccpii. Ipse aiitem oraiione vocali ei meniali

tibus^Madio interlicicliantur;
fortissime

enim autem tam usque ad manc. Turcarum


puf,niatiiiii est

magna
l^uis
riiin

c;csio

facta csl, nt uiidiiiue eflusus sanet in fossis iiermiilta

conspiceretur,

cadavc-

Turcarum appurerent, quorum


essct.

tanta crat

iniiltitiido, utCliristianis lilicr


iioii

transeundi adilus
jiro
(|iiilius

causam Dci ipsi Deo sollicilc commendabai. CumauiemTurca; jain inipsaprimi casiri
planitie multiplicati cssciii, videreiii(|ue
i|)suin

Cliristianorum
mirabiliter

aiiteiii,

casirum

Dominus
Joaiiiie et

ea nocte,

oraiile

divino

solum ab

iiicrmi populo possideri, cre-

vebementer

Jesu, Jksu

acclamante,

scxaginta occubiieriiiit . Eamdoni Tiircarum imprcssionem nocte recurrentis festi B. Map-dalennG factam Joannes Taliacolianus ita
pii^iiavit, vix

describit
datis
((
:

iii

litteris

'

ad B.

Jacobum Piccntcm

jam primum ab eis occupaiiiin, irruunt pontcm, qui noii crai elevaiiis, ut s(!cuiidum casirum posseni occupare, nani alia via, quam per pontem, adillud ire non poterant. Adsiint et crucesignati intcriores, maxiinc illi, (|uos ipse pater paulo aiite introduxerai, foilissime eis redcnies
in

;e(iiiabaiitiir,

Muri primi majoris castri pcnitus solo partifubT. licet aliqut-e turrium

sisienies,

illi

autein crucesignati,
casiri erant,
firiiii

([ui

per

cir-

cuitum primi

adliuc resiarcnt minandcT, (id est, actis cuniculis


suffodiendae). Turres

aliorum castrorum,

licei

ex ictibus bombardarum valde lgcsa:> fiiissent, non iaincn cecideranl. Hanc priniam plaiiiticm
jaiii

maucbant, percussioni ei neci Turcarum insislcntes iii hoc siquidem pontis ingressu acerrima pugna commissa est, maximusque conflicius. Ciim autem
:

circa
castri

auroram crucesignaii
exterioris
fleri

qui

iii

circuitu

Turca' turmatim inirabani,

ciiin
:

maxima

erant

viderent

acerrimam
Turfos-

pcrcussione ipsorum Clirisiiani vero non propier boc loca eis designata rclin(|uebani, sed(Iicet remissius solito se babereni)
iaiiien cicdc ei

pugnam

in ponte, ci jani

maximam
jam

carum muliiiudinem
festinanier

esse in plaiiiiie,
videreni,

sata Turcis plenissima

non cessabani
facere

in

boc iniroiiu

magnum

macellum

maximamque

de Turcis siragem. Jam

sunl in castri exterioris planitie fere sepiingenii Turcffi, qui juvabantur a supervenieniibus, jamjani

obsisiere, aSpiritu Sancio edocti arripiuniinnumeros lignaminum,

numerus mereninon posse eisamplius


, ,

cresceretque iniraniiiim, ac per Iioc ti-

creduni jam super diversas murorum ruinas figuni banderia jam cvocant exieriorem jam validissime clamani, Clirisiicolis de locis non recedeniibus, qui viri-

castrum

se

liabere

virgarum viminum ac alioriiin combustibilium fasciculos sulphureo igne accensos et ignitos super Turcas tam in fossatis siantes,
:

quam
(juasi

per ruinas ascendentes projiciunt pariier


unita
!

manu

ienuisseni.

Dcus omni;

liter resisiuni,

pugnam

resiauraiii, inipediunt-

poiens

nullus

poiuit

fugere a facie ignis

que pro viribus Turcis introitum. Quod videntes (lominus Micbael dictique nobiles simnl ei homines doniini Joannis, omiiibus boiiis, qua3 eraiii in castro interiori in navibus posiiis, seipsos per poriam posieriorem castri minoris
salvare saiaguni, ei

omnes qui erani in fossatis, qiii cnumerari minime poiuisseni, igne consumpti stint, ncc unus
eoriiin vivus

rcmansii

fossata

omnes

qui descensuri erani ad pavidi reiroccsseruni. Qui auiem


:

in casiro

Danubium

iiitrant, ei

quia
fcne-

rima
ignis

janua
siras

c.veiindi

non patebai,
illuc

jicr aliissinuis

erani, ei qui pontem occiiparc acerpugna nitebantuV, vidcntes se maximis tlammis undique vallatos, dimissa pugiia,
illa

seipsos sponie iiraccipiiabaui, mulicfes ex


exieriori

casirum egredi
bani
ei
:

cum maximo damore

salage-

planitic

laboriose
:

confugeraiii
!

(|ui

rcsoluiis crinibus, dicenies


imis, et
fratres

licu

Turcas fugi-

ciissi et

iimorc ac (|uadam coecitaie perconfusione pleiii crcdercni se evasuros,

cum

Turcarum ad
vero

manum jam
flexis

advenimus

genibus

facie(|ue

operta

orando martyrii coronam expectabaiit, sic(|uc casirum tam interius, quam exterius soli crucesigiiati possidebant ci tuebantiir iiiulliplicaliaiilur tamen Turca- in primo casiro, licet multi
:

de muris saliare, prosilicbani in igncm, coiiiliidcni remanebaiil rcliqui vero qui ialem saltiini lacere pertiinescebant, a crucesignatis in planitie prinii casiri trucidaii sunt:
siinipiique
:

(|iii

aiitcm
(|iii

adliiic

iii

fossafa

iioii

dcscciidcrant,

cl

diabolica instruniciila

intraiiiibiis

mi-

criicesignaiis in ipso ingressu occiderenliir.

nistrabani,

Doiiiiiuis

auiem Joannes
inirasse,
et

audieiis jani

Tiircas

mugiius ad cirluin dantes ad loca iMiinbardariim faiiijiiaiii ad aiccm tiitissiniain

caslrum

ex Iioc jani ipsiini esse

(iirrcndo se coiiinlcriiiif.

dereliciiim conciius ac moesius dicil bcald patri Heu jani castrum derelicium csi jaiii Turcic,
!
:

Quibiis visis,

jaiii oiiiiiia

TiircaruMi caslra

irisiiiia coiiiplcntiir, coruiii contcritiir

audacia,
,

iil

egd seiiipcr

di.vi,

possidciil

illiid.

I'alcraiitcm

'

t;.\l.

apud Wad. hoc

aii.

iiuiii.

la.

Jam iioii dcsiiiii i|ui dicant inter eos: Recedamus quia DeusChristianornm pugnat pro cis, jam non cantant, jam
superbia(|uc dejicitur.

76
vociftM-anlur,

CALLISTI

III

ANNUS

2.

CIIUISTI 1456.

jam tubw

et alia

sonoriim instrupu-

illos

grandi studio provocaverat. Cui divinus


:

nuMila iion audiuiitiir.

[)al('r senior, iiiule


,

de sinu iii^i lamus illum ignem advenisse ad iiitereessionem beati jialris, qui niagni Dei sine intermissione orabal una ciim jiopubi, ut Deus tueretur causam suam et salvaret pogloriosa MariaMagdalena, quis pulum suuni.

Joanncs lalia verba res|)ondit Kogabimus omnipolentem Dcum, ut suam de hoc, quod a nobis pctis, patefaciat voluiitatem.

Cumque

siepius

orasset, et nec

ex

motu mentis, nec


:

exteriori

aliquo signo intelligere valeret, quid Deo gratius

adjutorium Cliristiaiiorum sujier ruinas murorum ad igiiein iirojiciciuiiim


te

non

credat

in

tandem acceptiusque csset, stare, vel abire cum divina in sacra missa offerret, sagitta coelo delapsa iii inedio ara; ante oculos suos apparet
Iiis

adfuisse
disse, a

quis dubitet

te

illius

causam

defeii-

verbis aureis insignita et circumscri|>ta


coiifortatus, intelligeiis de

esto

quo tanta meruisti recipere beneflcia ? Iianc tam gloriosam castri liberatioiiem et victoriam navalem. qua; pra^ter omnein liumani sensus prudentiam et rationem Deus fecit, reverende senior, non nisi meritis ipsius beatissiini patris,

coNSTANs, JOANNEs. (Jua divina visione et praeceptione

boste

jam de

proximo paratum esse triumpluim, firnius postea et intrepidus cseteros exhortando permansit.
"

Illucescente ita(|ue dic siipiadicta' iuictis,

cujus

felici prudentia, solertia, cura,

persuasione, confidentia, et ferventissima oratione actuni est, uttani llungaria quam aliie iiationes Cbristianoruin a manibus Turcariim liberarentur nam si ipsum caslrum ad ipsorum
:

quaperactumscevissinuimbellum fueral, divinus Joannes castra omnia [losuit ajiud flumen SaviE, eo in loco, ubi Danubio jungitur nam lielgra:

duiii, et

quod .Nauderalbani
nostri

lluiigari vocaiit,

quod
liis

Latini

Albam dixeiunt

(ira^cam,

manus
alias

devenisset,

jiriiiio

lluugariain

deiiide

(hiobus fluiuinibusciiigitiir,

tria castella

habcns,

procublubio occupassent . Et Lucescente autem clarius die apparcnt apparet Turea' combusti simul el Irucidati cruor undiquc sparsus, fossataque cadaverum cumulis plena videntur et in minimo spatio multos igneconsuinptos vidisses, nec prse mulnationes
infra
: :

uiium
inter

alteri conjunctuni. Sola jaiii aqua SavK Turcarum Christianorumque copias mediat. Videns autem senior sanctus quosdam admoduin |)aucos crucesignatos iuTurcas irruisse,
et

lisse,

multitudinem hostium magnam viriliterrepuad martyrium flagrans, irruente in se


:

titudine

cadaverum

liber transilus sive aditus.

Spiritu sancto

HcCC est, inquit,


:

illa

dies,

quam

Hic potentiores, bic audaciores Turcie profecto occubuerunt. Christianorum autem vix sexaginta coroham martyrii pro (^bristo adepti sunt, multo plures viilnerati ac percussi extiterunt, nec miacerrime, tam constanter, tamque indefesse cum Turcis non pugnaverunt inermes ct inscii, nisi quantum de su|ier minis-

expectabamus transeamus. Et non annuente Joanne Vayvoda etiam sspe rogato, quandoqui-

dem

pffiUce capitali

subjiceretur (luisquiscontra

ejus pra!cei)tum Siavam transisset, jussitoinneni

rum

nam tam

trabatur
sauffi

quod

si

omnes

interfecti fuissent, nulli

mentis

mirum

esse

deberet

ipsi

enim

muri, ipsi turres, ipsi etc . Jure ascripta est

propugnacula caslri erant, miraculo eorum fortitudo,

cum malc, ut vidimus, ariiiis instructi essent, eoruiiuiue tractainbuiim ignari, adeo ut fortissimi
illi

exercitum Christianum Savam (Jiristi servus transire, nec servatum esthumanuin prceceptum, ubi pra^valuit divinum limebat enini regius gubernator, ne victoria nocte obtenta verteretur in calamitatem iu die, et in planitie sub Turcarum eiiuoruiii pedibus inermeni pedesfremexercitum conculcandum ob eainquc rationem mandaverat, ut nulli de CcTtero liceret cum
: ,

hostibus belluiii iuiie, permittente Domino, ut


vel sic in divino
(^hristi.

arcis pr;esidiarii

cum

Micliaele

eorum

Joanne
ita(|ue

virttis iiiagis

claresceret

duce ex bumanffi et militaris prudentiffi legibns censcrent Turcaruni impetus sustineri ndii posse, atque ideo ipse Joannes Huniades extra ure parte adversa in castris se contineret (|uam sentenliam confirmant qufc a Nicolao Fa-

Transivit

ad

vocein

fainuli

Dei

bem

omnis Cliristianoruni excrcitus, rcmanente illustri Joanne Vayvoda iiiDanubio, quos nulla propotuit. Ubi aiitem Cliristiaui (lugnare cu'peruiit, macliinarum stationes statim Turcffi tergavertentesreliqueruijt, ac simul sese incastris constrinxerunt iugenti pavore, etdolore corrc()ti. Diviniisvero Joanncs Capistranensis, ut vidit omnes machinas in Christianorum potestatem devcnissc, magiio repletus gaudio in

hibilio tenere

rcusi subjiciuntur
30.

Silendumnequaquam

do

(^liristi

videtur, qiiomofamulus Joannes de victoria inimico:

et securatus fiieiat obsessus ipse Dei famulus in nam dum ita esset castello, commonefactus est ab illo fortissimo
rtini

criicis certior factus

pugili Joaniie Hunyad iii rijia Danubium adversus Turcarum classeni |)ugnante,ut relicto HeIgrado,de quo jam actum

Clirislianonim
ultra

Crticis liostes atidentior aiiiinosiorque reddittir.

Acclamaltir sa>pe per


siniuinqiie illud Jesii

eum mellifluum potentisnomen ;et respondenlibus


omnibus,
ita

esse omiiin" credebat, apud se lutum redderet, eo (|uod arbitrabatur lioslium sEcvitiam reiiiissiorem fleri debcre eo absente, quam |)rjesent(',

circunujii;i(|iie Cliristicolis

liiijus-

modi vo\

ctelo potenter volitabat, ut regio illa

ob eas cruciatorum maximas copias, quos

in

tota conlremiscere videretur. Erigit tandem suorum commilitonum animos Domini famuius

CALLISTI
(iuicissinia (iriitioiio siia
lldei
:

III

ANNUS

2.

CIIRISTI

1456.

77
pcditcs ab c(|ui:

adiiotl.itiir
illis
:

di^leusioneni, (licel)at(|iu!
acceptal^ile
:

oniiuis ad Ecce nunc


salutis.

iii

campum

descendere, ciim

Ubiis

omnino oblerendi essent sed diviuo miraapi^aruissi; hosti(|iii


:

tem|>us

ecce

niinc

dies

ciilo iiiniimcrabihis cxercitiis

Occurrile inimicis (Irucis

Ciiristi.

Nolite timere

bus,
riiut

ipsos terrorc replctos in fugarn verte-

eos qui

occiduut

c()r|ius,

animam
et

auteni non
siniiiilius

[lossunt occidere.

.Sic(|ut; iiis

aliis

verbis el scripturis, (juihus


affluebat,
et animal)at,

majorem in modum muitorum corda ad pugnam excilabat


iit

sciiiori Iratri

Ucvcrcndissiiuo in Chrislo patri et opliino Jacobo dc .Marchia Oidiuis Miiio-

non ad bellum, siul ad nu|)lias pcrgere videreniur. Congressus itaijue sa^vissimus fit per sex horascontinuas vim poteniissiniam inferunt feroces liostes certatiir iitriiii(|ue
: ;

.Vpdstolico
ouiiii

ruiu de observautia probatissimo, praMlicatori (civeutissiiuo ac pr-i'clarissimo,

vencrationc prosequendo,
lu ieriia exira

etc.

castrum

iu

rnaximo campo
in

vicloria

rnullo

iiiirabiliori,

(|iiaiii

priniis

pro viribus. Dei auteiii famuius,

iil

alter .losue,

diiabiis, Dei omnipolciilia ap|)arcbit,

osteudctur
acci;ptus

cum

suis bellatoribiis
in

[irocedebat baculo sustliaii, (|iio (M)s

virius sanctissimi
crucis,
ct

teutatiis,

cujus sumrnitate erat

quaiiturn ipsi

nominis Jesu Deo

et sanctissima;
fiierit

animosiores audacioresque redderet. (Jiii dum semelconsocii sui instantia repetitis vocibus ex ipsis mortis faucibus revocaretur. Ne vadas, pater. Nc vadas, patcr ne te ultro ueci dedcris. Ad martyrium asi^irans: Ad hoc veni, respondebat:Qui viilt fugere, fugiat. Et ut in manibus omnium pugnaret, oratione, voct^que foiiissima Jesu nomen invocando et clamando iit alter Moyses, pro Dei populo divinum iiiter|)ellabat auxilium. Et cum undique sagittpe volitarent,
: ;

hdelissimus serviis (;jus H. Joanncs, cujiis minisierio, jiibente Deo, haec omnia facta sunt. Sed hic notaudiim primo, quod ])osi castri libcrationem o|)timiis gubciiiator ctdefeusor rcgui Joannes, ne glor-ia \crteretur iu confusioncm, juhct domino Michaeli ue aliquem castrum exire et coutra Turcas ire pcirnittat jubct ct nautis sub pcena ca|)itis, ne per Danubium aut per Savam aliijuem iransvehant; iimens nc tam magna po])ulorum miiltitudo iuermis et indocta
:

multosque necarent, et lethaliter vulnerareiit, eumtameuChristi protectioneinunilum, ilhesum intacluinqiie sempcr reli(|uerunt. Fit iandein Turcarum cruentissima caHles, hominibus (^liristicolis JEsu, JESU, acclamantibus. Terga veriuni liostes Chrisiianis, Deo pro eis piignante, mirifice pra;valentibus. Cedunt inglorii, qui cum
ceutuni viginti millibus venerant gloriosi. Foriissima enim ca;de percussi, terrorequc ingeniissimo incessubili acclamalione nomiujs .lesu consternati, dissolutis castris, reliciisquc viginli

rabiem et desperationem conversis perderetur cr'edeus eiiam Turcas iierum ad casirum ex[)ugnaudum vena fiiriosissimis Turcis jarn iu
;

turos. .Vdmoiiifus (lomiiiiis Micliael circa custo-

diaui castri iudutiis lorica curri

duobus

viris

quadam

navicula nunc per Danubium, nunc per Savani vectabatur, cxjieciabat euim ([uouam

hue lucc claudercntur. Veuit intei-ea bealissimus capilarieus, (de B. Joanne Capislr-anensi loi]uitiir,) suo i)r-a>euutc vcxillo ciirn omni exercilu

crucesigiiatorum,

quator millibus interfeciis, reliciis multis maximis machinis, et bcllicis iiislruinciitis mirabili
artihcio extructis, in
tes,

elevatis,
siinis

uon sine

cuni omnibus vcxillis variis sorris, str-epitihus, altis-

acclauiationibus

nominis Jcsu

coristi-

lugam

se tuipissime

dau-

tiiuiilurque ouiues iu

campo

juxta

per viam, qiia heti veneraut, rnirsti cum ceulurn et amplius vulueratoriirn ciiriibus ad

Darrubium pra;cise ubi Sava


Illic

iulral

Savam et Danuhium.
Tiiicas,

figiintur

vexilla,

acclaniatur

iu

oinuc lloniauiiui ini|)erium SUEB ditioui subigere arbitrabautur, iiovem diebus pr;p nimio timore pederii iioii livcruiii ianius nauKjue ter-ror eos invaserat, iii liiiiciitcs
propria rediere,
et (|ui
:

h;rror maxinius iuvadit Tiircas. Vidcnlur iuterea extra castrum forie quinque crucesignati, arculis

sagittisquc
rurcaiiiui

luiiuiti,

conti-a

ijuos

irruit

maxiiua

iiiullitiido
illi

C(]ucstris

(uru

ne facies terra! in
pra^ier

eorum

oculis
a tcrgo

peiirct,

niliii
illis

lanceis proteusis,
sagitlis rcplcbaui.

aiitcm
lcrisis
iei-ga

fugam cogitarunt. maximas niililum copias

Vidcbatiir (jiiippe

icrr-arum acervo slaiites


.VI illi

(jiiodam ar-cubus Tur-cas

su[)er

senlirc, ciiin

revera nulliis Christianorum |)lauitiem, iibi ali-ocissimum bellurn commissum est, postrcmiim

sagittarum confossi
tebaiit: alii

cum

ver-teutes ictibus confiisione suos repe-

ideni

teiitarrtes

egrcssus
exerciius

fiicrii.

Ncque
ii'ia

in

bcUo

totiis Clirisliaiiiis

uomiuis Jesu,

(|u;e

licbai a

ad acclamationciii beatissimo patre

luit,

sed vi\
.

(|iiiiiquc millia,
(|ui

dam

aflirmanl)

millia extitere,

et(utquivicioiiam
lit-

omnibus rcs|)ondcuiibus, aut cadebaut de


e(]ui sese

equis, aul cx eoruru marribus Iaucea> laxabautur, aut

feceruut. Dai. etc


31.
ieris

Confirmat .loauiics Taliacotiauus

iii

ad 15..)acobum l'iccntcni dalis ', liuiiiadcm ex miliiaris ariis ac ])rudentiie humanas legibus vetuisse, proposiia capitali pa'na, illos e castr-o
'

ad terranr sub eis prosternebarrl, nec mirurn, cuiu ad hoc uomeir oimie f/oni /Jcctatur secuudum Aiiosiolum '. l'ater optimc, hujiis
er-at

sanclissimi nominis tanla

acchiinatio, ut ad
siiiinl

vocem
'

ipsius bcati j^atris

omucs

icspon-

Exl.ejus

lit.

apud Wading.

niim. i3. lioc an.

l'hiliii.

1.

: :

78
ilciilcs
tdiiitrii

CALLISTI
fncere
viderentiir.

III

ANNUS
et

2.

(IRISTI

1/|5().

FAiMiiit

sunf

vidit cadavera

Tiircarnm inniimera,

(|iiir

((iin|iliires alii iiiscio castelliiiio, (jui licet Tiircis

combusta per
extincto
:

lossata jacebant, adliuc igne

appropinquarent, nnn tamen Isedebantiir, scd seciiri ante Tiircariim ocnlos deamtiulare videliantnr.

consideravit
|)r;ecedenti

maximum
et oculis

non periculum,
evaele-

quod nocte
vatis

tota Christianitas

Qnos

intre[)i(lc

egredientes, ac sic ante

serat, et junctis

manibus

snrsum

arnia Tiircarnm illsesos manentes, licet liomines apparnerint, alii jndicarunt illos fnisse anfj^elos

magnificabat
dicebat:

Deum
Uiii

sibi gratias referendo,


et

et S38pe

dedit incipere, dabit

indicantes C.liristianis vicloriani deTnrcis repor-

perficore.

Constituitnr
et

demum

inter

castrum

tandam,aceosdemallicientesiliodiead ptignam.
Reatus antcm pater, reclor popnli Dei, priedicta prospectans, licet niirum in iiiodnm ferverct ad

seu fossata castri

bombardas, quem

cum

Turca; viderent, magis ac magis timere videbantur stringentes se ad loca mansionnm, et ad

martyrium, revocabat
Turcis insidias
Hecc est dies
;

illos

videns praiparari a
proficeret, dixit

sed

cnm

niliil

illa victoriai,

quam expectamus.

Transeamus et asccndamiis, nec timeatis popiilum Dei inimicum. Quid aliud putandum censeamus, optime pater, nisi vocem illam divinitns
sibi

factam,

quam

Gedeoii audivit '? videlicet


fortissime
;

ipsorum imperatorem, et ad bombardas, parareque se ad defendendnni, si forte Christiani vellent ant eos invadere, aut bonibardas ab eis anferre. Accipiunt arma, scopettas disponunt, pixidesque coaptant. Continue tamen crescebat numerus crucesignatorum ad patrem venientinm, [nec poterant retineri, quin (|uasi forte

Dominus tecum, virorwn


liac.

vade, et in
Israel,

fortitudine et fiducia tua liberabis

id est, id
est,

populum Cliristianorum, de manu Madian, mayni Tnrcfc. Uui cum ex paucitate et

duo millia ex ipsis patri juncla sint, et cum tunc ipse nullum haberet interpretem, quidam venerabilis sacerdos crucesignatus, nomine Paulus,canonicus majoris Ecclesia3x\lba;regalis,
ipsi patri interpres fuit. Iste

di^it:

imperilia pugnantium, bumiliter dubitaret, aiiNc timeas, erio ero tecum, et pcrnilics

cum
in

diu habiiisset
tcmiiestate

devotionem crga palrem,

ista

Madian quasi virum imum. Sicque assumjilis secum duobus fratribus, et nobili viro Petro
vexillifcro, navicula per diios

nunquam

a latere ejus recessit.

Cum autemipse
videret,

pater ductor exercitus Dei

prsedictam cruce-

nautas ad altnm

signatorum multitudinem
sciens
toria

sibi

jnnctam
est,

partem iluminis Sava;,


pater fecit se deiiortari.

in

qua Turcse mancbant,

qnod non
belli,

in mnltitudine exercitus vic-

sed de caelo fortitudo

vexillo

Hinc stnpendissimum miraculum notandiim


;

lirircedente ad

primam bombardarum stafionem

est

cum enim

ipse solus

cum duobns

fratribiis,

videlicet F.

Joanne

de Taliacotio, et F.

Ambrosio

per parvam transirent navicnlani, Turcis innumeram armatorum niuUivisum est tudinem contra eos transisse, cum in rei veritatc essent solum sex persona?, vidclicet pater cniu
A(|uiIano

duobus
et licet

fratribus et vexilliferoetduobns nautis

multi fratres in eodem loco essent, nnllus tamen lunc cnm patre transivit: ibi erat pra-fatns F. Alexander de llagusio. Cum autem
[ut prBefertur] transisset,

incipitcum supradictis

duoluis fratribus et vexillifero, de tlumine ad fossata castri ascendere pedes jejunus, imo

nam

exiguo cibo nutritus, fessus labore, nocte binc iiule discurrerat, compressus vigilia multis enim diebus et noctibiis
pliires dies

tota

neque cibum

nisi sicut piierulus,

neque

(|ui(l-

quam

quietis sumpserat.
<<

Hora erat quasi sexta, quem cum vidissent qui extra castrum manebant, et (|ui primo exiverant, mox hcti tanquam ad patrem
32.

gradn pedester, sustenfatns baculo quoquo designatum est nomen .lesu [quo (|uidem baculo tam in cquitando qnam in peditando bealus senex utebatur] fatigatus et lam dinturno labore, et vigilia continua, discoopertus capite cano, fortissime acclamando nomen Jesu primus ire ca^pit, quem se(juebantur forte mille homines crucesignati quos cum Tnrcne qui ad primas sfabant, viderent et audirent, territi inde recedentes ad secundiis confugerunt: sicque prima; bombardpe obtentEe sunt el captse. Qua> visa? in admirationem, et laititiam omninm convers sunt. Si quis tuiic vidisset bciitnm patrem Iwtitia plennm, .jncundnm et ([uis potuisset hariim valorem exultantem digno pretio a^^sfimare! Certe siniliil aliiid pr;eter iias primas t\i' bonis Turcarnm fuissct ac((uisitum, ad magnum honorem et lucrum cessisset inclyto regno Hungaria". 33. Uuibus occupafis, ad has ijisc Tiircalento

dam

in

rnm

spoliator indefcssns proficiscitur. Similiter

currnnt.

Uuod cum vidissent,

qui erant in castro,

Turcse non valentes

nomen

Jesu,
sine

neque patrem,
resisfentia
se-

licetexitus propter prieceptum eis non paterct, nonnulli tamen per ruinas, aliqui per foramina mnrorum, aliqui subtus portam ad beatiim
jiatrem se confcrebant. Sic(|iie innlti ipsi patii jnngnntur; (pii priino ad fossata acccdens vidit
mirabilia, <\\uv iani
iii

ncque vexillnni
cundie
terfias

snffcrre,

cum
sese

(iiiinibus attincnfiis relin(|uciilcs

ad contulerunt. Pater autem similis


ociilis

leoni factus in operibiis suis, post ingentis hefifiio

signa

pr.T

Tnrcarnm
innnitic

ostensii,

ad

ihmIc

i|iiaiii

iii

inaiic lacta

tertias,

quiV (li\cisis
in

ciiiiil

cnslodiis,

proficiscitur,
I

(jiiiirum

stationc

pio

cariim

Jiidii;.

VI.

cuitodia pixides, et varia machiiiainenta servata

: , :

CALLISTI

III

ANNrS
vallo

3.

CIIKISTI '145<i.

;n
Iribii-

erant, oral^iiic 1i;pc statio iiiKliqiie fossis,


ot

et casiii

vicloriam, miraciilo conspiciio


iit

ttMrariim coiigeric rorlissiiiu' circiiiiiscripta.

cndam,

ipsc

15.
:

Joanncs
iiain in

ct

(lallisliis

pap;i
csl

At ipsc capitaiieus iiitre|)idusadvocatis pkiribus ad (iircptioiKMii ct ad liicra cos animans, vexillo praMMiiitc iiiii clamorc valido nominis Jcsu, ad
(

tcstantiir, ascri|)sit

piiniis
viiliiiis

falsiiin

Mahometcm ob
solvisse; nain
vi

accc[)tiim

obsidioinMii
iioii liuiiiaiia

castiis piilsiis est,

tertias tcndit

(|ucm

cum
ac

Turca; niiseri vidcrcnt

quidcm, sed divina ob


voces.
acie, id
ravit,

l)las[)liemas in (Ihristiim

sine rcsistiMitia olistrusis foraminiluis ciim clavis


ferreis

vociferantcs,

si

silii

malcdiccrcnl,
i\ux
scrilii

relictis l)oml)ardis et multis

aliis,

Quod [iluros ait iii fiiga [leriissi! (|iiain iii quidcm vcruiii, scd modum i[)S(! igiionempe Turcas nuituis sc viilneribiis ad
quatuor
et eo

non possent, ad eoriim im|)eratorem lamcntabiles redierunt.


() sti
1

viginti
cisse,

amplius millia
vi

sc confe-

plures(|ue ctiam divina


ignis

sine vulneribus

saiictiim ct terribilc

nomcii

.lcsii

(Uiri-

exfinctos. (Jiiod ait oain tantiim

])r;cdam relicjio-

scnem et incrmem, omni saiictitatis gratia amantisslmum crucis virtutem admirabilem, cujiis cbaract(M'e tam i|)se patcr
patrcni
!

tam victoribus, quam


tuit,

absumcre non

a veritate abhorret,

cum

ignis injiciendi

vel machinariiiii li;tli(Midaiiim dcfu(M-it o|)|)ortiinilas,

beatus, quain CLcteri


insignita erant
!

cum

eo stantes,

el

vcxillum

siquidcm

;ul

(^allisluiu lcnloria

ilahomctis

cujus imaf.fo in

sanctissimum Bernardinum, eodem vexillo depicta noincn

Jesu sua manu Turcis ostendebat, terrebatque. Penset liic vestra paternitas quanta fueritlaititia
ipsi

iindecim opulentissima transmissa, et crucesignali gaza Turcica dilali fuere, F^ilsum pariter (|uod JoanncsUuniadcs liiiic ccrlamini iiitcrfuerit
illi
:

nam quamvis

beato patri, qiianta fuerit Turcis ma'stitia,

[lollicorctur

B. Joannes Capistranensis cadostem victoriam, tainon Hulicol

(|uanta confiisio, (|uantumqiic


ctiaiii

damnum, de quo magis inferius disscrclur. Sed hic etiam


notandum
ct
est,

niados ex artis bellicaj logibus censuil,


re[)ulsi a

nucnibus fuissent
coiiiis

TurCiX",

iioii

[losso

pi"C( ipiic

(|uod

cum

TurciB sint

tamen cuni oxiguis

castris

dc])olli, soii

animosissimi
lentes

bellicosi,

nulliquc ccderc vo-

exeorum contumaci superbia, cogebantiir tanion a facic bcati patris fugere, eo (|LW)d, sclassi sunt,

cuiidum quod ipsimet postea s.epius

videbatur eis, quod a facie ipsius viri lam iucidi ac radiantes radii solis exirent, ct in facie coriini

ex])ectandum Sedis A])Ostolica! logatum ciim flo rentissimo novo exercitu, ac pcenain ca])italciii proposuerat iis qui c inaMiibus exirent, ([iiaii quam victos divina vi insecutus vidcatur. Subdit postea /Eneas Uterque rcm gestam scripsit, no([iic allc'
:

repercuterenl, quos
:

nullateniis

sulfcrre

valerent

sed neque vexillum, quod eis

plenum

radiis solis apparcbat; ideo a facic bcati patris aufugiebant. Aliqui lamen, ]iiissinic [)atcr, va-

mentionem fecit altorutor solil;im sibi rci laudem usnrpavit. Ingensdulcedo gloricX' facilius contemnenda dicitiir, quain contemnirius
:

gesta;

riant circa
:

hanc captioncm bombardarum

sta-

S[)roverat Ca[)istr;iiius s;cciili tur. pom^ias fugerat delicias, calcaveratavaritiam, libidinem

tionem nam aliqui dicunt, ut bic posui, videlicet Turcas dc uaa ad aliam bombardarum stationem fugicntes, ex singulis divisim fiiisse expulsos, ut dictum est. Alii dicunt quod, ciim Turca; vidissent patrem cum inlinilaarmatorum mulliliidinc fliimencontraeostransirc,ac ipsum jiixla fossata stantem eos invasurum cum tanta
nuiltitudinc,
vcxillo

subegerat
qui

summo

1'ontifici

contemnere gloriam non potuit bellum ati[iie oxitiim bclli


,

describens, nulla Huniadis, niilla cardinalisfatotum suum osse dixit quod cta mentione

geslum

erat,

quamvis Dcuin

iii

[iriinis victori;c

erecto,

cum

in

veritate

adhuc non essent duo millia, omncs simul territos . Ex his patet Turcas ca;sos divina vi, quod a B. Joanne Capistranensi inferius audiemus.
34.

confessusfucritauctorem. Neiiio csl t;im sanctus, qui dulcedine gloritc non ca[)iatiir f;icilius regna viri excellentes, quam gloriam coiihMnnunt )). Hffc illo, ciim B. Joannis c (;a[)istrano
:

excellentem sanctitatem nondum nosset is enim, ut veritatis tcnax, neclegati nec Huniadis
:

mentionem
prffisentes

in

ea victoria faccrc

[lotuit,

cum
:

His

conscntit Bonliiiius

'

dum

tradit

perterritos Turcas a legionibus coelestium ange-

non adesscnt, quandoquidcm Deus per infirma mundi, confunderc fortia voluit

lorum;

(|iia

enim

alia lalioiie ciMitiim (luiiKpia-

nam

legatus

longe

dissitus

in

contraliendo

giiita bellaloruiu niillia, quic llorcnlissimo |)oIiebant equitatu, pelli e castris potuissent a |)aucissimo |)e(liluin lcrmc ioermiiim iiunKMo, iiisi

exercitu subsidiario occup;itus erat, ac vetucral

ante adventum

suum certamen

iniri

Huniades

cadites cxiguis

iis

copiis nonicn Jcsii iiiclamaiiliis

tibus se conjunxissent? Atque ideo ex

emen",

oliam in castris in Daiiiibii rijia defixis secontincbat cx militari Icgc, cuiii im[)ar nimium viribus Turcica castra adoriri non deberet, quippe
qiii

dandus
lia ha;c

est .Eiieas Sylvius, qui

humaiia

|)riKliMi-

metiens B. Joaunem pcr|)cram carpsit


rci

nis viribus censeret,

ne quidcm arcem [)ro[)Ugnari |)osso liuiiiased qiianquam lcgati et


cu|)iebat beatus vir

ac plura talsa

voritaliMii

iiiiioians iiisiMiiil,

Iluniadis iinixM-jis [)arere

'

Bonlin. dec. 3.

I.

vui.

/En. Sylv. hist.

Bohem.

c. tS.

>

Ma.

Sylv. ubi sup.

80
senio
confoctus,
vix

(JALLISTI

III

ANNUS
ct

2.

CHRISTI

I4r)6.

hacnlo se snstcntans,
copiis crucesignatis
in ore

fer

vicforiam,etfugerefecif

immanissimumTur-

lento gressn incedens, divino actns spiiitn cuni


selccfis

cai-um cxercitum, ct nostri omni;i ilbuuin obli-

pancissiniis

ilivi-

nitns comnnttis,

(iiiiinis ,lcsu

pro Inlnii-

nantilins licllicis niacliinis crat, Tnrcarnni castra divinilns perrnpit contra

in-ndenti;e leges^triljnente

Deoparem

linmanaE spei et victoriam,


Tnrca'

(|iiam olim
fia

Gedeoni contulit,

cum

amen-

nnernnt iormenia ei machinas diabolicas, quibus lotam Christianitatem pufabanf sibi subjiccic. Exultct ergo vcsfra sanctiias in Domino, et offerre illi jubeat laudem, gloriam et honorem, quia fecif mirabilia magna solus. Non ego incrmis ct inufilis servus, aut panperes et rudes crucesignati vesfra; sanctitatis devoti servi potuimus nostris viribus haic facere. Deus Do-

percussi in searmavertissent. Nec dici potest linmanam gloriam aflectafam fnisse a viro sancto, qui

cnm miracula

patraret divina ope, id


:

minus exercifuum
in

fecit

ha;c

omnia

illi

gloria

oracnlnm repetere consucverat Non nobis, Domine, non nobis, sed noniini luo da gloriam .
Ca^terum .Eneas Sylvius, de re nniversa accnratins edoctns, agnovit postea non legati A|iosJoannis e tolici, non Joannis Huniadis, non Capistrano liumanis viribns, sed admirando Nuniinis divini jirddigio lelatam victoriam, dum mense Aprili anni iiisei|nentis ad Alfonsnm A-

sa!cula s^T-cnlorum. Ha^c scribo breviter ei

raptim defessus rcdicns expugna, cifo scriiifiirus magis disfincie, ^vm facta suni in pariiculari.

Ex Nanderallia
36.

in

fesfo

S.

Maria; Magdalen,
.

ipso die gloriosissinue victoriae

Quod ad csesorum numerum


iucrebuif;

attinei,

fama

vari;i

nam

Monsfreletus ad cenalii

inm

millia Turcas

occisos aif;

nnmerum

ragonum regem
cussit de

scripsit

'

sic in^^iuiens

Per-

calo Deus lioc anno, (nimirnm a rei tempore nondum evoluto,)Tiu'cos ne(iue gest;e enim humana victoria Init, qua? apud Albani parta esl . Quod porro B. Joannes Capistranen:

imminuunf, inier quos x^Eneas Sylvius hc tradif De csesis hostibus varia seutentia est quidam super (luadraginfa millia periisse iradiderunt,
dicunt,

nonanlli

viginti

millia

csesa

fuisse

sis

revera Dei
iis

victoriam sibi non ascripserit, sed Deo, nt fuit, ex cjns litferis ad Callisium daenitescet.
35.

quod nobis iafra vernm esse vidcinr, neque enim in tanto exercitu vidcri clades ea
octiduo potuisset. Major profecto jactura iantum imperatorem fngere compnlif, qui sequenti
nocte
inceiisis

Beatissimo

patri

et

domino

Calii-

casfris

ac macliinis

cum

toto

sto

III. etc.

exercitu trepidus abiif, nec fam andax super-

Beatissime pater, post

pedum

oscnla bea-

busque veneraf,

quam

timidus

dimissusque

torum, gaudinm ct exultationem. Gloria in AIiissimis Deo, a cujus misericordia provenii, in tanta enim (|nod non snmus consumpti
:

fngam arripuii . Verum csesorum numerus muliorum litteris datis ad Callisfuni scripfus esi
a Ceorgio despota acceperant, quatuor millia trncidaia, fotidem alia in fuga periisse, quatuor inillia capfa. Ifaque is verns numerus putandus esi, quem etiam Ponfifex iii litteris ' ad imperaiorem

quemadmodum
nempe
viginti

eramns

tribulatione,

at^ine iu tantis augustiis

constiiuti, nt

omncs putaverint non posse am:

plius resisti Turearuni potenti;e

atqneipsedux

Huniades revera Turcarum

terror, ct fortissimus

Cbrisiianornm propngnator judicaverit deserendum esse castrum Nanderalba;; ita enim forfiier ei incessanter expngnabant arcem ferissimi Mahomelani, et tot machinis muros diruebant, adeoque terribiliter contra uostros pugnabani,
ui j;un vires nosirffi defecerini, ei prajcipui milites fuerint consternati. Sed in medio tribulaiionis viviticavit

/J^fhiopnm,
litteris

fum

in
e

aliis

Encyclicis defuiivii,

(]ueinque Joannes

Capistrano in posterioribus

^ circumscripsit, nimirum viginii quatuor millia trucidata noii a crucesignafis, sed divina vi, plura vero in fuga mutuis vulneribns

se confecisse

divinifus,

reliqunm vero exerciaegerrime


potuisse

tum fugientem
apud Sophiam

a JFalKunefe atque proceribus


contiiieri
;

nos Dominus

nam

ab urbe

expulsi,

cum

mici,
eisi

vit

dolose recederent ferissimi ininostris exeuntibus parareni insidias;


jusserif,

dominns Huniades

ne ullus ex

nostris militibus casirum exirei, non curaverunt tamen de praicepto ejus crucesignaii, sed

magno se posuernni peminimus vesirae sanciiiatis riculo. Ego vero servus cum illos ex niuris revocare non possem,
irruenies in hostes in

campum prodivi, et hinc inde discurrens modo revocabam, modo animabam, modo disin

classem hosfilem sexaginfa quaiuor triremibus fuisse conllalam, c quibus viginti seiitem iuferceptffi fucrint ab Hungaris, trecenta formenta bellica capta fum Poniiflci sacros siimulos addidit, ut Cr;uci;c et Pala^sfina' recuperandis operam daret, duodecim equitum Itnlorum miliia submifteret, hoc enim robore sufTultos Hungaros inaximas res gesturos in opportunissinia hac occasione, denique reges Cliristianos ad
;

hostem trepidantem obterenduin

iinpelleret.

ponebam
paucis
>

ne ab inimicis circumdarentur

ei

tandem Dominus qui tam bene

salvare poiesi in

Beatissimo patri domino Callisto III. eic. Beatissime pater, ad pedum oscula bea-

quam

in muliis, dediinobis misericordi'

.Eu. Sylv. Ep. CCLXVI.

.En. Sylv. hist. Bolieni.


lioc an.

c. 6'A.

Lib. X. p. 272.

Ext.

Ext. apiul

Wad.

liuc an. iiiim. oS.

'pud Wad.

auoi. 59.

cAi.f.TSTr

iir

Awrs

!.

CIIRISTI
cl>i

l'ir)ti.

81

toium oljcdicMtiaui
iisque ad

liuinilliinaui,

rl

cleMuain

jiriiiatoiuiii

mortem

cruci?, ct supplicii la3\issiini

c(!iitiim viginti

Uuia uhi ali^iuid dclicif, locuui liahet jus supplemcnti, idco ([uod non i)otui |rimo aspectu comiireheiulere in die gloriosa;
cujuscuin(|U('.
\iclori;e I)oiniiii nostri .Icsu Cliristi, auctoritatc

(louiiiius
uii;i

asscr;iiit, (juod fucrmil reverendissimus tamen lcgatus, post(iu;iiii discnrsmii liiihiiit

iiiuUi

niillia,

luccum pro

in;ij()ri

partc spatii, in (luo


milli;i

liguiintium exercitus locabatur, judicavit


v('risiniilit(!r

maquod
esse

ccntuin
sigiiis

(|uiii(|u;igint;i
t;iiitoiuiii

veslr;e sanctilatis, et
lae

ministciio |)aucoiuui,

cei'-

potuissciit
l)S('r;ini
iii

iii

castroruni. Scri-

vivilicro

viiiitus iioliis pi-iTslita";

crucis charactere iusignitorum, dipostca tameii, hahila cla-

sccundis

litteris

de triginta duabus

bombardis,
stea
taineii,

(luia tuiic plurcs

non videram; poparvis


:

rioii notitia, etsi indescriptihiliasint, macliina-,

omnibus

coinput;itis

cum

instrumenta et terribilia ingenia, quse paraveranl, currus ad defercndiim bombardas, rot;e lcrrcce, rotie ligiie;e ad transtereiidum naves et cymbas per montes et coUes ad transvadanduin gentes ad spolia rcgni Hungariic (quod tamen

magnis, ultra trecentas reperimus et dc pixidibus, qiia> manu cxploduntur, et in partibus


nostris vocantur scopctt;c, diircpcrtis,

nunicrum

non habemus, quia multse


;{7. "

occultata; sunt.

Deus

eis

gillatim

non permisit) ecce tameu ea, qua; sidescribi possunt, nunc suppleo, non
veritati.

dictat,

nihil

Pater beatissime, quia Justiniana lex videtur actum, cuin aliquid su-

vacans ornatui, sed simplici


dixi
tris
:

Nam

ubi

iiiulta millia

ex eis intercm|)ta sunt, illus-

dominus despotus, qui licet cum nostra secundum intentionem tide iion concordet tamen sanctitati vestroe conveniens contra perlidos Turcas nobiscum est, nunti;ivit pridie reverendissimo doniino legato et milii, quod ultra
,

vigiiiti

(|ualuor millia in die belli nece perie-

agendum, idcirco ecce nunc tempus acnunc dies salutis populi Christiani ecce nunc tempus implendi desiderium vestra; sanctitatis, ut progrediamur, necdum ad recupcrandam (w-cciam et Europam, sed ad recuperandam Tcrram-Sanctain .Icrusaleni,quod Deus omnipotens pra^stabit faciliter, si a concepto sancto desiderio vestra sanctitas non cessabit. Hoc unum piissimum a piissima vestra
perest
ceptabile, ecce
:

runt, et a certo se tenere asserit,

quod
;

totidein

sanctitatc et

iii

fide zelanlissima reverendissinio

et ultra in itinere defecerunt, semetipsos inter

doinino legato vestro benigne

concedatur, ut

tempore Gedeonis el non nisi divino judicio ipse princeps Turcaruin cuin suis intimioribus qui remanserant bellatoribus,
se trucidantes sicut

tantuminodo de
lia

saltein

duodecim vel decem milequitum armatorum inore Italico


Italia
si

vestris stipendiis transmittatis, qui

per sex

ad Sophiam stupida fuga devenit, intendens suos ministros qui supercrant compescere, ne ultra pertransirent, inanu propria, et suoruni

continuos menses
signatis,
pra;latis
et et

cum
istis

vestris devotis

filiis

cruce

cum

illustribus

principibus

baronibus hujus regni llungaria'

carnificum plurimos interemit. Superaddit etiam ipse despotus, quod principalis vayvoda vices gerens ipsius damnatissimi Maliometis
inagni Turcse qui prajsidebatin Scythia(Rascia), ubi est auri fodina, qua; erat, etdejure ])ertiiiet

ad ipsuni despotum, capite ininutus sit gladio ipse, et uxor ejus ab his qui jure subesse ditcnent tamen adhuc sui cascuntur despoto
;

telhuii iiuinque castra, qua;

auxiliante Domiiio

recuperare sperat,
sauctitatis

favore
et

tamen

et

praesidio

nobiscum in exercitu perseveraverint, speramus tantum de bonis paganoruin acquirere, quod abunde in postcrum per tres continuos aniios aliis expressis non indigeamus, sed eorum spoliis omnes nostros exercitus implebimus abiindaiiter. Ecce idcin dominus despotus vchcmenquod inagis in prasentiarum ter affirmat augmentare possimus fidciii Christianam, paganosque deprimcre ciiin dcceiii millihus l)cll;itorum quam aliis temporibus cum triginta
, ,

vestra;

reverendissimi

domini

lateralis vestri legati.

Ultra lucc etiam nuiiti;it

ipse despotus,

quod cum quadraginta explora-

tores miserit, ad exquirenduni quid de

immadili-

millibus nequivisseiniis. Ecce accedunt ad hoc desiderium reverendissimi doinini legati ;irdenteromnes isti, qui pro Christi nomine, etpro obedientia vestra? sanctitatis ac devota revereutia

nissimo Turca acciderit,


redierit, et

cum jam
cerli

quarta pars

omnes

testentur,
,

quod oinnem

Ex

crucis vivific;e characterem suscipiunt, etc. Salan Kemen modlvi, xvii Augusti .
38.

gentiam adhibucrint

de sua vita pcrci[icre potucrunt, ex ([uo ipse despotus vclicmenter opiuatur ipsuni csse mortuum uti:

nihil

De

ronatur.

successH Ixtiis Pontifex, ne iiianis fiat


Cffitcrum, acccpto
Apostolicislitleris,
iis,

tantae

victoria}

pr;csules de ea cernuntio, Pontifex princifies ac


tiores factos
'

nam

ita sit!

Scripseram, beatissime pater, (|uo(l iii primo nostro congressu qiuidraginta qu;ituor galeas numeraveram, et ita fuit; scd postea cl;iriori verilate comperta, sexagiiita quatuor reperiinus numeratas, ex (|uibus |)cnes nos adhuc viginti septem rcseivaiitiir, computatis parvis cum magnis. De multitudinc autcm exercitus
ANK.

ferrejussit;atquc in

Deo gratias requasadarchiepiscopum

Atrebatensem

misit. festas hascc voces profiidit^:


etc.
!

Callistus,

Salvatoris nostri

admirabile imperium Veneratinsanus Turcus furiis

exercitu, qui plana accensus,et cuuivalidissimo


1

L,b. brcv.

1).

19, 20, 23, 26, 2/.

Ibid. p. 29.

T(1.MIS .\.\1X.

liAY.N.

11 X.

62
ct

cAJ.i.isn

iir

Axxrs

'J

(iiHisTi

145(i.

montes

occiipaluil,

casliiua Muutcralliciisc,

cruconique misit ut
e

in pra^Iio

adversus

Cliristi

claveni rcjini llun.nariic, iliiraexpngnatione preniens, (lisjeclis jani ninris et defensacnlis castro
poliri se credel)at, in cujus

hostes praiferretur, cohortatus

Capislraao

'

ut

Joaimem ipsum eosdcm Hungaros ad eam se-

amissione

summa

iiniversie rcipublicae Cliristianae versabatur; eo naniijuc amisso, Tnrco ailitus patebat sine obsla-

qiicndam iatlainmaret, etcardiaali legato opera noa deesset Ne cesses, ia(|uil, dios ac aoctes
:

assistere dilecto filio noslro Joaaai

S.

,\ngeli

culo in llungariam, unde mox vexanda totius Christianitatis natus videbatur sed non est passus Ueus suinmns tantis tenebris implicari
:

suamreligionem, nec tantam ignomiaiam lidei orthodoxaj irrogari fecit potentiam in brachio
:

diacono cardinali A. S. L. et sancta opera ejus zelo tuo jnvare hortare gralia verbi tibi caditiis data prfelatos, barones, nobiles ac tolius regni Hungarite populos, ut sequaatur crucem instent Jesu Christi, quam ad eos misimus
: :

suo, et vircs

scnsumque

eripuit Barbaris, tjni

ab uuo Christifortissimo athleta Joanae vayvoda eta parva manu plebeiorum et inermium militum crucesignatorum protligati navali terrestriqne pugna, et ia fugam cum maxima eorum amissis etiam admirabilibus eorum strage machinis et instrumentis bellicis conversi sunt
,
:

jam victo ac perturbato, ollerantque .\1tissimo [denum perfectumque hoc sacriticium, quod tale factum est, ut paritnruin sit regno
hosti

dem

prsfato et cunctis fidelibus securitatcm . Eiimlegatum, virum omnium virlutum orna-

Turcus autem ipse furoris princeps vix nostroriim iiianus effugiens sauciiis, ut plerique ainnt,

equo salutem

((ua^sivit .

mentis iasignem, ad provehendam religiosam militiam, quamvis pio sestuantem studio, magis accendere nisus est Pontifex cum euim illi proposuisset quanta ad concitandos in arma reges in Turcas et instrueadam classem gessis:

Conceperat tantam de reportanda victoria expectalionem Pontifex, ut ex coUocata in beo spe palam antea in ingenti rerum discrimine constanter diceret, hostem subactum iri Notum est, inquit ', cuactis a nobis audientibus, quod perlidus ille Turcus perderetur et Hungari vincerent, et populus Christianus et nos cum ipsis; nec unqnam dubitavimus, quin fieret sicut
:

atque in sumptus non modo Ihesaurum gcmmasque absumpsisset, verum et saaguinem fundere esset paratus, addidit - Esl glorioset,
:

memorabile nomen versari in ea militia, ciijus Christus est dux et modcrator tu eaiai cujus mirabilis virtus et prudeatia non
suin et
:

ininus universis
specta^ sunt,

quam

cogitare

nobis cognila? debes ([iiaatum


studio
illas

et

per-

[)riecosi,

majora, sicut ait Christus Salvator fidem habet utgranum sinapis, noster monti transferre ad alium moatem, etc. et dixerit Va?, VK aliler seatieutibus etcaveantab ipsa Uei ira . De regibus et principibus loquitur, qui
accidit, et
:

aium futurum

sit gloria? et

laudum tuarum
et

Si qnis

ut nos speramus,
l)riaci|ies Christiaai,
iorli

opera, qui

industria
[)artes,

obtiaeat

maau

ct
.

inducanfur
vajal,
ri;e

animo ad resistendum Barbaris Non defuit muneri Joannes Car^

Turcarum poteatiam metuentes non audebant

cnm

.^ineas Sylvius

testetur, tres victo-

sigaa attollere in Barbaros, nisi uaiversi Christiani communi foedere jungerentur, quod ob

ad Albain partte auctores Joannem cardinaJoannem Capistranensem et lem legatum


,
,

ipsorum dissensionem fieri non poterat. Ipse autem Ueo fretus cujus causam tuebatur, pro certo habebal, qnod si reges se ducem sequerentur, non niodo Constantiaopolim, sed Europam, Asiain et Pala3stinain Christiano cultui restituendus diceret; qua de re hsec ad S. Antonianm archiepiscopum Florentinum scripsil Adco iilorum , id cst, Turcarum, vires coatudit (aimirum Deus), ut facilis admoduni via facta sit ad eradieandnm de terra infandum genus etnomen Mahometi (jui triumplius, quo' :
:

Joaancm Huniadem

habitos.

Incrcdibili desiderio propaganda> victorite, evertendique Turcia; imperii flagrabat Hnniades, ut Dionysius, tit. S. Cyriaci iii Thermis
[)rcsbyter cardinalis, Poatitici signiticavit
';

re-

gia; tainea Hungarice nonaulli proceres ad facieadum cum Turca Iwdus proni erant ad
,

quorum

im[iroba infriagenda coasilia Pontifex


^
:

legalum incumbere jussit

Nolit,

iaquit,

niam nostro tempori divinitus reservatus est, nos omni conatu aostro vehementius iastare et victoriam sequi quam Deus deceraimus prfemonstrat; speramusqne quod intra breve tempus si, ut arbitramur, Christi hdeles potentatus se excitare, et nos sequi xoluerint, non solum Constantinopolis rccuperabitnr, sed Eu,

Deus, qiiod tain nequam animus in Christiano inducatur, ut [^utet coaditiones aliquas cum ialidclibns esse iacundas quid enim turpius,
:

quid majoris erga Denm ingratitudiais esse posset, quam victoriam [)er ipsum Deum cx sua erga nos inetfabili misericordia
([uid infainius,

iiobis

datam

et

concessam dcserere,
.

ct certos

de

victoria, ipso Altissimo id nobis promittente

eam,

noa

[)rosequi
iU.

omni conatu

ropa, Asia, et Terra-Sancta liberabilur >.. 39. Suppeditavit Hungaris queecumque potuit

Impeiatoris et regwn torporem insudat


litteris Callixtus.

excutere suis

Gerebant La-

contrahere niimmaria subsidia Callistus \


'

l.ib.

'

Lib. brcv. p.

i;;.

Ibid. p. 43.

Iirov. p. 11) et :J9.


'

"

Ib. p.2:j.

>

Ib. p.

:,:\.

c. 8.

l.ib.

brev. p. 22.

^ ^

Ibid.

p. 7.

' .Eii.

Sjlv.

Kurop.

Ibid. p. S5.

CALLISTI

]II

ANNTS

-'.

CIIRISTI

\'i')(').

83

dislans ejiisinic procores inimicitias ciim Fridcrico iiii|i(M"itorc,


iii

iitriiis(|uc

Sicilia;

ciijus pcctorc vigchat adliiic

(oiilicicnda
retur, cuin

sacra

rcgcrn ut nunciipatiim de expeditione votiim cxe([ucse

dolor, Ladislaiiiii cx ipsius tiitela vi etdolo sul)-

quo

summa

ductum

fuisse

quod cum

in

rei

Christian.T

licatione egisse
scripsit
:

ad Solcrium
illi,

mansuetudinis signioratorcm siuim


ut

damnum
in

verticrct, net|uc cardinalislegatus illos

neque eniin

impcratori,

et

intcr sese conciliare potuissct ut sociarcnt

arma

Turcas, Pontifcx utrique regi anatlicma in',

tcntavit

ni fffidus jun^^erent. VA
:

ii

quidem mox

pariiisse visi

scd postca hrevi itcriim conimota>

Hungaria! regi ad eos in officiiim redigendos, anathema se proposuisse non pertimescendas ab Alfonso ipso Turcarum vires, quac a rusticanis sine rcge fractac csscnf, ac si antca Tiircae
:

moUicndis proxiino anno CalDum vero imperatorem sollicitahat, ut cxcusso tor[)orc iii nominis Cliristiani causa defendcnda munus suum obiret, illata est iniqua lis ab hominibus improbis, effusaeque plures querehc in Pontificem, quasi Ecclesiae Germanica! jura opprimeret, uec fcrre poterat archiepiscopus Moguntinus subsidiarias
sunl
ir;p,

(|uibus

profligasscntGr<'Pcos,Servios aliosijuc ha-reticos


et

listus stiidium navavit.

schismaticos,
ipsis, ut

mirum

id

non

videri,

cum

di-

vinum

ab Ecclesia

ejectis, [^ncsidiuin

defuisset, qiiod regi pio

divinam causam defcu-

denti affiiturum esset.


Dilccto fllio.loanni Solcrio oratori nostro.


Inter alias

tibi

eas,

pro bello sacro ab eo cogi, aususqiic esf a Callisto ad Concilium provocare ad novas turo[)es

scri[)sit

(nimirum litteras), mittimus quas nobis misit, et propria manu dilectus filius frater Joannes de Ca(si

[listrano

fas est dicere) Christi niartyr in vita,

bas moliendas, de quo haec Pontifex ad Joannem episcopum Papiensem, suum, ut diximus, in Germania oratorem, (quem etiam sacra? expeditionis causam urgere, imperatoremque ad pia arma capienda perpellere jussitl graviter scri[)sit
*
:

ut tu

quem

singulari charitate complectimur, et

de quo |ilurimuin confidimus, eas eidem regi (iiem[ie Alfonso Aragonum et Sicilia?), ostendas,
ut

notum

sit

omnibus divina

manis viribus, tam memorabilem


victoriam
|)0[iuli lidelis
!

non hugloriosam esse partam. admirapotentia,


et

Quid laudabilius, quam quffi facimus die nocteque ? In quo reprehendere [)0ssunt Apostolicam Sedem et nos in ea pra^sidentem, etsi immerite, ardentem Catholi

Callistus,

etc.

bile

mysterium celebrandum
!

miraculum aeterno prjeconio homines non armis, sed sola fidc suffulti et devotione, cum uno solo Dei athlefa invictissimo Joanne Vaivoda, et uno rerustici

cum

in

defensione Evangelii

contra infldeles,

ligioso fratre

Joanne

luereticos et schismaticos, in divino cultu, in

tentiain perfidi Tiirchi,

tot

Capistrano tantam poapparatus, tot mi-

morum honestate non simoniace, non corrupte, eliam sanguinem pro[irium expouendo ad defensionem fldei orthodoxae in mari et in terra. Excita et latra pro Christo, ut loquamur cum
B.

randa instrumcnta dissiparunt, et profligatis innumerabilibus copiis audacissimum et furiosis-

simum Turcum
inccrtum
exercitus

Hieronymo, quoniam canes pro dominis suis


.

suorum perterritum et fugam converterunt et plusquam dimidiam partem tam formidabilis


strage
in
consilii
,

latrant

Interjectis nonnullis addit, ut de


<

iis,

qiwT gererentur ipsiim faceret certiorem.

Et

quid de

Maguntinum

damnabili navata appellatione per et suos, et quid de pace inter im|)eratorein et regem Hungariic, et de executione contra perfidos Turchos, maxime stante tam gloilla

conciderunt alia parfe hinc inde majori parfc capfis, nam ultra quatuor mille ca[)tivos dati sunt glebae per gloriosum capitaneum illum ad reficiendum castrum illud dc Bellogrado alias, iif quod i[)si destruxcrunt instriimcnfis etmachinis, manibiis
;

dispersa, pro

riosa victoria nobis coelitus data cuni

|)opulari-

propriis reficiant ct nobilius

quam

aute. Quis

hus crucesignatis, uiio fratre, etuno milite, sine rege, sine diice, sine imperatore. Domiiic Dominus noster quam admirabile est nomen tuum corda la[)idea, quae ad hoc iioii niovcntur Estque classis nostra maritinia ciim legato camerario, diu est versus Constantino[)olim, et imperator dormitat. Exurge, Domine,
, I !

diviniim hoc iniraculiiin pro sua magnitudiiic admirari pofcst ? Uuis diguas illi inajestati
poterit gratias referre ? Duri,

bilesquc sunt,(|ui
et
suffi
.

lu-cc

qmc

immanes detestaDomiiiiis nosfcrsua


admirautur,
gratias

misericordia [lo^uilo
ineflabili

siio

fecif, noii

clementiae

non

rc-

ferunt
"

Et infra

(!t

jiiva

sanctum [iro[iositum nostrum,


.Xoveinbris
.Mcni.vi
,

[)roiit

cx
gifE

Nos quodammodo deferendo

sercnilati rc-

grandi fidc uostra firmiter tenemus, etc.


die
II

Datum
iiostri

Pontificiifiis

anno

ii

>.

similibus litteris cum eo non utimur, qiiibus ciim ini|)cratorc, <|ii(-in pcr legatum nostriim S. Angcli cxconimuiiicari man-

Aragonum

Angebatur gravioribiis curis Pontifex, otio Fridericum viderct nec minus alii torpebant reges, quos excitare niteil.

cum marcere
batur,

davimus, et rcgcm Hungaria, nisi pacem inirent ad inviccm et insistercnt omnibiis viribiis siiis
contra nostid
[lerfldiim
siii)

Tiiiciim

facfo(|tic

niandato

atquc

iii

]iriiiiis .Vlfiin-;iiiii

AragDiiiiiii ct

cxcdninuinicatjonis

sciitciitia, ((nid

'

Lib. biev. p. .13.

-'

llii'i.

|i.

li.

'

Lib. bicv. p.

44.

84

rALLlsTi

III

Axxrs
ut
:

2.
tu

it;i

riiRTSTi
facias,

K'i56.
et

seciifiim osl ? pax el omiu! (iuod

optabamus,

Deo dante volumiis


est, ut

of

luan-

cx actis
ipsi rogi

iiiihis

(ransmissis plcnius est \idere

damiis. .Naiuifa secutum


et tirmifer

som|ior dixiiniis

Aragonum

aiitem visi fuimus eontinue

luimililer, liulciter ct l)enevole scribere et exhoret utinam tu vel similes uti assuevisti, et benc operatus es infer serenitatem suam et nos in agendis continue interveniens, et non fllii hujus saeculi quserentes quae sua sunt. Et

de Servia,

tari

fenuimus, resisfontia Grfucnriim ot aliorum ha?reticorum et schismaiicorum ei nocere non poterat, tanquam extra Ecclesiam existentium, sed Catholioorum, uti facfum est, potentiam cjus e.xinanivif, ct majora iis videbuntur, Christo dante. etc. Dat. etc.
et
i3.

infra

Flecfi

nei|ue

funo

iiofuif .Vlfoiisus,

ut

42.

<'

Unum

est,

quod peccatum mortale non

commitfemus, Christo dante, etiam si gladii super caput nostrum starent. et non sine causa dicimus non poterit tantum dsemon operari in regia celsitudinc, quantum cum Deo poterimus regicC celsitudini affixi simus, sine tamen Dei
:

votum de iuferendo Turcis bello ad exitum duceret verum a Pontifice defectionem meditatus
;

est

',

cum

Renevenfi

ot

Tcrracinfc Ecclesiasti-

carum iirbium prfecfuram


taiii

ac regni Ncapolijus tiduciarium sibi, et spurio Fcrdinando

conflrmari misso

oratore poposcissef
pariter inter
,

ropul-

offensa.
pr.Tlio

si

audircs

istos,

qui

ioterfuerunt in

samque

esset passus.
-

illo

grandi contra

Turcum
:

venientes ad

SoUicitatus
rolus rex
victoria

alios
in

regcs Ca-

nos

XVI tentoria aurea et argentea pro persona


liabita et tot alia

canis illius

divifes

enim

re-

manent omnes ex spoliis, tuerunt, omnibus dimissis

vix
;

enim fugere po-

Pannonia Turcas delendos uterefur floccique facienti monita Callistus divinas iras inut

Francorum

parta

ad

et forsan canis ille vulneratus vel mortuus, quia nescitur ubi est. Oninia enim concessit gloriosus ille comes cru-

tentavit
Callistus, etc. Quis tam durus, qui nos in tam firmo proposito et sccuritate victoris nostro tempore ccelitus concessae non sequatur ? Va\
i<

cesignatis,

solum
et

retcntis sibi

macliinis

cum

bombardis
terrae et

aliis

inducibilihus instruinentis

v;r

aliter

sentienfibus, et caveant ab ira Dei

maris, et prosequi facimus victoriam per mare et terram, mittendo glorioso coniiti subsidia opportuna ultra vires nostras. Voluit
soli,

nam

(|ui in

hoc turbabit nos, portabit judicium,


sit
ille.

iiuioiimque
ilonini

Tuam

igitur

seronitatem

enim Deus hanc gloriosam victoriam sibi papa?, et sanctac Romanac Ecclesiae cum

suis

hortamur,et intimo cordis affectu requirimus, ut tempus hoc quo Dcus summus serenitati tuae opporfunitatem otlert, utnomen tuum
immortalitati consecrare possis, non deseras
et
:

crucesignatis popularibus et fere inermibus, absque impcratore, rege et ijuovis alio inagno

duni perfidus Turcus incertus quid agat, fuest,

duce conccdere. Die enim

Xativitatis Virginis

gatus et profligatus

cum aggrediamur
(ut

et

gloriosae, quae erit die Mercurii, erit

annus, quo

sequamur Christum ducem, qui

idem

saepius

incoepimus crucesignare inter missarum soet ubique sic fieri ad lemnia in sancto Petro exaltationem gloriam sanctissimae Trinitatis
;

sanctae Crucis

canis

ille

mandavimus. quam iu derisum ad modum stoK-c de humerisad pedes


et

faciebat suis blasphepnrva crux Christianis impressa juvabat, fortius ainpta ot magiia oum juvarot, et in hoc, ut loiiuainurcum bono Paulo de iiomine A quocumr/nc nominetur, in hoc Jesu dicentc

deferebat

dcfcrri

dicamus) praeclarissimam vicforiam et triumphum tempori nostro divinitus rescrvavit. Non desunt modo Christiani potcntatus et nobiscum qiii saiiguinem ef vitam nostrum in iiac divina causa devovimus) vires oorum adjungant, et crucis vivificae vexillum non deserant, quousque
vicforiam, qua"
et

mando quod

si

quidem

in

manibus

est, felioitcr

cum ex;iltatione orthodox consummemus . Ursit aliis


regem, ut
in

sacrosanof;E fidei
litteris
'

Mahometem

signa attolloret,

eumdem cum

gaudeo, et gaudebo ; sed quisque consequitur effectum honorisvcl dcrisionis, uti accidit isti cani et suis. Fere per mcnses non potuerunt colligi per Christianos qu;c remanserunt ex spoliis Turcarum. Et de his satis. recitare ct ordinare, Si omnia vellemus ut de pr;esenti facimus, scribente secretario
nostro,
fidc

ad id prae c;eteris regibus obstriotus esset, ut qui Christianissimi nomen gercret, et S. Ludovici exempla domi proposifa haberet, de quo
in litteris ad

Alanum

tit.

S. l*ra.xedis

presby-

tcrum cardinalem legatum hoc anno octava Octobris die datis *, ifa quoritur Pontifex Ex ipso regiio Franciac, quod pr;pci|)uum est inter
:

non

sufflceret iiox. Et

vivaciter

nonne ex flrma dicebamus, canis ille (de ciijus


et
fri-

Christianos

parum

vel uihil

fructus sentifiir,

potentia etiam potentes Chrisfiani fepidi


gidi

quamplurimum dubitabant assumere pnx;lium, nisi fore toto mundo coadunato) quod quia nemo Catholicus oi roidco vincebat sod cum rcsistcntiain Catholioonini sistebat
, ,

ncquc cruccsignari aliquem, imo nec pnvdio;itam, cruciatam sed solum, utaiunt, de decima colligeuda dolemus et vehomontor dolomus ". Ad tjellum sacrum Lusitani Ituli et i-i.
,

Ethiopes ipsi concitati.

InLusitania pium
-

pra'-

haberet, iierderotur lueo mui solum aioliam in ijniul ut sccreto, scd pra^ilicabam supor tecta
.' :

Siir.

1.
|i.

.xvi.
i'.i.

Aniial. c. 39.

Lib. brev. p. 10.

Ii.

p. 47.

!li.

CAIJ.ISTI
fcrebat .(nloriMii

m
;

ANNT.S 2.
sa-

CHRISTI 1456.

85

.Vlfonsn? rex,
iii

bellumque

festinatione constitui facimns, ut eani ad defen-

cTuui ailiuiiiistrarc

Tiircas optaliaf

lui ideo

decuinanuiii

aurnm

lioc

anno

collecluni colli-

gendunii]ue proxinio in Lnsitania in suniptus bellicos coiiferri impenilique jusjit '. tuni addidit
:

Confirmabis Silvensem episcopum


in

allo-

quitur'!

sancto

proposito

(nempc regem

quod si, ut speramus, magnoet ardenfi animo proseqnitnr. Deum hahelHt directorem, et immortalem jjloriam el triuni[ilium apud Deum et homines de liostibus certissime reporipsuni),
tabit .
et

Rogati etiam Florentini -, Genuenscs ^. Veneti ', ne Christiano nomini deessent


littera>
',

sionem Chrisfi fideliiim ef exfermiiiium infidelium Vere proximo transmiftamus, ef per terram ad partes Hungaria' non parva transmiserimus [)ecnniarum praesidia, et majora etiam [(oUicifi simus transmiftere, nescimns quo recnrrere, ad quem preces nostras porrigere, nnde auxilia [)efere, a quibns snbsidium habere, quod vobis in prssentiarum transmittere possimns, nisi vehementissime nobilitates vestras exhortemur. nt lioc parvo tempore constanter et animose in fam sancto opere perseveretis, procedatiset continuefis in victoria, (|uam cum anxilio Domini
conseqni coepistis. Facultatesnostrae et Ecclesiae per se tenues et parva? snnt. Res hwc opulentas opes exposcit, et cum sufficere non possemus, scripsimus ad omnes principes Chrisfianorum. uf sese exsuscitent, sese parenf ef offerant ad succurrendum tanto oneri, et tam amplae necessitati

extantque eo argumento ad Franciscum Fosca-

rum Venetiarnm ducem


dinali

ut legafo car-

cnniam

pro snstentando milite snbsidiariam pemitteret, necnon ad aliquos Macedonise


*,

principes

quos ad constantiam hortatur.

ut

Turcarum impetus
rentque.
Dilectis
filiis

fortiter excipereut propulsa-

fidei

Christianfc

omnem autem opem,

nobilibus viris Simoni

et

Alfonso dominis de Asfrovileri. Intelleximus per litteras dilecti fllii fratris Ludovici Constan Ordinis S. Joannis Jerosolymitani ea, qnse in parlihus illis Albania per nobilitates vestras gesta fuerunt contra Turcos, et qusp in futurnm de facili fieri possint, si vobis
tur.

auxilium, favorem. subsidiuin pollicifi sunf:ita quod Vere futuro confidimus tanfum congregasse

subsidium tum gentibus, tum classibus, tum

pecnnia.
et

tum

aliis

necessariis rebus,

ut

facile

non fantum

.\lbania, sed et Grscia, et Turchia,

sancta Jerusalem a Christianis recuperari possit,vosquenohis,data pinguiorifacultate, recom

prfesidium aliquod gentium per nos transmittaQuae omniaquanto gandioetlstitianos affe-

missos visceraliter habebimus.


nt hoc
gatis,

quantumque ex eis noster gestiaf animus. longum esset perscribere :devotionem autem vestram, diligentiam et magnanima ac laucerint,

Exhortamur igifur vos. dilectissimi filii, parvum tempus patienteret forfiter perahostibus animose obsistafis. conatns illodonec subsidium nostrum,
et

rum

retardetis,

dabilia opera vestra "pro fide Chrisfiana pluri-

quidem robusfissimuir, Vere proximo


transinittefur, aut saltem a tanto

Tobi=;

mum in Domino commendamus. exhortamurque qnantis possnmus precibus et adhortationibns, ut ad prosecutionem et perseverantiam bonornm operum vestrorum quse, Deo inspirante
ct favente,

hostium onere

alleviahimini. Nos vero interea


[irincipibus praesidinm
ut in partibus
illis, et

dabimus ope-

ram, ut classis nostra perficiatur,


et

et ab aliis nobis fransmiffatur,

niam non qui


coronabifur
stris
:

iuccepisfis.pergerenondesinatis, quoincoeperif, sed qui perseveraverit,


et

omnibus

aliis Christianis

(jnandocnmque laboribus ve-

ex facultatibus nostris satisfacere non valebimus, paratnsest ille iinmortalis et omnipotens

pro exalfatione religionis nostra? succurrere possimus, prout vehementer optamus et desideramns. Dat. etc. die xv Decembris McnLvi. Pontificafus nostri anno secundo . l.j. Eodem pio studio [lermotus Pontifexconcifare .4^fhiopas in .Malioinetauos conatus est, de-

Deus, qui cuncta [>ugilIo suo cLaudens, nnllum bonum irremunerafum abire sinif, et morfalia
justis

omnia quae nos su[)plere neqniverimus ad defensionem, aiigmentum et


oculis as[)icit
:

regem certiorem

que parta in Hungaria victoria Zarajacob eorum fecit ', et qnasdam sanctorum
reliqnias pro sacro

exaltationemreligionis sue pro sua erga Christi


tidelinm genus clementia, suppleturus et administraturus est.
facultafps,

munereei

misit.

CharissimoinChristo tilioZarajacob, regni


Ethiopiae regi illustri, salutem, etc.
" Qni ccelornm continet tlironnm Deus Rcx dominator omnipofeiis sit tecum iii ornnibus

Etntinam

ifa

nobis suppeterenf

quemadmndum paratum habemus


:

animiim

voluufatem ad defensionem ef [)ro[)agationemfidei orthodoxfe sed cum janidndum innnmerahiles snbierimus impensas in emiftenda ef manntenenda classejamdudum |)er nos ad fronteriasTurcorum cmissa, et majoresetiam nunc incumbanf in [)erfectione. pneparatioiieac
et

operibus tuis

tibique

tnaque uxori

iilustri ac

familia'. po[)ulisque fuis in ea viiiutebenedicat,

qua prophefis. qua sancfisetelectis suis benediplnatque super vos etfllios vestros gratiam oinne bonum. qni domnm Israi^l auxitet exalsuscifef(|ue ex renibus fnis sctavif in gloria
xif
:

et

inuiiitioiK'

alterius classis,

quam magna cum


'

men
'

Jacob in perpetnam reternitatem, quasi


X. p. 272.

l.it).

brev.

11.

* Ib. p. 50.

4.

p. Ib. p. 5:j.

s Ib.

2(1.

Ib. p.

.51.

11..

p. 10.
1

Lib.

86
slellas, ft sitis
filii

CALLISTI
(liloctionis siisp
;

III

ANXIIS 2.

CHRISTI 1456.
es,

tihi

pacem

susceptus
cutores

respicere dignaris adversus persein sangiiine

qualein A|)ostolis, til)i victoriam qualem Josue prgestitit in campo Libani trans Jordanem, etduci iMacliabnno contra Nicanorem pugnanti, cum viri illi apparucrunt, manitestum de ca'lo pra^si-

illiiis, qiii te

rcdimere iion

(luhilavit, justa et
reris. Prtfsta te

i)ia

bella suscipere

non mo-

dium

atlerentes.

Is,

meritis, Pontificafus

postquam nobis, licet imonus injunxit, et affecti meurbis Constantinopolitana;,

nobis ferventissimumin eo opere, cujusmerito laus omnis inferior est. Audivimus sa?|ie a tuis, qui ad Romanam ciiriam proficiscuntur, Hebra'um quemdam regnnsse olim
in insuln

moria calamitatis

qiiadam

.-EthiopiiE vicina, qui

omnes

antequamde conclavi recederemus, votum emisimus belli suscipicndi contra Turcum, et omnes lerrarum fidelium occupatores. Cumque ad id facultates Ecclesia; non suppeterent, vires

Christianos in ca insulacommorantes trucidari jussit: id cum ad aures imperatoris Constantinopolitani pervenisset, regi tunc.4ithiopiffi scripsit,

se mirari,

xum

principum orbis terrarum, qui Jesum crucifiprofitentur, convocare decrevimus. Extunc etiam tua; serenifati significamus et amicitiam cum felicis recordationis Eugenio pa()a IV \)vxdecessore nostro initam,

fidein professus,

quod rex potentissimus, Christi non sine suae faninj jactura, tam
fieri

atroces injurias Christianis

pateretur,

cum

il-

los facilc tueriposset;quirexilleprdDdecessortu-

nedum

continuare, sed

inunitale sancfse fidei augere velle i)olliciti fuinius, existimantes illam esse veram amicitiam, non quse prEesentia, sedCliristi charitateconjun-

usclassem paravit in perniciem tyranniillius, et quas decuit ptEnas exegit. Quod si litteris imperatoris pra>dicti, rex ille vehementer commotus
extitif, si

pro insula propulsanda,

si

pro vicinis

tuendis
tua,

arma

suscepit, quanto

nam qui unum cor|)US et unus spiritus sumus, unius etiam voluntatis in Deo esse in Deo debemus. Verum quia in hoc sanctissimo opere nostra satis voluntas cxpleri non potest, legationes ad diversos mundi principes non sine magnis sumptibus misimus quemque pro viribus hortantes ad expedifionem tam sancta3 rei auxigitur
: ;

ad intercessionem vicarii

magis serenitas Domini nostri

Jesu Christi, Petri

successoris, pro illius reiigione obsecrantis, justa et pia bella suscipere dehet. Quod cum facere decreverit, ut spera-

mus, per nuntios, quos acircumvicinis partibus


ad Italiam profecturos esse credit, celerius ac tutius iios certiores reddere non gravetur, vel si melius expedire putaverit, eos ipsos nuntios dirigere poferit ad dilectum filium nostrum Ludo-

lia

taturi

conferant, pro meritis feterna pramia expecqui omnes pro religione Jesu Christi re:

demptoris nostri quantum hahent viriuni obtulerunt. contra hujus rahiem multa prsesidia nobis ohlata sunt; adlucrent

vicum

tituli S.

Laurentii

in

Damaso

presbyte-

ruin cardinalem,
tiim in

nunc

classis maritimge lega-

enim ex Orienfalihus,

partihus Orientalibus

jam commoran-

tum etiam ex Occidentalibus partibusterra marique duces, etiam exercitus non contemnendfe quos ille reformidans, tanquam canis virtutis
;

tem. iNam
nis in

cum fama

detulerit, nostris .Christia-

cos

Europa bellum gerentibus, adversusTurtuam serenitatem cum suis viribus accessii-

rabiosior factus, vires soldani, Scytharumque inimicorum Christiansereligionissibi adjungere


facile consequi poterit, oh comperfidiam et voluntatem in nos hostimunem lem, unde tantis viribus cumulatis, victoria nonititur,

quod

bis difficilior videri potest.


46. <

ram, spes erit nonmediocrisvictoriffi obtinendae in Turchos, fientque nostri exercitus ardentiorcs ad rccupcrationem Terrai-Sanctae. Veruin quia non dubitamus serenitati tuae gratum fore, ea quae in Europa gesta suntcognoscere, ad tuain consolationem nonnulla prfcsentibus duximus inserenda.

Nos tamen

in

Domino

confldentes, cu-

Turcorum

iin[)e-

jus nutu Tartara contremiscunt, et omnis forlitudo gentium dissipatur, serenitatem tuam huic

rator, cultorexecrahilis Mahomcti. jam proxima /Kstate, cumsuovalido et innumerabiliexercitu,

sancto operi convocare curavimus, quae si cum sua sublimi potentia nostris exercitibus accesseDei juverit, satis rit, vel suis operibusEcclesiam ad profligaiidum imvirium babituri videmur
piuni

cumliostiliteriiiHungariam penetrasset, etin obsidione castri, cui nomenest Belgrado,ad ripam


fliiminis

Tnrcum

et

non minus

spei,

terrram Jeru-

salem, aspersione sanguinis Jesu Christi redemptoris nostri coiisecratam ah impictate iiifidelium vindicari posse suh tuo etenim suhlimi
;

iniperio, iion

solum Deusmagnosexercitus, scd

Danubii siti moraretur, idque macliitormentisque ad soluin diruerat, gentes HungariiE, quaspro defensione aderanl, adjunctis crucesignatis, quorum illuc ingens confluxerat iiumerus, duce Joanne vayvoda, inclyto milite el acerrimo propugnatore nostra? rcligionis, cui noster aniinus nec fides in Doinino defuit
nis

flumcii Niliesse voluit, cujus inundatione tellus

victoriae obtinendae,

sacratissimo die B. Mariae

hostibus alimentaministrat, quibus pro tuo arin eo, bitrio denegarc potes. Sperantes igitur erga crucem geris affectum, per viscera quem Jesu Christi, cujus vexillum in sacro baptismate
recepisti, per

Magdalen;p, divino facto inipctu contra


ter

quodam
liostes,

instinctu

excitati,

cos in

fugam

turpi-

compulerunt,
"

Adfiiit nostris de

clo manifestum auxiiiigiMiti

omiiia

(luac tu

hoc regium decus capitis tui, per sancta putas, si Christi fidem cui

lium

Dei, qui voluit lantos exercitus concludi in


:

manus paucorum

nam

sfrage peracta.

cAi.i.isTr

III

ANxr.s 2.

ciiristi

\'i')V>.

H7

\ictoria politi
lile ciiin

miconfusa? jMitoiis iMiiiii Iteus est super oinnesexercitus, (jiii Madianitas et (trieiitales jiopiilos, (juoriiin numferus ut locustaruin iniillitudoerat, tradidit iii mami (iedeoiiis, (jui de cddo pnesidium (iedit Oiiia' sacerdoti contra Eliodorum, saiictamJcrusalem profaiiare volentem. O bone Jcsu, quaiita
siiiit.

Uiii^l luiraniiir sul iiiio

desideramus

parxa mann,

lot inillia fuisso

conlidenles pro sua inellaliili cicmentia, nobis victoriam perfldis hostibus confusioiiem concedet, ut sancta civitate de nia; ,

nibus

impiorum

liberata, dicere

possimus

Surr/e, illuminare. Jerusalem, (juia venit lurnen


f/Ioria Doriiini suprr te orta est. Ca?terum, quoniam devotioiii tua; duximus convetuviJi, ct

nire

tua est fortitudo,

ijui

misisti j.dadiiiiii tiium su-

per caput illorum,


sese

(jui

fiigiendo noii

pauciores
lii

jier dilectos in Christo filios nostros, fratrem l>auliim sacerdotem, et Theodorum diacoiiuin Ordinis S. Antonii .'Ethiopes mittimus
,

mutua

cajde necarunt,

quam

a nostris in!

venerandas
SS.

terfecti

fiieriiiit (juiliiis

victoiiam

dcd.isti

ea

pugna Turcoruni
caesa,
:

circiter viyinti

quatuor

inillia

totidem in fuga defecerunt sese mntuo concidenles castra incensa, liomliard.T capta; circiter trecentffi, balistarum innumerabilis copia,maciiinae ad navigiapermontes traducenda, iiistrumenta fabricata ad populos transvadandum, signa militaria, et ex sexaginta quatuor navigiis, quse

reliquias videlicet de reliijiiiis Ajiostolorum l'etri et l'auli, de reliquiis S. Joanuis IJajitisfa; de brachio S. Andreae Apostoli, de reliquiis S. Jacobi Zebedei Apostoli, de ligno crucis, in (jua susjiensus fuit beatus Petrus Apostolus quas quidem reli, , ;

quias,

quoniam venerari sunt


apud
S.

nitati tuap,pro tua

Rom

dignissimae, seredevotionedestinamiis. Datuin Petrum anno Incarnationis Dokal.

super Danubio retinebat, viginticapta pencs nostros sunt. Ipse vero Turcns, modo

minicaj mcdlvi
nostri aiino
i'.).

Decembris

Pontificatus

ii

dux

taiiti

exercitus, re

male

iresta

necdum

su-

Pontificius thesaurus a Callisto in Turcas

perbit,

inodum

statuens, cuui ad Sojiliiam ur-

exhaustus.

Non voce tantum

sed exemplo

bem
mit.

pervenisset, in rabiem versus,

quamplures

totius orbis Christianos jirincipes in arina jiro


fide augenda,deIendaquesuiierstiti(iiic.Maliiimetica concitavit Callistus,quippe qui vires omnes suas inTurcas etfudit, Pontiflciaque ornamenta, ut instrueret maritimos terrestresqiie exercitus

ex projiinquis suis sine causa sua

manu

jiere-

Uuidam

vero despotus in jirovincia Servite,

nostris gentibus adliifirens, multos cxjdoratores


misit, qui diligenter peinjuirerent ubi Turclius

ipse sese recepisset, multisijue exillis redeunti-

distraxit

quod

saepius

ipse
in

professus est

bus idemque referentibus, nihil certi de illius vitacompertum esse potuit. Opinamur velipsum
ca;sum,vel forte perterritum, in aliquaslatebras id tametsi multi reterant, nos tase recepisse men litteris dilecti filii nostri Joannis de Capistrano Ordinis Minorum professoris, qui omni;

Scit Deus, inquit,

quam

emissione classis

contra pessimum Turcum, quam jam diu feciinus, non modo facultatibus fuimus exhausti, sed post jocalia et aliam supellectilem
nostrffi

bus rebus interfuit, facti sumus certiores. chaiissime fili miles 48. Cum igitur comes, pra^sentis belli eventum exjiertus, ingentem stragem liostibus intuleritj si tua sublimitas cum suis operibus nobis accesserit, speramus victoriosissimum liiiem contra jierfidos
,
,

pretiosam nonnuUas terras Ecclesiae fuimus coacti alienare, ut dicta^ classi et aliis subventionibus, quas per terram contra prffifatum Tur-

cum

similiter facimus,

Et in

litteris

non deessemus, ad Tudertinos datis '

etc. .
:

Ne-

cesse esset ut
rent, pro

omnes Christi fideles nos in tam sancto opere omnibus suis facultatibus adjuvaquo nos aurum, argentum etjocalia et exposuimus hactenus et exponere decernimus . De eadem
nostra etiam usque ad mithras

hostesCiiristi, perterritos jaiii ac tanto dispendio

Unde per aspersionem sanguinis Redemptorls nostri serenitntem tuam reijuirimus, et in Domiuo obsecramus, ad opus tain necessarium, pro sancta religione se accingere maturet, et auxilium nobis a Deonon defuturum maguanimitati tu;c danius coiitia sperantes hostes aureum illum gladium quem Jeremias dare visus est duci Maciiabaeorum dicens Accipe sanctum {jladium munus a Deo, quo dejicies adversarios populi sui. Is enim Deus est omnium fortissimus, qui sub Ezechia rege per angelum suum de castrisSennacheribcentumet octuaginta qninque millia interfecit is non selaborantes.
,

Pontificia supellectili aurea et argentea conflata

percussaque
quai Turcia-

iii

iiummosjiro dasse sustentaiida,


vexabat jilura alia sunt testimonia inlitteris ^ enini ad
, ; :

littora

ejusdem

Callisti

eiiiscopum Attrebatenscm datis Interim, inquit, ad fortificandam augendamque classem nostram, qua; jam diu in Orientcm navigavit, et
I)ro aliis

grediendum

opportiinis rebus ad taiitiim opus aginsniijiortabilibus gravamur expenniliil nobis reliijuum sit etiam jocalium et domesticarum supel-

pensis, ut jain
auri, argenti,

lectilium, quac

potentiam, sed ut sua; majestati placet, dat dignis victoriam. Nos autem, ut in(jiiit Apostolus, fiectamus genua ad Patrem Doiniiii nostri Jesu Christi, uon cessantes ab

cundum liumanam

bricari jussimus,

mus

.
*

regem
>

omnia in monetas excudi et facasqucjam omnes consumpsiEadem repetit ad Carolum Fraiicorum scribens, ad Philippum Burgundiae du-

oratiouilius, ut

implere dignetur quod maxinic

Lih. lncv. p. 12.

2 lli.

p. 23.

3 Ib.

p. 2S.

'

Ib. p.

j2.

88

CAIJ.ISTI
'

III

Axxrs

2.
laiu

(HRISTI 1456.
|ii(im|itaiu

ccm

((|iicni

px aiiro sacro in ejus


su]i|)C(iilai'c
-

|)riiici|iiilu
iu\

^ictoriaiu

prose(|ueu(lam

ad

coaclo classi
ditionis

subsidia jussit)
qiujs

Lu-

(lo^icuui i>cscascs

iu (ialliis

oratorem suum ad
,

consequendam, ad taiilam laudem reportandam trabe, coiidiicas, et ut una


tantain gloriam

lu-clcsiaslic;r,

clientes

propter

teciim criicein suscipientes


tiir,

Cliristiiin
:

scquan-

perariuni iu causa

uomiuis

Ctiristiani exliausttim

in

reliquias hostium proriiant

solus ter-

monuit
et castra

'

ut al^alicnata

Ecclesiastica
;

vectigalia

ror bostibus incussus nos victores


<i

efficicl.

ad Kcclcsiani revocarcut
' :

deni(|uc ad

Gemmas, iiuiiiil, legatum Aveuionensem jocalia, et argenlum nostrum ad hoc opus tam consumpsinuis usque ad mitlu-ap nostrae pignorationem, et nonnullas ex terris nostris alienavimus, ita omuia tamen i^arum existimantes, quoniam nobis est animus usque ad sanguinis effusioucm bauc reni prosequi, conlitentes viclo<<

llungarorum potentia, (luid exi)ectas ? liabes cnim classem nostram cum legato iiostro qus in dics fortiflcatur in inari potentem
,

rexquePortugalIia>quotidie cumexcrcitumagno
cxpectatiir,

nosquc omnia oblata

terra

marique

adim|)levimus et ultra, et augmentare uon cessamus, et qui nobiscum non est, aHenus est, (iermaiioriim magnanimitas, |)rofanus est.

riani de intidelibus crucis Cbristi uobis

jam

in-

coeptam reservatam esse

Ne.%0. Tn .Ef/eo ))iari rcs feliciter fjestx. que ad irritum cecidere Pontificii conatus distractGeque opes plures animas Cbristo comparainstructa enim illa magnis sumptibus vere classis, qua; duce Ludovico cardinale legato Orientem petierat, Tiucici imperii oras maritimas evastavit ac tres insulas iusigues in .Egeo mari Barbaris eripuit. Ex quo telici nuntio ingenti Isetitia affectus (^allistus, JoannemCarvajal, cardinalem legatum in Hungaria, de re bene gesta factum certiorem Germanos Hungarosque in Turcos concitare jussit *
;

Christianorum flrmissimum quid dormitas? prsesidium, quousque triumphum et immortalem gloriam, ac paratam tibi laiidem dilferes?
ut vitani aflliginuis Nos omnia exponimiis victoriam a Deo datain prosequamur. Si sequelain babuerimus, excidiiim tam nefandai gentis
, ,

l^ropediein videbimus, i^rout tirmissime credi-

mus

et

tenemus. Dat.

etc.

die xxxi

Decembris

''.

.MC.iiLvi,

Pontiflcatus nostri

anno

ii

Prster

eam classem,

qu;e in Oriente versa-

batur, Pontifex aliain ab Alano cardinale Ave-

nionensi conflari jussit ', ac Renatum regem ut legato Siciliic et ProvinciiC comitein rogavit
'-,

Cardinali S. Angeli.

Ut

intelligas

quK

acta

sunt noviter iu

mari per classem nostram, mittimus tibi copiain Hlterarum quas xxix mensis Decembris mcdlvi accepimus. Videbis tres insulas Mitilenum, StaHminuin, et Taxo (Naxo) Turcis munitissimas et copiosissimas, sine discrimine nostrorum subactas et ad obedientiam nostram etSedis ApostoHcse redactas, absque soliiis unius militis morte, ultra centiim millia animarum nacti sumus. In liac igitur tanta victoria Cbristianoruin in hoc
,

triremem fabricalaiii, arinamcntis omnibus et necessariocommeatu miinitam, Rhoduin submisit \ ad eam insulam contra Barbaros tutandam qua de re ad regem Francorum, qui Rhodios ipsi commendarat, scripsit
adesset. Ingentis prcEterea alvei
; :

Callistus, etc.

Continue cidein magistro et

conventui Rhodi de necessariis subvenimus in gentibus et victualibus et aliis oiiportunis, et in prcescntiaruin solemnem galeatiam liic per nos
cui forsan similis in inari non rcpecuin pecuniis, armis, grano^ et aliis munitionibus emissam, ad parliss illas mittendo. Utinain sic arderent alii principes Catholici,

factam,
ritur,

tani

expresso

diviiii

auxilii

priBsidio

in

liac

tanta Turcoruin exterminatione quis erit ita pusillanimis, ut cum Turchis treugam facere in-

(liiibus

commissum

supersedimentuin, etiam sufferentias, aut inducias inodicum? quod ne llat, gravissimis censuris et aliis poenis prohibeas. Quis erit tain
tenlet, aut

stiaiii, ut iios exteriniiiaiidum damiiatam Macboineti sectam.

est regimen populi Chriardemus ad pcrdendos infldeles et

Dat. VI

Novemb. mcdlvi,

an.

ii

trepidus, tain ignavus, tam timidus, qui fugientes hostes persequi noii festinet, qui ad victo-

51. Extincto Hiinniadi snfpcitur Nicolaus e

Wtjlacli.

Inter

bfec

'

e vita decessit

inaximo
qui

riam nobis undique terra marique jiollicitam, dextera Omnipotentis pra3cedente, vel inermis etiam non concurrat? Quam gloriam expectamus, et hostes crucis dissipare, exterminare et fundilus delere. Eia igitur, flli dilecte, robustissimos
istos [)opuIos excita,

rei Christianae

damno Joannes Huniades,


;

partam victoriam persequi et crucesignatas acies " corrupto educere iu Turciam decreverat ^ enim cffili tractu ex Barbarorum cadaveribus,

quK

principcs illos ma-

cuntraxit

intolcrabilem foetorem halabant, lethalem morbum, ex quo paulo post obiit,

gnanimos hortare, regibus persuade^ Hungaros robustissimum et constantissiinum gcnus hominum convoca Germanos potenlissiinos et animosos coinpelle tuis adhortatiouibus ad hanc
,

illi beato Joanne e Capistrano, et sacramentis omnibus vita> ipsum muniente. Dedit

adstante

is

moriens multa
aeternitatis
p.

pietatis signa, ct adipiscenda;

felicis
'

argumenta,
Mb.
1.

qua'.
'

his

verbis
*

Lil).

lircv.

brev. p. ol.

p. /.2.
'

lli.

Ib. p.

'fS.

p. 43.
"

Lib. brev,
lioc an.

'

Lib. IX. p. 1G3.

'

Lili.

Wad.

13.

p. 41.

Cull.

i.

brev. p. 22.

Ib. p. 52.

Apud
in
lit.

Jo.

Taliac.

Ib. p.

.'J.'i.

apud \Vad. huc

au.

CALI.IsTl

III

ANNUS

2.

cnRISTI

l-'i5l).

80

/Eneas Sylvius describit


iniiiii \it;i' li'ni|uis

'

Ubi aclesse extre-

agiiovil el iirgere vini iiioiiii,

iion esl |iassus Uoniiiiioiiiii corpiis ad se deferri,

ueqiie eniiii digiuiin f\isliiiia\il servum a Domino visitari. Surre.vite lectulo (|uamvis lalieiiiihus

membris, pediliiis ire non

et

cum,

deficienle virlute,

suis

posset, in ledem se vehi sacram

i|ii;iiii ili;;iictiir .Mtissiiiuis peret quidagenduiii conservare Ecdesia' sua' sancta' pcr tcinpora longiora. Ex Salankemeii sicdlvi, xvii .\ugusti >. I)e liis a beato viro et aliis certior faclus Callistiis in piipdictis litteris ad .Maiitim (aiiliiialcni .Nec ex obitu militis dimiiiutus datis addidit est exercitus, illico namque deputatus extilit
:

jussit, ibique

de

more

Cliristiaiio, si

bant rerum luimanarum


cliaristiain

vestigia,

qua extasordium con-

inagna^ auctoritatis ac

|ioleiitia'

conics maiiiiiti-

fessione detersit, et sacrosanctam acci|)ieiisEuiiiter sacordotum maiius terrena

cus Nicolaus . .Noii defecit etiam aniniol'oiilife\, et urgere in infldeles belliim non destitit quod Ludovico Lescases in (".alliis oratori liisce litteris
:

fastidientem aiiimam e.vlialavit. Acerbissimum

significavit
"

'

ex egregii principis obitu sensit dolorem Pontifex, (|ui rej,iis ipsum apicibus insi^nire dccre-

Callistus, etc.

Nos per mare

se(]ui saiictam aiii|irisiaiii

et terram procontraTurcuin, eliam

majori apud crucesigaatos aucloritate sacrum in Turcas bellum conflceret in lifterisenim ad Alanum cardiiialeni Avenionensem
veral, ul
;

simortuussit gloriosusillc miles.comesJoannes


vayvoda, in continenti provisum est opportune de capilaneis indefcsse inse^iiiendo [lerfidosTurcos, videbunt (Cliristo daiite) magnalia, et iii brevi; el reges etprincipes dormiunt: caveant. Ideo et iste senex papa fcrc solus iiortat pondus diei et a^stus, et quis (^atliolicus est. qui iioii

datis, in
(|iiitur,

(juibiis

dc parta sujieriori victoria bi:

Ikcc

liabet

Cuni parvo nuinero [de-

beioruin crucesignatorum
siiie priiicipe, illo

inermium

sine rege,

servo Dei fratre Joanne de Ca-

pislrano ductore, et glorioso milite Dei atbleta


coniite .loainie vaivoda, (juein congruis titulis ac

clametadcoelumexcitando,operando,juvando

Ejusdem
silii

fiduciiE

[denLP sunt et firmissimi coii''

insignire decre\erainus Dominus tamen exercituum in cadestibus iminortali diademate decoravit, qui ut felix inter martyres computari potest, ejusdemque bosfem debel-

diadeinate

indices hte littera' ad Petriim episcopuin .Vlbanensem cardinalem Fuxensem A. S. L. datoe.


i(

Dat. etc.

Callistus, etc.

Sperandum

est

quod

victo-

lavit .
.')2.

Suffectus est a cruccsignatis Huniadi,

coelo triumphaturus abierat, Nicolaus e Wylak, de cujus strenuis virtiitibus B. Joannes e Capistrano scripsit ad Caliistum sic inquiens Etsivero ita placuerit Altissimo,quod de niedio sustulerit a nobis illiiin illustrissimit; memorite pugilem invictum, saucta; lidei Catbolica' bostibus formidabilem defensorem, dominum Joaiinem de Huniad ex bac jam vita delapsum XI meiisis bujus ex peste, substituit tamen iiobis non imparem sibi virura Nicolaum de Huylac, sub cujus doininatu vaHdo et potenti ipse idem Joannes cum quinque, vel sex equis suam mililiam incboavit. Est nainque idem ipse Nicolaus
([ui
iii

riam incisptam omnipoteiis Deus feliciter consummabitadexaltatioiiemgloriGesiue.etnominis Christiani propagationem, quam fortiteret virilitcr per mare et per terram [irosequimur us^juc ad totalem exterminalionem damnatae secta' .Maluimeticae non solum in Europa, sed in Asia, et recu|)cratione Terra' Sancla^ Dic xiii dclobris .MCDLVi
.

Hsec Caliistus pio incensiis studio


significavif
illiim

quod etiam B. Joanni Capistranensi nccnou singularcm ainorem, quo


[ilectebatur
:

'.

coiii-

.Menfcin.

inquit,

et

cliarilatem

noslramergate, devotionemque, et incredibilem ardorem quem ad destrucfionem tofalpm [lerfidi Turchi et oninium intideliuin habemus, eidem, Certa pro (scilicetnuntio), diximus .Et infra
:

princeps illustris in magniliceiitia excellens, in consilio providus, iii gerendis cautus, virilis animi, in flde fervens, in vestrae sanctjtatis obedienlia bumilis, sui bonoris cemulator, et
zeli,

Cliristi flde

ut co^pisfi, dilcctc
.

fili,

ut

coronam

dcbitam valeas reiiorfare


53. B.

Joannis Capistranensis pia mors, lau-

magni

des etmiracula.

.Vuxif (juoqiie
i[ise
:

illiim [iliiribus
et jura

poteus in opere el sermoiie, qui inter alios priucipes, prBelatos et barones hujus regiii de principaHoribus reputatur, et de eo gerunt magnam expectationem et famaiii laudabilem sibi
altribuunt universi,

sacris beneficiis Pontifcx


alias prffirogativas,

af(|ue

quibus ab Sede .\postolica donatiis fuerat confirmavit ([uo argumento ha;


exarata'

Iilfcri.e

'
:

secundum quod

officium

iii

Dilecto

filio

Joaniii de Capistrano, Ordinis


[irofes-

hoc regno ha^reditarie possidet

in banatu.

Nunc

iMinorum de observaiitia nuncupaforum


sori,

ergo, pater beatissime, soUicitandi siint de novo

reges et principes Christiani, duin foriiax ebuldum debilis est Ht, coagulandum est auruin
;

salutem, etc. " l't uberius consolari valcas

|)0[iiilos istos

fldeles, in

Ijostis, et

fervor viget in poiiulo Cliristiano, exci-

tanda suiit arma bellica contra pertidos inlideles. Yestra igitur sanctitas jam ad bencplacitiim iinSylv. hist.
A.N.\.

quibus gratia vcrbi tibi cielitus data mirifice ad salutem Chrisfianorum quotidie proficis, tuis in hac parte sup[)Iicationibus incli-

'

Lib.

'

.-En.

Bohem.

c. (5".

I.ih.

i.

brov. p.
.\.

lil.

pag.

1.

lircv. p.

Vi.

-'

Ib.

p.

l".

'

[b. p.

16.

'

Ead.

'

Lib. xxiii. p. 87.

TOMUS

.\.\l.\.

H.W.N.

12

'.1(1

CALIJ^iTI

III

ANNU.s

) '2

___

CHUISTI

1'|5G.

iiati,

dcvotioni tiu onincs et singvilas spiritua-

torum

lcs gratias, scii

supcr

iis

facuitatcs, qiias a

Sede

A|iostolica
ctlinbes,

usque in prasentem dicni liabuisti quotcnmquc ct qualescumquc existant, (|nas liic baberi \olumus jiro cxprcssis, iira;scnlium serie conflrmamus et de novo concedimus. Insupcr ut in omnibus casibus ctiam Sedi pra'dicla' reservatis quoad forum conscientise
tantum nbsohere quoscumciue
injuncta prius pro
tari tibi

recfor. dux ntque impcrator, ad eumque defcMdcndi cnstium ipsum cnusn pra'cipue deferretur, nec alteri,quam sibi soli ipsi cru cesi-

gnatiobtcmpcrarcnt.nunquam
res subibnf iii.csfimabilcs,

(|uiesccbat, labo-

C(|ucs, niodo pcdes sudoribus plcnus, jejunus, infatigabilis, die nocteque per castra Cbristianorum velociter

modo

discurrebat. Si quando, ut
ciis nlliceretur,

cibum sumeret,

a so-

videbitur,

aiebat: Aliiim cihum liabeo maii-

modo

culpte poenitcntia salu-

ducare, cjacm vos


verat, ut Cliristi

possis et valeas, eidcin tua' dcvotioni pleet

/lescitis ; nam ibi sun mens, suum desiderium, suumque omne studium loca-

nam

libcram auctoritafc nosfra facultatem


et

concedimus

potestatem,

le

in

Domino

c.vlior-

fidem possetscrvnrc|immunem, castrum defcndere, Turcns confunderc, ac re-

tantes, ut eo arctius in sanctis pro fide operibus


tuis perseveres,

gnum
"

Hungnrife illaesum custodire.

quo vides ca
gratia;

tibi

concedi qui-

Cum nutem

ex nccessitntc

sumcre cibum

animas fidelium possis. Dat. Roniffi apud S. Mariam Majorem anno, etc. millesimo quadringentesimo sextodccimo quinquagesimo sexto kal. Octobris, Pontificatus nostri anno secundo ".
bus
spiritualis

dono

pascere

urgeretur, pnnis durissimus ipsi cibus ernt, et

mensa nuda humus non


:

ibi calida fercula,

non

recens

aut frigidum viiium, non carnes, quas

semper abliorruerat, appoucbantur, nec varia


cibaria parabantur et licet septuagenarius esset,
:

iVon diu post haec vitse superstes fuit H. ,loan-

indigeretque, ut moris est senum, liquidi aut cnlidi cibi, sun luirn abstinentiie virtute su|)ei'a-

nes,decreveratenim illi coronam immortalitatis Deus pro susceptis impensisque pro Christiana re tot tantisque laboribus, cujus eximia gestaac virtutum exem|)la ab ipso morti proximo prjBad B. .labita Joannes Taliacotianus in litteris cobum I'icenum datis subjectis verbis descri'

bat.Nametsi semel
tenui
stutliiim,

in diealiis teniporilms cibo

reflceretur, et in nocte post

orationcm
lioc

et

brevem cnperet somnum,

tamen
dies

temi)ore aliquando duos, aliquando tres


gebat, noctes

sine alicujus cibi et poculi adminiculo transi-

bit:

Reverendo

iu Cbristo

patri et

optimo

sc-

niori fratri .lacobo de Marchia, Ordinis

Minorum

duccbat insomnes. Me adstaute coram pluribus audientibus, cum sollicitaret illustrem domiuum Jonnnem de Huniad ad cnusa^ dcfcnsionem, dixit quod in sc|itemdccim
diebus, et totidem noctitius quibus rurca; illuc
steterant, vix

probatissimo, ac divini verbi pradicatori prsclarissimo, etc.


<(

septem
:

lioras dormierat.

Suos

so-

lieatus iste sauclus

nc

fortissimus

Dei

quidem imnumeris operum meritis locupletatus, ut passionum et patientiffi


athleta, mirificis et

meritis

locui^letior

fieret,

divina

disponente

clementia, diutintc ac gravissiniffi infirmitnnam tis est molestin circunifusus. Nec mirum
;

omnes defatigavit et laboribus superavit jam nemo Ifortium steeularium poterat resisterc jam fortissimum ac velocissimuiii equum sibi ab eodem domino donatum \nx Inssitudine mortuum omnes ndmirnbnntur.
cios licet juvenes
:

Cnlores iutcnsissimi, frigorn, sol per diem, lunn

licet senio defectus esset, et a suae conversionis primordiis cunctis passiouum molestiis fervcn-

per noctem, inquietudo continua, assidua occupatio, labor indefessus suo! infirmitatis causa
fuere.

tissimc
dibiji

suum corpus
,

exposuisset, ac illud incrcvigilia

labore

abstinentia,

jejunioque

In trino etinm

contlicfii,

quo Turcnrum
:

continuo spirituisubdidisset et tenuisset; piiusqunm tamen cruceni assumpsit, et crucinlam prfedicandani n summo Pontifice Callisto 111 per revercudissiuunn dominum cnrdinnlem S. ,\ugeli acccpil, Inntis pnssionibus et lnboril)us binc inde discurrcndo, prtedicando, crucesignnndo,

potcntia tnm

in n(|nn (|iinm in tcrrn succubuit,

mulfo Inboriosius

solilo se fnfigavit

nd ipsum

spectabnt in cnstrum crucesignatos introdiicerc, ipsos gubcrnare, ipsis imperare,


ipsos(|ue

nnmque

tam

intiis

qunm

foris ordinnre. Hic no:

commonendo

se

ipsum

condidit;, dedicnvif,

uf

pric ndmirntione oculi mentesque omnium iu ipsum converterentur. Hinc nonnulli saucfum, alii Aposfolum Dei, nlii augehmi c;clitus cmissum appellabant. Illo autcni tcmpore, quo itu-

proclamando mngnificabat hic iion nisi lioc sanctissimum nomen a Christicolis invocari jussernt. Iii liis omnibus dicbus,
Jcsii nltissime

men

quibus

se

incredibilibus
tristis

Inboribus exposuit,

numqunm
cum

visus

cst,

ccrtnm nnmqueju-

dicnbnt victorinin
ferebat,
nisi post

manissimi atque potentissiuii Turca; castriuu Nanderalbense obsessum tcnucriiiif, militnrem indusfrinm iuducens, in Inboribus forfissimus
juvcuis niiparrbnf
;

de Tiircis reportnndnm qui persunderetur, ut bnrbnm, quam prolixntn


rndi
perinitferct
:

Nequaqunm,

aiebat,

unm cum
niiiii.
S.").

cssct crucesignn-

vicloriam me radi permittam. Os suum adeo pulveribus plenuin ernt, ut replicatis vicibus vix variis reiuediis ndliibitis purgnri vnlebat.
LingUcT!

'

Exl. apud

\Vii'l. Iioc

aii.

quoquc ejusadeo

ipsi |)ulveres tenacifer

CALLISTI
inh.TSPrant,
iit

III

AXNUS

2.

cnHlsTI
|irocercs,
(lui

!l

oam

ctiltello

Siniilitcr et |palatiim pra; miiltis


^friirn,

radcrc oportcrct. pulvcrilms iii-

;ilii

tantiiiii

illic

fa'torcm

fcrre

atqiie oljscurum, ct (|ui(lcm fcetens


;

jam
si-

ingentcm illani stragcm cx cadavcribus mortuoriim liorrcnda, abomina|)0st

non poterant.

Nam

(lcvcnerat
ciit

cx

(|U()

nullius
ita

cilii,

aut poculi,

bilisque molcstia

iiiv;iluit,

ut

nemo

vix esset,

nec naturalem saporcm dcgustaliat. l'anni (iiio(|iic pr;c sua continua

non dcsidcrium,

qui cx hac non

infirmaretur. Ut de

me

ipso

loquar

cum

cx

maiidato

domiiii legati

pro

iiccupatione, pr;c(iuc loci inc|ilitudinenec levari,

poterant, detluentes sudores iiec mutari sibi ininimc sudario alistcrgi valcliaiit.
56.

mensura castrainetationiim capicnda ad evitandum foetorem per illam niagnam planitiem, ubi
Tiirc;c

cccidcraiit

transciiiido

cxtra castriim

Jam

culis ossilius

lucrcbat, jani pric

iiimiis solis
raf

ardoribus erat nigrefactus. Invalue-

tamen tantum martyrii dcsideriiim, iit (iiian(luam csset ccrtus se non per sanguinis cllusionem hunc mundum relicturum, flagrabat tamen
anxio dcsiderio vitam

Alexandro de itagusio eques proficisccrer, tantus me foetoris horror invasit, tantaque abominatio ex coiispcctii cadaveriim illuc jacentium me absorbuit, ut non sinc multiplici et poenoso vomitu vix vivus currendo ad caKr.

cum

sum

in

ipsis

lalioribns

struin

remearem.

linirc, nt si persecutorum gladiojiixta suuni iutensum desiderium anima non auferretur, marlyrii tamen priBinio non careret. Fueiat (luippe sibi in Nurimbcrgensi civitatc rcvelatum, quod in brevi non per martyrium sanguinis, sed per niartyrii desidcrium in Hungaria vitam finiret. Ipsum divina clementia illa;sum servabat, nam neque pericula, neque tempestas Danubii intrebombard.T, non sagitta;, |ii(lo nocuerant, non iieciue scopclta, nc(|ue tela Turcarum, qutc un(liiiue iii eum congerebantur, ipsum vicinum Tiircis in frontc cxercitus positum, et in altum siiper quodaiii terrarum acervo inter iiltimam bombardarum locationem et Turcas manenlem intcrficere potiicrunt. Et quanquam ob nimium cjiis fervorcm tanquam signum ad sagittas ante Tiircarum oculos maneret, modo clamando nomodo oculos nianusque elcvando, incn Jcsu iiiiilius tamen leli ictum passus est, sed ncquc ejus elevatum vexillum. In eo verificatuni est Quoniarn hi me npcravit, liberabo eum : illud protefjam eum, (inoniam cognovit nomen meum. Clamavit ad mc, eter/o rxaudium eum : cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum, el (jlorificnbo eum. Et licet per illud iemporis spatium, quo
, :

Jarn campus illc magniis noctc feris, rapacissimis atque innumei-abilibus voliicribus plcnus crat. Ha5C omnia, reverende
.)".

dieque

scnior, scripsi,

tamiuam prgeambula

fegrotatio-

nis beatissimi Patris.


rtci sic

Cumque

ipse beatus vir

infirmarctur, ut vix aliqiiid sumerc pospro sustentationc natura^, non cessabat fervore fidei pleiiiis ab operibus piefatis, modo
sct

cum

domiiio legato, modo cum aliis dc fidc dcfcndcnda, deque Turcis penitus extirpandis

sermonem habebat. Visitabat enim dominum Joannem die nocliKiue baculo sustenfatus, suaqiic visitatione ipsiim

fortabat,
efficacia

minim quem omnium (|ua


ad

in

modum

con-

potuit

verborum

bene

enim

beatiis patcr dilexerat

moricndiim indiixit. Oucm sanum, mulfo ma-

gis diligebat infii-mum, adeo,

quod

licet

etipse

infirmiis esset et debilis, charitatis et amicifJT (ifficiaerga prTdictum dominum non dimitte-

Cum autem molestis sui corporisangeretur doloribus, dicebat cum Apostoln Cjfpio (fisbat.
:

sohi, et esse

cum

Christo. Et qiianqiiam,

variis

pcr singula ejus rnembra pocnalibiis angusfiis diffiisis, in dies corporeis viribiis dcstitiicrpfiir.
spiritii

fortis et

fervidus propoiicb.Tt. ut

altcr

Tiircariim obsidio cflcibiicrat, patcr


dictis

ijisc

bcatiis

etmulto

piuriijiis

laboribus, aiixiclatibus,

patriarcha Francisciis, pro fide Catholica, proqiic pcccator-um convcr-sionc ingentia sc fnctiiiiim
,

occupationibus, variisquc passionum molestiis


ct

sitiens

miriiin

in

nngiistiis afflcerctnr, iioctc illa

cum

modiim ad martvrii

dic sc-

i|uenli in
est,

qua victor

cxtitit,

tanta ac talia passiis


beatissiiiiiiiii

lialiiiaiii^cnnseqiicndam, mir-o dcsidcrio ad iiumilitalis rcdir-c primordia, cl corpus fantis iacl

utnemo

dubitare possit hunc

virum martyrii coronalaurcatum.


Post felicem illam victoriam babitam in
praedicto castro in die sanctissimse Magdalence,
sexta die

linribus consumptiiiii'ad pristinas vires picfatis, ;i(l biimilitntis (if(ici;i rcvocarc studcns, verus
foetore, et ex

licali Fi-aiicisci factiis

rendo
illic

imitator. Cumqiic ex horcorrupto aere p^ne omnes

coepit beatus pater vi

mensis Augusti immediate sequcntis, febrium et variis lassati

infirmarciifur, siiadcntc
(lui

lociini
Iste

Synily

dnmino lcgato, ad dicifur ciim ipso sc contuiit.

corpusculi doloribus in
ac destitui. Qiio

eodem
illic

castro laborarc

tcmpore

rcsidebat reveren-

dissinius domiiius legatus cardinalis S. Angeli,

locus est, ubi cniccsignati antc victoriam convcnientes mor-aiianfiir, cf prnp(> (iiicm in Daniibio dc gaIeisTiirc;iriim vicfnria liabita fuer-at
in

JEgrotabatque peste ibidem illustrissimus domi-

quo

licet

homines
[larva. ct
iii

nus Joannes de Hunyad

qui

postea

dic

xi

civitas

non

pr-ius habitai-ent, et esset incciidio taiiicn Tiircariim


p;irvaiii

ejusdem mensis
sit

suse clarissinnc vitT dicin clau-

dcstnicta, a

iniii

\ill;im

rcdacta
;i

cst

cxtremiini. Aderat et domiiuis Joannes epi-

qua etiam

eadcii) tcmpcsfatc lininincs


;ilii|iii

facic

scopus Varadicnsis, dominus Micliael Sylagy cjusdem castri dignissimuscastellanus, et mulli

Tiircanim aufuger-ant. iiic bus, qiiam cx familiaribiis

fam cx

frafri-

(lomiiii lcgati ;Ecqo-

92
tarn

fATJJSTI U\
cre-peruni
:

ANXrs

"2.

rn?>rsTr
.M).

1.'i5n'.

liic

fanta loci
si

incommndilas

Eodem temporc
[icr

serenissimiis
infirmifate, bis

rex
des-

quis vidisset beatum \'irum, senem, inlirnuim, deliilem, acutissimis


erat, et ine[)fitiido,

ut

Ladislaus, audita beati patris

cendendo
[)afer sic
:

Danubium, eiim
dominis

cum

multis
:

febribus laliorantem. ac

niliil

degustanlem, ma-

[)iiiicipil)iis,

et [^riclatis visitavit
valiiit,

cui

xima

perfusus; nam pro lectonuda iiunms, procervicali lapisvel lignum, pro stramine ta|)etum super lapideserat, ac i)ro tegumento mantellus. Et cum liic locus ob
fuisset admiratione

ruinee vetustatem descrtus, et undi(|ue apertus


esset, facfiis est pater socius

murium,

ser|)i'n-

obviam se fecit sed secunda vice dc strato non valens exurgere, eum in cellulam venientem ad fidei causam defendendam, ct ad bene beateque vivendum attente commonuit. aperiens ei se ex illa iiifirmitate omnimodo morifurum. Quod
debilis,

utcumque

tium, lacertorum at(iue muscarum, noctes(|ue ducebat insomnes, dies in molestia totius corporis Iransigebat . Et infra
:

r,S.

"

Licet adhiic variis febribus, et


afficerefur dolore,

continuis affligeretur, et fatiscenlibus

quidem membris
insj)!-

maximo

cum

remissius

firmi ac senes soleant vivere,

ipse in dies
:

ritu fortior ac ferventior existebat

missasnam-

audiens rexmaximo ma^rore perfusus est, similiter et barones; et post verba consolatoria ab illo exeuntes, osculata manu. lachrymis omnes [lerfundebantur, ac reccdeiifes alii dicebanf regnum desolatum Alii nos miseros (|iiid faciemus sine pafre sancfo?Alii Magis ab lioc viro solo juvabamur, qiiam abinfinitis millibiis armatorum; et similia ad invicem saepius repli: ! :
!

que

a [)rimordiis sua' infirmitatisaut dicere. aut

cabant. Hex

autem non solum

siiiun

mediciim
si

audire nitebatur.
lebrare,

maxime

qiiando ob deliilifatem cein Vylak,non posset; ad Eccle.Si

assistere jussit, veriim etiam eidem, et

totiim

siam veniens inami alteriiis laclirymosis ociilis devotissime communicabat. .Numquam in siia infirmitate divinuni dimisit ofticium. Si quando circa vitse siue terminiim illud non potiiisset
exsolvere, ipsojubente ac.ittente audiente, co-

regnum exponi deberet, affatim ministrari [)raecepit. Sic et dominus legafus suum mediciim ciim omnibus necessariis sibi mederi fecit, qui
diligenti cura solertique studio variis remediis

dulcibusqiie blanditiis

eum

ab infirmitate reledicite
([iiidqiiid

vare conahantur.
bat
:

Quihus ipse continuo dice[losse; sed ha^c

ram

se

iUud

dici faciebat.

Nonniim([uam

simiil

Facite qiiidqiiid vulfis,

cum

fratribus in iiac infirmitate, el pro eoriim

[ilacet;

ohediam vohis pro

est

solamine ad
solebat
.

Et

mensam communem comedere " Transitum suum loiige infra


:

mea ultima

infirmitas, et ex hac

me morilurum

ante [irfescivit ac praedixit;

namnocte

se([uente

post Nativitatem virginis Maria? oranti revelatiim


iiifirmitate inorituextitit, se omnino ex liac rum, quod saepenumero tam frati'ibus ([uam SiBcularibus viris revelavit. Laetabatur nimium, quod deposito coriioris onere mundiim jiibcretur relinquere. Maximo demuni [)erfiindebatur dolore, quod sanguinem suum ac vitam pro Cbristi amore non fudisset, dicebatque frequen-

|irocul(liil)io scitote. Erat famen iii eo eadem mcntis tranquillitas, idem fervor, eadem devotio, idem zelus fervens continue ad Dei nominis hoiiorem, et saliitem animarum, et C.liristiana^

religionis

augmentum.

'lanta ctiain
sibi

aucforitas

fulgebat in eo, ut licet

mortem

cerneret

immineiitem, infirmos tamen ad eum venientes aut etiam deductos, sua sacra manu signabat, et quotquot fangebat, aiit sanos, aut melius habentes dimittebat.
tlO.

ter

Heii milii

hcu milri

qiiia iiico/atNs ?)iciis

Qiiaiit;e

nutein sanctitatis fuerif hic


facile

prolongahisfuit; et ((uia loiigo

meo

frustratus
dicerct
;

vir beatus,

non

[)erpendi

potest,

quod

suum
.\dliiic

desiderio. Ciini
forte

autem

([uis

sil)i

ciim

eodcm fem[)ore

esset sibi niintiatum di-

tuum complebitur

(lesiderium

alias bis vel ter fuisti oleo

sancto inunctus.
est.
?

llei

mibi,
milii

hffic mea ullima infirmitas negatiim mori [)ro Chiisto

cur hoc
iiiter

toties

infldeles in bello morti expositus, et evasi, ut

nunc tamquam iners in lecto sine gladio moriar persecutoris ? Gaudebat tamen terminum sua; et licet, utdictum est alias, sibi vitffi advenisse fiierat a Domino revelatum, se in proximo sine
:

sanguinis effusione morituriim, assidne tainen Deum precabatur, ut i[)se martyrii mcrito dignus efflceretur, dabatque pro posse operain, iit
gladiis
in

lectum ac gratuin socium suum V. .^mhrosinm Aqiiiladum in loco de Adrya, in extremis laborantem, ac loqiiela amissa ad ultimiim devenisse, mox illa nocte in strato suo geniinexus cum lachrymis pro eo oravit; et ita factuin est, ut illo temporis momento, quo oratio ab eo fusa est, mox iiifirmus quinque milliaribus distans resfitula loquela, a mortis dominio liher evaserit. Sicut ego ipse codem mane assiimpto iiam quem socio ad eumdem currens re[)eri mortiium Jacenfem in feretro invenire credidi,
:

impiorum occumberet. Sed quod iniqiii eum facere non [)oterant, longa molestia,
:

vere beamanducantem et incoluiiiein vidi. tum virum ad mortem ipse properahat, et ta!

iiieii

fniu

[ir;eseiitcs

((iiaiii

ahs)>ntes

l^iiigciido

at(jue multi[)lex inflrmitas fecit

nani

jter

totum
eiim

;iut oranilii a

biiigiiorihus et a

inoitis viiiciilis

inensemSe[(t.,licetbaculo sustentatusincederet,
tanta

liberabat.
lis ille

eum

iiivasit
[)iae

legrifiido,

iif

qiiis(|uis in

Quo tcmpore rediit ad eum venerahiIlieronymus Utinensis, omni religiosilate


prpeclariis, saiiiis qui-

respiceret,

com[)assinne comnioverelur.

ct littcr;irum sufficieiitia

CALLISTI

III

ANXUS

2.

CIIRISTI 145(1.

93

dom
tcjjre

el infegcr, et

ciim

codcm

(cm|tfrc tcrliiim
iiicciic-

pra'fcrita,

sed prfpsentia. imo pra* oculis sua


(iiiis

ego ipsc lafiorarcm,

(lcl)ili<(|iic

mimitissima dclicfa babiiissc vidercfur.


vidisscf

rem, charifatc |jteriiis ine ad cumdcm locnm fraiismisit. Scd riim iioii liltciitcr eiim diiiiillcrcm, non (|uod cf,'o ciim iion crcdcrcin moritii-

hunc beatum virum omni sanctitate |)r;rclariim, senem scptuagcnariiim, solam cufcin aridis
,

rum
ali

ex

illa

infirmitalc,

scd (|uod tiinercin


|iius

me

illo
:

aliscnfcm morifiirmii,

iiater

milii

ossibus colucrenfcin, diiitina infirmiciijiis corpus tam laborc tate tabescentem (juam molestia jam collapsum crat, genuflcxiim atqiic prosfrafum iii;iiiibus junclis, capifc discooperto tundere pectus, continuas(]uc l;i-

ait

Yade
I

securiis, (luia ciiiu vit;e

incffi

viciniis

piissimum terminus advenerit, te revocabo. te non desivirum quis te non fleat, et quis
deret
?

clirymas etlundere

'

(Juis aiidisset

cum

cfiain

quis tu;c

iiicfafis

ac

cliaritafis viscera

poferit ol)Iivisci ?

Heu

milii

miserrimo,
alii

lieu

ipsius bcati palris convcrsionis inifio,

ab mulfa et qiiodammodo infinita miranda opera suis meritis suisque prccibus a divina clementia facta conspcxerint. mca tamen parvitasin parvo
milii ingrato, lieu mitii peccatori, licet cniin

minuta qu;e(|ue memorantem, singulaque commissa parifer et omissa tain ardcnfi infellectu, t;im(|ue efficaci voce et vcrbo corain Deo cum

omnibus
litcr

et singulis circumstantiis
1

sacramenfa-

recitanfem Uncm ciim cx compassione ad sedendum invitarem cf (|uodamin(io astringerc


vellem, niillo
pacto
Iioc

se

facturum aiebat

tcmporis curriculo nuilfaad Dei gloriam, divina disponenfe voluntafe vidit qute omnia sua opera gloriosa approbant et confirmant, et cum his paucis vitae diebus proticere deberem, adco
, ,

cratque tam bumilis accusafor siii, iit alterDavid in sua confessione vidcretur. Scd tcstor Deuin et ciinctos angelos ejus, quod licet se

quod propriffi salutis videor oblivisci. Spes tamen mea est Deus, qui neminem ad se euntem abjicit aut confundif. " Cum autem bcatus paterscitfam mc quam
deficio,

maximum men noxa;

peccatorem existimaref, nullius

fa-

mortalis aculco post religionis in-

prccdictum

Ambrosium recuperasse
sua?

sanitatcm. ef jain

corporis mortis diem cerneret

gressum pungebatur, neque eum aliqua morhoc tamcn maxime doletalis culpa foedaverat bat, eum pro Chrisfo non fuisse marfyriiim consecutum, nec plura egisse, quBe per eum ad liouorem Dei et salutem aniinarum fieri pofuis;

adfuturum, ex dicto loco de Achya in festo Seraphici patris Francisci ad se nos vocavit, quo tempore litteras receperat ex Italia miilfa sibi grata continentes. Infer quas quidem litferas erant illae suavissim?B et admiratione referta>
venerabilis pafris
I'.

scnf

cum

inverifate pcr qiiadraginta annos, ex

quibus Deo servire coepit, tanta per eum in diversis mundi climafibiis, Dco favente, facta sunt, et iit |)Ost Apostolos similcm illi non legamus
:

quanquamnullius
pnMiitentia

poenitenti;p, nulliusque abso-

Bcrnardini Aqiiilani, tunc

liitionisbeneflcioindigcret, voliiif famcn, acccpfa


saliifari,

provincife F. Bernardini dignissimi vicarii, coii-

sibi

etiam fam

papalis
id

tinentes felicem obitum, et

quamplura mirabilia
Pliilip])!

quam domini
pendi.

legafi

absolufionis inunus im-

opera postipsiim obifiim pafris, fratris


Aquilani, qui dc nicnse
tis

Ego autem

pra

lachrymis vix

perfi-

.Maii

pioximo pr;cccdcn-

iu civitate Siilmonae feliciter migravit ad Christum. Has (|uidcm litteras pra? amoris ac

cerc poteram, nec pcccatis plcnus sancfum verficem tangere audebam. H.-cc in crasfino dicti
festi

flebant: qua confessione peracfa, in

eodem

devotionis dulccdiiu! inodo legebat,


labatur,

modo

oscii-

loco, vidclicet in terra orafioni sc dedit, ef (|ui-

modo

lcgi et ex|)oni

tam populo, quam


pro-

dcin supplex et prostratus parans se ad com-

clero facicbaf. Nonnuliis cfiam nobiliiim

munionem
()2.

Et infra

vinciarum illarum copiam initfi jussit, iicc unquam illas legebat, qiiin lacbrymis perfunderetur, dicens Heti mihi ! quia incolatus meus prohm/atus est. Hunc beatuin fratrem licet mul:

Fratres omnes,

qiii

crant circifer

fri-

ginta, vcniunt ciim sacratissiino cor|)ore


ni et
biis

Domi-

cum sacramento
:

Extrem;B-Fnctionis, qui-

pater aliis sustentatiis obviam revercnfcr

tis

Iioc

laudum pi-cconiis ipse pius patcr effcrrct, tamen singularede eomihi secrete dicebat
F.
.

Multu sibi merita cipue ob fidcm

Pbilippus ciimulavit, pra>cf

Domine, non sum dir/nus ut et swpius replicando intres sub tectum sine lachrymis abundantissimis. similia non
processit, dicendo

meum,

castitatis, ctvicloriain,

continuam cusfodiam (|uam obtinucrat de bcllo

(Jiiibus

sacramcnfis locatis
dixit

iii

mciisa, ;infcqu;im

aniplius procedcrcfiir, itcruiu pater sanctiis gc-

carnis; fuerat enim,

(juoad vixit, miro modo stimulo carnis pulsaliis, dc (|uo, divina grafi;i ;idju\aufc. victor cvaserat Deus cnim noii liomincni, (pii c;irnis illecebras pafitui-. ;ililiorict,
;

nuncxus,
rogavit
pcfiit
iif

culpam suam,
sacramcntis

pctiif

vcniam,

fantis

diiiniis cfficeretur:

minum imminere,
sibi

sed

cum,

(|ui

dcsidcria carnis sc(|iiitur

cf

su;c

pro sc orari, dixitquc iii proximo vit;c fcret ex hoc posfiilavif. uf difis sacramcntis diccrcnf officium cominend;i-

voluntatis.

fionis
niilii
t;ui(

61.Facta dignissima pra?paratione


taque teuaci

liristi;ui;t

anim;c de

us(|iic
lioc

ad

Proficisccrc
:

anini;i
liicro

niiindo; addcns

Cum
;id

gcneraliter ac specialiter tauta contritionc

iii

agonc morfis,
vit;c

vcl ciini

inc scnscro

cxtrc-

mcmoria confessus

cst

ut

iion

luum

dcvcnire, vos faciain advocari.

De-

94
minn
slige

CALLISTI
profiinde adorans
iii

III

AXNUS

2.

CIIRISTI
illic

]'h)(].

sacramentum Encharitlctu

transitum

cnepit

coniscare miraciilis adeo,

laciynias resolvitiir

nunc
latiir,

se

cum

amarissimo, cruce signat, nunc crucem obscu-

ut ad ejiis sepiilclirum tan(|iiam ad

scpulchrum

.Vpostoli undi((ue populi confiiiant: nec minini,

nunc os, nunc pectus debili manu connunc ctiam sacramento, nunc cruci lo([uebatur, [leccatorem se maxinnim accusans . Et infra Post hcTBC veniatiir ad sacramentum Extremae-Unctionis, tjuod mira et quidem increliindit,
:

narn per merita isfius sancti post


mitates
fugata?

suum obifum
iiifir,

varia> febres, varii(|ue dolores, et diversae


,

pafientes
et

sanguinis fiuxiim

apostemata, plagas

morbo
tracli,

ulcera curati, rupti et caduco laborantes, iiaralytici, aridi, con-

profundissima abundanti lacryinanim clliisione ac composita corporis aptitudine recepit nam praemissa soet cruce pluries amplexata lita confcssione atque deosculata, ac sibi a compiuribus fratrum absolutionum beneficiis impensis tantae sanctitaiis visus est, ut niliil snpra . Pluribns interjectis,addit auctor viruni sanctum in extremo illo mortis discrime faustos progressus rei
dibili

revcrentia

liumilitafe

hydropici, obsessi, amcntes, claiidi, sur:

muti liberati sunt mulieres a periculo partus liberata; facilitatem pariendi habuerunt mulfi etiam liberati sunt a variis pericudi, cffici et
:

lis et

mortis agonizantes et in extremo laborantes mox sani evaserunt, ct (quod his omnibiis ma.jus est) duo
:

damiiis, nonnulli a periculo

et

mortui ad merita ipsius sancti vivificati sunt, vivunt utrique; quinque etiam pc-ene mortui,

Christian?p
<<

comprecatum.

Non paucis laclirymis irrigatus erigens se utcumque poterat Christianitati benedixit, cui maximc com|)atiebafur, videbatenim sibi multa
mala iniminere, (iiiod sa>pius dixerat: videbat regnum Hungari multa pericula incursurum, illis tamen miro cordis desiderio benedixit, juiictisque manibus orabat ad Uominum,
et

aut visitato sepulcliro, aut emisso voto per suos apertissime, per hunc beatuni virum suscitati sunt quffidam miracula tam in Hungaria quam in Italia divina clementia pcr merita hujus
:

sancti viri
nitas, et

operafa

est, etc.

valeat vesfra paterpracfati

faciat videre

canonizationem
die x

beafi
rii .

patris.

Ex Florentia mcdlvi,

Februa-

ut sancta fides Catholica servaretur immunis . Interjectis pluribus tradit illum prophetiffi spiritu divinitus aftlatum plura pr;edixisse in vita
;

morti tamen proximum bsec inter


tiasse
:

alia piffinun-

Hactcnus .loannesTaliacofianus ad B. JacoPicentem, quem in locum Joannis e Capistrano ad provehendam sacram expeditionem a Callisto fuisse siibrogatum proximo anno dicetur. Bogarunt sspius plures reges Bomanos Pontifices, ut eumdem B. Joannem Capisfranen-

bum

63. Preedixit,

cum
et

de Bohemia loqueretur,
loca
inter illos

sem
ac

'

in

sanctorum numero reponerent, habi;

post

mortem suam nonnuUa

taiquc de ejus miraculis fiiere plures actiones

hsereticos capienda
hseresi

mulfos Hussitarum ab

convertendos. Pnedixit omnes socios tunc infirmos, se moriente, convalitiiros. Pra3dixit familiam nostram, tunc BuUam Callisli

Leo \- anno mdxv, illum in Capistranensi o|)pido et agro ut beatum ritu solemni coli

demum

permisit, flexuque

temporum, miraculis

pluri-

servantem, ad Bullas Eugenii, ((luibus nimirum formula disciplinte Franciscana- descripta erati, redituram. Prsedixit fratres Hungaros solum propter Bullam Callisti a familia discessuros Iau(1abat tameii Biillam Callisti. Plangebat ama:

omniOrdinis S. Francisci Ecclesiis beatorum bus honorcs illi exhiberi jussit ' anno mdcxxii. At nunc alias hujus anni res prosede iis satis
bus cjus precibus editis, Gregorius
in
:

XV

quamur.
(i^.

Anathcinote plectiintur Christiani Chri-

rissime excidium Christianie religionis, plangebat et inertiam Christianorum. Prsedixit partem ct com|inChristianitatis a Turcis occiiiKindain
:

stianos opprimentes, Turcis opitulantes et Ju(/<ris

tiens

regno Huiigaria; sa^pius dicebat: Va' regiio

Hungariffi!

Prfpdixitquemdam suumsociuma
et
isfe fuit .\lcxaiulerde

fa-

miliaseparandiim,

ad cpiscopatus dignitafem

assumendum:
licet

Bagusio.qui

tunc ab hoc proposilo esset alienus, factus est, et nnnc etiam est episcopiis Scardonensis. (jiiod Prai^dixif ilhistri domiiio comiti Cilia*
,

Hoc tempore funesta erat communicantes. Christianorum, qui vel in Tiircico imperio, vel cum eniin ali in .Egyptiaco degebanf, conditio infidelibus acerbe vexarentur. etiam a Christianis, qiii in Barl)arorum ferras repentina exciirsione irrumpehant, gravibiis magnisqiie incommodis afficiebantur, vel si ad Christiani impeut hostes in servitutem rii loca diverferent (]uoium misertus Ponfifex, lata adducebanfur
;

caveret sibi, quod non faciens, fuit interfectus a domino Ladislao filio illustris domini Joannis

anathematis sententia, in Orientales Christiavel de iis pra-das agere Latinos nos sajvire
,

de Ilunyad in casiro Nanderalbensi . Deiniim post alia vaticinia addita de obilu deque miraculis ad ejus

vetuit

'

Ad

futiirain rei

memoriam.
non tam
Cliristiaii reli,

sepnlchrum
hic

editis subdit

lllud reputantes
,

beatissimus paler anno Domini mcdlvi, die auteni xxiii Octobris, hora vigesinia prima, die sabbato sepulfus et humatus feria sexta proxime sequenti. Post cujus
6i. Transiit
;

gioni detestabile

(}uam Deo odiosum

quod

Wad. num. 120.


1

Iioc au. niini.

Ki.

E.i[t.

de eo decret. apiid eiiind.


'

'

E.xt. ib.

mim. 122.

Lih. x.xiil. p. 92.

CAI.I.ISTI

III

Axxrs

'2.

('IlIilNTI

.-)().

95
atiger(,'

Clirisliani

nominis viicabulo
iii

irisiffiiili

iu lialics
iii

proceres discordias serere vel


iion sine regi;e digiiil;itis
liibc

aiuiile-

siios ciiiii cis


iiiK)
i|tii

uiia

lidi^

ct iiiio lia|i(isiiial(;,

banttir, et conventiis ftcderave inibant iiiter se,

Kcclesiii!
in

corporc

adjiiiictos, praisertiiu cos,

ihiiiiiio,
iii

prif-

iniiuicoiuin

crncis

(iliristi

ditionilius

sertini cuiu

ex ea

ri;

bellum sacruiu

M;iuros

coiuinmaiiliir, perseculiouis yladio alisqtie jiista

retardaii dissolvique [lossct,

maximo

Christiaui

causa

dcsa'viiiiit, et

eos

iii

continiia allliclionc

nominis detrimento. Pricterca cum


ac
praidia

noiiiiiilli jiira

positos aniplioris afllictionis iniiiianitatc coiisii-

ct vcctigalia regia, et ctiaiii urbes, oppida, ;irccs

munt,
reiit,

(luil)iis

potius

omni

huinaiiilatis gratia

occuparent

atque

ita

cxtenuato

et cliaritatis

et

pietatis alt'ectil)iis adcsse dehe-

icrario, ccrisii(|uc regio iinniiiiiito, religiosiim in

talia

ex oflicii nostri ur^euuir dehito advcrsus perpetrantes vigorcm exerceamus ultricis


et
illi

solvi

Barbaros mililiam profiteutibus slipendia pernon poterant, nec sacra expeditio confici,
Pontifex

justitia',

adjiciamiis debita' executioiiis

eosdem
'.

regii jiiris

invasores, ut

rciii

|)ricsidiiini, (luo

commissa corrigantur,

et inter-

Christianain

gravi afficientes daniiio

fideliiini

'dicaturaudacia t|uibuslibet similia imposteruni

consortio abegit
()7.
(|iii

commiltendi
les

illos vero, i|ui

diclos Cliristi fidc-

Repr"essit pr'[etere;i .Iiid;coriim perfidi;im,


;il)usi,

ab eorumdem inlidelium dilioue divertentcs humanitatisetcharitatisbeneficiisprosetiuuntur, dignos repiitamus impendiis et reiiiiiiierationibus spiritualium gratiarum. Sane lamentabilis

benignitate priuci|)uni

ac

Poiitifici;i
,

Cliridecreta in sensus ])ravos detorquentes atque idco prohibuit stianos inficiebant :

Christianos
,

cum

,]ud;eis

et S;iraceiiis
,

coiivivio

multorum querela nostrum nuperturbavit auditum, amaricavit et mentem, quod nonnulli iniquitatis
cessit,
lilii,

accumbere vel ingrcdi balnea versarive iii eadem domo, seii curandis regritiidinibus eos
adhibere,
tatibus,
|)riefici

aquoruin oculis timor Doniini absin Orientales partes suis navigiis

tiiin etiain ,Iud;e()S et


,

Saracenos dignicavit,
:

dum
et

magistratibus
vetuit
,

muneribusve publicis
alia
quffi

declinant, in (^liristianos in
inagiii

eisdem

|iartibiis

pluraqiie

iu

Turchi

et soldani

Habvloiiia' ditioiii

siibjecta sanctione coiitiiiciitur

subjectos commorantes, et aliquando ad (Miristianorum loca pro suis salvandis animabus divertentes, niore piratarum irruunt, et eos capiunt, et in servitulem redigunt, ac iii servos vendunt, necnon bona, si ([ua> tenuerint vel habuerint, deprtedantur et iu |)ra'daui asportant. Nos igitur hujusmodi excessus sub silentio per-

Ad perpetuam

rei

memoriam.

ad reprimendos transgressorum excessus nostra nimium inansuetudo lentescat, eoruni temeritas fit proclivior ad peccandum, et impu Si

nitatis

exemplum

in

alios

derivatur

jiropter

Iransire nequeuntes, ne impunitatis

exempluin

periculosius iu alios derivetur, et delinquentiuiii

volunlas laxior

ad peccandum, omiies et singulos, sive sint piratae, sive cursarii, aut latrunculi marini, sive alii pro mercantiis exercendis aut ex quibusvis aliis caiisis ubilibet navigantes, qui Christianos in quibusvis iiilidefiat

quod ad Apostolicum nostrum S|)cctat officium, etiam jurium innovatione priorum sic debitam executionem adhibere justitise, quod ea qua; in perniciosumque divina? majestatis offensam exemplum fidelium et scandalum cedere dignoscuntur, ne deteriora producant, submovere, et committeudorum imposter-um audaciam interdicere procuremiis. Diidum siquidem felicis recor-dationis Eugenius IV prirno, et deinde Ni,

liuin ditionibus

commorantes, seu ad

Christia-

norum

loca

divertentes capiunt et in servilii-

colausVRomaniPontifices,pr8Bdecessoresnostri, ex certis rationalibus causis tunc expr-essis,

tem redigunt, ac in servos vendunt eosque depraedantur, ut praefertur, ex parte Dei omnipotentis, auctoritate

omnia
et

et

singiila per cos vel alios praedeces-

Petri et

Pauli

A|)ost()Ioruiu

atque

iiostra,

prtesentium serie excoiuinuuicaetc. etc.

mus
Dat.

et

anathematizamus, non obstantibus,


S.

quibuscumque dominiis commorantibus concessa privilegia, concessiones et indulta, ad terminos juris communis dumtaxat reduxerunt, nec ulterius opesores nostros Judaeis in
terris
rari,

Honue apud

Mariani Majorem anno,

aut extendi, vel intcrpretationem aliam pati

millesimo

quadringentesimo

tiuinquagesimo
ii

posse, per diversas litteras suas declaraverunt.

sexto,kal.Octobris, Pontificatusnostri anno


66. Perciilit

Postmodum vero ad nostram audientiam, uon


sine cordis amaritudinc, iter;ito dcdiicto,

dseque rei themate


'

etiam Callislus, tueiid;c augcnChristianie pio stiidio incitalus, anaillos, qui arma et commcatus Afris,
:

quod

quanquam
Judaji

per

ipsos

praHlecessores
:

nostros

fuisset, ut prEemittitur,

Babyloiiiis, vel (iranatensibus invehebaiit

tiim

a tramite
,

justitiiTr

eos

(lui

coitiones

induciasve cuiii inliihdibus


vel

concessiouibus

declaralum ipsi tamen conlinuo aberrantes iudultis huet privilcgiis


ea, qua> honestis

Granatic paciscebantur, inscio

repugiiantc
Sacris

jusmodi adeo abutuntur, quod

Henrico Castella) rege, qui turpe illud Hispania-

rum

opprobrium

delere

molicbatur.

etiam inlerdicti, qui inter Henricum regem ac


1

bonos etfectus concessa fuerant, dcpravantes, etad eis gratiose eorum perversas passiones accommodantes,
suadentibus causis, ad salubres et
1

Llb.

X.^wlll,

p,

120,

Lib, XXIII. p. 120.

-'

Lib. viil. p. 21a.

9r>

CALiJSTr
ct

iir

ANNrs
man-

2.

christi 1456.
ali(|iiid

iiiiilln

diversa

tiir(iia

ol

inlionesta illoiuni
liiles, ot

menio, aui uliima voluiitate


erigere

rclinqucre

|iiirlr\tii

loniniillnnt, cx qiiihiis

possit vcl legare. Judaji qiio^juc syiiagogas novas


aiit construi facere non audeant, sed antiquas dumtaxat, non iamen ampliores, seii

siietudn C.lirisliana la'(iitur, ct in incntilins tldeliiiin

scaiulaliiin fieneratur. Et licel sacroruin


inslitutis

canomim
.liHheis

caveatur

expresse

quid
iii

|irciiosiores solito reficerc valeant, et in

lamen-

i]isis

liccat. (|uidve
.Jiidiei

fuerit interdictum,

tationum ac Doininica

1'assionis diebus pcr loca

iiiliilominus
Ualise

praHlicti etSaraceni,

tam

(|uam

aliis diversis

mundi

partibus intcr

publica seu publicc non transeant vel inccdani, ncc osiia vcl fenestras teneant aperlas, ci ipsi
Juda'i ac Saraceni ad

commorantes, propriis aflectilius et pertidia' incumbenles dum constilutionum decretorum et decretalium E|)istolariiin hujnsmodi sensum lcf^itimiim ad siia vola nou liabent, ut illis illudcre valeant,
C.liristicolas

aiitiqu;c

corum

de qiiibusvis rebus
coinpelli, ac

et

boiiis

solvendum quascumque decimas astringi et


:

Christiani icsles esse possint

conira eos, in quibusvis casibus sed Juda'orum et


coiitra Clirislianos
in nullo

Saraccnorum

casu

adulterinis depravant sensibus

et

expositio-

nihus |ierversis obfuscant, veterem(|ue ipsorum malitiam et temcritatcm inCliristi lideles |)ropagare et coniinuare, ac in dies eorum nequitia prirsumptuosius uli non vercntur, in maximum CliristiaiKc fidei vilipendium, animaruin (|iioqiie lidelium periculum pariter et jacturam nos, ut .lud;ei, Saraccni prscdicti, ac illorum fautores iinpii Cliristiani, pcEuarum impositionibus territi, vcrcantnr in antea in eorum perniciosos aiisus relabi, et(;hristi fideles in sua persistentes fidelifate constanter non habeant jiropter illoriim claudicare perfidiam remcdiis qiiibiis possunius, prout ex debito pastoralis oflicii tenemur, prsecavere cu|)ientes, ad orthodoxai fidei corroborationcni et exaltationem, pra?sentis perpetuo valitura', et irrefragabiliter observanda;
; ,
,

testimonium valeat, eta|)ud Christianos judicesf, et comniunes dumtaxai, non autem apud Christianos judices pro cis specialifer depuiaios,nec

eorum seniores Judaei et Saraceni in quibuscumque causis agani et convenianlur. Ncc


posseni Judai
et

liarem, aut servitorem

stiannm in
ipsis

sabbatis seu

domo Judaorum

Saraceni nuiricem, vel famiuiriusqne scxus Chriiencre, iiec etiam Chrisiiani in


festiviiatibus,

Judajis

ignem accendere, vel cibum, aut panem, seu quodcumque opus servile ad decorem, culius fesfivitatem eorumdcm quomodolibet exhibcani, vel scrvitium aui obsequium aliquod
prKstcntvel impendani. Saculares quoque judices Christiani Judajos vel Saracenos Deiim aui gloriosam beaiam Mariam virginem ejus genitricem, vel aliquos sanctos blasphemantes, aut in Iioc quomodolibei deliiKiuenics, pecunaria vcl alia graviori, de qua cis videbiiur, piena puniani, et corripiant. Necnoii omnes et singuli Juda;i et Saraceni cujuscunniue sexus, et a'taiis vel conditionis, distinctum habitum ac noioria signa, per quic a Chisiianis cognosci possent, ubique deferant, et si secus fccerint, punianfur. Cum Sa<(

Constitutionis

edicto

auctoritate Apostolica,

omnia

et singula decreta, constitutiones et de-

crctales Epistolas

praedicta,

quoruin

omnium

tenores de verbo ad

verbum

prsesentibus haberi

volumus pro

cimus, statuimus
.ludseis et

innovamus, necnon sanordinamus, quod deinceps, perpetuis futuris temporibus Cliristiani cum
insertis,
et
;

Saracenis comedere aut liibere, seu vel eis cohabitare, aut cum ipsis balneari, vel ab eis in eorum infirinitatibus, aut dcbililate, scu alio quocumquc temporc medicinain, vel poliones, seu vulncrum et cicatricum curationem, sivc ali^iuod medicaipsos ad convivia admittere
bile

racenis non habiient, scd degant.

se|)iiriiiini ct

seorsum
,

Christianis insuper usuras nullatenus

non

genus recipere non debeant ac Chrisliani ])crmittant Judaos et Saracenos contra


:

Christianos
Judffii

dignitatibus

saecularibus

pnEfici,

vel officia publica exercere.

quoque

et

Saraceni
vel

non

possint
Chri-

esse arrendatores, coUectorcs, condnctorcs, seu

exiorquere praesumani, exiortas vero illis a quibus eas extorserini, si siipersini et appareant, sine dilficultafc aui dilatione aliqua resiituant, alioquin illis non apparcntibus, et in remotis agciiiibus, omnes ei singula; pecuniarum summae ex hujusmodi usuris cxiortai, in expeditionem sanciissimam conira Turcos, aui alios Chrisiiani nominis inimicos penitus convertantur. Ei insuper, ui tani Chrisii fideles, quam
Judffii

locatores fructuum,

bonorum,

rerum

et

Sarraceni in
iiiier

Italia,

et aliis

mundi

stianorum, seu eorum computatores, procuratores, o-conomi, negotiorum gestores, negotiamediatores proxencta; lores concordatores
, , ,

partibus
et

Christianos,

ui

prainiiitiiur

sponsalium

vel

obstctrices, seu

in

matrimoniorum tractatores, domibus aut bonis Christia-

noruni aliquod opus cxercere, vel cum Christianis, societatem, officium aut administrationem in aliqua communionc vcl arte seii
,

artificio liabere

ac

nuUus

Cliristianus Judais
in testa-

vel

eorum congregationi, seu Saracenis

pricsentes ei futuri ad decreioruin decreialium episiolarum, ac praidiciarum et prassenlis nostrai constitutionis hujusmodi observaiioncm omnimodiim noverint cfficaciicr se teneri, nec vigore, seu pra'texiu quorumvis.privilegiorum, exemptionum, libertatum, immunitaium, concessionum ct indultorum, eis quomodoliliei ct a quibuslibci coiicessorum, ab observafione pradicia valeant aliquatenus se

commoranles

lAI.I.IsTI

III

AN.NUS 2.

(JIIUISTJ

'l")!!.

97
iiino,
iiuslri

tiuTi,

iiiiiiii.i

cl siiifiiil.i |irivil('f;ia, ('\('in|)lioiii's,

Niilli

ergo

etc. Dal. Uoiiia' .iiiiid S. I>clr


,

libertalcs,

iiiiiiiiiiiit.ilcs,

coiiccssioiics ct

iiidiill.i

ctc.

Mciixi.vi

V
)..

kal.

.Iiiiiii,

1'oiililicalus

per felicis reconlatioiiis Martiiuim paiiain V


Kii},n!iiiiiiii
ai:

scii

amio seciindo
(ilt.

Nicol.iiiiii

prailatos,

ca'l(!ros([U(!

CalUsll

siiiiiiioiifs (lc <<jntr()r<-rsiis


,

|ira'dcccssorcs

iioslios
laiii

lioniaiios Pontiliccs

cl

hcrniu dirimcndis

cL

alios qiiosciiin(|iic,

rc^ibiis et [)rinci[)il)iis,

([iiam commiiiiil.ilibiis civilatiim, et univcrsitalibiis, ct ([iiil)iiscuiii([U(!

domiiiiis locoriim,

scii
ct

aliis

quiluisvis fidclibus, ac eisdcm .liuhcis


iii

A/josloUro habcn<Us. iNon niodi) ad lideies e Turcica immaiiilatc iiii|)iclalei(iic .liidaica vindicandos^ veriim ad crror(!s e Cbrisliaiiis r(!gnis cxsciiKJcndos .\|)()st()licas ciiras inlciidebat Caiiistiis.

iii Bodc conrinni/nis in siiceUo

Saraccnis

specie vei in yeneresub quibuslibet

Ibcrebat eliam tuni

iii

liolicmia Hussilica

verborum forinis etiam motu proprio, ct sub quacunKjuc iorma vcl cx[ircssioue verborum,
contra [iriemissa vei etiam dcroj^aloriorum !orum aiiqiiod ([iiomodoiibet facta vei concessa,
,

perlidia, cujus priccipui dcfensores eranl (ieorgiiis l'o(li(!bratius r(!giii

administriitoret.loannes

liokjziina arcbicpiscopalis sedis l'iiigciisis invasor.

i|ua'

omnia
[)ro

similitcr
insertis
;

pra!sciilibus

liaberi

vo-

Hos Pontilex [lost tot gesta cum impiis belia moiiiori via llcctcrc ad oriicium iiisiis est, ac

lunuis
secuta,
ct

necnon qmecumque inde

eadem

auctoritate cassamus, revocanuis

Ceorgium liortatus ut crrori abolciido navaret operam, atque Rokyzanam uiia cuin iiliis Holie',

aniiuilaimis, ac nuilius

decernimus existere

inici

rcgni

oraloribiis

niitlcrct

ad Boliemiam

roboris vei momenti.

liiies

cum Romana

Eccicsia conciiiandam.

Praelerea
fratrcs

universos et singulos veneranostros


,

Georgio Podzebrad regni Boliemiffi guber-

patriarclias
,

[irimates,
fiiios

natori.

arcliie[)isco|)OS

episco[ios

et

diiectos

Non

miiiori desidcrio cu|iiiiiiis crriinliiim

priiicipes, doininos

temporaies, capitaneos, ba-

roiics, miiites, noliiics,

communitates civitatum,
et saeculareS;,

iinivcrsitatum, locoriim et ca'teros quosciim([uc


Cliristi

fideies

Ecciesiasticos
aiiis

in

pra'fatis Itaiia; et

mittitur,

mundi [lartibiis, commoraiilcs cujuscumquc


,

ut

[ira'-

discrepanlium in rcgno Itolicmiic reductioiicm ad nostram ct Sedis .Vpostolicic graliaiii et obcdicntiam, ((uain [lessimorum Tiircorum desolationcm doiemus eiiiiii ct vcliementer angimur, quod in tanto rcgiio, quantum illiid est,
et
:

stalus,

error aliquis

[lulliilef, iid

quarum

reriini extir-

gradus vel conditionis fuerint, obsecramus in Domino et per aspersionem sanguinis Domini
iioslri

pationem, cujus nossemper cupidissimi fuimus et sumus, borlamiir noliililatem fuaiii, uf laudabilc
[iro[iosituiu

Jesu Cbristi exiiortamur^ eisque in remiset ut

tuum

executioni inandes

et

sionem suorum peccaminum injungimus,


i[isi

nos Sedemque

[ir;edictani intuere, a

quibus ne-

decreta, decretaies Epistoias, et Constitupriedicta

minem

tiones

observent, et per
et

eorum tam

tate salutis o|iortct

dccet discix'[)are, sed potius de necessieam ab omnibus revereri ct


:

(Miristianos,

([uam .ludsos

Saracenos subditos

honorari

et ([uoniaiii

faciant invioiabiiiter observari. Et niliiiominus

scientiic et re[iiitiitionis magistri .loannis

eisdeni

ulriusque sexus, quatenus infra ([uin-

cina cu[iimus

cum

ciaram famam Rockvehementer a[)iid nos videre,


[inqiter

decim dierum spatium a dic [lublicationis [ira?sentium in toco, in quo i[)si degunt, iacienda', computandorum, omnia et singula decreta, decrctales E[iislolas et constitutiones [uaidicla, ac
in iliis, et in
teris

cum nem et
ut

ipso ct

iiliis oraforibus dicli regni unioreduclioiicm liujiismodi tractare [lossi-

mus, hortamur

tuaiii

noiiilitatem,

ut

omnino
una

o[)criim dct, ([uod dicfus magister .loanncs

prasentis nostra; constitutionis

iit-

faciant

contenta observare incipiant, et observari cum etfectu, nec de ca;tero uilo umquam

ad nos veniat, proiit ipse venturum se poiiicitus est, ut ad iaudcm Dci, et exaitationcm fidci Cbristiaiiii' o[)liina concordia
dictis oratorii)us,
et

cum

tempore contra iinemissa, vei aiiquod ;ira?missorum, in loto vel in parte, per sevel alium seu
alios
recte, venire facere, seu aiiter altentare

unio stabiiiatur. Dat.

etc.

proximo anno

a Ladisiao rege

Decretam fuisse Bohemiai et Hun-

quovis quajsito colore, directe vel indiaudeant


;

gariae legationem ad Ciillistum ad controvcrsias de religione dirimciidas, icgnum((uc nolicmi-

vel pra^sumant
.liidiPi

alioquin lapsis diebus eisdem,

cum Romana;

Ecclesite
-

conjungendum,
Coclicus
".

fiiidunt

voi

Saraceiii qui

mandalo,

prffice|)to

et

.Encas Syivius

ef .Joaniics

It vcro

litteris

cum

etfectu

sionis

bujusmodi resistere pra;sumpscrint, et non [laruerint, privationis seu aniisomnium bonoriim suorum mobiiiiim et

post Ladisiai immatuiiim morfeni (ieorgius Uokyzana; operasceptrum Bohemicum corripiierit,


inferius dicetur.
70. Edidit lioc

iinmobiiium [laMiaiu incurrant, qua^ ([uidcni bona, vel eorum pretium per executorem seu executores nostros ad hoc speciaiiter dcputatos, sive protemporedeputandos, in o|ius liujusmodi sanctissimfE expeditionis. ac reipublicK Ciiristianorum utiiitatem converli voiumus, et bariim serie aucloritate prffidicta exponi iiiaudanuis.
ANN.

eodcm annopneter

(ir.Tdiclas

plures alias sanctiones Cailistus \ ac ne aliquis in sacris concionibiis in saccllo IVmlificio lialiciidis

indignuiu
bicv. p.
Ilii>>.

((uid

lcmcre
Sylv.

cfliindcrct, ciivit
bisl. Ilubeiii.
I.
'

'

'

Lib.

17.
1.

.r.ii.
'

'

Cocl. hisl.
I.

xr.

c.

(i9.

_
ei

Lib. v. p. ^73.

vii.

p.

iy:,

a2'i.

vm.

p.

28Scl

p. lli. qua; e.\t. eliii

Bul.

l.ib, x. p.

167.

TOMUS XXIX.

RAY.N. X.

i;i

98
ne
(juis

CAI.LISTI
iiicoiisulto niagistro
iii

111

AVXUS

.',

(TIHISTI

!:>(;.

palatii Apostolici
iii

tunc liceal eidein


iilleri,

suggcstum
set
(.|ua>

00

('onsc(!iui(M-(!t,

jirius oratio-

nisi

illud
:

magistro sermonem ij)sum iemporis angusiia probiberet,

iioin lial)cn(lain illi ostendissiM, i'ai|iic ciinnulas-

committere
ea die,
si

aliiKjuiii

fuisscnt censura noiata.


rei

sibi vidciitur, proliibcrc.


ita

sermonem eumdem |)ri) Uuod si fortc


fuerii, ut illud, in qiio
extiterit,
in

" "

Ad futuram

memoriam.
seminandiim verbum
l)o-

(luispiam
capella,

temerarius

Licet ul)ilil)et ad

correctus ab eodein inagistro

dicla

minicum, .\poslolica Sedes decreverit operarios fore ex omni religione viros idoneos assumendos, illud tamen in alina palatii Apostolici capella, in qua ad ilomanum Pontiliccin iin(li(|ue
ex diversis miindi nationilius contlucntcs ^iri

sermocinando malitiose enuntiare jiricsumpserit, ex tunc ad amplius in dicta ca|)ella perorandiim indignus censeatiir, ac cxcommiiscntentiie
se

nicationis
i|)So
;

subjaccrc noverit

eo

cl

niliilominus

abeodem magistro

])ublice

famosissimi sedulo conveniunt, ct in (|ua vcluti


cx Cln-istiana? sapientiic
\is docirina imbibiiur,
et

eloquentiic loiite quivei

eo siudiosius

accura-

etiam nostro in cons])cctu aciiter arguatiir. Sacrisia autem, vel siibsacrista, neciion magistri ei clerici ceremoniarum de hujusmodi sermoni-

tius agi voluii,

nnivcrsus orbis ea, qua^ apud Sedem i|)sam aguntiir, taniiuam prfficla()uo

bus agendis vel non agcndis, sive pronuntiandis

non

alitcr se,

nisi (|iianluiii cis jier


fuerit,

magistrum
in-

rissimum quoddam salubris eruditionis intuetur pxeniplar, ci quo periculosius forct, si in Dominica iraditione quantumlibet exiguus assevci'elur error, quam Sedes ipsa sinceram ei i^uram, sinc ruga vel inacula, liib^lilius toto orl)e miiiistrare procurai. Hac igitur consideratione moti, nonnullorum Romanorum Poniitlcum prsedecessorum nostrorum, qui inier alia siatueruni ct injunxerunt. ui nulliis iii eadem capella scr-

prffifatum
Iroinittaiit.

injunctiiin

quoniodolibei

Voliimus aiitem ijiiod ipsc magister, (juotics i])suin ab cadein caiiella inlirmitale aui alio imj)edimento legitimo abesse contigerit, siibstituendi ibidcin alium loco sui liberam liabeatvigore pr.Tsentinm facultatcm. non obstantibus in contrarium facientibus quibuscumque.
Nulli

ergo,
eic.

eic.

Dai.
id.

Romfe ajmd

S.

Pctrum

anno,
nosiri

mcdlvi,

iXovembris, Poniificatus

monem

verbi Dominici liabere priesiimerei, nisi

prius a magistro dicii palatii ino tein])ore existente examinaius et correctus, ac pro idoneo

tis

anno ii . Cardinalium creationns ct eximia castitaAuciiim est hoc anno a Callisfo ejempla.
71.

Judicalus forct, vesligiis inbicrenlcs, ac |)ericiilis, (luae propier ignorantiam vel iemeritaiem (|uorumdam, qui non subacto examine^ hujus-

cardinalidin collegiiim atque in jirimis mense Februario Hodericus ipsius ncpos, qui postea

sermones ipsos in eadem capella nonluinquam proferre temerc praisumpserunt, facile l)osseni emergere, praeseniis Consiiiuiionis ediniodi
clo occurrere cupientcs, auctoritafc .Vpostolica,
ci

Poniificatum Alexandri VI sibi nomine indito gessit, cardinaliiim nuinero adji^ctiis est, cl diaconus S. Mcolai in Carcere TuUiano creatus, de
'

qua dignitate
Martii
:

ipsi collata

Dijiloma editum

kal.

ex litteris vero Pontificiis

emendes

AI-

ex certa

scientia

staluimus

ct

ordinamus,

|iiod

nuUus de
gradus,

coetero,

cujuscumque prseemicardina-

nciitiie,

ordiiiis vcl dignitatis existant,

fonsuin Ciaconium, (jui baiic creaiionem ad XIV kal. Octobris retulil, ni forlederiiu in pileo conferendo obscrvato locutus sit cmendandus
:

\i'ncral)ilil)us fratribus nostris S. R. E.


libiis
1

quoque duin
S. MariiB in

.lacobo j)rincipi Lusitano diaconiam


ait.

dumiaxai exceptis) sermonem


pricsumiit liabere, nisi
illiid

in

eadem

Porilcu collalam

Cicierum Jaco-

ai rllii

sibi a diclo

biis diacoiius S. Eusiacliii pileiini ciirdinalitium

lilio

fratre .Jacobo .Kgidii Ordiiiis 1'riedicatorum,

brevi

cum
vitic

immortiili corona commutiivit, cuni


ac volujitati casiitaiis siudium prEctu-

saciie tlieologia"

professore

moderno

et

pro

cnim
lisset,

Irmiiore existente*magistro sacri j)alatii, fuerit anlc commissum, ipseque scrnio ab eodem niii-

in ipso juvcntutis tlore, ex

seminis copia

phlegmone
'

correjilus obiit, ui refcrt

Duardus

examinaius, ei si gistro prffivisus, (i|)iis extiterit, ante correcius ei emendatus. ac siitliciens, ui iii conspectu llomani 1'ontiticis
accuratus,

Nonius genii acumine,


qui
<<

eum animi modesha,


ct

gravilate, in-

eruditione pra;stantissimum
:

et coniiiientissimuin fuisse celebrai addihjue

Inberi valeat, rcjintatus; illcvero, cui lioc coni-

missum

fuerii, ui prjcferiur,

neminem

possit

Cum omnis libidinis expers esset, ei in gravissimum morbum incidissei, a quo liberari jiosse
medici diccbant,
si

loco sui, sine ipsius magisiri peiita et habita licentia subrogarc. Magister autein j^riefaliis in

femincE accederet

magno

animo

et

niiijori

puritaie

rcspondit malle se

cujus humeris super hoc cura dicii 1'oniilicis reijuiescii, in hujusmodi sernionibus, ea quag ad intcgritaiem lidci ortbodoxic, salubritalem doctriiuv, ei

mori qiiam

pollui. ObiiiFloreniia}, ei ibi sepeli-

tur honorificentissime in Eede Sancti Miniaii . 72. Necdisparem gloriam relulere lioc temj)ore

omnium revocationem scandalorum


necnon ad
fasiidiosffi prolixilatis

j)erlineni,

mo-

inori

nonnulla! virguncula?, quiE prius etiam quain mortali sponso jungi maluerunt;

deramen
de se

diligcnter intcndiit. Si quis vero tantuin

ij^so

modi

bumiliter forle

piiesumcrct, ul corrcciionem liujusrecipere recusaret, ex

Lil).

X.\ix. liull.

p.

121.
i.

'

Duai

Jiis

Nonius

lie

veia

reg.

Porlugal. geneul. in Joan.

CALI,fSTr
()ii.iniiii

iri

ANXU.S
.(oaiiiios

'2.

riiKisTr 1456.

99
f|ii;r

iliH)
:

insijrnia

cxciiipla
aiiiii

allVrt

([iiam habiii

matri dicas,

me

geniiit, ut

oh

Mfier

'

Inucarii

Sunt iinam extra


(li(i'ct!sis

vix diio

clapsi,

(iiiod

ad

revcrciitiam Virginis bcnedictu,' [)auperibus eroget.

oppidiini

Coliimbariense

Et

ita visio
:

disparuit, ct sanctimonialis eviiiiiiii[iiam

liasilccnsis

Jii loco (iiiiWylc dicitiir in

gilavit

cumt[uc

de

virgiiie

[)riiis

castro, nohilis (|uidam ciim lcf^itima iixorc siia


iiij;enua residebat,

secundum
scd in

saeculuni (iiiidcin
filia iiiiica,

lioncslc convcrsantcs,
lialiuerunt, potius

(|iiam

vinum
(c

quacsisse

liumanam ^^loriam, vidcntur honorcm ,

iiiiam diet iiilra,

ncc cjustlem noliliani aiit [larentum haberet, eriibuit visionem alicui tliccre i[iue duni altcra nticte iterato vitlit, iit antea, et tunc com|iiiiicla cttiifessori siio fratri .lii.inni Woltfhardi, ([iiic [iia'cc|iil dixit, el il.i
aiitlisset mciitioiitMn ficri,
:

virf^inem pra^falam ciiidam iioliili iii conjiincm promiserunt, ct conlracliim (|iianliim polcrant
firinarunt^ lioc

aiiiuKC siibvenliim
(iclivit ".
tie

esl,

|)roiit
;

virgo

iii

visionc

dempto,
maliira

(|iiod sir^inis

iicmo

aii-

deliat qiKcrcre propositiim, (|iiod pliis (|ua(lani


enioliiri

\iidciilia
piilaliaiit

ad [iriorem instiliit.im creatis cardinalilms narr.ilioncm redcanius. 7;!. Devexo aiinti ciini adcsscl Advcntiis
tle liis

At

satis

([iiam
jiosse.

[icrsuasione

(ihristi

Salvatoris, seciinda cardin.iliiini crealio

PrsB|)arabantur igitur in vcstiiiiciilis cl in a|iparatu oinnia futuris necessaria niiptiis, et ordinaverant, (|iiod virgo die, (|iia
pr;esenlari debuit marito,
iii

XVI kal. .hmuarias excunte lioc anno; de t[iia lia-cS. Antoninus paiilo Alios t|uoi[iie iii scciintlo anno antc laiitlatus
a Callisto celebrata est
' :

'i

domum

nobilis vidinc ponerctiir, (|iKe

cujusdam consensum proSed


is

institiiit

t:ardinales

t|uint[iu!,

vitlelicet episco;

cnrarct
crelis

iiiimincntilius
irrisit
lia?c

niipliis.

(jui

in

[)um Pa|)iensem, JvOiigobardum (is erat.loannes Castcllio titulo S. Clementis decoratus), e|)isco-

cst

fraudis

commenta, cum

imellam, (|uam clcgerat, sibi miindam liabcre \oiuit: nam praecedentibus octo diebus antediem nu|itiarum condictarum virgo i;j;nara (raudis febri
corripitur, et lecto cwpit

Senensem de Senis oriiiiitliini; ( is fiiit [111111 /Eneas Sylvius, (|ui [irimo reminliatus [iresbyter S. Sabina', demiini Ponlifcx factus Piiis Ilappelest), arcliie[iisco[ium \ea[iolitanum (is diccbatur Raynaldus Pissicellus, ac presbyier

latus

decumbere,
est

dictiintiue

intendente
nostrte

se

morbo, vocatus
Columbaria

confessor

tit.

S. Ca!ciliffiest creatus),

episcopum ZamorenMella
;

portse in

frater Petrus, ut

sem tlominum Joannem de

(fjui

presb)-

confessiouem virginis audiret, sumptistjue Ec(desiasticis sacramentis aliis per suum pastorem, vitac interitiis virgini propinf|iiare vitlebatur. Volens autem mater puclla' amorem virgiQua>so nitatis in filia verius comprobare ait
:

terales titulos Sanclai Prisctc accepit); et


;

quem-

dani alium beneficiatiim clericum (is fuit Jacobus Tliebaldiis, qui titulo [iresbvtcrali S. Anastasia;

ornatus

est)

t[iiibus sextuni addit

Ciaco-

tc,

lilia charissima, in vt^atate tlicas jam pro\ima divino examini, cligisne |iotiiis mori, t|uam vivere et maritum alifiuem habere legitimum? l'otius moriar; (iui virgo responditcum gaiidio
:

nimirum Richardum Oliverium de Augio, Normannum, episcopum Constantiensem, cui tinius,


tuliis

Sancti-Euscbii datus

est.

Addit Felix ConCallisti

telorius

Joannem Ludovicuni Milanum


piir[iiira
tr.idit
:

ne[)otem cardinalitia
Ilis

ornatiim fuisse.

fjuo facto virgo

devotissimc vita functa


f|ua

est, ct

iii

conscnlaneji

(iobcliniis, ac dc

homini desponsata crastino, ea scilicet die, terreno prsesentari ad carnis copulam debiiit,
C.hristus

Sylviohfficaddit
qiie rex

<<i4*]neaiii

.Enca [mntiticcmSenensem
si;d

tjucm non im|)eiator


Ladislaiis
[irincipes

soluiii

eam

in

s[)onsam

sibi

cunctis flentibus vicinis et

dilectam clcgil, ct cognatis sepulta fnil


:

et

ciincti

Hungaria? quoferme (jermani

efflagitabant,

ciimf|ue intliimcntis [irtqniis t;xuta feralibus


diii dfdiuit,

iii-

natione
dotein,

Romanum,

Jacobum Feretranuni, Simoiiis Medici fralrem, et


sacer-

inventa cst teiiera virgo in genilnis

Uiccardum

Coiistanliiim, .Ndinianniciini

callos velut

camelus contraxisse duros. ex gct|iiia

niitlexionibus habitis in orationibiis crebris.

Veriini

niliil

cst

t)niiiit[iiat|iic,

vid

quem Carolus Francorum rex expetcbat; laiidata est horum creatio .Eneam vero iibi donatiim pilco rubco aiitlivit pojiuliis, mox fama
:

vix in

tum

dicta; viiginis

hac vita perfectum, paulo [lost apparnit i|)sa virgo

vita- exi-

exorta est successorem sibi creasse {^allislum


et

in

nocte

cuitlam valde flevota' sanctimoiiiali,


dis vocabatur, in

t[iia' (icrlrii-

monasterio de Subtilia, silo Columbariensc t)[)[)idiim. Vidit ista jiost se currentem t|iiaiiitlani virginem mortuam, t[iiain prius nunf|uam noverat, a ([iia cum t(ua'reret, ijuii' esset, res|ionilit: Defiincta ego suni |)ritlie defunctaAnna virgo de Wyler (ita castriini [)afris
intra

ingens tota Urbe hTtitia . Exlat atl .Eiicam Sylvium e[)iscopum Senensem Callisti Iti[)loma' .\V kal. Januarias exaratum, ([iio illiim tilulo
Ecclesia' Sancf;c

Sabina' exornavit,

ac Seneii-

sem
jussit.
<i

episcopatum
Callistiis,
etc.

conjunctiim
reciiiii

administrarc
(lis[)cnsa-

[ilenarie

inus, ut

cum

etiam postquam assumptioni, no-

vocabatiin

ct uiiiiis Kiicb.irislia' oblatione egeo, (|uam pcto milii cclcbiari oblineas a [iriorc fratrum Prfedicatoriim luiiicam autem mcliorcm.
:

minalioni,
|ira>liucris,

ct [niblic.itioiii liiijiisniodi

.isscnsiim ac Ecclesiam S. Sabiine iira^fatam iii

titulum pra?diclum habuerisac susceperis.etiam


Anl.

Joan. Nider formic.

I.

iv. c.

1.

Tii.

[1.

tit.

wii.

.-.

i.

III

piiiic

l.lli.

.V.

11.

100
canlinnlis pxistciis,
neas, et esse
i"t

('ALLIsri

III

ANM'S

3.
nalis

{HHISTI
Papicnsis

14")?.

Kcclcsiain S.

Saltiiia' lin-

'

(|iian(|iiain

non dcsnnt
Hrixia'

-,

(|iii

jiisniodi obtinciis, ct Scncnsis episco|uis |icrma-

minorcm miincrnm
Irislis

colloccnf.

vcro

is

debeas, ac cpiscopi Scncnsis et pastoris inibi nonn'nc, ilii^nitate cl officio fnnDatnm Ilomre apud S. Pclriim anno garis.
Mr.[ii.vi
,

casns accidit \ iil .Vnloniiis Visignanus bareticus immoitalitafcm anim.T, resurrectioncm mortnonim, i^aradisiim, iiiferos negans,
at(]uc

XV
)'.

jxal.

.laniiarii,

1'ontilicahis

nostri

exomologeses

et jcjniiia al) Ecclesia in-

aniio

II

7i.

Terra'
lioc

/liti/i/s

i/i

rcr/no

yeiijio/i/ano.

dicfa spcrncns in carccrc, inutato in


cini;ulo, yiilam sibi Ircgerif,
cxilii.

laquenm
iinproba

digno

vita

Ingenfes
tus

anno

Dccembris
fncre in

dic

mo-

hialns(juc

lcrrarnm

Nca|iolilano
millia al)>
,

rcgno, (|nil)us
sorpta

scxa-inta boininnm

,,,|,,^

^,^^

^^,

^.,

,;,,^,|

^,,

coinnRni.

IM.

ii.

i.

i.

-^

o|i|ircssa\(' pcriisse rcfert .lacobns cardi-

i.ih.

i\.

p.

is.i.

CALLISTI

III

ANNtJS

3.

CIIRISTI M57.

1.

Iiistnictam n Cci//isto r/assem non

iii

Tiir-

cas,

sed in insii/ani Cijprinn diricjenckun iiiraiit Pon/ificis nejw/es, cjtd in vincu/a conjiciiin/iir.

non dubifamus cx eoruin iiavihns opportiinum iinmepcllerc dilectos fllios .lanuenses (luos

rum

in

augmentum

classis

noslrae

missuros.

Anno cxcnrrcntis

scptimo ct iiuin^inagcsimo, Iiulictionc (luiiita, urgcre priora dc sacro bello gerendo pro amplificanda fide dclcii(lac|ue
sa^Mili

Postremo unum lioc etiam adjiciendum his litteris putamus, uf nepotes nostros, qui cum galeis eis coinmissis sub te milifant, circumspeaccurate commendamus . Et infra invadas hosfes, eorumque damnis el Strenue vexationibus tofo posse invigiles et anheles.
cfioni

fuffi
:

Maliumetica supcrstitione consilia Callislus non novanujuc classem, quam superiori destitit anno moliri cocpcrat, instruxit, de qiia ad Marchioricm Moiifisferrati ct I'Yanciscum Sfortiain
,

Dat. XXIX Martii yiCDi.vii,


tificii

duccin Iutc scripsit iio\am classcm, (jiiain noviter cmissuri suinus, ad quam nccessariis rcbns communiendam, cnin non snfliciant, quas uiidiqnu colligimus, pccunicc et clecmosyna-, statnimus dcnno tnum et aliorum Cbristianorum auxilium imi)ctrare . Quam classem, niox atquc appaMcdiolani
'

"

l'r;cparavi-

anno ii . Erant ii Ponnepofes Yitalis c Yillanova, Geraldus CaTiireas

mus aliam

slclverdius, cf Araiios, caiulain in

quos Callistiis ad explimilitarcm virfufem litteris

cohortalus cst '. Yerum ipsi liabenas sibi ad aMinculi aiictoritatcni immissas sccleia ob arbitrafi, non in Turcas \crterc impetus, sed ad
agitanda lafrocinia in
edicta Pontificis,
xari vcfucrat, ofi
(lui

lata

cst

in

(hicnfcin

vela solvcrc jussit,

ut

Cyprum ineurrere eontra Oricntales Christianos vellagilium


in

ostenduiil

A(iuileicnscm
liim

ad Ludo\ieum [(atriarcham cunulcmque cardinalem lcgahocannodatic -, (iiiibus adscripla cst dccilittcne

(luod
-.

vincula a
miniliniti

legato conjecfi fuere


2.

Ma/iornc/i </eiiuo
reijes.

iiiciirsiu/icni

nia Marlii dies,

(lucm

aliis
'

cidcin

littcris

ob

advcrsari roijaniur

Uuod autem ad Lu-

in^enfia
jussit:
c<

sociorum auxilia

rureas iinadere

sitanum regem

attinet,

de ejus adventu virlute-

Callistus, etc.

charissimum

in Christo filium

sum

Portugalli;e,

Kxpcctamus a die iii diciu nostrum Alfonregem illusfiem, (jui cum etc.

(|ue maximas spes conceperaf Ponfifex', ut conjuncto Cenuensium subsidiaria classe non modo

sua validissima elasse confra Turcas vcniri' dccrevif. Insupcr non desinimus sollieiliiic ct iin'

Cunstantinopolim expugiiaret, sed etiam Christiano imperio Syriaiu rcstilueret, cumque increhesccrct rumor, Mahometem II dcpelleiid;e

'

l.ili.

brev. p.

T(i.

.Kii.

Sjlv.

lip.

Lib.

ev.

Lib. brev. p. 4.

Ib.

p.

IV.

'

Ib.

|).

7(i.

p.

73.

Ai.i.isTi

III

.\yxrs

3.

CHRISTI

I'r57.

101
vellent (^lirisli.ini
jio-

prioris

^^''iiDiiiliiiii'

(-111111111111

inmiincraliilc* c"irriim-

iias, s])aliuin
]iuli,

dcdit,

(]iio si

pias coegiss(, ut in
peret,

Pannoniam itcrum
\icarius,

sese accingcrcnt, redituroriue Tiirco armati


:

magis oxperfatione Lusitani regis angi


cii']iil

occurerrent

sed quanlo magis indulget Deus,

;pstuarequc

|iii

ac

Silvcnscin

tanfo ncgligcnfiorcs siimiis ;ibufcnfes olio. Kcce


rcdit hoslis, ct

episcopum ursif ', ut .Vllonsiim ad expeditionem sacram conficicndani impelierel. Callistus, ctc. Tc scirc vrdumus. ut ciim semper iioliis expecfatis.^imus fuerit advcnfus
'<

ncmo

est qiii laboranti

Hungaria;
cat,

opcm

feral: et vercor ne llungaria

pcssum

ct iiobile illud

rcgniim Imstilis gladiiis cvcrfaf

(liiod si

[)cus fulcrit, cadit

murus

nostr;e reli-

charissimi in Ctiristo
ii.T
,

filii

nostri regis Portu^aiii'pciifino


[I;

gionis, ct itinere plano pcr Carnos et


lii

forum

.lu-

niinc

iii

taiifd

taiiniiic

fiirorc

in

Italiam Turcoriim liirm;e deciirrcnt.

Vd

liiijus

moiistri, (scilicct

.Malionictis

oniiicm

lia>c

accedif filioriiin dliin giitiernaloris llunga-

spem Dostram in diclo adventu positam esse etenim certiim est hostilcs copias Turcoriini, (juiP innumerabiles esse dicuntur. cf inreiiiuiiu
Hungariae
et
al)

rire

captura, qui per

regem
:

in arcc

lirchcnsi

cusfodiiintiir

(iiiikiuc

liis

Budensi denon ]iarvi


Vara;i(lliiic

iKiminis pra?lafiis

iiifcrcc|itii> est .Idaiiiics

impetum

aut

jam

faciunf,

aiit lirevi

diensis episcopus, feriuit^inc

;iiii>

|ilrris(|ue

facturse creduntur. nullo pacto mcliiis distrabi

nobilibus injecta vincula. liicom]icita est

incffpto cvcrti posse,


X

quam

si

celerifer

maritima expeditione Turcorum


lur.

terra; infesten-

Dat.
11

.\.prilis

MCDLVir, Pontiticafus nosfri


.Maio fucrc

anno
pcria

.
-,

Repetita

eadem mense

im-

can5a:sed verosimile est neccni comilis Cili;p hoc peperisse. Infeliccs Christiani, quos tanta ciTcitas cxagitat, ut ncc prcmenfibus hoslibus domesticadcponant odia. Surgaf igifur fua sercnitas, ct qiiod potuerit liuic ])criculo

atque Alfonsus Lusitanus Pontificiis


',

remedium
sublimifa-

adliortafionilius sollicitatus est


rei Cliristiaiia' sulivciiirct.
.3.

iit

periclitanfi

adhibcat.

(^a^fcri

]irinciiics

in fiiain

tcm cuucfi
in

fere

contonjucnf

ociilos,

cam

ipsani
est

Trepidatum

admodum

Pannonia
'

fuiss;

(liii(l(]iiid

egerit seculuri:

neque enim rex


jilus

nova? irruptionis a .Mahomefe faciendie metu,


lestatur .^^^ueas Sylvius in litteris

in
tis

orbe Christiauo, apud (|uem

auctorila-

ad Alfonsiim
datis,
ariiia

quam apud

te sit, qiii

regnorum

potenfia, rei

.Vragonum ct utriusque Sicilia' regem quibus eum rogat, ut in fanfo discrimine in Barbaros expediat.
" .Vlfonso
"

militaris peritia, cxpcrientia rcruin mulfariim,


et incredibili
]ies

antecellis dicta

sapientia ca;teros Europa? princiha?c per me ad tuam mansuetuDat.

.\ragonuin regi Sicili;e(|uc.


die, rex inclyte ac potcnlissimc,

(linein

sint.

Rom;e
'

die

vii

Aprilis

Hac ipsa

anno
(|iiam

.mcdlvii .

Irretitus

vesanis libidiiiibus

allalffi littera?

ex Hungaria

summuin

Pontificem

.\Ifonsus ad

pia

.Enea; consilia obsurduit, et

omnem(|ue curiam coiifiirbnriint. Kcfcrunt eniiii Maliometeni Turcorum doiiiinuin cum soldano .^gypti, cum Caramanno Ciliciae, cum Tartaro
ingentibus copiis, rursuni ad Huiigariam properare, Albam quod
Scyfliia> iiiito fo-dcrc. coactis
alii castrum Belgradum vocant) summis viribus obsessurum jamqiic iter accepisse nec dubium est, quin dicbus quindecim cum toto exercitii antc oppidum sese collocet. Ferunt quoqucju:

habehat [laratissimam classem immiftcre

medif ibatur non in Turcas, sed in Christianos. uimirum Genuenses, qui ideo a sacro bello nou
sine gravi rci Christiaii.i'
at

damno

retardati fiicre

de his

iiifcrius.

\. Uiingaria dissidiis intestinis afjitatnr ; exinde rnulto dolorc afpcitur Pontife.r. C;eleriim iioninauiex caiisa oCfusiis erat Huiigaris nov;eirrupfionisTurcicie terror, Mahomcles enim legah)

rasse euni, efiam


saiu

si .Asi;!"

lUMjorcm
rclro

[lartcin

amisHa'c
:

minitanti Turciam a Chrislianis ipsi cri]iiciidain.


si Hungariam atlcclarc [icrgerct, rcsiirinderaf -, Turciam sibi cura; non esse, modo Hungaria potirctur. Augebat eam suspicionem eiim(|ur' mctum ]iatere Barbaro occasionem (lebcll.inda;
,

audicrit,

noii

sesc

abitiiruin.

.Vlbenses legato Aposlolico scriluint pleni


:

quippe (|uibus sola spe.^ de c;elo est securi liomines Dei, (juin liumaiuim expeclent auxilium increduluin est mortale genus, neque illud (londeraf, qiiod scriptum cst iu sacris clo(|uiis Makdictus lionio qui confidit in homine. Sed miserandum illis est, si seinel divinilus liberati rursus pietafcm divinam tenlare verentur. Percussit de ctelo Deus lioc aiino
eniiii tain
:
:

melu neque

Panuoni;e,

cum

infestiiiis

motibus

fiuctiiaret,
rc^^-is

tum ob

ririci Cili;e comilis cjiisdcm(|iic

avunculi c;edem,tumob Ladishiiim ct Miitlhiam Huiiiadis filios iii vincula conjeclos quorum nnijor natu Ladislaus extreiiiosuii|)licio atJecfus
,

fuerat.

.Narrant
.

ex

Turcos: iic(]ue eiiim

humana

victoria

fiiif.

fjiMe

Thiirosius
su[)eriori

cf Roiiliiiius

pluribus .^^neas Svhius . '. iit nimiriim defuncto


(^ilia;

apud Albam parfa


rectorcf
:

est. \ oluit

experiri beusqtiid-

anno Joaniie Hiiniade, llricus

nara reges agerent, ca'terique populi Christiani


|irolligavit liosfes, occidif (]ui ferocio-

comes

illius capitalis liostis

Ladislauin rc!:cm

res videbantur, abstiilit

innumeiabiles macbi-

im|iulerit, ut P.iiinoiii;iin re[ieferel, Albam(|ue regalcm Turcica internecione celebraiissimam


'

Gobel.
Iiisl.

iu Coiiini. Hii

II.

Lib.

'

Lib. biev.
F,|i.

p. 82.

Ib. p. 'J6.

Ead.

p,i?.

'

y&l.

Sylv.

Boheiii.
'

c.

6(i.

67 et 68.
1.

i.

brev. p.

m.
1,

xi.

tu
59

'

sylv.

r.r.i.xvi.

et 60.

Tliiiros. CliroD. c.

58

bonfiri. Oec. 3.

viii. Cocl. hisl. Hn^s,

102
viserct. iirapfuisse

rAr.I.ISTI

III

ANNUS

3.

('HRISTI

I';i7.

tum

arci lluniatiis liiids, vcriaclniisisse rejiom


nisi

desidciio lenet, ut incredihili quadani ciiia urat

tosque ririci
excludi

oilia.

non

animum nostrum
cessaria iiobis

et si tameii facultates nostra'

quatuor militum

niillia,
:

|ialeretur

qua; adduxerat, oppido conjurationem pro(lcin


fuisse,

ad tantiim negotium non sufficiant, ciim vix nevita"

remaneaiit,

iiilclliget

fameii
ikui

cunK|ue in cerum contlatam colkuiuio a Ladislao ferro confossum arcano pressisse vero reuem alto pectore dolorem ex csde avunculi conceptum, eumque jure c;csum profcssum tum comitesLadislaum et Matthiam in fratres cooptasse, neque interfectum avunculum se ulturum jurasse imo ad pellendam omnem suspicionem donasse eos ]iur|)ureis vestibus. jussissecjue pullas exuere. quas oh paliis rentis Ihiniadis defuncti luctum jierebant autem lendciiiiis delinitos comites regem
in
; :
; ;

Hricum

muiidiis
verbis,

iiietfabile

desiderium
litteris

iiostriim

sed opere,

ac

nuntiis in uni-

versum declaratum.
tenfia nostra iion

Et

ciiiii

taufam moleiu ne-

qiieant nostri sutVerre humeri, etfiisa

omni

po-

cessamus seduHs hortationibus Ciiristianorum potentaluum auxilia implorare.


(i.

"

Classis iiosfra. ciijus augeiui;e et corro-

borandac coiitinue rationem habemus, jam maritimas Turcoruni terras infestat, multique

non
ga-

mediocribus
leatia nostra vigiis

terris

insulis

iiotita

est

et et

cum nonnuHis

aliis

navibus

na-

Budam usque

secutos

tum vero

Ulrici affines

jam ad ipsam classem cum

victiialibus,

suasisse vindicandam avunculi necem. nec illi ferendam filiorum Huniadis temeritatem, iiui facile re^Mo capiti moliri insidias ad sceptrum invadendum i)Ossent conditos itaque in car:

pecuniis, grano et aliis necessariis enavigavit.


C;eteras vero galeas.quas hic fabricari facimus,
(|iiam celerrime absolutas miltere

curamus.

et

de

liinc, et Sicilia, et

terris

nostris ac sanctae

cerem Ladislaum et .Mattliiam. ac de iis judibrevique latam ciariam actionem institutam


.

Homanse

Ecclesise, et etiam de

Marchia .\nconi-

tana mittere non cessamus, ut valide vexetur


perfidus Turcus, et recuperetur Constantinopolis
,

Ladislaumcapitis sententiam Mattliiam vero e carcere in vinculis remansisse, quem postea traductum ad solium Hungaricum dicetur inin
;

quam plurimum

ad cujus re iiperationem viscera vuluerantur.

nostra

ferius.

Adveniet insuper

cum vaHda

et

numerosa

luterea ubi hos captos ab Hungaro rege audivit Fontifex, Joanni cardinali S. Angeli le5.

classe sua charissimus in Christo filius noster

rex Portugalli;e illustris, qui ut certiores facti

gato

conceptum sacrum bellum


:

a se

dolorem
:

signiflcavit', inde

fuimus prima hujus mensis Aprilis cimnino

ilns-

retardari

imparem

se

illius

sem suam
classe

Aersus nos solvere decreverat


(|ui

cujiis

ferendfe moli uuiversos principes monere, ut repetiit conceptas spes de auxivires jungant
liaribus classibus Lusitana
et

cum

nostra uuita firmior erit [lotenfia ad

diverfeiuium vires hostis.

ciim pluribus locis


Et de Francia

Gallica

ac de-

iino teinpore lacessitus erit, necessario cogetiir

legatum ipsum ad concordiam inter Huno-aros conciliandam, vocandos ad crucis signa educendiim(|ue in Turcas exercitum fideles

mum

exercitum

suum

distrahere.

ad

minus xxx galeas, ut ex concordato super decima levanda omni anno nobiscum cum rege
Franci;r pleniiis est videre. Et de .\nglia iu brevi
scies,
et

jussit
M

incumbere. Joanni Card.


Dilecte
fili,

S.

Angeli.
etc.

Dritannia,
Si

salutem,
filii

Cum

litteris clia-

.\ragonum.
ret

ac Burgundia, et de rege singula scriberemus, non suffice-

rissimi in Christo
regis illustris, et

nostri Ladisiai

Hungaria;

respondere pararemus, (juas de susj^icione, t\ux de adventu sfevissimi ecce ad Turchi hostis habebatur. scripsistis
tuis
;

papyrus, Etiam ex Castella, etsi contra Cranatam charissimus in Chrisfo filius noster (^astellge et Legionis rex illustris nobiscum certo modo assistit. rtinam Veneti qui tam frigidi
,

nos venit nuntius


cjuas

cum

aliis litteris tuis et copiis,

sunt, comminationibiis nostris obauditis. nobis-

una cum

illis

misisti, ex

quibus tum de

cum

essent

Dux

.Mediolani bene optat, et


sibi

si

vi-

novitatibus. i\ux in regno illo factse sunt. tum de certiori adventu Turchi valde turbatum est

cariatum Lombardiae

cor nostrum. Dolemus ad animam de turbulentiis iHius regni, in quo cum maxima s|)es noslra expugnaudi inimicos fidei collocata sit,

concederet imperium. anno iirseterito et pra^senfe armigeut instamiis. ros misisset in numero competenti sed mittere,
;

et

non honorari per imperatorem velut ducem


sit ei

.Mediolani. forsitan qiiam


(iuis(iue. Si tu proficere

grave, consideret

sgerrime

ferimus, (juod domesticis dissensio-

posses ad hoc obtinen-

nibus a lam necessario succursu fides retrahatur. Tu vero (|uaiitum in te est, omnem adhibeas diligentiam, ut pax et unio stabiliatur in regno illo, vides enim quam sit necessarium.

dum, ad minus

tria vel

quatuor millia armato-

riim ab eo nobis instantibiis missi fuissent in sed subsidiiim Hungaronim contra Turchum
;

non deficiunt ministri permare etterram


debis gloriam Dei,
ufi in
illa

et vi-

Nos Deum continue precaniur. ut Cliristi fidelium cordibusgratiam intiiiuiaf. eosquc su^citct ad exterminium infideliiim. (|iut res taiitn iios
1

gloriosa victoria

miraculosiim visum
7.
"

extitit tofo

mundo.
iitafur solita

Tiia igitiir circumspecfio

diligentia, prudentia et industria, ut Hiingari ad


Lib.
1.

biev. p. SU.

terrestrc certanien se accingant, et in

occursum

(Ar.i.iSTi
ii.im Ai(li>ria

III

Axxrs
iiia-

3.

chri.sti
Dilecte

W^u
salutem,
clc.

i(i;3

hostiiim |)erganl
iiibiis (^st.

iii

illoriim

flli,

Cr.avi

(bdore alturba-

DeiJS

enim non

(lescrct

plubem suam.

quemolestiaanimus noster aflicilur exdiscordiis


ac luibiilentiis, quEB

sed mirabili virtute et potenlia insolentiam et crudelitatem hostium sii.i' sanctie rcligionis

bonorum omnium
illis

tnic coopcrantc in partibus


tiir, cl

vigere nunlian-

conrringct;
et alios

et cxcita

im|icratorcmet .Vlamaiinos,

ipsarum partiiim .nl tanluin inccndium cxtingnendiim. Subxentioncm, (iiiaiii tibi dcpiita^imus, statutis tcrminis eani facere noii (Uiiittemus, prout hactenus non omisimus, et proxi-

simus

de periculo iii (juod iui|)er cecidit chaiisin Christo Ulius noster Fredericus Roma-

noriim imperator semjier Augustus. Nec possuinus satis cxjilicarc conce|(tum dolorcm et moestitiam cx hac calamitate. Videmus enim eas
partes inlcstinis inccndiis arderc. iirincijics in

mis dicbus per l)anciim de Medicis tibi misimus tria millia ducatorum pro tempore, (|uo sumus usque ad mensem Septembris proximo futurum, <|uam quantitatem antc receptionem harum litteiarum fiimiter tenemus te liabere, ct ita se (d)ligavit fiobertus, cl ita deinceps semper facienius, et ulinam sangiiincm [iroprium nostrum simul cum Hungaris et aliis crucesignalis, expendere possemus scimiis enim non mereri martyrcm esse et volumus, (juod corjius illius servi iJei fratris Joannis de Capistrano sepelialiir
; :
:

domeslicam perniciem arma


auctores flrmamenta
Cliristiani
li.ec

cepisse,
et

quorum

fldei

proimgnacuia

nominis liabiti sunt. Omnis autcni contentio pro hoste est, qui longe acrior ad oiij^ugnalionem Christi lidelium insurget, ubi

vidcril illos inter se


sibi obslabant,

manum

conserere, qui soli

ne

suum maligiium

proiiosilum
F^x

conciilcandfe fidei cxcqui possel.

quo hoc
nostri et
niliiliim

eliam

malum

redundat. (juod
qiiid

omnes

reliquorum Christianorum conatus ad


rccidunt.
cultatibus
celeritate

forsilan in brevi crit apiid te ille

t^idelis

servus

Nam
et

juodest

iios in

tantis dilli-

Dei fraler Jacobus dc .Marchia, (]ui ibi esse sitit abunde. Et quis Catholicus ad tam laudabilem pugnam currcre ct interesse iion debet? " Sis forti animo, Dei athleta, quoniani lu
te, si fas est

omiiium rerum classem incredibili innumcrabili sumptu uno quasi

dicere, in

te,

nomine nostro

et

Sedis
> .

ct construxisse et iiiOriciitem misisse? contulerunt obnixa imi^lorationes, quid adhortationes, quid deniijue lachryma' nostrae

temjjore

<Juid

Apostolica-, (luicscit tota religio Christiana


infra
:

Et

])rofuerunt,

quibus universum jam Cliristianum

"

Et

si

quadam

desperatione perlidus

visis lilteris tuis, quod non curat de Turchia. sed liabcre Hungariam, (|uod alic-

Turcus utatur

si tliiiigaria, quu:' aditus et porta est Barbaris ad occujiandam Chrislianitatem, et Germania in cujiis opibus firmissimum

orbem commovimus,

num

est a re militari,

doleamus

multo magis

de captura seu delentione illoruin. quos rex HungarifP fccit de suis. Tempus non patitur tali-

bus uti. quia omne refjmim divtsiim, etc. labora ad unionem, pra-dica crucem, crucesigna, (]uia Dcus est nobiscum. Si viriliter jicr regem et suos, te mediantc. crucis inimico viriliter obvietur quod ut ita fiat pripcipimus et mandamus,
:

subsidium fidei cst, domesticis vexationibus quatiuntur? Profecto haec mala excruciant animum nostrum, et eis aliqua ratione occurrere ac mederi vellemiis. Scribimus super hec eidem
imperatori, archiduci et duci .\ustriaB necnon
regi Hungaria^ illustri, eosque, quanliim obnixc possumus, ad ])acem liortamiir, miltimus(jue ad

et

qui aliter sentit,

membrum

cst diaboli, ct ira

eos dilectum filium Georgium de Eajiide notarium nostrum qui pro concordia et unione
,

Dci supereum. Hegi scribimiiset canlinali Strigoniensi, ul videre potcris in copiis inclusis. .\d

eorumdem omnia

exi)eriatur.

.\ec

minus

cir-

cumspectionem tuam hortamur, ut

dilii'entis-

enim Htteras et per te dicenda eos remiltimus, paucis verbis utendo, et non veriticetur dictum Salomonis Vx rcrjiio, cui rex piier est, mulier, aut furiosus. Et de hoc satis, et avisa
tuas
:

simc studeas tanta scandala prohibere. teque his


dissensionibus sedandis virilitcr interponas. ex quo maximum honorcm et gloriam consequeris. Intelleximus te in regnum Bosnce parare

continue, uti nosfaciemus. Dat.etc. die x


MCDLVii, an.
8.
II

.\])rilis

Pacem

inter

rem
nas

conciliare nititur Callistus.


illas

regem Humjaris et imperatoPntter intesti-

Hungarorum

dissensiones,

vigcbat

adhuc bellum intcr Ladislaum et Fridericiim imperatorem, cui sedando Callistus legatum
dare o]ieram
jiissit
',

credimusque circumspectionem tuam optimo consilio id faccrc, sed cuin tantce turbationes in Hungaria et .\lamannia sint, vide et circumspice quid optimum factu sit nos cnim in tua singulari j^riidentia jilurimum confidimus. In faclo es el vidcs quid, qua ratione providendum sit. Superest, ut quod melius est
proficisci.
:

ciim

iiide

Turcaruin augetepc-

cxequaris,

ct

nos continue
:

dc occurrentibus

rcntur animi ad

fannoniam invadendam,

certiorcs reddas

rent caeteri Christiani principes, ac Pontificii in Oriente conatus debiiitarentur, (]uo argumento

est in suspenso nostra, et in horas satagit audire. qua; fiant. Dat. etc. die xxiv .Maii McnLvii ...

semper enim

mens

hs

scriptae littera;

Cardinaii S. Angeli legato, etc.

9. Incruduere adeo inter Fridericum ct Ladislaum odia, ut Fridcrici vitae comparafje insidia; fuerint, Quare maximi motus iu Pannonia

'

Lib.

1.

brev. p. 94.

Germauiaquc suut

excitati,

de quibus Callislus

t)'l

CAI.I.ISTr

III

ANNUS
le-

3.

CH KISTI
:

1'lf)7.

in

lilt(M'is

ad Alaniim cardiiialeni in
queriliir
'
:

(iailiis

insidi;e niilii
est,

iKcreditas

mca

galiini iia

<'

Inlellexiniu^,

non sine

coactus
:

sum

ariiia

iii periculo posita pro (letensione capes-

sunimo nioerore, insentes discordias et dissensiones in Hiin^aiia et Alemannia siilxirlas esse,


ex (|uilius tanti
iiiter iniiiciiies illaiiiiii

sere

invitus

pugno cum sangnine meo. Possiais, niliil iiiliciamiir


sit
:

bile est

quod

age sint vera


caus;i
;

pai-tium

qu;e refers omnia,


sitas

juslissima
Cbristi

tiia

;il

motus

excitali sniit, nt (|uod tjuasi alMnninabile


(llirislo

justius est pro Cbristo piigiiare, et


est liBereditatem
:

est, cliarissimiis in

lilius

nusier Frede-

major neces(|uam tuam desi

ricns liiunanoiiim im|)eiator seinper Aumistus


iii

f(mdere

si

tua perit, est adiiuc ubi salveris;

discrimen

caititis

addnctus
iiitulil,

sit. 01) structas

ila(|ue sibi insidias

\alde iratus Fridericus bel-

liim

atrox Ladislao

ambobus cruore
(jua'

llaiiiiiiaque

atque Auslria ab ad fffdata est


:

quod tamen nullo pacto futurum putamus, et tuam liyeredilatem perire 0|iortet, et Cbristian;L' reipublica; fundamenta
])erit Cliristi luereditas,

corruere. Cogila igitur de


jirius, et ni;ijora

communi
:

peiiciiln
exquirit(^i
qiiaiitiini

loUenda niala
iii

1'ontilex

eumdem

Frideri-

cuni flectere ad

daque

pacem redintegrandam, xertenTurcasarma liis precibus conalus est


:

oimies vias,

minoribus aiitepone quibus cum patrnele luo


t;iiitum (lilcclioiie
illi

sanguine juiigeris,
qu;E per alios
aetati

el ;itleclu

Cbarissimo in Cliristo lilio Komanorum semper Augusto. Uuia discordia vestra tanto magis nos anf^it, quanto niayisCbristiance reipublic;cdamnum resultat, serenitatem tuani rogamus, ut anle tuos (oculos) ponas primum cum (|uo contendis, et ubi conlendis; (|uia cuin carne tua, cum sanguine tuo, cum Iratre tuo, el in domo
iniperatori
tna, in agris

sincero copuleris, nec

impules quoquomodo
.

tenera; suggeruntur

His

addit;e nov;c preces, ut

cum Ludovicus

Bavariae

dux

in

ferat,

Austriam pro puce iiistauranda se coneoque etiam Apostolicce Sedis legatus

profeclurus putelur, concorui;e animumaccomraodet, deque jure suo iionniliil decedat, nuijora enim illi tributum iri a Deo educat e Gcrmania
:

paternis,

iii

luereditate avita bel-

una cum

aliis

principibus crucesignatas acies,


Ladislai
copiis,

lum
est,

geris, in quo nec perdere nec vincere tutum considera quod tu, imperator, es advocatus

jungatque

cum

ac Grscos c

servitute Turcica vindicet, et Constantinopolim

Ecclesi;e, protcctor tidei Catliolic;i},

primus qui

turpiter ainissam ingenti gloria recuperet. Dat.


etc. pridie kal.

arma pro defensione


debeas.

religionis nostr;e iuduere

Septembris, aiino mcdlvii

Considera quod tu ille es, in quem omnium Clirislianorum oculi conjecli sunt. Qui si, quemadmodum libi ex ollicio incumbit, adversus inipiam Turcorum gentem arma promoveris, universos ferme reges ac principes, ut te sequantur, provocabis, labantemque rem Cliristianam magnifice sublevabis sin vero domi manseris, aliis occupatus curis, nemo erit qui bellum Cbristi gerere velit^ erisque tu ipse c;uisa cur nostro tempore lides Catliolica neglig;itur.
:

10.

Ladislaus fcedus jungit

Admonitus ' jiarwnpit. riter Ladislaus, ut omisso Austriacobello fojdus sanciret cum Friderico, et Hungaria? regno, cuet inducias Turcicas

cum

Friderico

jus abjecisse

curam

videbatur, consuleret

Callislus, etc. Tibi

non minor cura

esse

debet ad liostes fidei propulsaiuios, et maximc Turcas, qui regno tuo Hungari;^! latissimo et

quondam

ttorentissimo

uon solum

vicini sunt,
noii
:

illique molestias in dies inferunt,

sedetiam

Intellexisti qu;c'
,

leccrunt Tuiclii superio,

parvas ejus provincias sibi usurp;iverunt

doin

ribus annis

ut Constanlinopolim

(Jrientalis

lemus

certe

et

angimur vebementer, cum

imperii caput ac totius Cr;cciff columen, invaserunt, ut urbes quamplurimas incendernnt, ut

dies ex illo regno Clirislianos capi et in Barba-

Cbrislianum sanguinem etluderunt, ut altaria everterunt, ut sanclorum reliquias canibus objecerunt, ut imagines Dei nostri gloriosseque
matris ejus aut lanceis effoderunt, aut sputis lutoque delurparunt. Scis quae nunc cogitant,
qu;e parant, qu;e moliunlur
:

ricam deduci captivit;iteni accipimus, miramurque te non m;ijori studio teneri pro defensioiie ipsius regni, quam vidcmus; qui, dum in Austria

cum

patruele tuo coiitendis, prttfati regni

curam postposuissevideris, tanquam plusdoleas


tibi per Christianos villam auferri, quam per Turcas una provincia surripiatur. Certe illud palam est quod, cum tu et dictus impera-

unam

nullum

illis

stu-

si

ilium ardentius, nullacura propensiorest, quani ut ea agant, per qua; possint Cbristianam gen-

tor invicem discordes estis, et 'domeslico


impliciti,

bello

tem funditus perderc viucula, Aerbera, neces lidelibus omnibus comminantur. Prope est eorum gladius, ct adesse festinant tempora; et tu
:

interim ac palruelis tuus arma, qu;e merito in liostes fidei verlerentur, contra subditos et vasallos vestros excrcetis.
Dices fortasse quievissem, nisi me magna necessitas inipulisset sed parattc fuerunt
: :

Hungaria, sed tota vere Cbristianitas in periculoponitur; iiam quomodo Gallici ct Hispani vel Anglici contra Turcas exercitum ducere curabunt in remotis agentes,
soluiii

non

quando
tare

vos, qui prope estis, et

quorum

potis-

sinie res agitur, intervos dissidentes niliil cogi-

videmiui super his, qu;c Turcarum pertida gens adversus Christianos in dies molitur? Dat.
'

LiIj.

1.

brev. p. 94.

Afferunliir cjiis

lit.

a Cocl.

liisl.

lliiss. J.

XI.

'

rAi.r.rsTi

m AWfs
',

;?.

'rrrusTF

I'i,')7.

10.T

olc. ' Pariiit

Pnntifioi

Ladislaiis ac logatioii(>m

iiori

iii

(riicis

sNinholo fidolihiis conforoiuhi,

ot

ad Fridoriciiiii \>to jamqiie de formula fiRderis piBne conventiini erat, cum Ladisiaum mors ino|iina alistiilit. Hoitatus erat jani ante incuiite aiiiio

jjaci' coiiliciiMida decri;\il

sacris concionihiis hahendis siucodcrot. (juem

Ladislao regi subjectis

commendavit
riirciis

litteris

'.

addil.i iidhorliitioiie ut viri^s in

offunde-

eiimdem

ret^^em

Pontifex,

iit

exercittim in expeditionem adversus

Turcas educeret, ac partas a lef;ato Poiilitici; classis praGfccto victorias ad ilium magis con-

ret, iidjuiictiique s|)oiisioiie divinum oi atque Apostolicum pncsidiumin proferendoChristiano cultii mim([Uiim dofutiiriim.
<i

Uogi llungiiriio.

lirmandum
<<

significaret

*.

Callistus, etc.

riim

aiiiii

\d xxix Decemliris, fnimisii[)erioris),accepimiis litteias a dasse

in Cliristo flli, salutem, etc. Ciim omnis nostra cogitalio et omne consiliiuii ad o|)Us sanctissimii! ex|)editionis in Turchos ot

Charissime

quemadmodum tres insulas Turcorum expugnasset, et ad ohedientiam sancliP ifiatris KcclesicB reduxisset, scilicet Mitileniim, Taxiim,
nostra,
et

impeditionem infidelium concitata


lioras crescat siilutaris ciira in

siiit,

et

iii

cordo

iiostro, noii
|)er

dosistimus omiiia tentaro


incredibile desiderium

et

aggredi,

qua-

Staliminum, quae conficiunt cir^a lx millia

animarum.Videsigifiir, potefitissime rex, (pianta iiobis auxiiia prtestet omnipoteus Deus, vides intideles ipsos ante et retro profligatos, exterritre[)idationem compulsos, vides dexteram gloriosissimi .Jesii Cliristi nos ad delendam perditissimam gentem convocare.
tos,

nostrum fcliciter exequi viiloamus. Qua' hactenus egerimus ad reprimendiim furorem immanissimi liostis superfiuuni

[lutamus serenitati tuse replicare

cui

et in

magnam

I*ersevera igilur,

fili

cliarissime, ut in victoria

notissimum csse scimus quanta in difficultato reriim classem instruxerimus, legatum ciim oa in Orientcm miserimus, omni denique rationi! Christianum orbem ad succurrendum labenti
fidoi,

nol)is cceiitus uiidecuni(|ue data,

ut

quod

reli-

(juum est damnatissimEe gentis cum adjiitorio vivificae crucis conteramus, etc. (Vetat inducias iniri). Dat. die secunda .lanuarii siCDLVii, Poiitilicatus iioslri anno secimdo . 11. Conlirmatus a I*oiitifice Ladislaus Maho-

tum inaxime coiiticommoverimus, quorum regiuim fuum non fuit ex[)ers, cum
legatis et nuntiis,

tum

nuis

litteris et

obsecrafionilius

contiiuio
(jUcO

metem
pulit,

inducias cum Ilungaris llagilantem requocirca Ladislaum ipsum commendavit


'

ibi nostrum legatum teneamus ob non remollitus est animus iioster, iino magis ac magis inllammatus est, nec quiescere poterit qiioad voti compos oppressum senserit im|iiiim Turcorum tyrannum, et fidei sacro:

Callistus in lilteris ad cardinalem Strigonien-

sanctai, extinctis infidelium conatibus,

pacem
in

et

sem

ApostolicEe Sedis legatum dalis


Callistus,
etc.

quietem restitutam. Haec cura stabilem


nostra sedem sihi

mente

Certe optimiim fnit consi-

lium,

nam cum omnes Cliristiani potentatus illius regni et nationis HungarictK firnuim quoddam
[ircesidium fidei Catliolicie habeant,
si

dam

fecit, hapret([ue stimulus quiigneus nostris sensibus, qui inde avelli

numquam
rimiis. A

paululiim
Christi

a solita constantia

titubassent
lidelium,

regnum profecto omnes

i[)suiii

declinasset,

poterit, quousque vitales auras duxequoniam saepe vidimus inefficaces esse omnes humanos conatus, iiisi divino brachio

et

animi

(|ui

assiduis hortationihus nostris ca-

dirigantur; ex[)ertique suinus, quid superiore aniio valuerint saiicta' orafioiies, ([uas ad Doiim

luerunt, et in suhsidium (ihristiaiue reiigionis

accensi suut, omniiio relrixissent.


dit

Ad hoc
|)acis

accepotit

quod

im[)ius lioslis

non

stiidio

nos liic fecimus, et [)er uiiivorsum tieri ordinavimus, ojitinuim cxistimamus mortalibus armis divina adjungere subsidia.
i:!.

iiiducias,

sed

suain

()[i|)ortiinitatem

insidiosa

En

igitiir

misimus

istuc dilectum filium

fcederis oblatione ca[)tata, ut iin|)rovisQs et

im-

fratrem

Jacobum de Marchia Ordinis Minorum

paratos Christianos aggrediatiir. Ahsit

igitiir, iit

lam damiiosa treuga


12.
yy.

tiat.

Dat.

x Ajirilis aniio
ii

dentissimuin, cujiis
vitie,

professorem, S(!rviim Doi, ct militem Christi artuiii doctrina ot sanctimoniii


tiim

MCDLVii, Pontificatus nostri

anno

fervoro

et

charitate recreabuntur

Jacobiis Picens B. Joanin Cnpistrmicnsi

aiiimi

Christi

fididiiim.

Nam cum

sii[)oriore
sihi

suffectus. Ha;c Caliislus, qui iiuredihili riircici

delendi
est

imperii

et

MahumeticiC superstitionis
|)rofessiis(|ii(!
'

acerha (jiiidom, sed gloriosa vobis eri[)uerit fratrem Joaimom do


aniio

mors,

(;a[)istraiio,

exscindeiuhe desidcrio tlagrahat,

hic erit

sanctorum opcruin
succcssor, qui

illius

et

gloriosi

nuin([uam se, donec vita su[)eresset, a (h^fciidenda Chrisli causa, religione neiiuo am|)liticanda delecturum ac B. Jacohum Picentom Minorilam sanctitate et miraculis illustrom
,

lahoris

divino exustus fervore


(jiiam

charitiitis

aiiimam siiam

Doo

dicavit, coii-

stantor exiionoro

[)araliis

adcrit.

Eidom

fralri

atque ad martyrii |)alniam as|)irantem

in

lliiii-

Jacobo confirmavimus omnes Bullas, quas dudiim folicis rec.ordiitioiiis Eugonius pricdocessor
nostcr
oi

gariam
'

iiiisit,

ut

15.

.loaiinis
c.
2

Ca[)istranensis imi-

concesserat,
est,

dum iilias

contra luereticos

profectus
Mn.
Sylv.
Iiisl.

aliisque faciiltatibus

eum

miinivi-

Bohein.
1.

cl
*

Cod.
Ih. p.

hist. IIiiss.

82.

XI.
|>.

(i9.

Card. P.ipien.
1.

Lih.

Iiicv.

p.

iiii.

X.

1.

vr.
^

r.ommfinl.
[).

11).

81.
'

Ib.

91

Lib.

I.

hrev. p.

!)1.

Ann.

TOMUS

X.XIX.

lUYN.

li

lOG
imis. (|iialcmis lionoirm
Iionoreiii

CAI.LIST[
Itci.

ITI

ANXrs
liiiei.

3.

CHRISTI

l/ir)7.

aiiiiineiitum

lalis vitte luiiien reli(|uit.O

imbecillem bumansc

nostinni

et

Apostolicii' Scdis
,

anima-

iiatunE couditionein

quibus (^liristi runique salutem concernunl tideles inducere j)ossit ad sanctam miiitiam crucis capessendani. Superest ut tua serenitas \iruni istum, cujus ndveiitnm tilii cliarum fore non dubitanuis,

riam:
iiuir.

mortalem glohoniinum mentes Ouid jactaquid extollimur, quid est qnod digiiitates,
!

(J

inaiieiu

(1

coecas

o|ies, potentiani.
llis

tantopere tlagitamiis iierpetuo?

frui

cui

datum? Ladislaus uobilissimus

commcndalum
iii

iii

tnnnibns

snsciiiiat, eiqiic

faveat opporlune.
deniidi

Cum autem tempus


el

instet pro-

adolescens duodeviginti natns annos, iii ipso ietatis tlore, in ipso gloriic culmine, tot regnis, tot gentil)us imperans, deliciis atque opibus aftluens, inter tot auxiliantium luaiius, iiitra sex
et triginta

bostem, liortamnr screnitatem tuani,

inchtum certamen totis viutsc ad di\innm spemque concipiat certissimani ribus accingat, tnturum ut Dominus omnipotens non minorein
victoriam dc liarliaris i)opulo suo praistet boc

tinctus cst. Ipsius porro

horas postquani aigrotare ccepit, exmors eo Cliristiana' rei funestior extitit, quo Carolum Francoruni regeni, contracta ea affluitate, Turcicam expedirefert

anno,

quam

superiore concessit.
><.

Datum,

etc.

tionem meditatum

auctor

additque

.loaii-

die xvii .Maii mcdi.vh

Commendavit quoqne
'

neni e Lusitanica stirpe, qui regnandi spe Caro-

euindem .lacobum .loaniii Carvajal le^ato Apostolico, lum Hun^ariiT ac Hobeniia? episcopis
-

lam futuram Cypri reginam duxerat,


1(>.

obiisse.

illnnique ainplissimis mandatis et pra'rO!.;ativis iiistnixit '\ ut Hnntiaros et Bobemos in sacra

arina

concitaret, ac rcligionis

splendoreni ab
iu pristinam glo-

Cyeterum de Ladislai religione et pio obitu consentanea tradit Jacobus cardinalis Papiensis ', quam contigisse xxiii IVovembris die confirmantiuieilluiuboc anno. refert Coclanis :

lisereticis Hussitis

obscuratum
*.

iioii

insequenti, ut vult Tluirosius


'

'\

defunctum

riam restitueret

Missus etiani

eaindem ob

liltera?

boc eodem anno exeunte Viennae exa-

causain fuit Henriciis Hovarella tlieologns quiestorPontiliciorumcensuum,acBoliemi;e, Silesite MoraviBeque principibus commendatus ^
14.

Ad coinponendas easdem religionis nesta. controversias decrevisse Ladislaum ad i*ontifi-

LadisJai morx pin,

si:d rei Cliristia/hv

fu-

Plures autem in eani seiitentiiun abiere, Georgium Podiebratium et Rockyzanam Hussitarum haereseos antesignanos violentam illi inorverebantur eiiim, nt teni veneno conscivisse Sxlvius iiidicat, ne Ladislaus, qui semper auimn
rata'.
:

reque ipsa ab hgeresi


tibus

abborruerat, concurrenCatliolicis principibus,

cem insignem legalionein .Eneas Sylvius " et ' Coclffius referunt quu teinpore etiani oratores ad Carolum VII Francornni regem ad Margaritam sed illius riliam sibi jungendani tlioro legavit
:

nupfiarum specie

bierelicos Boliemia loUeret.

Agunt

plurilnis de
",

Ladislai morte preeter .^sneam Sylviuni Tburosius


*,

de quo paulo ante memoravi. Bonfinius


et alii.

ut

bumanarum

reruni suinina inconstantia et


Ladislaus, idein Hungari

vitrea fcelicitas est,

ac Bohemiic rex, qui ad sunimas spes pnbescebat, repente obiit decubuit cuim seger " lioris
;

tantum triginla se.v niedicorum reinedia


sentiret,
aniniffl

vel

septein.

Cum
ad

vero

is

a mali ferocia eludi per-

abjecta

corporis

cura,

salutem

enLxe incubuit, ac plurima in eo pietatis signa e.\tremo illo vit;e lempore in eo emicuisse, refert /Eneas Sylvius ' 15. Intromissis, inquit, sacerdotibus de
:

Xec pi\Ttereundum silentio tempora refossum Ladislai corpus corru|)tionis immune repertum non sine insigni adeptse felicitatis ffterna' argumento et quamvis Thurosius " innuaf illuni divino judicio percussum, ob Ladislaum Huniadis filium connon deetiii jiisjurandum affectum supplicio, qua? niortem Ciliae rant tamen justse causse comitis vindicandam suaderent. l't porro HunDubravius ^
post evoluta plura
: ,

Cbrisliano more sacuratione aninuB actum exbibita rex ornamenta sua Pragensi cramenta
:

gariae Boheinicieque regna atque Austria conjuncta iii Ladislao, divulsa fuerint, proxiino dicetur anno nuuc inlermissum de bello Turcico
:

sermonem

Ecclesia- legavit, jussitque crines in auri

modiim
:

fulgeutes, ne
id

qua superesset

vanitas, amputari

repelituri, ex Hungaricis rebus ad Bosuenses digredimur. 17. Bosnia! rex ad aacnnn delhini se accingit,
qiteni Callixtus tuni legatis etlitteris stimulat, titm

ministri causas

mors

nectentes neglexere.

Ubi anima a^gra amplius demorari non potuit. sacram candelam petiit, eainque manu prebenintuens Salvatoris imagiuem cruciflxi Orationem Dominicam dicere orsns, ad fiiiein usque perduxit; pronunliatisque nltimis ^erliis.
dit,

decuniis anipUssimis adjiivat.


sn;t!

Imperabat Bo-

Steplianus

Thomas

rex jaiu ante

Romanae

et

Ecclesia} ritu et fide conjunctus. qui ex parta ah

Sedlibera nos a malo. iiibil amplius locutus, non extrema pati, sed quietem arriiiere \isus, umr1

Hungaris victoria confirmatus, acce|)tas jam ante Tnrcis clades ulcisci. atqiie amissa repetere decrevit, misitque Nicolaum e Sibinico Minori;i

tam ad Pontificem,

ut pia de conficienda a se

Lib.

1.

brev. p. 92.

Lib. XIII. p. 2B8.


I.

hist. Hii?5.

XI.

.\i.

Ib.

^ Ib.

p. 91.

c.

Ead. p,ig.

Papien. Com.
c.

8 .'Eii.

Sylv. bisl.
lit.

Bohem.
apud

69.

c.

"

Cocl.
:i24.

Chron.
hist.
8

C2.

1.

vi.

^ ^

Cocl. hist. Hiiss.

1.

xi.

'

E.xt.
I.

ea dc re

.ii.

Sylv.

nii.ii.

Bohem.
Duhrav.

c.
I.

et ex eod.

apud Cocl.

'

.*:n.

Sylv. bisl. Buiieni.

70.

Thuros. Thuros. xxix.


"1.

Ext. apud .En. Sylv. iium. 324.


c.


I.

'

Tliuios.

.V.n.
iii.

Sylv.

62.
rer.

"

Bonlin.
I.

dec. 8.

Bohem.

ii.

CALLISXr

[II

ANNUS

3.

(iiRrsTl
tc
,

IA57.

107

sacra expeditioiic cdiisilia oxpnncrct, posceret-

oinnia pcr
gnosciniiis

gesta priKlentcr et accurate reco-

que crucem, ac triuinpiiaic

ejiis vexilliiin

Apo-

stolica sacratiiin prcce iu fidei liostes attollen-

(ninmcndamus (|uoquc circumspcclionem tiiain, et animi constantiam ac bo-

dum

milti.Excepitheiiii;iie le^sationem Callistus,


iielli

ciipidum liisce cotiortaticnitnis veliementiiis accendit Callislus, elc. .\(1 perditionem et persecutionem perditissimorum lioslium vivificiE crucis
iegem(|iie ipsiim sacri
'
:

dum Christi Dei nostri negofiiim nec labore frangitur nec timore dejicitur. iicqiic |)criculo iillo a sancto proposito detinetur multa tibi dcbet Apostolica Sedes; et quidem pro singiilari virtute tua proque gravibus
nitatem, qu;e
agit,
:

regium
ligamus
et

istiim aiiimiim

tiiiiin tnlis
rciii el
ttia
iii

viribus cniisi

vertere adnitaris, ad fiiiain


te

satis intel-

labnribtis (|iios pcriiessiis es, sciinus nos pluriiiiiiin libi obligatos, conabiinui(|ue, vitacomite,

inclinatuni prn
ic

Deum

pietatc

bonitate rcgia, reducimus tainen ad mcino-

riain

quod

iii

iiiilla

dariorem

faiiiiim,
tilii

aiil

inagis

celebre

nomcii vendicare

pnteris,

pru tuis mcritis |)crsonain tuani hnnorarc nunc nccesse est utperseveres in sanctn opere, pcisnnainque tuam alaborecffipto non retrahas, sc.l pro tua excellenti prudentia in his continues,
:

laincii

(|uam pro fidc Ctiristi adversiis pcrfidos liostes virililcr pugnare, ct pro cxaltationc fjdei orthodoxee facultates tuas exponere. De cruce autem,
auxilio,

qiia;

salus Ecclesia; ex
20.

te

dcposcit. Dat. etc.

ac vcxilln criiciai;e a iinbis

tibi daiidn,

S.

\ohinius (jiiod ciim dilecfo lilio nosfrn .JnaiiiK! Angcli diacono cardinale A. S. L. colloqua:

vana verborum lenocinia, sed vercTB laudes optime quippe Joannes Carvajal crat meritus dc re Clirisfiana, prn qiia augenda iitilli parcebat labori, flnrcbatquc opinione
fiiere hsec
:

Xon

ris

eideni ciiim scribimiis, ut celsiludini tiuc

ca aiiclnrilatc nostra conccdat, quiC et lionorem

nostrum concernunt,
istius rcgni tui

et dignilati et toti natricB

gesseratvero adeo strenue rem cum Bosnai regc, ut religiosam in Tiircas inilitiani fuerit professus, de qiin Callistiis est cidem regi gratulatus hisce litteris
sanctilatis
;
' :

conducant. Dat. die xxiii Aprilis jiCDLVii ". Extant ea de rc ad .Inannein Carvajal cardinalem S. Angeli littera! -, ut Stephanuin Thomam ad suscepta perficienda consilia indiicerct, afque ab eo petitis asscntiretiir. 18. Repelila eadein mandata fuere, cum in ea menfe confirmatus vcctigal Tiircfc pendere denegasset, misissetque Britium Pannonem et Demetriiim Maccdonem Minoritas ad Apostolicam Sedem, qui iteruni jirEeferendam in Turcas

Callistus, etc. Intelleximus

tuam

celsitu-

dinem advcrsus
lirincipiiim
iii

pcrfidos Christi linstcs Turcos continiio belliim gerere, ac dispositam esse ad

mcnsis Scptembris
ct

|)roxiiiio fiiliiri

campiiiii

castra

cnnfra prffidictos cxirc.


fili,

Laudanius, cliarissime

fute excellentiaj fer-

vorem fidei, ac animi magnitudinem, hortamurque ut in proposito persistere ac persevcrarc velis nam aderittibi adjutor Deus exercituum,
:

cui

crucem

flagitarent, ac

regium erga

Komanam

Ecclesiam studiiim exponerent; di; iis enim lucc habet Callistus in litteris ad euindem .loannem legatum cardinalem scriptis ^ " Callistus, etc. Multa nobis rctulerunt de fide et devotione ipsiiis regis erga nos et religionem Christianam, et de oplimo et laudabili proposito sna? scrcnifatis prodeundi viiiiitcr iii Turcos et expugnationem coruin pessima' iiatio:

et nos prn necessariam afferemus . Nnnnullisque interjectis, quibus addidit e Dal,

nulla esse

poterit resistenfia

posse

opem

in cunctis

niatia crucesignatas copias et

anrum

subsidia-

rium

decumis sacerdotiorum redactum sub missum iri, subjicif Exurge igilur, miles
e
:

Christi, et in

Barbaros viriliter pugna, de(|uibus stragem videbis, victoriam (danfc Domino) gloriosissimam rcportabis, iiec vclis kal. Septeinbris expcctare, quin potiiis debebis quampri-

nis, et

quod jam
:

ipse rex desiit pendere tribuipsi

mum
in

Dci et iiostro auxilio et nostra benedictionc


|iroperarc.
Dat.

tum, qund hactcniis


consuevit

tyranno Tiircnnim darc


iideiii

(>dii(ti(uie excrcifiis
III
..

IV kal.

iiitcr alia

autcin

Iraircs

cum

Aiigiisli aiiiio

Uuod ad Dalmatia' decumas


-',

maxima

instantia a nobis postularunt iiominc


siia>

attinct

promissas Bosnensi

dicti regis, ut

celsitudini signuni vivifica'


et

ilhc ipsi

regi, fuere quidein conccssa^ ainplissimo Diploinatc rn-

cnncedere vexilliiin Sedis Apostolica", sub quo militiam lianc divicrucis mittcre vellenius,

nam obire affectat. Bosnam .loannes, ac bello cum Stephano

Dat. etc. Contulit sc in plura de gerendo in Turcas rege constituit magna sapientia; laiide, de quibus Pontifex illuin liac commendatione ornavit in litferis xvi Octobris ad ipsnm missis

dux Venetiarum, iit eas illi Iribuerct, tum e Dalmatia crucis symbolo insignitas copias siibmittcret, cumque dux ipsc vereretur Turcas
galusqiic
in sc asperarc,
taret,
si

aiixilia cniitra ipsos

supp(;di-

hunc

illi

metum
'
:

est sic

inquiens

Callistus excutere nisus Considcra, dilccte fili, quarc


ct ferribilc,

iinmeii Turchi
est

tam famatuin

niinc

19.

Callistiis,

etc.
,

seris in

regno Bosna;

Intelleximus qiuT geslaudanius opera fua et

annus, gloriosa victoria per nos procurata fere exinanituni, et credas nobis, Spiritu sancfo
flanfc, tibi ct aliis Ii.tc

loquimur
Veneti,

. Is

erat Fraii-

cisciis
'

Koscarus,

quem

cum
UO.

sciiio adiiio-

Lib.
lil.

I.

brev. p. 91.
.11.

KhJ. pag.
;j:>9.

'

III.

[1.

lUi.

Ext.
'

es

apud

^ylv. nuiii.

Lib.

1.

biev. p. 112.

-'

Lib.

.\iii.

p.

'

Ibid.

108

CALLISTI

III

ANNUS
impa-

3.

CHRISTI rio7.

diuii atlectus esset, ut gereudaM-eipublicic

iuipius

Turcarum

tyraiuius in rauciliMsliiiiigaria'

rem gubernaculis submovere, cui ignominiir diu ille superstes esse nou potuit. Cteterum Dalmatiae decumse postea inter Bosnac et Hungariie
reges, ac Macedoniae principem sequis portioni-

bus dividi jussa? ', addita hac decreli Pontificis causa ' l't earum subsidio alter ad expugnationem Turcorum virilius animetur, alter scilicet Scanderbegus, intra cujus fines exercitus ssvis:

i-aiu occupaudam obanimo imminerel ? af Deus omnipotens, Domiuus exercituum divinam iufudit virtufem cordibus Cbristi fidelium, ef in eorum brachiis pofentiam fecif. Qui non modo non cessere feralibus ausis Turchi, sed eum, qui terrore suo mundum paene complerat, exufum

cum

inaudita pofentia ad

stiuafissimo

castris.

amissisque

infinifis bcllici

apparafus

in-

simi hostis grassatur,


sustentare possit
21. In
.

facilius

impetum

ejus

sfrumeutis, iu
strage
fuerint,

fugam furpissimam cum maxima compulerunt. Sed quamvis hsec magna


majora adhuc
resfant,

Macedonia Scanderbeghus Mahometis impetum sustinet solus, inter omnes principes de


Ecclesia optime meritus.
in

quae Deus pro

Non incurrerat .Maho;

victoria populi sui peraget.


22. " Nec tamen interea uos tibi deesse iufendimus, nam efsi maximi sinf, etinfolerabiles sumptus, q_uibus propter alias provisiones, quas die nocfuque facimus pro defensione fidei famencitissime unam galeam optime instructam
:

illius metes excidium interminatus esset legato .\postolico sed in Macedoniam ad opprimenduni Scanderbegum strenuissimumreligionispropugnatorem nec despondit animum exercitum convertit Scanderbegus ob hostium innumerabilem multitudinem sed in eos copias, quas habebat, educere decrevit, simulque Pontificem de Barbarica irruptione certiorem fecit qui illum ad constantiam in confringendisTurcarum molitio,

Pannoniam, quamvis extremum

armatam in succursum fuEB nobilitatis et tuorum miffemus, ef subinde nonnullas alias, quam celerius poferif, miftere procurabimus
et
:

fu vero,

tamquam
fidei

fortis athleta et

verus propufortique

gnafor

Chrisfiana^

magno animo
;

sis, et totis

viribus divina flducia plenus adve-

nibus, locandamque in Deo

spem excitavit % promisitque aliquot triremes subsidioei semissurum.

nientibus Barbaris resistas Deus enim te diriget et gubernabit, ut victoriam ef triumphum

consequaris.

Dat.

etc.

die

ix

Junii

mcdlvii

Georgio Castrioto Scanderbeg, Albaniae doBinis litteris tuis

mino.

uno tempore

receptis

certiores etfecti

sumus de adventu perfidorum


:

Turcorum ad expugnationem terrarum tuarum ex quo significas, te non parvo timore percul-

sum

dubitasque

quonam
;

pacto

irruentibus

hostibus obsistere possis

non tamen propterea


fili,

anno iii . Tanta erat Barbarorum multitudo, uf Scanderbegus fueri agros non pofuerit, afque in munifam arcem se ac suos subducere hostili furori sit coactus. Effecfa itaque in Macedouia fuit ingens vasfitas, et Scanderbegus Turcicis castris circumseptus est, misitque Georgium Petri abbatem ad Ponfificem, ut auxiliares copias in Barbaros eliceref; at non poterat Callistus adeo celeriter exercifum cogere, exhausfo

animum

demisisti, quin totis viribus in occur-

suni hostium ire intendas. Nos, dilecte tua nobilitale semper

de

prtpcipue srario.
prffistitit,

Quam

pofuit itaque

opem

illi

optimam opinionem ha-

tradifa subs.idiaria auri

decumaui

vi.

buimus, cognovimusque quanta perseverantia et quam strenue in jiartibus illis prope solus
satagentibus per aditum terrarum tuarum recuperare ad damna nec parva ef oppressionem Christi fictelium
:

ac legato Apostolico,
nali, imperavif,

ut

nimirum Ludovico cardiclassem suam victricem, si

obstiteris savissimis Turchis

opus

foret, in

copiasTurcicasScanderbegum ob-

sidentes verteret, reges principesque ad feren-

dam

.Macedonia>

opem urgere magis

ac magis

apud Catholicos
gestis rebus, et

est gloria tua illustrata tot

bene

quadam

vincendi
fensione
geas,

(]uare te

quasi continua felicitate hortamur, ut animuin tuuni

de quibus Scanderbeghum ipsum certiorem fecit ', ut fortiter Barbaricos exciperet


stafuif,

impetus repelleretijue,
Apostolica industria ad
23.

dum

universi Christiani
coirent.

piissimum non solum constanter serves pro defidei

arma sacra

orthodoxse, sed

eum

viriliter au-

Georgio Castriotti Scanderbeg, Albanice


cerfe et iueuarrabilem

et spem certissimam concipias, fore ut omnipotens Deus s;pvos conatus Barbaroruin

domino.
"

.Maximum

dolorem

infringat,

et

militibus ac defensoribus sancta;


terreant ullae miuffi, nec
;

religionis vires et potentiam subministret.


"

Nec

te

numerosas

copias formides nam Deus non deseret plebem suam, qui vel solo nutu suis propugnatoribus

nobis attulit dilectus filius GeorgiusPetriabbas, qui a fua nobilitate ad nos missus, de irruptione Turcoruin in terras tuas, de vastitate illius pro\ iuciae et clade tuorum, et denique de obsidione
(jua
(liceris

victuriam contra innumerabiles exercitus dare

ab exercitu Barbarorum circumseptus esse nobis nuntiavit; fuit id profecto uobis

enim superiore anno magnitudine impendentis periculi prostratus non erat. cum
potest. Quis
Lib. XIII. p. 121 et 123.

molestissimum audisse.

Xam cumte semper

pro

tua excellenfi strenuifate. pro (|ua memnrabili-

^ Ibid.

' Ib.

p. 90.

Lib. XIII. p.

120.

CALI.ISTl
liiis

111

ANNUS

3.

CHRISTI 1457.

109

^fstis

tiiis iillra

omrifs Catluilicds princiin-s

de

fide ot

njli^ioiio (^liristiaiia o|)tini(' iiiiTilmii

sentiamus,nonpossumusnon gravissime dolere, nobilitatein liiain in tantiim discrimen adductam


esse intelliffcrc", vclleniiis([iie nt ca" nobis essciit
facultates, ut tibi, quemadinodum oplamus, de subito subsidio possemns siibveiiirc, qnod non

nunc pcr summiim sceliis subdiforum insiilfaiit. capiti luo Nec te moveat jactura aut strages, qua 25. tui forsan atfecti sunt, majora enim succcdent,
fiigatos cernes. qni
tuoriiiii(|iic
(lini'

duplici fa-norc amissa instaurabunfur, ef

tuisque perpetuain requiem et felicilatcm ha!C cnim non vane loquimnr, sed afTerent
tibi
:

quaiii libciiler niaf::no(|nc minus necessario animo faceremus non tamen tibi deesse intcii, :

facta
siP|ie

fidem facient verbis nostris,

iit

iii

aliis

dimns, quin etiam ultra vires nostras saluti


dcfcnsioni tiue consulamns
:

et

nam quo

facilius
v.i

visum est aiino siiperiore, cum perfidus Turchus Hungariap immineret. Quis non timebat cuiii tantnm furorem tantam(|ue audaciam potentissimi liostis cerneret Cbrisfianifati iinpen-

vim

et teiiipestalcm islain et sustincrc

rcpel-

lere possis, cn

maiulavimus, ut devolioni tuffi ex nonnnllis pecuniis projifer sanctam cruciatam


liagusii et per

Dalmatiam

collcctis ccrta
iii

pars
lilii

tibi

consignclur, licet cbarissiini

(Ihristo

dere? Sed immortalis Deus nosfris et aliorum Christi fldelium prccibus inclinafus succurrit et innnmerabilis illa miiltitiKlo popiik) suo tamquam nebula ad solcm dila[)sa et dissipata
,

Hungaria> et Bosnse reges illustres ad eas pecnnias animiim adbibuissent, et mnltifariam summisque precibus apud nos egerint, ut subiioslri

est,

monstrumque

illnd

nefandissimum
siiis,

consilii

cgens, et diflidens rebus


riores

ad latebras intearri|)uit.

regnorum suornm fugam

Magna

ventionem illiusmodi pecuniarum ipsis faceremus, cum ipsi pro fide Catbolica quasi continue

haec fuerunt, sed majora restant, quae


ciet

pro tutela popiili sui.

Pofentiae

Deus fanndique

cum

Turcliis

manum

conserere, et

propter vici-

iiitatem eos, ne laxato


feraiitiir,

reprimere

et quasi

impetuinChiistianitatem ab aditu propulsare

marique confluant ad eam pestem exterminandam superest ut fua devotio salva constantia ct fortifiidine tanquam
concitatae sunt, ut terra
:

cogantur.

Tu vero forti animo et constanti sis, tnorumque felicium gestorum et laudiim rationein liabeas, qus cum jamplena et consummata gioria ubique insigni praeconio apud Catholicos pra?diccntur, accedet eis cumulus maximus, si
24.

miles etathletaChristi invictus virilifer snstineat impetum istum, qui divino subvenienfe brachio cito ad nihilum redigetur. Pro colligendis aufein

consignandis tibi pccuniis pra^fatis mittimus Daimatiam dilectum filium Joannem Navar scutiferum nostrum, ut etiam ad tuam nobilifaet

in

senserint tideles nobilitatem tuani in tanto furore

tem

se conferat,

et

quantum

[ilacuerit,

ibideni

etimpetu immanissimorum hostium non labefaclatam, sed

suam strenuitatem
:

et virililatem

prSEsenti aiiimo conservasse

nemo

eniin est

tam

ignarus rerum, qui non suinmis laudibns ad coeium te extollal, et de tua nobilitate tanquam
de vero allileta et propugnatore nomiiiis
stiani
tate
(;hri-

anno iii . 2(). .\d confirmandum aiilem Scanderbeghi animum Joannes Navar nunfius mitti jiissus est, de quo ad cardinalem S. .\ngeli hffic scripsil
stet. Dat. XI

Septembris

mcdi.vii,

Pontifex

'

Ad praefatum Scaiiderbech

perso-

naliter accedat, eique

non loquatur. De nostra vero in tc nou multa hic dicere decrevimus quanta ea sit re et effectu cupimus tibi
(lere
(jui in
:

chari;

oum
rea

et

voluntatom nostram crga animum, quo circa destructionem Turnotificet


.

nam
osteii-

corum flagramus,

Iiijuncfum praefe-

scripsimus eiiim legato classis


Oriente
si
si

iiostra?

est, ut

cum

classe nostra vel illius


sit

parte tibi,
sidio;

necesse fuerit, opportuno

sub-

eidem Joanni munus quaestoris ' in Macedonia, ut decumas cogendas, coactasve ab archiepiscopo Crajensi Scandorlieglio tradenit, qua de re Scanderbeghus etiam factus cerlior, ut solita
vincendi felicitate uteretur, a CaHisto accensus
est
'
:

impetns ipse imminentis procclbT paulisper sustinebitur nec statim tem;.'estali huic succubueris insequens serenitas mala omiiia levabit etenim liac Hyeme tot fiuiit apparatus a Christi fidelibus, quos uuiv(!rso orb(;
, , ;

quod

Callistus, etc. Dilecti tili, iit facis, persevcra in devotione tuendae et defendcndae fidei

Catholicae;
seret

nam

Deus, cujus res agitur, non detibi

assiduae monitiones, preces et lachrymae nostrae


excilarunf, tanfns(|iie concursns Christiaiioriim

causam suam, sed

et aliis Christianis

de pcrditissimis Tiirchis

ct aliis iiifidclibiis
ct (iiiiin[ilio [iro

vic-

potentatuum erit ad exscindendam pessimam nationem Turcorum, ut divino oraculo et niimine qnodam praesagiente, rati siimus caiicin illuiii rabidum, ct serpentem tiiinc Tnrciini, (|ui aunc delitescit, nunc per damna Christianorum emergit et grassatur in populum Diii, domifum
et

toriam
dabit,

cum suinma

gloria

certo

nosque etiani ultra vires nostras in his promptos habebif. Daf. xvii Sept. an. mcdlvii .
27.

Sraiiderbeghi fortitudo,
defectio.

et

Epirulariim
Turcici in

nonnullorum principimi

Scanderbeghum
riniis liarletius

belli
'.

fractum, dimissis qua; niale occupavit, iii perditionem et ruinam missum iri. Vere primo
videbit tua devotio mirabilia,
ct

historiam ita doscribitMaCum ad Traiiozuntini im|icrii

spnrcissimos

Lib. xiii. p 131,

12".
'

istos

Turcos

cum

gaudio

et laefitia repressos, et

biev. p.

Ib. p.
iii

123. el

I.

xiv. p. 169.
1.

* l.ib.

l.

Barlei.

Vit.

Scanderb.

viii.

: :

III)

CALLISTI

III

AXNUS

3.

CHRISTI 1457.

pxciiliiim prnvdlarpt Maliomotes, Scandoriiojxluis

riim |U'nccriim defcctio, (luiiipe Mahninetes intcsfina


telo

Iklgradiim

iii

Epiro, acceptis ex Apiilia auxilia:

Macednnuin

disseiisione, uf [lofciitissimo

ribus copiis, obsidione cinxit quam aden moleste tulit tyraiiiiiis, iit infermisso bello Asiatico.

Sebaliam ciiin i|iia(lraiiiiita millibus equitiim ad solvendam obsidionem miserit. Jam diruta erant
Belffradi mirnia, atque irniptinni bosfili patcbat

debellandum usus, magnitiidine praMnioriim, scilicet Epirotici sceptri sponsione, Mosem dyiiasfnm Dibrensem ad
ad
:

Scanderbeghum

obsessos Scanderbejibus de f'acienda oppidi deditione postiilavit. .Vt .lannizzari de aiixilio proximo facti certiores, deditionis ita verba nuncuiiariiiit, ut eam in ali(juot dies cxdisjecta tortraxerint, interea(|uc fraudc usi cum Sebalias mentis munimenta refecerint tanta vclocifate in Chrisfiana castra absente
aditiis
, , :

cum

sc pellectiim ciim quindecini milibus equitum lcctissimorum proximo Vere iiieiinfe iinmisit sed Moses, conserfn iira^lio, tanfa fiiit opprcssus

cladc,
fiiga

uf vi\ ciim (juafuor inillibus

hominum
nisi

cvaserit,

revcrsusque

Consfantinopolim
illum
itaijue

extrcmo
purpurati
se

suiiplicio afflciendus erat,


siiis

prccibus liberasscnt.
a

Cum

contemptiim videret
illi

Rarbaro, utne qiiidem


fiigicns(|iic Consfanti-

penderet

stipendia, flagitii admissi magnitucingiiln de


in

Scanderbepbo, oppressis
deleverit.

vel corruptis exciibito-

dincm
tis

coqiit agnoscere,

riim stationibus, irrupit uf


Csesa sunt

maxima

cladc nostros

nnpnli ad
circa

Scanderbeghum

morc gcn-

collum convoluto,

genua [irovolutus
hiimanifer(|iic ex-

inquit auctor,

<

co pra-lio

vcniam prndifionis poposcif,


donatus
ribiis
:

nostrnrum quin(|ue mitlia, triapeditum, reliqui revulneratorum magnus numerus equites jiium auxiliiim .\iiiilorum tofiim ferme deletum; nam major pars eoriim cum Musacbio fuit pra?ter agmina quaedam, quse Castriottus in monte secum babiiit, etin re tam subita inutiles sclopi quin ex nosfris et id genus armorum fuerant plurimi inermes et sternentes e(|uos quoque vivi ocfuaginta capti. Illud tamen foeojipressi dissimum et teterrimum fuit, quod bostes cupientes testimonium aliquod privaf virfutis secum babere, discurrcnfes per stragem nostroruin palpitanfia adbuc cadavera, ubi cseferis rebus nudassent, capitibus quoque, ut eorum
: :

ce[itus [)ristinis o|)ibus honoril)iis(|uc

ab

illo est

sed

dum

is

praeclaris in Turcas facino-

labem dcfectionis abolcre iiifitiir, dremoii Scaiiderbeglii ne[)ofem .Vmesam in patriii exifiiim, injecta ei Epirotici regni s|)e a

Mahoinete

obtinendi, armavit
'29. Iiis/;/fiis

*,

de quo inferius.

perfidin Paiili Crajnisis schismo-

tis

(jermina serentis.
ct

Insignis

pariter extitit
qiii

perfidia

Pauli arcbiepisco|ii

(^.rajcnsis.
iii

in

Macedonia
raf

Servia de promulgaiida

religiosa inilitia provinciam a


:

Turcas Pontifice accepe-

nam impietatem conceptam animo palam


,

effudif

ciini

anfea

orfhodoxam fidcm tenere

mos

est,

privabant, et quia

tum propter

longitu-

simulasset; in eas enim blasphemas voces e sacro suggestu prorupit, Crwcorum Ecclesia> doc-

dinem
ea et

vi;p,

tum

calores cPstivos ea subito pu-

trefierent,

incommodumidonuserat,excoriabant cutem tanlum acceptam, qufe formam oris


palea
illis

servaret,

ctum,

prajsertim,

de mulfis bnc faimplebant quos vultus et babitus


:

magis condoctrinam et ritum Bomana^ favit palam ha^reficis ct schismaticis Ecclesia' conficta ea(jue atrocia crimina Pontifici objecit,
triiiam ef rituin verifati et sanctitati

sonare,

([iiam
:

censiiras Ecclesiasticas Calholicis contra fas incussit, parein sibi Pontificife aiicfnritafein arrn-

ipse, vel notiora nomina digniores eo odio fecerant. Musachii non caput tantum omni f(pditati

gavit

aliaque patravit scelera,

de quibus

in
'

sed discerpta singiila destinatum et membra, et velut nefariorum grassatorum realii quoque trunci tracti per gionatim s|)arsa loca et valles adjacentes, ne fcetore vexarcntur oppidani, et fcris avibusquc relicti . Subdit
injuria'
, :

ipsum

in(|uiri liisce lifferis jussit Oeivicariiis

Veiicraliili fratri

episcn|)0 Za[iatensi, et di-

lecfn filin Cuillelmo de


iii

Lauro iamiliari nostro,

tlienlngia bacchallnrin, saliit(Mn, etc.


"

nonnuUis

interjectis

Scanderbeghum erumpendi
ut os san:

nostruin

Plurimorum insinuafionc lamentabili, ad quod venerabilis pervenit auditiim


,

in hostein tanto ardore efferbuisse,

frater iioster Paiilus


(|iieni diidiiiu

archicpiscopus Crajensis,

guine criicnfaretiir nam illiid memoratu dignum de eo lerunt, ut inter alia mufati viiltiis
signa labrum inferius finderetiir, cum in |)rocinctu puguiP inardesceret ipsum autem inciir:

fiiim

nnstriim ef .Vpostolicw Sedis niinad AlbaniEe etServise ac illis vicinas partes

destinavimiis, concessimus sibi


pniiuln praHlicandi.

vcrbum

crucis

ac criicis

hiijiismodi sig-

risse a tergo in victores Turcas,

qui fugientes

nostros perseqiiebantur, ac

fusum Christianiim
'

iium, cunctis fidelibus adversus perfidum Maclionicfum Tiircorum [irincipem profecluris,


(iaiidi,

cruorem Baibarico
victoria
in
fit

criiore vindicasse
Callisti

litteris

de (pia xxiv Septeinbris


:

aliisqiie diversis

faculfatiliiis in nostris

inde cnnfectis
saliifein,

litteris tuiic

expressis, eisdem

fa-

exaratis
28.

menfio.

culfafibus, quibus cnnfidebamiis


Tiircis
ali(|iin-

ipsum fidelium

Caeteriim

illatam, de

cladem Christianis a qua paulo ante egimus, auxit


1J4.

et fidei Catholicae

protectionem exqui-

rerc debuisse, abusus, illas in perniciein vertit

Lib.

1.

lirev. p.

'

Barlel.

1.

IX.

Lib. xill. p. 54.

cAi.i.isTr

III

.\\\(T.s

:\.

CIIRI.STI

|/| K)

111

ac in voncraliilis l'rati'is nostri Nicnl.ii Pdluci-risis cpiscdpi, ac iilniiniuiiiin noliilinni ct ^raviiiiii


|)r;L'sentia

pnlilico

pranlicari!

vcriliis

non

Init,

nos conjcccriint, spcm(|iic in iiobis solis cum hactcmis pr;i'scntia classis nostrae cos h)vcrit, et (|uotidie implorcnt siihsidium
los in
lialxMit,

lidem (iruiconiin vcriorein lore iidc quam docet Uomana Ecclesia, et eorumdem i't lenet sancla
(iraHiiriim ritniii dicta' lioniaiKC Kcclesia' ritni
pijevaleri!
(|ui
;

jiroplcr
capiti
lioc

minas et furorem hostium, (|ui eoruni crudelissime insultant. Fregit (luidein aiiiio Ludovicns patriarcha A(|uilciciisis
'

cinodi|n(! iios in

omiies

et sinj^ulos,

ideiii(|ue

cardinalis legatus variis tumultiiariis

Graicis et Kossianis scliisniaticis et intideli-

certaininihus Turcas,
tradil
S.

eorumque
iW
:

classitm plurivictoria hicc


.mcdlvii,

Inis contradicereiit,
liaiii

excommiinicationis seiitenInsuper dilectuiii


liliiim

biis captis na\il)iis disjecit,

{\\\:\

proiniilj,^arcmus.

Anloninus

Anno Domiiii

nobilem virum Pauluin Ducagiiiniii (latliolicum


principem,
et ejus

cuni dominus cardinalis camerarius Ludovicus


lc^atns |)ap;e cssct cuni classc, licct parva circa

snhditos alisiine rationaliili

causa excommnnicavit, et ipsis oniiiia Kcclesiastica sacramenta interdi.\it; unde maxima in

KlKidnm
terfcclis
siiiit

Tiirci vcnicnlcs coiitra (^hrislicolas di;ligiiis eoruiii


iii
(

bellati sunt,
vid

a|itis,

ct

miiltis in-

Albania subseciita sunt scandala. Impedivil etiam, prout im[)edit, ne scliismaticis et Hossianis verbum Dei praedicari, et intideles converli ct baptizari possint; sed infideles et ha-reticos iii
eoruni
piiitidia lovet et attollit. Prccterea
facit, et se

scrvos assiimptis, prolligatiiiue


".

ciim confusione Turci


Iffititia

Ex

fflici illo iiun-

tio

ingenti

atlectus Callistiis liacc ad


in

Fon:

fium FenoIIet, Pontificium


rein, scripsit
i(
'

Aragonia
(.Vw

(|u;est()-

erectam ante se deferri


potestate
f'ung'i

crucem omni papali


prohibet

xxiv Septeiiihris
Orieiitalis

hujiis aiini

Classis nostra

cum

lesj;ato

nostro

asserens,

Komam venire

sulcat maria Orientalia triumphando, et his diehiis

eos qui pro Apostolic;e Sedis ^raliis coiiseijucndis

Sedem ipsam
opportune

accessuri forent;

aliaque gra-

ultra viginti
viivit
:

proximis non solum tcrras, sed etiam fustas quinque Turcorum armatas capti-

c.v (|uil)us, nisi super Sedein provideatur eamdem, pejora succedent, quaein divini nominis etdictBS Catholica' lidei magnam protendentur otrensam.

via et ciiormia committit,


iis

|)er

et in Albania et ubique victoria adeo continue nohis datur coiitra perfidos iM;ihiimeticos; etne verbis insistamus, tempdrihiis nostris secta Mahometica redigetur ad nihilum : Con-

iiis

30. Nos itaque prwmissa suh dissimiUatioconnivcntia piitransire iic(|iieunlcs, discre-

ceperateamspemPontifexsi
ut par erat,
(juare

principes(;iiristiani,

piis ejus consiliis

ohsecundarent
:

tioni vestra> per .Vpostolica


et

scriptacommittimus

mandamus, quatenus
aliis

vocatis dicto archiepi-

scopo, ct
alter
el Serviae

qui fuerint evocaiidi, vos, vel

sed ea de re inferius dicetur. Eavebat enim aperte Deus causac suae, ut idemmet Pontifex signiflcavit cardinali Strigoniensi

*
:

eorum

oratores convocandos statuit

vestrum

siiper praemissis, in dictis Alhaniae

partibus inquiratis auctoritate nostra et si per in(|uisitioncm diligentins Acritatem


;

liujusmodi ea repereritis suhiiiti veritate, eadcin auctoritate, prsdicto archiepiscopo tam praedicationis

quam

ixiiititicalc intcrdicatis olficiiim,

Ante omnia nohis cordi est, ut Christianoriim aiixiliis et opihus collatis pertidam nationcm Turcorum et cffiterorum jnfidelium perdereet exterminare possimus. Pro virili i^itur tua operare super lioc (|iiod poteris
Callistus, etc.
iii

ipsumque
siae

a reyiminc et adiiiiiiistrationc Eccle-

partibiis ipsis,

nam

victoria

iii

iniinilius est,
oiniiitiirpi

suae suspendatis, sibique

terminum

statuatis

cujus in dies c(;rtiora videmus sigiia ab


poteiiti

conipetentein, infra (|uem pcrsoiialitcr se coraiii

Deo oslcndi,

(iiiod

vidcrc licct cx
Christianis

nobis rciirjcsentct, supcr praMiiissis per iios adversus cum ad ulteriora procedendi, visurus prout faciendum fucritjuvta canoiiicas sanctiones, facientcsomnia elsiiigula, ([ua' in pra^missis

fiiga ingentissiniie classis iipiid iiisiiliim

nostiiim
facta,

Mityleni

Turcorum
legato

a paucis

ul cx dicto

plenius intelligcs. Dat. die


iii

penultimii iNovembris mcdi.vii, aiino


rat illam

Cepe-

decreveritis per

ipsum archiepiscopum eadem


lioc,
si

insuliim iinno siiperiori legatus Apoiiti

auctoritate, appellatione postposita, tirmitcr oh-

stolicus,

vidimus

(|iiam

tamen Pontifex
'
:

opus fuerit, auxilio s;ecularis, remittendo nohis in authenbrachii licaforma processum per vos iii liis habendiim iion obstaiitihus, etc. Dat. Kom;e apud S. 1'etrum Pontilicatus nostri amio MCDLvii, kal. .lunii ;mno iii ". Sed his inissis, ad Callisti studia in comprinicndis Turcarum conatibus collocata rcvertamur. 31. Jii(/e/is Lvtitia ob multa navaUa pneUa Universus fere Oriens in eum feUciter gesta. veluti in liberatorem oculos sjie et mente detixe rnivcrsi fcrc Oricnrat, ut ipscmel teslatiir tales (episcopum Granatensem alloquiturj, ocuservari, invocato ad
; ,

pristiiio priucipi C;italusio (icuueiisi rcstitiiit


"

Passi sumus, inijuit, ut remaiieat suhjuris(jiii

dictione illius domiiii,


stet

cam

habet,

dummodo

sub ohedieiitia
'M.

noslra et

Scdis Apostoin ea Sylvius":

licfe .

Partam vero victoriam de Turcis


verbis /Eneas
Tiirciiriim

insula describit his


"

Oppugnaverat

cxercitus

insulae

oppidum iion coiitemncndum, murique partem machina dejecerat, et facta clypeatorum testu

Lib.
'

I.
r.

Iiiev.

p. 72.

Lib.

brev. p. 124.
(le

S. Arilon. p.
^
'"

iii. p.

lil.
''

Ib.

i:)l.

xxii. c. 14. g

Ib. p. 59.

1.

'

.Kn.

Sylv. bisl.

Asia miri.

c.

74.

112

CALLLSTI

III

ANNUS

3.

(IIRISTI

1457.
credimus, ut
et

dine irrumjiere propcrabat, nec oppidanis animus erat atl ferendiim impetum, aliis deditlonem, aliis fugam meditantibus. Sed atJuit virgo virililiusarmis induta,quEe mirabile dictu salutem patriie peperit adhortata enim cives, ne hostem nietuerent, primam se Turcis objecit, ac pro loci fractura de[>ugnans nonnulios (ditruncavit. T.ujus audaciam admirati oppidani, et ipsi animum resumpsere, tantamque hostium stragem ediderunt, quantam vix credere quispiam possit. Turcae e terra pulsi segre in navi^ia se receperunt, (|uos Callistica classis
! :

sperantur.
futiiro

Itaque futurum corto

[iroximo Vere exercitii

forti

potenti

maritimo ac etiam lerreslri in perditissimos Turchos audaciter irruere poterimus; nunquam enim major fuit fiducia nostra qusp in dies,
,

inspiraiite Deo, augetur. In [ira^sentiarum niitti-

mus

ad
'M.

te tres

galeas. Dat. die ultima Augusti

MCDLvii, Pontificatus nostri


Callisti studia

anno

iii

pro

reriibiis,

prxsertim

insecuta

ma^no

detriinento atlecit

laus

tamen

servatse insuhe jienes virgiiiem fuit, cujus tiEdet

non liubere nomen digiiaeuim erat iion minori memoria, quam Sappho sed illi mnjora prcEmia in coelesti patria reservantur. Episcopiis Capheiisis Callisto Pontilici maximo, nobis pia;; :

inflammandis. Praefecit tribus iis triremibus Callistus, quas ad legatum siibsidio misit, Gabrielem Borgiam consaiiguiiieum siiuni, ut militarem in Turcas virtutem explicaret. Quod vero ad promissa legato ingentia auxilia [iroxinio anno mittenda atlinet, ea spondebat Callistus, cum sibi
Septeiitrionalibus,
belluni

ad sacrum

suaderet, reges ac principes adipiscendae aeternae


salutis

memores,

et Christi cultiis Orienti resti-

seutibus,

h;ec

enarravit,

qui tunc

transitum

per .Mytiienem fecerat ab Ecclesia petens


.

classem
vajal

sua Komam Cum ea prfeclare geri in Turcas, et ob prosperos successus triumphare

ciim i[iso [lari ardore ac consensuros. Et quidem ineunte anno ad religionis tuendam causam excitare populos-

tuendi

cii|iidos, facile

pietate

audiret Pontifex, felicis nuntii

cardinalem in legatum participem hisce


"

Joannem CarPannouia et Germania


lilteris fecit
'
:

ac princi|ies stiiduit, qiio argumento extant datae ad Casimirum regem Polonite litterae ^ quibus
illi

iniistam universo nomini Christiano in Con-

stantiii(i|i(ilis

excidio

ignominiam
Christinni

proposuit
cruoris

Callistus, etc.

Videbit tua circumspectio

Mahometem
ardere
; :

insatialiili

siti

immortalis Deus apud Mitylenem hoc anno fecit, cum pauci et lii inermes et terrore hostium consternali, iniiumerabilis multitudinis non modo impetus sustinuerunt, sed vlctores cum summa gloria hostem prope potitum oppido reiiulerunt, maximumquenumerum
mira, quae

adductam
[ireces

in [lericulum

rem

Christia-

nam tum

addidit, ut nuntio Apostolico

ad crucesignatam militiam Polonos vocaturo


regio studio non deesset.

Turchorum conciderunt; mulieris quoque admiranda virtus apparuit quse virili animo armis induta viris ipsis exemplum strenuitatis
,

praebuit, liostem

in

primis lacessendo, acriter-

que inter primos pugnando, ut ex copia litterarum, quam liic jussimus intercludi, tua videbit circumspectio. Htec cum ex Deo sint, tieri enim aliter non possent, certam nobis victoriam jioilicentur,
tus, et
si

Regi Poloniae. Charissime inChristo flli, salutem. Notam arbritramur serenitati tuae gravem ignominiam fldei orthodoxae superiori tempore ab immaiiibus Turcis illatam, (lunnta^ine calamitas in uuiversum po[iulum Christi tidelium exlugenda captivitate Constanlino|ioIitaiia' iiiliis redundet.

"

(juo

quidem

infortunio,

iit

[lar est,

commoti,

[irimordio iiostrte assiim[)tionis ad .\poslolatus


aiiicem iiilaliiid cogitavimus,
.\d

quam

ulcisci tan-

modo

voliieriiit Christiani [lotenta

tuni dedeciis, et Barbaroniin rabiem retundere.

nobiscum

vires suas conferant. Dat. etc.

\i\i.

His animatus CaUisius omnia studia ad

quod divinum opiis, 'cum nostrae facultates non su[)|)eterent, quas quidem, Deum testem
invocamus, libentissime etiam ultra posse in hoc convertimus. Non defuit nec deest nobis animus etad vindicandas publicas Christianai
:

classem augendam vertebat, de quo ad Lud&vicum cardiualem legatum lic scripsit -, ut illum ex concepta ingenti spe et expectatione ad
strenue administrandum
incitaret
:

beHum vehementius

gentis injurias

defessa voce excitavimus


orbis sedulitate

omues Catholicos principes injamque (Jiristianus


:

Mhil magis cogitamus nisi juibus rationibus eamdem classem nostram augeamus et fortificemus. IiiFranciajam sunt in
Cailistus, etc.
a[i[iaratuviginti ([uatuortriremes, etex|)ediuntur

hortationum nostrarum com-

motus

est.

Nec minus nos, quantum humano

consilio provideri potuit, conati

sumus impetum

usque ad

triginta juxta concordata inter nos et

regem Francise per medium cardinalem Avinionensem regem PortugalliiE in proximo Vere Gum potenti classe venturum omninocredimiis. Ex Anglia et Burgundia et ab aliis plurimis principibus auxilia, quai jam sunt poUiciti
: ,
' 1

hostium retundere, classemque nostram emisimus, Deum supplices orantes, ut plebis suae sortem miserari dignaretur, cujus clementiam continuis lachrymis nostriset orationibus, quas pertotum mundum fieri ordinavimus, inclinata, nou solum Barbaris vires eripuit, ne pojiulo tldeli nocere possent, sed Christianis aiiimum.
'

Lib.

1.

brev. p. 130.

Ih. p.

US.

Lib. brev. p.

120.

lb.

p. 57, 73, 79.

Ib.

p. 78.

CALrJSTI

III

ANNIS

'.^.

CHRISTI 1457.
Et
iiifra
:

113
css(;

rol)ur ct i)olt!nliani addidil, ctTiirctim (lial)olifa

iiius ".

<i

Claruin

dcbet
nisi
;

apud

audacia exultantem,
sitientem
lligavit.

et Cliristianuni

sauguineni
iiro-

omnes
ad
res

Christi

(ideles,

nos non sufficerc posse


alioriiiii

cum
si

innumeral)ili ejus
in

i'.\(M'citu

tantuni

oiiiis

siistincnduiii,
et

Uuod

quis consideret, lateljitur rem-

habcamus auxilium
nostra
agitur,
lioc

patrocinium

nec solum

|)ublicani

(lliristianam
luillo

magnum

discrimen

sed

universum
respicit
iion
;

populum
cur
igi-

adductam,
\

alio (|uaiii

divino consilio et

Christianiini

negotiiini
,

irtute liberari potuissc.

tur S(;se siibtraliant Dat. etc


It(i.

cogilare

possiimus.

Cum

igitur tanta opportunitas amittenda

".

sit, sed nunc ma.xime instandum censeamus, ne hostis reassumptis viribus acrior,

iion

ludicli

(I

l'())ttifiie

rurn principnm coRtm.


Poiitifex, ut Christiani

soleinnes CliristianoD(;crevit
jiorro ideni

ut

solet,

irruat in

(^liristianos,

onmi studio
publicetur et

nominis causam pronu^-

damus operam, utcruciata


Cliristiani

ubiijiK!

vcrct,

solemiies ca'tus cclcbrare, ad (juos

om-

potentatus

nobiscum conveniaiit ad

niuni
ut in
fidei

regum principumque
iis

oratores t^onvocaret,

exterminationem MaliomelictE nationis. Mittimus ita(|ue ad tuam serenitatem, et regnum tuiim dilectum filium .Marinum de Tregeno pra;sentium exliibitorem, (jui in Lituania et archiepiscopatu Leopoliensi noster et Sedis Apostolicae executor cruciatam liujusmodi publicet, et
hortetur et inducat, ut tam pite causffi nolint decsse. Ab eo enim intelliget|tua celsitudo
(ideles

certa

consilia ad

bellum
:

cum

liosle

de quo cardiiialeni Strigoniensem certiorcm factum instare jussit ', ut ab imperatore aliisque regibus oratores

gerendum expediri posscnt

Komam

niitterentur.

" Callisliis, etc.

(jue

Imperatoris, universorumregum, princi|)um, dominorum, et poten-

apparatum

classis nostrtC,

quam omnibus

viri-

bus nostris accelerari fecimus. Ipsum itaque ex corde tuae serenilati commendamus, ul eidem proexecutione commissionis nostra; op|)ortunis favoribus assistere velis, ut nos vere esse inveniamus, qua' nomine serenitatis tuae oratores nobis polliciti sunt quod proculdubio te factu:

tum, po|)ulorum, conimuiiitatum Christianitatis oratores ad nos convocamus, ut cum eis tractemus. et conclusionem cajiiamus super prosecutione anij^risiae coiitra perfidos Turcos
;

qure res,

quoniam secundum cordisnostri ardo|)rosequitur, incredibiliter nos angit.

rem non
Itaque
si

imperator, reges et alii ipsarum partium, quibus super hoc scri|isimus, nondum

rum

rati

sumus pro
Catholica.

innata serenitati tuae tlde et

religione

Commisimus etiam super


fid(!m

praemissis prafato Marino aliqua serenitati tuae

referenda, cui
35.

tanquam nobis

habebis.

miserunt oratores, (juos jietimus, laborabis ut eos ad nos omnino statuto termino niittant, speramus enim in Deo talem cum eis conclusionem facere, et ita negotium hoc divinum dirigere, ut

Dat. etc. IV Aprilis MCDLVii,

anno secundo". Conceptae eadem formula litterae

'

ad

tianorum

Christiernum Daniae, Sueciae et Norwegiae regem tum ad seniorem et juniorem duces Saxoniae fuere missae, atque ideo legati in ea regna nuntii ad Saxones, Danos, Gothos, Norwegios ad religiosam militiam alliciendos,
,
,

quod ante omnia nobis cordi est, Chrisauxiliis et opibus nobiscum collatis perfidam nationem Turcorum et caeterorum infidelium perdere, et exterminare possimus. Dat.

die penultima
37.

Novembris mcdlvii, anno


iit

iii

Deditetiam Callistus* mandata B..Iacobo


.Miiiorita', nuiitio .\|)Ostolico,

tum

sollicitati
,

"

eorumdem regnorum
et

Poloniae,

Piceno torem,

iinpera-

Daniae
Cothia;

Suetia;
',

Norwegiae
Lituaniie,

atque

etiam

Prussiae,

aliorumque prin-

regesque Bosntv, Polonia; ac Daniae ad mittendos ora(*annoni;e, tores ad Pontificios ca'tus jiro re Christiana ainet electores

imj^erii

cipaluum arcliiepiscopi et episcopi excitati, ut apud reges, priiicipes et populos religionis causam inTurcas ()roveherent. Praiterhoi? :uiteni Septentrionales reges, antea Fridericum imperatorem, Hungari;e, Bohemia;, Lusitaniae, Arago-

plificaiida urgeret.

Callistus, etc.

Etsi

putabamus

fieri

noii

posse,

cum

in prosecutioiic

maximum semper

circa haec efficimur, aiigitque

num

et

utriusque

Sicilia; reges,

lum plures
:

alios

sacram expeditioiiem in Turcas conficiendam sollicitatos vidimus sed otio deprincipes ad


liciisve dediti in se
id

mutuo vertebant

oculos, qui
ita

onus susciperent, qua


'

de re Pontifex

queritur
"

habuerimus aniinum, indies tamen ardentiores animuin nostrum cura quotidiana, quod ca;teros, ad quos etiain pertinet, non nostri animi sectatores, sed negligentes et pigros, et invicem ad guerram proclives videmus. Hortati fuimus omnes saepe, monuimus fere accusaviiiuis, ut in hoc ncgolio Christi, a quo potentias liabent, auxilia darent
,

Callistus,

etc.

Defessi quasi

sumus ad

opportuna

principes, et pra^latos et
et

communitates scribere,

|)arum adhuc utilitatis aut pra;sidii in hac amprisia nostra debellandi ac penitus exterminandi Tiirchi ab aliquibus sciitinil vel
Ib.

tamen

sed nihil adliuc (quod cuin dolore dicimus) eftici jxitiiit. ILhjuc revolventes s;i'penumero in aiiinio iiostro liujusmodi rein, cuin
;

venerabilibus fratribus nostris


libiis

S. R. E.

cardina-

dclibcraviniiis

uiiivcrsis

irniiciatori, rc-

posl eamii. Kp.

Ibid.

Ib. p.

71).

\.

lli.

|i.

till.

Ib.

p. i:il.

.\pii<i

WaJini;.

lioc aiino nnin.

il.

ANS.

TO.MUS

.\.\IX.

Rava.

13

cArj.TsTi ni
gilitis,
liiiii

Awrs
iioloii-

'.).

('in;isTr

14r>7,

|iriiiri|iiliiis

cl

(oniiiniiiitatiims

sia

hujusmodi

plusquam
nec

dici
nisi

potest

cordi

[loijulormii. aliis(iiie domiiiiis Cliristiaiiita-

tis

scribere, ut ad diein per nos eoriim singiilis

assignatum, huc ad nos suos mittant oratorcs simul iit idoneos, sutfultos plena potestalc cum eis pro exigentia el celeritatc negotioiiim
,

simul cum vita deseremus, donec optatam de hostibus Chrisfiani nominis victoriam tiabuerimus quaiu indubii^ Domiiio nobis et Iioc tempore dari speraiiostro lixa hseret,

eam

nius

etc. Dat. die iv

lidei

consilium

et

auxilium, t|uod cito cxe(|ui


Itaque,
tili

39. Injiistx

possit,
tis

ca|iiamus.

dilecte, sollicita-

Veriere

Decemb. mcdlvii, anno iii . (jermanonim qnerela' nmfutata-.

pumdem

iin|ieratorem, reges Hiingaria>, Boset Daniai


si
,

iva\

Polonia'

electoresque imperii,

hac indiistria omnium regum ac priiicipum Occideiitalium ;irina in Turcas ad abolendum siiperstitionem Mahometicam annitebafur Callistus, afque etiam, ut dicetur inferius,

(juibus scribimus,

eos potes

commode

adire,

diem assignatum mitfant oratores, hocque opportune et importune instaie non desinas. Dat. etc. . Repetita etiam eadem, missaque ad .(oannem cardinalem legatum mandata, uteosdem principes ad id promoverel. Excitati quoque Carolus Francorum, Kenatiis tum Scoti;r, IjisitaSicilia', Henricus Anglia' reges, ducesque Britainii;i', niae et Aragonuni tum Veneti, Burgundic-e, Sabaudiae, Mediolani ac Fbirentini, utoratores suos mitteGenuenses rent, sperabafi|ue C.aUistus ex conimuni omiiiuin decreto ingcntes exercitus terra marique
ut suos ad nos ad
'
; :

Isiimcassanuni Persidis, Constanfinum Zarajacob /Ethio|nini reges^ ac (ieorgiauos et Francos i|ui in Oriente versabanfur in Mahometeni
concitabat, sed
fus,

parum

jirofuere Pontillcii coiia-

(iermani enim

noii

sfrinxere

lerrum

iii

Tiircas,

sed in Dei vicarium exacuere linguas, ah|iie euni primum per calumniam insimuhiruiit, qiiasi

sacr;im

sacrum aurum in usus suos, non in expeditionem insumeret. A qua lalie

quam
ad
S.

puriis esset Callistus, ex his verbis, qute

.Vnfoninum archiepiscopum Florentinum scrijisif ', intelligi potest Non ignorare debes
:

Tuiras contlatum iri quas coiiceptas spes Ludovico cardinali, classis fontificiie pra^tecfo,
iii
:

(juantis affligimur expensis in siistinendo arm;i-

fam, et

eam

f'oifific;indo

cum

legato nostro

iii

lii<

litteris

exposuit :is. PatriarcluTcamerariolcgafo cl;issis,ptc. Nos, de veneraliiliiim fratrum iiosfroriim


:

parfihus (irientalibus, et in Albania, Hungaria


et alibi, ita
vitffi
;

quod vix supersunt nobis necessaria


se

piirg;ivit<|ue

de falso ejusmodi
*,

sibi

S. K. E.

cardinalium consilio,diebus superiori-

ohjecto crimine apud nonnullos (iermaniae populos, et Salatrenses, Friburgenses


ses
cri

bus scrijisimus iniperatori, regi Hungarise, regi Bosna^ regi Daci;c, regi Suecia?, electoribus imperii; item regi Angliaj, regi Scoti;?, regi Polonia', regi l*ortugalli;pj ut per totum mensem Pebruarium proxime futurum suos ad nos liuc Komam debeant misisse oratores idoneos, et
potestate plena sufTultos
:

ac Bernen-

^ professusque
belli

est

nonmodoaurum
coactum
et

ex saclassis

proniiilgatione

in

sumptus absumpsisse, verum


tificios

thesauros Pon-

regi

aiitem Francis',

profundendum in ea nominis Chrisfiani causa sanguinem se parafissimiim fum addidit " Nobis persuasum est,
exbausisse, atque ad
; :

Keiiato regi Sicilia' et Burgundi;?, Britanniae et

(|uod

ob

negligentiam Christi fidelium

nisi

Sabaudi;e ducibus, uf perfotum mensein .lanuaHalia vero regi Aragonuni. duci Medioiii rii et Florentino.lanuensium lani, Venetoruni rum (rebus publicis), ut per totum meiiseni
:

Deiis siia mirabili virtutejuvissef

causam suam,

concedendo
isfa

victorias legato nostro in parlibus

Orientis, certe oportuissetdesistere ab amprisia

divina

EUiit ]ir;i'terea

aspersam illam

Decemliris
nis
liic

speramus oratores principum


statufis per
:

el

(Jennanis avarifia? sordium


teris

maculam

amplissilit-

dominorum pivffatorum
KoiiKP
;iiriituros

nos termiex eisdem

jamque

mis flrmissimisque argumentis Callistus in ad Fredericum imperatorem scripfis'


:

principibiis iiounulli uobis resiioiiderunt se, uti

io.

Ciiarissimo in Christo

filio

Friderico

inandavimus,
eos;ivide;

missuros oratores. Expeclamiis


eis
et

nam cum

eorum

singulis fa-

lem (speranuis) facere conclusionem, quod jiroximo futuro Vere et ^Eslate talis fiet expeditio
comparabiliir et per niare et per terram, quod non niodo recuperabitur Constantinopolis, sed immorfalis et gloriosa victoria de perfidis Turcbis consequetalisque potentia ('hristianorum

Jam enim rex Aragonum nobis pollicefur omnes voluntates nostras classem suani non ad
tur.

mediocrem, quain magniflce fenet

in

ordine; ha-

imperatori semper Augusto. .Vudivimus rumorem esse tanquam nos aurum ex n;itione tua supra quam deceat extor([ueamus injuriantur profecto nobis et a vero nihil unquam longe recedunt qui talia dicunt nostro nomine ab his exfortum est, quibus beneficia contulimus, ut illi garriunt, nihil exactum, nihil pefitum praefer annatam vetusto jure debitani. Et si qua confra Turcos pecuniaria nohis subsidia obfulenint, non recusavimus nec recusare quidem debemus pro tanla Chris: :

Komanorum

bemus
Haque
1

et
sis

nuifforiim
forti

;ilioriim

pollicitationes.

tianaj

religionis necessifafe

pecunias autem

magiiiM|ut'

aiiiiiio,

nain anipri

Lib.

I.

biev. p. 98.

Ib. p.

47.

Ib. p.

143.

Ext.

Lih.

1.

biev.

|).

i:iU.

p.

i:i2

apud

.+:!!.

Sylv. Ep. cccLX.xi.

AI,I,IS-n

III

ANNUS
nou

3.

(HKISTI H57.
etc,

li

hujiismodi

el alias

iiiKlcouiiKiut'

veiiicntcs
iii

nobis possibili subveniamus,


apiid S.
MCDI.VII
i:2.

Dal.

Komsc

iisurpainus nobis, tHMi rcconiliiniis

arca, ikui
in dcet

I'ctriiin
.

pridit^

kal.

Septcntliris aitiio

exponimus
liciis,

in jocalibus,

non consumimus
fidei

sed in

defcnsioncm
pcrtida'

convertimus,
gcntis
inlenltE.

I*ra>tcr

falsas

Itascc

crittiiiialioites

lc-

in oppressioiK^

Turcorum
sciiiper

ad

Hterc in 1'ontificem jactatas, nonnulli electores

iiostrum exterminiuni
inerabiles
(lies

Innulcjfato

impcrii arcanas coitiones

ati

Apostolicam aucto-

siint

et

intolcrabiles iiobis quas in


iii

rilatem laitcfactandam turpiter fecere, ad quas

subimus

cxpeusa',; niiiic
,

Orientem

classis nostrap

nunc

in .Mbaiiiaiu

Scandcrbcclii

dissolvendas Joannes (larvajal cardinaiis lega .Ne .jtislitiam ", siiiil tiis jiissus ' incumltere
:

fortissinio Christi athleta' indcfcsso(|uc bcllatori,

iiunc legalis et oratoribus indiversas inundi par-

nostram ct Scdis .VpostoHccE iicgiigamus, qui aliorum sumusvaiidi defensoCallisti

vcrba,

nunc istis, niinc illis pcr Cra^ciam ct Asiam laborantibus, ue destitiiti periclitarcntur, pecunias mittimus. Nec fuerunt inanes hujuscemodi siim|itus licet ciiim iiobis in Dtunino
tes emissis,
:

rcs, vidcbis
([iia'

iit

ccdiila

pra^scnlibiis iiitcrclusa,

iiobis

in natione (icrmania' ct partibiis le-

gationis
coiitra

tuae
et

tractantur, el

ferc

coucluduntur
falsis

nos

Sedciu .Vpostolicaiu

suggcs".

gloriari, ((ui pcr ministros suos, torpentibiis ac

lionibiis et a-mulis
nia;

|irocuraiitil)iis, satore ziza-

dormientibus cunctis ferme Christianis pnncipibus, nobis taiitummodo iiistantibiis atque urgentibus Turcoriiin superbissima coriiua
psene
et insoleutissimas acies
git,

invideute de bonis operihiis nostris


iii

NeFri-

farias illas
(Jcriuaiii

i'ontilicem

molitioiies
ct

agitarant

priiicipcs,

inscio
nt;

iiicoiisullo

apud Hungariam confreet potentissinutiu exer-

dcrico iiiipcralore,
lorcs
iimilio

qucm

improbi calumniaK. .lacol^o Picenti


-,

magnumquc
Cermaniam

illuiu

subornarciit,

Callistiis
jiissil

citum prostravit,
sed
proterere,

(|ui siiti

non Hungariam modo


atquc Haliatii funditus cverlerc

uavarc opcratii

iit

cliisis

impro-

tolani, (lalliam
C.liristi

iioruin
ti(l(!i

hominum

conatibus,

ir;e

iii

communem

legemquc

liostcm vertereittur.

promittebal. Itaque libciavit Ihuuiiuis |)opuliim

Dilccto

lilio

Jacobo de Marchia Ordinis


et

suum praesulatu nostro, plebemque suam ex ipsis quodammodo faiicibiis crudeHssimi sivc
immanissimi draconis
41.
crii)uit.

Minorum
<<

professori, nuntio nostro.


relatu

Ex multi|)lici fama litlerisque


[ler

tidc

dignoriiin inlcllcxiimis,
et

electores

im-

Nuncquoque

classis itostra

Khodum

perii

tuetur, Cypruin, Mytileiiem, Chiuin, et oinnes


in Oriente Cbristiani noiuiuis insulas, quEe siiic
tali

tantes
et

quosdam eoruin sequaces non cogiquantum Sedi Apostolica;, a qua gratias


fuisse

bcneiicia

prjEsidio liaudquaijuam

in dies,

Turcorum navibus incursantibus resistere potuisset. Uuod-

traclata

susceperuut debeant nonnuila in pra'judicium et la>sionem


, ,
;

auctoritatis nostras et Sedis Apostolicai

in eis

que laudabilius est, ac divino nobis inunere concessum, non taiituiii quas diximus iiisiilas legatus nostersua |)rudenlia etarmorum robore tulatus est, sed aUas plerasque Turcorum domino servientes ad .VpostoHca; Sedisdevotioncm obedienliamqueredegit, novissimequenonpauca eorumdem Turcorum navigia ad oppugnandas
Christianoruin insulas cxeunlia iiotenter iiivasil, debeUavit, in potcstatem reccpit. Nec AH)ania

tamen ne(|ue assensum


gato
nostro, et

auctoritatem imperatoris intervenisse. Scribimus super hoc leiietjue

piurimis
si

aliis, (|uos

nostri

et

Sedis A|)0stoIic8B devotos putamus, ut efflciant


(luod impcrator, et
iion assentiant
duiii

qui

alii

crunt, noit soliim

tractatis

[)ra'dictis

quemadmoiiiis

cum minime
ea(|ue
liis

decerel, sed etiam


:

contra-

vcuiat,

repeliat

crit

iioliis

gratum, ut

super

adcas lcgalum
et

iiostriiiu ct

ingruentes Barbarorum iiupelus proximis die-

et Ubi videbitur, malignitatibus

prout eidem hujusmodi ocfrustrentiir


;

bus inclinare i^otuissct, nisi nostraruiti iiitervt;nissent pccuiiiarum auxilia, quie Scanderlicchio misimus. In his nos rebus pecunias consumiinus
t|ue
:

currattir

temerarii

coitatus

inaxiine nobis indefesse intendciilibus

incorum

in

his profuiKliniiis

(juidquid uiulecuiuargeuti
;

securitatem contra Turcas ct alios infldeles, et sinc culpa coiitra iios iiisiirgcrc. Caveant ab ira
Dci, nos ciiiiu oflicium uostrum exerccre non cessabimus opportune, estque offlcium nostrum, iit loiiiiamur cum K. .Vmbrosio \ iiiilli nocere,

corradere possiitius

aiiri vel

lioiio-

reni Dei puli

non nostrum quaerimus, pro salute ponobis commissi laboramus, noti |)ro privafa
nostra
curaitius
,

utiHtate

iic

uostro

tciu[)()rc

Christianum nomen spurcissimi Turcarum pcdes conculcare [jossiiil. Scd iion sunt li;ec oitera, quae nos soli portarc (|ueamus, vel Scdcs .\postoiica valei per se ipsam tolerare facimus tamen qiiod possumus, et quiesccntibus aliis,
;

oimiibus vcllc prodesse possc soliiis Dci est. Clama, nc cesses, et scias senciti istum paratum pro defciisione Evangelii et tidc Catiiolica pati utiitaiii iiiart\riuiii, si sit opus. i-lcce comi^leluiu
;

desidcriiim
et
iiitidclcs

tuitiit

iitibis

ali(|iiaii(lo

persitasuiu

de convocando
ad

Italicos, et alios

contra Turcaiii

qui iiobis auxilio essc deberent, instainus, acce-

taiitum

incendium exUnsuen-

leramus, urgemus,
facultates nostrae

iiihil

omittimus ex
:

liis

quie
'

periiiiltuut

necessaria nobis

l.ili.

I.

detrahiinus, ut incumbenti necessitati pro |)arte

iniiii.

11.

brev. p. 130.
^ .Aiiibi-.
1.

Exl.

ejiis lil. a|Miii


i.

Wailin:.'.

liit.'

aii.

III. (lc

nllic. c.

116
diim
:

CALLISTI

III

ANNUS

3.

CHRISTI 1457,
aetate

tiiiiin,

et sic viriliter age et confortetur cor etiam ad Boliemos et alios devios a fide
:

quo primum
populo

nostra

Turcorum dominus
salus Cliristiano

turpissime fugere visus


parta.

esf, et

reducendos scis enim quod omnia exposuimus et cxponimus, in liis vix nobis vitffi necessariis
remaneiitibus
;

Tacemus

qufe

gesta
,

sunt

in

Oricnte per classem Apostolicam

et

qurC in

et

qui nobiscum non

est,

nro-

Albania, et
runtur.

fanus
Dat.

est, non Christi, Roma> apud S. Petrum sub annulo piscatoris die xxv Octobris anno mcdlvii, Pontificatus nostri anno iii . De B. Jacobo Minorita cxtant liltera)' Callisti ad Joannem Carvajal cardinalem

sed antichristi est, etc.

aliis quampluriiius locis ipsiiis domini nostri pecuniis pro fiifcl.i fidei in dies ge-

legatum, in quibus

ita

de eo loquitur

Qucm

servum Dei fidelem


cruciata, sed

misimusnon soluin pro etiamcontra lieereses Bohemorum,


tibi

quarum extirpationem,
tamus
43.
.

ut

pupillam oculi op-

Sed ad institutam de cahimniisPontifici impositis narrationem redeamus. Obtrivit eas nos pluribus litteris .Eneas Sylvius cardinalis in quibus ille ex iis nonnulla delibabimus
:
,

Callisti
"

integritatem

ita iilustrat

/Eneas cardinalis Senensis Martino canceliario archiepiscopi Moguntini S. P. D. Consideravimus in primis, quse dicuntur
contra

summum
:

Pontificem, apud

Germanos

nec miramur, siquidem nuilus fieri murmura unquam locum B. Petri tenuit, qui non latran-

aliud sua sanctitas in animo suo fempore ifa inimicos salutifer.T crucis humiliare, ut tandem vocatus a Domino credifam sibi Ecclesiam in statu securo ac tranquillo relinquat ob quam rem nescimus profecto, quid sibi velint, qui tam sanctum prjBsiilem, et tantum de communi utilitate sollicilum calumniari prtTsumunf. Nam quod aurum a vobis extorqueat, iniqua est prorsus accusatio nihil enim prsefer consueta jura refortasse sponte siia nonmilli in cipit nisi classem contra Turcos offerant, quos paiicissimos esse constat. Utinam tot essent, qui tantae Ecclerei ac necessarise optime subvenirent siarum electiones canonicas, qui diciint a sua sanctitate contemni, aut Ecclesias melropoliticas seu cathedrales in Alemannia reservari, longe a verifate recedunt. NuIIa electio rejecfa esl,quam
44. " Nihil

gerit,

quam

constitit fuisse
in

lium dentibus impeteretur nec magnum putamus si quis detrahit Callisto, cum magistro verax ejus sciamus detractum fuisse Christo
;

canonicam pontificalis Ecclesiae Alemannia nulla reservata est specialifer a dominonostro contra concordata vestra, nec est ejus propositum, neque fuit hactenusquidquam
:

enim Salvator ipse,nec poterit veritas nostra quia non est discipulus super mamentiri gistrum, nec servus major domino. Germani
est
,

agere.

Et quamvis

nemo imputare
principales

possit,
in

si

sua

sanctitas dignitates
Ecclesiis, sive
verit,

collegiatis

tamen,
liqui

si

verum

fateri velint, similiferque

re-

Christiani,

nihil

habent cur de Callisto

murmurare

possint, nisi

quod eum Pontificem


:

primas post Pontificales reservaneque enim concordata in Iioc adversantur non tamen invenienfur facile reserva;

Deus, quo digni non fuimus neque enim hujus sanctissimi prsesulis mores plebi sua? conformes existunt, qui cum divinam in terris agat vitam, angelis potius debuit pra?tradidit nobis
fici

tiones beneflciorum, nisi pro cardinalibus, aut

aliquibus fortasse maximis viris ab eadem sanctitate emanasse. Itaque nescimus, quo vultu,
ore, qua denique audacia prwsumant aliqui sanctissimo praesuli nostro detrahere, tanquam nafioni vestric onerosus existaf, qui profecto

quo

quam hominibus
:

nihil pius

pater,

quod

suum est, (]ua>rif cogitatus suos omnesjactavit honorem Christi Salvatoris nostri, in Domino
:

defensionem

fidei

decus EcclesicB

salutem
per-

est,
cf

non taiitum nationi Hispanise, unde sibi origo quantum Germanicae affectus esse videtur,
(|iii

plebis toto conatu, toto studio, tota


quirit. Nisi fuisset exacfa ipsius

mente

divinifus nobis dafus est, ut lioc pericu-

solertia ef in-

loso fempore ab

infidelium incursione, maxiChristi

credibilis ad
feritas

commune bonum, jam Turcorum non Hungariam modo protrivisset, sed


infestis

meque Turcorum impetu, orthodoxam

ipsam quoque Alemanniam


Christianis
:

armis petens

religionem, non soluin tueretur, sed etiam elevaret et propagaret. Laudamus igitur, et omni

omnibus terrorem simul aclaborem nam si victi apud Hungariam ef incussisset prosfrati magni Turcorum exercitus, non est cui
post
stiani

Deum

alteri
:

gratias

quam

Callisto

Chriorbis

debeant

ipse

enim solus

fuit qui, torpen-

tibus

ac piiMie dormientibus Christiani

principibus, legatum in

Hungariam
erexit,

misit,

Hun-

honore dignum reputamus archiepiscopum Moguntiiuim, ([ui re.jectis malignantium insidiis sanctamque apud ipsum doininum nosfrum Apostolicam omnium fidelium matrem Sedem atquc magistram permanere decrevit. facitquod doctum, (luod prudentem, quod bonum praelatum decet, qui peregrinas respuens opiniones,
,

garos

cum

Turcis induciarum foedera queerentes

in solida

sancta'

Romanse

Ecclesiai doctrina, et
figif.

prohiljuif, labentes

animos

copias coniii

in ipsa Christi petra pedcs


fecit,

Facitmodo quod

gregavit, bcHiiiiKiue illud commiftere siiasif,

duiu alias qusercrenfur, qufe


:

modo
sancfa;

ten-

tantur
I

nunquam enim Kugenio

me-

Lib.

I.

brev. p.

lliii.

-'

,V.n.

Sylv.

E|].

caxxxMii.

nioriffisumino Pontifici dcfuit, quamvis multi ex

CALLISTl

III

ANNPS

3.

CIIRISTI

1457.

in
,

Germanis
nosler
afficitur,

in

l*ontiiex,

illum desiuvirent. Novit omnia cjusque [trobitali miro iikkIo


ejus nominis absque sinin

his

qiicat. Est

nec

unquam

in

pneditus est iit falli non enim astate grandoivus. Versatus est arduis et magnis negotiis doctrina ea prae:

conditionibiis

gulari laude meniinit, ita ut certissimi

num(|uam
prpcsulis

ipsiiis |ictiliones

simus cons|)ectu hujus


audiri
vi-

fulget, cui similis

vanas

fore

iiiia?

digne

audierit in antecessore fuisse. Itaqiie non facile decipiendus, qui ciim multa per x'talcm viderit tamen
cst, qiii
,

nemo

deantur.
45.
tariiis
est,
"

conscientiaD

liimencum rerum magnarum expeaiiribiis

Cseterum quod secundo loco secre-

rientia conjunxerit. Riderel nos sua sanctilas,si


(|iiid ei

antedictus exposuit nol)is,ali(!nuni visiim

pro|)oneremus doclissimis cjus

quod ex viro docto, ex jiiris interprete, et magnis versato causis prodire debet novisli enim Romanum praesulem unicum essc principem, cui omnes obedire tenentur, Petri et qui sedet in Apostolico Pauli locum tenere throno Christi vicarius est, qui Romanae prai;

quoquo modo indignum.atque ob hanccausam non prtesumpsimus ea sibi referre, quae tuo nomine exposita sunt neque enim sua pietas eos probare solet, qui res minus juslas sibi pro:

ponunt.
ut ad gravamina nationis vestrae quid est, quod emendatione egeat; laudamus id sanctissimo domino nostro significari, nec dubitamus, quin sua sanctitas debito modo provideat. lUud aulem nobis exploratissimum est, archiepiscopum scilicet praefatum in optima reputalione apud sanctissimum dominum nostrum esse, favoremque sibi, et opportiinum praesidium ab eo nunquam defutiiriim certo scimus adversns omnes, qui sibi
"

Verum
si

cuipiam gentiffi nomine, vel foederis obliget, neque subditorum est cum dominis suis foedera quierere nec tamen fortasse ila loqueris, ut Romanorum prssulem ex intelligentia quaeras obligare, qui nosti quantum jiira permittant; sedadvertimus, qiia? petis de intelligentia mutua profecto, nos aliquantulum de te compulerunt admirari. Scimus quia cum amico omnia confidenter agis idem et nos facimus utimurrespondendo ea fiducia, qua tu interrogando es usus. Equidem indigna putavimus quse nomine archiepiscopi peterentur, nec arbitramur eos bene agere, qui archiepiscopo ea petenda suadent quamvis nec su menti, quae semper modestissima fuit talia credimus esse persuasa su;e
sidet Urbi.
est igitur qui se
intelli:
:

Non

redeamus,

molesti fuerint.

Quod

si

eorum

nerint, recipientur benigne, et

oratores huc vehumaniter tracta-

buntur, nec duras invenient Apostolicas aures in liis, quae concessu digna peticrint. Quod vero
dicis

namque

dignationi id satis esse debet, ut antesuis

cessoribus

a^qualis

existat

neque

illa

qucErat, quae ante

archiepiscopus.

centum annos nuUus obtinuil Rectum et laudabile fuit propo-

serenissimum imperatorem et ipsum ar chiepiscopum, si se cum sancta Sede Apostolica intellexerint, facile impediluros adversantium id quidem credimus machinamenta et ita factum esse novimus in superioribiis annis. At cum imperator praefatus cum sanctissimo domino nostro unanimis sit nec unquam ab
,

situm ejus, si neque Romanorum pontificem minorem, nec se majorem suis antecessoribus esse velit. Illud quoqiie attente considerabit quisquis Ecclesiae Maguntina3 praifuerit ut neque Romana Sedes conculcetur, aut quovis
,

liujus

sanctae Sedis devotione declinaverit, cuest,

randum
In

ut ipse archiepiscopus

idem

agat.

qua

re

gamus

tua consilia possint, rout in hoc tuos intendas nervos, velisque


tuae

cum multa

doctrinfe

nomen
Sic

in

defendenda Romanae

modo damnetur
guente capite
,

certum

est

enim quia lanconsistere,

Ecclesiae auctorilate potius

quam impugnanda,
,

ne(|ueunt

membra

neque possunt rivuli non arescere fonte siccato. Salus Ecclesiarum omnium profecto exRomantE
Sedis prajcellentia,
et

summa

auctorifide de-

non essemus ausi ea quoquo modo aperire domino nostro, quse nobis
pendet. Quibus ex rebus

Moguntinae Ecamicis utilitates crescent, et accumulabunlur honores. Dat. Romae Xll kal. Octobris anno mcdlvii . Hactenus ^neas ad Martinum Meyerum archiepiscopi Moguntini, ut diximus, cancellarium, a

clarum

facere.

enim

et

clesiae recte consules, et tibi et tuis

pro intelligentia contrahenda significastis. Sunt

quo singula objectu


illa

aliis

litteris

'

diluit.

Erant

enim enervativa Apostolici

juris, et
;

non minus
ac
illa
|)rti'-

profecto priEjudicii pr<e se ferentia

sertim, quse de confirmationibus pontilicalium

Ecclesiarum
i6.

attigisti.

ipse quanta est in eo circumspectio quanta omnium rerum notitia, quanta gravitas atque constantia. Etsi enim omnes laiidandi sunt, quos novimus, Romani
,
,

Non ignoras, dominus noster

ut credimus, (jualis

sit

quatuor distincta capitibus, nimirum deereta Consilii Basileeiisis infringi non confirmari electionescanonicas; extorqueri plurimam vim auri ab iis, qui sacerdotia assequerentur tum Germaniam indulgentiarum decumarumque occasione exinaniri, .-Eneas ita respondit 47. " .4Cneas cardinalis Senensis Martino
; ; :

Meyer,
'.

ctc.
liii'(

C.ogimiir ad

lihil

respondeie,

el iu

piKsules

hunc tamen omnibus prcefercndiim

primis (iiiidcm

fntciiiiir

(|uod

scribis, inclytani

pulamus, qui

cum

vita;

mundissimffi

sit,

et
1

omnia gerat commendatione digna,

tuni

vero

.tll.

Sjlv. E|l.

(CCLMX.

118
scilicet nationeiti

C.VLLISTI

Iir

ANNUS

3-

CHRISTI 1457.
et

vpsfram nlim

fiiisse

florentem,

queramini, sed potius de cupidifate


vestroruni

ambitione

et

suis
:

ruisse

virtiitibiis Romanum imperium meadjicimus tamen et illud, excelientissi-

hominum,

i|ui

currentes pro episcoilli

patibus et invenientes competifores, his quibus

mam B. Petri Sedem, [losfquam ille martyrio coronafus est, semper RomtP fuisse, in qua qui sederunt vicariatum Cliristi tenuere, davesque lig:andi afque solvendi penes se liabuere sive Graeci, sive Itali, sive Germani. autex alia genle
fuere, nec

palafium patet certatim pecunias ofrerunt


vero, qui alloqui Ponfilicem

possunt, non sunl

unquam
,

regni coelestis introire ja-

nuam poluisse qui Homanorum Pontiflcum nec auctoritatem contumaciter contempsere hodie illis gloriandum esse, qui auctoritate pro;

Alemannia Galliaque multos reperias; recipiunt enim quod otlerRomanus autein praisul tur, non exforquent solus in thaianio suo niinc hos, nunc illos aiidit, et illos promovere solet, qui magis conimendantur nec scit, nec etiam arbitratur pecuniae
similes angelis, sed quales in
: :

quibusprosuo libito Romanae Sedis jussiones spernere possint fios enim Catholica veritas nisi resipuerint ante
pria leges sibi constituunt,
:
,

causa hos aut illos commendafione praeferri, quam concordata nec sibi plus auri datur permitfant, nisi fortasse aliquando occasione expeditionis confra Turcos (quod sibi profecto
,

mancipio sine intermissione deputat. Fatemur insuper aliquando in Romana curia, quam regunt homines, aiiqua nec dubifieri, quffi digna essent emendatione
obituni,
ignis
ii'terni
;

non fuit in tanta necessifafe negandumi aliquando super annafas recepit. Habes ergo in
hac parte responsionem nosfram . Et infra Verum quia dicis Germaniam vesframquondam ditissimam fuisse nunc vero prorsus exhaustam et omni aere vacuam esse, uos contra
: ,

tamus ipsos Romanae Urbis pr<Esules etiam, in quantum homines, falli, errare, labi ac decipi
posse.

Sed ut ad querelas tuas veniamus, dicimus fibi dignum esse ut compactata cum vesfra natione serventur, idque semper praedicavimus, et infuturum praedicare non omittemus. Siquidem nationi tuae, a qua plurimum sumus hono

senfimus, illudque audacter dicimus nunquam Germaniam ditiorem fuisse quam hodie, nun-

quam ornafiorem
rem,
si

uni

domino

nunquam armis potenfio[laruerif. Namque si lega,

mus

inveniemus Germanos vefusta tempora olim ritu vixisse barbaro vestibus usos laceris,
venationi tantum
tentes
et

rati,

non minus quam

nostrae afficimur

cum
diri,

dicis decreta Basileensis Concilii

verum non custo:


;

agrorum

culturaj dedisse

operam, feroces quidem homines


,

idque putas injuriosum esse nationi, indidicinius esse querelam

gnam

tuam

propter

decreta enim Basileensis Concilii inter


et

Sedem

et belli appequibus prorsus inopes Verum vini usus erat . Et infra quippe nec hanc mutationem quis fecit in vobis nisi religio

sed

argenti

vestram dissidium Apostolicam vos illa prorsus tenenda diceretis, cfppit, cum Apostolica vero Sedes omnia rejiceret itaque fuit denique composifio facta in qua nos imperatorio nomine interfuimus, eam certam legem dedif, deinde invioiabiliter observandam, per

nationem

Christi? cultus quippe

Christianae religionis a
expulit, afque ita expo-

vobis barbariem
livit,

omnem

uf

jam

Graeci ipsi Barbari, vos

Latini appellari mereamiui.


tiferae religionis, si

autem recte Cultum aufemsalufateri vultis,

veruin

Roma

quam aliqua ex decretis Concilii pradicti recepta videntur, aliqua rejecta; itaque non juste agis, si per omnia servanda esse decreta contendis.

vobis et Apostolica Sedes dedit, (|uae [H-edicafores ad vos miffens idolorum relinquere cullum,
et

verum Deum
accipitis

colere

docuit. Plus
et

est

hoc,
est

Marfiue,

quani aurum
beneficii
est, ut

argentum, plus
esse,

Sed venio ad electiones, quas passim contemni refers, hoc nos non invenimus ita esse, ut asseveras nam postquam ex Alamaaia
;

quod

quam quod

dafis. Itaque decet

vos accepti

memores

dem tanlum
pensari
A9.

nullo possit thesauro

quod quicom-

huc venimus, pUires

Ecclesiae cathedrales ejus-

dem

nationis vacaverunt, in quibus vel postulationes factae, vel electiones fuere. De postulatio-

nibus nihil est quod ol)jici possit, nam illa^ ex t^ratia pendent etiam vetusto jure, liberumque est Pontifici maximo eas vel admittere vel rejicere.
fuerint, si canonicae Electiones autem vigore confirmationem merencompactatorum
,

. Hactenus .4ineas. Habitus est harum turbarum in Pontiticem aucfor infer alios Theodoricus archiepisci pus Moguntinus, queni idem Pontifex a nefaria illa monitione abducere, sibique conciliare ni-. siis est ', praesertim cum obfidei causam propu-

gnatam
fiiisset.

is

cahimniarum turbo

in

se concifafus

Romanus
S. R. E.

fur; nec repelli possunt, nisi de utiliori persona Pontifex de consilio fratrum suorum

Callistus, etc. In

mentem nostram
aliqiiod

cadere

non

potesf, fe contra aucforitatem S. R. E., Sedis

neque hic
pojsit.
48.
"

cardinalium duxerit [irovidendum, sed esl ali(|uid quod reprehendi merifo

.\postolica!,

atque

iiosfra'

[ler^ietrare.

sciamus pastorem scientificum et prudentem, ac Dei timoratum, quae sunt contraria


te

cum

Quod deinde subjungis

extorqiieii

offendentibus auctoritatem et potestafem sanctee

multum
ficia

auri ab his, qui dignitates vel alia benc'

assequuntur, non est cur de hac Sede con-

Llb.

1.

biev. p.

146.

CAI.I.ISTr

iri

ANNUS

3.
miiiici

(HRISTI
gregis

119
ciim o|)cs ct facitlfatcs citticlas

Rottinri;!' F.cclcsin' cf siitiimi INiiitificis,

ciim(|iic
a

hoc

Mffciitarc
cf

volciis,

iiciliitii iii

ciim (|iiipnMias

coiilinue exhauriamus, devoto aitimo etiam san-

jmc

(livitio

luimano
lia't'csis

institiitas incidcret,

guinem

proprii corporis eflundere iitinam

non recusa-

scd ctiam cfimcii


'I'ii

afrocitcf commiftcfct.

ittiis, (|uo(l

tanto incendio cvfingiicndo


(itiam libctifci' (imtii iiiar
sjii-

(iitidcm

aiiclorifatc ct mafiirifatc, c.\|K'ricti-

sufliccref. Novit

neus

liainic iifivsul singiilaris in nuineriini clectnriiin

tyrio acijuicsccremiis. Qiiod si qui maligni


rifiis

sacri impcrii vocatiis cs,(|iiis crfio

[iliis

aiictorifctietiir,

aiit

dffiinoncs

hiimanam
alitcr

cffigieni iniiitfi
jitttatit, cl aliis

fafem
(|uani

sitmmi
tii

1'oiifilicis

(lidcnilcrc

sitis [iraticis et
11(111

so[)hisiiiis

quis prolegere, quis am(iliate inagis?


qiio est conlldetifia

vera persuadere conaiitur,


:

certc

lii,

iii

nostra, et per-

sunt

sed decet fraternitatem

audiendi non ii tuam, cuni lalia


dicta' Sedis ani-

maxime

iihi

vidcs et scis

jiro vcfifatc itos aftligi

ititclligit,

defensioni iiostra'
pati, ut

(it

pro rehiis
boiia, sed
r>().

fidei,

pro quilnis exponiiiius et


et
alia?

nedum
.

miim intendere, nec


pr;rjudicium

ii

qui indigne et in

sanguinem
'

|icrsonain. Dat. efc.

artimarum

siiarum

hotiorem

et

scm
fus

ef

ad eiim, tiiin ad TreverenOtloniensem archiepiscopos eadem vcrKxfant


litterae,

aiictoritalem n()straiii,cl ncgotia tidci (lltfisfiana


furbai-c tenlant, de sua
neqiiitia et malignitate

boriim 1'orniula conceptte


pfO[)onit
,

quihiis Callis-

glorienfur. Dat. elc.


gilio in
tiiin,

C.rassati fitere insigni fla-

quantuni ab ipsoriim dignitate

sacrum aurum [iroTurcico


in

bello collec-

abliorreat ad

Romani

Pontificis

aiictoritalem
sitii

deterendam conspirare, profifefurque

nott

aliam curam cogilationem((ue haerere animo, ([tiani ut Cltfistianam rem tueatur et amplificet, seque libenter pro ea causa maffyrium subituiiim.
> \

ejusmodi (jiierelas de coriasa [)ecunia ex Germanis prolulerunt inter quos Joannes episco[)US Herbipolensis,
qui
{ontificem
'
:

cum

suhsidiarias illas |)ecunias latrocinio invaeas repetentes proarcltic[)isc()pus

sisset, quffistores Ponlificios

vincia ahegit. Ctim


eitcrahili fratri arcliiepisco[io Mogiiiitino,

autem illum merita pnena


Callisltis, et

[lercellere pararct

electori imperii, salutem, etc.


Etsi

Moguntinus pro Herhi|)olensi


seiii|)er

e[)isco|)o de[)reca-

de tua fraternitate coiistatts


et sententia nostra,
tc

for accessisset, respondil

l'ontifex

usurum

se

ruerit judiciiim

scilicef

clementia,
lueret.
51
.

si

ille

expiaret scelus, raptaque resti-

prtelatum essecumintegerrimiim el iiriidentem, tum efiani bonoris ac status Sedis A[)Ostolic8e amantissitnum tamen permoleste infelleximus
;

Galli prmcipes et clerici, inter quos eminet


Parisiensis,

Academia
ritsanf,

non sohim opes solvere


,

re-

nonnulla, quae de ipsa fraternitate tua nohis perlata sunt, qua' si vera essent (quod nobis difticillime persuaderi possit) certe detestanda et

sed ad futururn ConciUum provocant

haud

obnitente legato cardinale jEduensi.

mani modo
Cbristi

Pontifici

sacram

[tro

i\ec Geramplificando

omni abominafione digna merifo

jitdicarenfiir

cullu expeditionem conficere annitenti

nam quid immanius dici, aut excogitari posset, quam prwlatum tantum, quantus tu es, abjecta reverentia Sedis A[)Ostolicfe, cum illis sentire,
qui ipsius Sedis
vertere
bis venit in

verum etiain Galli nec vires, nec opes ad religionis hostes dehellandos conferre voluerunt quocirca gravissime questus est *
adversati sunt,
:

honorem machinantur? Hoc

et

auctorifatem

[ter-

itaqiie

nunqiiam

iio:

mentem

de
:

tiia

frafernitafe credere

apud Alanum cardinalem in Galliis legatum, Carohim regem crucesignala? expeditionis in Turcas abjecisse curas, neque clerum
Callistus

nec credimus quidcm quinimo [iristitta nostra opinio immufata permanet, leque digmtm pra'suleni
et

ad persolvendas itn|)eratas decumas perpellere (Uim, inquit, omni|)olens Deiis viam salutis
i(

niatiiritale

ex|)ericntia(|ue |)r;editiim

palefecerit, et victoria sit in


el

manibus, dolemus
principes

existimamus, et eum Honiani imperii electoribus exislal qiicd nonieti fraternitatem tuam omnibiis stimulis excitare debet, ut omnibus juribus et sensitius fiiis seniper studeas de sancta Romana Ecclesia ac Sede prsefata bene mereri prfesertim ciim in ipsa Sede is nunc divina volunfafe, qiiaiKiuam
qui merito unus ex sacri
:

gravissime angimur,
lente et segniter
:

(|iiod Calliolici

tam

causam publicam ample-

quse enim pestis major, quis acrior dolor extimari potest, quam in tam gravi re

ctantur

voti

immeritus sedeat qui non immemor einissi sanctam fidem orthodoxam religionemque et destitiitus omni Chfistiatiam prope solus
,

subsidio
ratione,

Cltristi

tidelium

potentatuiiin,

omiii

lamque necessaria tantam videre socordiam ? Et infra Vides enim (|uod ex tua legatione, neque ex decima, qua' ut dicititr pcr te colligitur, denarium unuin aiit siibsidium minime habemus . Prseferehat ' quidem Caroli regis fllius Ludovicus major natu, dclphinusViennensis, ingentem belli in Turcos gerendi ardorem
:

sensu, orationibus denique ac lachrymis protegere pergit de nohis loquinuir iton jacfantes orbi enim universo jain
consilio,
: :

sed Carolus graves in illum iras conceperat, seque in libidinis coeno voliifans ad divinam causain suscipiendam assuigcreneqiiibal: illuni

nota sunt o[)era nostra, qui pro defensione Uo'

Ext.

ejc lil.

apud .En. Sjlv.


3. p.

c. :t27.

Lib.

i.

biev. p. 7i.

'

Lil).

1.

Iirev. p.

142.

^ Ib. p.

143. Monstr. vol.

68. et Guaguin. io Caiol. VII.

120

CALLISTI

III

ANNUS

3.

CHRISTI 1457.

tamen Pontifcx cxcitare transmisso aureae rosae munerc conatus est ', ut militarem virtuteni, (jua Gallici nominis liostes propulsaverat, adliiberet
in Turcas,
;

praevaluisse fallacias, ut

multorum

Christi lide-

laborantique

rei

Christianae

opitularctur
niis, quffi a

addidit etiani

preces, ui ex decu-

clcro cxacta> tueranl, subsidiariam


belli

vim auri ad faciendos


niitteudani curaret.
52.
<i

sacri

sumptus subillustri.

CmWoIo Francorum regi

(^iiarissime in Christo lili, salutem, etc. Vetus consuetudo, charissime fili, mosque sanctissimus esl, ut Romanus Pontifex, peracta sacrarum cclebrationc, die qui quartus est Do'(

lium iirincipum, et eorum quidem, qui defensandae fidei primas et debent et soliti sunt gerere partes, nientem a tam necessario opere abstraxerit, et novis scandaiis implicaverit. Pulamus enim intellexissc tuam serenitatem mala, qua in Hungaria et Cermania propter dissensiones suborta sunt ad quae sedanda omni studio incumbimus, scripsimusque proplerea imperatori et regi Hungari.e, et nunc novissime
:

legato noslro, ut videbit tua serenitas in copia,

juam hic includi fecimus


stimus,

nec propterea desi-

minicus

in

Quadragesima, auream rosam


principi pro

illu-

stri cui()iani

munere

donet.

Magnum

quamvis summa penuria pecuniarum gravemur, quin omni ratione classem nostram augere et corroborare curemus. Sed cum ad-

profecto et dignum divjna laude mysterium, in quo non muneris sestimanda est quantilas, sed
altioris

niodum

signiflcationis

qualitas

inter[irctanda.

autem qui divina voluntate, quanquam immeriti, pastorale culmen Romanse Ecclesiee
iNobis

exiles sint facultates noslrs ad tantam rem, accedentibus etiam liis malis, qua? supra memoravinuis, |>ericulum est ne sub hoc fasce opprimamur, et in medio cursu succumbamus,
nisi tua serenitas
fidei
<'

more suorum avorum

afflictis

tenemus, cum vellemus lioc proeclarum munus in temporc proximre Uuadragesimie implerc, occurristi quem potissimum hoc dono dignum existimaremus. Nam ad nobilitatem sanguinis, qua luimanum ferme fastigium exsuperas, lot adjecisti proprias in omni genere virtutes, ut tantum divis progenitoribus tuis gloria sis
aemulatus,

orthodoxae rebus subveniat.

Uuare per regiam tuam sublimitatem, per gloriam tuorum progenilorum, qui ob singula-

rem

ainorem Christianissimi vocari meruper respersionem sanguinis et passionem Salvatoris te hortamur et obsecramus, ut tandem optato succursu fldei Christiance
fldei

erunt, deni(|ue

quantum

illi

serie

quadam

et

splen-

dore maximarum, caeteris orbis regibus ac principibus excelluerunt. " En igitur accipe pignus et monumentum nostri in tuam serenitatem amoris.Rosam hanc lastissimo corde suscipe nec te auri fulgor, sed contemplatio divinse significationis teneat. Sancta enim Ecclesia hoc donum per manus summi Pontiflcis ad demonstrandam laetitiam or:

dinavit, et

gaudium

Israelitici populi,

dum om-

nipotens Deus miseratus diuturnam ipsius servitutem ex Babylonica captivitate eum liberavit. Nullus fios enim omnium, quos alma mater terra producit, ros;e comparandus est, nec qui aspectu jucundior appareat, autodoris suavitate sit fragrantior. Utinam, charissime fili, divinus odor penetret in tuos sensus, ut eo repletus explices generositalem cordis tui, atque hoc divinum opus defendenda! fldei totis viribus amplectare, et Christianuspopulus, exciso et exterminato immanissimo genere Turcorum et infi-

subvenias, et de pecuniis et decimis et oblationibus Christi fldelium in regno tuo collectis el colligendis nobis succuras nos enim ea spe adducti hoc tantum onus maxime subivimus, quibus deficientibus, proculdubio et nos a sanctissimis incoeptis, quod absit, deficere cogeremur. Sed nobis nullo modo persuadere possumus, ut tua celsitudo diutius in hoc cunctatura sit et nos haec potissima spes nutril. Quod si eadem celsitudo tua auxilium nobis subministrabit, et vires suas in hostem converterit, victoria et triumpho potiemur. Datuin etc. die xxiv Maii,
:

MCDLVII
34.

Carolum regem et decumano auro in Galliis colligcndo instruerentur, quanquam postea illae in Turcas submissae non

Conventum

est

'

inter

Pontiticem,

ut triginta

triremes ex

fuerunt

plures vero ex Callicano tclero

cum

delium, pacem

et

tranquiilitatem in

Domino

assequatur. Haec enim cura dies ac noctes nos sollicitat, et stimulis pungit acutis sensus nostros,
et

decumas pendere juberentur, pernicioso diffugio nefarium Germanorum exemplum imitati, a Pontifice ad futurum Concilium provocarunt, non prodentes modo religionis causam ob avaverum et Pontificia auctoritate ritiae sordes
,

cum molem

lianc

prope

soli

susti-

oppugnata, Basileense schisma ab inferis revoquorum perduellionem cum care satagentes


:

neamus, nulla ratione eam diutius ferre posse cernimus, nisi Christianorum ope principum, tuaque praesertim tuas ad tantam rem vires nobiscum depromas. Illud enim maxime ad nostras molestias accedit, quod videmus antiqui Iiostis in tantum
. .

Ludovicus Narniensis, qui


erat,

Pontiflci a

secretis

signiflcasset

non sine dolore

Callisto, is

(1

miseratus infelicem rei Christianae sortem ac deplorans religionis causam a sacerdotibus adeo contemni, hoec rescripsit ' Callistus, elc. Inter alia cor nostruni pe:

'

l-ib.

1.

Irev.

jj.

93.

'

l.ili.

I.

Iiipv. p.

HS,

Ih. p.

104.

rAi.i.isri

ANXts

3.
ct

CHRisri

l'ir)7.

121
mmiiih

iii'lra\

il

mtIiiiiii

iii

lii;i

lilliTa |ii)siliiiii, adinirati

comnKMidafioncm

cum

nohis

sigiiif)-

Dcuin non
lica

iilcisci in

lani tLMiicraria, inio Inere-

caveris ab Universifate Parisiensi et provincialibiis H()t!iom;ig(Misil)iis


(livcrs;is
af([U(!
;iliis

inohcdicnlia

cl rci)cllionc (lolciims, ct \al(ic

([iiihusihim

(lolcinus, (juod

|cculiaic

iionicii (Miristianissi-

a|i|iciI;itioncs

mum
lleus

regis et rcgni Fninciic merito ah aiilii|uo


Iioc

liirh;iiid;im i()sius
t;iiil;i

ad decimee exactionem, quac pro


fuisse
irifcr[)ositas

ac(|nisituin,
[)i;c

rc^niantc
;etatis

rege,

cui
favit,

tanliim
ut
di!

lidei necessitafe, et

tam

saliit;iri
iit

Cliristiasit

Ccctcris
,

prava sanctione
t;ilia iii

nimirum

nosfne Pragmatica, ciim


cxistcnle

iioruni iiMiiedio inqiosita est,


(!l

Ii;creficum

detestabile

illi

in

aliquo contravenire, ferre

tamen amariliKJiiic cordis laccamus;i(l prKseiis,


rcj;no

non dcbueras
[)olcst;ite

aiisus

tam temerarios,

ut[)Ote de

ipso

tolcicntur,

regc

Sedis Apostoiica; malc sentientes, cuni

hoiio et Catliolico. Dcliciiint


e;i,

iinhis ministri
s;iiictuiii

ad

(|u;r I)ei siiiit,

scciiiidum
;

proposiiiiu/ta,

ad futurum generale Concilium quasi ad aliquod m;ijiis trihiinal a[)[icllare vidercnfur, nam quid
agciif vaii;e [iricscrfim in
i[)s;i

tum nostrum

exe(|uciid;i
:

Mess/s

eitiin

Cniversifale nanisi

opei'arii vero p/iuci


/iiessis. /it ii/ittat

Koc/amus

iqitiir

dominum

tiones,

si

te

discedentem audiverint,

ut

operarios in messeni sxinm, utait

omnes
iii

Christianitatis [^rovincia;

eorum excm[ilo
neiiio
sit,

Dominus omnipotiMis,
vffi,

va; illis,

et induhic laciet, et va;, qui nos iion juvant eliam cum sansi sit

liunc

labanfur errorem,

cum

qui

eorum temeritatem melius compescere


Iiabes

possit;

guinc proprio,
Dat. iiltima

opus

et iios

vincemus,

t)eo

enim brachii
litteris

s;ecularis assistentiam regio


:

juvante. E.r/iri/at Deas. et disslpent/ir inimiciejus.


.luiiii

[iromisso ac

MCDi.vii,

amio

iii .

Nonfruslra

ad

id, ultra

firmatam munituses etiam tuK legafionis potestatis [ilenas liftibi

vx fuit adversus Carolum rej;em, (]uemse fame infidiciterperemisse ferunt; ut suo loco dicctur. 5.5. Moliti intcralios eraiit piM-niciosu exemplo ad Concilium provocationem Parisienscs
tertio re|)ctitum

feras, su|)er his et aliis et expresse nostra facultate,

quam pridem
:

transmisimus contra

l'arisienses et alios,

ut petiisti, et de prffisenti

replicamus

minum
quam

et

novisti praterea mores corum hoco