Vous êtes sur la page 1sur 588

1^^.

--:*^^

\
*

.V

-:-i^itSi-;

'^:Mj:^
^-ji:-;-

vj

t--i^

i>.'"

-^^^Sfsd

.y

"5^^S1

r^-

C/tSARIS

BARONII

ANNALES ECCLESIASTICI
TOMUS TRIGESIMUS SECUNDUS

Cetouvrage, parlescorrections etles additions


considerables qui y ont ete operees, est devenu la propriete des Editeurs, qui se reservent tous
leurs droits. Toute

Hoc

in opero

tam muita sunt aut correcta aut


Editores reddiderint
sit,

addita, ut id

suum

et,

quid-

quid suorum jurium


si

sibi vindicent. Itaque,

contrefafon ou imitation,

quis idem aut furtoediderit autquoquo

modo

quelle que soit la forme sous laquelle elle se


presente, sera poursuivie rigoureusement, con-

erit imitatus, in

crimine

erit et

de injuria postu-

labitur.

formement aux

lois.

BR

Ci^SARIS

S.

R.

E.

CARD. BARONIl

OD. RAYNALDI

ET JAC. LADERCHII

CONGREGATIONIS ORATORII I'RESBYTERORUM

ANN ALES
ECCLESIASTICI
DENUO ET ACCURATE EXCUSI

TOMUS TRIGESIMUS SECUNDUS


1527-154!

L
.'i'

V
%h

i'i

BARRI-DUCIS
BX TTPIS CtELESTINORUM
ac.

PARISIIS
BEBTRAND

APUD

BLOUI) ET BARRAL, BIBLIOPOLAS


30.

VU

L-iRTA

llANqUE,

VIA DICTA CASSEITE, 30

M DCCC

LXXyill

K^

]?

SUMMARIUM
TOAII

XXXI 1

MDX.WII.

I,

i.

|iliiiilius

prtedicta

ilii.s

iliic|jlio.

;j-7.

I'ollicitationibiis Cifisaris allectiis Cluiiiuiis adire


l'oiUificeiii deterreiit Calli. s-in.

1'L'ges

staliiitad iirgendaiii

concordiam. sed a |)ioposito


ncfaria.

Pro-

regis
13, 14.

Neapolitani

consilia

II,

12.

Indiicia!

saiicit;e,

et

qnilius

coiuiitioiiiliUs.

Germanicus exercitus Klaininiani

iiivadit. lo-22. lioniu!

e.xcidium el Ponlilicis caplivi-

tas.

de lilierando Pontifice. 28-31. Didert Carolus dimiltere Pontificeni. 32. In Orienle rem Cliristianam restaurandi spes allulget. 33, 34. Lautrecliius nimias nectit moras, quarum impatiens Ponlilex aceiiiioribus legihus se subdit, nec tanieii
23-27. Inter principes agitur
in liberlaleiii initlitur. 3o-'i2. (laroli

littcite

(|uibus se iinmiiiicin proliletur tot el tantoruni

lacinorum. 43. Toletano archiepiscopo exponil Clemens calamitatcni suarn. 44, i'->. Divina vindicta iii sacrilcgos reliquiaruni raptores. 4U,47. Pontifex ignobili cultu ex servitute cvadit,
et

Lautrechium cerliorera
littei-cB.

efficit

gratulatoria

o2, 53. Dilionis

de libertate recuperata. 48-31. Pontificis ad principes conEcclesiastica? infelix stalus. 54-b8. Lulherus et Sacra02-64. Kuriis conscienlia^
liT.

nientarii inter se pugnaut. oD-Ol. Erasnius in Lutlieruni scribit.

tor(|uetur Lutherus. 03, 66. Corrupta a Luthero sacra Scriptura.

Pseudoevangelii pcssiuii

frnctus. 68-73. Auabaptisticapestissan'il pr;esertim inMoravia. 7(i-S0. Anabaplistaruin mores.

Livonia contarainata hairesi. 83. Abbas Farnensis ob hteresim Gostavus Suecise rex subornatus a Lutheranis. 86. In Belgio lideles ab ha,'rcsi miraculo dcterrifi. 87-104. Senoiiensis synodus adversus Lulheranos. 103. Beafus llyacinthus iniraculisclaret. 106. Tartarorum in Lithuaniam irruplio. 107. Ilungaiia civilibus bellis laniata. 108-119. Propagata apud Mexicanos religio.
traudes et
flagitia. 81-84.
:

exustus

in

Scotia

MD.XXVlll.

1.

ciarum reruni miser status.

sed de modoillas exsequendi lis orta. 2, 3. Ponlificis et Ponlill4, 3. Gerniani lloraa divulsi ob Ncapolim a Gallis obscssam. 6-8. Tardius obstant Calii subinissis e Cerniania copiis. i). Detreclat Clenieus sc implicare bello. 10. Laiitrechius cpidemico morbo cxtingnitur; evcrsiu (ialloruni res. H. De concordia
Pactiones coiicordi
initic,

agit

Clemens apud Carolum


redit

V.

12, 13. Veiieti

el

Florentini gravissime aninuim Pontificis


addiicitur C;esar, et ipsius rogafu

ollendunt, et ruunt in pejus. 14, 13.

Ad mcliorem Irugem

Hoinam

seeicra. 17.

Ca'sareum nomen fuendi specie Coliiranenses plnra pcrpetrant Ad paceni inclinal rex Galliis. l.s-23. IJiirnenses convontns se arbitros dogmatuni
Clemcns.
16.

fidei coiistituunt. 24-29. Ziiinglius

cum

Luthcro,

el

Anahaptista! cura'ulroqnc |ingnanl. 30. .Vn

toleranda; sint seclie contraria) certant novatores. 31-30. Ballliasar li;eresiarcha ciiiUus, con-

futafus el Vieniia! flammis c.xusfus. 40. Populus ignorans quid


prolabitur. 41-43. Monitus a Ponfifice Fcidinandus ut
r;inis. 44. Piilsus

sit

credcndum

in atheisinuin

non

sinat Ecclesiam opprinii a Luthe43, 40.


Iiidictie

ab Ilung;nia Joannes

in Turcariira clieiitelam se conferl.

Clcraente solcmnes supplicatioiics. 47-32. LutlK^rana; scct;c reloriinilio. 33-78. Joanncs Fiiber Lulheri variationes lacete eiiumerat. 70. Prussi dcnegant episcopis decunias. 8o, 81. lii Galliara
iirepit

iuercsis.

82-102.

Parisiis

celeberrima synodus contra hrt!rcticos celebrata.


;ib

103-106. Trajectensis principatus jura

episcopo

in

Carolutii

V, assenficnte

Ponfifice,

translata. 107. Brixiani inficit ha;resis. 108, 100. Jacta hoc annoscliismatis Anglicaniscniina.
110.

Lusitanorum quoriimdam insignis apud indos

lidci

conrcssio.

MDXXIX.

1-3.

In sacris violandis Luthcrani Tuicis pcjorcs. 4. Ilicrefici Hclvefii Cafholicos oppriraere nituntur. 3-10. Mullofies, sed priesertini in convcntu Smalcaldiensi, Landgr;ivius Hassi;e Lutheranos et Sacraraentarios conciliarc tentiit. II, 12. Joannes Agricola Antinonioruni sectam .\XXI1.

ANN.

ToiiK

R.uw.

Xlll.

('

SUMMARILM.
Morbus epidemicus, cui nomen Sudor Anglicus, totara Germaniam vaslat. 14. Apud Batavos moniali cuidam datur coeleste visumde Lutheranorum damnatione: Bruxellismulier Carolus V veniam dat lapsis, non relapsis. diviuitus sanatur orans ante Eucharistiam {'6-lo. Cietus Spirenses, conlra quorum decreta protestantur aliqui Gerraanise principes, unde prima origo nominis Protestantium. -20, 27. Caroli V littera? adversus Anabaptistas, quorum
coQdit. 13.
:

prscipua dogmata hic cxpouuntur. 28-31. Coutradictiones Lutheri volentis simul et vetantis arma sumi contra Turcas. 32-39. Imminente Turca et Lutheranis fremenlibus, Ferdiuandus Huugariic rex poscit auxilium a Pontillcc et Uebilibus litteris universos fideles ad arma concitat. 40-43. Hungari inter se divisi viam patefaciunt Turcis, qui Viennam Austriae obsidione prenuint. 44. Anxi* Pontificis cavx, qui Ciesarera necnon Anglite et Galli;e reges ad subveniendum Germanis periclitanti provocat. 43. Amissa recuperandie Rhodi occaslo. 46-49. He-

movet castra a Vienua Solyraannus, non siue raagna suorura


nales obsides, et Cleraeiitis ad eos consolatorias
litterce.

strage. oO, 31. Liberati cardi-

32-33.

Perusinorura defectio et
:

reductio. 56-39. Pontifex et CcEsar de consilio se rautuo invisendi cogitant colloquia inter reges. 60-66. Foedus init Clemeus cum Carolo V, uude patet via ad publicam pacem.

Gallum et Carolum V Cameraci pact;e pnecipui interpreles Mercurinus Gattinaria. 70. Caroius V in Haliara appellit. 71-74. Turbata; res Italica^ iraprimis in republica Florentina, propter Mediceorura odiura. 75-77. Bononiam profectus Cleraens futuris providetsapientissirae. 78-83. Pontificis elCsesarisingressus in civitatem Bononiensem. 86-89. Quibus legibuset ritibus promulgata sitpax inter Ca>sarera
67-69. Concordiai inter regera
et

Margareta Austriaca,

et

quosdam principes
religio.

exasperatur. 94.

Italos. 90-93. Henricus Anglia; rex, cupidine incensus, in Pontificem Orchadenses insula; D. Magni clientela; commendatce. 93-97. Propagala inter

Mexicanos
MD.\.\X.
1-3.

Promulgata pax
:

inter

Cssarem

et principes Italos,

exclusis Florentinis.

4.

Ravennates

venia donati

Venotorura oratores a Pontifice


16-43.

et Ciesare excepti.

5-13. Bononia^ Carolus

coroua ferrea a Pontiflce redimitus.


46, 47. Pontificis littera; de collatis

Biduo elapso Cajsar corona aurea ornalur. Carolo iraperialibus insiguibus. 48,49. De Concilio cele-

inter Pontificem el Ca;sarera habila colloquia. 30-32. Edicto severo providet Cleniens ne Hali peste Lutherana inficiantur. 33. Creati novi cardinales. 34-36. Carolus V in Germauiam proDciscitur, Mutinam in fidem suara recipit et Atestino adjudicat. 37-59. Carapegio cardinali legato datur potestas absolvendi Christiernum Dani;e regem duplici crimiue h;ereseos et ca;dis sacnleg*. 60-64. Couventus Augustani indicti. 63-73. Caus;B hujusconventus expositse ab iraperatore. 74. Internuntius Pontificius de iis abolendis ha?resibus agit responsum a

brando

habere conciones August;e. 76-78. Lutherani subdole petunt Concilium. 79-84. Melanctonis insignis improbitas in exponendis suorum asseclarum doclrinis. 83-89. lu coufutationibus et colloquiis inanibus consumptum tempus. 90-94. Joacliimus elector Brandeburgensis Catholicani fldem tutatur. 93-98. Ex utraque liticardin;ile

Moguntino datum.

73. Vetiti Lutherani

gantium parte pauciores deliguntur ut ad concordiam propius accedant. 99-103. Mollius agit Cajsar cum h;ereticis. 104-106. Statuuntur leges usque ad Concilium duraturw. 107-111. Ca;saris mandata p;irvipendere gloriatur Lutherus. 112-114. Per Joachimura Brandeburgensem delensa Christi causa adversus latrones. 113, 116. Jo;uines Faber deraonstrat Lutherura sibi

uon esse consentaneum.


121-123.

117-120.

Zuingliani

et

Lutherani

sibi

invicem

;idversantur.

Minis

et

molitionibus
et

ha?reticorum

cogitur

124-168.

ImpenUoris

priucipura declaraliones et

ribus kereticorum et incursiouibus Turcarura. 169, erga fidem orthodoxam Joachimus dux Br;indeburgensis, Georgius Saxouius,

Cssar providere rei Christianae. decreta pro defeudenda religione ab erro170. Egregium exhibent pietatis speciraen
et

Ferdinandus
:

cur non Boliemia; rex. 171-177. De celebrando Coiicilio actum et quibus couditionibus luerit indictura. 178. Hortatur Cleraens princlpes ut iu Turc;is arraa jungant. 179, 180. Restituti Fr;incisco
I

liberi. 181-183.

Pro juvando Ferdinando Pontifieis studia. 184-186. Strigonium


trucidantur. 187-190. Florentiuce

receptura, sed

Buda frustraobsessa aChristianis, qui misere

forma. 191-202. Henricus VIII, impuris impHcatus araoribus, enixe et cura minis postulat suum dissolvi matriraonium, sed secundas nuptias iuire prohibetur. 203. Gebenna obsessa aSabaudo. 204. Adeni rex fit Lusitanorura vectigalis.
reipublica; rautatur

MD.KXXI.

1,

Ferdinandus, Caroli V Irater, Romanorura rex electus, a Cleraenle confirmatur. 3, 4. Gallus Anglus p;itrocinantur Lutherauis. 3-8. Conciliabulum poscunt haeretici, Concilium autera veruni optant Pontifex et imperator. 9-13. In decretum Augustanense insurgit Lutherus. 16-20. Thomas de Vio scribit contra Lutherauos. 21. Dux S;ibaudi;f pro fide pugnat adversus Gebennenses. 22-24. Ad subveniendura duci S;ibaudi;e a Zu:ngli;uiis oppresso incitantur a
2.

cl

Poutificc principes Catholici. 23-30. Zuingliani a Catholicis cajsi, el Zuinglius ipse inler alios Irucldalus. 31-36. Vircs arapliorcs coniparant hajretici qui pluribus subsequentibus pra;liis liinduutur. 37, 38. Dolet Pontifex quod priucipes auiittant exscindend;e h;ereseos occasioncm.

39

40.

Carlostadius

raisei'e

perit

Biillingcrus

iuler

Tigurinos

uistaurat

l);cresira.

41-43.

Lutherus insectalur Sacraraentarios et Anabaptistas, irretilus et ipse lisdem erroribus. 40-36. Wicelius, ex lectione Patruui ab ha;resi conversus, lortiter et acute Lutlieranismum

SUMMARir.M.

III

ledarguit. 57-S9. Albertus Biandeburgensis aposlata et perduellis. GO-64. Hiereticorum Sccvitia;

et

sacrilegia

inter

Torpalenses.

60,

00.

Colonienses

in

fide

Catholica

constanles.

67-69.

Anceps

rei

Chrisliana? stalus, ob ingentcs

Rubruiii advL'isus l.usilanijs translert

Turcarum apparalus. 70. Classem in .Mare Turca. 71-73. Conversa in Pannoniam Turcaruni arma.

74-70. Muldavi et Walaclii in 1'uloniam irrumpunt, sed ingenti clade delunlur. 77. .Maronitae
a Pontilice moniti ut pro Christo adversa lerant. 78-91. Angliie rex llenricus, reluctante licel Ponlilice, divortium anhclal, ad exitium raptus libidine et assentatoruni obsequiis. 92-94. Au-

ctum cardinalium collegium et imposita cuique novo cardinali formula sacramenti. 9ii, 96. Qucrilur Clemens de regiis adminislris (jui in Hispania Ponlificiani auclorilatem la,

befactarc tcntant. 97-99. Mutata rcipublica- Florcntina' loima. luo. .Mantua et Monslerralus
conjuncti. iOI. Ilcliquia! ex Lrbe avectte concess;e archicpiscopo Calaritano. lOi-lOo. Ecclesia
in

Europa oppugnala apud novos populos Americaj amplificatur.

MDXXXII.

1-0.

Solynianno Occidentalc impcrium aifeclanlc, Pontifex principibus Christianis periculum 6, 7. Veneti cl Polunus inilas cum Tuica inducius abruinperc recusant Gallus ct .\nglus conspirant in impcratorem solusScotus paratum sc pra^bel. 8-12. Pontitex detegil dolos Solymanni pacem postulantis ut imparatos oppriniat. l3-lo. Hatispona' conventus ordinum Germauia; indicti, et sopita discordia inter Frisingensem episcopum et Bavarije ducem. 10-20. Nimis indulget Carolus V politicorum consiliis. 21-24! Cardinalis Medica;! in

imminens denuntiat.

Gernuiniam lcgalio
in

et prolectio.

latius grassatur ha?rcsis. 28.

cogendo Concilio.

30, 31.

2.'J-27. Permissa et promissa Lulhcranis a Carolo V, unde Damnati blasphemi in B. Virgineni. 29. Impedimcnta ct pericula Solymanni irruptio in Germaniam. 32-34. Ad Guntium oppidulum

retardati Turc<e ope S. Marlini. 33-39. Haec

mora Christiano

exercitui facultatcm dat sese

comparandi, unde hoslis protligalur. 40-43. Multiplices caus;e ob quas non potuerit Carolus insequi Turcas. 44, 4.3. Gallia- cl Angliie regum prava consilia in Carolum el Pontificem.
46-31.

Vcnelorum expedilio

in

Grseciam.

32,

33.

Italorum

seditio
et

54-61. Cajsaris
62-66. Pontificis

cum PontiUce colloquium


trahit.

Bonoiiia;

babitum,
Italia;

consilia

advcrsus C;csarem. in eo agitata.

responsa ad Angli regis querelas, qui in schisma


67-72.

incidit, et

secum totum
praeservationi.

regnum in perniciem 73-73. Thomas de Vio


76-78. VVicelius

Studet Pontilex

paci

el

fidei

cardiualis egregie confutat fallacias ha;reticorum de justilicatione.

arguit, ut novam et impiam. 79-81. Micbael Scrvetus et Joannes Campanus Trinitatis hostes. 82, 83. A multis accusatur Erasmus ut Arianismi instaurator. 84. Joannes Bugenhagius Lutheranismi propagator. 83, 86. Joannis ducis Saxoniae obitus infelix. 87, 88. Dania et Suecia haereseos pra-da. 89, 90. Melcbior HofTmannus Anabaplista seductus a dsmone prophetam agit. 91-93. Ritus Catholici aboliti in Westphalia. 94-97. Minorilarum magistri littera; de prteconibus Evangelicis. 98. Congregatio nova, Strictioris Observantiw dicta, instttuitur.

Lutheianorum fidem

MDXXXIII.

1-8.

Pontificis ad principes litter* de futuri Concilii

principes eludere Coucilium satagunt, sed


ipsi

commodis ct conditionibus. 9-18. Lutherani eorum argutias confutat Cocleus. 19. Catholici

non conseiitiunt inter se de congregando Concilio. 20-30. .filliiopuin iinperatoris legatio. Ferdinandus rex Romanorum postulat auxilia contra Turcas. 32. Dccuni;c clero Lusitano imperata;. 33, 34. Divcrsa loedera quibus pacatur Italia. 35. Discessus Caroli in Hisp;iniam Spina coron;e Dominicie concessa imperatrici. 3G. Barnabitarum Ordo incipit. 37-41. Domus Lauretanae origo certior etfecta, necnon recentibus miraculis confirmata. 42. Apud Batavos imagincs Deipara; in mediis flammis illajsffi. 43-30. Lutherus promulgat suani cum d;emone disputatioucm. 37. Georgius Slilelius delusus a d;cmoue. 38, 59. Lutheranorum morcs dcpravati ex depravatis principiis recte deducli. 00. Joannis Mattlii;i', Harlemensis pistoris, fraudes et errores. 61. lu HelvetiaZuiugliauorum insidia; deleguntur et ad nihiluin rediguntur. 62. Camberiaci sacra sindon in mediis ignibus servata. 63. Bernardi Rolmanni et Sebastiani Franci dogmata insana et impia. 64. Probibila versio vuigaris Scriptunc. 03-73. Henrici cum Anna Bulcna incestuosw et infanda; iiupli;c. 70. Jacobus Scoti;c rcx constiluit communi ordinum conscusu lidcm vetercm retincndam essc. 77-89. Cleinciitis cum Francisco rege colloquium Massili;e babitum, propemodum in verbis et in extcrioribus amicili;c signis consumptum. 90-95. Pax lurpis cum Turcis conficitur. 96. Consentanca Indorum tradilio cum
31.
:

Ecclesia

Uomana

de

S.

Thoma

apostolo.

MDXXXIV.

I, 2.

Argumcnla Hcniici

Vlll ex Scriptura sacra pctila

pro rescindendo conjugio a

J.

Cocleo

conlulaulur. 3-11. Dclixus anathemate rex Anglus sc caput Ecclesi;c Anglicaiuc profitetur, et
in Catholicos saevit.

12-14.

Ingentia mala oborta cx disturbato Concilio. 13-18. Franciscus

Gal.lus, Austriaca; famili;c infcnsus, ha;reticis favet. 19-33. .\nabaplist;c

Monasterium

infeslant.

36-38. D;cmonis

cum Lutherano
Calviiiisiiii

dclecissc negat
ligeresis

miuistro colloquiuni. 39-43. Luthcranus sc ad Zuinglianos priiicipia. 44-40. Sucictatis Jcsu incunabula. 47. Witlcniberg;e
48-30. Melanclouis
et

cum

litteris

instillata.

crrores circa Baptisina. 31-33. Wicelius


Grittus et Lascus rei
60, 61. Barbarossoe ex-

propugnat jejunia, orationcs

eleemosynarum largitiones. 34-58. Christiana; pioditores justas dant poenas. 59. Corone Turcis dedita.

IV

SLIMMARIUM.
cursiouos iu Italica littora Kagussoium privilegia confirmala. .Mauricis insulis. 66. Neophyli Judffi venia donati a Clenienle.
:

fi2-(i;;.

Fides propagata in

(n-t>9.

Clementis morbus,

obitus et sepultura.

UIC liNCllMT AKKALIUII

TOMtS

.\XI

EDITIOMS

llO.MANjE

CUM RAV5ALDI

CO.NTI.NUATIONE.

1-3.

cogitat. 4-7.

statim de indicendo Concilio Hungaricas dissensiones extinguere satagit Paulus. 8-10. Gratulatoriae littene principuni ad PontiQcem ct Pontilicis ad principes. 11, \->. Lutherus contra Ecclesiasticos ritus et papam declamat. 13. In India upiscopi constituuntur. 11, 13. Sacramenti formula a
Cardinalis Faruesius electus Pontitex sub Pauli IH noraine

novis cardinalibus recitanda.


MU.V.X.W.
2. Heuricus Vlll se caput Fcclesife .\uglican;e declarat. 3-6. Ueginaldus hunc priinatuni adulterinum confutat et regis saeviliam in Catholicos denuntiat. 7-9. Rollensis cardinalis in morte sustiuenda fortitudo el aliie pra?clar. virtutes. 10-14. Pontifex, ob persecutionem .Vnglicanaui mcerore confectus, ad deturbandum regno tyranuura alios principes concitat. lo-17. Thomfe Mori constantia in lide, et gloriosa mors. 18. Pauli III sententia iu Ilenricum

1,

rcgem
2(i-2i.

AngliiB. 19. Lutherus scriptis

commovet populum contra archiepiscopum Moguulinum.


Catholici ab hajreticis proQigati. 28. Tuenda' fidei

Calviui natales, mores, scripla el errores. 2o. Geneva, pulsis episcopo el clero, a iide

delicit. 26, 27. Du.K

Sabaudus

et

Hclvetii

Catholica^ tuni in Italia, tuni in Polonia Pauhis iuvigilat. 29, 30.

De Concilio inox congre-

gando

agil per litteras

cum imperatore
:

Pontifex.

31-36. Vergerius in

Germauiam nunlius

Protestantium insolens responsum. 37. Disciplinam Fcclesiasticani prislino splendori restituere statuit Paulus. 38-42. Mouasterium sedes regni .\nahaplistarum, (|uorum deliramenta, fraudes et turpia opera detegunlur. 43-47. Solymaiuii in Perside et .Vrmenia clades. 48-.S4. Fausta Caroli V expeditio in Tuuetum. jo, 36. Persariini
uiittitur

ad pra^parandam viaratoncilio

contra

Solymannum

florentissima victoria. 37, 38. Sedandis discordiis

undequaque

orlis

Pontifex incumbit. 39. In Congi regno et in America religio amplificata.

MD.V.VXVI.

I.

pace inter Ciesarem


Pontifice

Rom;B triumphali pompa excipitur a Ponlilice Carolus V. 2, 3. Coiani Pontilice agitur de et Gallum regeiii necnou cje causis paci obslantihus. 4, 3. Nou minus a

ciscirca

quam a CiBsare desideratur Concilium. 6-10. .\pologia Csesaris el responsio Pontilimoram quee intervenit. 11. Roma profectus imperator Florentiain pelit Franciscus
:

ducalura Sabaudi invadit.

12, 13.

Objecta sibi a CiBsare rex Gallia? diluit,

litteris

ad Ponti-

ficem missis. 14-16. Per legalos Pontifex


gratur. 21-23.

pacem

inter Cffisarem et

liare tentat. 17-20. Ctesar in Galliani irrumplt, et

Franciscum regeni conciquidein infeliciter, nec tamen pas redinteiuit,

Dum

rex Gallus foedus

impium cum Turcis

Ponlifex Turcicas incursiones

reprimit, el pios stimulosaddit regi Poloni:e. 24, 23. .Moritur regina Catharina

nou sine veneui

suspicione. 26.

Anna Bolenaob

adulteriura et incestuni poena capitis plectitur. 27-29. Henri-

cus rex de nova condeuda religione cogilat, monasteria everlit et spoliat. 30-32. Monentur a Ponlilice Galli et Scotife reges ne auxilia subininislrent regi .Vnglo contra populura suuui. 33-33. Paulus III Concilium OEciimenicuni indicit. 36-38. Joannis Fabri libcllus de his qua' tractanda sint in futuro Concilio, et Pauli auimadversiones. 39. Ejusdem Fabri Epistola ad uuntiuin .Vpostolicura in Germania de necessitate Concilii. 40. Paulus ad Urbem vocat epis-

copos magni nominis. 41,


Coucilio. 43, 41. Timent,
pacilicata
;

42.

Moniti Polonia,

Djjinice ct

Suecise reges de

rao.v;

celebrando

temuunt et calumuiantur futurum Concilium Lutherani. 43. Italia Capuccinorum familia couflimata; irapuiw secta? in Mediolaneusi agro repressa'.
Lutherani frustra leolant inter se concordiain
Catholicus. 48.
inlre.

46. Zuingliaui et

47. Erasnuis Rotero-

damus moritur
49.

Fides propagatur in Indiis Orienlalibus et Occidentalibus.

Cardinalium creatio.

MDXX.WII.

I,

2.

Monet Paulus Cssarem


3, 4.

et

Gallum regera Concilium discussum

iri,

ui

pacem

inler se
pric-

iueant.

Eligitur .Mantua ut sedes Coucilii, et duci .Mantuano, aurea rosa donato,

Lutherani Concilium calumniis insequuntur. 6-11. Nunlii missi ad principes; instruetio Morono legato data. 12-19. Episcopus Aquensis, Pontificius uuntius ad Germaniam inferiorem, priocipes Liitlieranos iuvenit paratiores ad cerlandani
scribitur ut

quodopus

sit preeparet. S.

quara ad obedieuduni. 20. .^Liiituam adire ad Concilium statuit Poutifex. 21-23. Dux .Mantua> petens mililare pra^sidium Concilio irapediinenta ponit. 24-32. Prorogatur Conciliura.
33, 34. Veneti pro congregando Concilio Vicentiain concedunt. 33. Caidinalis Salisbiirgcnsis ob imprudenliam reprehensus a Pontifice. 36. Faber pro conciliandis haereticis Bohemis laborat. 37. Contra Ceesarem odio conjuncti Lutherani, licetsecum ipsi discordes. 38-42. Missus in Angliam cardinalis Polus, sludiis Catholicorum sulTultus. 43, 4i. Pia Pontilicis consilia evanescunt et Roinam revocatur Poiiis. 43. lu Poloiiia hajretici ab episcopis rcprimuntui'. 46,
-17. Ad Clissiam clades insiguis Christianorum. 48-30. Paulus laborat ut pacem inter imperalorera et regem Galliae conciliet. 31-33. SolymannCts contra Venetos arnia movet et rejici-

SUMMARIUM
lur.
lii-ljd.

lliirsiis

c.oncilium
iiO-(ii.

legatos

inittil 1'iiiilus.

stiernus rex Dania) li;oresini


(17.

iiidicilur. ol iid illud prinripes invitantur. "n-'M. Pro pace Solyinannus sa^vo hollo Venotos et Hungaros vexat. (iu. ChriLutlieranam diHiindit. 06. Alexandri Medicei runeslissimacBedes.

Ilieronymi .'Emiliani relioissimiis obitus.

.MIi.WWIII.

I.

Plures Syiiodi
stianis, et

iii

(iormania cuiitra liKreticos collecla^.

in aljolendis Cenevensis Ecclesiic rilibus. 3-7.

2. Calviui audacia et perlinacia iii Fo^dusinitum contra Turcas a principibusCliri-

appaiatus ad bellum. 8-10. Niciam, permittente Sabaudo duce. appellit Pontifex. regem invisurus, et ad nuituani puceni adduclurus. 11-19. Decennales tanlum induciip intcr utrumque principem stalutii". 20, 21. Composita inter Ferdinandum Bohemia? .loannemtiuc llungariie icgcs vctera dissidia. 22, 2;t. Conjunctce classes Pontificis,
Caisarera el Callorum
;

C;esaris

et Venetonim Barbarossa ex Creta repellitur. 2i, 2ii. Paulus CKsarem horlatur ut Conslantinopolim invadat decumas Hispano clcro imponit. 26,27. Auria?ducis inertia; pars classis Barbarossa.' naufragio perit, 28. Ex Moldavia Turcarum exercilus recedit. 29. Solymannus cogitat pellere ex India Lusitanos, sed ipse prolligatur. 30. Guidobaldus de Ruvere :id officiLini rcdactiis. 31-36. lioganlibus principibus, Concilium tcrtio prorogatur iid tempus. 37. Cochleus deridet ot coufiitat arliculos (luos Lutherus volebal a suis Concilio proponi. 38-tO. Agilur de concoidia cnni l.utheranis. 41. Dissidenl inter se Lulherani. -12. Calvinus nec cum Lulhero nec cum Zuinglio convenil in dogmatc sacratissimse Eucharisliae. 43. Auguslinus Tarvisinus suas propositiones purgat ab hspretica suspicione. 44-iO. Triginta sex Kranciscani ab Ilcnrico VIII neci traduntur divus Thomas Cantuarieiisis iu jiis vocalur thesiuiri Ecclesiic expilantur. 47. Trina cardiniUinm creatio. 48. Octavius Farnesius Urbis
; ;

priefectus crealur. 49. ()u;inlum

sit pericnliiiii

in niniia libroriiiii (ienlilium lcctiom'.

.MIi.WM.X.

1-9.

ineunt concordiam
Pontifex

Timori cedentes principes Catholici legalos Francofordiaui miltunt, qui cnm Protcstantibus rei Catholica- perniciossiinam. 10-ti. Luiuhmsis archiepiscopi iierfidiam
Ca^s;iri detegit,

consulit

ordinum

iniperii convoc;itioiieni, et

de Mariii regina qnerilur


iii

quod

ha;resi faveat. lo-17. Licet iiuMiila Pontilicis inagni peiHhit, Ca'sar noviim cojioqiiiiim
19.

Ceorgins dux Saxoniic una cuni filio veneno extinguitiir, ctHenricus frater recipit Ducatum qucni Lulherana haercsi inficit. 20, 21. Polonia; rex monetur ut a finitimis ha:'reticis se conlaminari non sinat. 22. In pinm consiliiini mores refoimiindi insurgunt Lnlherns et Sturmins. 23, 24. Alexaiulcr cardinalis Friincisrus, niiindiitis ;iiiiplissimis inslruclus ad impcratorem legatur. 2o, 26. Expoiuiutur piiinipilpiis caus;e propter quas prorogandum sit Concilium. 27-30. In retundendis Tiircis imiiiincnlihusPaulus studio indefcsso laborat. 31. Barbarossa Castrum-Novum recuperat. 32. Spes concordiae inter Caesarem et Gallum regeni iterum affulget. 33, 34. Sadoletus Comitatum Vcnusinum ab haerelica lue vindicat, ct JudKorum audaciam rcprimit. 33. Henricus VIII contra Lutheri seclam leges edit. 36. In Hibernia, Armachanus arcliiepiscopus exauctoratus in America nova sedes episcopiilis inslituta. 37, 38. Auctum cardinalium collegium. 39. Granatie Joannes Avila sanclitale floret.
('crmania proponit. 18,
;

40. Societatis Jesu n;italitiuni.

MDXL.

I,

2. Frustra a legato lcntala pax inler Caesarem et Galliffi regem. 3, 4. Gandavenses ad obedienliam Caesaris rcdeunt, sed h;ec victoria ad rem C;illiolicam nihil prodesl. 5-8. Tristis rerum facies in Cermania. 9, 10. Caesar in Belgioprohibet librosluBreticorum. 11-13. Depace

inter Caesarem cl Galliae

regem iternm

agitur.

14-22.

De conventu
eral,

legati, et responsio imperatoris. 23-2!!. Ca^saris litterae ad Proteslantes pro

26-28. Postulante Ca!sare, legatus,

quijam Romamprofccturus
:

habendo sententia convcntu Spirensi. ad conventiim Spirenscm


Spira'

a Pontifice mittitnr. 29-31. Qui fuerint tunc temporis fidei Catliolicie pngiles. 32, 33. Spira Haganoam convenlus transfertiir reriim gerendarum compendiiiin ii Pcuililice legato Morono

Quid agendum sil<um Lulhriiinis ex Joanne Fabro. 39-46. Propositioncs fact;e a rcge Fcrdinando principibus Ciilliolicis H;igano;c congrcg;itis, et principum responsio. 47. Scriptura cxhibita Protestantibus in conventu. 48. Oralio oratoris Galli in diseta H;igaonensi. 49. Joannis Cochlei scriptum quo singiili articuli Auguslan fidei discutiunliir. idem timoiidiiin do Worinationsi. 33. Monit;i 30-32. Infelix cxitiis conventiis Ilagaonensis

datum

34-38.

Joannis Fabri.
ei

34-.")7.

Ciir iiuntiiiiii misorit Ponlifox, qiia^ mand;ila oi

dederit, el qiios socios

Joannis llungariir regis morte rcgniim ilUid perturbatur. 64. Ilenricus VIII Anglia; rex sajvit in Anglos. 63. Mocolloqiiiiiin sino liiictu dissolvitur. (11-63.

adjunxcrit. 38-60.

WormiUionse

rum rcformationi incumbil


Jesu
coiifiruiiitio.

Paiilus. 60. Franciscus Xavcrius

iii

Indiam miltitur.

67. Societatis

MDXLI.

l-."i.

fuerint huic conventui. 8-10. Liber olTortur

Legatio cardinalis Contariiii ad dielam Ratisbonenscm. 6,7. Quinam collocutores interexaminandus qiiem erroribus refertura J. Eckius
11, 12.

tempus

sentenliara de concordiii firraanda. 13, 14. Teritiir Contarenus se purgat de rebus sibi calumniose objeclis. 16, 17. Ex ulraqiio iiarti^ proponiiutur argnmoiila coram C.rsaro. IS-24. Circa lolorantiiiin politicam ct qufedani alia Pontilex gr;ivem dat Contarcno admonitioncm. 23. Exponitur

dcmonstrat.

Ca^sar apcrit

suam

in controversiis inanibus. 13.

VI

Sr.MMARIUM.
Pontifici iiiiam luctuose res se habuerint in

convenlu Ratisponensi. 26-28. Non esse congregandum Concilium nationale Germanicuni, nec etiam Universale in Germania consentiunt omnes orthodox.-e lidei viri. 29-31. Contarenus una cum episcopis Germanife reformationem
disciplina> proponit imperatori. 32. Concordiae spes evanescit propter obstinatiojem Lutlie-

ranorum.

conventus qui nec Protestantibus nec Catholicis Calvinus cx Ratisbonensi conventu (ienevam reversussibi dominatum arrogat. 37,38. H;vretici et quidani etiam Calbolici in Contarenum liirunl. 39-il. Henricus VIII sua
33-33. Dissolvitur Ratislionensis
satislacil. 36.

internuntii

superbia induratus tyrannidem cxercet in Hibernos. 42-44. Codurius et Salmeron decreti in Hiberniam. 45. Paulus invitat Helvetios ad niilitandum contra Turcas. 46, 47. Turc Hungariam vexant. 4S. Fregosius et Rinconius oratores Galiici necantur.
.

Lucensis congressus inter imperalorem et Ponlificem. 52-62. Quaenam in illo congressu Genev. 64, 65. Infelix Caroli V expeditio Algeriana. 66. Inepit lia*resis in Navarram. 67, 68. Rex Lusitanice imperalori Abyssinorum auxilium pnestat contra Turcas. 69. In America fides propagata templum S. Phiiippi Agyrensis in Sicilia insigni miraculo illustratum.
49-ot
agilata tuerint. 63. Calvini prsfectura
:

ANNALES ECCLESIASTICI.

CLEMENTIS

VII

ANNUS

4.

CHRISTI 1527

1.

pluribus prsedicta Vrbis direptio.

An-

comprehensus
dctentus
fuit,

nus Servaloris millesimus quingcntcsimiis vigesimus septimus, Indictione decima quinta, Rooljsidionc Clcmcutis raanse Urbis direptione
,

Pontificis ct captivitatc, luguliris orlii Cliristiano

extitit;cum enim omni contentione pacis intenderent consilia, pactisque cumcajteris induciis,

ct in carcerem conjectus ibique doncc Dcus re ipsa comprobavit quod ille prffidixcrat . Ut vinculis boc eodem anno fuerit absolutus imminentiaque Urbis pra^datoribus ct dirc()toril)US mala [)riT?nuntiavcrit, dicetur inferius. Joannes cliam Fiscberus
,

stipcndiaetiam Borbonii ducis cxercilui persolvissct,

ac

dimissis Ecclesiasticis ct sociorum

copiis iter in

Hispaniam pro redigendis in concordiamregibus,ac depressa discordiarumcausa,

cpiscopus Roffcnsis, posteacardinalis etmartyr, fortissimus Ecclesia> propugiiator, duin liostibus Romana; curia? vilia pcrstringcntibus responderct, lirec scripserat Multa vulgus in cos obloquitur, (lua-, si vcra sint, liaud scio,
'
:

erigenda re Cliristiana meditaretur, irruentc

rclatione

tamcn constanti

lucc rcs asseritur ita

Germanicoexercitu prtedandi spe allecto, odioqueinPontificium nomen incitato, necRomanis, qui impune annosuperiori Leoninam Urbcm diripi siverant, inani Csesarei patrocinii fiducia

ad

defendendam Urbem, ut parcrat, vimiiuc

iiarba-

quid ejusmodi fuerit) ipsi seipsos rcformarcnt, et a pusillorum animistollerent offcndicula nam onuiino vercndum est, nisi quamprimum id fccerint, ultionem divinam haud diu dcfuturam. Xcc sanc convcnirct, ut
se habere.
(si
;

Verum

ricam infringendam se comparantibus, o|)pressus est.Nectantac cladis pra^nunliumdefuissc fcrunt ;cxcitatum ncmpc a divino Xuminc virum pinm, qui ])er Urbiscompitacircumcursando pnpulum ad cxpianda lacrymis peccata et ccclestem iram avcrtendam bortatus sit, factusquc oiivius
'

Ca;sar aut laici principcs id ncgolii tcntarcnt

Discrtissimc

vero

omnium Tliomas

de Vio

cardinalis id connrmat, divinamquc justitiam

peccata saccrdotuni plcctcnlcm in Urbis vasli-

lAIattluco

Giberto
litterte

datario

Pontificio

cidem^iuc

niilitarium consiiiorum

ejusdem
2.

promotori, ut plurcs ostendunt, ipsum cquo desilirc,


liis

ac planctibus se dedere jusscrit.

Meminit dc eodcm Joanncs Cocla;us


:

verbis

Erat tum Konuc Italusiiuidam sacco

verba apud Matevamwrit ad niltilum valct u/tra uisi utmittutur foras et coucuicetur ab Jwuiiuibus, Ikcc |)ia demissionc scribit: Impletur contiiuic hoc, duin pastorum vita merito dcspicitur, et corum consequentcr vcrba contcmnuntur. Experimur et spcciali modo hoc minc nos Ecclcsi;c pra;Iati Roma; in pricdam,
tate

adorat,
^
;

dum

in

Christi

thicum

Quod

si sal

verat grave

indutus, qui ante captam Urbcm stcpe prtcdicaimminere Urbi exitium, nisi lu)mi-

dire()tionem atque ca|)tivitatem dati, non inlidelibus,

sed Cbrislianis justissimo Deijudicio;

nes pravam vitam corrigcrcnt, ac |)a;nitcntiam agcntes iram Dei precibus averterent cumque id seepe fecisset magnis clamoribus, in publico
:

quia

cum

in

sal

tcrra; clccti

cssemus, evanui-

mus.ac ad nihiluni utiles nisi ad externascerimoconculcati enim corponias externaquc bona


:

Poiilaii.

1.

III.

Giolier.

de direpl. Urbis. Sansovin.

1.

XV.

'

Joaa.

iscli.

in art.

34.

'

Thonias e Vio card.

'

Malll).

Cocl. in

ar.lis

et scriplis Uilli. lioc anno. Sur. in

Conim.
.\I1I.

cap. v.

ANN.

T0MUS-.\.\.XI1.

RAYN.

Cr,EMENTIS VII
rali ca|ilivitate siiiinis, ('uin iliiTjitioiic

ANNUS

h.

CimiSTI 1527.

elcaptiva.

lionelotiiisllrl)isdi(! VI Maii lioc aiino mdxxvii


3. SollicildlioiiibKs

C-rsfiris (illrcliis Clcmeiis

improvida consiliaresponditMatthffius Gibertus datarius, qui Pontifici ab arcanis consiliis erat, Ctcsarem Italitc ingressu pacifico arGalloruii)

adire rcqes statuil ad nrcjciulam roiicordinm, seil. Inler a proposito Pontifican detrrreut (ialli.

luTc iM-aiiciscns cni An^^elonim nf^nomcn a(l(litum, Minoritani Oidinis supremiis minister, (|ui

non ])osse, quotics |)acem essot amplexus quod ad vicies centena aureorum millia attineret, non ambigi (]uin Burgundia, imo ct Gallia
ccri
:

iiiiiversa oiJi^rinii iis oj)ibus possit

veriim

eam

jam Americam ad disseminandam


illas

ante in Hispanias profeclurus, ut inde in


intcr

auri

vim jam
(lalli,

a Gallis ipsis Csesari ])ro


fiiisse
:

obsidum

barbaras
piis
',

redemi)tiono oblatam

quod vero quea (jaliorum con-

gentes Cliristianam

fidem trajiceret,

ranlur
frcdus

I*ontificein

jam

mandatis a Clemente papa fueral instruclus

jiinctione discedere,

jam ante Gallos


tentasse
:

sine Italis

ut Carolum V ad redintcgrandain pacem sacra eloquentia adliortaretiir, ab illo ad Clemcntem

cum

Caisare inire

cseterum

contemptam

a Gallis Italiam fuisse,

eorumque

ipsum transmissus

esl

-,

utCa-saream erga

eum

culpa, qui opportuna auxilia non submiserint,


res feliciter coe])tas, tristes atque infaustos cxi-

officiosam \oluntatem ipsius^iue salutifera de pacanda Cliristiana rcpublica agitata consilia

tus habuisse

cxponeret

venturum

scilicet in llaliam quin-

que militummillibus succinctum ad suscipicniis acceplis, da augustalia imperii insignia mox in (iermaniam ad Liitlierum sine ulla novi
:

exhaustum Pontificium acrarium;, Pontificcm viribus debilitatum, ac ni ab Hispano pacem coemcrit, Urbeni ab hoste cxpugnatum
:

iri,

nec,

si

ipse diffugerit, propterea occupata a

Cresareis Ecclesiastica ditione, Gallicasres ipsis

Concilii

OEcumcnici indictionc comprimendum a-quis legibus cum Veneto sepcrrecturum natu foediis initiirum cognitionem causa^ Francisci Sforlia; ducis Mcdiolancnsis duobus judi: :

melius successuras
pacis
hffic

cum

ita<|ue
si

conficiendcC

una supersit

ratio,

induciaj pan-

gantur, imraerito cari^i Pontificem, si accrbas leges ab lioste accipiat, cura racliores elicere

cibiis

a Ponlifice et a se delegatis commissurum, ac si criminis hcsrc majestatis convictus


foret,

non

possit

ferre dcbuissc

nec Francisciini regem hffic ingrate (]uin ]iolius obstrictum se sum;

Mcdiolanensem principalum Carolo Bor:

mo

bcneficio Pontifici agnoscerc dcbere,


ipse in

si

Ponresti-

bonio Cacsarea beneficentia traditurum exercitum omnem ex Italia abductiim iri, Apostolica Sede ac Venetis slipendia niiliti dcbita pcrsolventibus Gallo regi obsides
:

iifex

Hispaniam ad Caesarem pro

filios vicies

centena

millia
ranti

aureorum
restitutum

constilutis
iri
:

temporibus numead provelicndam autem


octo

pacem ac perflciendam, inducias


pangendas.
4.

mensium
visfc

Admittendffi
ut, iis
initis,

Pontifici

fnduciffi

sunt,

ipse ad reges

pacem
:

ipsos

inter conciliaturus se conferre posset scd liajc consilia Hispaniffi Gallia^sque regum administri

non admiserunt; nam


erat,
si Cffisar

Gallis maximc ingratum quinque millibus militum stipa;

tuenda Cliristiano imjicrio pace, et Galli regis liliis redimcndis pergerc, seque longinqui itineris incomniodis exponere velit. S. Ita Galli regis administri obstabant ])aci, suisque suasionibus Cleracntem in exitiura ira]jcllere nitebanlur. Nec minus Hispani administri insolescentes superbia proclivem ad concordiam CBesaris animum corrupcrunt, ac Pontifici indignas induciariim Icges iraperarunt inutata quippe erat rerura Italicarum facies. Georgius Fronspergus conflatum in Germania exercitum in Ilaliara diixerat ', neque Helvetii,
:

ut erant polliciti, foederatis itinera intcrcluscrant


:

tus Italiam ingrederelur

cum enim

instructuin

Cgesarea classis

novarum copiarum supin

in Insubria Iiaberet exercitum, nccnon e Germania vicina excire alium posset, ac divisas

plementa ex Hispania
transvexit
:

regnura Neapolitanuni

Italorum voluntates inventurus esset, res suas ipsum in Italia constabiliturum pertimescebant bis centum auri rayriades ])ro redimendis Francisci regis flliis denegabant, cum iis Ctesar auctus bellum ad Burgundiam exiiugnandam redintegrare posset consulebant ilaciue 1'ontifici,
:

gis Galli et

cujus pars lerapcstatc disjccta a rcVenetorura triremibus bcllo petita

est
ea3

at non sine Cajsarea; rei incrcmento, cum trlremes Ilispanas insccuta; obsidioncm GeAlfonsus Ferraria; dux, qiicm wns}. solverint Clcmens affinitatibus sibi dcvincirc, at(|ue ab co
:
:

duccntaraillianiiraniiim,lraditisMutinaetBcgio,
clicere putabat,
late

pro tiienda Italica libertate et Pontificatiis majcstate asserenda, incerto bellorum eventu et imminenti cxitio se non exponeret, ciim Franut

potiundarum

Cffisarea libcrali-

earum iirbium

illeccbra pcllectus in Ca^sa-

ris [lartcs transivit.

ciscus apud Ticinum contra amicorum omnium monita non solum se, sed Galliam quo(|ue, Italiam, iiniversumque Cbristianum imperium iii

tus

Ex quibus siiccessibus elaLaunojus prorex Neajiolitaniis, tiira a Cokimncnsibus exaspcratus, Pontifici induciarum
l^acisque cuiiidissimo quasi victo et ])rostrato

extremum pscne discrimen


'

adduxissct.

Ad

quaj

leges dedit acerbissimas


riira

nam cum

Minorita-

rainistcr,

piclalis

laudc clarus, ad

eum

Cluiii.

1.

brev. an. 1j20.


lil.
I.

p.ir.

ii.

p.

.'i.'i2.

p.

'

Guicc.

I.

Xvii,
'

Exl. cliam ea de re

i.

litlerar.

priiicii).

18U.

Guicc.

1.

XVII.

CLEMENTIS
jussii (lleinontis so contiilissot,
iit

Vri

ANNUS

4.

CHRISTI 1527.

indiiciariim

forimilam conslituoret, illo poposcit a 1'onlilicc non modo ad militcm siistentaiidum stipcndia, vcriim ctiamillala Coliimnciisihiis damiia n^sarciri,

reiu

[>roponcro, utiion iiiodo Coliimncnscs in priostatiim rcvoccntur, vcriim ctiam omnia

damna
dit

flciam (iiroptas
voluti

post Basilicam S. Pctri ;edoinqiio Poiitiijisi rcsarcirentur. l)eni(|ueaddi-

eos(]uc in pristiiiam dij^iiilatcm


i)io

rostitiii

tuin

com|onendae in Cliristiano impcrio


iiliidens,

|iii-

Clcmons, se ah administris Cajsarcis non Pontiflccni, qucin C;csarea majestas tan-

hlic;e

pacis dcsidcrio

postiilavit pri-

mum
num

ut Ostia ct (livitas-Vclula aut l'arma ct


tuiii

qiiain [)atrcm rcvorori [(rolilctiir, sed uti servum fugiliviim, qiii vinciri coiu|)edihus merealur,

Placentia a Ponlificc,
et PiscC

a Florentinis Lihur;

sihi oppif^nerarcntiir

ut

eum

liis

constrictum vinculis pcnitusa

(iallico divelleret
:

foedere, ac vcluti Gaesarea) servituti addiccrct

porro moderationem Pontiflciam eos ciim oniin jam anlo in rcgnuin Nea[lolitanum irrum[)erc, resiiuc C;csareas confundere potuisset, nunquam tamen eas turbare voliaberi
:

prolererc

administer Ilis|)anus tantos sihi spiritus tanlam(|iie arrof^^antiam sumchat, cum Pontifex exercitum ducc cardinalc Trivultio dejiire

non tameu

luisse

i[)SOS vero, niilla liahita A[)ostolica;

Scdis

ratione,

rumque
corpus

Ecclcsiasticani (litioncm invasisse, itenovas coiliones in Pontiflcis vitam et

cem militum millium


Navarra praefecto,
atqiie
litano,

in regjni limite tenerct

',

ac socialis classis viginti octo trircmium, Pclro


in portiibus finitimis starel in
-,

fecisse, ac [)roceres ct cives Urhis ad [)rodciidum suiiin |)riiici[)em ac patrem sollicitasse, ac nisi divina justitia et Ecclesiasticarum

jam

anto

Hispanam rcm

rogno Ncapo-

dum

in illud

irrumpero poterat, evcrterc

potuisset.
(i.

Majori longe humanitate et observantia, administri sui, prosoquehatur


Cliristi
vi-

quam

carium Carolus V, qui post Minoritarum supromum ministrum, etiain Caisarcni Feramoscam

menseUcccmbri
tali

misit, qui regias litterasaugus-

manu

exaratas plurihiis amoris et singula:

ris comitatis iiolis insignos altulit Pontifici

qui

copiarum virtus eoriim im[)otus insidias^iue rcprossissot, jam non sino ingcnti Sodis Apostolicae dctrimonto Caesarem non patroni et advocati, (luod magnifice gcrit nomen, sed oppressoris Ecclcsitc relaturum fuisse. Addidit Clcmcns jani se necessitate cogi non ad dcfcndenduni modo, ut etiam tum prffistitit, sedctiam ad offendondum, quamvis paratissimus sit ad pacem ct sinccram amicitiam rcdintegrandam, necnon ad provehenda pia instaurandai rci Cliristianai
,

similiter patern;c benevolentiai signa aliis litte-

extremo anno ail ipsum datis cxplicuit, professusque est, nullum sihi in aniino, quam publicum Cliristianae reipublicaB bonum et decus pro[)osuisse rem jam satis superque in extremis Hungariae periculis illustrasse nam cum
ris
:

cum sint conjuncta cum publica omnium Christianorum principum concordia,


consilia, qua;
se solum aliis derelictis Cajsari foedcrejungere caeterum ambos pra) aliis omnibus ad opcram puhlicis commodis potius quam
:

non posse

privatis
rio

navandam

ohstringi

proplerea deside-

universi reges ac principes periclitantem illam


deseruerint, se soUim qua? potuit subsidia subcaeterum in omnihus (jutc bellorum misisse fluxu contigcre casihus, nun([uam ab amore in
:

Carolum ipsum discessissc, atque ad arma, ob administrorum C;csareorumInsubriam sibi subjicere Italicamque lihertatem proterere molien-

obeundae peregrinationis in HispaniamPon-. tificio muncri ac demissioni accoinmoda? flagrasse, spemque flrmam in Dco, qui piuin illuin instinctum afflavit, habere quod si tandem ambo in privatum colloquium venerint, atque alter altcri arcana pectoris sui aperuerit, non
,

modo

inter ipsos,

verum

inter reliquos

omnes
iri

tium Insolentiam, compulsum esse

tum

si

Cliristianos principes discordias dissi|)atum

pr;cterita ohlivioni doiitur, recolantur vero pr;t'-

tum vcro

se

non adeo llagitaturum

a Cajsare,

sentia, questus est Caisareos administros longe

ut veniam poscat,

a Cajsareo in

Sedcm Apostolicam
patct,

studio discre(|ui|)pe
illos
i[)se

pare, ut cx [)lurihus pacis colloqiiiis forinulis-

quam ipse Pontificios in ea jiosccnda a Caisarc apices inclinaturiim, ncc m;ijcstatcm C;Bsarcam de honore delato adeo

que compositis
victus
sit
;

proponcrc
et
ita

pacis leges eo imperio

fastu quasi

jam

nondiim tamen
nitio
:

obtritam esse Roillos

gloriaturam, (]uantum dc sua dcmissione gloriaturus sit Pontifex, ncque adoo C;esarcm gaudio exultaturum in colendo amanlissimo patre,
qiiantiim
cliia
i|iso se

non sit [lericuli non indigna ac modo, sed etiam ea, quae fieri nequeant, immensam scilicct aurivim cxigere cumque Ecmanffi Ecclcsi;e causain, ut [)ar

dcniissurus
filii,

sit

ruondo

in hra-

inctus

practerea

ac una salutcm et [)acem llaliae et totius Chrisliani impcrii in cjus inanibus collocaiido tiiin cas sanctissimaslacrymas,

charissimi

clesia

cum

militihiis

tura

sit,

ipsi

tum pecunia vero iis omnihus


ct
fldci

im[)arala

fii,

ea dulcia sus[)iria,
iiccnon
Clii'isliani

paratissimi

quai ex amhorum oculis, lionor Dei, officii Pontificii Caisareique religio,


inip(M-ii

l)ignoris

tamen
:

ohstringciubc nomino
Civitatciu-Vetulani
ci;it,

(ahimitatcs elicient,

Purmam, Placcntiam atque


[)Oscere

lirmissima

miiliii iiilcr iilriiiiii|iic

amoris vincula
cxcitatura,

quod aiifcm gravissimum


Iil.

assidue

causamque
tiir,
iit

futura,

ac nicntem

ut

coninuini studio
'

[)criclitaiiti

rcligioni succurra-

Lib.

11.

priiic.

p.

19.

Guicc.

1.

xvu.

post tam longos labores gravesque cala-

CLEMENTIS

VII

ANNUS

4.

CHRISTI 1527.

mitates Deo miscrante favcnteque aditiis felicioribuss.TCulis ])afefiat. Tuni |iiimuni Deum omnipotcnlem, deindc Ca?sarem ipsum enixe precatus
est,

Galhim nec Venetum ab induciis exchidendos a


prorege Ncapolitano oslensum. Quod ad urbes oj^pignerandas aPontifice His])anis prc induciarum firmitatc atlinet assensit Clemens, modo
;

ut

Itrndonlia, (|nantocyns

quo par eratamore, et qua par erat nova mandata darct dc


iiuhiciis, (iuIIhis i^acisccndis

incnndis
se

armornm

non defulnrum

addidil,

si

administri CKsnrci

non Hispnno, sed alteri concordiic intcrprcti, ut ciijus filii duo Hispanis marciiioni Mantuano una vero darcntnr obsides commilterentur
, :

ad ffquiorcs, quam antea lej^cs flcctanlur: quod si non conscqnalur, Ca-sareir, tamcn majcstalis imperio ])Inrilius malis occnrri posSe, prfcslarique Fontifici opportnnum ctum sanclissinuim consilium ardentissimis
tcm[)ns, ut prfcdiex-

cum

url)il)us

aurum

])cnderc abnuit

sin

aurum

mnllent Hispani, centum


(luinquaginla milHa se

viginh,

aut centum

illis nummum numeraturnm ca lcge, ut Florentini focdere comprehcndantur. Admonitus etiam est Capuanus archi-

petilnm votis, atque ab


perficerelur.
7.

ij^so

Ca^sare collaudatum

e|)iscopus, nt ilerum

itcrumquc curaret, utBor-

bonius
initio

iis

assentiretur, quaj

cum

prorege paci-

Refert Guicciardinus

rnm regem

Franciscum Gallocertiorem factum a Paulo


'

Aretino, Pontificio oratore, de suscepto a Cle-

postquam cum altero conventum essct.cnmaltero dimicandum forct,extorquereannilente Lanojo prorege Neapolitano, uon aurum
sceretur, ne

mente navigandi Barcinonem ad adeundum Ca3sarem consilio, dissuasisse, cuni metueret nc


Ponlifex privata pactione Ca>sari se devincirct

modo,verumurbesPontificias,tumaFlorenHnis,

cum quibus

nulla conlentio interccsserat, Pisas

futurum
rico
erat,

scilicet

longe lionorlficenlius,

si,

Henvi-

ac Ijigurnum,nccnon Pompeii Cohimna;in integrum resHtutionem. PonUficio nomine respon-

Anglorum

rege, qui Pontifici addictissimus

auditaqnc Colnmnensium prodilione,

ginti

quinquc millia

nummum

dono

ei
si

miserat,

sumest' Florentinos nunquam assensuros, nnnquamCffisari a PonUfice abru])tam fuissefidem, ut urbesEcclesiasUca? petantur, cum a Venetoin
fa>dus recipicndo

interprcte, pax conficcretur, (|uam

Pontifcx
:

eam a Carolo V emcndicare vidcretnr dcinde iterum sollicitatum Clcmentis littcris, ut ipsius
in

Uuod

ad l*om])cium
;

aurum tantummodo exigatur. Columnam exauctoratum

Hispaniam profectioni assentiretur, cum


regi venisset,
in
rei

in

mentem
ditiones

Anglum

facilc pacis

con-

Anglica;

potius
;

quam

Gallicaj

amplificationem lempcraturum tum metueret, ne cardinalis Eboraccnsis, qni advcrsa a Gallo et Anglo consilia agitabat, in Ca^sarcm inclinaret, in ffiquam partcm accepisse, ut Clemens in Hispaniam se conferret, cum meliores interprete Pontifice quam rege Anglo pacis leges se relaturum putaret. L't vero decretum in Hispaniam Clementis iler retardatum sit, ex Francisci Yictorii Htteris ad archiepiscopum Capuanum daconstal, Pontificem, cum a Minoritarum tis ministro, de quo supra memoravimus, edoctus esset de mente Ca?saris, atque eximia cjns in Pontificem, in Ecclesiam, in ItaUam, atque in universum populum Christianum voluntate pacis(iue cupiditatc, pacem amplecti seque Ca3sarca; j^otestati oninino commiltere decrevissc cumque de induciis, ul iter iniret, agere ccepisset, expetiisse ut socii GaHus ac Vcnetus seque;

s])ectat illum judiciario ordine honore dejectum, neque enim latere proregem qualiailleet quantafacinora non modo in Pontificem, verum in Sedem Ai^ostolicam ac proinde contra omnem ClirisUanam religionem patrasset acerbas autcm adeo imperare leges proregem, ut acer:

biores exigere

non posset

si

captum

constri-

clumque
vius
eri])eret,

vinculis I^onUficem teneret, nec gra-

inferre posse, nisi vitam ipsam ()uam ciim dignitate pro divini Numinis causa ])rofundere paratus sit. Conchisit demum l^ontifex, se etiam asperas pacis leges a ])rorege adinissurum pro revocanda in Haliam

malum

pace,

et

Ciiristiana
:

Hberanda
statuisse

at

si

repubUca intestinis bellis Hispanus omnia occuparevelit,

iiati

))oUus ut vi extorqueantur,

quam

ul ullro dedantur.
8.

Proregis Neapolitatii consilia nefaria.

Ha Cffisareus administer acerbissime agebat cum


Pontifice

cum

Ctesar litteris suis, qute in cardi,

nalium senatu perlectae sunt piam mentem eximium(]ue erga Pontificem studium significaret
,

stra; pacis beneficio i^olirentur, rehiclanlibus adminislris Ca'sarcis, oslensum est Pontificcm, si ])rivatum fa'dns fcrirct cum Ca;sarc, ])ium cjusdcm C;csaris dc j^acaiulo univcrsoorbe Cliri

i^rofilereturque

Italia!

se

dominatum
slatiui

non

allectare, ac

positurum arma
;

at{|ue

Pontilex ea

])Osuisscl

rctinere

autem ca
,

Cie-

non succcssurum tum Poiitiliciam anclorilatem ajjud Francorum et AugU)rum rcges ac remi)ubHcain Venelam labefactatum iri, acriora bella oritura, majoremque rerum perturi)ationcm post ignominiosam eam pacem aliatum iri nec vero
:

stiano consilium c senlentia


])r;clerea

non ad inferendaoi vuu scd propulsandam coactus est, cum ad a^quitatem administros Cicsarcos cervicil)us immincntes non
luens
])Osset llectere
;

i^arteque alia iu Insubria, dtice

Carolo Borbonio, qui civibus Mediolanensibus per vim ct dolum (juod poUiit aurum abrasit ',

'

Guicc.

1.

xvn.

'

Ext.

lih.

I.

Collect.

lit.

priiic. p.

ISl.

1.1.

ib.

Guicc.

Exl.

lib.

i.

Collect.

lit.

print. p. 180.

I.

.wu.

CLEMENTIS

VII

ANNUS

4.

CHRISTI

1527.

tuinpeslas ini,'ons belli Ktruriam 1'rbemque exagitalLira conllarctur,

vim

vi

repellcndam visum

Laurentio ipso ac pecuniis ct aliis rchus in tempore tam op[)ortuiio ad nos dcstinalis, illam(|uc
ex parte omnipotciitis Dei bcnedicimns,
ic divi-

est

doncc universa; pacis rationcs cxploraea

Cum itaque pro .\ngliam, ut cum llenrico


rentnr.

componcnda

in

nam majcstatcm rogamus,

ul

omnia sccunda

et

rege ct Tlioma cardi-

nale Eboracensi, qui se illins interpretes fore

prosperacidemcclsilndini tu;cconcedat,cam(|ue pro tam piis et sanctis opcribus in dies magis


extollat, ac

pollicebantur,

tum

in

Hispanias internuutii ad

omnium,

(|uaj

pro se niiis(|ue

suis
elc.

Cajsarem a 1'ontiDce missi essent ', contiiiit ut Lanojns prorex Neapolitanus, qui ad pellendum

justc sanctcquc dcsidcrat

compotcm

faciat,

Datum Roma;
ficatus nostri
10.

die xxii Februarii mdxxvii, Ponti-

Urbe exuendumqne ditione Ecclcsiastica Pontificem anhelabat -, Frusinone ultima Jauuarii die, aliqua copiarum parte amissa, fuerit propulsatus ab Ecclesiastico cxercitu, vcrsusquc in fu^^am ex quo successu sumptis animis ad frangendum Hispani faslum, bcUum in regnum Neapolitanum traductum est, atque socia classis,
:

anno

iv .

ut littora incursaret, excita.


9.

Expcctabat majora Puntifcx ex Gallia slipendiorum militumque praisidia, quai si opportuno tcmpore submissa fuissent, Ca?sareorum administrorum rcs in summas angustias adductse fuissent jamque ad ipsa Neapolis moenia mota; sociales copi;c Hispano maximum pavorein iiijecerant; scd longa ct irrita Gallorum
:
'

Venerat

Renatus Valdemontii

comes,
:

ducis Lotbaringi frater, (|ui regni Neapolitani jura hsereditaria sibi debila esse contendebat
is

cum

aliquot copiis in illud irrupit, incus;

susque est ingensHispanis terror nam a classe Castellummaris ac Surrentum, ab excrcitu vero terrestri Aquila, Ceperanum, Celanum, comita-

auxiliarium expectatio fclicessuccessus everlit aptior longe erat movendis (|iiam gcrcndis bellis Franciscus rcx. Extant - Gibcrti datarii de tarda Gallorum mora graves querclaj, ob quain Clemcns cum a>rario exhauslus esset, et cardinalis Triviiltius legatus excrcituin commeatus inopia

laborantem

'

aegre sustentaret;

jamquc Lanoius

adempta quo tempore nonnulia levia nummaria subsidia a Francisco Gallorum rege accepit "Pontifex, ac longe majoribus promissis oneratus cst, ob qua;
tus Taliacotii, et alia loca hosti
'
:

prorex Neapolitanus, metucns nc ob pervicaccm suam in Pontificem acerbitatem regnum amitteret,

asquiores pacis legcs submisso Ca;sare Fcramosca, qui a Carolo V amplissima sequepacis ineundae auctoritate instructus erat,
;

gratias Gallo

hisce litteris egit

'

conquestus,

stra;

proregem Xeapolitanum ex Irbe ipsum depellere meditatum. Francisco Gallorum regi Christianissimo. Christo fili. Nuper cum Charissime in maximis angustiis et periculis nos et haec sancta Sedes paine oppressi essemus, propterea quod videbamus viceregem Neapolitanum ad nostra et sanctaj Romana; Ecclesia; oppida una cum Columnensibus dictee Sedis hostibus atque rebellibus obsidenda venisse, ac nos ab alma Urbe nostra vi expellere minari, nec ullis nisi
c(

proponeret

Urbem

vel

Etruriam
si

Carolus autem Borbonius adversus excrcitum Gcrmanicum


aliqui

adduceret,
fuissent.
1 1.

motus

Florentite

excitali

Indiicias sancitx ct quibiis conditiunibus.

Demum post ancipites pugnantium intersese


consiliorum Kstus, tUictuaiitem aliquot dierum intervallo animum ad inducias faciendas decima quas cum eodem quinta Martii ' convertit
:

Feramosca,

Ca;saris
iis

et

proregis

Neapolitani

oratorc, pepigit

legibus, ut Ca;sareo exer-

iniquissimis conditionibus et pactis ab obsidione et minis hujusmodi desistere velle, exultavit

cor nostrum in Doniino,

cum

dilectum

nobilem virum Laurentium de Veve domicellum Romannm a niajestate tua in nostrum etdictte Sedis auxilium missum vidimus, ac omnipotenti Deo gratias agimus, qui exploratum habens nos consilia et opera nostra ad universalem Christianorum paceni et sancta) fidei suee defensionem semperdirexisse, regiam celsitudinem tuam inspiravit ad imitandiim
filium

citui,quem ductabat Borbonius, sexagintamillia nummum pendcret ca[ita utrin^iuc loca reslituerentur Columnensium vero causa pra;terila silentio, ut quas Pontifex eripuerat arces teneret. Constitutum"' etiain, ut Ncapolitanus prorex
'

Roinam accederet

Trivultius

vero

cardinalis

legatus ad castra Caesarea se conferret, ut Bornec ditionem bonius retro signa abduceret
,

Ecclesiasticam Etruriaiiique vexarct, ut constituto tcmporis ficxu Gallus Vcnetusque inducias


jiosseiit

admittcre. Hac

frctus

fallaci

fiducia,

exenipUi Christianissimorum rcgum cessorum tuorum, qui ut praidictam

pricdcct

quod
esset,
litlcras

Itorlionius

CiBsarcis

iiii|)eriis

pariturus

Scdcm

cum Feramosca
de
ille

orator Cresarcus ad

cum
;

Romanos Pontihces
liberarent,

in

ea sedentes a periculis

induciis

scrvandis

deferrel

cl
'

uon solum proprias lacnltates at(|uc opes, sed vitani quoque etiundere non dubitarunt. Gratias igitur majestati tuai agimus de

quamvis

jam
;

aiite

palaiii |irofessus esset

confectis a Ponliflcc
se stare nolle
Lib.
II.
lil.

cum

[irorcge

pactionibus

ac licet eliam Gallia; et Angliae


E.\t.
I.

princ. p. 39

n. p. 32, 54, 59.


I.

'

Lib.

11.
'

Coll. princ.
Ib. p.

p. 48.

37.

p. 49.
*

Clem.

lib

brev.

an.

1327.

Mb.
lil.

p. 56 el 61.

Ib. p. 48.

pnnc. p. 61.

' '

Ib. p.
Ib.

61.

"Giiicc.

xviii.

Lib. ii.

p. 36.

CLEMENTIS

Vir

ANNUS

h.

CIIRISTI 1.527.

reges Clemcntcm moiiiiisscnt, no scllis|)annnim licctctiam r.allus fidci ct ])otcstati commiltcrct


;

summam et vcram pra; te fers, desiderare debeamus. Dat. Iloma? a|)iid S. Pctrum sub annulopiscatoris, xxvii Martii, Pontificatus no.= tri an. iv .
13.

Vcnctusiiuc ilamnarcntinducias ', al^iuc inviccm |)ro icdintcgrando bello novas coitiones faceTrivultio tamcn legato cardinali dcdit icnl
;

At
fert

facta Cffisareorum
,

Germanicus exercitiis Flaminiam invadit. administrorum vcrbis

inandala,
revocaret,

ut cxcrcitum ex Ncapnlitano

regno

Valdemontium duccm, Vcnetarnmquc copiaruin pra'fccluiii, tum Andream


ac
cl

non respondere piatiue a Pontiflce suscepta pacis concilia contrarios exitus habuerunt. ReMattluTus Gibertus datarius, episcopus Veronensis, a
fuisse
:

Kaurcnlium

lloratium

agminum

ductorcs
'.

copias cx lioslico solo jussit cducere

Aquila,

Pompcio Columna alias sibi dlctum conciliandum prius inimicuin, qucm


Ita

1'onscurvus, Ccpcranum, et alia loca Hispano rcstituta sunt, omnisque exercitus navalis ct

quismagniflcelajdcrevclit.
a

Pontificem

quem

ex cursu victori ct Salcrni olisirevocatus ', non sine magno militum ducumque dolore et Hispanorum gaudio dcnii|ucpro placandn cxcrcituCaisareo persolutum
terrestris

dione

Columnensibus pa?ne interceptum anno superiori vidimus hoc vero iteriim Ca^sareis ct iisdem Columnensibus oppressum lugeamus.
,

Caverat ipse ne Ecclesiasticus exercitus dissolveretur antequam ccrtior flcret, Gcrmanicas co'

aurum
servata

ct
',

omnia pacta surnma

flde a Pontifice

pias,

adeo ut Mattliaeus Gibertus datarius ail cardinalem Trivultium scripserit, maluisse Pontificem Iiostium pcrfldia res suas everti,

rctro

quas duclabat Carolus Borbonius, signa convertisse cum vero nuntiatum esset
:

illumjam

rccessisse, dimilti jussit,

cum
,

Ponti-

flcium ffirarium
tiis,

esset

exhaustum

nec illum

quam

si

pertinaciai ipsius funestus aliquis belli


:

cxitus ascriberetur

additquc Clcmentem maxi-

malis artibus addictis pretio galeris cardinaliut plerique suaserant, vcllct reflcerc, ac

mis causis ad redinlegrandam concordiam permotum, quas enumerare prolixum foret Csesa:

Matthasum Gibcrtum datarium cumdemque internuntium Apostolicum ad Csesarem destinavit

rcm autcm
Pontifici,

tot tantacjue littcris

suis

polliceri

mense

cunKiue pcr sacra (|uaique ad |)accm

mendatiti;e

tam enixe adbortari, ut si verbis consenserint opera, maxima; ex illa in universum Christianum imperium utilitates sint redundatur;r. nec immeriload rctinendtimXeaiioIitanum regnum,
:

cum

de quo extant Clementis cnmncmincm ad cnnfcrcnda ipso cohsilia de amj^Iificanda flde Christi
Ai^rili
:

littera?

vcriim ad Bolicmiai ct Pannonia? regna in Austriacam stirpem inferenda maximi ea pax inlcrcrat. Spondebat ctiam univcrsam armorum molem in Turcas se convcrsurum; iisque pollicilationibus Franciscus de Angelis, Minoritarum supremus ministcr, ex Hispania ad conciliandam concordiam missus Francorum regem
,

adhortatus ^ est, ut induciis assentirctur, qua; paccm universalem certissime jiaritura; crant non alia magis animo fovere vota Cassarem, quam ut insignis aliqua expcditio conlitteris
:

erigendaque republica Cbristiana aptiorem sibi occurrissse, cum omnium Pontiflciorum arcanorum particcps ctiam tum extiterit, omniaque sua studia ad divini Numinis i)rovehendain gloriam religioncmque propagandam direxcrit. At dum expcctationc pacis promissisque Ncapolilani proregis delusus Clemens minus suis rebus consulit, Germanicus exercitus delato auro non placatus, imo, ut latronum mos est, spe praedae irritatus, cum aliquot diebus tumultuatus esset, ac majora Innge deposceret stipendia, nec quis-

quam

persolvcret, invalesccnlc

maximc

factione

junctis
1-2.

omnium armis

in Turcam conficerctur. Hunc porro Franciscuni de Angelis,

Lutheranortim militum ductorunique, quos fero in Pontiflcem Romanum odio hajresis imbuerat, signa pcr Flaminiam circumtulit, ac nullo sacri et profani discrimine rapinis ac stupris nbvia
fcedavit
:

quem Americanis ad Christum adducendis strenuam navasse operam vidimiis, a Clemcnte ad Carolum V pro pacis consiliis provebcndis redire jussum, testantur
virura pietate insigncm,
litterffi ':

cujus exercitus grassatione


-

ct

inso-

lentia

Tibi in virtutc sanctae obedientiae per

Montis-Guardim moniales insigni prodigio vindicatas memorat Ascanius Persius 14. Anno, inquit, mdxxvii, cum Carolus Borbonius, Caroli impcratoris cjus nominis V
:

praiscntcs
ipsis
tiis

committimus atquc mandamus,ut

in

copiarum

in Italia ductnr, infcslo

Ilnmamexertransi-

Christianse pacis et boni negotibi a nobis injunctis tam apud C;csarem

cnmmunis

citu petens, ad

agrum Bnnoniensem, qua

turuserat, adventaret, militesquc cjus (|uocum-

ipsum,
erit,

quam

ai)ud alios,

ubicumquc opus
ita

fu-

que inferrent grcssum populabundi nuUiusnon


aut immanitatis vestigia impriinequippe exercitus is magnam partem ex bominibus a Catholica pietate aversis, nemp"e eLutbcranis, crat conllatus; occurrendum haud cunctanter ingruenli malo dccrevit scnatusBonnniensis, uti scilicct cnnditione aliqua prnpoinsolentia;

tractandis

et conflcicndis

te

gcras, ut

sicuti

hucusquc
ita

in aliis

rcbus

tibi

commissis
lc

rcnt

fccimus,

in his ipsis

quoque nulluin abs

officium, ncc diligcnti;c iicc amoris, ncc lidei, nec denique ejus [^robitatis cl pietatis, quam et
'

Lih.

II.

lit.

Pag. 72.

ijiinc.

p.
I.

70.

(Juicc.

XVIII.
,"!.

Siip. p.
Ib.

()2.

p.

71.

^'

Ib.

p.

(iH.

'

E.x. apinl

Wad.
'

to. VIII. an.

1527. num.

Ib. p.

B2.

Ascaaius

l'eisius dc

imagme. Montis Guardia;.

CLEMENTrS
sita

VII

ANNUS

4.

CIIRISTI 1527.

pacatum pcrsuum agrdm a Borbonio transilum rcdimeret sacrain intcroa ima^^incm c monle in uri)cm transvciicntlam, intactamquc a Lutlicranorum, quos facile eo evasuros suspi:

caute posuisset, in sulijectam fossam provoluta casum suum cvulgarc clamorc minimc aiisa, ne

cal)atur, impietatc

sacris

privaliin imasjrinii)iis

prodcrct caeteras, impcratum sibi silenlium projam omnibtis Crastina luce, iiiquit ductor, iii urbem ingrcdicpria salute potius duxerat salvis
:

infensissimorum servandam curavit: virginiljus ejus custodibus bono essc animojussis ;sieniin niliil tandein a>(|ni a Borbnnio iiii|iptratiiin fiuel,
ciiiatiiruin sc, ut ipsa; ctiain

mini

pra^sto eniin crit, qui vos

mittat.
strain

Ego interea

loci

cum

actutum intromeis vestem ve-

nniiicm ac sui)cllcctilem nd S. Matthia?

ad urbcin inalure

deducerentur, cum ex improviso proxima monti liostc occupanfc loca nonnulli c 'Cernianis in cum conscendcre montein, copiiohiumquc ir-

cscnohium pcrlatam vcstris rcddam. Ingressus ille in urbem omnia, quo dixerat, ferenda curavit, at(|iii'

cjus c(cnohii anlistit;e Hippolyl.x' casalvas esse virgines et hrcvi alfu-

stclla! tradidit

rumpentes virgines ipsas in templum compulerunt


:

turas nuntians.

Pauca hjec

praifatus

cum

suis,

ubi

illre

trepidantes, ac Deipara; iiniilo-

qui cuncta fide


vale dicto abit
sterii
:

summa

ac silcntio rcddiderant,
a

rantes fuiein ad vesperam usque se continucrc.

cumquc mox

famulo monasuis parato

vero ejus tcmpli subiit porticum dux quidam cum armata militum manu ad triginta
:

Commodum

revocaretur, ut se una

cum

sibi

jentaculo reficeret, se statim

cum

iis

ex

ibi illc

intcrea labantes

mulicrum

ani-

oculis ejus abstulit, ita ut cvancscerc viderentur.

mos
illa

confirmare, haud iis metuendum dicere, nc cujns asservaverant imaginem, servarc vicissim eas ac tueri et prffisenti eripere periculo nolit se etiam ibi adesse, ut eas, ubi sit opus, auxiiio juvet. Primis inde tenebris Germani au:

lubernalibus, cui
fuit,

Paulo ante ejus advcntum lu.fdam e connomen Coluniha! Aldrovanda! insigni pietate virgo, antistitic visum hoc
:

rcnuntiarat

cum

ipsa

in

coinmuni omniuin

dito templi illius

campanoi occentu, qui consalutantlain Dci matrem de more admonebat,


quasi dato reccptui
castra redeunt
:

trepidatione ac turba sui sodalitii virgines, quai


in Monte-Cuardi;e

tuba signo confestim in tum iis consuadet miles, ut fu-

dio Virgini

commendasset, ne

commorabantiir, summostuilla famulas suas

hostibiis prffidse ac ludibrio esse patcretur, ac

gam
diei

ornent,

Germanos decrevisse postridieejus


sibi

cum

priina luce eo reverti, cunctaque diri-

pere,

qua?cumque

usui forent asportare,

paululum postea conquiesset, visam videre sibi pra;fectum devotorum S. Maria; niortis se prehensam manu perducere ad templum, inquoei
inulta ac varia a beata ipsa Virgine edita mira-

corrumpere, omnia pro libidine agere, ut postea evenit; quare optimuin factu illum favente nocte in urbem se et sua
csetera subjecto igne

qua>cumque

auferri

possent conferre

iis

sese

ducem, quippe eas illo perducturum incolumes jam enim omnia obsideri
offerre itineris
;

cula in paricte picta digito commonstrahat tandem recens, necdum vulgatum ostendebat illi miraculum hujusmodi. Inerant in pictura montes et colles nemorosi ihi passim milites fixis tentoriis ea turmatim percurrentes loca
: :

loca suburbana, utvix etiam noctu sola?,

si

pro-

ctvillas devastahant, pecora, etqua-cunKiue esiii

flciscantur, satis tuta esse fuga videalur. Parent


illcE

ejus dictis, et se suaque homini concredunt

ferebant
cederet

sermone, vultu, humanitate civem aut certe indigenam arbitratse. Convasatis ergo qua;cumque licuit adjutantibus onera militil)us, cum summum omnibus a ductore silentium per medios ituris Iiostes foret indictum, se in viam
et

obvium quodque agehant, agmen mulieruin Dominicano indutarum liabitu proforent abducebant,
;

cum

interim per medios ipsos

magno Angcloruni
praifectus
:

comitatii stipatum.
et

Tum

illi

Nostine locum
illa,

mulieres?

Nosse mihi, inquit


dia; hic est
:

videor

mons Guar-

ha> societatis nostra; mulieres sa-

dant,

urbemque versus

itcr faciunt,

ubi ad

mo-

nastcrium virginum S. Mariae Magdalense, hodie S. Joseplio dicatum et a Servitis fratribus habitatum, quod parvo admodum intervallo ab urbe distat, tunc ferme vacuum pervcnerc. Dux ipse qunsi liaberet clavim fores vestibuli reserat, atque il)i cas noctem illam traducere jubet ingrc:

monte GuardicC imaginem custodicntes. Ergo, inquit pra;fectus, nunc illa; e mcdiis eva-

cram

in

dentes hostibus a coelestiiim caterva jussu Deipara? deducuntur in urbein. Hactenus Coliimha; visum. Mox igitur ubi S. Lucic virgincs pcrve-

dicntibus
fuissc

jam unam ex iis desiderari nuntiat. Hanc perbibent e Marsilia gentc adolescentulam
I.cnnam iiomine, nullis <]uideni ipsam
cjus coenobii initiatain sacris, sed co a parcnti-

nere in urbanum ccenobium, confercndo hscc qUiT! Columbit; in somniis oblata cum cventis, revera milites illos, (|ui eas ad monastcrium S. Maria; Magdalcna; dcduxerant, angelos fuisse in faciein versos liuinanani est judicatum, id^jiii'
eo liquidius

bus erudiendi causa missam Romao Foscarino postea connuhio junctam. Eam igitur duo milites perquisitum eunt, quam in fossain nacti prolapsam inde educunt, ac reducunt ad suas.
Illa

Audito

quod cum diligciilissiine rc(iuisili quinam forent, qua porla ingressi, nuii(|uam rcperiri quitum . Roma' cjculium rt Poiitificis captivitag.
per urbein fuissent,
I.').

cum

inter vias

pedem

in

lubrica ripa,

in-

Germanici cxercitus per Flaminiain progressu, completa tuac terrore omnia fueic

CLEMEXTIS
Romnp,
iit

Vri

ANNUS

tt.

CHRISTI 1527.

Hieronymi Nigri

litter.T

xv Aprilis die

nebula, qua;
iiiierunl.

eorum conatui

favit,

transcendere

Rom.T regem (jnidem i\t>ai)(dilainim Kloreiitiie agere, atque bona spe pacis lactare Pontificem verum apud Ijviiim legi, /)(H'b(i/'/s e.r fortiina pcndere firlcm ; spem tamen locatam in proregis Hispani
exaratcT ostoiidiinf, qiiii)iis significat pro:

muros, ac Transtyberinam Urbis regionem obti17.

Eodem

die

prono in occasum sole


ct

cum

pontes rescindi jussisset Pontifex,


factionis Cresarea? fiducia freti
iit

Romani

lade Roma actuin mentari iiniversos, revocatiim cx cursu victoriT


fide, cui si iilc defuerit,
:

insanirent, adeo angustos pontium aditus milite et vallo tormentisque non munirent, agminatim per Sixli-

cxerciliim fuissc,

atijiie

acerl)issimos j)erintidT

num
sacri

|)ontcm in

Urbem

irrujierunt,

quam

ca;de,

pacis fructus collectos. Extant insignes alia; Romani aulici ad Nicolaum Cnpponem Fiorenti-

incendio, rapinis, stujiris siue


discrilnine
illius imj)etus et furoris

uUo

profani vel
in

comj)leveruirt.

Interfecta

iium littenc medio Januario dataj ', in quilnis consiliorum iiumanorum errores in liis Italicis l)ellis recensentur, utque contra omnem spem Turcarum in Pannoniam irruptio augenda; amjilitudinis occasionem domiii Austriacae dederit
:

ardorc circiter quatuor

liominum
in

niillia

feruntur,

cum

ipsi e suis
Ita

mille
Cle-

mcenium exj^ugnatione
sociis

amisissent.

ut exercilus ad

defendendam contra Turcas

Austriam comparatus in Italiam ad eam vastandam conversus sit ut nimire CTsaris potentia^ dcprimenda' conatus arcano divini Numinis judicio nil juverit ut quanlumvis ineatur foedus cum CKsare, vindictam Dei, si Romanorum crimina plectere velit Germanico nagello, nullatenus averliposse; quem proplerea demisse exo:

GalloVenetoque quos deseruerat deserto, ipsum prodente Hispano, cujus fidei se commiserat, non ferente suppetias ingenti Ecclesiastico exercitu cui Urbinas prseerat, non utente Clemente consilio, (juod Ilungaris antea dcderat, de sacra gaza in sacrorum bostes expendenda, denique Romanis contra Ceesareos non se defendentibus, sed in palatiis se continentibus.
niis
',

mente a

Contigit

inquit Petrus Justiuia-

miserabilis fcedaque

Romanse Urbis
:

randum

statuit.

Ita

prorsus

contigit;

nam
per-

quamvis varia ad abrumpendam procellam


tentata sint,

omnes conatus

irriti

cecidere. Pu-

tabalur in Florentiam, in qua jacta erant adMediccos evertendos discordianim semina, impetus Cgesarei exercitus conversum iri, atque ideo

nec a Longobardis Vandalisve facla legitur . Et infra Hispani Germanique milites in omne crudelitatis genus jirolapsi multas Urbis partes incendircptio, qualis olim ncc a Gotliis,

dunt, sacra j^ropbanaijue diripiunt,


fiiga,

omniaque
:

tumultu, terrore ac csede replent


,

nec

ad eam tuendam omnium sociorum quod cum liostes rescirent, tluxere


:

vires conincredihili
inse-

cardinales, episcopi
imiiias

creterique

viri

religiosi

dcjirajdantium
sacra; ad

effugere

manus. ,^des
spoliatT sunt,

celeritale,

frustra Ecclesiasticc)

exercitu

quoque

unam omnes

Roniam contenderunt. IG. Hoste imminente Romani proceres a Pontifice moniti', ut opes ad comparandas co(juente,

vasaque libaloria divinis rebus dicata in praedam nefarie acta, ab altaribusque ablata? aureae
cruces, preliosa candelabra, sacerdotalia indu-

ad rej^ellendum latronuni exercitum conferrent, nec sumjjtus in rem militarem supiieditarunt, nec, ut par erat, expediveriint arma.
jjias

mcnta, alque usqiie in sacrosancta Dominici corporis tabcrnacula rapaces manus injectT,

omnesque tandem Ecclesiaruin


expilavit; alque in

tliesauros bar-

ExtantPliilippi Rellucii ad

Federicum Clavarium
litlcraj

barico fastu inunanique avaritia crudelis hostis


religionis Cliristianae ludi-

commissarium Ajiostolicum
Maii
S.
datffi
-,

die quarta

quil)us signiOcat,Aquampeiuicnlem,

Laurentium ad cryptas ac Viterbium cxulum

jiroditione occupata, de salute Urbis

jam despe-

ratum
ccnseri

triginta liostium millia sub signis re:

aliaColumnenscsdecem mililum millia coegisse, ac Pontifici itinera, ne fugam ca|)iatiiilercUidere inUrbeLaurenlium Cerium quinque militum sclopelariorum millibus urbem Leoninam lucri. Insequenti die quintaMaii
parte
:

brium virgines sacras vel violavit, vel expoliacTtcras tas in publicum nudo corpore Iraxit quoque malronas eadem ignominia affecit niillum pra'teica fuit genus liominiim, nulla tota Roina vel juiblica vcl jirivata domus, quw furen:
:

tis

sacrilegique hostis
18.

manus

evaserit .

Edidit Gcriuanus

scriptor de excidio

Joannes Coclaius

hostis comj)aruil, atque scalis a|ij)Iicatis ad mucuin ros, bis noii sine ciede proj)ulsatus est
;

Romana? Urbis libellum, ex quo h;ec decerj)sit Milites Germani et Hisj)ani in ea j)ugna nullum babentcs sacrorum rcsiiecluni j)lurimos occideruiit, non solum iii
:

Borbonius dux segnius rcm agi arbitralus, ante

atrio et porticu Basilicie S.


in ij)SO

Petri,
et circa

verum etiam
sacratissima

omncs
sioiiis

atque in ipso terti;e imprcscum furore, glande jictitus occubuil


j)rovolavit,
:

templo, atque adeo

allaria, et circa

ante a Pontifice unacum Cermanis Hisjianisque quos ductabat, anatliematc fuisset jierculsus. Non taiuen ducis nece constcrnati Germani, tecli
^

memorias ct monumcnta Apostolorum alioruuujue divorum j)lurinium san-

guinis clluderunt. Devastato itaque burgo,


in

mox

eam Romai
l'cl. Jusl.
1.

partcni, qua? Transtyberim dici-

'

Lib.

II.

lil.

|jiinc.

ji.

'il

Ib.

'

XII.

|).

i30.

Cocl. hoc anii.

CLEMENTrS
tur irruerunt, in
vitLC

VII

AXNUS

4.

CHRISTI ]')27

praedam omnia rapientes, et redemplioncni a (luiliiisliiiel exlorqucnles.


ita(|U(!

ejiis

Cunclis
culsis,

subito et
victoriaj

iri()[iinato

terrore per-

Milites, ex veteri capella jiapa, in (jua cantores quotidic missam, |)ias [ireces et horas cancrc solebant, fecisse stabulum equo-

eodem

rucrunl el in Sixtiimm, ulii


quia propulso

impetu eodem die irmairnam Uomam pcr pontcm multo niinus ca-dis quam in

rum, quibus Bullas quas vocant, aliasque Pontificias litteras

testis

substraverint addit, ^nem^ic ille oculatus de quo meminimus), milites papae


:

burjfo, sed longo plus praidae fuit et pecunifE,

castellum [)apa exercitui arma inipune op[)onel)at


in

nemo
:

victori

plus itaque

ac cardinalium vestes ac pileosineorum opprobrium iiiduisse, fictumque creasse papam ex Landesknechto, qui dixerit in ficto suorum car-

dcditionis

quam

pralii

fuit.

Roma

ergo

sic ol)-

tcnta captaque ac

perversa, miics absque duce ferox et effra^nis in |)ra?dam omnia usurpavit

neminem a dire[)tione militari salvavit dcditio, ncminem sacer locus neminem Ca^saris aut nationis nomen aut favor. Omnes incolae sive Romani essent,
sacra juxta atque profana
:

dinalium ccetu et consislorio, se donare papatum Luthcro; quis(|uis mililiim id ap[)rol)et, dextram in altum tollat milites itaijue levasse manum ac clamasse Lutherus papa, Lutherus papa. .\t ha?c omnia, ignorante C.Tsare, perpe: :

trata fuerunt,

nec ea

unquam
milites

ap[irobavit, aut
illi

rata habuit

qua-cumque

vi
;

ac

metu

Germani, amissis rebus omnibus, corpora quoque pro|,ria, et vitam juxta


sive Hispani, aut

a papa

et

cardina!i!)us extorserunt

quamvis

restimationem ab irato et insultante victore taxatam redimere coacti sunt. Pars in tormentis et immanissimo cruciatu defecit, vitam simul cum pecuniisrelinquens [larssemel redempta, ne rursuswstimaretur, abiit ultro relictis omni:

omnium opulentissima fuerit, quanta sane Germano militi intra ducentos aut trecentos annos nunquam cx ulla oppugnatione aut ptigna obvenit, attamen perpauci militum Germanorum ex tantis opibus ditati sunt bona pars omuia sua ludendo perdidit, magna pars
vero ea prada
:

bus nam contigit liaud ita raro eumdem seu civem, seu incolam aut curiaiem nunc ab Hispanis nunc a Germanis capi, torqueri, a?stimari,
:

peste aut

caumate

periit, pars

ictu

bombarda-

ac aere mutuato redimi.

exercitum per quosqua sane milites infecti omnia sacra despectui habebant, sacros calices haud secus quam profanos attrectabant
19.

Irrepserat in

eum

dam Germanos

lues Lutberana,

cum pr;c(la reliquit . Brevem hanc impiorum hominum lajtitiam futuram praedixisse virum pium, quem imminentem Urbi cladem vaticinatum diximus, cum e carcere, in quem coujectus fuerat, a Germanis emissus
vilain
fuisset, refert

rum

mant

ac diripiebant

venerabile sacramentum abji-

cientes, pixides ac monstrantias argenteas ra-

piebant sibi

sacras vestes in ludibrium relireliquias


velut

gionis nostrte profanis induebant lixis et calo-

idem auctor ', quod alii confirDimissus. inquit, e carcere a militibus, eis quoque praedixit breve fore eorum gaudium ex i!la prseda. Cuni igitur evenirent ea, qua; |)raedixerat, creditus est prophetiae habere spirilum, quem et vit;E austeritate [irobavit,
:

nibus

venerandas divorum

.Joannis Baptistae

nomen habens
litteris
',

et vitae insiitu-

ossacanum

abjiciebant, abre[)to argento; sacras

tum sequens

item virgines liaud secus atque meretrices ad

stuprum rapiebant. Quidam Lutheranus eam


historiam Theutonice describens affirmat Germanum quemdam militem, qui dicebatur Viridis-Silva, verso ad castellum S. Angeli ore, proclamasse in voto sibi esse, ut ex corpore papa; frustum devoret, quodLutliero nuntiare posset, eo quod papa verba Uei hactenus impediverit . ParatfB erant Clementi maximae calamitates nisi divina misericordia eas avertisset, uam Georgius Fronspergius, patria Suevus, Lutlieranse impietati ad insaniam deditus, Italicam
,

dem Jacobus

eam Trbis clahaecque ad Petrum Bembum scripsit Gravissimum fiiit audire urbem omnium nobilissimam, domiciliiun imperii, ac dignilatis sedem, et patriam omnium
20. Planxit

pluribus Sadoletus
:

nostrum
et

ita

captam acdircptam; clades,

ca>des,

strages tot tam(|ue iiiauditas ab lioste

immani

ex[)editionem eo consilio susce[)erat

',

ut suis

manibus summum Pontificem straiigularet laqueo, quem auro inlexeudum curaverat, gestaratque in sinu, identidem suis oslentans, veluti de egregio facinore, quod furiali animo conceperat;

impio fuisse factas, in quibus et Pontificis maximi, quem ego incredibiliter amo, indigni casus, et multorum praeterea charissimorum atque amicissimorum hominum mortes et exiin quo angore lia me vehemeuter perturbant animi etsi ea requiro ex studiis doctrinic doloris solatia, quae milii adjumento et levationi esse possiut, tamen haud ita multum us(iue adhuc perfectum est; omnem enim medicinam
:

vincit dolor,

verum

divina ultione percussus ex equo


sathancC tradidit.

corruens infelicem animam


Pergit Coclasus ex
fuit
:

[lossum studere constansed ha?c Ueus tiae, ut obliviscar humanitatis addixi, etc. III non. Noviderit, cui me lotum

nec

sic

Germano

auclore, qui inter-

vembris mdxxvii

>

Cocl. nbi siip.

1.

'
i.

Sansovin. hist. IMI.

tioc

ann. Sur. in com-

'

Sansovin.

I.

v.

ment.

Sadol.

Ep.

.\.

p. 24, 35, 42,

208,323.

AxN.N.

Tojres

X.\.\It.

RAy>-. .\HI.

10
Ut
arce,
pii

CLEMENTLS

VII

ANNUS

4.

CHRISTI 1527,

indoliiero capta Ctiristian* rcligionis


i.ntlicraui,
(jui

exercitus suppetias alJcrret.

ita

inipii

pii^iiarc

contra

rum
riisio

fidus Pontifici

Verum Urbinas rem malc gessit nam


:

pa-

Pe-

Turcas ducebant nefas,


latis

ct angustissinia sancli-

admovil

'

cojiias, ut

Centilcm Balionium

nionnmcnta rcscidcrant lcrro


:

ilaninia(inc,

pra-fectura ipsi a Pontifice

dcmandata

pellerel,
in-

cuni si}^nilicassel Krasnins, qui se pro Catliolico gercbat, .lacobo Sadolcio se(|ncnli cardinali, boc responsnm accepit
triunipliarnnl
(pr,c
'

acloannis Pauli Balioni


diicorct
:

filios in

eam urbem

dcin tot moras ncxnit,

novarnmquo

difficultatum causas ingessit, ut licct florentis-

anno
defles,
l)Osse

Urbis Komrc casnm,


altcrius

qnem

plnribus

simus exercitus ad pugnam pro liberando Pontificc

non

arbitror eloiiucntia digne tua


:

instrnctus, in (]uo Galli ac Veneti ad ccr-

dcplorari,

(jnani

incrcdibilc est

tandum crant
serit,
sit,

paratissimi, prope

Bomam

acces-

iiuantum calamilatis et danini cx illius Urbis in ruina omni bumano gcneri invectum sit
:

nuUatamen

vel levissima velilatio tentata

quoque nonnulla inerant, maxiqua, tamen multo parlem dominabatur virtus, mam
etsi vitia

ut bostes
flecteret.

(luantumvis removeri castra vetaretPontifcx, ad cecjuiores conficiendas pactiones


22.

domicilium certe liumanilatis, bospitalitatis, comitatis, omnisque prudcnliffi civilas illa seniper fuit
sunl,
ii
:

Demum cum

Urbinas prima

,Tunii

die

castris

abscessisset, alque cx Gallia, quse para-

cujus excidio

si

qui, ut scribis, liEtati


lercX

non bomines, scd


:

potius
lioc

immanes

sunt exislimandi

quanquam

paucis usu

arbilrer contigissc, ut aut non dolucrint nobilissimtc omnium ctmnlto pra!slantissima3 Urbis

bantur auxilia, sero nimium adventarent; Cjesarei vero oppugnationcm omni conatu urgerent, et ciiniculis sub propugnacula actis disjicere arcem molirentur, tum mense Julio pestis
late grassarctur, at(]ne

morbi savitia aliqnos


Diplomate
^

cladc; aut

si

furore

quodam usque
exitii

eo debac-

cubiculariis peremisset, Clemens universa^ con-

malique optaverint, non aliqua furoris sui nunc paMiitcntia, ct vicissilndine rerum bumanarum moveantur. Sed de bis viderit Deus. Quos tu, quod scribis resipiscere jam coepisse cupio equidem ut ita sit, idque precari Deum non desinam;non enim odi illos, quin eos reverti ad sanilatem opto, sed tamenDeus viderit, etc. .
chali sint, ut

hoc

illi

sultnrus

Ecclesise

edito

modum
incar-

saturatis

odiis,

subrogandi Pontificis
vel a

])ra?scripsit, si

eum

cere extingui contingeret, vita? suse metuens, ne

GermanisLutberanis, vel

Columnensibus

necaretur, proregem Neapolitanum, qui Senis


agebat, excivit, ut
ageret.

cum

eo de deditione facienda
ille,

Cupide accessit

cum supremum
Borbonio duce

exercitus

imperium

extincto

Dissipalum in hac barbarica direptione bibliotbeca) ValicanK thesaurum, caeteris opibus longe iiretiosiorem, queritur Cocla;us ^ Maximum, inquit, vero damnuni, quod eruditi
21.
:

adepturum

se speraret; sed ab exercitu

parum
Pliili-

honorifice babitus discessit. PrKcratvero

pra'cipue deplorent,

datum

est a barbaris mili-

regulus exercitui Germanico, Hispanico vero Hugo Moncata cum quibus deditionem pactus, non libcrtatcm, sed vitam
bertus Aurasiorum
;

tibus in bibliolheca Vaticana ad S. Petrum, ubi

preliosissimus erat librorum

Ihesaurus, quos

ex parle furor barbaricus disperdidit, dissecuit, ac vilissime distraxit . Lugeteamdem

magna

redemit ut quadringinta millia penderet, arcem Hadrianam, Ostiam, Civitateni-VetuIam,Tiphernum,PIacentiam. Par,

boc pretio

nummum

jacturam Surius, nosque sajpius in conscribendis AnnalibusEcdesiasticis luximus, cum plnra insignia Monumenta in Pontificum libris recondita,

et in custodiacum tredecim cardinalibus detineretur. 23. Intcr principfs (ujitnr de lihcrnndo Pon-

mani, Mutinam traderct;

tifice.

Audita capti Pontificis fania,

niulto

que

maximam

historiaj

lucem erant

alla-

magis

pii

omnes, quos ex Urbis direptione sacroprofanatione dolor oppresserat, inge-

tura, desiderentur. Rcceperat se in Iioc bcllico

rumquc

lurbine Pontifex in Molem Hadrianam una cum et licet sub primum tredecim cardinalibus Borbonii adventum fugam petiturus putaretur,
:

miicre. Extant Ilcnrici

Anglorum

regis ad Inno-

centium cardinalcm
lillera;
''

Cybum

plente lacbrymis
;

decinia Julii

tamen facerc non potuit, cum qui jam ante post pactam a prorege pacem illati humanisPontifici belli veniam poposcerant Pontifice habebantur, mutatis ex rerum sime a conversionc animis ob Borbonii adventum plura
id

Columnenses,
',

dei)Iorat

maximum oninium

stiana religione initiati,


tere nituntur,
et

mensis dattfi quibus ab iis, qui Cbrireligionem Christi ever:

patratum scelus
,

steviri in

veruni

unicum

Christi vicarium, ut percusso pastore

loca Urbi circumjecta ccpisseiit, ac deceni millibus, quos prsedanda; Urbis spe allectos coegerant, itinera intercepissent '. Itaque ab excrcitu
Cffisareo in arce

obsessus oppugnationem susti-

nuil, sperans fore, utEcclesiaslicus

sociorumve

Ecclesia lupis rapacibus grege exponatur post expilatas Urbis Ecclesias etiamnum sumnium Dei sacerdotem in servitute babitum, sanctoruni reliquias conculcatas, contumcliose exustum sanctissiiiuim tabernaculum, et Christi corpus in terram jiroet

dissipato

dilanianda

'

Sadol.

1.

I.

Ep. X. p.
print. p.

M.
ti7.

Cocl.

iil)i

siiii.

Sur. in Coiiimenl.

'

ruiicc.

1.

XVIII. -lil.

F.xl.

.Tpuil Viclorell.

in

aililil.

ad Ci.icton.

- 3 Lib. II.

lit.

* Ib. p.

74.

- ^ Lib.

u.

priuL'.

[1.

71.

CLEMENTIS
JccliMii
f;erat,
:

VII

ANNUS

4.

CHRISTI 1527.

n
quid mirum,

iikiIikIc oiiiii

i{is('

d (('(' iisiiiis fidci litulos


saiiclu!

vias

oiimos ad
reipublica)

(iij^iiitat(;iii

Ilo-

dcntis in posterum consilii fuit, lolum id fuil a Dco, cui diim cupio d;ire ea.s o|K;ras qu;ca inca
fide ct a pi(;lati; mc;i rc^iuiruntur,
si

iiiaiiie Kccl(;sia'

assereiKlaiii, lilxntatcm siiiiimo

CliristiaiiiK

principi

et

comimiiii
rc-

pareiiti

restitiieiKlaiii, viiidicaiKlas

injiirias

consiliurn evaserit sapicntia?i\ec vero aliud slatuo sapientiani, (|uam

ita

accidit, ul

bonum

sarcicii(la(|iic

damiia

l^liristi

Ecclcsi;e illata ini-

luriim

imo
:

el

rcgium sanguincm profusurura

sij,Miilicat

deiiidc

missum

a sc

Tliomam
iii

cardiAii^iia

nalciii Kboraceiiseiii

Scdis Apostolicrc

meminisse ununiquenKjue, quid sui oflicii et muneris sit, idque cum fide et intcgritate pr;estare quod si lii fccissent, qui maxiinc debucrunt idc summo Pontificc non loquor, cujus
;

legatum, ac rcgi;c Aiiglic;c procuratorcm ;id Franciscum Gallorum regcin, ut dc loco ad collo(|uia iiKHUKla pro liberaiido
tilicc

armorum

vi

Pon-

paciscatur, rogatque cardin;ilcm (lybum,

ut una
vituti

cum

aliis cardiiialibus, (juos liostis ser-

non addixit, in cum locum se transfcrat, ut optima consilia pro rcdintcgranda re Cliristiana, eripiendot|uc c carccrc rontificc

expli-

cari queant. Hic vero casus

tam atrox non modo


;

mihi virtus, clementia, intcgritas semper visa non solum magna, verum etiamadmirabilis) quod nuiic ad omiiium injurias ct conlumelias projectum est, in pristina sua veneratione mancret sacerdotium. Sed rccordaris profecto reliquoruni ordiiium morunuiuc comiiuinium labem el confusioncm, ([uos ego accusando non insequar, non (|uin causa fuerint univcrs;c calamitatis; sed quia non possum commcmorare
cst

omnes vebementcr perculit, scd cliam ipsi Turcarum inipcratori indignissimus cst visus ut Fabricius Cornelius in sua Epistola mepios
'

sinc dolorc,
et

quie ct Urbi omniuin iiobilissima;,


nuiltis milii ncccssiludinc junclis

hominibus
2").

infauda

et atrocia contigere.

a Quippe in insolentiam minit, dum sic ait Cliristianorum excanduit, qui crudelius in supremum suum antistitem se gessissent, omnia:

lllud

dico quod sentio,

Dcum

liomi-

nesqiic contestans, capisse


:

oplimum Pontificem

quc sacra prophanassent, quam ipse Maluimetis cultor Gr;ccorum patriarcbam habcret quan:

mederi moribus perdilis sed cum res fcrro non malagmatc, ipsius autcm natiira, et lenitas a vehementioribus remediis abhorreret,
cgerct,

doquidem ejus sacra violare nefas putaret . 2i. Actum est magno studio de convocandis unum locum cardinalibus, qui libertatem in
retinebant, ac Gailiae et Angliae reges Avenio-

corporum solet morbis, sic in corruptis moribus, qucC intempestive adliibita est auxit morbum potius medicina, quam lcnivit . Nonut in

nullisque inferjectis

<(

nem

designarunt -, cum is locus ad cogendum Concilium essct idoneus, ut tum in Hispanias ad Cajsarem legationes pro liberando Pontifice dccernerentur^ tum ditioni Ecclesiasticae consu(jua de rc extant Joannis Salviati carleretiir censebant alii Parmte aut Bodinalis litterae
:
'

ralionem qiiamdam qu;c

Habeo tamen spem et iiiilii ut in malis non


vidclicct

parum

sobitii

allcrt,

illam

quam

ad

Deum ipsum
poenas velit,

refero,quem scio

et novi ita irasci


solvi eas qui deliquerunt

solere peccatis

hominum
illis

ut sibi

qua;

ipsis

utiles sint et salutares etc. Vale, Carpenctoracti,

noniae

eosdem cardinales congregandos

ut

promptius tantis malis occurreretur, atque in eam sententiam cardinalis Cybus collegas trahere nitebatur: alii lugeri potius malum, quam in quibus erat illi occurri posse arbitrabantur Jacobus Saiiolctus episcopus Carpcnctoratensis, qui, cum semper bcUi dissuasor extitisset,
;

Septemb. anno mdxxvh . Excepere hos acerbissimos casus summa animi a^quitatc viri pii inter quos D. Cajetanus
id.

26.

Tianeus, ac Pctrus Carafla, diclus postea in Pontificatu Paulus IV, ac socii Theatini in ipso carceris squallorc divina officia psallere non intermiserunt; quibus sacra caiitica in scrvitutc
cecinisse libertatem peperit, ut narrat Antonius

quasi impendentis procellae praescius, eo temGermoni putabaiitur, abeundi porc, quo pacati
'

Caracciolus
centurio
lenebat,

' :

Invitaverat, inquit,

aliquando

ad episcopatum Carpenctoratcnsem a Clementc potestatem obtinuerat, atque Hieronymo Nigro


de

ille,

qui nostros conclusos carcere

felici

absentia

gratulanti

sic

respondit

tribunum militum Hispanorum ad lautum convivium, (|uod iii Valicano supra lioro:

Ouod ego

sapiciitia
iii

quadam

videar conse-

tam accrbis rebus atque temporibus, nciiuaquam id mibi arrogo sed hoc Dci crga mc bcneliciiim agnoscu, gratiasquc ago illi quautas cquidcm possum nam quas
cutus, ut abfuerim
;
;

logium apjiaravcral acccdit it;iquc invitatusad condictam diem atque horam. Dum mensa
instruitur, eccc audirc sibi vidctiir e

cubiculo

(id

clausum quia carcer


psallcntium
(|iiiiiaiii

er;it)

proximo susurrum
et di-

quemdam mutuo
vinum numcii
couversus qii;crit, Hospes spcinciitis

hominum,
;i(I

debco, ut agaiii cl rcfcr;im noii inodo meac, sed


iic

cxoraiiliiim.

Tum
:

Iios[)ifem
j||j

uUius
si

(luidciii luiiiKuuc

lacult;ilis est
si

certe

liomiiium

sint.

enim

(|uid ego vidi aut pr;cnovi,


iii

aul l)oni scnsus

laiito

quid in me rcrum motu, aut [irovi-

in

modum

Sunt
:

clerici, in-

quit, aliquot, [lars nostra; praula;

rogat tribu-

'

Fab. Corii.

iii

K|i.

p. 75.

- Ib.
i.

p. "S.

Ead. p. 78.

Lit.

'

Anl. Caracc.

iii

Annal.

cleric. reg.

el Jo. Uapl. Caslald. in B.

5 Jac.

Sad. Ep.

Cajetani Vit.

12
iHis,

CLEMENTIS
:

VII

ANNUS

4.

CHRISTI 1527.

et

ut se cernere eos faciat ille moreni geril, vidct iste natiira reserato carceris ostio sctate, ac moribus viros adeo composite ac gra,

cidisse narrarent. His

utrius(]ue

aula;

disseminatis,

sermonibus per coronas vetera novaque

\iter preces

Deo

solventes, ut

sanclorum ccetum

vidpretur:etreveraPaulum,o|)inor, at(iue Sylani referebant itideni in custodia Pliilippensi laudibus Deum celebrantes. Iloc adeo
siiu aspicorc

utriusque gentis odia, qme vixdum in Ctcsarem deferbuerant, ex atrocitate tanli facinoris refricabantur tanto altius, quod Hclvetii cum Gallo et Britanno in idcm studium consensumque accesserant, quos Eunius Philonardus vetus aj^ud

conimotus tribunus, indighomines eximie probos in tanta niala natusque


pra-claro speclaciilo
projectos, petiil enixe a centurione, ne eos diutius detineret videri sibi prorsus innoxios, qui
:

eam gcntem
ligenler

Pontificis legatus

, ct iiifra

I)i-

admonebal, ut quam

Julio

Pontiflci

religiosos ritus pietatemque divini cultus ctiam


in carcere tuerentur. natior rem in aliud

nuper circumvento et fere oppresso sortem felicemque operam i^ra^stitissent, eamdem et certe majorein in liberando Clcmente adversus im])ios
navare vellent . Videbantur illi singulari dignitatis officio ad prajclarum opus geiendum obstringi, quod niinirum Gallus Christianissimi nomen gloriosis atavorum, qui Pontifices seml)cr

Cumautem
tcmpus

difTerrct,

centurio obstimultis
:

ullro citroque babitis super ea re verbis

(inquit tribunus)

sumain,

nisi

lios

Ego apud te cibi extcmplo liberos quo volunt


nibil

profecto

crant tutati, facinoribus partuni gereret


a
fidei

al)ire sinas.

Tandcm

igitur centurio partim, ne

quod Anglus recenter


consullo
rentur.
28. Diffpvt.

Leone X sacro senatus:

notarctur, partim quod pauperes Cbristi servos vinctos nulla spe lucri ibi haberet, reseratis foribus educit atque disubrusticffi asperitatis

Ilelvetii Ecclcsiaj libertatis

defensor esset appellatus quod propugnatorcs dice-

mittit

Carolus dimittere Pontificcm.

Confusis in tanta rerum perturbatione certaque expedire consilia necardinalibus queunfibus, Galliffi et Angliffi reges, tum Veneti
27.
,

Incitabat inter alios

Thomas
verso
a])ud
tificein

cardinalis

Henricum Anglorum regem Eboracensis, ut pacem unireponi

imperio

Christiano

procuraret

Helvetiique

Romanse

Ecclesiffi

Pontificem
'

communem

patrocinium ad omnium parentem ex

Carolum CECsarem, atque ante omnia Pone custodia emitti,

armatis precibus ex'.

Caesareorum servilule vindicandum suscepe Franciscus et Ilenricus reges , inquit runt Paulus Jovius -, ex ea direptaj Urbis et capti Pontificis execrabili fama vehementissime commoti, excitique ad quau-endum uovum decus arma parabant id namque, adjuto liberatoque
: :

posceret, ut Joannes cardinalis Salviatus refert

Extraxit

Carolus

V liberationem

Pontificis, qui

accepta Cffisarea fide ab illius administris proditus crat, alque ineunte Augusfo litlcras fucis

verborum

oblitas exaravit

'\

quibus ])atratum

in
:

Pontifice, etvindicatis ejus injuriis, de Ca>saria-

norum militum immanitate louge

bonestissi-

Pontificem atrox facinus excusare nisus esl malorumque culpam in Pontificem injuste conjiciebat, quod initas superiori anno cum Hu-

mum proponebatur, eoquejustiuset speciosius, quoniam ad utriusque existimationem maxime pertineret tueri armis sacrorum principem, suprema prope ac inexi)iabili affectum calamitate, et quod Christianffi aures vix ferrent, indignissima carceris contumelia cum cardinalium senatu usque adeo impie mulctatum . NonnuUisque interjectis Hos quoque duo legati opportune adversus Cffisarem concitabant Salviatus cardinalis in Gallia, et Ubcrtus Gambara apud qui utrobique accurate referendo Britannos quanta immanitate in Romanos nihil tale meritos esset stevitum, quanto(|ue ludibrio sacrati episcopi in catenis ad bastam va^uales fuissent circumducti, et quot demum honesti atque insontes ex aula aut tormentis excruciati, aut in vinculis desperato redemptionis j^retio trucidati
:

gone Moncata inducias infregisset, cum tamen Clemens Hispanum bello non petiisset, sed a Columnensibus qui ab ipso desciverant acS. PeBasilicam diripuerant, pffinas, niore princiillata a subditis vis iniqua non allirepetiisset. Querebatur etiam Carolus gat IVeapolitanum rcgnum magna ex parte a Ponlitacuit vero illum adactum ad fice occuj^atum id Hispana importunitate fuisse, cum Lanojus admoto adFrusinoncm exercitu Pontificem l'rbe
tri

pum, quos
,

pellere conaretur

tacuit pariter Cffisar quantis

verborum blanditiis interprete Caesare Fcramosca ipse pacem efflagitasset, quave proljitatc et fide Clemens frementibus foederatis exercitum ex medio victorisecursu revocasset, urbesque et
aices insignes adductis in
nistrisper

summas
autem

angustias
al) adiiii-

Ilispanis restituisset, viohilaui

periissent,

piorum hominum aninios


aiaiii

inusilatai
:

summum nefas fidemexcusavil,


religioncm
(juod co

(luasi

crudelilatis cogitatioiK; suspendcbaiit


etiaiii

quau(k)
petentes
ce-

Poiitifex composila> pacis


noii fuisset, lum quo suscipienda;

ciiiliiius

pcrmultos anlc
tem])li

maximain suiiime
salutem

venerabilis

frustra

vindicla; occasio

tcmpore pacla csset, imminercl

inundato cruore pavimcnto caideijue polluto

quasi vero Pontifex nisi fallaci pacis sponsione

'

Clem.

1.

lii.

Ijiev.

p. 5.

Jovius

I.

XXV. lioscushist.

Seai).

'

E.\t.
'

cjus
I.

lit.

1.

II. coll.
lit.

lit.

princ. p. 7S.

Giiic.

I.

xviii.

E.a.

II.

coll.

princ. p. S6.

CLEMENTIS
delusus fuisset
ruiii co|iiis
a

VII

ANNUS

4.

CHRISTI 1527.

13

Caesare, Ecclesiasticis et socioiioii

etiam velim curare, ne res nostra: aliquid ca[)iant (h^lrimcnll.

arccre Cicsareas

potuisset. Adillatas

Valclc

didit Carolus

non

taiitas

rrl)i

clades,

quantas adversarii prajdicarent. nemum consuelo \erl)orum lcnociiiio Epistolam clausit pacem se universo Ciiristiano imperio restituere atque arma adversus fidei Cliristianai
, ,

mandata Caesarea iuiijuissima luissc conslat, cum cniin Carolus Clementem |ia[)am ad [laccin [icrpiiliss(!t, immcnsis iKillicilalionibus, (iiiod arma advcrsus Luthcrum ac Turcam
30. ILcc

vertere decrevisset,

pacisque fiducia Pontifex

hostes vertcre mcditatum


leti

quff

littcia> Valliso-

fuisset o[)[)ressus ab cjus cxercilu, ac pro|)terca

secunda dic Augusti cxarat;e


:

rucruiit.
sivit

Non

se

inanibus verborum fucis deludi

Henricus

non niodo sine mittere, verum


illata reficere

iillo

et

redcmptionis [irclio eum diamissa ipsi restituere el damiia

Anglorum rex

rum
cario

societatem
pepigit
',

pro eripiendo e

etenim decimaoetava die armocum Francisco Gallorum rcj^e proditorum maiiibiis Christi vi-

men cum
latrocinii
voluit,

ex officii rcligione debuissct; lalatrocinium ac proditioncm damnaret,

communique
,

ref^uin

sumptu
t'uxio
-'.

instructus exercitus pra-fecto Udetlo Lautrecbii reguio, in Italiam emissus est


2'.).

tamen et proditionis fructum colligcre eadcmque acerbitate communcm [latrem ad redemptionem cogere, ac si [lugiiaiilcm
'

in

acie justo

bello cepisset
i[)sius
jietitis

quin nec

accc[i|(i

Interea

dum
^
;

suspensa ejus expectatione

imperio Cajsareo

administri

Ponliliccm
-,

fluctuat Italia, Ca^sareus exercitus

Koma!

peste

omnibus
adeo ut

iniquis

assenticntem dimiscre

consumebatur

adeo ut Aurasiorum princeps, penes quem eratsupremum militare imperium, Senas concesserit, tum ad morbi s;evitiam defugiendam, tum ut injectos civitati illi tumultus comprimeret Gallorumque adventu res C;esareai in Insubria deprimi coiptsc o|)pidum Boschi in agro Alexandrino Germanis op[iressis re
;
:

cpisco[)i obsides,

cum

expetita a (kirolo

auri vis nullatenus ab op[)resso s[)oliato(|ue a

latronibus Caisarianis Pontifice solvi posset, ad


patibula abrc[iti fuerint laqueo
[iraifocandi
:

nisi crudelitati avarilia; spes obstitisset

quam

rerum indignitatem Paulus Jovius


Cffisarianffi

quamvis

factionis studiosus, silentio [)r;cterpotuit, ac superioribus litteris consic

ceptum

Genua

terrestri
*

maritimoque exercitu
:

mittere

non

cincta a Caesare descivit

Alexandria

et

Papia

sentanea scripsit,
tactus religione
,

iiiquiens

Caesar,

sive

ad deditioncm compulsa? Ferrari;c dux et.Mantua) marchio ad Gallicas partes traducti. Inler quae CarolusV, partimconscientiai stimulis agitatus, partim pudore affectus, quod summum Christianorum omnium principem nec ambiguum Dei vicarium, ipse, qui Ecclesiae defenso:

sive

permolus infamia, aul

gravi

rerum suarum

[icriculo adductus, Ponti-

cem
cani

custodia ct tol a;rumnis liberare constituit, Franciscumque Angeiiiim cucullatum, FrancisOrdinis [irincipem,
[lielatis

et [irobilalis

nomine expiandiscriminibus

sibi

delectum,cum

rcm

se esse jactabat, in custodia detineret quo tempore ha^resiarchis Luthero et Zuinglio, aliisque omnibus impietalis monstris libertatem
:

summam

permittebat, tutoque et libere vivere

et grassari sinebat,

hasce litteras

''

suis ducibus

perferendas dedit Francisci de AngeIisMinorit;p, ac Verrei cubicularii opera.

Vcrreo cubiculario al) Hispania Romam misit, deditque ei litleras su[)cr ea rc ducibus [lerferendas, quibus significabat Philiberto Aurantio Ugonique Moncatae, atque itcm Ferdinando Alarconi, sibi a;quum [liumque videri Poiililicem dimiltcre, atque euin omni honore verborum in
pristinam asscrerc libertatem, sul)indc(}ue sa-

imperator, Philiberto Aurantio Ugonique Moncata", salutem. Moleste graviterque tuli Romana; Urbis sed quia facta infecta esse non direptionem

Carolus V

Romanorum

crosanctam ejus dignitatem obnixe dcfcndi colique oportere,


tiir,

modo

alicundc pecunia

[)ar;irc-

qua militibus merita stipendia

[lersolverent.

possunt, ;cquum iiiumiiue

iiiilii

videtur, ut Cle-

mentem
tis,

Pontificem

missum
in

faciatis ac dimitta-

quum tem[)us [losceret, Germanorum lcgiones Urbe Roma advcrsus hostes educcrentur nc sedulo autem caverent certis obsidibus
ul,
:

pristiiiam dignitatem etiam gratissimiim feceritis, si sacrosanctani ejus dignitatem obnixe defendi et coli patiamini, modo alicunde pecunia paretur, qua militilius merita sl'i[)cndia per-

ac

omui honore
:

Pontifcx,

si

forte injuri;c

nondum
ipsis

oblitus hosti-

assercre curetis

milii

lem animum indueret,

non magnoperc

nocere posset. 31. Erant haec Pontifici in aliena potestatc constiluto longc graxissima, ciim iiiilla omnino
tuta ratio cogciidic rc|ii;pscnl;iii(i;ci|uc [icciinia'

solvantur, ut

cum

teinpus deposcat, Gcrmano-

legiones Urbe Roma adversus hostes educantur scdulo aiitem caM'tc ccrlis ((bsidibus, iic

rum

rcperirctur
tifcx a[)U(l

quod infirmissima
iii

fide esscl Poiiiii;iiicc|)S

crcdiloics, uti ca|)livus ct

Poiililcx,

si

fortc iiijuii;i' iKiiidum (iblilus liosti-

factus, iic(|ue ulla

co

iiisi

dubia

ct aiicc[is vi-

lem animum induerct, vobis non magno|)cre


nocere possit
'
:

gcret auctoritas,

sic

ut de promissis

firmiter

illud
-

demum
ib. Cavitell.

vos ctiam atque


liist.

cavere noii

facilc

possct,

([uando syngrapluc

Guicc.

1.

alii.

xvni.

' Giiicc.
alii.

sup. et

bi sup.
^

Id.

Creiii. Iioc
1.

ann. el
'

* Id. ib.
lit.

Paul. Jov.

xxv. Cavil. ubi

Guicc.

1.

xvui. Bclc.

I.

xix. num. 42.


1.

'

Clein.

lib.

brcv.

Ext. in collect.

procer. niundi p. 137.

an. 1527. p. 330.

Guicc.

xviii.

14
iniiiiiii.iria',

CLEMENTIS

YII

ANNUS

4.

',

CHRISTI

I5'i7.

addiilonimqiie vectigalium

fabiihi,

ipso poscerent, Gallusque pro recipiendis


bis decies centena millia
ret

filiis

et oliligationiiin conlracliis

omnes

ac assensio-

nummum

illi

s|)oiide-

stipulaliones lejiitiino loliore excerta cominunis jnris formula carere (iicerentur. In liac vcro ne.unlii ilitiicultate uni omuium Germani

mim

indoniila

leritate

nequaquam

eversfe civitatis

spoliiscxsaturati,

cum

|)romiss3P pecunia^ a^quas

posset(jue arnia majori gloria ct compensiquidem adversus infideles convertere instaurandi in Oriente Christiani imperii egregia affulgebat occasio, quani cum ab Hierosolymitanorum equitum magistro cognovisset

dio

publicanorum pactiones suspectarent, superbeque rejicerent, truculentissime cunctis, qui aderant in arce, rontiliciciue in primis atquc sena-

Pontifex,

rem cum Heurico Anglorum, Joanne


Gallorum regibus conut

Lusitaniae, et Francisco
tulit,

quos

hortatus
:

est,

Rhodii magistri

pecuniam expedirent, teterrima supplicia comminabantur. Res autem eo dediicta est, ut Clemens longe cliarissimos atque lionestissiinos ex familiaribus, qui secum erant,
lui, nisi

inature

repraesentandae pecunia3 obsides, frementibus deposcenlibus Germanis tradere sit coactus. Hi


fuere Joannes Maria Montanus arcliiepiscopus Siponlinus, et Honofrius Bartolinus Pisanus arcliiepiscopus
Pistoriensis et

ncnsis

Iiis

episcopi vero Antonius Puccius Joannes Mattliaeus Gibertus Verooccessere uti pecuniosi nobilesque
;

hac verhorum formula litteris Regi Christianissimo. Charissime etc. Quaj nos una cum dilecto filio magistro Rhodi proxime perscrutati fuerimus, quajve his exploratis consilia ac spem ceperimus, ea tua? serenitati signiticanda curavimus per exhibitorem prajsentium, qui ab eodem magistro hanc ob causam destinatur ex quibus quidem perspiciet illa quantum occasio
consiliis

faverent

conceptis

pra!sens ad

honorem

Dei

commodumque
sit, si

totius

propinquifatc Pontifici conjuncti Jacobus Salviatus, Joannis cardinalis pater, et Laurentius Ridulplius, Nicolai cardinalis frater
ct arcta

germanus. Horum sacratis manibus

iilico

mi-

naces barbari catenas injecerunt, et tanta Irnrnientia ad cxprimendum aurum terruerunl, ul in campo Flora; ad erectas dicatasque latronum
suspendiis furcas damnatorum more catenati perducerentur, parato ibidem ad lege agendum

ab eadem tua sercnitate pro offlcio et pietate sua studiose suscipiatur, et ad effectum perducatur. Nos quidem, qua; nostr erunt partes, sicut tractationi huic non defuimus, ita nec executioni
Christianitatis

redundatura

ileerimus,
patietur.

quantum

nostrce

fortunae tenuilas

paulo asperior concionis fremitus modum misere pallentes et extremo siip|)licii inetu perfusi, terque in concionem iiroducti pi\Tclara ope magni Numinis servati sunt, cuin spes auri vel in efferatis diuturna immanitate animis misericordiam exprimeret . Ex bis Joannes Maria archiepiscopus, ercptus solium Apostolicum ita ex patibulo postea conscendit, in quo Julii III nomen accel)it. 11 vero ii barbarorum horum crudeles manus etTugerint, auctor ita subjicit Paulo post, in carcere custodibusexinstitut;r coenBB crapula
carnifice,
si

annuisset. Per Iiunc

Tuain igitur serenitatem onini studio ac prece hortamur requiriniusque in Deo Domino, ut in hac im|irimis gloria apud homines, merito apud Deum futura studium, opem operamque tuam prcebere, eidemque magistro
Ordini ejus de Christiano nomine seinper benemeritis omnibus ineorumrebus et negotiis favere pro tua consuetudine et pietate velis, quod et Catholico tuo animo dignissimum, et nobis post Dominum omnipotentem est futurum gratissimum. Dat. Romeein arce die xxvi Octoct

bris -MDXxvii, Pontificatus nostri


313.

anno

iv .

Liuitrevluui tuiiJas nectit moras, qua-

rum

impatiens Pontifex acerbioribus legibus se

subdit, nec

tamen

in libertatem mittitur.

Dum

mulloque falerno consoj^itis, catenas exuerunt, et per vaporarium foci tubnm in summa Riaria>

ab Hispanis in
litteraj

custodia habebatur
exercitus
-,

Pontitex,

Lautrechii Gallorum

ducis fueruut

domus
castra,

lecta extracti funibus evaserunt tanta fe-

ad

Urbem ad Irbinatis erant in rinbria! finibus, confugerent. Lbi non diu miseri^tanquam illudente
Iicitate,ut pedibiis egressi

factus est,
et .Vnglo

qnx tum

fortuna, in aliud prope discrimen incidere,


copiis

cum

eosLaurentlus .Martellius Florentinis prrcpositus

exercitu a Gallo regibus pro ipso ex proditorum manihus eripiendo initti quo ex nuntio valde erectiis est et recreatus sed ducis ipsius moras diu sustinere non potuit ac Lautrechius, cum
; : :

eum clam delatse illum cum maxinio

quibus certior

comprehendendos va^sana temeritate censuisset sed hujus impii perversique hominis amentiam Feltiiiis ct Hoz/ohis severissimis verbis retudenint. lloruin obsidum inexpectata atque admirabilis fuga Pontifici destinatam liher:

post

superiores victorias Boscho, Alexandria,


expugnatis,
victricia signa
in

Genua, Ticino
ctuiii coi)iis

Antonium L;cvam, exiguis Hispanorum


lere

succin-

talem |)rocul(lubio maturavit


32.
I/t

exosuinque Mediolanensibus, altolpellereque Mediolano posset % atque ita Germanis in posterum aditus intercludere, ue
in

Oriente

spfs affuhjet.
tifici

lem Cliristianam instaurandi

Haliam irruniperenl,

praeciarte occasioiii rei

Ditlerebat

nimium

Csesar Poii'

lihcrtatem,

pacemque universo Christiano

imperio restituere,

cum

Guicc.
brev.

1.

ajinuli reges

eam ab

xviu.

Lib. brev. an. 1527. p. 320.

lib.

aii.

1527. p. 336.

' Cleiii.
1.

' Guicc.

1.

xviii. Paul. Juv.

.\xv.

CI.EMEXTrS VII ANXr.S


suadentibus enim id Vcnclis, Ex adverso , in^iiiit Jovius, duo caidinales Cybous alque lti(hil[iluis, iiui clade Urbis elapsi ad Lotrecliium \ictorem
gerendsB defuit
obslitcre
: :

.'k

CHRrSTI
iiiillia

1.S'2r.

15
Hispanis dimidiato

septem

iiummnm Germanis,
tiim

alii

triginta qiiin<|ue millia,

lapso

pervcnornnt,

cl

cum

liis

(Jretrorius

C.asalius

mense, aliam auri viin, qure iina cum alia jam ante numerata adtrccenfa (|uiii(iiiagiiita millia iiiimmum et eo amplius pervcniebat sed cuni
'

Henrici Britannia; rcgis lcuMtus veliemcntissi-

fanta;

i>ecuni impar essct, cardinales aliquos

mis precibus postulabant, ut libcrandic Irbis Roma? eripiendi(juc inde Poiifificis potiiis (|uam oppugnandi Levje negotium susciperct deco:

prctio creavit,

decumas regni

Neapolilani, nec'.

non aliqua Ecclesiastica bona dislraxit Non tnmen proplerea Clemens in libertalem vindicatus est
;

rum

factuque faciie fuluruni (|uando nulla graviore de causa transccndisset


scilicet
ipsi
,

nam cum
Caii)li

arces plurcsCajsarei postulalittcrx


sp

runt, nova^ difficulfates oborta; fucrunf.


H.S.

quam ut duorum regum


.Mpcs,
ceret
:

tani glorioso quam necessario decreto expedila pietate satisfa-

(/iiiljits

profitetitr tot et tantortim

ubi enim

ad

rrbem

explicatis

vexillis

iter intenderct, valitura esse

arma pro

religione

Iiilerca facinorum. Carolus V, scriptis nono .Vovembris lifteris ^ amplissimis, Clcmenfi oxposuit, ipsum a fc

immttncm

snscepta, eaque passim fore auctiora firmiora-

que,

excitis

undique

voluntariis,

postquam

omni officiorum genereaHectum iri, siin Hispaniam vellet accedere, ac se de Frbis excidio,
caiterisiiue
vi

latrones,

non

Ca?saris milites, et incendiarios,

militari

illatis

purgavit,

cum

eversoresque sacrosanctfe Urbis persequeretur, Liberalo namque Pontificc pristinam ejusdignitatis atque potentitc existiinatioiiem ad fcederatos esse redituram unde ulcisci acceptas clades, et reliquo metu atque sa>vitia hostium victor Italiam summa cum laude liberaret . Et Ab hac persuasione Lotrechius non infra ineptasconsiliis causas apud legatos ostendens, trajecto Pado, Parmam se demisit .
;
:

tantorum facinorum nunquam conscius


set,

cxtitis-

rogavit etiam,

ut

pacem

orbi Cliristiaiio

restituendain curaref, atque Angliae et Gallia'

reges adjungenda in Turcas arma adduceret. Sancfissimo in Christo patri et domiiio nostro domino Clementi VII, divina providciifia sacrosancfa? Romana' ac universalis Ecclesi;c summo Pontifici, domino religiosissimo, Caro((

lus, divina favente clementia, electus

Romano-

euni Padum die decima octava Octobris, refert Guicciardinus sed cuin ille exercitus novis Helvetiorum copiis augeri, clas3i. Trajecisse
'

rum imperator
Hispaniarum,
.\ustri,

semjier .\ugusfus. ac (Jermaniae, Jerusalem, ufriusque Sicili;p


,

Hungarise, Dalmafia", Croatim


Flandriffi.

etc. rex, arcliidux

semque ad regnum Neapolitanum invadendum


instrui

dux Burgundise, Brabantise, comesque

expectaret, sive a Franco rege, qui pro

filiis de pace agebat cum Cfesare, segnius progredi juberetur, seu potius cum ad

recipiendis

expugnandos in Irbe Csesareos non sat viribus polleret -, adeo cunctatus est, ut Pontifex, cum
principatum Ecclesiasficum dissipari clienfesque obteri doleret, omnia Cajsareis dare et spondere pro redimenda libertate consfituerit sed nec ea sufficlebant, cum plura Hispani po:

Sanctissime ac beatissime paler, domine reverendissime. Videbamus non sine magno animi nostri dolore qiiof (luanlisiiiie malis Christiana respublica undique circumvallata,

quot rerum

difficiiltafibus atqiie

incommodis
iii

vexata, (juot arietum ictibus impulsa, ef

ex-

tremum fere discrimen adducfa erat, aliiue id non absquesumma Chrisfiani nominis ignominia ef Chrisfianorum princiiiuni (luorum pia-cipua; partes erant pro Christi nomiiiis gloria, et
Christiana;
vigilarci

scerent

'\

quam

ipse

prsestare posset.

Demum

ultima Octobris die cum Cjesaris administris pactus ' est, se nunquam Caesari in Neapolilanis et Mediolanensibus rebiis adversaturum cruciata;, ut aiunt, in Hispania promulgandai obventiones ac decumam annuain omnium Ecclesiasticorum vectigalium in ipsius regnis concessurum Osfiam, Civitafemvefulam, Tifernum, Forumlivium traditurum llippolytum et
:

reipublica" salute et tranquillitate

perpefua>.
liiiic

infamia? nofa

pcrpendeba-

mus

eiiim

iiiiivcrsam Clirisfianam

rcmpu-

blicani civilibus discordiis sa^vissimisque sedi-

tionibus laborare

inde vero Germaniam, olim

infcr alias Clirisfiani orbis naliones fiorentissi-

mam

.Mexandrum nepofes, qui Florenfino principafu


depulsi Parma; agebauf, obsides daturum.

incommoda etiam
contaminatam

afque religiosissimam, nunc pr;cter alia in religione desertam atque


essc, et

Dum

(quod

omnium

grnvissi-

vero

ii

evocantur, Pisanus, Trivulfius, et Galdus

cardinales dafi obsides, qui Xeapolim abrepti et additi efinm alii diio in arce nova condifi sunt
:

mum esti ex bac tam diufurna Cliristianorum principum discordia,Turcarum potentissimuin tyranniim vicforiis elatum in dies magis in
Ciiristi

L rsinus ct Paulus CKsius, quos Pompeius Columna Sublaqueanum adduxit spopondit etiam sepluaginta
:

cardinales vades Fraiiciottus

populum

sicvire,

et novis

incursionibus
ita

infestare, Chrisfique ditionem sua; impia; alque

ncfand;c tyrannidi subjicere,

cum

principiim

'

Guicc.

I.

xvin.

'

Guicc. ibid.

ClcDi. lib. biev. au. 152". p.


1.

360.

'

Paul. Jov.

I.

XV.
1.

'-

Guicc. ubi sup.

'

Eit. apud Suinmonl.

Guicc. eod.

sviii.

Diar. 4. hisl.

Neap.

vii. c. 2.

16
injiiria

CLEMENTIS
eo deventiim
fere
sif,

VII

ANXUS

4.

CHRISTI 1527.

universas
sit

orbis

ut Christi religio, qute nationes occuparat, in

Christiani nominis hostibus defendere,

verum
in

illam felicitcr propagare didicerat, quiquc

uiundi ani^uUini nunc inclusa atque contracta qute tametsi nulla noslra culpa audivisse salis superque ex noslris lilteris ad veslram sanclitalem pro nostra justificatione super iis
:

eorum voluntatem succedens,


a

a Christiana reli-

gione pro|)aganda regni sui initium auspicatus, quovis san;i! meulis homine credendum erit?

qua! noltis tunc impiiif,^ebantur, ostensum fuerit, ut nunc repelitione nou egeant, non propterea nunc de aliorum culpis discutiendum puta-

37. Hanc ergo animi nostri perturbationem, quam velox tanti facinoris fama paulo ante

prcevenerat, litteroi sanctitatis vestra>, atque ea,

mus, sed ])otius communi dolori consulendum. Nos enim attendentes Christiani principis esse non solum culpa carere, a Christianffique reipublica?

nomine retulit, uon parum primo aspectu renovarunt, videntes tam de nobis ac nostris querimoniam ab eo, (lueni
quse ejus nuntiusnobis suo
peculiari

quodam

atfectu,

duni in minoribus

damno

sese

immuncm

exliibere,

verum

ageret, prosequi, et deinde singulari observantia,

ipsam Christianam rempublicam pro viribus


conservare, illiusque quiIIitaticonsulere,nuperadsanctitatemvestram
saluti, paci, otio et tran-

devotione atque pietate venerati semper susanctitatis vestrae vere pater-

mus, Verumtamen

num animum
tes,

erga

suum

a Christo

commissum
inspicien-

rempublicam scripseramus, ut si cupiebat, generalem pacem salvam et quietam curaret, crudeliaque inferea arma deponeret,
Christianani

gregem optimam voluntatem propius

communibus
hosti

ac per illius fffderatos deponi faceret, ut inde auspiciis Christianae religionis

nova quadam instaurand Christianitatis spe exhilarati, Deo imprimis optimo maxinio, qui ad tam pium o()us sanctilatem vestram stimulaverit, et deinde

eum animum

concesserit,

usque ad hunc effectum ipsum Ecclesia} thesaurum in tam pium opus reponenduni aperiredignaretur, ssepius a nobis flagitatum est dumque ejusresponsum summo
occurreref,
et
:

ut superata iracundia, boni pastorispartes assu-

mere dignata
niente

sit,

quas non verbis tantum, sed


possunuis,

concipere
sanctitati

maximas

gratias

desiderio prceslolaremur, ecce subitus nuntius ad nos allatus est de iis, quae in Urbe per milites

etiam vestra?, et universse Christiana; reipublicse hoc nomine gratulamur,


agentes,
sperantes, fore ut ejus felicissimis auspiciis diu

nostronomine inearegione, ut
acfa, attentata

aiunt, collectos,

optatam pacem firmam ac stabilem inveniamus.


Quod autem sanctitas vesfra ait, sibi non nobiscum quam cum nostris iu statu Mediotam

animi nostri sententiam etvoluntatem patrata fuerant, deque miseranda ac sunime dolenda Hungarorum
ac praeter
clade, quae omnia tanto profecto dolore excepimus, ut niliil nobis contingere potuisset, quod
tanta molestia graviorique dolore

omnem

38.

laui

ducibus alque exercitu bellum esse, miligravissimis verbis


;

tum nostrorum insolentiam


exaggerans

nostrum

affi-

ceret
tate

animum

a nostroque desiderio et volun:

longius abesset

quid

enim

infaustius

infeliciusque nobis accidisse potuit,

quam quod

videamus
nos

a militibus nostro

nomine noslroque
et

auspicio (ut ferfur) congesfis ea patrari, quae


ipsi, vel

tam de ea re in prioribus nostris litteris abunde respousum ac satisfactum putamus, clareque ostensum nil horum culpce nostrae ascribendum esse, qui sub spe universalis pacis exercitum nostrum dissolvi jusseramus; sed his potius adscribenda erit culpa, qui per novos belli motus violatis fcederibus nobis-

sanguine ipso nostro,

cupimus,

cum

et in

omni rerum ac temporum eventu adversus quascumque orbis gentes prohibere parati sumus; et diripi qua; nos accumulare cupimus, ea ab iis amitti, quw nos semper propagare optamus? non enim an ab aliis occasio data fuisset discutiendum i>utamus, rem tantum ipsam perpcndimus, sub Ecclesiffi protectoris nomine ipsam Ecclesiam ejusque caput ac Chrivicarium offendi. 3G. Ue Hungarorum vero crudelissima clade, quis est tam demens, tamque a ratioue alienus, uf non doleat, non ingemiscat, vel ab hoc swculo emigrare non cupiat, potius quam hujusmodi mala suo tempore videre praisertim dum, ut cuperel, tot miseriis occurrere non \aleat?
sti
;

initis, eorum clandestinis conspirationibus rebus nostris iusidiantes, duces nostros ad ipsius exercittis reteutionem coegerunt. 39. " Si veuo sanctitas vestra non nobiscum armis contendere, sed injuriam et oppressionem repellere tantopere oi^tabat, cur eas coiiditiones per domnum Ilugonem de Moncada oratorem nostrum oblatas renuit, quas ipsamet sanctitas

v^sfra sibi gratissimas fore attestata est, esto

quod priuscum

aliis

Christianis regibus ac prin-

si justitise ac oppressorum tantum causa agebatur, cur potius arma, quam ipsa justiticC media cum Christianse reipublicae

cipibus convenisset?

pace
est?

et

tranquillitate sanctitas vestra ami^Iexa

si

cum

nostris in .Mediolanensi statu ducibus

ac insolenti tantum exercitu bellum erat, quid

Quod

si

dum

esf,

de Christiano quopiam privato sentienquid de Cwsare, quid de Apostolicae

Senie?quid.Tanua civitatesnosfrae imperiales promeruere, ut tam acriler invaderentur ? nam si ex


altera,

Sedis profectore? quid de Chrisfiano reipublicae defensorc ? quid de eo, qui al) ejus prredecesso-

quia, ut inquif, res nostrs et


erat,

regnum

nosfrum Xeaiiolitanum

nulla utique vis a

ribus Christiauam rempublicani nun niodo a

sanctitate vestra, qu;e statuni

nustrum turbare

CLEMENTIS

VII AXXIJS

/|.

ira;

CHRISTI 1527.
amantiuin amoris redinlegratio
sinl
;

17

posset, nec susccpta nec cog:itata esset,

non

sic

ut

sa:-

esset in foedere inter sanctitatem vestram et se-

pius enim Cbristi tyrouibus cvenif, ut ex incogitato aliquo casu forfius insurgenlcs,

renissimiim (;alloruni regem ac Venclos percusso, cujus arliculorum exemplum penes nos est quae omnia, tametsi animum cerlc nostrum multis nominibus cruciarent, ajquiori tamen
:

corum
sic

animi firmius

in

Dei obsequio slabiliantur, et

ferveutiori sfudio ad

majora promoveanlur;

animo tulimus, sperantes omnino fore, ut sanctitas vestra brcviter (ut fecil) a tam infausto periculosoque consilio desisteret; quod continuis precibus ab omiiipofenti Deo assidue peteba-

enim credendum est. Nobis omnino pollicemur, ex tam inopiuafa calamitatc et afflictione magnum commodum Christianam rempublicam
suscepturam,
principuni
et

concordibus

Christianorum
univeienini
iii

aiiiiuis, Christi

mus
tata,

nec ea qucC ab jrenlibus istic nostris tenet a mililibus nostro nomine congestis pa:

sas orbis nafioiies

reguum per pro|)agandum. \d id

unquam, ut sic tierent et tentarenfur, commisimus, nec cogitavimus quidem licet difflteri nolimus cum domno Hugone de Montrata sunt,
,

primis consilium sanctitatis vestrae de universali pace tractanda, suaque ad nos et catcros
Christiani nominis reges profcclione,

non pos-

cada ad sanctitatem vestram cum iis, quas ipsamet postulabat, conditionibus destinavimus, nos ipsi in mandatis dedisse, ut, si sanctitas vestra oblata nosfra non acceptaret, armaque in nos et statum ac diirnitateni nostram continuaref, omnibus mediis, quibus id fieri posset, subditorum nosfrorum ac dignitatis nosfrje defensionem et incolumitatem disponere pro viribus curaret, eaque tentaret media, quibus bostium noslrorum vires minui et, si fas est, extenuari possent, aut saltem diverti, ne tanta hostibus ipsis nocendi offendive facilifas relinqueretur; ila ut noster exercitus ab bostium ipsorum conatibus

congruentius ac securius protegeretur in quo generali mandato nullumcerte contiuebatur delictum, necdum credimus Hugonem ipsum, nec etiam Columnenses tantum facinus tentare voluisse, nec id certe cogitasse, verum id sedulo
:

hoc enim esset vere episcopum verum(|ue patrem agere, ac veri Christi vicarii partes assumere iis conatibus aderit pacificus Christi spiritus tunc erimus Deo grati, ac Christi nominis hoslibus formidaliac via sancfifas vesfra biles. Sic itur ad astra veram atque certam in ufroque swculo immortalitatem sperare, liic laudem, illic vero gloriam perpetuam sibi polliceri poterit; in iis enim, quod ad nos allinet, grato animo assentiri parati sumus, ut communibus auspiciis haec Christianorum arma inter se dissidenlia unitis viribus in Christianae religionis hostes convertantur et tametsi multo magis conveniens esl, ut filius ad patrem, quam pater ad filium veniret; ne tamcn noster in Ifaliam accessus cuipiam formidabilis judicefur, sed potius cuucta bono ct acquo inter Christianos principes componantur,
: : :
:

sumus magnopere non laudare

omnisque

suspectionis

ac

timoris

scru|)ulus

curasse,

ut sanctitatis

vestrae

animum
tiostili

di-

vestrae sancfifatis

vexanda Senensi
sione rovocaret.
riae

civilate et a

tam

inva-

Quod vcro factum cst, temeramilitum audacis adscribendum erit, qui


facile contineri regive possunt,

opera ac auctoritafo toUatur, nihil nobis jucundius gratiusve accidere possct quam sanctifatein vesfram tanquam verum patrem ac Cbrisfi vicarium iu bis regais noslris
excipere et venerari,
blica;

non tam

ut po-

cum

ea Chrislianae reipu-

tissime sua virtute et viribus adversus renitentes se superiores effectos conspiciunt, nec ulla infamiffi

macula

in iis nobis

impingi polerit

si

pacem, quietem etoptafam tranquillitatem traclare, illique menfein nostram afqueanimum aperire, ejus ductu et consilio res nosfras compouere, afque ad Chrisfiana' reipublica; defcnsiouem illiusiiuc liostium invasionem disponerc

enim

Carolo V imperante, libri ac littera; acta fuisse praHiicabunf, addent profecto, ipso penitus ignorante, tam impiam audaciam detrectante, si hujusmodi scriptis fidem aliiiuam habcri voluerunt; quisenim, nosfro jussunobisve
ha^c,

aliaque agere, quie Dei gloritc subditorumque

nostrorum

salufi

mufuwque
:

nostric

amicifia;

laudantil)us, ha.>c acta fuisse credet?

si

ex pra;-

(luic cerle haud audita conveniie videbuntur commode per lifleras aut nuntios tractantur,

subsequentibus factis, et pro Romana; Ecclesiec dignitate operibus prwsfifis animum nostrum mefiafur, quae, ne nos ipsos laudare videamur, potius reticenda, faclisque comprobanda esse censemus.
cedentibus
et

pra?sertim ubi tot amoris at(|ue benevolentiai vincula tanfaque pielas et observanlia ex parlc nosfra intercedif. Si ergo sanctilas vestra in sua;
l)rofecfionis tam sancfo consilio i^ut credimus) adhuc manet,etadregnanostrase,utait,conferre voluerif, nos illi honorem ex animo poUicemur, iisque regnis ac doininiis non modo ul paler, sed ut proprius eoruni princeps ac dominus excipietur, de ipsis^iue non sccus ac nos ipsi disponcre poferif, nostrumque animum ad omnem Cliristiana; rcipublica; salulem, pacem et trauquillifafcm (luam paratissimum inveniet nec un(|uam slelil. l)er nos slabif, prout hactcnus
;

40.

Supercst, pafer beatissime, ut tan-

quam

veri Dei ministri, ad cuiani Christiani grc-

gis divinitus instituti, dimissis privatis atrecli-

bus, invicemque
[)ra3tendantur,

cum

condonatis iujuriis, si qute consilioDei causam.aganius,


a

pubiica; tranquillitati consulamus, et Christia-

nam rempublicam
A.N.N.

fam diuturnis miseriis et accidit enim Sippe calamitatibus sublevemus


:

TOilUS XXXll.

IUyn.

XIll.

18
quoniimis
r.lirisli.ini

CLEMENTIS
iio|iuli

VII

ANNUS

/|

CHRISTI 1527.

saluli

consulatur,

imo

ex proprio jiiro nostro jiro |uililica tran-

(|uillilalc aliis

conccilcrc iiou ncyaliimu.s.

il.
|ia

De regno auleni Hungariffi, cujus culsit,

veram a Deo optimo maximo felicilatcm optamus. Dat. in civitate nostra Granata! die ix mensis Novcmbris anno Domini miixxvii, regiioiuin noslroruin Itoinani vui, aliorum vcro omiiium
XI .
i:{. Tolctaiio (irchiepiscopu exponit Clemens cdlamitatem suam. Septimus jam excurrehat mensis, ex quo Christl vicarius servitulcm Ilispanicam patiehatur et quan([uam Ca^sar indictosibi ab Anglo pro liberando Ponlificc bello fcrritus, eum liberari jusscrat mcnse Augusto ', ut,Ioannis cardinalis Salviati littera! ostendunt; ;ulministrorum tamcn perplexo consilio res extrahehatur quippe oh prosperos Lautrcchii iii Insubria successus efferati graviores in dies pactiones exigebant a Clcmcnte, quem conculcata sacrosancta majestate indigne babebant (|uibus de rehus apud cardinalem Toletanum, Cscsarcam amicitiam pollicentem, bis litlcris con([uestus est Clemcns -, precesque addidit, ut

amissum

ncquaquam discutiamus;

sctl,

longc saluhrius crif, communi consilio Dei causam suscipiamus, tamque crudelc ju,cum al) illo olim llorcnlissimo regno communihus auspiciis alquc viribus excutiamus. In primis enim sanclitatis vcstr;c jiartes eruntinfcr
(juoil

(llirislianos princiiies

mittenda auxiliacommuni
si

consilio disponere atque dccernerc^ et


sanctilatis
(ut

vestra^

opera

et auctoritatc mutuffi discordi;p et pro sanctitatis nos pro nostra erga

cupimus) componcntur,
piclatc,

vestrae affectu sedabunlur,

Deum

pro singulari

quo Cliristianam
studio, nflu

rempublicam comitlcctimur
auxilia,de

modo
omnes

quibuscum

caiteris Christianis prin-

cipibus agilatur, mittere intendimus, sed


vires nostras ac eliam
(si

Cbristianas reipublico!

convenire videalur) personam ipsam nostram eo converterc dccrcvimus, ita ut (quod sa?pius altestari volumus) ornncs sciant ct intelligant, nibil unquam nohis nec antiquius nec cbarius cxtitisse, quam pro Dei gloria et Cbristianaj reipuiilicffi salulc imiicrium, regna atque dominia omnia nostra, ct quidquid in iis Dei henignitas nobis conlulcrit, et personani, sanguinem el vitam ipsam noslram cuivis periculo quam libcntissime exponere. 42. " Ilortamur igitur sanctitatem vcstram, ac per Dei misericordiam obtestamur, ut cum spem rei hene gcrcnda? in celeritate vcrti vidcat,

(|ua

apud Carolum V valebat grafia, ipsum ad paccm univcrso imperio Cbristiano restitucninduccret

dam

Arcbiepiscopo Toletano. " Magnum nobis ac venerabilihus frafrihus nostris in bac miscrabili et diufurna caitfivifafe
consfitutis attulerunt
tatis

levamen
dilecfi

litterai fraterni-

luaj

scrmoque
ipsis

filii

Francisci

de

Sylva, viri pii ac prudentis,


sti, litteris

quem ad nos misicongruens: nam et consolando,

ct

prope a;que dolendo, henignitatemque sere-

nissimi Ca^saris nohisccrfam et indubiam poUi-

cendo, omni ex parte

amorem

erga nos piefa-

causam, (ut ccepit ct pollicetur) suscipiat, ignominiosamque ac crudelissimam banc ortam scdilionem sedare curet, et suis auxilio, favore atcjue excmplo labcntem Cbristianam rempuhlicam juvet; ncc commitlat ut, Clemenlc VII universalem Ecclesiam modelianc Dci ct reipnblica;

temque erga hanc sanctam Scdem tua; fralcrnitatis reprffisentarunt quod eo etiam gratius nobis fuit, quo illa hoc genere officii ct picfafis crga nos sapius usa est meminimus enim cum eam superioris anni injuriam a Columnensihus accepissemus, cx qua gradus ad hanc ruin;im
, :

ranlc, pcr tot ignominias, totca?des, tot injurias,

facfus est, te id hinis littcrisamantissimc ad nos


scriptis indoluisse, ac tunc

atque contumelias
et

ut

nunquam nnmeranda
cl a suis

quoque, ut nunc, de

mala elcctus Dci populus


teri

domesticis,
:

inente screnissimi Casaris pia et recta, |iropen-

ab ejus crudclissimis liostibus patiatur cxenim Cliristiani principes facile sanctitatis vestra? auclorilatcm scqucnlur, nosque pro partc noslra niliil omillcinus, (jiiod pro Clirisli gloria,

stiano

pro Cbrisliana' rcipublicK salutc a Cbriprincipc Uomano Casarc, religionis et

Apostolicffi

Sedis strenuo itrotectore atque defensore sperari possit , tumque firmissimum

saque crganos, etad ulciscendum eam injuriam parata nohis fuisse testatam quo faclum est, ut nos semper cupidos pacis, tua? (juoquc iratcrnitatis auclorilas tunc a hcllo totos avcrfcrif, et ad suheundas inducias, ex quibus haec postea sunt nata, permoverit. Haec nos igitur tam pia frcquentia erga nos tua oflicia, quo dchcmus ainore ac benevolentia suscipimus. Talis prtete;

animum noslrum apud omnipotentem


cui nos

Dcuin,

rea viri, et in Ecclesia Dei prcelati

tam

insignis

omnia debere falemur, ct sanctilatem veslram, quam filiali scmper observantia veneramur, ac univcrsam rempublicam', quam vila habemus, atlestatum voluimus. Reliqua niagnificus fidelis sincere nobis dilectus Casar Ferramoscba consiliarius ac
ipsa nostra chariorem

grave nohis est, ut tali auctore prajterita credere debuisse, futurasperare posse vidcamur nibil enini generi, virluti et auctoritati tuaj magis convenit, quam ut totlitteris et
ita
;

testimonium

poUicifis tuis; sicut spcramus, re ipsa respon-

deas. i\os

quidem hinc
et

tua secuti consilia,


viriuni
fuit,

quod
in

ad id destinamus, sanclitati vestra; referet, cui jam fidem sumnium baberc dignabilur, el sanctilali vcstree

equorum

pra;fectus nostcr,

quem

nostrarum itartium
'

quam
p.

liNl.

1.

II.

[iiiiic.

(j.

78.

Lib. brev. an. 1527.

550.

CLEMENTIS
o?ni)L'S

VII

AXNUS
quam
is

4.

CIIRISTI

1527.

19

Csesareoriim voluntates cx|ilcnilas incunihil

buerinius, (juam

rccusaverimus

Calaritano eas reliquias Iradiderint, a quo summa vencratione receptse et in priiicipe Ecclesia

gravia el intoleranda subire parati fuerimus,

idom familiaris tuus

tibi testis
:

esse poterit,

(jui

omuibus

ipse interfuit

ex

quo cum

inilignita-

bonorificenlissimo loco recondit;e fucrunt:cum vero rogarctur ab illo Ponlifex ul sacra illa pignora Ecclesi.-c Calaritanaiattribiieret, rcspondit
', se opportuniore tempore ea de capturum.

conditionum, tum tolerantiam et patienliam nostram [ilenius intelliges. Sumus tamen, venerabilis frater, in codem adbuc statu
tes etacerbitates

re

consilium

Vencrabiii

fratri

llieronymo arcbiepiscopo

miseria) et infclicitatis,

quo ante
:

lilteras sere-

Calaritano, etc.
<i

nissimi Ca;saris fuimus


babiti,

quam

misere interea

Ex

lilteris fralernitatis tua; pic et

amanter

sermo te lui familiaris edocebit; nec vero tam privalis nostris, de quo testem habcmus Pominum, quam publicis damnis aftligimur ex bac enim nostra captivitate, quod tibi e.xploratum esse potest, non solum bujus Urbis ac Sedis totiusque status Ecclesiastici vastitas et excidium sed divini cultus desuetudo, religionis interitus, animarumque periclitatio in dies magis procedunt, quse hinc eliam manare in alias miseraj Chritiauitatis partes et rcgna poteruut, uisi quiunus potest, et ut speramus, volet, Ca;sar his omnibus sua bonitate succurrat, quo magis te ut in re ac periculo totius Ecclesiae communi una cura pra;latis caeteris, illo Hispanise clero semper pio, semper religioso, hujusque Sedis observantissimo annixurum confldimus apud eumindigne
ve.vali,
:

quam

ad nos scriptis inlellcximus,

quemadmodum

divino consilio CcB sanctorum reliiiuiic, quas nonnulli Ca,'sarei milites direpta l'rbe in Ilispaniam navi defercbant, praidam sinuil propha-

narum sacrarumque rerum adsportantes, orta apud Sardiniam lcmpestatc, ab iisdem militibus periculo (leterritis penes tuam metropolitaiiam Ecclesiam deposita; et relicta; fuerint quod nobis quidcm una cum venerabilibus fratribus nostris S. R. E. cardiiialibus, qui nobiscum
:

sunt,

summa

animi

Itetitia

accepimus, ([uod

venerabilia

ossa simul impiorum manus effugerint, simul ad religiosum [irfusulem, inilla

fuerint, ubi cum debito lionore recondila vcnerentur. In eo cnim haud dubie multis modis divina virtus emicuit,

signemque Ecclesiam delata

dum
rum

sanctos suos liberat, impios milites monet,


antistites,

sua bonitatc, tum vestris opera ac precibus flnem tot malis imponere, pacemque fessffi et periclitanti Ecclesiee reddere dignetur quo quidem opere nuUum a tua fraternitate et illis aut ad famam gloriosius, aut ad salutem efficacius excogitari potest. Nos interea in tot malis constituti solo conscientiae bono fruemur, nos, quanquam pcenam tam atrocem novit enim subierimus, cul[ia tamen vacare qui baec aliquando discussurus est, qua ille, mente, quo animo fuimus, utque nuUa nostra
Cffisarem, ut
is
: :

dem

cum

piosque

prssides acpopulum sanctoin sanctis et electis suis,

hospitio et depositione honestat. Benedi-

ctus itaque

Dominus

laudetur idem in mirabilibus suis, gratbt! ei agantur pro muneribus suis,quibus nos ex hac re consolari dignatus est nostram enim calamita:

temferinius patienter, utdebemus; hanc autein indignitatem religionis divinique honoris labefactationem suinmo dolore animi conspicicbamus, nonnunquam mirati quid isti in nos, sed tristati quid in Deum et sanctos ejus sffivirent.

cupiditate aut

commodo

adducti,

dum

publicis

Tuam

itaque fraternitatem
in

summe commenda-

mederi cupimus, privata sinius ruina ojipressi sed haec eidem Deo regum Regi relinquimus. Tuam fraternitatem horlamur et requirimus in Domino, velit pro sua pielate, officio et poUicitis, sicut hactenus fecit, insistere, ut CsesaretE benignitatis effectum re potius quam scribendo in quo nihil veremur omne te stusentiamus dium et amorem pro nobis esse positurum,
:

Domino, et quod nos suis litteris, commemorationeque Scripturarum [de consolata est, et quod easreliquias debila vencratione susccpit, et quod super liis nos officiose
mus, ut debcinus,
consuluit, additis [irecibus, ut eas suae Ecclesiae

concedere dignaremur: quod

nisi

esscmus hac
niliil

temporum

procella

ita

perturbati, ut

de-

cernere in tanto

motu

possinuis,

non

distulis-

cum in id tua jam sponte et pietate incubueris, quemadmodum hxc plenius idem familiaris
tuus, et nuntius etiam istic noster tuje fraternitati

semus hoc desiderium fraternitatis tuaj populique tibi commissi, ([uin quod munus Dci voluntas ad ista loca detulisset, nos nostro assensu
ratuin

explicabunt. Dat. Piomae in arce xv

Novem-

faceremus

sumus tamen eo omnino


ut his rebus,
si

bris MDxxvii, Pontificalus nostri


II. Diiiii'1
riiiilirlii

anno

iv .

aiiimo ac voluntate,

(|uando

in siicrilrtjon reliijuiii-

ruin rapturrs.

Interea

certior factus est Cle-

mens ab

arcbiepiscoiio Calaritano^

nam

spoliis Irbis sacris et (irofanis

navim llispaonustam

Dco placuerit, com|iositis, vcstra; iii lioc dcvotioui, quo plus poterimus annuamus. liiterim vero requirimus et exhortamur fralernitalera tuam in Domino, ut qua co-pit cura ac pietate
i[isas

sa^va adeo tcmpestate in Sardico inari concussam, ut niilites, qui plures sanctorum reliquias secum vehebant, periculumin religioncm vertcrint timoreque perterriti archiepiscopo
,

roliquias bouorifice liabcri, ac d(;bite ve-

nerari faciat, utillesiraul vestraepietatis, alieaae

'

Lih. bicv.

aii.

1527.

|i.

351.

20

CLEMENTIS

VII

ANNUS
momi-

4.

CHRISTI 1527.

impictatis, nciqiie mirabilium tcstes ac

mcntum porcnnc

sint,

simul pcr mcrita sanctofratcrnitati

rum, quoniiu sunt, patrociuciitur

mercatoris cultu subornatus militarem custodiam clusit: do quo ha)c narrat Paulus Jovius ': In componenda transactione liberandi Pontificis

quos Dcus tuce et univcrsis istius regni poj.ulis, Dat. Uom;c omnipotens bencdicat ct protcgat.
in

strcnue satagcntibus Pompcio Columna,


ccrtis libcralibusct piis emollitos

llicronyino

arcc xx
IV
.

iNovcmbris mdxxvii, Pontific. nostri

Morono i,bos enim que promissis reconciliatos,


prccibus
miriflce
ita

lumo

Sanc
'.

pcriissc

uaul'ra!;io

llispauos

in

partcs tradiixcral, ut Ca^saris

cum maxima spoiiorum


Irus Juslinianus
.43. 151
li

Url)is

parte rclert Pc-

decrcto quod Angclicus cucullatus adduxcrat,


faverent)
res

apposite

confccta cst
ct

110 jtost

Carolus V,

fallaci

rumorc cx
vindi-

eoquc

faciliiis,

(|iiod

Ugo Moncata

Verrcjus,

Galliis allato dc 1'ontificc

iu lilicrlalcm

inccrti ct sic|)c traiisvcrsi consilii liomincs, Nca-

calo,

id
-

ei
:

cxaralas
re

gralulatus est pcr litteras sua manu nullam quidciu ab administris de ca


;

poliin concessisscnt, et Aurantius

apud Galc-

certum miulium acccpissc facilc tamcn opinari, eos mandata de ipso ex custodia educendo profcssus est illius libertatis fama confecissc
:

riam vicuni byemarct, utpote qui suoptc ingenio captuijuc mutabili, et scmper suspiciose
perplexo, novas difficultates ncgotio allaturus esse crederetur. Itaquc post scptimum carccris

recrcari,
fiim

iit

ca|)tivitatis

nuntio antca indolucrat:


filii

mensem

Pontifcx, Crcsarianorum Alarconisquc

adjecit sc veri ct optimi

officia

non

pra^scrtimjudicio dimittcndus, decrcto vixdum


pcrscripto,

pra^tcrmissurum, si Clcmcns patris et pastoris oplimi miinus obirct, conslitutuuKiuc sibi csse vires suas pro amplificauda Scdis Apostolicoj dignitate exerccrc, inquc rcbus omnibus boncstis

cum

sc

exiturum postriduo
evasit
,

dixisset,

intcm[)esta noctc
portffi

nibil

prohibentibus

custodibus,

cum

pctasatus ct pcnalatus,

siibductaque

ct vclata

barba, sc dispcnsatoris
;

illius votis

conscnsuruni

tum prcces

addi-

ditncse tcniulorum
ris

Ca^sarca? dignitatis susur-

que
est;

et invidia circumvcniri palcretur^ dcmissapedibus ct manibus Pontificiis libans


ct

oscula longam

fcliccm vitam

ci

comprccatus

liumilem Pontificiffi bcatitudinis filium inscripsit Burgisxxii Novembris mdxxvii. Inlcrca calamitatibusobrutus in carccrc re vera
scquc
dctinebatur
victoris

ministrum ignobili eo habitu mentiretur dispcnsator cnim so pra^parandis alimcntis cxituro Pontifici ad singulas Cassiffivia? mansioncs pra;cursurum dixerat evasit autem Urbe occulta porta, qiio! cst in Vaticani viridarii cxtremo ad turrim rotundam angulo, cujus clavem ab oliforc |)aulo antca Pontifcx impetrarat. Atque eo
:

modo,

clusis

custodibus

Ilispauico

milifari

Pontilcx, ac ni

Gallici

cxercitus

imminentis tcrrorHispanos pcrculissct, longc ac nonnisi accrbioribus conditioscrius nibus libcrtatcm obtinuissct % ut ipsummct ad Gallum et Anglum reges scripsisse suo loco
videbitur.
40.

cquo vectus, quom ci dedcrat Aloysius Gouzaga, cognominc Kodomontes, cujus fratrem adolesccutcm nominc Pyrrum Pontifex in his ffirumnis propcnsissimc Icgcrat in senatum, ad itcr sese extcndit, subterque Csesianum vicum et baccaviam silvam Capranic paulum moratus,
vallis

Pontifex ignobUi

citltii

ex

servitiite

eva-

dit et Laiitrechium certiorem efficit dc Ubertate

Labcnte mense Dcccmbri, cum Franciscus de Angclis, Minorum (Irdinis suprcmus minister, ad Carolum V intcrnuntius Apostolicus pro rcbus Cliristiani impcrii pacandis a
recuperata.

ad Orbituni oppidum nalurali circuni ambicntis saxea orbita permunitum contcndit, admirantc moram et scmidccepto .\Iarconc, quiut Pontificem ad quotidiana sacra e cubiculo pro-

Clcmcnte scxta cjus mcnsis die


tus
'
;

ftiisset

dccrcsa-

jamque maximo cum incommodo ad

tiandam |)roditorum religionis Cbristiauai avaritiam undiquc petita? a Pontifice opes collectfe effusaeque fuisscnt, dies nona Deccmbris condicta est % qua c fuueslo carcerc Cbristi vicarius in libcrtatem restitueretur
;

deuntem salutaret, in multam diem cxpectarat, non scmcl increpila apud cubicularios surgcndi tarditafe, cum Pontifcx vcl obdormiscens e.xcitaudus ad itcr vidcretur, quod gre uti longum etlutulcntum Iiis brumalibus pra?scrtim diebus

obcundum

foret .

cum

ipse sub-

comitantibus cardinalibus uoctu addit Guicciardinusncque a pluribus sajculis auditum, ut Romanus


47. Nullis

Urbem Vetcrcm ingrcssum

vcritus

nc

llugonis

Moncata;

artibus

adbuc

Pontifcx cx tanta potcntia in

taiii

iiifcliccm sta-

detincrctur (nam C^csarcus


Migliaut

uomcn

cubicularius, cui inditum crat, ejus liberationi

tum

dccidcrct; nec iiiinus admiratione digiuim

fuissc, ex

adeo miseranda scrvitutc brcvi

in pri;

Ncapolim coiiccsscrat, ubi impictatis pra'mia proximo aiino rctiilit uiia cuiu lliigonc Moucata iiou alitcr, (luaiii Lanoius prorcx, qui lioc ipso anno c vivis ercptus craf)
obliictatus, taMlio rcruiii

sfiiiam pofcntiam luajcslafcmquc assuircxissc

cx quo

patct quanta

vciicralionc Chrisfiaiius
lla

populus Piomanum Pontificcm prosequatur.


rrl)cvctere

1'clr. Jusl.

1.

XII.

brev. an. 1527.


1.

)i.

3G8.

E\l.
lli.

1.

II.

lil.

princ.

p.

423.

p. 80.
1.

rcccptus Pontifcx ad Laiitrcchium dccreti a regibus Gallo ot Anglo belli pro ipso liberando ducem lias lifteras dedit :

'

ib.

Guicc.

xviii. Ijelc.
'

XIX. mim. 44.

Guicc.

I.

xviu.

Lib. biev.

uii.

1527. p.

36(j.

CLEMENTIS VH ANNUS
Doiniiio ilo I>aulrecli.
<<

4.
Interea,

CIIRISTI
lili,

1527.

21
virtuli valdc affectos,

ul nos tua!

Dilncto

iili.

Valtle

nos in captivilatc conlittcra;

tibiqiic valdo dobcre, ex his existimcs, tc [)luri-

stitutos

recrearunt

aliquot

nol)i!itatis

mum

in

Doinino adhortamiir. Dal.

in

civitate

tufe; ex illis

enim

siiifjularem tui rcgis, nostri


lil)(!ranilis

nostra Frbevetana die xiv Decemhris mdxxvii,


Pontificalus nostri
iS.

in Christo

filii

cliarissimi, in

nobis
pie-

anno

Sedcque Apostolica asscroiula, vohinlatcm tatemqiie cognovimus quibus ctiam tuam


:

ipse

littcrx.

Mominit hujus Diplomalis Franciscus


',

Po)it/fic/s

(itl p/-i)ic/p''ii

co)ifi/-(/tul/itorix

oporani ac alacritatoni adjicioiis, omniaiiuo nobis ainantissime poUiccns, omni ex partc iio-

Ciiicciardiiius

illiusque sontontiaruin [Jiicci-

|)ua ca|)ila airorl. (Jtio ctiaiii dic coiisigiiat;c siiiit


aliic

strum tunc mocrorcm


tibi

allevasli.

Vorum cum tunc


iioii

rcscribere sinc cvidoiiti poriciilo


ct

pos-

semus, loco

custodiis proliibiti,

(|uaiiipri-

Clemcntis ad Ludovicam regis Galioruin niatrem dahc littor;c, quii)us oi significavit, sc n(!CCSsitafo adactiim ob rcligionis ot ditionis
[)acisci, seqiic intcr

mum

ex

illa

slmos in Christo
Angliffi reges

calamitalc cmersimus, ad cliarisfilios nostros Francorurii et

Ecclesiastica;

immincns cxcidiuin Caroliim V ct

ciiiu

lioste

I''ranciscum
:

illustres, atijue ad tc mittonduni gratiasque vobis agendas duximiis, quod [)ro nobis liborandis tanlum illi viriiim, stiidii ot

iiitcrprotis concordia!

miimis suscopturum

amoris una

cum

ca;toris contuloriiit,

tiuiuc oa

Ludovica) do Sabaiidia, ducissa; Engolismensi, niatri rcgis Christianissimi. Tiiain nobilitatem oinni studio rc(juiii-

ipsa singulari tua virtule, et in nos benivoienlia

mus

consociavcris. Itaquc
referre aliquando

tibi

dc his tuis tot

officiis

et rogamus in Domino Dco, ut ipsa boni consulore, ct idem suo scronissimo nato, noslro

ac polius bcneficiis gratias aginius, ulinam(|ue

in (^hristo fiiio cliarissimo,

[)crsiiadero vclit,

si

possimus tu enim non soluin ipse incubuisli, quoad libi licitum fuit, in
:

liberationem nostram, quod erat tuaj virtiitis; sed etiam suasisti, ut quoquo pacto nos liberaromus, quod fuit lui in nos amoris; sed de liis

octavum post mensem captivitatc tolcrata cum tantum tui nati stiidium et ai)[)aratus ad nos vi libcrandos proficerc non posscnt, tandcm habuiinus ralionem misororum poiuilorum nostroriim roligionis((uo
ot

divini cultus, nc pcnitus

omnibus ac

necessitatc intolcrabili,

pulsi ad nos liberandos fuimus, idoo

qua comnunc nii-

collaberentur

nus dicemus, quod nuper regium pcr hominem ad te jam profectum, et nunc ad tuum et Angliai
reges
littoris nostris

eo animo, ut dcbemus, ut Iianc ipsam liborationom vostra? ;iiictoritati apud scrcnissimum Ca;sarcni pro nobis
:

sumus tamen

interposita; vestrisquc arinis tanto studio

com-

oa

omnia copiose

explica-

vimus, ac propediem pcr alium nostrum, qucm ad te et eosdeni reges mittemus, diffusius explicabimus. Cumenim omnisalia ratio liberationis
nostraj
vel

sera

vel

perdifficilis

apparorot

omniaque jam nostra et S. R. E. ad ruinam collaberentur, cumque quantum tua nobilitas protiones
bis
illo

motis magna cx parto roforamus accoptam, ctc. Datiim (Irvcti xiv Decembris .mdxxvii, anno v . -i9. Egit Clemens aliis litteris Francisco Gai.\ngliffi regibus, qiios faHlus lia) et Henrico pro iiberando vi armorum I*ontifico pcpigissc vidimus, eadem pcnc verborum formula concoptis

maximas
illatis

gredcretur longius, tanto illi magis suas condiexacerbarent post octavum doniquc
,

stolica;

gratias, quod injuriis Scdi A[)ocommoti, ingonteiu [^ro ipso cx

liostium servitute eripiendo

misissent excrci-

mensem

necessitati parero, ct

quascumquo no-

tum,

ciijus

tcrrorc

minus gravcs conditiones


:

dederuntcondiliones accipcre coacti fuiinus,

prajcipue animo ct cogitationc, sicut lcstis nobis est Dominus, ut aptiores magisquo idonei vobis et omnibus in communis tractationc boni
esse possimus.

Nec

vero,

fili,

minus nunc

tibi

debebimus, quam si tibi penitus progrcdi, nos libcrarc contigisset; id quod scimus

et
tc

Iiostis exegisset; pactioiiom(|uc ciim C;csareis indictam excusavit se enim necessitato fuissc adactum ad Icvandas populorum liomana; Ecclcsiic cliontum calamitates Regi Anglia!. Consccuti tandcm sumus, Deo nobis miscrente, liberationcm nostram, ac nunc fcre
:

omni

studio contondissc, utcfficerc posses

sed

primum
iiuis,

in loco iiobis tuto ac libcro consisti-

nostnc libcrationis partcm tuaj felicitati ac virtuti rofcrimus acccptain tua onini arma in initio prospcre celeriter(|ue commota quantum istic momenti ad tuas laudcs, tantuni traduccndis illorum animis ad nos liberandum [)ra'bueriuit. Uiiaro co simus iiecessc est erga te ct tuuni rogem animo el voluntate, ut non solum pro suscepto ad nos liberandum boc postrcmo bollo, S(!d etiam [iro i[)sa liboraprorsus
:

maximam

([uod ut statini nobis licuit, lu;c scrouitati,


illi

(|uanquam

ris significaiuliim

forsitaujam notum, nostris duximiis; ([iii[)i)0 ([u;o

lillosiciit

nostris casibus tanlo atloctii ct piolalo iiidoluil, tanlumquc ipsa armorum iiii;i (11111 (hiirissimo
iii

Cliristo

lilio

iiostro

Francisco

iMaiicoriiiii

rogo Clirisli;inissimo, ac c;eloris [irO iiobis libo-

randis commovit,
la;titi;c

ita liac

ipsa iiberalione suninio

gavisuraiii coiifidiniiis.

doboamus id quod omni teni[)orc omnique in re, quantum nobis licuerit, re ipsa conabimur ostendere.
tione, quasi indc profccta, pcr[)ctuo
:

Nos (luidoin i[)si liiijiis fructum seiitirc non possumus, quod


XYiii.

Guicc.

I.

Clum.

VII. lib. bicv. au. liiil.

|).

3US.

22

CLEMENTIS

VII

AXNUS

4.

50.

CHRISTI 1527.

lanla nostri indifrnilate. tantoque Sedis Apostolica' tietrimento, cjuantatua serenitas iutelligel,
id id (luod [lotes

Nunc

tc, tili

charissime, per

illain, (iiia

semper
tiam
requi
et

inter nos conjuncti

sed tamen, fili ciiarissime, fuinius adcpti profecto existimare, (|uod<iue res
:

hortamur et bonique consulere,

fuimus bciiivolcnrogamus, ut hoc iotuni


et

co,

(]uo a

iiobis

ipsa testatur, nulla nos nostra voiiuitas in id cum eniin traxit, sed visacneccssitascompulit
:

profecta sunt,

animo suscipere

nostra? usus benivolentiai tibi

lot

jam UKMises tautam

aceriiitatem una cuui

veneraliilibus fratril)us nostris perpessi,

nullum

malis nostris tinem, nut alterius liberationis spem propiiKiuam, parte(]uc alia nostrarum reriim omnium, pnfcipiuMjue diviui honoris et
religionis excidium et ruinam cerneremus, nec singiilare tuum studium ac voluntas ad nos vi liberandos proficere ])0sse viderenlur, quin iu

tior nunc futurus sit, quam si ad sananda tot miserte Christianitatis vulnera, pacemque universalem, Ecclesiaslicamque reni et dignitatem, una tecum procurandam; in

etiam ac ca?teris paracaptivi essemus,


velis;

cum

auxilio ita

dies.magis res nostraj deteriores, et conditiones acerbiores fierent, descendimus necessario ad eas conditiones, quas a nobis illa, cui jam obsisti

quod nos quidem tuo quoque, ut speramus, incumhemus, ut nullam in rem unquam magis; ac si id cernere aliquando merebimur, tum nos nostrorum malorum nou pcenitebit; sed ha?c omnia latius idem noster
niintius
filio

mox

explicabit, cui et dilecto

etiam

nullo pacto poterat, necessilas exforsit. Xos


pernostrae respectu aut

nostro Joanni cardinali de Salviatis legato noslro fidem tua serenilas liahebit Nos tihi,
:

quidem ad hoc non reruni privatarum, non


soua;
illiid

fili

ciiarissime, pro tanto tuo studio ac henivo-

periculo devenisse
,

lenlia,
]iro

quam nohiset sancta; Romanae


cum
littcris

Ecclesia;,
in

argumento est quod res omnes nostras privatas amisimus, quodque indignissimam captivitatem octo jam mensibus
infer
caelera

tua ac

tuorum inajorum consuctudine

ad nos, tum nuntiis ad serenissimum CiBsarem, ipsa denique susceptione


liac re

tolcravimus, nec diuturniiis incommodum aul periculiim nostrum suhire recusavissemus, si


nullius alterius,

quam
:

personae nostrse jactura

facienda fuisset

scd
S.

cum

pra?ter

infelicissia pra?,

mam Irbcm

omnis

R. E. status,

quem
;

decessoribus nostris integrum acceperamus quotidie discerperetur diripereturque cum cor-

porum animarumque assiduis detrimentis, simulque Dei honor et cullus uhique imminueretur; tum nos, qui privatis malis obdurueramus, jiuhlica ncgligere diutius non potuimus, ac lum denique nos non solum nostrorum ofticialium, sed omnium, qui nohiscum erant S. R. E.
cardinalium, voluntas etassensus ad suhvenienqui dum tot popnlis infelicibus permovit quidem fratres nostri a nohis distracti pro nohis
:

armorum cxhibiiisti, gratias agimus quam maanimoque habemus multo ximas i^ossumus majores; ncc un(]uam tantum tuum amorem, et pro nohis voluntatem ex animo aut memoria abjiciemus, Deum interim oiitimum deprecantes, ut quoniam tua beneficia illius honori et Ecclesia? suaD tutela; exbihita nostram facultatcm referendoe gratia; exsuperaut, ipse pro no,

his se
tibi

remuneralorem

in

tuis praicipue natis

restituendis, tuaque serenitate consolanda

prffibere dignetur.

Datum

in civitate nostra l'r-

bevetana xiv Decembris mdxxvii, Pontificatus nostri anno v . Conceptee iisdem verhis alise littera; transmissc-e sunt ad Franciscum regcm,
in

ejus

ohsides fieri, et novam ipsi captivitatem suhire non recusarunt, ut salfem nos liherati puhlicis mederi i^ossemus nec vero tua; serenitati, qui
:

niliil

aliud se cupere ostendehat, nostram libe-

ralionem (]uacumque via adeptam displicere posse arbitrahamur; cum ]irsertim illa non aliam oh causam pia arma suscepisset, quihus nos (juidem ac tua^ aiictoritati, (]uam ])ro nobis apud serenissimum Cicsarcm inlcri)0suisfi, Iianc ipsam liherationem maxinia ex parte reierre possumus acceptam illoriiin enim metus non
:

quibus addidit Clemens se jiro liherandis flliis obsidibus curas adhihiturum. 51. Extant alia? litterEe scriptje eodem argumento ad Thomam Wolsa^um cardinalemEboracensem, qucm pro liherando 1'outiflce legationem obiisse in Galliam, ac foedere Gallum Anglumque junxisse inCffisarem, auctorcmque fuisse ut cardinales Avenione pro ferenda Romanffi Ecclesice in tanta calamitate ope congregarentur, diximus supra In hanc , ait Cleinciis, te, flli, curam tua persona et dignitate
' :

(1

atque
[lia

ista tanta

auctoritate et

gralia dignara

advocamus, ut consilia eorumdem regum, qua;


et reeta

solum

ut citius libcrareinur, sed ut qua? gravissimaj fuerunt nc multo esscnt graviores conditioiies elTecisse videliir. Quii)us

per se futura confidimus, in

com-

de rehus omnihus ul pleniusac particiilarius tuam serenilatcm


edocercmiis, remillcmiis ad

mune hoc honum unlversalis jiacis, redintegranda'que omnium iiriccipue A])ostoIicic Sedis,
ciijus tuendic
rci et

onus

iiubis ac tibi

comnuine

est,

leclum lilium tium noslrum

cam iiropcdiem diprotonotarium de Gambara nun,

traducere velis; quo quidera ojiere nullum aut uKijus aut gloriosius, autDco
dignitatis

noa solum

ut instructiim

giatius excogitari polest, etc.

Datum

in civitale
>.

nohis, scd ut testem

strarum
sitatis.

et

hujus

omnium jcrumnarum uoipsius, quam dixinuis, neces-

nostra Ui'bevetana xivDecemh. mdxxvh, an. v


Lib. brev.

'

aii.

1327. p. 367.

CLEMENTIS
iii.

VII

AXXUS

4.

CIIRrSTI

1527
'
:

23

Ditionis Ecclesiasticx infelix statits.


tiim cral
Ecclesiaslici

Miscra quidem
facies
tificc,
:

impeiii

Guicciardinus Pontificem vero superioribus pcrculsum malis rcspondisse, se viribiis


fert

neti

caiieate enim Uoma, oppresso(iiie I'onMutinam invascrat liux Fcirariensis, VcHavennam, lionesta tuenda? iHius specie,
,

opibusque exliausfum inufilem bello futurum,

rerumquc

exitus pra;stolari consfituisse. Exfant

in Ponfificio

Rcgesto

liftcra-

ad cunidem Lautrc-;

detinebant
traduxerat,

Perusiuni Irhinas ad IJaiionium

chium exeunfc anno

Bononiam

affcctabant Peppuli, Ca-

quibus significat. Casalium etTrivuItium ejus oraloresseaudiisse,


missa?

merinum

Sarra r.olumua occupavcral, Ostiam, Civilalemvetercm, Vilerbium, e.t aiias arccs insidebant Hispani, Narniam Interamnemque opjjugnaveraut
ct

excideraiit Germaiii, qui deci-

scptima Julii egrcssi trbe iterum Seplembri exeunte redeuntes, majorem quam antea terro-

ma

rem miscris Homanis


laniitates descril)if

intulerunt

quorum

ca-

Joanncs

Barrosius, qui ab

atque cx ('.alli;c et .\nglia? regum crga Sedem Aposfolicam bcnevolcnfia, ipsiusiiue Lautrcchii successibus prospcris, adeo ut secum felicitatein rapere videretur, voluptatcm ccpisse, atque in spem adduci, eo auctorc [^accm Christiano imperio, pristinamque cuique ordini dignitatem restltutum iri, qua; littera; ifa consignata' Dat. Orvefi sunt xxii Decembris jidxxvii,
:

Hispanis captus

fuit, inlilteris

ad Petrum Justi',

anno v
fjnant.

nianum
t|uil)us

amicitia conjunctissimum scriptis


iiaic

in

31. Liitherus et

refert

Fugicndi

occasionem
,

Sacramentarii inter se puHactenus luxit historia Christi vicain custoexci-

Romam magnis itineril)us contcndi ubi cgo adeo eversam, adeo dcformalam inspexissem, non solum dolui atque ingcmui,
nactus,

rium una cumtredecim cardinalibus


dia inclusum, ac ditionis

quam

Ecclcsiasticte

sed etiam in uberrimas laclirymas sum resolulus, cogitans prwclaram illam Irbcm atque

olim rerum omnium dominani, nunc ad tanfam tamque insignem miscriain redactam, tot gcnerosos illustresque viros tormentorum assiduitate periisse, tot nobilcs

dium. Rcccnseamus nunc ut eodcm fempore in Germania ha?resiarclia' summa furcndi liberfate potirenfur, novaque in dies iiullularent liKresum foedissimarum monstra, utque profanatis sacramenfis, Baptismo ipso, cui Lufherus quo-

dammodo

pepercerat, conculcato, sprefis sancfis

atque ingenuas matronas stupratas. tot honestissimas virgiiies violatas, fot miseros scnes jugulatos, fot liberos a complexu parentum raptos, sacratissima templa
profanata,
civitate

Chrislum aggressi eum negarcnt Deum, scd prophetam fanfum dicerent cum Mahomcfanis imo iis uequiores, referenle Lufhero, Chrisfum
:

Baptismumque

ejus nihil esse diccrent

eo dc-

nullumdenique locum in lam ampla cxtifisse, qui non ca?de atque ruinis,
atqueincendiolaborarit
atroxciue
:

vastitate

atquc ut vere

nique progressa est sedilio, ut ciim Ca^sar tanta dissimularet scelera, neque ad opprimcndos lia?resiarchas, sed ad Romauam Ecclesiam oppri-

scias

quam magna

fuerit

Romanaj

mendam

vires convertisset, ipsi inler sc


:

mutuo

Urbis eversio, vidi ego, vidi afque diligenter observavi ipsos etiam hosfes sajpius lugentcs
calamilafes, neque multo post, tanfa inopia rci frumentari;c laboratum cst, ut non

dlgladiarentur
clfeus, in

Luflierus ipso

inquit Co-

Romanas
solum

sed etiam nobiliores potcnfioresque homines hcrbas ct vilissimas quidem


plebeii,

herbas esitarint. Illud efiani videfur scitu non indignum, atque ad dcclarandam forfunae varietatem satis accommodalum, visos [uissc sajpius quosdam opulentissimos cpiscopos, multosque
alios pra'cIarissimos viros

Zuinglium ct OEcolampadium, alios novos Wiclephistas, bencprolixuiii cdiditlibrum Thcutonicum, cui liuiic inscripsit tifuluiii Ouod hffic verba Christi noc est corpis meim, ctc. adhuc firmiter stant contra suermcricos spirilus. Miilta igitur de suermeris eo in libro qiicrifur depingit deinde liic hteresiarcha iKurclicos suis
: :
:

panem ipsum

ostia-

tim mendicasse. Hauc aufem fanfam atque tam eximiam rei frumentariaj charifafcm tarn atrox
pcstilenfise vis

non obliviscitur (scilicet quoque aliquid scminis at circa lioc non subsisui occulfe immiscuif stet, sed incipit a minimis,nempc a sacramcnfis quamvis ea in re Scripturam iu decem fermc
coloribus. Artis sua>
diabolus), et inter nos
:
;

subsecufa

est,

ut tiuotidie du:

homines interirent ista tam ingens contagio ita in dies magis magisque invalescebat, ut vidisses loqueutcs homines in lerram labi, vias ipsas mortuoruin cadaveribus refertas, atque isto fam contagioso morbo arreptos vix quafuor horas sui^crviverc, efc.
centi atquc am[)lius

foramina atque eflugia tani laceraverif, ut ego turpiorem ha;resim lcgerim nunquam qua; in
initio
tot

inter se capita, tot

cfiamsi in principali

causa,

sectas habuerit, ulpole in pcrsc-

quendo Christum unanimes

e.xistanf. At ultcrius pluresque aggredietur articulos, quemprocedet

ailmodum jam
rursus
erit in

oculis scintillaf, Bapfismum, ori-

Pontificem jam libcrtati reslitutum ad vindicandas Sedis Apostolica; offcnsas nisi silnf Gallus ef .\nglus, missosqire ea de
o3. Excitare

causa a Lautrecliio oratores ad Clementem reExt. ,ipiid I'ctr.


Jiist.

iiiliil csse. Hic Scriptura lumulfus ac tanta discordia, tot scctae, ut cum Paulo bene possimus mj/steriuni inii/i^ifutis j<nn operatur. dicere
:

ginalc peccafum afque Christum

Guicc.

1.

xviii.

Lib. bicv. au. 1327. p. 37U.

24
quod
imilt;p post
:

CLEMENTIS

VII

ANNUS
.

4.

CHRISTI 1527.

cum

sect.i

esscnl fulura3

Et

" Video liac iu causa iiiliil post paiica quain irani Dei qui dialjolo frcena relaxat ad cxcitandos Iiujusmodi adeo crassos, rudesquc er-

aliud

jici

rcs invite scribere, quaiido oportet talibus i^rocanibiis et porcis. At quid faciain ? Suermeri

de hoc ralionem reddent, qui ad luec ine cogunt. Audisne jam porce, aut suermere, aut quisquis
cs irrationabilis asine, etiamsi

rores ac toncl)ras i)al()abiles, ul punial tiu-pcni nostraui ingratitudinem, qui sanctum Evange-

Christi

corpus

ubiquc

sit,
,

lium tam

vile

atquc conlemptum habuimus,

iit

Paulus aif, credamiis, eo charitatvm rcritatis non rccepimus.


iniqiiitati, sicut

qmd

devorabis vade in ego tecum de iisce rebus loquor tiuiin stabulum, porcc, aut iii tuum sterquili, :

non statim neque nec potabis, nec pal|)abis


illud

tamcn

proi)tcrea

Neque deest sucrmeritati huic quidquam, nisi quod nova esl nos enim Germani tales socii sumus, quidquid novum cst arrijii53.

niuin, etc.
57.

Animadvertendum

in

liis

priinum

est,

mus, eique adhaeremus vclut falui si t|uis prohibet, is nos ad hoc furentioresreddit: sinnemo
:

l^rohibcat, nos ipsi statim cxsatiamur, ct faslidi-

nius, inhianles subindc ad aliud

novum quid

Lutlierum, cum, docentc ita d;cmone, saccrdotium^ atquc adeo panein in corpus Cliristi commiitandi potestatem subtulisset, nec tamen negarepossetChristi cor|)US inEucharistia existere, foedissimum errorem comineutiim, Cliristi cor-

diabolus vero id prjerogativse habet, ut nulla doctrina nullumque somnium tam incptum exoriri potcst, quiu ad illud rcperial discipulos, ct quanto ineptius, tanto citius. At solum verbum errores circa ipsum Dci manet in a)ternum
:

pus ubique esse hoc


paclo

quem cum

id

omnibus
;

secta-

toribus non placeret, iique objiccrent sublatum


Eucharistia'

sacramentum

cum

mensa Domini
parique ratione
steret,
vi

a tabernarii

mensanon

differret,

occidunt . Ha?c I^utherus, quse ipsi et sectatoribus teque ac Zuinglianis conveniunt Romana enim, non Lutherana, fuit Ecclesia circa quam orti sunt semper novi errores, et occidcrunt nec Lullierus meliori jure, impostores, verbum Domini sibi arquam alii rogavit, quo errorum suorum turpitudinem subornarct, multis inlorjeclis, dum incptias suas,
et
:

semper oriuntur

in utraque corpus Christi exiargumenti vicluin ad convitia supe-

more confugisse. Is vero error, cuin jam late serperet, in Concilio Senonensi,
riora furcntis

ut dicebamus, ab

de quo inferius agetur, damnatus est cumque, omnibus Lulhcranis non susci:

peretur, illius delirii sectatores Lbiquctariorum

noinen traxere. Advertendum secundo in superioribus Liillicri convitiisin alios sectarios fusis

quod nempe corpus


gravc advcrsariorum
refellit,

Christi

ubique

sit,

tuelur,

argumentum ineptissimc

et alioi'um novalorum insaSuper liunc, inquit, sermoncm alios forsitan suermeros acquiram, qui me capiant ct dicant Si Chrisli corpus in omni loco est, crgo illud devorabo ct potabo in omnibus

suamque
:

secum pugnaverit \ erat tum Lulberi de Germanis judicium, quando plurimos a sua

quanlum

iinpostor

ipse

Tale

inquit Coclaeus

niam

delcgit

secta ad novos suermeros transire videbat, quibus tamen paucos ante annos, duin sibi adluTererent, ultro tradebat facultatcm judicandi

de
et

omni

doctrina, ac de

omnibus etiam papa?

tabernis ex

omnibus
I

scutellis, vitris ct cantharis

mcain et Domini mensam. Hui quam cgregie eum devorabimus tam turpes enim porci sumus nos infelices ac perditi Germani majori ex parte, ul neque disciplinam, neqLic rationcm habeamus et (juando de Deo quidquam audimus reputamus perindeac si cssent hislrionum fabula-. Talia nunc et dicta et facta contra sacramcntum istud reperiuntur in plebe, <.\y\is per suermerorum doctrinam
el sicinillaerit differentia, inter
: :

generalium Conciliorum decretis . 58. Addit idem, mox Zuinglium elOEcolampadiuin contra Lutherum Germanicos libros

semperque illi dum vixere, adversatos nec paucos secfatores prfesertim Argentina', BasilcLC, Constantia'', Usma", Augustte, Turegi ac Bcrna;, sibi conciliasse. Ut vero Catholici hosce
edidisse,

han-esiarchas inter se certantes confutarint, subdit

idom Cocla^us

Quos tamen omnes eviden-

tissime confutavit et convincit venerandus pater

seducta
vcl

ul ])otius mori quis dcbeat, quam ad cos scribere sermonem nam mox proruunt, quando audiunt nihil esse, et volunt in illud cacare, ac nates ex eo tergere . 56. Videant novatores qualem et quantum evangelislam, qui tam inhoneste loquitur, et sua verba, verba Doinini appellat, secuti sint. Pergit dicere Lutherus, seque una cum aliis hsireticis, quos non puniendos jam ante contendeest,

unum

Joannes F\ scherus episcopus Roffensis in Anglia libris quinque,et Jodocus Clichtoveus theologiis eximius in Gallia libris duobus, quibus ncmo eoruin hactenus respondit transtulit quidcm Fyscheriquinqueprologos inTheutonicuin Joan:

ncs Cochlaus

vcruin tanfa est deinenfafa! pleiit

bis perversitas et pertinax adhaisio,

nihil in

rat,

dignum

supplicio arguit

Sa;cularis po:

testas deberet

ejusmodi blasphematores punire impudentia eslet audax temeritas, cum prorsus nihil dc eo sciant, el tamen hunc in modum blasphemant, et novit Deus me hujusmodi altas

contrarium vel audire vel legere dignentur, ne de opinione scmcl concepta vacillare aut dubitare quidquam videantur . 39. E7'asmus in Lutherum scridit. Infer alios, qui adversus Luthcium hoc anno scripsere

'

Cocl. hoc ani).

CLEMENTIS

VII

ANNUS

4.
test,

CHRisrr 1527.

25
:

Erasmus(l), qui licet Catholicus videri vellet, privatarum tamen haeresum, quas recenset Albertus Pius ', et in Concilio Senonensi damnatas visuri sunuis, iue pollutus erat, lerlium lihrum insif^nem et prolixum pro assennida humaiia libertate edidit, in quo uli ah amieis Catholicis
eral rogaliis,

quam

punicc lac
;

et

tamen

sibi

videtur

mirificiis disputafor

atiiue ita re gesla sibi canit


:

encomium

omnia de servo

arhilrio Lutheri ar-

. Kl post alia Uoc me docet certe sensus cominunis, fieri non posse, iil sincero pectore caiisam Dei fracfet, qui coucifafis tantis in orbe tumulfihiis, ludit ac delitiatur sannisac dicteriis, nec iiuquain expletur. Nec stullitia ca-

giiinenta dissolvil, atqiie inler ca^era lianc in


ejiis

rere pofesf taiita


alio ritu

insolenfia,
:

quanfam adhiic

iii

iihros et

pseiuloevanfjelium
protulit:

sentenliaiu

memoria dignam
iii

<<

Videor hoc mihi


:

vidimus ueminc nec ciim Apostolico congruit tam scurrilis jietulanlia.


61. Qiiale est evangeliiim,
(|ii0(i

spi-

Lulheri scriptis animadscrtisse

non semper
fieri

reci[iit

esl intenlus his,

qum

scrihit,

nec

id

polest

tales,

quales niinium miilfos novimus, quod


scortis, alea,

animus perpetuo sit intentus alicui semper tamen illi currit calamus ila(|ue, quo crescat voliimeii, pliirima incidiiiit, nunc quae nihil aliud quain chartas explent repetit plus decies dicta, commutatis taiilum verhis nunc asseverationihus explet chartas nunc ineptis, salibus et infacetis facctiis eximit
ul hominis

agnoscitdecoctorem

negotio

iiibus, otio luxuqiie pprditiim, niliil(|tie sibi

commessationon

pcrmittentem, modo sil)i iiomen eiiuitis possit et hujus tiluli jus esse putat deluderc crediforem, et si repefat multiiin, pro hoste diicere et (|uoties iirget ino[)ia, huic aut illi,
affingere
: :

unde spes

est priedac,

hellum indicere, puhli-

lemiuis

luinc quidquid oHerfiir, aut succurrit

cumque

latrociiiiiiin belli
iiidiccri'

nomine

fucare. Prin-

animo, (|iiocumque modo detor(|uet ad causam suam ac praeler convitia, quibus nafura scatet, habet verba quaedam veluti magica, quoc non ratione, sed vchementia quadam afficiant lecloris animum vel imbeciliem vel parum eruditum in quibus quoniam imaginatio plurimuni
:

cipi jiis noii esf

belluin, nisi t^oncilio

adhibito, et

is, qiii

pedem

uhi [lonatnon habet,

belluin indicit cuilibet, ac talihus est locus in

novo Evangelio, quibus a[)ud Lfhnicos in civitate moderata locus non esset; lioc safisesf, aiiprobat

mea dogmata
fides
?
,

valet jiixta physicos,

fit

ut

quodammodo

afflen-

Fateor
sed

quid refert dc factis, modo adsit olim et tales recipiebat Evange,

lur spiritu, ulinam sancto.


60.

lium

resipiscentcs

scd

transforiiiafos;

Irteneus tradit arfe simili plurimis im-

luinc quidain adeo

non corriguntur per Evange:

posuisse Valentinum et Marcionem non inulierhahebant verba culis taiitum, sed et judicihus qua^dam barbara, incognita, veheinentia, iin|)e:

lium, ut pofius videantur deteriores nec fit ut peccare desinant, sed ut [leccent im[)unifius . paulo post id ita deinonstrat Quid bic tom:

riosa; ea inirafiducia pronuntiantes territahant

memorem

judices, et infirmos rapiebant in suam seiiteiitiam mulieribus etiani propheli.T spirilumda:

bant iteruma tque iterum jubenies, praecipientes, imperantes; uttantuin aperirentos, asseverantes fore prophetiam, fore quidquid dicerent, quid quaeris? incalescebant magicisverbisimheciiles animi et altlabantur non alifer (|uam qui coinmeulitiisvocibus adjurati intuinescunt, fremuntque perinde quasi veris exorcismi verbis pre-

quanta inter Evangelistas, (sic enim quain atrox odium, i[)si se vocant) dissensio, quam amarulenta contentio imo quanta inconstantia, cum ipse Lutherus toties mutarit sua placita, et subinde nova |)aradoxa subpulliilent. Promitfit sibi mirificam a|)ud [losferos mcnioriam at ego potius auguror futurum ut nullum nomen sub sole fuerit uii(|uain execrabilius
:

Lufheri nomine . 6rJ. Fiiriis conscientix lorquclur Lutherus.

mantur hujusmodi vocibus, cumomnes Lutheri


libri, tuin

Dum

hic praecipue scatet. Addi ft-eris Dodoloquacitatem, aut si quid illo est lo(]uacius, ncei ut lcctor, quamvis sanus et integer, tainen hoc
taedio delassefur . Interjectis nonnullis addit
:

Quid auteui

stultius,

quam cum

eo disputare,

rum

qui nihil adinilfit nisi Scripfura! verba, sed hoinferpretationem uni sibi reservans imo,
.'

qui sibi iiermittit comminisci quoties

commo-

Luthero praeniinfiabat Erasnuis ipsius nomen onuiibus s;eculis execraiiduin et dcfcsfahile futurum,ipse Lutherus scelerum furiis agitatus seipsum tolerarc non poterat, adeo ut ad sedandos aesfus conscienti;e, i\u:c illi tot et fantoruin maloruin, quibus Chrisliana rcs|)iiblica [)reiiicbatur, fontem auctoremque cxfitisse objiciebaf, ad cantliaros generosioris vini et ampliores scyphos confugiendum amiculis insusurraref,
ut egregie

dum
'

est,

quod non magis


I.

e Scripturis elici po-

Ulembergius ex Jonae ac Pomerani


Lufheri
scri[)fis

amantissimorum
Alberl. Piiis
.\x.

enarrat

'

Erasm. apud

Cocl. in aclis el sciipl.


'

Lntb. aa. lo2<>.

Llember.

c.

19.

blaD(iiehanlur, rati librum

Terlium Erasmi soiplum pio asserenda l)omini3 liheriale, Cdjus liic (eminit aiiiialisla, numiuam edcndum fore Lulherani sibi Lulheri de servu nrUirio adeo lotum argumeolum illud e.vcussisse, ul ejus refulandi spes omnis viris eliam iiarral eniin cudeni doclissimis, Erasmo pra;;erlim, subiata essel. Id asscrit Spalatinus ()ui .Vnnalcs suos cum pr.TCedenli annn clausil
fl)
;

anno mdxxviu

Dixil uobis iu

cocua .MalUiias Leirabcrgius

Erasmum

Hot.

mire conslciaalum edilione

sfirvi

arbilrii,

ei

libello

oon

re^oosurum; jim

sciihere de conjugio ,

.Mansi.
R.VY.N.

ANX.

TOilCS

.WMI.

\.n.

26
Diim,
riis,

CLEMENTIS
inquit, pug:na fervet

VII

ANNUS
Anater-

4,

CHRISTI 1527.

cum Sacramentapassim

dum

ser[)unt Suvenckfeldiani, diim

baplistce invarias colioitesdivisi ccrvices

in hunc paroxysmum incidit, scribit amicum quenidam ex intimis, se velut rejecliliuin venuem animi moerore et pusillanimi-

postquam

ad

erigunt, Luttierus liac


ritus,

rerum perturbatione

tale spiritus duriter affligi, et

gravius quidem,
.

mos
illi

cujus se novcrat auctorem, in t:ravissiincidit angores, et horrendani alit|uaiuiiu


sustinuil,

quam

ut ferre tantos angores possit

Et infra

corporis animique pressuram

quam

perdiaboliim illatam fuisse Jonas et Ponieranus commemorant, qui velut oculati testes rei gesta" seriem descripserunt. Habuit initinm paroxysmus iste sabbato post feslum Visitationis B. Mariee virginis horis matutinis, idque tanto cum impctu, ut ipse \nx mentis anguslia nihil aliud quam ad extrema venieudum existimaret. Accersit igitur ad se Pomeranum, eique peccata sua soli confltetur, rogans utsibi consoLationem suggerat e sacris lilteris, et peccatorum omnium absolutionem impertiat, preces efiam pro se fundatad Dominum, et potestatem
sibi faciat postridie,

"Caiterum intervarias suggestiones quibuscum luctandum fuit, illa cogitatio penelravit altius, eumque vehemenler anxium reddidit, quse de vocatione ad dicendum, deque doctrina, quam sub Evangelii nomine propagabat, animiim
subivit iu

testantur

hunc fere modum, ut ipsius Tu praedicas, Evangelium


te

discipuli
scilicct?
? qiiis

quis vero

vocavit ad hoc ministerium


ut hoc faceres
? in

tibi prsecepit,

primis autem,

ut ad hunc

qui Dominicus dies erat,

Eucharistiam participandi. Ille territus insolito Lufheri sermone, quid hoc negotii esset vehenienter mirabatur. Peracta confessione, Pomerano deinde commemorat quam intolerabiies animi cruciatus et angores pertulerit horis
matutinis, eos certe graviores fuisse,

doceres Evangelium, quo ? quid autcm si Deo non placeat bic docendi modus? quid si tua culpa tot animcE pereant, quarum damnatio tibi sit imputanda ? Tu certo mutationem hanc instituisti, et auctor es turbarum omnium. Quot scandala peperit doctrina lua

modum

nemo mortalium

multis sa?culis id docuit

quanta malorum
est
!

Ilias

ex ea

provenit

quam

quam

ut

verbis possint explicari. Addit porro

Quia me nonnuuquam paulo hilariorem exhibeo in moribus externis, multi existimant me jucundam omnino vitam vivere, verum Deus perspectam habet morum meorum rationem. Sffpe
:

ingeus homiuLim multitudo per eam seduita His cogitationibus se frequenter atfligi fatetur, et in magnas angustias adduci, ut nonnunquam ad inferni baratbrum descendere sibi videatur. Hanc vero molestam ac difficilem conscientiee luctam ad extremam usque setatem
sustinuisse
videtur, in

qua ne

vel conscientife

ductum sequeretur pcenitentiam


beret, iisdem

suggerentis,

vel diabolo desperationem proponenti

succum-

proposui paulo majorem austeritatem et sanctitatcm in gratiam hominum pra; me ferre, verum
a

rer

niihi donatum non fuit ut hoc exequeSubdit deinde Ulembergius 63. Augescente hoc malo, et mediam capitis partem occupante.ac si sonitum aquarum audiret, aut molendini strepitum, ad lectuni

Deo
.

proculdubio reinediis usus fuit, suasit adliibenda, quffi aliis in hoc geuere quoruni summa est abstinere prorsus a jejunio, edere, bibere, ludere, jocundis cogitationibus aniuuim oblectare, bene curare ventrem et caput, bonum haustum sumere. Mihi sane, in-

redirefestinavit.Et paulo inferius:" Hancvero tam subitaneam ac vehementeni animi corpo-

quodam, opportunum esset contra remedium fortis haustus, qui somnium indiiceret . Usum autem luisse liberaquit loco
teutationes
liore vivendi ratione, et largiori

risque aegritudinem uon provenisse ex causis naturalibus, sed operatione maligni spiritus

haustu peccare

solitum,
63.

Pomeranus

ipsius discipulus testatur.

meranus

illatam Lutberus ipse censuit, uti Jonas et Potestantur. Quod si conditionem tempospectes, et

Trauslatum fuisse ab eodem hseresiarin

cha

Novum Testamentum
locis

Germanicam

lin-

rum

publicum rerum statum, tum ipsius Lutheri machinationes, angores, quos


illo die pertulit,

guam, ac multis

depravatum diximus
:

non

injuria

morsu conscientiae subortos dixeris. Neque vero alienum est a


ex
si

tum etiam nefariis annotationibus ad conflrmandas haereses subornatum et licet Hieronyinus Emscrus adulteratos a Luthero texlus
tamen populi nomine et illecebra deliniti, illud per typographorum avaritiam sspius impressum leclitabaut, ac Georgium ducem, qui in Misnia,
edilo libro redarguisset, ignari

Sathan;e veteratoris malitia,

in

animum

sese

fraudulenter insinuet anxiis cogitationibus fluctuantem, et hujusmodi pavores augeat trepidantis conscientis, adeoquc afllicto afflictionem addat, prssertim si quis illum admiserit con-

Evangelii

sultorem, ejusque suggestionibus locum dederit; uti Lulherum pridem in nocturna disputatione de sacriflcio et sacerdolio fecisse supra

et parte Saxoniae dominabatur, ac Lulheri Testamentum indictis poenis gravioribus proscripserat, quasi Evangelii oppressorem

Thuringia,

demonstravimus . In ea calamitate coactum Lutherum amicis Eegritudinem animi pandere


referl auctor
64.
't

Certc, inquif,

qualuor fere nicnsibuSj

calumniabantur ad quam repellendam calumniam, tum ad populos a Lutheri adullerino Teslamcnto abducendos visum est, ut Emserus approbalam ab Ecclesia universa Latinam traqua edita. ductionem Gernianicam faceret
:

CLEMENTIS VII AXNUS


Lulherani Testamenti-

A.

CHRISTI 1527.

27

nomen auctoritatemque

apud plebem obsoievisse refert Cncl^us', atque Georpium duceui eidem Emserianse ediin qua pseudotioni Prapfationem adjecisse
,

evan.^^elistarum fraudes impietatesque in tntius populi Gernianici oculis deDxa? fuerunt. Iiiter

optime nos maEaprofiler meritus itn proloijuitur turo ac deliberato consilio, atque etiam ex
caetera vero is princeps de re Catlinlica
:

suermeros ac pscudoevangelistas penitus exlinguere; et non modo divos, verum etiam Christumiiisum ecado propellere conalus est, quemadmodum et facto unum post allerum adorti primiim doctores scliolasticos, deindeet veteres sanctos doctores, quos Ecclesiasticos vocant, quorum scripta, canones, et decreta, quae ad
t-cdificationem Ecclesiaj a Spirilu
dita

sancto eis in;

fuerunt,

ijrnihus

publice combusserunt

mandato
Caroli V,

commissione Ceesareae majestatis domini nostri omnium clementissimi,


et

diclam Lullieri

inlerpretationem,

ac

Novum
sub-

Teslamentum
ditis

dilectis fldelibusque nostris

tum

ad cvilandas pffnas et damnatum corporis auinue, intentione prorsus paterna, debi-

sanctorum imagines, et crucifixi slatuas, qua? non pro idolis, sed pro mcmoria dumtaxat ad plebis excitandam devotionem erecta? sunt, destruxerunt ac dissecuerunt nou raodo in viis publicis, verum etiam in templis omnia bona
:

opera, qualia sunt vir-rinalis castitas, jejuuia,


orationes, festa, visitationes Ecclesiarum, processioues,
horiT?

taque ac bona interdiximus, atque etiam e maid quod Lulherus cum nitius eripuimus nonnuUis couiplicibus suis nobis pessime im:

Ia?tania?, matutinre, ves|)era^.


:

ac aliae

canonica?
,

ad
,

li;ec vijjiliae,

missa? pro de,

putantes criminati sunt nos velut tyrannum ac

fimctis

exequia?

trigesimi,

anniversarii

et

persecutorem
terris noslris

et

hostem sancti

Evanjrelii,

ac

verbi Dei, qui illud libere legi ac prredicari in

non permittamus. In quo sane iniquissime nobismolesti sunt; speramus enim in Domino, omnes, qui nos recte cognoscunt, non aliter percepisse unquam, quam nos Evangelium ac verbum Dei, quomodo ab Ecclesia Cautinam tholica receptum est, libenter audiisse facto illud secuti simus; quod tamen facere, et quanlum gratia nobis conlulit Deus, studuimus ac de ciEtero studebimus pro virili. Neque igi:

quidquid ab Ecclesia in suffragium piis animabus peragitur. simul ciim omnibus antiquitus observatis ritibus et cerimoniis non solum scelerate floccifecerunt, verum etiam prorsusabrogarunt et omiserunt prajterea usque adeo carnales ac feri facti sunt, ut etiam sacris sextis
:

feriis aliisque jejunii

praecepti diebus,

non ex

necessilate, sed ex
siae

mera petulantia

et in Eccle-

lur

verum Evanjrelium, neque verum verbum

Dei, sed dumla.xat Lutheri

aliorumque pseudoevangelicorum concionatorum fallaces doctrinas, sermonesque, et scripturas interris nostris supprimere intendimus in quo sane proposito, constanter, Deo volente, per divinam graiiam usque in finem perseverabimus. 66. Speramus autem et confidimus eos quoque, quibus ignoti sumus, et qui post nos
:

despectum carnibus' cibent et vescnntur. Rogant insuper ac desiderant, ut post mortem nou in locum sacratum, sed in profanum, sicut aliud animal irrafionale sepeliantur, nec aliquid boni pro eis fiat, neque etiam pro ipsis
oretur

atque ut in his omnibus impuniti permaneant, Conciliorum quoque et Ecclesia? po:

testatem

omnem

proslraverunt, ac vulgari po-

pulo

id potestatis tradiderunt

Scripturis et Conciliis,

non solum super verum etiam super utra-

venluri sunt, ex subsequenti

commemoratione

que siiperioritatetum Ecclesiasticatiim sa?culari ad judicandum ac puniendum. Ac deinceps temere aggressi sunt non solum ceremonias et
sacramentalia
salis,
,

fructuum,

ijui

ex Lutheri aliorumque suerme-

qualia sunt benedictio aquae,


id et
:

rorum

doctrinis enati sunt, nos facile excusatos


:

quamvis enim Lulherus in hoc babituros esse rem prinio sub prEetextu cujusdam reformatiouis el emendationis abusuum, (]ui ajiud et Ecclesiasticos et sseculares radices ep:erunt, incceperit, verbis tamen ac faclis mox indicavif, sese non iutendere rem emendare, sed prorsus evertere, quemadmodum sa?pe gloriatur eo se rem perduclurum esse (neque item ulli ad hoclabori

herbarum, candelarum, et quae (ut Paulus aW) per orationem


in tempto saiict/ficanti/r, abrogare

genus

alia,

verbiim Dei

verum eliam ipsasacramenta arroganter invaserunl; quorum aliqua prorsus rejecerunt, ut pro nullo habeant sacramento, veliiti Confirmationem, ExtremamUnctionem, sacros Ordines, Confessionemque

cum
variis

pa?nitenlia

et

satisfactione

ca?tera vero

multisquc modis ac formis inimutant ac

pepercit, et de hoc

maxime
,

proterviti ut inlra

perxertunt, etc.
67. Pscudoeva?igelii

paucos auuos nullum templum, collegium, sanullus presbyter, cellum, aut monasferium

monachus, aut monialis, nullus ilem episcopus, aut prioceps sub cselo permanere debeat, neque in his conteutus, verum etiam lotam Ecclesiam Catholicam ac sanctam fidom nostram
partiui per

pessimi f/'ucti/s. Describit eosdem Lutherani pseudo-evangelii fructus pessimos, lia>rcticoruiin|uefraudes Joannes hoc auno ex .\iiglia ad BasiFaber in litleris qui ab (Kcolampadio se leenses Catholicos
' ,

imbui
"

hicrcsi

non

siverant.
fir-

seipsum, partim

j^er

suos sequaces

Omuibus

vetustioris indubitata? fidei

Cocl. in actis et seripl, Lulh.

<

Ext. ioter ejas

opuseuU.

28
mis

CLEMENTIS

VII

ANNUS

k.

CHRISTI 1527.

cultoribiis frairibiis et sororibus, qui sunt


efro

prffisentissimam atluicrunt
post
tia,

Basile.T,

Joannes Fabri doctor, ex animo

mortem >. Et paulo Elabendi causam caulioribus dedit astu:

opto a Uomino nostro et Salvatore Jesu Chrislo et sincero corde graliam et pacem et salutem

cum

qui mature ipsius Lutiieri adjuti solertia, eo mutarunl animum cum enim videret

perpeluam.
Intelligitis,

leclissimi,

quod noslra Ccrniania

opinor, fralres in Ciiristo diproii dolor!'

lM\\KV\ii potestates a Deo ordinutas ', nec deturbari nec removeri quovis modo posse, sed eas passim contra aH]uum et bonum commolos

suo niagno nialo {)iobe didicit, negoliuni lioc Lutlierannm non tam odiosum, quam onini amariliidine plenum, odio et invidia iiitlatum, deuique maiis artibus cumulatissimum esse lioc enim hominum genus nihil pensi habens, quodlibct licere arbitrafur, et audet primum
: :

subditorum animos componere, recaicitrantes


vi coercere, et

de pertinaciler resistenlibus pceLutlierus loco antiquae, devolse et sanctsB Ecclesite, novas propria auctoritale concessit indulgentias siquidem clare ab eo scriptum reperitur, eum, qui rusticum inlerfi-

nam sumere

tum

poteslalibus superioribus recalcitrare


hilo existimal, spiritualium

pro ni-

superiorum quemquam agnoscere nefas ducit omnia autem iii


:

ciat, peccatorum remissionem esse consecutum neque enim cuiquam ex ipsis vivere fasesse. li
;

deterius, seditiones scilicct et cruentas credes,


vertere,

summaapud

illos

prudentia est.Etquia

Evangelici Lullieri sermones, hsec pia ejus scripla, quorum pater ex Belzebub - nalus fruclus parit detestandos, invidia, sedilionibus, eflusio-

Evangelii veritas

locum nnllum apud hanc im-

manissimam bestiam lialjere polest, utsecurius mendacia eorum fuco regantur, in promptu sunt
qure fiiigunt
el

ne sanguinis conspicuos habelque in ea re fratres, sorores, iiberos obsequentissimos, quod,


;

me
tum

tacente, libri, dialogi, invectivae, et caetera


a se,

excogitant dissensiones, Iradilio-

perniciem servientes, rusticae et imperita? turb. (|uibus seducantur articulos condunt, atque ut suum veuenum suam invidiam quam latissime diflundant, non erubescunt frontes sereae docere, et pertinaciter pro vero asserere, quod omni jure prohibetur et condemnatum est, ita se Deo obsequiiim prxstare putantes ', si strenue |ierre\erinl. Hoc, nisi apertissimum totius Ccnnaniae maluni vos soli non cernatis, nisi in vulgatissima
nes, poslremo ad
rei|nibliciie

sunuuam

pta clare
riri satis

tum a complicibus suis edita et scricomprobant uuUam historiam repe:

certo scio quce


ei

discordias, et

tam terribiles iras, odia, quidquid est seditionum de ullo

commemoret

vel sseculo vel populo, quanla haec

omnia recentiores isti doctores in Germania, quaiu ad haec usque tempora tam pie fraterne
legitimis
suis

superioribus subjectam

fuisse

compertum
in

est; recentiores,

ctores seminare, et pro virili

inquam, isli doplantare conantur


ex-

quorum cordibus adeo etiam charitatem


si

fama vestroe (leregrinentur aures, per superiores annos vidistis, opinor? equidem ab astronomis prsedictum, cum non sine timore diluvii cujusdam a(]uarum periculum ad annum xxiv expectabamus, multo majori cum detrimento sanguinis inundatione obruli sumus. Ad haec
oppidis,
castris,

tinctam, invidiam contra insitam esse intelliges,


ut

accuratius consideres, ex oculis scintillan-

tem iram, item

monasteriis,

pagis dirutis et

eversis, miseri

Germani muUiis vulneribusconcense prodidit

fronte, labiis, dentibus, denique quales sint depreliendas iis enim notati sunt signis, qui hoc veiieno aliquando imbuli et a diabolo circumvenli sunl, etc. Datae in Londino Anglia, i Aprilis anno muxxvii . (j8. Anabaptistica pestis seevit preesertim in
;

cidimus,

et tot allernis prteliis atlriti ultra

tum

millia

virorum amisimus, adeo

splendidiis Lulberani Kvangelii fructus, ut non abs re Lutherus, quem elapsis octo jam annis

quidam Danielem appellarunt,


tur

scripsisse videa-

novum hoc
:

evangelii negotium odio et in-

vidia cceptum,

turum
i|iii

eumdein etiam flnem consecuquod ut efUceret, bone Deus, quam strenue advigilavit, quam fortiter rem gessit
!

his hferesiarchis Jacobus Kauadeo ^Yormatiae hoc anno ', ut comparala sibi sectatorum mullitudine, tum in Lulheranos, tum in senatum, tum in Ludovicum comitem palatinum Hheni imperiique electorem, in cujus tutela ea urbs eral, insurrexerit, ac pro concione in praepotentem principem

Moravia.
tius

Ex

invaluit

inveheretur, jactarelque ejus potestatem

esse
;

contra
iieiiiie

verbum

Dei, et

non ex Deo, sed diabolo


Wormalia,

iioii
-'

coiiteutus fuit Petri se calliedram cla-

inde se discessuruiu, etiamsi millecapila

\ibus confractis evertisse, gregem domini Dei cl habuisse coutemptui et sua doctrina turbatiiiu iii ftigam convertisse (|uin etiain majesla:

peritura essent,
i|ue

imo

et

et ejus ager,

ac praeterea aliqua regna devastanda forent, se-

eo

diviuo Niiniine niissum, ad Palalinum


a

imperaloriam per contumeliam in caminum deducens allatrare est ausus subdilos adversiis principes, potestates et quascunique
lein
:

docendum. Cuiu vero Lulheraui


jiariter

Deo

se

missos

contenderent, atque invicem dissentirent dogmatibus, pernicialia inter eos nata sunt dissidia
,

ad sediliones eorum animos impulit, quae incautioribus


Jo. XVI.

alias superiorilales irritavit, atque

et

Kautius septein articulos proposuit

'

Rom.

XIII.

Mul. XII. Luc. xi.

'

Cocl.

iii

ucl. el sci-ipt.

.Matth. XVI. Kci. xxii.

Luth. hoc anno.

: ,

CLEMENTIS
disceptandos, qiionim lcrliiim
tiusiiiquit, ita liabebat
cl

VII

ANNUS
iin-

4.

CHRISTI
:

29
l'l rcli-

(luarlum
'

concionibus proponerentur, subjecit


qui

pictale insi}:iics refcrl Jd.iiuics CociaMis


:

Ter-

Baplismus parvulorum

ejus impiclaluin socii aliquidafjere videantur, comminiscuntur diu nocliiqiie ali(|ui(l


novi, unde et ipsi nomen aci)iiirant sciiint cnim Lullicrum nonnisi cx impictatibus nmnen
;

a
et

Dco prorsus non


contra
lcj

est,

sed directe contra

Dcum

(lotlrinam, (iiuc noliis pcr Cliri-

sic

stum Jcsum lilium ejus prolala esl. Uuarlus vcro In sacramento seu coena Doniini neque est
:

grande sibi parassc (|uum aiitca tam oiisciiri fuerit nominis, ul ne vicinis quidcm DresdiE aul
;

substantialc corpiis

aiit

saiifjiiis Clirisli, nc(|iic

Lipsitp

iioliis

exlilcrit

...

Ca'teriim licet Lutlie-

usus

illiiis liic

uii(|uani rilc csl ceichratiis .

rus apcrta im|)iclulc


xerit,

69.

cum
et

Zuiiiiilio,

Postremiis liic arliculus Anabaplistis i|ucm uiilca vidiiiuis coiifiitatiiin,


aliis

anabaplismum non indiiipsum tamen liunc impietatis abyssum


'

ciim (iasparc .Suvcnktcldio, dc (juo ageliir


liiBresiarcliis,

aperuisse cx CocKto vidiimis, (|iiod cliain lestatiir Llcmbergitis in cjiis hlstoria hoc anno
:

inferius, nonnullisque

qui

Christi divinitalcm ncp:arunt, crat

communis.
tutatus est
:

Sedato per Gcrmaniam ruslicano motu, radix nnabaptismi, (luic pcniliis eviilsa non fiiit. dc((

Porro adversus luinc luuresiarcliam libro cdilo


Cocla?us

niio friiclificavit

iii

varias factioncs;

(|iii)d

ina-

baptismum
tertio

infaiitium

ila

lum
siin lioc

in

omnes
Oiiic

pfene (iermaniae provincias sese

In

nusquam enim
los,

Kautius omnino paganiis est proliibitum cst baptizari jiarvu:

ditludit.

rcs magislratus ac principes pas-

cxcrcuit, et Luthero, cujus scrijda fcpdum

ptismus,

etsemper in Ecclesia fuit parvulorum baid quod insignis martyr I). Cyprianus

han-eseon chaos pepererunt, magnam apud bonos omnes invidiam conciliavit; nec ignora-

libro tertio, Epistola oclava, ad Fidiini mullis

demonstrat tum Scripturis lum rationilius; sed


et

bat ipse nec diffitcri polcrat, hos lain dctestandos nuilliplicium sectarum fcetus ex se priiniini
origineiii duxissc
.

palam adversatur

et ipsi Cliristo et sacratis-

simae ejus doctrinic vetare, ne parvuli baptizenlur; Cliristus

72. Infeccral |)cstis anabaptistica inter alias

enim jubct baptizarcomnes gentes,


:

neminem

excipiens neque senem, nequejuvcqiiis renatus fuerit ex aqua non potest intrare in rec/num Uuinimo spcciatim expressit par-

nera, et dicit

Nisi

et Spiritu sancto,

Dei, (Joan.

iii).

vulos dicens (Malfh. xix) Sitiite parvu/os, et nolite eos prohidere venire ad nw : taliuni est enim rerjnum caf/orum. At Kaulius facit liic sicut
:

provincias maximc .Moraviam cumquc Joannes Faber Ferdinandum regem seciitus, ad impietatem cxscindendain studia sua vertisset, plures concioncs sacras ad populiim ab crrorc eriiendum habuil, monuitque in primis, ne cuilibet obvio impostori mox fidem praeberet: Accipio,
:

inquit, in lioc

laudabili
brevi

.Moravi;e marciiionatu

apiid vos plures


et infra, qui

tumultuum, bellorum
,

primo peccaposuit in parvulis post Baptisma, acdeinde fatebatiir, nisi pueri liabeant lidcm propriam,
alibi fecit occulte Lutherus, qui

dissessionumque auctores spiritus consedisse

tum

quanquam

missi sint Salhana; ct

tencbrarum angcli,
sta larva

niirabilitcr

tamcn

sc lione-

eos baptizari non debere nos autem baptizamus parvulos in fide sancta; matris Ecclesia; atque ila tollitur ab cis omnc peccatum per Ba:

ptismum

specieque circumvolvenles in angelos lucis transfigurant, exhibenlque se sim()Iici popcllo oves siinplices, innocentes, liumiles intus veroalunt lupos rapaccs. Persuadent impe;

70. Hortativam etiam ad senatum Wormatiensem Epistolam Coclseus scripsit -, ut scctam utranique ad restituendam urbi pacem pelleChristus, inquit, pro suis rojifavit Patrcm rent
:

ritis

agrcslibus et rudibus idiotis.


esse,
sit,

Baptismum vanuin
baptizalus

puerorum ideoquecum, qui puer


in fu-deic Christi, sed
sit,

non esse

><

coelestem in monte Oliveti, ut sint unum, sicut et ipse cum Patre unum esl (Joann. xvii)

suum

neccsse esse, etiamsi centuin annos nalus iterum baptizari, alio(|ui salvari noii posse.
in angulis

Ita

cum

igitur tot sectae ex Lutheri doctrina orian-

imperitam mulliludincm seducunt, et ut bovem ad ca?dein mactationcmque protrudunt, ac cameli instar inserto per nares circulo circumiiiicuiit. .Vd tcrrorcm pne|tonunt rcs horrendas auditii de extremo judicio, deque aliis
id genus, quo auctoritatem illorum hypocrisis augeat , ct infra rcvclata est corum impie:

tur, facile

sane

intelligitis

eamex Deo non


:

esse,

doctrina et institutio sanctoriini patrum Ecclesia" Catholicae sed ex patre potius


sicut est

mendaciorum discordiarumque,
71. .\iTipIexus est

uticunctajalite
.

fuerunt ex eo ha?reses, et schismata senalus


ille

((

ejus consilium;

tas
ct

niliil

ac Ludovici Palatini auctoritate Kautianos et Lutheranos Wormatia dcmiiin cjcclos tradit idem Codeeus, qui in libro de nova Worinaliensium evangelislarum doctrina causam inquirens, cur tot nova; ha^reses contra Baptismum

niliil

enim occiiltum quod iion sciatur, abscoiiditum, quod non aliquando paerrorcm ncfarias,

tcal. Jiixta luinc rcba()lizandi

iiKuuiilas, iiorrcndas alias luercscs alunt, et se-

ditiosa diabolica decreta fovent; cjusmodi sunt brevi extremum judicii dicni adliilurum ad
,

publice affigerentur valvis, et perstrepentibus


in aclis el sciipt. Lulh.

Peutecostes lcstum scilicet diein, aut cerle ab


llemb. de
Vil. et gcst.

'

ivocl.

hoc

aniiu.

Iti.

ib.

'

Luih.

...

IS.

30

CLEMENTIS

VII

ANNUS

4.

CHRISTI 1527.
:

eo anno proximo, liaud aliter atqiie si Jonae sint, sciantque qiiot diebus Ninive statuia duraturave sit: Cliristum etiani Dei lllium esse ne-

magistrum fecere
agebant.

duodecim

reliqui discipulos

Cum

eumque

itaque in montanis in pra?divitem, simpliccm agricolam incidissent, ex


aliquot, facie, vultu. habitu

gant

magnis clamorilius plenis

liuccis

negant

duodecim

magnam
si-

mafristratus esse in Clnislianis. Sunt qui teiient

Innniiitalem sanctimoniamque bypocritice

Christum luevi venturum, eorumijue opera ad eos qui veteris sunt fldei omnes caedendos usurum, ac tandem etiam multos da^mones ad salutem vocalurum vindicaturumque. Multislocis tenent omnes demortuos dormire, dormiturosque cvmi anima et corpore ad extremum us(|ue dlem. Plerique VetusTestamentum contemnunt, perinde ut Manictiaji. Non pauci etiam a Novo Testamento descivere, quinetiam omnia com-

mulantes. magistruni prspcessissent, ad miserum agrestem accedentes, magistrum, quem salvatorem appellabant, vinMnsnnctum prophetam in illius redes diversurum nuntiabaiit, ba-

munia

facere conantur, etiam uxores, Nicolai:

tarum more quando enim pater sive spirilus jubet, sic enim aiunt, quamcum(|ue accesserint
sororem, eam cuilibet illico communem, obtemperantem, subditam esse necesse est. Proinde vereor ne hujusmodi sit conspiratio nequissimorum hominum, (|ualis illa, quaunanimiter Sodomse domus Loth expugnare parabant , et Belial pro Christo inducunt; belialiler infra sane vivunt homines nullis magistratibus ob:

biturumque sermonem caeterum ipsos discipulos esse duodecim (]ui magistrum sequerentur. Cum vero agricola ne(|ue vini, neque ca?terarum rerum, quae ad victum pertinent, copiam se habere quereretur, ne pisces quidem quibus Salvator vesci solitus sit, quibus tnm sanctum virum tantumque prophetam pro dignitate accipere queat, tum discipuli amphoras duas aquae
:

plenas pro fenestra stntui jusserunt.

Cum

igitur

venisset salvator, reliquis discipulis sequentibus, misero agricol familiaeque illius sermo-

nem

fecit.

Inlerim
eftiisa

commodum

nacti

tempus

discipiili,

quae in

am|ilioris erat aqiia,

((

vinum quod seciim

attulerant, infiiderunt, piin

scesque aliquot bene mngnos

[luteum

qiii prae

temperantes, ad nem licentiam verius [quam libertatem et carnis et sensus inclinati . 73. Cumtottlagitiorum sordibus essent conse tamen puros taminatissimi Anabaptistse
,

omne jugum

insolentes, in

om-

foribus erat, in qiio piscis nunqiiam nntea visus,

immiserunt. Confecto ilaque sermone, rebaptizatisque omnibus, nihil tale suspicatus agricola

simplex amphoras aquae plenns rntus


ille

in

me-

diiim protulit. Hic mngistraliter pseiidosalvator

omni criminis labe ementiebantur


sitis

tum exqui-

verum simulans Saivatorem,


C.alilaeae

qui in nuptiis

artibus inania flngebant miracula, ut siniin

in

Cana

errorem adducerent, (luorum sacrilegas artes ita describit idem Faber Gloriantur Anabaptistae, ut quondam Novatus
plicem plebeculam
((
'

phoras
voluit.

in

amvinum commutnrnt, sua benedictione


divina benedictione, aqiiae
scircf

fucatis gestibus usus, itidem sese facerevideri

Ciim igitur vir simplex, qui jirobe

hcereticus, sese solos catharos, id est,


esse, et
:

ab omni delicto alienos liabula Ecclesiam appellant, nostram sncrosnnctam congregationem negant esse Ecclesiam
:

mundos eorum conci-

se n(|iiam infudisse,

vinum

experiretur, attoni-

tus procidit coram Quod cum probe

Salvatore,

eumque
sunt

adoravit.

successisset, alterum actiim

aggressi de
pisces in

jiiscibus

percontati

et

cum

omnes
:

prseterea

plices, etiani

comLutheranos, ut impuros contcm-

non

suee factionis nefariae

promptu esse negaret

agrestis, salva-

nunt cum
sint

interim
:

sanguine

eorum manus et pedes pleni mundities autem quse esse po-

tor nd piiteum jirogressus solitis usus pra'stigiis excipi jussit. Hic majori admiratione ducitur

agrestis

ille

in

solitudine vivens, quippe

qui

test?

quamnam

quorum

puritatem speremus apud ens, conciliabula uxoribus communiter pro

sciret eo in putco pisces

non reperiri
:

liisque

eorum purilas ejusmodiest, ut tam impurus nemo hactenus fuerit, qui litteris committere ausussit? Et quanqunm prsclare eorum res a quibusdam doctoribus, quos illi in custodias indusos jam virgis ceedere
libidine abutuntur? qua;
et

rebus adductus omnes facultates suas vanissimis nebiilonibiis est impnrtidis (juod non pniicos prsteren fecisse constnt, iit relictis cnnjugibus, liberis, possessionibus. lia>cliominum
ludibrin
isic

seqiierentur.
legitur
:

Ciijiis
((jo

generis exempla

enim

E<xf
('(jo

urbibus exigere solent, prsscripta; sunt, et nos singula, si persequi velimus, plures decades confecturi, unum tameu praeterire nequeo, quomodo Catabaptistae magnam pecunis vim,

DominKf;,

c/ui fi/raiitiir
:

rer/ia

ad prophrtds, dii nvn immquisrpn'


ait
:

pro.riiiio siio

Ecce

ad prophctas,

Dnl)i-

miiiiiff, i/iii

a^fsamiDit liiKjnas saas pt aiunt

multum

pretiosae

supelleclilis

ex

miserorum

inopia emunxerint. Audite quibus artibus (historiam narro, rem gestam aflero, nihil adfingo) tredecim Catabaptista; societatem ac foedus coiere
:

Dominus, Ecce ego ad jvophetas som.niantvmendacium, ait Dominus, c/ui narraverunt ea, ct seduxerunt populiim nieiim in mendacio siio,
cit

unum, qui ad

id

idoneus magis visus

est

miraculis suis, cum ego ?ion misissem eos si persequi vellem, volunec mandassem eis) men totiim complecterer . Et |iniilo post
et in
:
:

74. Videte
'

Jo. ia

sermone paranetico ad orthO(ioios.

dant

non

id

autem quo eorum animi tenagunt, ut Evangelium ac religio-

CLEMENTIS

VII

ANNUS

4.

)).

CHRISTI

I5'27.

31

nem

lortiter tueaiitur, sed si

Turca eovc imm;i,

runi

!*orro Anabaptisla; Moravi divisi sunt in


capilali inter
ct

truculentius Turca esse potest forte invaserit, (Mim lul)onli aiiimo accciituri, eum adoraluri \identur; sic cnini ah arcliiiia'rctico supremo tot monstrosissimarum opinionior, et quid

duas sectas
niniirum
soiisore
cuiii

Iliittitariim

se odio dissidentes, Cabriclistarum, qui

M^iIkiiiicIc

Christiim
:

non

fiiissc

Deum,
l;ites,

sed lantum prophetam


spurcitias ac
' ;

quorum impiellulterum ejus

niim cnpitanco I.utliero sunt cdocli. Octo jam anni sunl, quando a me scripliim cst fore, ut ille monaclius Turcas in Germaniam introduceret, quod (proli dolor !) utinam non tam vcre
prajvidisscm,
testanturqiie

ritiis,

mores fuse describit

Arnoldus .Moshovius
signiferiim

ad(lil(|ue

dclusum

da.'monc falsas apoca:

lypses jactasse, vcnditasse^juc


fralres rcli(|uos corporalitor

Se, in(|uit, ct
Israeliti-

nam
id

jilane eflectus
impi;i'

jam

cxistuiit,

populum
iiiipios

mult;c

actioncs,

varia

cum

esse,

qiiibiis Dciis

ad

Clianana.'OS

arixumcnt;! in C;ital)aplistarum tcnebris re|)erla, ac in liicem protract;i. lli fructus an sint Kvangelici, qiiivis
tilla

ccrto temporo, qiiod rovclaliinis, funditus exsaepe in gladium cornmiserit scindcndos co'lum rapi, et visionihiis miiltis, (|uandoque
: ,

expenderc

potcrit, in qiio vel scin-

amoris Doi
UKijora

rcsodit.

Timcndum

pr<Eterca

ctiain colloquio diviiio

digiiari

omiiia
;

mundi

est,

nisi diligcntius
,

acriusque vigilent princi-

futura mala
niias

in

spiritu

pra;videre

hinc conti-

qiKxdam immani()ra()iic f;iciiii)ra ante hoc tempus nunquam audita designatum iri , et infra, " ac cum omnibus rebapli/atis
pcs

afflcliones, miscrias,
,

;i'riimnas,

bella

tonitrua,

fiilmina, da-monos,
terribiles

morhos, morles
plagas

regnorum cversiones, genlium

excidia, tyranno-

magnam

parfom jiirandiim
facullatcs
iii

sit,

corj^us, anim;im,

rum

poMias,

liorrcndas

et

honores, discrimen conferre, vel recte depinxit divinus ille prophota Isai;is, /">diis, atqui' adco aiidissiiiia /laiiiaiii saiajaiiiis conspiratio , quse ah orbe condito nofi andHa sit ?

mcdium poncrc iii(|iie quid aliud est, quam ut

dcniintiabat. Pra-dicahat

diom Domiiii instare, idcoiiue oinnia ante ejus adventum abliguricnda, noc quid(|uam in residuo reponendum . (jini doinde niulti ea credulitate seducti bona prodegissent, ac deprehenso errore deflcerent,
ille

non

solis

enim principibus,
,

magistratibiis,

om-

niiim ordinum hominibus


reipublicae

sed

toti

Cliiisti;ina'

Iiim

pertinacissime affirmabat, vidisse se angecum tuba, sed Patrcm cfflestem permo-

ultimam perniciem exitiumquc mi-

nitantur
7.1.

quihus

Anabaptistarum argutias ad circumveniendos tidelos el oppugnandam Ecclesiam utebantur, eas all^^rt ac


illi

Quod ad

tum prccibus ejus veluti Ezcchise, sententiam revocasse. Hunc vero captum ac Ferdinandi jussu exustumque proximo anno videbimus.
Inficiobatur etiam Bavaria ah liiijusniodi
storibus,

impo-

adco ut jam populi pondcre tributa


:

dissolvit

idem Faher, qucm


:

loctor

consulat;
iii-

detrectarent

sed principis diligentia brevi pro-

profanum
iis

taiitum riliim in pseudobaiitismo ah

vincia expurgata est.


7tj.

adhibitiim atferam

Yos interrogabo,

quit,

balneatores et balneatrices, lotores et lolrices Catabaptistas, ubi scri|)tum legislis, ct

tia.

In Silesia

Anabaptistamm mores, fraudes et flagiprodiit hoc anno novus ha;re-

siarcha Gasfiar Suvenckfeldius, qui non


pestiferis argutiis prajsontiam

modo

ubi aut unde edocti estis, Ajiostolos, qiiomodo vos soletis, in angulis baptizasse horas duas

corporis Christi

in Eucharistia oppugnavit,

antequam
super

illucesceret,

catinum aijua plenum


iiido

sectamque
bis
:

sui

mensam

stafuisse,

tinctis

digitis

ha^resiarcluf'

verumalias haereses, nominis condere coepit cujus meminit Llembergius hisce ver:

crucem fronti adscripsisse, docuisse vestrum, non aulem Ecclesise, baplismum verum esse ? quod si mihi ex bibliis ostoiulctis vestro ritu Apostolos baptizasse, me quoque retingendum exhihebo. Hic non cirugietis nam vos dicere necesse est, sic enim vestra decrota juhont, sic vester balncatorum ordo flagitat, nihil recipiendum ac pro rato habenduni, nisi clarissime bibliis oxprossum logatur atiiue adoo oinnia Ecclesise instituta conlemnitis, nisi Christumac discipulos eadom obiissc vobis conslot. Uua*
;
;

Alis quoque secta? per Gormaniam unde factum est, utpopulus miserandum in modum in varias factionessub Evangelii nomine distralierelur. In Silcsia Gaspar Suvenckfoldius nohilis surrexil, homo fanaticus, qui tametsi qua-dam hahebat communia
exorta' sunt;

cum

Zuinglianis, in multis tamon


iis

summi mo:

menti dogmatibus ab

dissidchat

ab hoc

velut auctore priino secla Suvenckfcldianorum


diixil, quam nunc longc lateque propagatam vidomus. Scripsit adversus nascentem hanc hcercsim Joannes Faber ' libruin eruditissimum, in quo primum divinis oraculis ex Matthso, Marco, Luca et Paulo orthodoxum

originom

igilur vestra tanta

amenlia

est,

coecorum

coeci

duces, quaj orthodoxa; Ecciosia} rcceptum, conflrmatum, lot sseculis approhatum baplizandi
riluin

vos contemnere inipulit, novaque hac insolenti formula, quam ex Evangolii doctrina
nullo

dogma
sti

illuslravit;
:

verba

dcinde impostoris haec Chricorpls meum, qiiod pro vobis hoc est

modo prohure

poteritis uti

hortataest?
1

quocirca vestram doctrinam ex Deo non esse


iicjuido patet, sed

Mesliov.

hi.-^l.

.\ijjljap.

Lleaib.

iii

Vila

et

gesl.

Lulh.

c.

Beelzebud principe deemonio-

18,

:i

jo. i-ab. lib. adver. Gaspar.

Swenckfelder.

32
TRADETtR;
invertentis
Trndrtiii-

CLBMENTIS; VII

ANNUS

4.

CHBISTI 1521.

moduin
est

in hunc ineptissimum pro vobis quod corpiis mcum

hoc ; perfidiain Iraduxit, ac singula ejus arguinenta dissolvit accuratissima oratione. Pra-ler vero superiorem errorem contra Christi in Eucliaristia priTEsentiam, alios contra cjus
regni ajtcrnitalem, et immensitatem Dei errores, Gaspar Scuvenclvfelder inflatus superbicG spiritu
invexerat
"
:

lU

quemadmodum

ait

Faber,
pes-

etiam videatur esse aliquid, ut se

apud posle-

Fuerunt et alii homines numero treprope Apoccllam in Hclveliis in editum ascendebant monlem, velut assumendi illinc in coeliim cum corpore simul et aiiima, quibus cacoda^mones ita omnem eripucrant intellectum, ut ahjecto omni pudore liumano, in hrutorum modum congrederentur, ac necessarium esse crederent, ut commiscerentur, ita ut ne virgines quidem a lali congressu sihi abstinendum putarcnt qualia elin ora Saxoniae
78.
,

centi

(]ui

ros efticeret immortalem, et apiid sima morte mortalem ; cum ad

Deum

circa

Bremam

ex Lutheri doctrina et praedicata

astruenda impia dogmata Scripturis sacris esset ahusiis, eas demum contempsit, ac non divinis Scripturis,

et practicala fuisse

sed interiore divini Numinis afflatu homi-

dicuntur . Deludi vero solitos Anahaptistas inanibus promissis a dccmone, testantur graves auctores, qui inter alia vanitatum deliria hanc narrant
historiam ', exquafacile paleantvatum istorum nuga^ ac ludihria Mulier qufcdam, inquit, Anabaptistica excucullati monachi eamdeni reli:

nes

regendos

efTutiit,

ut

miseros

mortales
'

daemonum

ludihriis prostitucrct. Fuisse liunc


,

el etiam Anahaptistam tradit Meshovius contemptis sacramentis, contemplalionem, qua spiritum vivificanlein et lumen inlellectus et commendasse ac recenset gloriae haurirel
,

gionem

profitentis

uxor,
sic,

cum

marito in sua

paupertate vivebat

ut ad victum saepe panis


spiritus ei revelat

etiam deesset: uocte


licilus nihil
illa

quadam

triginta

qtiinque

iliiiis

luvreses, aitque tot in

ac jubet, ut vicinas ac socias epulo excipiat, pol-

regionibus homines suis ut de eo referat Hosius erroribus cardinalis, Sathanam per Suenkfeldium ahsolvisse pseudoevangelium, quod per Lutherum exorsuserat explodere vero litteralem scnsum
Silesia et
finitimis
irretiisse,
:

rerum necessariarum defuturum

dicto audiens

invilat.

mane omnes quotquot noverat Hujus convivii fama cum percrebuisset,

plerique, quibus foeminae paupertas nota erat,


mirari, unde illi ad eam rem sumptus, neque tamcn quisquam quidquani suspicari, quod

secundum spiritum interpretandam Scripturam contendit, commentaque daemouis


solitus
,

bona?
quae

illa

hactenus existimationis

fuisset,

ut

pro

divinis

ilhistrationihus

obtrusit,

cujus

in

coetibus

vestigia
77.

secutum Calvinum suo loco dicetur.


Exorientihus
ita in

praelegerct.

eorum biblia nonnunquam Accurrente magna hominum multiiila

dies novis heeresiarut


refert
et

tudine, ut et convivii
rent, jubet

chis liorrida

blasphemiarum portenta per Gersiint,

apparatum etexitum videmensas sterni et convivarum

maniam disseminata
Coclapus
:

Joannes
alii

<>

Circumferehantur

iiovi

suo quemque pro dignitate aut aetate loco considere. Interim vero in tota domo nec fumus

quorumdam articuli octo ex Saxonia, dem ex Moravia, hos Anabaptistac in


purgo,
illos

ac toliNikels-

necflamma conspiciehatur, omnihusjam prima


fercula expectantibus
:

ac

cum

nihil adfcrretur,

quidam apostata 1'raemonslratensis


:

mutuo

sese respicientihus, illa constanti viiltu

Magdeburgi se disputaturum pollicebatur utrique vero tanta in Christum ipsum impietate


insaniebant, ul vel imperator Julianus, qui ex Christianismo ad paganismum apostatice transi-

circumiens rogat ut paulisper adhuc expectaie suslineant, brevi Angelos adfuturos et omnium hoc ciborum admirahilem copiam allaturos
:

tam foidis et absurdis erroribus vix fuerit obnoxius; sic enim ait Praemonstratentis ille Infernus non est Chrislus non descendit ad
erat,
:

enim miraculum praeterita nocte a Spiritu sancto, qui mentiri non possit, sihi revelatum esse moram vero hanc interponi ad tentandam ipso:

inferna
dixisset
fuit

sancti

patriarcha^
:

et

propheta; non

fuerunt in inferno
:

Eli, Eli,

Christus cum hanc vocem lamma saiiactham damnatus


;

quia desperavit, elc Calvinus etiam deliravit.

>.

Qua

poslea Moravi autem illi


in re

dicehant Christum non fuisse verum Deum, sed prophetam nec praedicandum esse ejus Evangelium publice in Ecclesiis ;sedsolum privatim
;

constantiam et fidem. Interim illa oculis ad coelum elevatis, multis editis sus|)iriis et gemitibus, ut olim Baalitici illi sacerdotes, Deum obsecrare non cessahat, dicens Mitte nohis, pater, de coelo panem, quibus niulto majora, nempe vitam aeternam, promisisti sed hoc mortuo erat naeniam cantare. Appetente ergo jani nocte, fames convivas
ac manihus
:
:

rum

domum suam quemque discedere,


slomaclio prasentius

etibi latranti
coegit,

domihus,

et in

aures

inter Christianos
:

nullam

remedium quarere
ilii,

potestatem aut magistratum esse

Christianis

omnia esse
judicii

inter se

communia

diem exlremi

post hiennium iuturum

esse, etc.

quos Heliogaeisque praeter panes fictos ac balus invitavit cibos pictos nihil apposuit, quibus si non slomachus, oculi tanien aliquo modo fuere

multo turpiusdeceplosquam
:

>

Mesliov.
I.

I.

xiii.

f.ocl.

in aiiii

ct

scrlpl.

Lulli.

Mesliov.
Floiiinun. RayQiund. et ex eo Arnold. Meshov.
1.

hist.

III.

iv.

CLEMENTIS
rccreali
.

VII

ANNUS
fuisse

4.

CHRISTI 1527.

33

Apparala sicpius

tkcniuiic

tristitiic

signilicationcm dabant; ac juvencs qui-

convivia niagis ac slrigibns, ccrtissiniic lcstnnInr liistori;c, ut alibi


pcrinisit Itcns ut
inferrct,
iic
iiis

daiii l?asilc:c flagris

atrocissimc
.\d

ca-si

alacrcs ac
ciisto-

veruni non Analjaplistis liawnon cil)os


esl
:

ostcnsum

ridcnlcs

illa

pcrfcrcbant.

incarceratos ob
:

rcligioiicm litteras fre(|ucnter exerant


(lcs,

ilial)oiicasccta conllrniarclnr. Illnsa


alia

est

mullo
;

infelicius

Basilca'

cnm

cnini in carci^rc (Ucinon

Anabaptistica mulier illi spo-

scabinos (^t magistratiim i|)sum iminusculis corrnmpuiit, ne sit pr;pce|)s aut


jiidiccs,

matur(!t in ferciida sentcntia

tuiic

quo magis

pondisset, ipsam sine cibo ctpotu, diviiio miraciilo

pcrtinax captivus manet, lioc gaudcnt vchcmcntius.

vitam sustenlaluram,

omne

cibi

gcnus

Verba ab eo toto

captivitatis

tcmpore pro-

rcspuit, ac dic

decimo

faiiic

arida cxtincta cst.

lata a

tortoribiis industrie perciinctantur.

Mox

Nondefuil 'quicodcm spiritu inslinctus lilium tanquam Isaac iinmolarct dcnique nuUa res adco absona ei impia fnit, (|uani da?nion fidci
:

rylhmos ct cantiunculas concipiunt, lias per omniiim manus et ora mittunt. In liis constantiam,

sanctitatcm,

imiocciitiam,
:

(!t

pcrpcssos

Calholica; descrtoribus noii persuaserit

tradil

fratris dolores cclebrant


licet

cpislolas ab

eodem,

cnim hcEcCoclBBUs

In Suevia captus (|iiidam sacerdos dixcrat, fincm jam Christiana? fidei adessc, aliamque

legem tradendam esse


mille

nam

sicut lex
ita

Moysi
et

ne litterulam unqiiam pinxerit, ad se scrif)tas nomine subjecto s|)argiint si ad mortem condcmnatum accipiunt, audaculos subornant, qui prffisentes morituro se sistant. Hi pileum
:

quingentis

aiinis

dnraverit,
:

Icx

capiti ejus,

manicas, collare, cingulum,

ct

quo

Christi totidem

jam
fides

esse ut
>i.

jam annis dnravit ideo tcmpus alia tradatur hominibus lex aliaque
im[)r()l)itate

praiter

tegumentum verecundi;c carcre


:

potest,

Ut vero tanfa

|)erculsi

noncen-

nulli

principes in cos aniiiiadvertcndum


:

suerint, ita subdit auctor


79.

Cum
et

lia>c ct

id

crcdibilia
ficrent,

absurda

genus alia impia, inpassim audircntur ac

principes rerum indignitate commoti, ejusmodi homincs non solum in vincula conjecerunt, vcruin ctiam cxtrcmo alicubi

plcrique

clam conniventibus spe lucri lictoribus detrahunt haec fidei su;c reponunt pignora has reliquias pro martyris conservanda meinoria ferunt, quia et de iis cantiones fabricant, quibus per magiain aut dsmonis artes vinculis sese expcdiunt, quos non suo scd divino ductu tyrannorum manibus ereptos jactant . Ita scilicet Apollonium Tyaneum evolasse e carccre olim
:

memorant
stunt
I),

In carccre

mcditationibus

insi-

aflecerunt supplicio

nam Hotcbnrgi
muli(M'es,

ad \ccca-

rum

lluvium cx Anabaptistis comprehensi com-

plurcs

tum

viri

tum

quicumiine revo-

care et errores suos abjurare noluerunt, nltimo


alfecti sunt supplicio. Exusti quidam igne viri novem, aquis vero submerscE mulieres decem . Nnllum doloris signum hos martyres dccmonis,

multa sxpe vaticinantur tortoribus mala, qus ipsis in pa^dore coUocatis priinum obveniuiit . Subornati ii Roteburgenscs .Vnabaptistae
fuerant a Michaele Sellario,

nempeimpiis,

quem
:

Anabaptista;

ulpote ab eo infessos pra^ se tulisse, memorat additqne Meshovius Nicolaus Harpsfeldius


:

quanto studio
culcant, juste

isti,

qui sanctorum rcliqnias conreliquias colligant,

damnatorum

protomartyrem suae sectae vocant is autcni a Gcorgio lilaurodo Tiguro ((juem a da?mone arrcptum illusumque vidimus) missus fuerat, ct cum candcntibus forcipibus laniarctur, nullum doloris indiciiim dcdit, cantandoquc ac tripudiando morsus pcrtulit, ut narrat ex Modetto
Meshovius, de cujus merito supplicio hac habet Cicterum doctor ct diix eoriim MiCocla3US cliael Sellarius monaclius apostata, qui longe gravius peccaverat, eain in judicio i)ublico sentcntiam accepit, ut a carnifice [iriimim excidatur ei lingua blasphcma, dciiide supcr currum alligato candentibus forcipibus ex carne ejus bis dilaccrentur frusta in foro, dcindc adhuc quinquies in via siclanietur, ac tandem in cineres exuratur quod et factum est die xvin Maii; graviterenim i^opiilum seduxerat, docens non esse in sacramento cor|)us ct sanguinem Christi, non esse baptizandos pueros, non esse prjestan:

ut ex

magica incanlamenta conflcerent, ac memoriamcorum carminibus celebrarcnt Ex omnibus, inquit, hspreticis nulli difficilius ad
iis
:

Chrislianam fidem convertuntur rapti ad supplicia admirabilcm conslanliam, ctin tormentis vim incredibilem ostcnlant, tanta pcrscvcrantia, aut indurata potius obstinatione, ut quemadmodum de sui Sfficuli Anabaptistis D. Rcrnardus scribit, non modo patientes, scd et Ireti, utvidetur, ad mortem ciirrant ct ipsi subinde ligna et stipulas igni admovcant, suppliciaqne sibi velocitate quadam accclcrcnt \oriml)urgi etcnim, ut scribit Nicolaus Harpsfeldius in dialogis suis ab .\Iano Copo cditis, ad Neccarnm fluvium novem Anabaptista} exusti suiit, f(Cmin;e decem submersa^. Pascaviae quinquc in flumen projecti sunl, qui nullam doloris aiit
: :
:

dum juramentum
stendum Turcis
ctos, etc.
,

superioribus, non csse resinoii

esse

invocandos

san;

Nonnullisque

aliis interjectis

subdit

auctor

Sic ct in arce palatini electoris, (|u;e


miilti cx ca sccta

Alcca dicitur,
> Felix Capito et ex eo
'

homincs diu

.\nii3l(i.

Meshov.

l)ist.

.^nabapt.

I.

iv,

fuere detenti,

multisque judiciis producti, dorcvocarciitcrrorcs, aut subircnt

Cocl. ia actis et scripl. hoc ann.

nec tandcm

aiit

ANN.

TOilUS X.\X1I.

tUYX.

.\lll.

34
scciindiim
sic

CLEMENTIS
leges
supplicia.
:

VII

ANNUS

4.

CHRISTI 1527.

Sic et in Bavaria

Salisbiirgi et Monaciiii
iii

sic in

Austria Vienna';
et

'iluirinyia
,

Isennaci;
in

sic

Wormatia?
pliciis

aliiscjue

civitatibus

Augusta' et nonnullis

imperii plerique in carceribus detenti, aut supaul revocationibus ac pubiicis pffinitcn-

tiis emendati sunt . At de Pelargo horiiiu antesignano ba!c narrat Meshovius Pelargus ne et ipse in magistratus potestatem deveniretexemplo aliorum, ex Silesia in Bavariam
' :

conatibus inilio non obstitissent; eoque progressus est Torpathi furor, ut sacerdotes pulsi, monachi et moniales ad incesta ineunda connubia coacti, tempia profanata fuerint, ut narrat liisce verbis Tiimannus Bredenbaciiius " Anno Domiiii mdxxvii, i|)SO die venerabilis sacramenti, peiiio quidam Witembergensis in
' :

civitate

Torpatho ciancuiarias conciones in


iiabere cnepit
:

a?di-

bus

quorumdam incoiarum

plu-

riinos e junioribus mercatorii)us novis

dogma-

abiif,

iibi

reli(|uum

vitaj

tempus

in

magnis

tibus a Catholicismo seducens

usque adeo, ut

a'ruiniiis confecit, Monacliii inter inopes et calamitosos gravissimo morbi genere, justo \)si judicio extinctus .

vehementer adaucto factiosorum nuinero, Dominica die |)roxiino subsequenti seditiosc ac

magno cum
rem
tis;

tuinullu in Basilicam divae Virgini

80.

Contra hosce novatores

impios

cum

sacram irruerent, suumque illum concionatoviolenter in suggestu coilocarent, sacerdotibus et canloribus oinnibus e templo profligahiiic altaria et

Mauris in oppiignandaCliristi divinitate senticntes librum edidit Coclffius, ac post assertum Catholicum dogma ostendit, oinnia haeresum genera ex Scripturis in praviim sensum delortis astrui possc;ex quo perspicuum fieret verum Scripturarum sensum ab Ecclesia Catliolica pe-

divorum statuas invadunt,


:

diruiint, iinagines ipsas in foruin allatas accuniiiiant, et

substrucla pyra comburunt

consi-

mili inodo in a>dem D. Joannis velut homiiies


lanatici se proripiunt, aras subvertunt,

tendum

"

Si ego,

inquit, reluclante lide inea,

imagines

tremente conscienlia, pilisque siinul cuin mente inhorrescentibus, contra Deuin et Salvatorem meum tot Scripturffi sacra; loca intra paucas unius diei horas colligere, ac in reprobum impiuinque sensum detorquere potui, quid (obsecro) posse puletis islos sucrineros qui per hairesim justo Dei judicio in reprobuin seiisum
,

conlringunt, organa demoliunlur,

omnemque

templi ornatum in foro congestum ignibus et

fiammis subjiciunt.
S'2.

Nonduni

his exsatiatus
:

fiiror, et cisca

temeritas

nasteriiim invadiint,

impius eorum Dominicanorum momonachos universos extur-

traditi scripturi sunt, ut sentiunt, ut

credunt, ut

erronea fides conscientiaque


facient serio ac

eis dictat,

idque

minime inviti, sed omni conatu lotisque viribus, non solum uno aut altero die, sed omni teinpore, quoad victuri sunt nitentur hunc suum articuluin quoquo fuco persuadere
atque defendere
contra
vel
.

bant adeo, ut saivo corpore dilficuiler evaderent. Praefectus monachorum hortatur fratres, ul patienti et infracto animo sustineant qnidquid ob Cliristiana! fidei professionem obveniat pa:

ratum esse pncmium

Et post alia

Satis nobis est

omnes hcereticorum fucos et argutias, unicum illud quamlibet breve, dictum


,
:

coronam, quam omnibus strenue certantibus suminus iiie agonothetes ciiinulate soieateiargiri nuilain esse tantam crucein nuiia tormenla qute iiii triumpho vaieant sequiparari. Hujusmodi dictis ubi suoet
:

rum
alacri

aniinos

obfirinavit,

prsefectus,

omnibus

Evangelist Et Deiis crat Vrrhinn . Interjectis multis in eam sententiam, convertens ad principes orationem, non sufficere ostendit, si novalores hosce ferro percutiant incolumi Lutliero

animo dimissis

et abdicatis,

cuin fratrum

sodaiitio e monasterio secedit, nec

quidqiiam e
:

enim hajreseon foccundain radicem Lutherum ipsum exscindendam Quid prodest, inquiebat, occidere suermeros rusti; :

omnium

coscjue Lutlieranos, superstite librosque disse-

minante Lulhero ? ipse est eniin radix r/erminans, ut Moyses ait -, fel et aniaritiidinem : ipse est radix amaritiidinis, iiti Apostoius vocat, sursuni (ierniinans,per quara inquinantur nuilti ipse est radix colubri, de qua ef/rediuntur refjuli ', quoruin nunc sibilos biaspliemos ni'

monasticis bonis secum aufert universa societas inffter horariaruin preciim codiccs atque ila Domiuicanis c monastcrio suo ejectis, pergit Liitherana factio ad sedein Minoritarum, eosque siinili inodo expiodit. Ilorum prsefectus, quem guardianum vocaut itidcm fratres, si qui erant animi dejectioris, confirmat, ac non muito post cum iinportuniiis urgeret factio, singuli acceptis psaimodiis horariis [^rweunte guardiano voluntariuin exilium libenter am|)lectuntur, parati
oiniiia

derciinqucre propter iiiuni, quein nove-

rant animaiii siiain posuissc pro ipsis.


83. Ubi iianc in monasticae professionis viroscrudelilatem cxercueriint, fipinincuin insuper sexuin aggredi instituunt, virgines ex anti-

mium

exhorrescimus

81.

Lieonia rontaniinata
iaxissimis

luvresi.

In LivoLuthcrana

nia hoc anno


et

habenis

hcEresis furere coepit; cuin episcopus, canonici

monachi unius

peliionis

Wiltembergensis

quissimo Ecciesia; more Deo dicatas invadere paraiit. Erat ibidein inonasterium virginum instiluti D. Francisci. Ila;

cum

irruentes conspice-

'

Ariiol.

Mesliov,

lib.

I.

Deut. sxix.

Ilebr.

xii,
'

* Isai.

XIV,

Bredenbacii.

iii

bist.

rielli

Livonicii

CLEMENTIS
rcnt
I.iitlieiMiiii'

VII

ANNUS
f:('nu,i

A.

CHRISTI 1527.

35

fnctioiiis

conjiiratos, in

provolvuntiir.cl
i)us

ul lieri solet, iaeliiyinis el

preci-

tiani

orant propter comniunein noiiiinis Clirisprofessionein perniillant ipsis antiquic


,

(Jcrmania Lufheri venena hausisset, Scotos ha;inticere conatus, de justificatione, prsdestinatione,aclibero arbitrio impia dogmata sparresi
sit cum(|ue ne(|iie argumentis, nec ScripturjE festimoniis, ncqiie Kcclesia; auctorilale llecti ad
:

ela majoribus acccplai rcligioni, cui mancipatie innoxium se sint, pacificeet tranquille vacare imbecillem essc ca^tum, (|iiro miindanas curas resignaveriiit, voluiitariam paupcrtalem et pudicitiam proliteantur obsecrare se et ne cultuin (livinum et siisceptum vita; institiilumdesercrc, al(|ue a monasterio profugere, aiit \(lo contraria patrarc compellant. Hoc tam miserabili planctii
: :

muluandain impiam mentem


reniintiatiis

posset,

biLTeticus

liammanim

suppiicio addiclus est,

Jacobo V rege Catlioiica' religionis sludium ac defensionem consanguinitatis, qua ei eral conjunclus, affecfibus priclereiile. lu Suecia autein reiigionis Cathoiica; restitucndai, atque liaereseos evellenda' spes atlulgerc ciepit, (|u;(' lameii Liithcriinoriim dolo paulo posl extincta est naiii cuiii (iostaviis rex, iiiter:

niliil

emolliti

Lutlierani, velis

ct peplis

(!

viriii

f^inuin capitibiis escussis, truciilentas maiius


criiies

earum

mittunt, e\ ccllis ct latibulis in-

[)rete

clementcr extrabuiit el nionasterio extrudunt, (juasdametiam coiijuj;ium amplecti compellunt, Miserandum boc erat et tlebile spectaculum, (juod vel saxeum pectus in gemitus ct lachryinas solveret. Porro ex inonacliis nuper ejectis
(|uot(|uot parati erant, exuto
et

gem

.loanne Upsalensi archiepiscopo, HeduviSigismundi regis I>oIoni;p filiam sibi ma-

trimonio juiigi

deposceret, Sigismundus pio

religionis tuendaj desiderio pcrmotiis assensit. addita justa et pia conditione videlicet (juod
Sueciffi rex

non pcrmitteret
a

abdicato liabitu

geiistas, qui tunc

monastico, malrimonio se dcdereetLutberanam doctrinam suscipere, eos ab exilio revocatos quales venerandus vir jure civitatis donabaiit
;

sc per pseudoevanChristianam pietatcm evertere

conabantur,

vera religione abduci. Honorifi-

dominus omniuin
niilii

I'liiiii)pus

Ulinensis, qui

horum

centissiniie erante;c nuptia; Gostavo regi et utiIissiin;e; cumitase.cum Poioniffi elHungarife,ac

fere

spectator, et uthistorice conscriberem


fuit,

auclor

plerosqiie novit. Hi conjugibus

liberos educabant, familiani alebaiit,

omnium-

Romanorum regibus affinitate devinciref, atque adversus Moscovitam maximum robur accederet tum dos ingens plusquam ducentorum mil:

que pcrtinacissime Catholicos persequebantur. Hoc igitur modo monachis, virginibus, cainobiticis

et

sacerdotibus pa?ne onuiibus, paucis exet

et ipsaHeduvicres eiegantia exceliebat sed iufeiix rex a Lutheranis senatoribus, qui melue-

liuin

aureorum promissaerat,
et

virtutibus

forina>

ceplis profligalis, senatus et cives Torpathenses

monachorum, parochorum
81.
viip

vicariorum exu-

>ias et redditus ad se transfereiiaiit.

ne admissa tlagitia aliquando iuere cogerentur, fascinatus petitam regis Poioni;E affinitatem respuit, ac ducis Lovcmbergensis filiain

bant

inopem
templum,

et

Habebat

id

temporis magnus Moschoct Rivaiia;

regio consortio indignam duxil; cre-

dux Torpathi, Kig;r

ubi Moscoviticaj gentis negoliatores diebus l)o-

suo more cullum divinuin peragere consucvcrant non tulit Lutberana factioutRutlienorum et Moscovitarum tempium iii;esum
niinicis
:

religionis in Suecia eversae causa exlitit, quod plures episcopi a Christierno jam occisi essent, atque
cleri negligentiam nulii episcopi lilorum iocum subrogati fuissent quare cuin pauci superessent boni, oppressi et ejecli fuere cuin Joanne rpsaleiisi archiepiscopo mali vero impietatein voluptalum iliecebris delinili sunt amplexi. in
:

scenteque in dies impietate sanctiones hwreticK in Arosiensi et Errebroensi civitatibus promulgat;c hoc anno fuerunt. Maxiina autem

ob insignem

evaderet, sed in

eodem

fervore in illud se pro-

rundamentis universam aidificii inolem subverlunt porro ne dirutarum basiiicarum nuiiusomnino usus essel, Doininicanoruni Ecciesiam tormentis beilicis asservandis destinant, et in pubiicum armarium convertunt Franciscanam ;cdem calci co(|uenda! deputant lUilhenorum tempium in foricam
ripiuut, et pfene a
: ;
:

fsetoribus, sordibus et excremcntis niancip.int, at(|ue lioc inodo ul)i Torpati iu Catholicorum et Mosciiovitarum deliibra saevitum est. Rigaj et RivaliBe itidem

conversum excipiendis

In Belrjio fideles ah hse.resi minicnto (leRelgio lege agebatur judiciaria in hwreticos severitas, cum divina misericordia insigni miraculo fideles suos ab hc-eresi quic
8(j.

territi.

- hx

i)lures pietatisspecie fascinabat,deterrere voluil

Ru-

demoliunlur . Concepit inde Moscho\ia' dux, cum sceiera Iutc non ulcisceretur Carolus V, ademitque poslea eain proviiiciani Roniano imperio. 8ri. Ahhiis Feniin^is uh hxresim exustiis in Scolia : GostaviisSueciw rex subornatus a Lutlieranis. In Scotia falritius Hamilfonius abbas Fernensis atque .\ranji coinitis nepos, cuiii in
tbenoriiin

fana

graves

iras

anno, quod ex Christiano Masseo Jta repcRredenbachius Scribit Chrislianus .Mas sa?us Chronicon libro vigesimo anno saliltis MDXxvii,diexx Julii, Tornaci Liitheraniim (|ucin dam nomine Heiiricum fuisse coiiii)uslum
lioc
'

tit

i.

(nl ait Massteus) seqiienli nocle sociis in carcere totus ardens apparuit, illis pne

timore claman-

tibus ait

Msi ab errore
I.

cessetis,

mcciim
.A|,ol.

pcri-

'

.Massicus Lhron.

.\x. cl

cx eo Brcdeiibac. in

p.

isi.

30

CLEMENTIS

VII

ANNUS

4.

CHRISTI 1527.

bitis in atcrniim. f^xcitatiis


:

clamoie carcerariiis
:

consulcs iirbis advocavit dicunt illis vincti Facite de nobis quod volueritis modo prius confiteamur, ne cum Henrico pereamus. Hsc Massacus.

allerum si tam scripto probare posscni, proi^ter tidem cjus qui milii narniiiil de eo dubito. l'tiit milii in liac ravit scliola Embricensi lal)orum socius Petrus

Adderem

et

praisens hoc scriptum inspecturis, salutem in eo qui est oinnium vera salus. Intercunctas pastoralis officii sollicitudines quibus preiniimir incessanter, illa fortius nos angit ut ciinctis lia^reticis de finibus Christianorum expulsis, suisque falsis et virulentis scriuniversis
jitis

quam

ac |iestilentil)us doctrinis penitiis extirpatis,

Ilomplueiis,
collcjiii

iioii ille qiii


,

poslea factus cst liujus

dccanus

vir ;eterna
Is

memoria

digiius,

sed liujus patruelis.

aliquando e sua patria

navigio descendens
ros in

secum liabuit prffiter cfeteeadem nave duos nionaclios. Hos cum


factionis Lutlieranae miris contuineliis,

semperfuit subnixa permaneat,ac populus Cliristianus nostra^ potissimum provincia in fidei sinceritate ((|uolibet obsciirilatis scmoto velamine) immobilis inviolatusque persistat. Sane |)rospicientes, quod non sine gravi displifides Calholica (|ua^ solid;c

petrae integra illibataque

centia referimus, iiisiirrexisse noiiiuillos |iseu-

quidam

dochristos ac pseudoprophelas,
vexillifer est Martiniis

quorumdux

ac

convitiis et disputandi
ret, alter

contentionibus exagitaplacidis

monacliorum

quidem

verbis,

sed rationibus tam gravibus obviavit, ut ille nibil haberet quod contra diceret. Caepit itaque

Lutherus, qui a veritate excidentes nonnullos ac pfene infinitos, etiamsi fieri possit, electos, iit est apud Matthirum ', ad errores inducunt, homines liaud dubie ha^resiarcbas, fastuosos, seditiosos, Luciferiana su-

devovendo
a

se inficiari vera esse quae


:

dicerentur

monacho

Si (inquil) ista se ila

habent, perdat
;

me subitanea morte hoc loco Deus atque una cum ipso verbo efflavit animam ha?c ille miiii
:

etmultis
viris

aliis a se visa et au,dita retulit.

Quie iu

Commentariis

Sleidani et aliis libris leguntur,

perbia ac rabie lupina erectos, ac demum quales Apostolus ad Timotheum ' graphice describit suisque pingit coloribus, et ad amussim exprimit, qui rursus, ut iiiquit Petrus % sectas perditas ac damnatasiiilroducunt, libertatem promittentes, cum ipsi sint servi corruptionis, in maximam cerle reipubliccT Christiana? pernicicm

prudentibus ipsis legenda et expendenda relinquo, tametsi Sleidanus exempla omniuin


clarissima
87.

omisit,

quorum narrandorum
.

illi

fuisset occasio prsesentissima

jacturam ac tandem, nisi cito occurratur, ruinani et eversionem, utpote quos non pudet
et

Senonensis sf/nodiis ndrersus

Litthrrti-

nos.

In Galliis ineuiile februario liujus anni

Antonius de Pratis archiepiscopus Senonensis, idemque extremo anno creatus cardinalis, ut dicclur inlerius ', Parisiis insignem synodum provincialem celebravit (l), in qua recentiorum novatorum hBereses damnatse ac plura sanclissima decreta ad Gallos ab errorum labe vindicandos edita fuerunt ac primum quidem recensitis Lulheri haeresibus perculitanathemate omnes (liii lidcm Romana! Ecclesiie ab.jicerent, atque
:

novas hsereses effingere, sed etiain satagunt ac student veteres et jam diu perEcclesiam sopitas instaurare, et inter hac primum de sacramentis Ecclesiffi multum perniciose dogmatizant, affirmantes laicos et mulierculas wque ac presbyteros posse absolvere et quod hactenus fuit inauditum, laicis ut sacerdotibus EiicharistiBe consecrationem |iermittuiit. Inter sacerdotes el
;

plebem

nihil interesse dicunt, sed omnes sacerdotes putant quicumijue sunt Chrisliani. In
clericis. in

sacris oidiiiibiis constitutis coeliba-

in eos sine ullo ordinis discriinine

legum seve-

ritatem adhibendam

sanxit

tum monuitsuffra-

ganeos ut loca
adirent
-,

hteretic;c contagionis suspecta

a vicinis de prodendis luTreticis sacra-

monachis et aliis voto oblibertatem lasciviendi indulgent, qiiibus relicto velo et abjecta cuculla ad sffculum redeundi facultatem relaxant, et apostasiam peradniiltunt,
strictis

tum non

mentum

exigerent, et

urbium magistratus

jure-

mittunt:RomanorumPontificumdecreta, decretales

jurando adigerent contra h;rreticos publicam


o|iein se allaluros.

Epislolas etiam
:

et

canones

conciliares

xAnlonius miseratione divinatit.


dinalis, arcbiepiscopus Senonensis,
et

S.

Anasta-

siffisacrosanctffiRomanffiEcclesitB presbytercar-

Galliarum Germania; primas, ac Francia? cancellarius.

enervare contendunt veteres Ecclesia' cerimomonias et receptas tot annis laudabiles consuetudines ridiculas censent, et ul ad impietatis cumulum addant, sacram Scripturam flgere ac

non dubitant, ac relicto sensu patriim orthodoxorum vellicare, et ad suum sensum


reflgere
'

'

Clem.

lib.

brev. an.

I5;^l.

p.

418.

Ext. ejus acla

lo. iv.

concil. par. u. p. 149.

Mat. x.\iv.

Tiinoth. iv.

II

Pet.

ii.

Concilium piovinciale cum boc anno inale conjungitur in Annalibns. Cum enim more veleri Gallicauo annus a Pnschaie hoc pariler aiino celebrati asseritur, dies iii Februarii aniii mdx.wii, (jua; adscripta est litleris archiepiscopi Senoueusis in prima Synodi sessione datis, exbibet anni md.xxviii exoKliuin. .Maiisit aulein usque ad diem IX Oclobris ejusdeni aiiui, iit c.vprimiliir iii secunda paiie dccrelorum ejusdem Concilii. .\cta illa distiiiguuiiUir in partes duas, quarum alia canones XVI complexa iinpia Lullierauoruin, .\nahaplislariim cl Saciameiitarioriim dogmata proscribit; allea veio canones ad moruin .Ma.nsi. reforinationem speclantes quadraginla exhibet. Inler hos cauones mulli occurruut quos dein Tridenliuum Coucilium conrirmavit.
(1) Parisieiise

suiiicrctur, ut in Pra;fatione Concilii Lugdunensis

CLEMEXTIS

VII

ANXUS
et

4.

CHRISTl 15'27.

37

reprolnim conloniiiore, conxiciis semper


ledicenliis |ileni el

ma-

non solum acelo

perfusi, sed

mus ab omnibus devitandos, scientes, ut dicil Apostolus', (|nod subvcrsi sunt et suo plane judicio

ubiqiie veneno respersi,articnlos insnper infinitos,

condemnati

ac subinde,

dum

intelligunt

quos non ma;,niopere

allinet referre, disse-

se a consortio honiinuni

separalos, rubore pleet coiici-

minant, aul scandalosos

ant

tenierarios

aut

rumqiie suirusi ad humililalis gratiaui


liationis afTectum facilius inclinentur,

blasphemos ant piarum aiirium ollensivos, ac tandem super exitiali pcstilenli^iue dojrnialum veneno |)leraque alia tam funia, ac malevolentia nauseabundi evomunt, iit quasi ex professo liabeant s|)eciem ac decorem sancltT malris Ecclefo'sije non babentis inaculam neqne riigain dare, spurcare ac contaminare veriti ergo nc
'

damnati

de ha?resi,

si

ad uiiioncm

fidei

Catholicu' redire

voluerint, inaneant de foro Ecclesi;c, elad ageu-

dam perpetuam
aqiia
tristitite

pd-nitentiam in i^ane doloris et


|)eri)eluo
si

carceri

dei)utentiir.

Damnali de
si

ha^rcsi,

eam abjurare

nolucrinl,

laici sunt,
si

statim sunt judicio saiculari relinpotestate s.TCiiIari,

boc veneficum virus in nobis credito Doniinico agro radices ajjerel, et velut cancer cresceret in perniciem alioriim, offlcii noslri pastoralis esse

(luendi,

clerici, pr;esenle

sunt a suis ordiiiibus degradandi, et pronunliandiim est, ut eos saecularis judex in suum forum

duximus vepres liujusmodi nocivas


rilatis

falce aucto-

Ecclesiasticai

resecare,
et

et

planlulam,

priusquam sobolesceret
radicitus evellere.
88. "

in plures serperet,

Ca^terum quia episcoporum numerus per sacros canones ad degradationcm requisilus non facile potest adunari concedinius ut cuin
recipiat.
,

sacerdos aut alius in sacris ordinibiis constitiitus


fuerit
possit,

ciali

Hinc est quod in lioc uostro provinquod ad corrigendos excessus et extirpandas bjereses juxta Chalcedonense ac Lateranense Concilia adunatumest, ad Dei honorem, fidei orthodox;e exaltationem, ac subditoConcilio,
-

accersitis

pro criinine ha^rcsis degradandus, abbalibus aliisque pr;elatis,

solus episcopus degradare.


90.
'I

Qiii in IiaM-esiin

semel abjiiratam

reci-

derint, ac velut cancs ad

vomitum

redieriiit, tan-

rum nostrorum

pacis

augmenlum

et tranquilli-

tatem duximus, habito suffraganeorum nostrorum consensu, ac multorum divini et humani juris interpretum consilio, his tantis periculis
salubriter ac celeriter providendum, antiquos

canones, quorum ulique custodes et executores constituimur, antdeclarantes, aut renovantes, seu ex potestate nobis concessa interdum adjectione poense communientes in primis juxta sacrum Lateranense Conciliiim excommuscilicet
;

palmites aridos in vile manentes foras mittendos decernimus, et sa^culari judicio sine ulla audienlia relinquendos relapsos autem in baeresim juxla decrelum Alexandri IV declaramus eos, qui in judicio ha-resim abjurarunt, et post committiiiit in ipsa, licet prius haresis crimen non plene contra ipsos probatum fuisset. hisuper eos, qiii in una specie haresis commise:

quam

runt, aut in

uno

fidei arliculo

erraverunt, et post

simpliciter vel generaliter ha;resiin abjurarunt,


si

nicamus et antilhematizamus omnem hffiresim extollentem se adversus orthodoxam et Catholi-

rint, velut

ex tunc in aliam speciem ha;resis commiserelapsos in lueresim deccrnimus ju.

cam Ecclesiam. Universos insuper qui aliter quam Romana credit et praidicat Ecclesia, credere et pertinaciter asserereattentant, ejusmodi
Concilii aucloritate velut haireticos et pertinaces
et a

dicandos

1'Iuribusque
is

inlerjectis

subditiir

Prceterea

de cujus lapsu in ha?resim ante


constiterit,

abjurationem
socict, vel

vel

nunc

constat,

si

post illam ba?relicos deducat, acccptet sive as-

communione
:

fidelium separatos declara-

mus

non potest, ulpote quaj regitur Spirilu veritatis 'secum manente in seternum, et cum qua Christus manet usque ad consuinmalionem sa?culi quffi etsi diversa, et nonnunqiiam, qiiod sapius neoEcclesia (|uippe universa errare

rem

eis

dona ac munera eis inittat, seu favoimpendat qui excusari non possit, medebet rclapsus,

rito judicari

cum

illum ex ap-

therici haeretici objiciunt,

pugnantia proposue-

ritdecreta, nihil tainen est in tanta decrelorum

multitudine, quod
sed ab uno

fidei

ortliodoxa' adversetur,

eodemque Spiritii edocta fuit, ut ita pro conditione temporum stahieret, ut visum
:

sit dubiiim novissime abjurans in judicio IiaMesim, propter vehemenlem pra'Sumplionem, si iterato labitur, licet non fuisset plene probata, relapsus dicitiir. Ca^terum relapsis etsi resipiscentia non profuerit ad evitationem pa'nic temporalis, tainen cuin Ecclesia nuUi claudat grenon sunt ipsis relapsis si inium redeuiiti

probali a se errorisconsequentia non

id fecisse,

fuerit conducibilius

ejnsdcmque

Concilii au-

poenituerint et
Pa^nitentire
et

paniitentiai
Eiichaiisti.x'

signa

apparuerint,

ctoritate credentes, receptatores, defensores, et

sacramcnta dene-

fautores h;ereticorum excommiinicalioni siihjacere decernimus .


8;t.

post
'

unam
3

Suspeclos autem de lueresi, et notatos aut altcram correptionem decerni-

ganda. Uui dc lueresi depreheiisi fuerint sola suspicione notabiles, nisi juxta considerationein sus|)icionis (lualitatemque pcrsoiue innocentiam suam congrua purgatione monstraverint, anathematis gladio ferianliir,
el

Eplies. V.

cus.

usque ad

satisfac-

Cap. Ouoniam 18.

dist.

Joan. xiv.

'

.Mat.

.xv.

Cap. sicut olim de acCap. excouimunicamns


'

Credenies.

Tit. 111.

38
lioneni

CLEMENTIS
condignam ab omnibus
'

VII

ANNUS

4.

CHRISTI 1527.
91.

evitenlnr. Ihere-

Ordinamus insuper quod


si

suffraganei

ticornm
si

boiia lani|iiam reoriim l?a> majestatis

nostri,

viderint aliqua loca esse de lueresi

laici sint, fisco sneciilari

applicentur,

si

vero
:

suspecta, per se aut alios idoneos quamcitius ad


illa

derici, Ecclesiis a t|uibus sti|ieii(iia receperint conflscationis autem execulio non fiat per jutii-

accedaut,

et

ab

illis

de vicinia exigant

'

sa-

cramentum de prodendis hujusmodi

ha;reticis

SEECularem, nisi |)rius ajudice Ecclesiaslico super crimine sentenlia pronunfiata extilerit. Caeterum quia intelle.vinuis per nonnulla loca provinciae nostrse tjuosdam qui in nulla unquam academia incorporali fuerint, sed in verlia Lu-

cem

acconventicula illicitafacientibus; quibusetiam districte prwci|iinius, ut ad lia^c exequeiida diligenter invigilent, et in negotio hujusmodi hferetica? pravitafis summarie et de plano procedant et si in expiigiiaiKlo liujusmodi fermeuto
:

llieri juraruiil, aut Lulliero suiit nequiores,

mo-

fucrint remissi et negiigentes, intelligant se pceiias

nopolia
runi

illicita

facere

et

occulta conventicula.

incursuros, quaj in sacro generali LaleraConcilio


-

necnon cum

laicis
et

sese in peiietralibus

domo-

nensi

contineiilur

jjaMias

iiisu[ier

recipere,

cum

idiolis

ac

mulierculis

conversari, de fide Catliolica disputare et non secus quam impius .Montanus cum suis Priscilla
et

reformident contra iiHiiii.^itores iu oflicio deliiiquentes in sacro Viennensi Coneilio promulgatas.


tis

Constitutiones

'

aulem

1'rbani V,

Clemen-

Maximilla

simplicium animos deludere

et

V, Bonifacii Vlll diligeiiter observent sulTra-

fascinare, inter haec jactantes se liabere spirilum

ganei nostri.

lU)mini. Propterea ne vitia sub specie virtutum

subintrenl, priecipimus sutlraganeis nostris, ut

congregationes hujusmodi occultas et adeo perniciosas prohibeant. ac transgressores pama condigna puniant Deus enim qui est lux vera
;

Obsecramus autein per viscera mise92. ricordi Dei nostri Christianissimum regem et l)rinci|)em ac dominum nostruin supremuiu, iit
'<

pro suo singulari zelo, miroque afJectu


terris et

el

iii-

credibili devotione religionis Christiana% a suis

el (|ui illuminat oinnem hominem venienlem in hunc mundum, adeo execratur opera tenebrarum, ut Apostolos in universum mundum [>rx-

repellat,

dominiis universos ha'reticos confestim exterminetque hanc tetram et diram

dicaturos missurus praeceperit eisaperle: Qiiod dico vobis in teuebris, dicitc in luminc. Rursus

luem haereticorum, qua? in dies magisac magis puUulat res haud dubie iiiaudila, cum ab ini:

etiam intelleximus nonnullos Martini Lutheri libellos perniciosos jam|iridem cum suo auctore a sanctissimis Ponlilicibus

lia?c novissima tempora regnum lioc Cliristianissimum, inquit Hicronymus, hsereticoruni prodigiosis monstris

tio

nascentis Ecclesia; us^iue ad

Leone papa

et

caruerit.
93. " Proiiide priiicipes ortliodoxi,
si

Hadriano, necnon Clemente papa moderno damnatos, a nonnullis nihilosecius limore liivinoet pudorehumano prorsusabjeclisadluic evulgari,
propterea prohibemus sub poena excommunicationis lata^ seutenlirc, ne qui cujuscumque conditionis aut status exislant, prsedicli Luiheri libellos aut qui ab eo el suis
legi et circumferri
;

Cliri-

stiano noniini coiisiillum esse volunt,

si

religio-

sequacibus prodiisse asseruntur, deinceps comparent, liabeant et circumleraiil, aut in concionibus publicis seu privatis confabulationibus laudent, approbent,tueantur aut eviilgent. Porro

nis ChristianaMuiiiaiu iiietuuut, necesse est in exterminandis profligandisque lifereiicis omnes suos conatus intendanl, omnem suam poteslatem exerceant periculum alioqui est, ne Petri navicula operialur fluclibus ac demergatur in profundum nunquam enim sic undis jactata
; ;

cum secuiuium

.Vpostolum, alios dedit Doniiniis

Apostolos, alios doctores, alios prophetas, hinc est quod dislrictc juxla sacrum generale Late-

Ecclesi navis, sic ventis validis lid est vanis docirinis)impuIsa,sic undique procellis agitata; inde quod Christo in navi dormiente apud Mattha!um Apostoli feceriint, inslante naufragio, clamemus necesse estet dicamus: Domine salva
est

nos; perimus.
94.
et

ranenseConcilium |u-oliibemus, ne passimliceat cuivis praedicationis olficium usur[)are, neque ad praedicandum prodeanl, nisi quibus aut a jure aut a papa aut episcopo loci licentia concederetur Qiitunodo rnim jnwdicnhant nisi mit;

Novissime ordinamus, quod rectores

consules civitatuin juxta sacrum generale Lateranense Conciliuni corporaliter prjestent sa-

cramenlum, quod
requisiti jiixla
vabuiil,

fldeliter et efflcaciter Eccle-

siain in liujusniodi negotio ha?resis

.cum

fueriiit

tantur?
(jate

et Veritas ipsa dicit in


77}essis

Evangelio

-.Ro-

suum

ofticium pro viribus adju:

dominum
;

ut
'

mittat operorios

in

nianusque porrigent adjutrices


et a

ef^is-

messcm suam

^oixnwi ()uo(|iie Haplista ^\\ccialis suffi missionis testimonium protulit de Scriptura dicens Ec/o vox clamantis indeserto,
:

copi

autem

vel iii(|uisilnres. diim in hiijusmodi

diriijite

riani

Domini

sicut

dixit Isaias pro-

jjhr/a

'.

siccularibus jutiicihus subsidia postulanl. nulforsan excommunicalis lain ex parlicipalione hujusmodi excommunicationem incurrant. Pra'ciitiiniis lantlem singulis

negotio procedunt,

'
'

Cap. StaUita de haciet.


1.

iii

Sc.\lo.

Dict.

Cap. Vergeulis de
Isa.

liitrcl.

Rom.

x.

.Mat. ix.

'

Jo.

i.

camus

Volumus.

'

Cap. Volentes de liKret.

Cap. ExcoDimiiiiiiii Clem.

XL.

Mat. viii.

CLEME!^TrS VII
siiffraganeis noslri?,
l)re,
iit

AXNUS
salii-

4.

CHRISTI 1527.

39

linc nnstriiin

tam

tit

taniqne pro (oiulilioiie tein|ioiiim necessa-

et

pra-scripta uiiius
caruit.

Ecclesia, quae ab ipsis incunabulis communi etcjnsdem fidei protestatione

riiim

statntnm
iii

snis statntis synodaliluis adji-

iioii

C/uan

rorjnis. in(|nit

ciant, ac
cari.

jirima eoriim
in

Synodo

faciant publi-

Spiritits, itnits

/Jominits, itna fides.

Panlns ', iiiiiix Sed ne ab his


:

prima sessione Concilii iiostri facta apnd fratres Kremitas S. Angustini anno Domini .mdxxvii, tlie iiiFebruarii .
Dat.
!*arisii.s

invisibilibns
r////;/(,

tantum pendere videretur Ecclesia


:

etenim in iino S/jiritit omnes nos in ttmim corprn baptizati siimus %


adjecit, //'iptisnid

Addita sunt plnra dccrela Kcclesiastica sacric Scriplnra' oracnlis contexta pro asserenda hcEreticornm argutiis ortliodoxa atque (idc
9r>.

sire Jitda^i, sire (jentiles, sire serri, sire liheri

omnes

iii

iino Spiritu

potati sitmits. Uuisquis

igi-

tur tergiversandi studio invisibilem et incertis

divina^ auctorilatis clypeo repelleiidis. l*rinuim


itarjue ex
.Mattli;eo
',

l*aulo

-,

Osea %

f)avitic

sedibus errantem dixerit Ecclesiam, nun hreresim Liiitnm dixisse, sed luTresnm omniuni pu-

Petro
batur,

",

et

Joanne

'

unam

esse et sanctam Ecclefallere possit pro:

teum

fodisse jiulicetur

.
'

siam, qua; neque


ac
et

falli

nequc

demiim conclnditur

<

Ina

igitur

nec a chaiitate deciderc potest, nec ab orlhodoxa fide deviare, cujus auctoritatem qui in tide et morisancta
infallibilis Ecclesia, qna?

eorumdem Ketusa est tertio decreto improbitas et imprndentia, qui ex Lutlieranis deliramentis Conciliorum auctoritatem evertcbant ex quo ostensum est, dala cuique quidli97.
:

bet sentiendi libertate,

omnes

veteres hsereses
:

bussecutus non

fuerit, (juasi

Deum

abiiegaverit,

instaurandas. novasqne temere confingendas


('

cui gloria in Ecclesia et Cliristo Jesu in

omnes
.

.\bsnrdum

pergnnt.\cta synodalia,
si

non ab
*

generationes, infuleli deterior habeatur


SKi.

rc videri possit,

tanto studio \eteri synagogae

Convulsa secnndo decreto est alia hsenovatornm, qui cum sacris oraculis Ecdesiae unitatem, sanctitatem. auctoritatemque negare non possent, illnd inane dilTnginm captabant, ut Ecclesiam dicerent invisibilem quod Cum insigne mendacium ita fnit convictum adeo explorata sit ex Scripturis tnm niiitas Ecresis
; :

affiiit, iit si (inid in Lego difficile vel ambigiium occurreret, quod citra controversiam a judicibus et legis peritis absolvi non possel, de. signato tamen coetn non carerent, cujus arbitrio res tota tiniretnr; Ecclesiam autem longe

Deiis

synagoga
liis.

iiiilidiiin ita

necessariisdestitnat auxi-

nl prorsus noii liabeat cni. suborta de fide


:

clesia?,

tum

sanctitas, nt qiii secus ansit aflir-

(jtuvstioiie, tnto satis iiinili possit

[iroindecum
eltidi

mare, manifestae statim impietatis convincatur,


a|)ertissimum autem
iii

certa

sit et infallibilis

Ecclesia; regula, nec alijirffitextu

hffreticos

argnmentnm,

quando

invisibilitatis

fandem

etquo minore negotio contnndi


sui

queaiit, sitejns

qneat. ea profecto sacris generalibus Conciliis

auctoritas, cujns definitiones et decreta propter

auctoritas

daritatem non facile sint cavilliset tergiversationibns obnoxia operfe pretium se factiiros
;

esse putaverunt,

si

quam

inficiari

dolo tandem

et versntiis

ehulant
si

non possnnt, id qnod tnm


perinde

derogari non potest, qua> proxime nniversalem reprffsentant Ecclesiam. His enim Conciliis si ea decernendi, qii ad sinceritatem fidei et exstirpationem luTresum, Ecclesiae reformationem. ef mnrnm integritatem pertinent,
potestas adimattir^
iiiliil

demum

assecnti fueriiit,

pro sententia Lntlie-

certtim, nihil

stabile

ranorum

invisibilis et tota spiritualis, ac


:

ftitnrnm

est,

nihil denique,
;

quo

Iiaereticus
ille

ab

nobis incognita credatur Ecclesia namquisfuturus contentionis inodus, ubi provocatnrad judiceni, qui nec iiiveniri, nec inventns internosci possit?atqui inquit Cliristus" Si te corripien:

orthodoxo possit internosci

frequenter ttim impendio loijuacior, tum pervicacior [iluribns licet perperam intellectisScripturarnm

cum

tem fratvr
si

non midierit, dic Ecctesiss : quid auteni crassius aut qnid inntilius fingi possit,
titiis

prorsus occulta sil et inpervestigabilis Ecclecujus majores natu admonet ' Apostolus universo gregi nou quidem invisibili attendere,
sia,

nec erat quo veteretunderentur insnltus, nisi Ecclesiastici proceres Apostolorum exemplo Concilia celebrassent % quibus sancti
testimoiiiis falso gloriettir
:

rum quondam hsreticorum

Spiritus anctoritatem ferocientibus

illis,

et re-

rtim
rcnt,

in quo eos Spiritus sanctus posnerat episcopos ad regendam Ecclesiam Dei ? Numquid invisibilis illa, a

Iinmanarum scientia tnmentibus opponequo fit, utsi Conciliorum auctoritatis sub

tur,

qua pro Petro, cnm carcere tenereassidua fleret oratio '" aut in qua Timo;

hac temporum calamitate tantillum depereat, protinus velut ab inferis suscitanda> sint damuatBB
hffireses,

neque defuturi

sint,

qui hinc

theum conservari docet


fide

tantum

et

Apostolus ? >'on igitnr internis charismatibus, sed con'


'

Ario, inde Nestorio, cwterisque id genus pesti-

fessione fidei et externa ac visibili sacramento-

bns, palam snbscribere non formident. Etsi autem nonnihil quoque laicorum intersit, quid

rum
>

parlicipatione constat,

semperque consti-

credendum

sit,

quid agendum

id

tamen ab Apo-

6tolis(quibus succedunt episcopi) legimus ob-

1"

Mal. xvi, XIX, .xxviii.


* Psal.

XXI.

'

5 cxx, cxsviii. Coiic. Senon. decr.

" 1

Eph. iv, v.
Pet.
iii.

Tim.

iii.

'Oscw
'

ti,

Jo.

xiv, xvii. .i^poc,

2.

Act. XII.

* .Mat.

xvii.

Acl. xx.

'

Ephes. IV, ^I.

- i

Cor. XII. -^

'

Tiiiioth. III.

chell.

v.

tit.

20. cap. 42.

Synod. Senonen. dec.

3.

'

Deui. xvn.

Bo-

acI. vi ct

xv.

40
servalum
'

CLEMENTIS VII ANNUS


ul sive
,

h.

CHRISTI 1527.

murniuri (iraecorum occiirpacanda super legalibus oborla seditio, non centurionem -, non promiscuam e plebe multiludinem accerserent, scd praesenlem sibi Spiritum sanctum affirmarent . cujus instinctu quod justum esset et pequum

rendum

foret

seu

non eas tantum traditiones jubet a Thessalonicensibus observari quas per Epistolam, sed etiam quas per sermonem didicissent neque
'

sanciretur quod si ubi duo vel tres in nomine Domini congregantur (licet sibi ipsis relicti falli possint) continuo tamen in medio eorum sit Dominus quanlo magis ubi summus Pontifex
:

pnetermisisse putandus est ctetera, qua? circa vencrandum Eucharistia; sacramentum Corinthiis sese dispositurum cum venisset ultro spoponderat quorum plurima licet a Christo forle
;

'

non sunt
dictante

instiluta, id

tamen ratum

est,

quod

sancto Apostoli tradiderunt, veluti quod Christus ipse tradidit-, et in sui


Spiritu

caeterique primores Ecclesiastici conveniunt, ut

commemorationem
que nos
auctoritati

fieri

pra>cepit. Oportet ita,

subinde pullulantibus occurrant, et Dominicum agrum subortis expurgent zizaniis? Sancta igitur et inviolabilis estsacrorum Conciliorum universalium auctoritas, cui quisquis pertinacius refragatur, liostis fidei jure optimo censeri debet . 9^. Quarto decreto probatum est spectare ad Ecclesiam sacrasScripturas a profanis distingiiere, tum de illarum vero sensu ferre sententiam, nec ulla alia ratione hsereticos convinci " Obortis igitur , ait Synodus, de fide dissiliseresibus
:

Patrum consuetudinique majorum usque ad taatum tempus, per tantam annorum seriem protelata^ etiam non percepta ratione, credere, eamque, ut antiiiuitus tradita
est,

jugi observantia ac reverentia custodire


si

quis eo praetextu pertinacius rejiciat, quod non legitur in Scripturis sacris, ut haereti-

quam

cus et schismaticus habeatur . 100. Constabilitae decreto sexto


Ecclesise, quae licet

sanctiones

hominibus
convictique

latse,

humanee sint, eo quod ab non tamen [lure humana? sunt,

diis, frustra stepe

Scriptura consulilur, nisi Ec-

cum earum

auctores divinus Spiritus rexerit,


hffiretici

dirimat auctoritas, qua> canonicum librum ab apocrypho, Calliolicum sensum ab hseretico, gernianum ab adulterino discernat. Hac nempe velut internuntia Patrum et sacrorum Conciliorum organis Spiritus sanctus docet nos omnia, et suggerit nobis omnia, sine quorum auspiciis, qui Scri])turffi sacrae sensum habere se jactitant, non inclesise certa et infallibilis litem

ex Deuteronomii decimo seplimo, capitali supplicio afficiendos eos, qui summi sacerdotis imperio parere detrectarent
'

Christum edixisse ob morum impuritatem a sacerdotum obsequio non discedendum Omnia giuvciimque dixerint vobis serrate et fucite ; commendasse eos, quibus suam Ecclesiam regendam committebat Qiii vos ai/dit me aiidit, et
:
'

telligunt qua? loquuntur,

neque de quibus

affir-

(jui

vos spernit

me

spernit. Adducta* plures aliae

mant, sed videntes non vident, et audientes non audiunt . 99. Prseterea contendentibus hcereticis ad cludendas Ecclesife traditiones, non alia credenda, quam quae in Scripturis sacris expresse continentur, obstruitur os quinto decreto ac demonstratur nonnulla credenda, qua? a Christo vel Apostolis ipsis familiari colloquio, et majo l bi rum traditione ad nos pervenerunt scriptum est illud, quffiso , ait Synodus ' quodaChristo dictumcommemorat Apostolus '': Beatiiis est magis dare qiiam accipere? Quis
:
;

sacrae sententiae, ex
"

In

omnibus

igitur, in

quibus h;ec sancita sunt quibus nihil certi defi-

jorum pro

populi Dei, et inslituta mahabenda sunt, et sicut pra^varicatores divinarum legum contemplores Ecclesiasticarum consuetudinum coercendi . 101. Jejuniorum vetus observantia septimo''
nivit Scriptura,

mos

lege

contra hffireticorum grunnitus confirmata. Institutum itaque ab Apostolis Quadragesimale

jejunium ita comprobatur Quo Christi fideles non tam Mosen aut Eliam, quam Christum imi:

discipulis de regno atque alia id genus multa, qucC si scribantur per singula nec ipsuni mundum juxta Joannem ' arbitramur posse capere, eos qui scribendi sunt libros? Quibus non longe

qux per quadraginta Dominus cum


scripto redegit ea,

dies a resurrectione

Dei disseruit

'

sunt aliena Symbolum illud Apostolorum et quod sine unctionenonsit Confirmationis sacramentum, et in superbenedicto missse sacrificio aqua vino misceatur, aut fideles vivificfe crucis signo frontem communiant, pluraque id genus,
,

decimam exsolverent quae vero martyre in quatuor anni partes discreta suntjejunia quarti, quinti, septimi et decimi mensis, legem referunt, ac flguram adimplent, et velutqusdam nostri temporis primitise sub illis quatuor anni partibus otferuntur, ea quidem observantia, ut duodenarius dierum numcrus duodecim mensium numero respontati

totius anni

a Calixto

deat

neque dissimili

religione

statuta sunt

cffitera

vigiliarum jejunia, quo puriores sacris


attinet; etsi

solemnitatibus accedamus. Cceterum quod ad

ciborum delectum
verit vetus
illa

jam olim

exole-

quae velut ex receptione

quadam

et

quasi per

Mosaicse legis servitus,

quam
',

manus ab

Apostolis emanarunt.

Hinc Paulus

iimbram futurorum .\postolus appellat


'

nec
21.

Acl. VI.

Acl. XV.

Concil. 50.

nomen.

Act. XVII. Acl. x. dcbr. 5. Act


5
i

Maltli. xviii.
i.

Thess.
6

II.

c.

12.

"

Joan. xi.

XVI.

' Coii.

col.

Cor. xi. Cy. ia serm. de abl. Cass. ' .Mat. xxiii. Senonen. decr. 6.

col.
'

Concil. Senoncn. dcc. 7.

ii.

Liic,

"

Heb, x. Coloss.

;;

CLEMENTTS VII ANNUS

K~.

CIIRISTI 1527.

41

jam aliqiiid communc dicendum sit aut immundum, uiiiil tamen sanctius, niliil ulilius potuit
iiistitui,

bantur, qui ab uxoribiis

mundi

forenl

si

procul

a suis domibiis liabilabaiil, (|uibus sua vice sa-

quo pruricns carnis

lascivia fricnarc-

crificandiim erat, nc conjiigum forte i)oIIucrentiir

ab Ecclesia abstincnliai diebus a carnis csu temperanles cibis laiilum aridioribus vcsceremur. Ne(|ue profectu minor esse debet apud nos sacrosancttC
matris Ecclesiie aucloritas, quam apud tilios Kechab morituri palris impcriuiu, (|ui ne palris ediclum \iolarcnl, a \ino pcrpeluo absliiuK!-

tur, (juain ut jejniiiorum ct slatutis

aniplcxibus;

si

(|uil)iis

orandiim

cst a

con'

jugali
si

commercio

sit
-,

ad tcmpus abstincndum

deiiique a viduis

quas suis sumptibus Ec-

clesia
tiaj

quondam alendas admittcbat, continenvoluni excgerit, jure quidem o[)timo a sumPonlificibiis


el sanclis Ecclesia;

mis

Conciliis

runt '. Si quis igitur Arianorum hujusmodi errorem, millc abliinc annis damnatnm, et a ,IoWaldensibus Vigilaiitio Wiclcllb, viniaiio Hussitis, ac novissimis islis dicbus a Luthcro el sequacibus suscitatum, seculus Quadragcsimale jejunium, iion tam terrenacogitalione initiatum.quam coelesti majestate consecratum, et
,
,

indictnm est, ut qui sacris ultro sese ordinibus manciparent, perpetuo celibatus vinculo nectcrcnlur
qiice
:

nam

qiti sine iixore est, sollicitus est

Domini sunt, quomodo placeat Deo ; qui autem cum uxore est, sollicitus est qu,v snnt

mundi, quoniodo placrnt nxori,et dicisiis est degravat quippe animum, et ad tcrrena dcjicit usus matrimonii, amor liberorum avarum ct
sollicilum rcddit. Quis^jiiis igilur contra sacroct Patrum decreta sacerdodiaconos, aut subdiaconos lege coelibatus non teneri docuerit, aut liberas illis concesserit
'

ca-tera Ecclesiastica jcjunia vel |)r;escriptas a Patribus abslinentias non observaverit, aut iion

rum Conciliorum

observandas decreverit, sacrorum Conciliorum


auctoritate
dini,

tes,

analhema

sit .

Cum non

miiuis

libi-

tum

(luam gulae inservirent luBretici, cadibasacerdotum omni conlentione oppugnanli;

nuptias, inter ha;reticos


rejecta

omni

tergiversatione

numeretur

bus, boc decretum objectum est


lO^.

Non

satis esse
[si

visum

est Lulheran.-c
esi, sor-

factionis auctoribus,

qais in sordifnis

103. Tum defensa fuere ^ confra pietatis hostes vota, ac prfesertim monastica, et demonstratuna veram libertatem in virtute ac spiritu

descat

adhiw\) msi
stellarum

Lucit'eriana

magnam
qui

parteni

quadam malitia secum trahercnt,


laxassent,

collocandam

jam dudum
plurimos
;

impudicitiai fncna
in sacrilegos

muUo

incestus, et ne-

Non absimili sane versufia .., aiunt .\cta synodalia, veritatis inversores declinaverunt in verba malitiaj ad excusandas excusationes in peccatis ", dum vota perpetua, et
;

fanda prodigiosae libidinis cxempla secum pra;cipiles agerent utenim qui lascivia ditfluebant plures haberent sui similes, et coacervala multitudine suam utcumque turpitudinem obumbrarent, in eam prorupcrunt audaciam, ut sacerdotes Evangelicos nulla celibatus lcge teneri velint, sed contra totius Ecclesiaj ritum et pra;scriptam ab ejus incunabulis consuetudincm liberas quibuscumque post adeptum sacerdotium affirment nuptias Leviticis quidem sacerdolibus licita fuere conjugia, utpotequi paucis
;

potissimum monastica, non vanitalis tantum, sed et impietatis accusant, et abjecta pessimo quidem exemplo cuculla, ad sacrilegas se convertunt nuptias quod infandum apostasife genus hac una maxime pra-texunt ratione, quasi vota ejuscemodi libertali Christiana? pnejudicium afferant, nec satis in nostra sit poteslalc
in his
;

jugis
I)liis

illa

perpetuaqiie castitas, atqiie

liis

stro-

desideria carnis pelliciunt ' eos, qui paululum effugiunt, libertatem eis promittentes,
in

'

cum

ipsi sint servi

corruptionis. At vero nulla

tantum diebus sua vice ministrarent, ct ex. ea tantum tribus jure successionis sacerdotio fungerentur neque voluit Orientalis Ecclesia
'^

suos ea severitate coerceri, ut coiitraclis primatrimoniis uti non liceret. At sacerdotio Christi, ulpoto sublimiori et excellcntiori, superinductas ali(|uando fuisse de jure nuplias exemplo caret, et tanquam ab Apostolis interdictum secundo Cartliaginensi Concilio prolii-

mum

repressa carnis tyrannide corpusin obsequium Cliristi Irahitur, nec tam concupiscentia diicimur, quam spiritu, nempe uhi spirilus Domini, ibi libertas * ; neque
in eo, qui nos qui non patitur nos tenlari siipra id quod possumus '" sed facil ; cum teutatione proventum, ut possimus susti?i(;-e;ciijiis auxilio freti inventi sunt eunuchi, qui se caslraccriint propler reqnum cxlorum ; ac proinde ccrta sit damnatio viduarum, quk

major

libertas,

quam cum

quidquain
ronforlat

est,

quod non possumiis


qiiipj^e

'>

Christus,

''

neque potuit quo minislri puriores sacris accedaiit allaribus, et jugi pEeiie sacramentorum adininistraiioni reddantur aptiores, quam nemiiiem nec
betur
:

quidquam

illo

sanctius ins-

'

'

titui,

cum
here

luxuriaUv, fiierint '\ in Chrislo volrhant nu: turpi certe transfngio priinam fidem irrifacientes,

ad subdiacoiialum (|uidcm admitti,


voto
si

(|ui iion
;

sese

tam

uon quani baptismo, qui nuptiarespuit,sed juxta expositionem


Timolli.
i.
)

pcrpetua; castitatis adslrinxisset


'

etenim

rum fcEderanon

lege veteri
'

ii

tantum sanctis panibus vescepUiraliis.

De consecr. disl. 3. cap. Jojunia. ' Apoc. xxsn. * Levit. xxi.

^i p. 2i. .\mb.iu ladTi.


'
1

Cor. vit.

Concil. decr. S.
c. 3.

c.

2.

Carlhag.
a

Decr.
' I

C. 2.

di.

32. cap. Si

quis.,

Reg. 21S2.

dist. cap.

prop.

9. Ps. cxl. Pelr. Cor. X. " Mal. xix.


2
1
i

Cf),.^

vn.

Carlha"
9
o p|,i|

c. 2.

Tolet. 109i.
' II

Conc.
II

ii.

ror. iu. _

Sen.

decr.

,v

'.

12

Tiraotli. v.

Ann.

TOMUS XXXII.

ILn'N. XIII.

42

CLEMENTIS VII ANNUS

l\.

CHRISTI 1527.
te vel

Concilii Carthagincnsis ',(]iiam perpotiuc castitatis

mento, quod non dubitamus


tua, vel
jiro
.

pro pietate

professionc spopondisscnt. Al) lioc aiitcm perpetiisecastitatis\oio,qui Cliristiim aliqiiando

liac

ipsa dignitate
ille

studiose esse
:

facturum
])Ostea

Non
inito

dcliortantcm facit, in cum ljlas|ilicmat et Apostolo conlrarius est, qui palam, ncc semcl tantum ad perpctuae virginitalis observantiam
instigassc
lcgitur
:

Galli

reges

politicaj

suo muneri defuit sed artis fraudibus


bffireticis
;

subornali,
liffiresi in

cum

focderc,

Gallias aditum aperuere

una unde omnia

".

Ca'tcrum

cum

Clirisliis
'

postca, ut suo loco dicctur, csdibus, incendio,

apcrte suadeat ut
nerjet
et

Qid

vidt parfectm esse

a/j-

acrapinis complcta fucre.


10,^.

semetipsum, et tollat cnicem suam, vadat vendat omnia, qiiie hahet, et drt paiiperibiis

B. Ilijacinthus miraculis claret.


in

Cae-

tcrum florcbat ca tcmpestatc


cinibi

ad perpetuffi profccto tum ohcdientice, lum pauperatisvota coliorfatur. Si quis igilur votum aliquod liujusmodi vovcrit Domino, etiamsi pcrpctuum fuerit, non faciet irriturn verbinn suum ' ; sed Deiparae virginis, Annaj matris, Samuelis, ct Recliabitarumcxcmplo omne quod
promiscrit implebit; ne(jue tardabit rcddcrc, sed quse semel de labiis cgressa fuerint observabit, et faciet sicut promisit Domino quandoquidem riiina est ' homini devotare sanctos et
;

gloria mullis Dcus, corum miserliis qui se

Polonia B. Hyamiraculis (lu* cdcbat


,

illius patrocinio

commcndarcnt

()uibus i/cniiolus
',

Clemens Or-

dini Praidicatorum jiermisit

ut borariis pre-

cationibus sacrisque anniversariis cjus niemo-

riam
<'

in Polonia recolcrent

(1).

Dilcctis fiUis prioribus ct fratribus

domus

S.

post vota retractare : quod si quis secus feccrit, aut liaeretica pravitate corruptus sccus faccre licitum esse docuerit, is velutjuris tum divini

Dominici Cracoviensis OrdinisPraidicatorura. Dilccli filii, salutcm ct Apostolicam benediclionem. Ex[)oni nobis nuper fccistis, quod alias felicis recordalionis Leo papa X nradeces((

sor noster ad instantissimas preccs cbarissimi


in Cbrislo
filii

nostri

tum

naturalis

infractor,

nedum

sacrosanctis

illuslris, ccrtis e[)iscopis

Sigismundi Polonia; regis tuiic expressis ut ad


vita?
,

Conciliis injurius, condigna per suos superiores

animadvcrsione [declatur. i04. Edita etiam in codcm Concilio plura


alia sanctissima decrcta pro sacramentorum veritate adversus novatores assercnda, necnon ortbodoxis dogmatibus dc cxpiandis peccalis,

gencralcm inqiiisitionem miraculorum B. Hyacintlii


ac socii S. Dominici
nis {iroccdercnt,
oliir.

sanctitatis

et

fratris

Ordinis vestri

institutoris dicti Ordi-

fundendis pro defunctis precibus, cullu sancto-

rum, sacrarum imaginum vcneratione, libero


arbitrio, fide et operibus, mcrito ct gratia

ab

impiarum opinionum (juibus proximo anno

argutiis vindicandis, dc
dicctur.

Cffiterum

dum

Antonius de Prato, Senoncnsis arcliicpisco|)us,


tuendaj incorruptai fidei purilali, arcendis^jue e Gallia novarum bajreseon pestibus studeret, a ad Clemente cardinalitio galcro ornatus est
:

quem ba

data^litterffi
tit.

'

mandavit, ipseque processus per unum ex fratribus domus vestraj clausus et sigillis obsignalus nobis nuper prffisentatus illiusque cxaminatio tribus cx S. R. E. cardinalibus ac duobus Rotffi auditoribus per nos comniissa fuit et licct i[>sc Hyacintluis dum in humanis egitac tempore quo Creatori suo spiritum reddidit, ac posteaquam vita functus fuit, plurimis miraculis coruscarit, ac propterea magna Cliristi fidelium istius regni multitudo ad Ecclesiam vestram in qua ipsius beati cor[)us rcquiescit assidiie confluant, pluresque cjiisdem beati intercessionc prcces suas quas ad Deum
:

Antonio

S. Anastasiae

presbytcro car-

effundunt, exaudiri lirmiter credant,


[iro

ipsumque

dinali Senonensi, rcgni Franciai canccllario. Qi-iod nobis egisti gralias per (( Dilectc fili.

bealo tencant et venerentur; quia tamen in catalogo sanctorum annumeratus non est, dubitalur an sibi facere liceat; quare venerabilis
frater noster Laurentius episcopus Praiincstinus

dc dignitatc cardinalatus, qucm in tc contulimus, amamus in co quidein gratitudilitteras

nem tuam, verum


:

tibi ipsi,

ac virtuti, ct aucto-

ritati tuffi non minus quain nobis eam rcferre potes acceptam cui tu cum seinpcr ornamcnto futurus fucris, nunc omnino teinpus cxigit ei utsis etiam, sicuti esse csepisti, magno adjuva279.
4 1. c.

sicutbonum.
i.

Cor. vii.

Num.

Deuler. Luc.

Jeron. 351. Reg.


IIS.

^Luc. Mat.si.x. Pfov. sx. ix.


i.

cardinalis Sanclorum Quatuor Coronatorum nuncupatus, dicti regni protector, tam praefati Sigismundi regis quam vestro nomine nobis humilitcr supplicavit, utproa?terni regis laude et gloria ac ipsius beati revcrentia et honore, nccnon Ecclesia; decore ac Catholica' religionis

Lib. brev. an. lo2G. p.

'

Lib.

III.

brev. p.

!i.

discrimcn iiiter sanctos et bcatos, lota retro antiquitate i.;;notum, nunc primum iu hisloria Kcclesiaslica Quare ejus exordium liuc auuo Dgeudum cst, ac omnium primum exempluui in S. llyacinllio exliibitum. Ita lamen beali cultum lillcris hic recilatis healum appellal, iu aliis cidem S. Hyaciutho Ponlifex dccrevit, ut non magnopeie curaverit de tilulo; (piem enim iu missaui et oriicium S. Hyadnihi ad ouines illas Pjlonia; licclesias quas rex cuni episcopis litleris dalis auuo mdxxx, (luibus festum, Cracovieusi Ordinis PrEdicalorum iii Vita et delcisset, extcndit, sundum nuncupare non renuit. Liltc-ric illa! recitaiitur a F. Sevcrino ex quo demum scriptore discimus Clementem Vlll anno mdxciv supremum Aclis canonizatiouis S. Uyacinlhi edil. Iiom;o auno mdxciv,
(1)

Celebre noslra a;tate

occurril.

illi

sanctimoniM cuUuin decrevisse.

M.iNSj.

CLEMENTIS

VII

ANNUS

4.

CHRISTI 1527.

43

splcndore populique devotione et salutc, vobis annis ctiam prius^iuam atl illius canonizalioncm pr'occssum Iticiit, fcstum cl Dlficium ejusdcm Hyacinllii de uno Confcssore ciim orationc unius Confossoris siih noniinc 15. Ilyacinllii in Ecclcsiis ct doniibus vcslri Oidinis dicli rcsinfi;ulis

Cicso, ut diximus, anno superiori Ludovico rcgc, Fcrdinandus Austriacus mox ob vclcics inlcr Fridcricum impcratdicm ct .Matregni successione pactiones tliiain rcgcm de

laniasscnt.

itcruiii

iiitcr

.Maximilianiim et

Ludovicum

so-

lcmui

gni ac provincitc celcbrandi et cclcbrari facieiuli licentiam conccdcre dc bcnii^aiitatc A[)Ostolica

de (juibus suo loco dicttim cst, Bohcmiai ct Ilungarite regios titulos capcssivcrat, atque iii Bohcmiam primum proritu instauralas,

dignarcmur. Nos (lui fidclcs (|uoslibct ad sanctonim Dci vcncrationcm ct jugcm erga eosdevotionem, ut ci a (juo omnc datum o|)timum, ct omnc donum pcrfcctum |)roccdit, placcrc studcanl, prout |)Ossumus libcnlcr excitamiis, buvobis et jusmodi supplicationibus inclinati aliis aliarum domorum,necnon monastcriorum monialiiim scu sororum vcstii Ordinis, in dicto rcgno ct provincia consistentium, Iralribus ac monialibus, seu sororibus, ut de cactero perpctuis tcmporibus in licclcsiis domorum cl monastcriorum vcslri Ordinis liujusmodi oflicium ct missas in memoriam ejusdcm Hyacintlii dc uno confcssore sub noinine B. Hyacintlii aiiiiis singulisalteradie postfestum AssiimptionisB.Virginis immediate sequente recitarc ejusquc ima,
,

communi ordinum conscnsu


jam
tiis,

gressus solemni ritu Pragaj Jdiadcma sumpsil indc forlissimo succinclus cxcrcitu iu Pannoniam irrupit, cum
:

Palatinus, coactis Posonii proccruni coiniJoannis Scepusiciisis comilis clcctionem

irritam pronuntiasscl, Ferdinaiulum vero


appellassct, vcnicntique
ciijus

rcgem
:

cum

suis occurrcret

conjunctionc conOrmatus tantum tcrrorem Joanni rcgi a;mulo Fcrdinandus injccit, ut


ille

Budam

deserucrit

trajccto Tibisco, illuin

quasine cruore politus, insccutus cst, parlaquc


prailio

dc cjus ducibus qui lcinerc

dimicare

ausi sunt victoria, universa Hungaria dcpulcrit. Fuit ea duorum regiim discordia cxitio lltinga-

nam Joannes lex ad firmanduin solium cum Francisco Gallorum rege Austriaca; slirpis amris;

gincm dcpingi faccrc in Ecclcsiis domorum ct monasteriorum dicti rcgni ct provinciaj, dcpiclam tenere, libere
et licite valeatis,

ordinatcnore

sed cum ex Gallia educi [)Osscnt auxilia, Sigismunduinregem Polonitu de suppetiis sibi ferendis
:

plitudini infcsto faulus perciisserat


ffigrc

riorum locorum

ct

cujusvis liccntia supcr boc

sollicitarat,

nc Auslriacos aliena rcgna invadere


:

minimc

rc(]uisita, auctoritatc A|)ostolica

facultatem concedimus, non obslantibus constitutionibus ct ordinationibus .Vpostolicis casterisque contrariis


prffiscntium licentiam et

Pannonia occu|)ala [)Ostca Poloimminerent verum illc implicare se eo bcllo abnuit futurum autem se intcr utrumquc rcgem concorditi! intcrpretem pollicitus cst,
[)atcrelur, qui
nia3
'

quibuscumquc. Volumus autem quod proptcr


prffimissa dictus beatus Ilyacintbus canonizatus,
et catalogo pra;dicto

rici

censealur. Dat.

Romai apud
ii

sanctorum adscrijjtus non S. Petrum sub an-

intestinffi dissensiones iUae Turcis Hungaregni iterum opprimcndi occasionem prEebercnt. At cum pacis conciliandse sludia elusa

cum

nulo piscatoris die


catus
iiostri

Fcbruarii mdxxvii, Poutiti-

vi

anno

iv .

tOG. Tartaroriim in Lithiianiam imiptio.

Quod ad

res Polonicas attinet; Tartari Prteco-

penses, quos jam ante a Solimanno adversus Polonos vidimusconcitatos, iterum ineunte hoc anno per concretas gelu paludes ct indurata

Joannes rex a Ferdinando repentina Poloniam confug!sset,(atque una cum Hicronymo Lasco Siradiensi palatino, qui sapientia; et doctrina; laude florebat, militaria consilia contulissct, ab (jodcm Lasco Acliitophele altero persuasus est, ut Solimanni Turcarum impcratoris contra Austriacum opem
deturbatus in
:

cssent, ac

stagna in Litliuaniam irruperc, factisquc late variis excursionibus ingentem Cbristianorum

imploraret, ut Barbaricis arinis inrcgnum restiita ex [)olilica; sapientiai institutis, qua; toties Cliristum proculcat, quoties liumani

tueretur

multitudinem in servilutcm erant abducturi,

cum

Ostrogius Polonorum dux tanta ccleritate

commodi s[)es striacaj domus


latria

allulserit,

a Chrislianis ad

Au-

[)otentiam

frangciuiam Turca

incurrit, ut

possent, obtriverit

hostesantequamequos consccndere magna ipsorum slragc edita,


:

ac septingentis caplis

quam
:

victoriam ornac

[)rovocatus cst. Quanta vcro lucc politica idoloiii orbcm Cliristianum mala invcxerit, inferius lugenduin erii.
nis

runt quadraginta

(^hristi

fidelium millia

bar-

barica servitute liberata

susceptadcindc atfeclo

Eodcm anno, cum a Turca tuni a Lutheramaxima beiloruni pcricula Gcrmanite immi,

jam anno

in Tartariam expeditio equeslris, fac-

nerent

divina

providentia

terribili
iraiii

ostento

Oczacoviam ad Borysthcnis oslia excursioncs in Barbaros, quibus victis ingcns a


ta.'que circa

|)0[)ulos admoiiuit, ut divinani

placarent

nostris pra^da acta est.


107.

Ihnujaria cirillbtts heUis hiuiata. Geri etiam in Turcamslrcnue bellum, lapsaique res Hungariai reparari potuissent, ni duo a;muli
reges

sg

ut relcrt Hcniiannus de Kerscnbrocli in Monasteriensi historia Quid, inquit, terrificum


:

illtid

oslcnttim amn) mdxxvii die undecima Octobris, a niultis hora quarta anle solis exor, '

Romanorum

et

Francorum

muluo

Salomon. Neugebavetus ubi sup.

Ms, Ale.\. Vll.

A4

CLEMENTIS YII ANNUS


in caelo

U.

CHRISTI 1527.

lum

visum portenderit, cum in Sei)lentuerit conspicuum res ipsa declaravit apparuitaulem forma bracliii incurvati e nubibus protensis, in cujus manu j^ladius
trione

rum
et

maxime
:

', quos singulos proprio nomine, munere signo distinguebant, et eo amplius numerabanlur. Inter bos colebaut iocustam, ne panem

voraret; puiices etcimices, nenoctu pungerent;


ranas, ut pisces dnrent
:

ance|)S utrincjue slellam

unam obscuriorem,

in

nlia

animalia propter
;

acie vero unamreliquis majorenilucidioremi]iie

babens, videbatur; in iateribus species gladioloruni

sanguinolentorum
:

ca])itibus

bumanis

mansueludinem, alia propter fiirorem soiom, aquam, tcrrain ob beneficentiam; tonitrua, fulgetra, fuimina ob terrorem. liis et aliis infandis
errorihus

permistis api^arebant

(]uod tanlum liorrorem

nondum
irretiti,

speclanlibus incussit, ut exanimatos proi^emo-

tenebantur
bus, qui
])ibus,

dcludebanturque

Evangolica luce colluslrati a da>monisacerdotibus, tum princiverum non omuibus, se

dum

eos lecerit
108.

Propaguta apud Mexicanos

reliyio.

tum eorum
aiiis,

necnon

Deficiente porro in multis Europa;

locis

reli-

gione, novos sibi in altero orbe fideles Cliristus

pepent. Insignis enim bic annus fuit ob Mexicanos ad uuius Itei cullum tiaductos cjua de
:

visendos objiciebant. Cum vero mille formis se indueret da^mon, ita illum miile formis adumbrabant, quarum aiiquffi adeo deformcs, horroris

terroris(]ue
:

plcna? erant,

iit

stiiperent Ilis-

anlequam dicatur exponeiidum est, ut ii da;inonum iaqueis constricti teuerentur. Ue Aiexire

pani
in

deformem tainen miseri genliles dsemonem non putabant, qui cum dsemoni crederent,

cana; yeulis traditiouibus reierl exijuyiiali Jiexi-

summam
iiO.

im[)ietalem immanitatemque, relijirolajisi.

cani iustoriie auclor plura deiira, quLC pr;eter-

gionis specie, eraiit

mittimus.Sentiebanfdeanmiaeamimmortalem
esse, atque in aitera vita i^rauniis sui^i^liciisve,

ut quisque bene aut

(juamvis

eam

maie Mxisset, allectum iri, verilalem muitis errorum addita-

inenlis in^iuinareiit. In reguiu

suorum tuneribus duceutos iiomiuesjuguiabunt -, exsecioruuuiue cordium cruore regium rogum spargebant Uos demortui principis futuros servos fiiigeliant. iuy. Coiisecrabaut ^ iidem Harbari virgiues qute nunquam suis adumbratis numinibus templis excedebaut, sacra daunonibus educto
:

Diebus festis, quorum aiii aiiis celebriores erant, horreiidam hnminum d;T>monibus immoiatorum edebant carniticinam adeo ut uilima die primi mensis centum mancipia mactarent, quorum corda et capila vorabant sacerdotes ipsi, reliquas carnes oi^uiandasmensfe apponebant non sine mullipiici chorearum
,

pompaetluxu quodque
;

funeslius erat, qui ma-

clandi erant, desigiial)ant


velleul,
foreiit

idoliim,

ciii

mactari

tanquam ad triumplium ducendi corrogatis undique muneribus et corolac

sanguine peragebanl, ac si virginilalem vioiasse reperueutur, lera morle una cum viro muictubautur. Superstilionis vero sacerdotes ' sumsibi aulistitem i)ri.eticiebaul, a quo soleiuni ritu iiiaugurabaiilur reges, qui in ea

iis oriiati,

iascivieutesque tripudiabant.

mum

inauguratioue juUebantur cuiare, ut sol nitidius lucederet, lluerent fontes, piuerent nubes, terra gormiuaret. Arcaua sacrorum seu verius iinpielalis, nemim iaico gravissimis pcKnis iniposilis aperiebaut; quorum piures tuendiB diguilalis causa asperuabautur uuptias, iu quos,
bi 111

luadverlebalur.

stupro deprelieusi essent, acerbissime auiCrines prolixos impexosque

leuebaut, el bi veiut buniauo iastigio ob sauctidiebus iestivis taleni augustiores ceusebaiitur pingebanl vanis figuris corpora atro coiore pro
:

nluuni niore, ut deloriuilate tequare dcemoues viderenlur. Uuiuque miliia bomiuum in soio leinploiViexicano, cui \izilopucbtii nomen erat,
iclolorum cullui servieijaut
:

cuiteliis iai^ideis

execrandaque alia sacrificiorum genera ^ auctor recenset ut bomines vivi flamluis ad piacanda inferna numina exurerentur: ut omuia semiuum genera cum liumano sanguine permista in idoii speciem conformarent ad quod deinde partiendum edendumque se muiuo ciiderent interdumque siiffocarent ut Uuahuticianenses singuiis quadrienniis centum homines sagittis configerent ut in dracone adorando homines vivos torrerent, semiustuiatosque vorarent. ludicta erant etiam a sacerdotibus nonnulia jejunia, quibus soiemnessupplicationes decernebautur, ea^que demum centum vei ducentoruin homiuum ianiena ciaudebantur. Soii vero et Lunaj innumerae Iiumanae si vero victinue siiiguiis annis offerel)antur luna vei soi ecciipsim paterentur, metuentes ne ea sidera extinguerentur, moestas flebiiesque voces expromentes, se sauciabantculteliis, qua111. Sajva
; :

ucuUssuuis sauguiuem pielalis ergo e iingua, e bracbiis, e libiis sibi delrabebant ante altaria dajinonum ingeus surgebalsaxum, in quo mac:

que

e ironte,

e tibiis,

qua e iingua, qua e brachiis, qua qua ex vuitu, qua e pectore cruorem

fundebant.
11-2.

taudis iiouiiiiilJusapenebaiilpeclora, el iiyssopo cruore iinbuto idoia mox aspergebant macta:

/Emulatus etiam dsemon jubilei anni


,

inter

Christianos ceiebrilatem

recurrentibus

templorum in memolorum appendebaut. Duo luiilia deonam laciuons


corda parielibus
1

singuiis quinquaginta
inler

duobusannis piacularem

Mexicanos instituerat, adeo ut e vigintl

Ib.

300.

' Ib. i'.

301.

3 II). Y-

-m.

Pag. 298.

'

Pag. 317.

Pag. 318.

Pag. 320.

CLEMENTIS
leiicariim

VII

ANNUS

4.

CHRISTI 1527.

45

,hil)(-l)nntur

ambilu populi Moxicum coucurreriMit. pcrvigilio omniuni in primis ti;m|)lorum et a?ilium iyucs extiuyui una cum co
igne inextinguihili, (juem colebant; (jui si cxtinfj:uci'ctur, sacerdos in eodcm rogo mactandus erat. Tum ad temphim in monlis verlice siliim suhibant noctu, in (luo novum ignem accendebant, acccnsos(|ue ex eo titioncs rapientes sa-

cerdofes virosque religiosos in vineam Domini traxcre (pii (|iiidcm initio summos labores
,

cum nec aiidirent, nec audircnlur copperunt vero ipsi viroriim nobilium filios liugiia Castellana instrucrc, vicissim(|ue Mexicasustentarunt,
:

cerdotes in

Mexicanum templum deterebant,

nam, ut populis Cbristi lucein exponerent, perdiscere. Maximus vero labor in abigenda uxorum niiiltiliidine iinpendendiis hiit commoniti enim diviiii i)i;ece])ti, ul unus vir unica uxorc
;

ignem(|ue excitabant, cruore histrabant.


113. Sacrilcgi ritus

quem

mactali

iiominis

confentus vivcret,
i'r;ena

])lurium

llis])anorum,
,

(]ui

libidinibiis

laxabant

imjjura exemi)ia
:

liujufinodi ab aliis po-

vagosque corum concubitus objicicbaiit

(juere-

pulis

'

Tascallalensibus, Cliolollanis, Tepeacenaliis, (]ui alia

bantur eliam Mexicanum genus, sublata uxoriim

nuniina colcbant, servapueros puellas(|ue maclabanl deo a(|uarum (]uadain celebritatc recurrente homiiiem cruci alfixum t(dis conficiebant pariter in bumili cruce alligato guttur incidcbant: modo diias mulieres mactabant, et corda sacerdotiim
sibus et
])anlur
:
: ;

piurium ducendarum
IKi.

iicentia,

imminiilum

iri.

At maximo ad rem Cbristianam intcr Itarbaros constabiliendam praesidio fuit omnia

adolescentum collo, (]ui per urbem triumpliali ])ompa excurrebant, a|iiienilebanlur. 114. Evolventese (|uartoquoque anno, quem numinis annum vocitabant, centum et sexaginta dierum sacerdotibus, hiicis vcro sexaginta, ,jejunium solemni ritu indicebatur; quod si quis infringeret, forlunis evertcbatur: acerbissimum eratejusmodi j(>junium, quo aquam tantum pu-

omnia(]ue idola abobaberenf locum ad cum enim (]iicm ])ro sacris iieragendis convenirenf, ad Ecclesias confluebant, Evangelicos praecones de rebus fldei disserenfes avidis auribus excipiebant, sacrificio missa? rituum perculsi sanclimonia et majcsfafc atfenti aderant, atque adeo accedente intcrno aura? cailestis afflatu ad sa^cruin demum Baptisinatis fonfem tantonumero concurrere, ut in Xomilcliensi oppido quindefunditiis evertisse tem])la,

levisse

niilhiin

cim hominum
exjjiafi

inillia

uno

die caelesli lavacro

ram

bibere, el pauxilliim edere licebat

a calen-

fuerint a duol)us sacerdofibus, ac

non

tibus cibis, vel delicatis,

necnon ab uxoribus

se

continebant. Obibantetiain peregrinationes barliari

ad Cbolollam e remotis cenliim leucarum

nemo Franciscanus multorum annorum flexu quadringenta hominum millia baplizarit. Et quidcm plures a Minorilis quam ab aliis sacro
fonte lotos fuisse, refert superior expugnati Mexici historia,

intervallo regionibus, ubi trecenta tcmpla ex-

stabant,
eraf,

quorum maximuin Deo

aeris

sacrum

reterebaturquo a Barbaris ab eo |)erticiendo fulguribus, tonitruisque, fulminibusque

additque ipsos sacrilegum usum de fundendo ante idoloriim ora cruore c saucia-

tis

mcmbris convertisse

in Ecclesiasticum

ri-

majores fuisse coercitos.


115. hi provincia vero Tcovacanensi juvenes annis quatuor in templis j(;junia acerba cole-

bant, castique esse jubebantur, adeo ut deprehensi in stupro ante idola cremarenliir, cineres-

que

in aerem jactarentur. Duo ex liis singulis noctibus vigilare jubebantur, et quatuorvicibus cruorem cum orationibus fundere, et htare da?-

monibus. Habili illi fuerant in inaximo bonore Meteczuma rege, qui dfcinonum familiaritate impiiciti plura [ira^dicabant, admirandaque visa
a
iilis

fum, divcrberando jier majorem hebdomadam flagellis humeros, ad recolenda flagella quibus Clirisfus Jesus pro iiumani gencris saiute ad columnam CcEsus est adeo ut instructa religiosa pompa intcrdum deccin millia, iino et quinquaginta, quinimo centum millia se flagellantium instrucfis ordinibus eant. 117. Porro in condenda Mexicana Ecclesia profusum aliquot martyrum, qui pro fide ab idolorum cultoribus trucidati sunt, cruorem,
;

memorat auctor
lium
filios

'

objiciebantur.
;

Hi

erant gentis Mexicanse


ipsos tuin idoiorum

disciplina Christiana

ritus

ex quibus constat

cuitores nefandissimos et immanissimos liomicidas extitisse, ex quibus sexaginla et am[)lius

myriadcs
pugnati
navari

Clirisfo adjunctas
:

mcmoral

Mexici ex-

liisloria

qiiibus erudiendis

quidem

iis

cerdotibus Corfesii aIi(|uos barbaros initiofilios occuhiisse, velalios supposuisse, afque in iis Tlaxcallensem dynasfam, qui sexaginfa uxores alebant, tres fiiios Chrisliana religione erudiendos dedisse sed
,

procerum et nobiimbuendos saimperio tradi jussos; verum


in primis

jam opera ca'perat biennio ante; lioc vero anno longe inajori ardorc et lcliciore exitu
l)ium opus urgeri cffiptum cst,

majorem natu annorum duodecim


tinuisse
:

jienes se re-

deiniim pervulgata re ipsum quoiiue

duorum

cpisco-

l^roduxisse, qui brevi Cliristiana fide et Hispana

porum,

scilicet Juliani Garcia; Ordinis S.

Domi-

Joannis Zumarragai Minoritae Mexicani auspiciis etenim ii plurcs sanici Tlascailafensis ac


;

lingua excultiis Cbristo nomen dedit, acce|)to iiibaptismateChristopliori nomine: reversusdo-

nium imprcssam adeo mcnti


i

Christi

docfrinam

'

Paj. 324.

Ib.

p. 330,

46
gerebat
,

CLEMENTIS
ut

VII

ANNUS

5.

CHRISTI 1528.

patrem de iixorum multitudine

reprelienderit, eliriutatem damnaverit, ejusque

odio etiam vina fuderif, idola omnia


qiie

domi

sive in

quwcumprivatornm hominum iTdil)ns


llii;c

reperire poluit, dirnperit.

Ijarbarns jiater

acerbe fercbat, verum aliquandiu ut niajorem natu filinni colnit at da^monc inslif^^ante, nrgenlcque nna e.v concnliinis, ilinm iioc anno
:

siiuum Eucliaristia! sacramentum, cujns prBedifmones fugati snnt ad id ipsum etiam fatendum adacli sunt da-mones ipsi a saccrdolibus, cnin inquirerent cur non amplius, ut consneveranl, Americaais intuendos sese objicercnt. Ita sensim da!mon disparuit, cum ad Mexicanos, qui baptismo alilnfi vcl Eucliaristia vcl crucc muniti erant, acccdere non anderet.
scnlia
:

jugulavit, ignibusque injecit, dein ejns


inlerfecit,

ne facinns palefaccrel

matrem vcrnm dele-

119. Profuit

quoque plurimum aqua


:

lustra-

lisad spectra

da^moaum

depcllciula snperstitio-

impius ct barbarus aii Hispanis laqneo interimi jussus est. Simililer conseqnencto scelcre

tibns annis alii


idola, qna'
tes,
ilii

plures evangelicos pra-concs, crcxerant et adorabant, everlcncontrncidarunt, de quibus suo loco.


118.

nis(]ue gealilitiicfraudes dissolvendas cumque Joanna) e Zuviga MarchionissK \as e saxo politissimo, ia qnoidola et cineres,aliqucmagica!

res

recondi consueveranf, delatum esset, ipsa

jussif
veri
:

felem,utineo vase aquam biberet, admoat illud aaiinal

xici,

Qnineliam ipso initio expugnati Mecum da^mon sa?pius, ut dictum cst, Bar-

nnaquam

in co vase, do:

baris

videndum
et

se oljjiccret, ac snaderet, ut in

avita religionc pcrslarent,

colcrcnt ejus amicisi

tiam

familiaritatem
se

minilarelur

rilus pro-

nec aqua lusfrali aspersum fuit, biberc voluit quod ialcr Mexicanos pictafis ergo pervulgatum fuit. Sa}pius etiam cum areretteilus acsatalnngucrent, dccrcfis solemnibus supplicationibus,
ccelo missus est temiicstivus imber: proximo anno cum tanfa pluviai vis decidisset, ut non

fanos abjicerent, non solem, non imbrcm, non \itam, non


filios

daturum

arguerel pusilli

animi quod paucos numero Hispanos ncci noa darcnt; nonnulli aliquos Hispanos trucidarunt, dcfendcndaqne idola snsce|)erc, objicicbantqne His[ianis veteres deos tanla sollicitudine aurum non consectatos, ut ipsi consectar'cntur. Kecoadebant ctiam idola, et cruces su|)erponebaat, ut fallerent Hispaaos sed tum contigit, ut da;moncs in idolis lalcnles a cruce fugarentiu- ex quo magaa admiratione affici caperunt, et Crucifixi,
: ;

modo

sala,

verum animalia

et

domus

pa^ae mer-

gerenfur, habitai sunt Mexici, Tezcuci etia aliis

oppidis solemaes comiiarato religioso agminc

quem

pra>dicari audiebant,

\im

faferi.

Colloca-

imberque non sine magna fidei comprobatioae e ca^lo facta, reprcssus est dcinde iilucbat iferum, ilerumque sol nifidius incedebat, et suinma fuit aeris temperics riagcntc da-mone, incassumque interminante, quaatumvis idola diirriijgcrcntur, afque ejus templa fuaditus everlerentur.
snp|ilicafioncs,
Clirisfiana!
:

runtetiam tnnc nostri pluribus

ia locis sanctis-

CLEMENTIS

VII

ANNUS

5.

CHRISTI 1528.

Pactioncs concordiss initae, sed de modo exsequendi lis orta. Anno a virgineo partu millesimo quingentesimo vigesimo octavo, Indictione prima, ostensa3 sunt redinte1.

filios tradi

illas

poscebat, oblato Anglo fidejussore,


ex Italiarevocaret
;

quam exercifum

Cicsarvero

prius avelli Lautrechium ex Italia posfulabat

grandaj publica; pacls lapsarumque rerum ins-

taurandarum spes, cum jam inter Hispanum Gallumque de concordia; formulis conveafuni esset;sed administrorum deordine perducendiE
rei

ad exitum argufiis
:

et

confeafioaibus novis
sibi prius

bellumque majori quam ante aniinorum ardore gcstum, ac Ista rerum Gallicarum inilia succcssu caruerunt cum interea ob hajc principum Catliolicorum bella, ab hffireticis, quos impunitas scelerum armabat audacia, religioni maxima defrimenta illafa fuere. Prajfidcbat Gallus
;

evanuerunt

Gallus

enim

obsides

Uorentissimo suo exercitui,

quem

ductabat Lau-

CLEMEXTIS Vri ANNUS


trechius, adeo ut

5.

CHRISTI 1528.
',

47
ut Pontifi-

regnum Neapolilanum atque

glica internuntium litteras dedit

Insulirinni Cnpsnri se ereptiiruin fiiijrcrct niiiiiin';

pra?terca in alia tiitione Caisnrea atrux adeo belliim gesturum, ut ('Bcsarcm ad restituendos ipsi

regi expone cPgre fcrrct si regum fccderi non acccderel cum exhauslis

ciarum voluntntum rr(|uitnlem .\ngIo


ncret, cuitkiuc iiortnrctur,
,

obsides nalos adactiiruni putarel -, misso(|uc Longavnlle oratore ad (llenientem Poiiliricem, in armorum societatcm illiiiii trabere niteretur, ad offensas Apostolica> Sedis vindicandas jiirc
:

viribus, dissipatisque Ecclcsinstic;e ditionis

o[ii-

bus, niiilum coinminii

liosti

dnmiium

facere,

nt

quidem pellendos
(liie ct

Ilalia Ilis|)anos,

(|iii

iain ini-

Ecclesinm oiiiirossissent, ac prrcficiendiim rcjrno Ncapolitano novum regem vidcbatur sed ancipitcs et inccrli bellorum cxitus ab iis deterruerunt Pontificcm (qui etiam pcrtimescebat nc susccpto cum Ca^sarc novo bello nuUa postca conciliandK inter illum ct Francorum regem pacis ratio iniri posset) ne Lutiieranre haresi innjor sxvicndi liccnlia permitterctur, tum ne Germania universa a Sede Apostolica descisceret, nofariacnim iiujusmodi consilia agitare ca>perant impii, qui ad defectionem ca;teros adducere in Ratisponcnsibus conventibus moliebantur, de qiiibus infe;

immaniter

Romannm

tantiiiii ir un asperare posset, adco omnis libcrlas, si vinceref, perilura essel. Et quidem miscrum [irorsus Ponlificiariim rcrmii slatum hoc tem[)ore fuisse, et iiiiinin nonnullonim cujiidine dcjcctas, iiinngit Jncdbus

sed iilius
Ilalia;

Sndoletus c[)isco[)US
verbis
:

Cariiencloractensis

liiscc

rius.
2. Pontificis
tiis.

etPontificiannn renim misersta-

Increbrcsccbanl |n\Tterenrumores novum


bellum atquc idco

15. Xon sunt mala nosfra cjusmodi, ut si una partc oflcufum sil, in allera sit (irosperc actum; sed cum uno interitu omnia jaceant prostrata, ubi amplius spe nulla nitamur non hnbemus, nisi ad euiii solum res[)iciamus, qui altissimum posuit refugium suum, quo videlicet neque mnli flagelhim aliquod, neque fortuna; temeritns potest nspirare quod equidem oro optoque quotidie, ut ita fiat scd si csteris non possim, milii quidem ipsi consulere polui, habeoque constilulum ncquaquam amplius

in

poslliac a

summo

Dei cullu ac fnniulatu

mc

se-

in Germaniffi finibus confiari

jungerc, cui uni

Clemens interpretcm pacis agerc inlerea, rcrumque successus tranqiiillo niiimo expeclare
tutius

dicatus ac deditus hoc aictiore fidei et devotionis vinculo quam ple-

sum

quam

novis seobjiccre periculis censuit. Ita(]uc

fcederatorum regum oratori rcspondit, decrevisse communis parentis gerere officium, nec pacis actionein posse abrumpcrc, cum Caisar anno superiori tertia Augusti die litteris regia manu cxaralis spopondisset pacis rntiones Pontificio

arbitrio

se

commissurum, atque etiam

Franciscus Quinonius Caisareo nomineaffirmasset publicam pacem ad Pontificis arbilrium

componendam,

itaque prius episcopum Pisto-

ri(|uc, quod cognovi nicam illi snlutem et libcrtnlem esse cura*. Itaque certuin cst quod tem[ius vita; mihi reliquum fuerit, id omne ad Dei immortalis cultiim et nrtium o|itimarum studia confcrre, quod scribo ad te aliquanto liberius; sensi enim te nunquam abhorrerea talibusconsiliis, qua" ciim Deo conjuncta sunt qutc qui dcludere et as[)crnari solcl)aiit, cum opes et potentias nimiuin sectarentur, iutellexerunt ipso eventu docti, falso sc consilioa vcris ralionibus aberrasse, ctc. Carpentoracli III non. Februarii
;

riensem in Hispaniam sc legatunim, utexperiatur an inania verba daretCa^sar, an ea operibus

MDXXVIII
i.

non asAnglo se armorum societatem coiturum, ut nullnm ipsi cum Ca;sare concordiam, inconsultn Scde Ajiostolica, faciant ut ante fcederis promulgationem sua apud Venetos auctoritalc perficiant, ut Ravenna et Cervia Romnna^ Ecclesiie restiUinnut de modis Rhegii ac .Mutina; Ecclesiatur
si

ornare veiil;

vcro

ille

pacis consiliis

(iallis

Germani Roma diculsi ob Aeapolim a obsessam. Assurgere dein Pontificiae


^

senserit,

his

legibus

cum

Gallo

et

res paulatim coepere


qiii

Gallici exercitus opera,

duce Lautrcchio per .Emilinm ac Picenum in ([uibus nli([uot urbes, qua; a Clemente defeccrant, ut Imola Ariminumque, Joanne Saxatello et Sigismundo Malatesta deturbatis, ad
Ecclesiffi

impcrium

cerlis pactionibusredierunt,

irrupit inNca[iolitanum
lis

regnum, inquo
avide

stica;

ditioni

restituendarum consuleretiir

ut

Hispaiii

inipcrii

pcrla-sis

a popuexceplus

regno Neapolitano,

cum

bello [larluiii fuerif, ad


piffificiatur,

Pontificiam voluntatem rcx

cujus

etiam partem, qua; ditioni Ecclesiasticte conjuncta est, ex formula a Leone X prtescripta Romana; Ecclesiaj imperio adjici voluit ut denique Etruria; et Insubria; rebus consultum foret de quibus Raptista Sanga, qui Clemcnti ab Epistolis erat, nonn Februnrii die ad Gambaram protonotarium Apostolicum, in aula x\.n:

Germanos ex Urbe Roma divulsil. Minilabniiliir illi ferocitcr reliquins ejusdem Lrbis abolcre sed demum placati auro a Pontifice ad tuendum Neapolitaniim regnum decima seplima Fcbrunrii a'gie abscesseruut ac mox Amicus Arso;

lus militari succinctus

manu Romam

procurrit,

eam

in Pontilicis potestatem redcgit, in

omnesque

Germanos, qui

domibus
Sadol.

residui erant, cou-

'

Lib.

11. lit.

piinc. p. 82.

Ext. ibid. p. 81.

s Ibid. p.

81.

1.

xviu.

lil.

1.

i.

Epist. p. 37.
\.

'

Guicc.

Lib.

II.

princ. 90. Guicc.

xviii.

48
Irucidavil
:

CLEMENTIS VII ANNUS


qiios

5.

CHRISTI 1528.

perquircbat \ iiluics a Eyrcssa cx Urbe omiiibus suis prsda! facUp. ornamenlis spoliata (luiiniuc millia Gcrmauorum tantum, nam caHcros |icsiis consum|iscrat, ut jclcrtur in litteris ad l'auium Crcsccnlium

dum

Urbis spoliis aucta erant, igni ferroque evastata

fuerunt
C.

'.

Tardivs obstant Galli suhmissis e Germania copiis. Inlerea dum in exilium vergebant

Neaiiolitanaj res, instrucla in

Germania copia-

internuntium Pontificiuin in Gallico cxcrcilu scriptis; ac reliquum cxercilum Ca-sareum lam ex Italis el Hisiianis, (|ui iiarlim Roma;, partim in regno Ncapolitano egcrant, ad Hispanorum sex millia, Italorum quatuor millia redactum
fuisse.

circiter militum Haliam Tridento descenderc, (]mc cum [icr (litionem Poniificiam iii Neapolitanum regnum iienctrare cogitarent, Clemens qui

rum

sup]ilcmenta, ad
in

decem

millia,

hostcin Cresaris se profileri detrectarat, Barthopit-, ne

In

Gallico
,

autem

cxercilu

feruntur

ecjuitum miilia \i^inli peditum fuisse; nam complures Itali ad cum confluxcoclogfinta

lomaeo Fcrratino iirolegalo ac PlacentinisprcT^ce QuandoCajsareis iter impedirent quidem, inquit, nosneulrales ac [later omniuin
:

runl. Ponlifex
tionis

illi

concesscrat
utcrctur
:

ut viribus

di-

Ecelesiasticfc

querenti

vero

suppeditata Germanis stipcndia, utRoma discedercnt, cum iis in Urbe cunctantibus res CajsarefE in Xcapolitano rcg-no

verumsumcrcnt adPlacciitamen omncs arma strenue tiam dcfendendam, ac pro])ulsandam vim, si

]iacem inter eos quffirere decrevimus

pessum

irent, necessi-

tatcm excusavit Pontifex ad servandas Urbis reliquias tum ad Ursinum et Csesium cardina:

les obsidcs redimendos

adactum,

quincliam

Tipliernum * retiuuisse. o. Cieterum laetissima Gallis


tani inilia fuere,

lidem fallerenl mox enim auxiliarem exercitum in eorum opem provolaluiiim quffi litterEe VI Maii Urbevetere exarakc fucrunt. Tuin Andream Burgeum Caesareum dynasiam Apostoin C;csarcin studio fecit licis lillcris dc suo cerliorem % rogavitque ut o]icram daret, ne a
illi
;
:

belli Neapoli-

Cffisareis

in

Scdcm
liiiic

A])ostolicam

uUa

hostilia

populis certalim
ul

lacientibus,

adco
,

Aquila, Amalfihi

Barolo

qua vi, Trano


,

deditionem qua pactione,


Ca|iua, Nola,

facinora edcrcnlur.
7.

Pr;ecrat

novo
et

exercitui Henriciis

junior,

Acerra, Aversa pnrtis, et uuiverso fcrmc rejiiio occupato, Lautrecbius excunte Aprili Neapoiim obsidione cinxerit \ Cum vero Ca^sarei vircs

Luneburgensis dux, ciijus benevolcnliam Clemcnshis officiosis litteris % quibus exiuimebat (juanlo ])acis desiderio
Briinsvicensis
tenerelur,
quipjie

qui a foederatis principibus

expugnandam, cum sine magna hominum strage id fieri non ])0sse viderelur, sed fame ad deditionem per|iellcndam. Inlcrcludere paritermari nilebalurcommeatus Pliilippiajierta

omnes non vi

in ea

urbe necnon

Cajetffi inclusissent,

nullis precibus,

nullisve minis, nec recenlium

nus Auria, qui Gallica oclo trircmium classi quae, cum minus valida esset, eam praeerat Hugo Moncada prorex, leclissimo Hispanorum militum flore imposito navibus, adorlus, funesta
:

acccpta clade Maio ineunle fusus est ". Luit ille lum pcenas prodilionis jam anle in Pontificcm

admissa? saxis obtritus amijustusque flammis periit etiam Ca;sar Feramosca fallacis pacis interpres perieratque paulo ante sub mocnibus qui Ponlificiffi liberaNeapolitanis Miglianus iioni obluctatus fuerat; alii eliam proccres, Vasli marchio, Ascanius et Camillus Columii;c,
:

injuriarum mcmoria ad belli iu Cffisarem societatem traiii potuisset, eblandiri conatus est Henrico juniori, duci Brunsvicensi ct Luneburgcnsi, Cc-esareai m;ijesiatis per Italiain capitaneo gencrali. Non dubitamus quin plane iuse expectationi rcs]iondeamus, cum in retinenda amicitia charissimi in Cliristo filii nostri Caroli in imperatorem elecli, tum in pace omni studio procuranda nam quod ad amiciiiam majesiatis suae attinet satis jam spectatum csse confidimus animuin nostrum, siquidcm nec reccnti memoria injuriarum, (]uas ab ejus exercitu erainus perpessi, nec ullis prccibus, nec comminationibus, cuma Venctis etiam urbibus noslris quasi
: : ;

]iignoribus ablalis cogcrcinur, perducli


in

sumus

(hue Salerni princcps, tum Serenonius capli clfugcre victoris manus, (luarum tanlum naves altera mox ad ipsum defecit. Ila amisso maris
:

socictatcm

armorum
;

]iacis

vero studium

auliqiuim in nobis esse Dcum omnipotentem testem habemus ideoque staiuimus mediam et

imperio, adducta
CicsarccC,

'

in

summas

anguslias res
tot Sedi ab abbate Far-

communis
stro
officio

])arcntis

personam, quam

ctiain iio-

adeo ut divina vindicla urgcri viderenposl

del)itam susccpimus,

ai^tissimaiii

tur:necmulto

Columnenses qui
a

esse ad ])acem ]irocurandam,

Apostolicffi intuleranl injurias,

curse et cogitationes nostr;B in hoc

omnesque nunc consumun-

fensi Ursinffi stir|)is prolligati,


viclorice

quo

prcrcipiti

tur; siquidem, (|uod ]irudcntissime dicit iiobilitas tua, nulla alia re saiiari ])0ssunt Christian;e

impetu Columnensium
n.
lirinc.
lit.

oppida,

(|us

'

End.

Sabell.

I.

lit.

fi-

!"

"

Ub.

il.

piiuc. p.

Ktl.

Guicc.
'

1.

XVUl.
^

ft coiiliiiuator

vuluera. Tibi quidem, dilecte fili, gratulamur cisdcm itineribus vadenii ad imrci|iublicai

Ibid.

Guicc.

I.

xvill
Lib. II.
piiuc. p. 117
p. 75. Lib. biev. an. 1328.
3

ct

xix. continualoi- Sabell. Pet. Just. 1. xii. Delc. I. xix et x.\. 118. Roseus I. il et alii. SGuicc. I. xix. Ro1. II. lit. piinc. p. ' Guicc. 1. xix. seus 1. II. Aug. Jiist. 1. VI.

'

lit.

p. 7^i.

Ib.

' Ib.

CLEMENTrS
mortalitalom,
relif,^ionis
qiiiljiis

VII

ANNUS

5.

CIIRISTI 1528.

49

inajoics

sn;c

himcu

praUiiloniiit

enim omnos

in tc ossc virtiilos

ac andiinus iiominonohilistiii

pictatis

simo ac Clirisliano digiias, suinmam nslinionem, contincnliam vcro ac justitiam tantain, ut rodundet in omnem exercitiim, quom scverissima disciiiliiiacontiiicri 00 iaudaliilius cst, (|uo profusiorom coj;iiovimus aliorum cxcixituiim licentiam. Quas virtutcs cum summa erga Deuin ac Sodcm Apostolicam pictato cumulavoiis,
dignissimuni
tuis.
to

duccm Fcrraria;, qui Miitinam ac Regiuin Romauic Ecclcsiiu eripiiorat, a (iallo noii modo in amicitiam accoptiim vcriim rogia alfiiiitatc aiictum fiiisse di! abrogando autem Ciesari imporio, licet nullus vctoriim Germanorum C;csarum, quos Romanus Poiilitorea fcrrc,
,

'

fox

(lo

imporiali gradii

(iojccit,

Cliristi

Vicarium

ia custodia

tot monsibiis accrbissima dcti-

miisset, coegissetque ad
tis,

redemptionem

liberta-

jinostas clarissimis majorilius

Oralorem antem, quem propediem ad nos te missiirum sigiiificas, liiicntissimo audiomus, cupimiisqiic csso aliquom apud nos, (|iii propiiis
tuffi

ncc iiiKiuam tot Iiicroscs, quam Caroli V ncgligenlia puUuIassent, ob tcmporum tamcn calamitatem id aggredi non tutum erat refcrt:

quo Giiicciardiiius Clcmoiitom rcspoiidisse (Jormaniam ab Ecclosia dclecluram, si Pontifcx


,

intuens acliones nostras rcddat nohiiitati


i)rol)atuin

dcligoiuli

Cifsaris

jurc

utcrctiir;

vcrituram

animi nostri orga Ctosarom, ac paccm univorsalom, et privatim crga noliililatem tuam testimonium, ctc. Datum Yitorliii XI Junii MDXxviii, Pontificatiis nostri anno v . 8. Rcfort Guicciardinus Franciscum (iallorum rogcm cum de hujus auxiliaris exercitus apparatu nuntium acccpissct, alium cxorcitum,
'

ouim no imporium
fico

(ialloruin rcgi ab ipso Pontiproiitor

tradorotur, ac

luTrcsis Lutlioraiia!
paci,

grassationes
|iarcntis

satiiis 1'orc,

ut studere

ncc

officium dcponerct. Donavit itaque Dco acceptas a Cicsare injiirias Clcmens,

communis

qui

iter ei prsecludcret,

conllarc docrovisse, cui

quantuinvis urgcretur - a fcederatis, ut Sedis Apostolica; offcnsas Pontificia constantia vindicarct. Tumquc succcssit ei consilium nain
;

comitcm S. Paiili prefecerit, scrius tamcn ab eo immissum, cum jam in Insuliria Gcrmanicac copiae Ilispanis se conjunxissent, quanqiiam cse
paulo post stipcndiorum inopia maxima cx parte dissipata; fuerunt. Ca>leruin novis iis siipplementis auctus Antonius Lajva Insuliria! pra^fectus Cxsareus impctu et militari dolo Ticiniiin
Gallis eripuit
tis

Caisar amitlendai

Ncapolis
sibi

metu

coinmotus
coepit,

conciliaro

i[)sum
',

blandis

officiis

spoponditqiiG

inisso

voluntatis

interprete,

Civitatem-Volerom, Ostiam cardinalosquc obsides redditurum, resque Italicas ad Pontificis


arbitriiiin compositurum, ea tantuin lege, ut in ncutrain partem inclinarct.
10.

nocnon Liguria pristina? libertacupidinc Francorum regis jiigum cxcutore ineditata est noc mullo post ])roi)uIsatus Ncapoli est, fususque Gallicus exercitus, qua) ut
:

Lautrechius epidemico morbo extinriui-

tur

evcrsa;

Gallorum
;

res.

Inler

liac mutata

est reruin facics

gesta sint describunt fusius auctores, ac plura digna memoria in lilleris principum recenscntur.
9.

nain Lautrechius, qui ut Pontificem iii arinorum societatein sibi adjungeret polliccbatur Mcdices ad Florentinte roi principiituin se revocatiirum, Senonsis civitatis ad'

Dptrectat Clemens se impUcare bello.


iu priniis litlcra!

ministrationemad Pontificis voluntatem teinperaturum, tum arma pro recuperandis omnibus


Ecclesiic juribus cx Pontificio arbifrio oxpedituruin,

Referunt

ad SalviaUim cardiiia-

lem iii Gallia logatuin datffi, Francorum rcgcm ob prosperos in rcgno Neapolitano successus elatum, quasi jam j)arto rcgno ogisso cum Poulifice, misso ad ipsum oralore, ut tcrlio genilus filius dux Engolismensis regno Neapolitano prroficeretur, illoque neptcm Mcdica^am in matrimoiiium duccrct tuin juncta afliiiitato armorum fcedus inter Clcmentem et Galliini ad oirendcndum defcndcn(Iiiin(|ue iicrcutorelur, ut
:

mcnso Aiigusto

sa^vitia pestis,
est''.

tus vcxabatiir, interemptus

qua exerciRuere etiam

jam

anlo in pejus ros Gallorum ccEporant, nam post |);irtam a Pliilippino Auria navalom victollispanic vires maritiinic concidcrant,
iiiilla

riaiii, (|ua

cum

victoribiis

a Gallo rcgo

prremia per-

solverentur,
roiitur

imo

capti prcelio optimatos Cicsarei

a qiiibus inagiia auri \is exigi


:

tuiii

poterat^ repetenonnulla a Genucnsibiis pcr latroSaonciisis


]ira3foctus
,

Caesar ob Scdoin Apostolicam iiiiquc opiirossam imperiali dignitatc cxueretur at Clemenlom,


:

ciiiium

abstulisset

nec
orat,

im|)elraro potuisset a rcge, ut


reii)ublicie,

Saona Genuensi
jiatrociiiio

quamvis inanibus ctiam tum vorbis a Ca;sare, qui Ostiam et Civitatoin-Veterem, nccnon tres
cardinalcs in custodia Ncapolitana tonebat, delusus fuisset, graviora motuontom pericula
deb"ectasse se bello implicarc, ni prius Ctcsa-

qua;

sub Gallico

restiluerolur, indigiiatiis Aiiria pro ogrogiis inilitaribus officiis rependi injurias, nec solvi sti-

pcndia, ad Ca;sarein patriic sua> libcrlalcm pactus descivit, cum ab eo iiraiinia mcliora s])eraiot
:

reusexorcitus omiiino proUigatus in rcgiio Noapolitano fuissol, ac Ravcnna et Ccrvia a Vcnclis

ciijus

defectio

Ncapolitanum regnum
= Giiicc.
s
1.

Romana;
>

Ecclcsia; restituercnlur

molestc prte-

Lib.

II.

lit.

priiic. p.

ll'J.

princ. p.
* Ih.
lil.

m.
107.
ii.
I.

p.

xix.

' Lib.
I.

ii.

lil.

Giiicc.

.xix. Belc.

Guicc.

1.

xviii cl XIX.

iilii.

xx

et

"

E.\L de eo

lit.priiic. p.

llO.Guicc. L xix.

.\iijf.

2-Lib.

ii.

lil.

piinc. p.

is.

Jusl.

L VI.

Ann.

ToMus XXXII.

IUyn.

XIII.

50
Gallo regi al)sUilit
extiilisset,
;

CLEMENTIS

VII

ANNUS

5.

CHRISTI 1528.
fili,

nam cum

Cajsarea vexilla
siiljvectiis,

Christo

adhortamur

in

Domino

et

rogamus,
et

ac tliiodecim trircmibiis

ut daretead leiiitatem jilacaliilifatemijue aniini


velis jiro

qu;c aiitea Gallo regi paruerant, ad Cajelam applicuisset, Ca3sarea; res

universai Christianilalis

commodo

mox

ita erecto!

sunl, ut

pluribus circa Ncapolim rcceptis oppidis et urbibus, interclusi Gallicoexercitui epidemialaboranti

Dei honore, a quo manifestissime et hanc et alias victorias es adeptus crcdibilc enim est, aut
:

commeatus

fuerint

quorum

inopia Galli,
s;c-

qui Neapolim addeditionem famis pestisquc


vitia

Dominum ipsum piam tua3 serenitatis menteni, etad aliquod magnum universffi Christianilatis bonum conversam intuenpersjiicimus potius,

cogcre pulaverant,
',

olisidionem

solvcre

ab bostibus in itinere circumventi ad internecionem ca;si sunt qua de re extant Raynerii Urbani ad Jacobum Salviatum littera; - Viterbii vi Scptembris
coacti
:

cum Aversamcontenderent,

tem, has prospcritales, tot victorias ei largiri, quibus illa, sicuti facere debet, ad communem salutem uli possit. Ac certe, fili, si eidem Deo gratus esse velis, ut certe vis, aliqua sunt a te

data;.
ii.

lum.
qui
cbii

llac rerum convcrsione audita, Clemens


anle prffisenserat, qui post Lautre-

Dc concordia

agit

Clemens apud Caro-

condonanda, per quem regna, cursu consequi meruisti; in quibus adijiiscendis, si tua te juvit bonitas, etreligio animi singularis, ad illius bejiropter

Deum

imjieria, victorias perjietuo fere

eam jam

obitum comitem S. Pauli in Insubria Gallorum exercitus duccm, ut in rcgiuim Neapolitanum provolaret, moncri jusserat, ad obeun'

nignitatem promerendam adjuvet, nunc in ea retinendatua mansuetudo et humanitas digna

non solum Cgesarc, sed oplimoct religiosissimo Cffisare. Nos quidem, qui vetere nostro studio
erga
serenitatem

dum

interprelis concordiae

munus

se accinxit
:

',

tuam

paterno et singulari
lianc pacis tracta-

Iiisce litteris
Cajsari.

ad Carolum V missis^
in

amore sumus
statu varie-

incensi,

si illa

tioncin ex sua

benignitale nobis permiserit,

Non dubitamus quin

omni

quamque
luum

tateque rerum nostrarum semper tua? serenitati volunlas nostra eonsliterit, eadem videlicet,

cuniqne auctore
in jirimis

a^que gratam ac ipsam jiacem, quoconficialur, habituri simus,

quam person
nebat,

el officii nostriralio

nobis impoet Cliri-

dum omnibus modis


tamen tua
nobis ojius
est, ut

bonorem, dignilatem, commoprocurare annitemur sed


;

pacem

inter serenitatem

tuam

;equabililate et indulgentia inter hfec

stianissimum

qiio fidentius parta

regem ca>leros(jue procuraiuli, nunc tibi Dei munere tali


pcr-

per

le

miser;e et allccta? Chri-

stianitati consuli possit: qure

sane nunctotconorat,

victoria, agnilis tibi piis consiliis nostris,

cussa calamitatibus
haiic

Deum nobiscum

ut

siiectaque vicissim nobis ex tuis quampluribiis


lilteris

tua optima menle, idem officium

cum

Neque enim quod duriore nuper tuariim rerum fortuna cum tuis adversariis egimus, quoad potuimus id nunc prosperioribus rebus tuis tecum agere desistemus, cuni te Iioc tantum Dei niunus pie recogniturum speremus, animumque ad lenitatem et mansuctudincm convcrsurum, sicut Cacsarea celsitudine dignum est.Ac nos quidem, fili, illud
tua serenilate repetemus.
,

tantam tuaiii in bellis Christianis felicitatatem, rebus hic compositis, ad retundendos subigendosque tibi Turcas transferat qui nunc
;

quidem

iiostris

cladibus

taciti

exulant, nostris

regiiis inhiant, jjra^dam sibi liaud

dubie spon-

dentes, qiiidquid Christianorum inter se viribus

consumjitis illorum opibus integris offerelur,

qucmadniodum

haec dilectus

filius

B.

Castil

nuntius noster prosequetur, cui tua serenitas fidem liabere velit. Datum Viterbii ii Septembris
MDXXviii, 1'ontificatus nostri
i2.

primum optavisscmus, ut sine cffide ac sanguine res ad concordiam rcdigi potuisset quod quando concessuin non est, gratulamur tibi istam victoriam si cx illa, sicut sperare nos licet, gradus ad pacem factus est in quod opus
:

anno v

Yeneti et Florentini (jravissimc

Dco acceptum et gratum, rem et officium interponi


tatius suscipiet

si

nostrum,

fili,

labo-

periniscris, niliil op-

persona nostra, (]uam auctore


liactenus reser-

Domino mediam ctcommuiicm

vavimus, ut ()uoniam armis nocere cuiijuam

nostrum non erat, pacificatoris sludio ju-odcsse omnibus studeremus. Sumus igitur in boc unum
intcnti at(jue
parali,
si

ruunt in pejus. Secuta cst Neapolitanam cladcm Liguria; defcctio nam Andreas Auria Genuam invectus Gallicam classem portu disjiulit, urbein in pristinam liberlatem reslitiiit, ac deinde Saonam Gallo ademit, ncc jirinciiialum Liguriie magna aninii inlegritale sibi delatum accipere voluit. Jam suscepti antea de bello in Cffisarem non gercndo, neque ultum eiindi injiirias consilii (quod etiam ab
Pontificis offendunt, et
;

animum

Ilcnrico

Anglorum rege

et

Thoma
')

cardinale
colle-

jter

tuam screnitalem
accipienda.

Kboracensi

commendatum
:

cst

fructum

liceat; rcliquos ciiim sjieramus ex ipsa fortuna

promjitioresfuturosad

jiacis consilia

Uuocirca

te

etiam atque etiam, cliarissime in

assiduis(jue precibus a foederatis, git Clemens qiii (>jus causam contra Csesarem armis tuendam susccpcraiit, jiulsatus, ea exccptione repul-

sam

dedcrat,

non

ipsis se

adhEcsurum aperte,

ni

Guicc.
' Ib.
\\.

I.

MX.

Belcli.
*

I.

.\.\.

124.

lixt.
='

I.

ii.

lil.

|iniic.

p.

12U.
'

Guicc.

I.xix.

Lib. brev. an. i:i2S. p. lilj.

Lib.

II.

lil.

piinc. p.

127.

CLEMENTIS

VII

ANNUS

5.

CHRISTI 1528.
(|ui

51

Veneti, qui parfem victoria) iionnullis urbibus maritimis regni Sicilia; suo adjectis iiniicrio erant rolaturi, Uavcnnani Ccrviani(]ue Uoniaiuc EcclesicC rcstiluissent sed licet Gallus ct An:

adco ut Clcmens,
tio [)ra;tericrat,

domesticas injurias silen-

illatam sacerdotali ordini

vimct

injiiriam ferrc

non

[)otuerit, dalis hisce


litt(!ris
'

ad Flo-

rcutinos magistraliis
Dilcctis filiis

glus obnixe id a Vcneto scnatu petierint, nun-

|)rioribus libertatis, et vexil-

quam
urbes

tauien obtinere

potuerunt, quantumvis

lifero jiistitifc po[)iiIi Florcntini.


Licet alia severior judicis persona nobis imposita sit, illain tanluin [)ii monitoris vobiscum susci[)iemus quid autem vos, filii, aliiid moneamiis, (juam qiiod omnibus [)erspicuum ct
:

Gallus a Venelis cblandiri


ipsi
:

conarctur,

ut e;c

hee littcrai

oppignerarcntur qua dc re cxlant ad ejusdcm regis oralorcm missie


' :

Vencrabili

fratri

.loanni

Lanf,Macb

epis-

copo Abrincensi, Cbristianissimi regis apud Venetos oratori.


Vcncrabilis frater, salutem. Non defuisse nobis fralernitatis tua; studium ct amorem in procuranda apud Venetos tcrrarum nostrarum restitutione tam persuasuni etcertum babemus,

liquidum
vadentes,
tcritiisque

cst,

vos

ita in

reni Ecclesiasticam in-

omnibus

Ecclesiasticis censuris sen-

iimodatos esse,

cum

ne a sponte
liccat,

([iii-

dem
iiiviti

solventibus clericis cxigi


:

ncduin

cogi possint his enim quasi prmsidiis sancta Ecclesiachristos Domini, bona([uc Eccle-

quam tu optas, et lua) etiam littcro! declarant etenim praiterquam quod in co tui Christianissimi rcf^is vohmtatem es cxccutus, ea actio
:

hffic

siarum munivit, ne quando violarentur, ac pcr divinus quasi cultus imminueretur quod
:

quidem
ctu
ita

[)ro

Dei omni[)otcntis Iionore ac respeet

maximc

fuit

propria probitalis ct profcssionis ac

ab omnibus principibus, populis

gen-

nos tuae. Itaque hoc tuum ollicium suscipimus in animo nostro pergratum, illorum vero duritiam cordis, qu;e non auctoritate tanti regis, non tuo assiduo labore et cura molliri potuit, Deo corrigendam relinquimus, quem ad jjostremum speramus EccIcsIlc smn minime defuturum. Nos quidem in hoc nemo unquam accusaverit, nisi quod nimis cunctanter patienterque Ecclesiai causam egimus, dum omniafrustra tentamus, et experiri malumus, ac ne ilkid quidem recusamus, quin urbium illarum manifcste nostrarum possessio in tuum
benivolentiffi in

tibus late rece[)tum est, ac

non solum

divinis

humanis omnibiislegibus, omniumque conpersonarum, et rcs Ecclesiastica; semper sacrosanctai, et ab omnibus oneribus immunes
sed
seiisu

existimatrc sint. At

quanquam

ea incidunt tcm-

commune restinguendum incendium communi auxilio etiam Ecclesiarum, qua; cum


pora^ utad

regem seponeretur, cujusmaximemedio voluissemus nostra recu[)erare scd cum illi suomore in hoc egcrint, nos tamen interea tuum oflicium studiumque perinde babemus gratum, ac si ut optabamus evenisset, etc. Dat. Vitcrbii Octobris MDXxviii, anno v . 13. Retinuisse Ravennam, quam Pontifice oppresso invaserant, Venetis nocuit qui enim Clcmentem in foederatorum partes trahere po:

opus sit, id nos quifatemur cainquc ob causam Ecclcsias vestri dominii tam saepe gravavimus sed jam modus adhibendus, nec tanta de Dei rebus fiducia vel sumenda a nobis, vcloptanda a vobis est propria autem auctoritas, seu vis potius in
cffiteris

pariter defenduntur,
;

dem,

filii,

Ecclesias

sine

Ecclesia;

legilima auctoritate

nullo pacto est exercenda. Nos


tria;

quidem

inter pa-

charitatem Apostolicam([ue personam medii constituti, egimus hactcnus quoad potuimus haud ininore in patriam quam in Ecclesiam pietate, ut [)ublicis malis una vobiscum occurreremus, ctc. Dat. Orveti xxvi Februarii muxxviii,
Pontificatus nostri
ii.

anno v

tiiissent,

cujus auctoritas pro eripicndo Caisari

Ad
post,

meliui^em fnirjcm adducitur Cxsur,

Neapolitano regno plurimum pollebat, ex quo ipsi Brundusii, Monopolis, Trani, el aliarum urbium sibi im[)erium crant asserturi, non eas

et ipsius rofjatu

liomam

redit Clemens.

Non

multo
bantur,

Florentinos libertatem, qua abute:

modo

urbes amisere, verum Casaris patrocinium RomancB Ecclesia; suscipientis imperio,

mens,

cum

nam Cleamisissc dicetur suo loco Gallicas res eversas animadverteret,

atque a Ca;sare, qui in extremum discrimcn

Ravcniiam

et

Cerviam restituere coacti sunt, ut

dicelur inferius. Prajter Venetos ac ducem Ferrariensem, qui oppressaaCa;sare Ecclesia i[)sa, ditionis Ecclesiastico! urbes aliquas invaserant, etiam Florentini gravissime Clementis auimum

Neapolitanum rcgnum adduclum viderat, nccessariamque sibi Pontificis amicitiam aiiimadverterat, de redintegrando foedere sollicitaretur %

offenderant

non enim modo stirpem Mediceam gubernaculis reipublicaj mofa seditione depulerant, ac neptcm Clcmentis Gallorum regis rogatu dimittere recusarant -, verum acerbissimam tyrannidcm iuEcclcsiasticos, ba-reticorum sacras 0[)es expilantiiim more exercucrunt
: '

adeo ut cul[)am ab exercitu suoadmissam emendaturum se |)olIiccretur, ut ostendunt liltcra; ad cardinalem Salviatum scriptBe S Civitatcm-Veterein atque Ostiain sc reslituturum s[)oiKlcret,
ut AurasicC
[)rinci[)i

mandasset

ut Ponlificiam

rem

proveherct, ac desolata; Urbi, quae

summis
[iressa

angustiis

rerum necessariarum hoc anno

Lib. brev. an. i;i28. p. 337.


p.

Lib. hrev. an. Ij28.

|).

332^

'

Lib. u.

lit.

priiic.

p.

i:!I.

Ib.

120.

Lib.

ii.

lit.

princ. p.

128.

'

Clein.

lili.

brev. au. lo28. p. 2;i7.

52
fuit,

CLEMEXTIS
provideret
:

VII

ANXUS

5.

CHRISTI 1528.

de quo missse ad Aurasiaciini ipsum, qui verborum officiis plura amoris et observanliiB signa dabat, extant Poutiliciaj liturgeret eliam precibus Ciementem, ut terae
'
;

nosfra tnenda

de tua salute ageretur

non minus laboraturos, quam si ei ita nostrum ad Urbem


:

reditum llagitantibus, utiua virtuti ac filiali nos observantiffi injuriam facturi videremur,
ulla

in
si

Urbi sedem

non cnim levi pudore afflciebalur circumferri fama pulsum ab ipso ex Urbe Pontificem fuisse ex quo etiam bwretici ingentes suslollebant cacliinnos, ac tanquam eversa Romana Ecclesia triumphabant quo corestitueret
:

minima mora

interposita de

te

tuisve sus-

Clemente litteras = ad episcopos missas videbimus, quibus docuit restitutam fuisse in pristinum statum Sedis Apostognito, Encyclicas a

picionem aliquam ostendimus. Itaque nostram de serenitatis tuse virtute expectationem fidemque, quam de te tuisque cepimus, pluris fecicimus, quam admonitiones multorum, qui nos ab eo consilio retraherent, peterent(]ue ut saltem expectaremus quid afferret orator tuus pra;

sertim
rent, ut
tate

cum Columnenses

ac plerique

tuarum

majestatem, omnesque reges Pontiflciis imperiisjam obsequentes esse sponderet pra;terea Ca?sar ^ Medices ad Florentinum principatum se reducturum, ac Mutinam, Regium, Ravennam, Cerviam, Romana; Ecclesii.e a Venedemum tis et Ferrariensi duce restitutum iri amicitiam deletis oblivione Clemens Ca-saream
lictc
:
;

partium oniniacircum loca ferro ignique vastanon videremur ullo modo hic ex digninostra posse consistere. Nos tamen Dei omnipotentis misericordia tuaque virtute ac pietate erga nos freti Romam venimus, cujus quidemreditusnostri nuntium audimusNeapoli ab e.xercitu tuo omnibus la^titia; significationibus celebratum sed et majestati tuaj ex omnibus cjus victoriai fructibus nihil jucundius futurum esse speramus, quam ul universus orbis intelligat, ex diuturna adversa tempestate fluctuantem adhuc Petri naviculam secundis tuse forlunaj flatibus in portum reductam, cum eximia tua ac tuorum laude atque admirabili omnium hominum Isetitia nobis tamen tametsi Iwti esse debemus, quod exnaufragio licetnudi in terram evasimus, tamen publicas ruinas totius Ilalise ac prBesertim hujus Urbis ac status nostri calamitates intuentibus auxisset Urbis conspectus molestiam et dolorem, nisi in Deo
:

pra-teritis

injuriis

ami^Iecti,

omnique coulen-

tione pacis consilia urgere decrevit. ' itaque Vilerbio quinta Octotri. Egressus
bris die CcBsarcorum rogatu

% maximo
restituta

reliquia-

rum Romanarum

qua;

Urbi Sede

Apostolica, ex acceptis calaniitatibus emergere sperabant, gaudio, die sexta ingressus est Ro-

mam

jam non

cujus conspectus lacrymas elicuil, cum Urbs, sed Urbis triste et miserabile cadaver videretur. Ad Urbis itaque et totius Italiae, imo orbis Christiani resarciendas ruinas
:

Clemens Caisarem ad pacem reipublicae Christiauffi reponendam hortatus est % rogavitque ut Columnenses et alios Cajsarearum partium,
qui injurias sibi ab Ursinis illatas ulluri flnitima Urbis loca infestabant, compesceret.
Csesari.

flduciam haberemus, futurum ut tot Italiaj ac Christianitatis vulnera datis a bonitate serenitatis tua; remediis sanare possimus, et haec Urbs
nostra ac curiae pra^sentia, te in eo
:

])ro

viribus

Expectamus quotidic a majestate tua dile-

ctum

filium nostrum Franciscum cardinalem S. Crucis cum oratore, quem ad nos a te destinatum jampridem intelleximus ; nec dubitamus

quin ea omnia
in
iis,

sint allaturi, quae

cupimus, non

nos privatim atque hanc modo Sedem, sed etiam ad Italiai quietem, sanctam tuamque cum reliquis principibus pacificatioquaj ad

nos adjuvante, paulatim reviviscat oUendimus enim, flli charissime, lacerum ac miserabile Urbis cadaver, neque ulla res est, quae inflxum animo nostro ex hac calamitate doiorem possit evellere, aut afflictam Urbem hanc et Romanam Ecclesiam erigere, nisi diuturna> pacis ac tranquiliitalis spes,

quam

positani

habemus

deratione animi

serenitatis

tuaj.

in moQuamobrem

nem

pertinent
tuffi

siquidem etexpectationi nostra?

sunt et

virtuti

maxime

convenientia.

Uua

spe ducti, post donatam a Deo omnipotente exercitui tuo victoriam, statuimus Sedem Apostolicam peregrinantem, Romam, ut in pro-

prium domicilium, reducere,


bili viro

dilectis

filiis

no-

quod statim egimus post adejjtam a tuis victoriain idem etiam non desistemus hoc agere, ut te omni studio atque affectu animi nostri ad pacem adhortemur, ad quam nunquam te prol)ensiorem fuisse credimus, quam hoc tempore futurum confidimus siquidem nihilDeo omni:

principe Orangia;, tuo in regno Neapolis vicerege, tuique exercitus capitaneo generali,
Philiberto de Chalonac Joanni Antonio Musctula oratore apud nos tuo, homine nobis probatis-

l)otenli,

qui

te

tot victoriis illustravit

facere

potes acceptius, nihil nomini luo gloriosius nihil ad stabilitatem quaesitae amplitudinis tuac majus hic, fili charissime, ostendas oportet
:

simo, cajterisque tuis dentibus, ac fidem tuo ahine universi exercitus nomine dantibus, se pro dignitate ac salnte
1

ducibus non

modo

sua-

Cliristianaj reiiiublica? laboranti


tui ac
;

lumen animi

_
B

Lib.

II. lit.

piiiic. p. 129.

moderationis tus (|uod quidem te facturum, ac tuas reliquas laudes hac cumulaturum non dubitamus, etc. Dat. Romai die xxiv Octob.
MDXXViii, Pontificalus nostri
10.

Clcm.

lib.

brcv. an. 1328. p. 229.

3 Lib. II.

lil.

princ. p.

129.

* Ib. p.

131.

' Ib. p.

151.

Lib. brev. an. 1328. p. 263.

anno v. Cxsareiim nomen tuendi specie Colum-

CLEMEXTIS
nenses pliira pcrpetrant scclera.

VII

ANNUS

5.

CIIRISTI 1528.

53

De Columncn'.

norilarumsuprcmum mini5trum,sedulum apud


Cccsarem consiliorum
nalitia dignitalc
[)acis intcr[)reteni,

sium

aliorumque CiTsarcorum grassationil)us


lilteroe

cardi'

extant |ilures iuguiires

Licet vero

illi

injurias ab Ursinis acceptasulcisci obtenderent,

tamen cum latrocinandi

dal)atur ocasio, 1'onti-

Ornatus primum est titulo saiicti Calixti, deinde titulo quem eliam C;psar ob S. Crucis a Pontiflce
signiflcavit.
:

donatum

ficios clientes oppriinel)ant, atiiue ita

abbatiaiu

Farfensem incenderunf,omneni(|ucEcclesi;ctliesaurum ornatuuKiue expilarunt, Anagniamque


ac Tibur,

quod ante ab Ursino abbate Farfensi


fuerat, diripuerunt. Alii etiam Ciesarei,

\cxatum

egregiam 0|)eGranatensem designavit. Is ex aula Cicsarea vigesima prinia Septembris die profectus - mandata de Ostia et Civitate([iii in Vetere, necnon dc tribus cardiiialibus

navatam

[lublicie

concordiae

ram

arcliie[)isco[)um

qui in Ursinos incurrebant, a llomanis veluti amici excepti, pacta fide non servata, [)cr Ur-

bcm

ad domos ex|)ilandas discurrerunt sed generosi cives sumptis armis sparsos per aedes
:

Neapolitana custodia erant, restituendis Poutifici, spes quoquc maximas publicffi pacis, cujus Clemens erat futurus arbiter, attulit. 18. Bernenses convcntns se urbitros dorpna-

contrucidarunt ^, reliquos necis terrore pepulerant. Baplislaetiam Sabellus et alii, Cajsarei nominis specie, Sabinos vexarunt, pluraque alia ingentia scelera sub factionis Ca?sarea; unibra commitlebantur, adeo
latrones adorli, trecentos ex
iis

tum

fidei statimnt.

In

liis

bcllonim turbiniviin([ue

bus, ac
tantes

Roman
lia?rctici

Ecclesia; calamitatibus exul-

ad

dolos

ut fldem

reum
fex,

utOctavianus Spiritus Viterbiensis, qui se Cresagerebat, collectis sicariorum turmis, in Vilerbium, dum adbuc in ea urbe airebat Pontibostilem impressionem facere fuerit mcdi'\

Germania abolerent, se converineunte quidcm anno apud Helvetios tere Bernenses % licet in conventu Badensi omnium ordinum consensu jam ante fuissent Lutherana
orlbodoxam
:

in

et

Zuingliana lia;reses {iroscriptrp, ac decretum,

tatus

quam Antonius

.Muscettola orator Ca;sa:

ut vetus religio a Cliristo inslituta et per .\[)0stolos eorumque successores tradita coleretur,

jam improbos quosbomines ad quodvis scelus agendum Ca?saris nomine abuti atque optimi et religiosissimi
reus gravissime redarguit
(jue
,

tamen pernicioso

ca[)to consilio

solemnes Cathoconcertationes

licorum hsereticorumque de
tiensis

flde

indixere, ac repudiatis Basileensis et Constan-

gloriam indignis horrendisque suis commaculare verum non defutura remedia ad tollenda bsc opprobria submissum enim iri Ca?sareo jussu Pontifici auxilia ad foedam toUendam delendamque ejusmodi sicariorum coUuviem quibus de rebus extantdatffi ad Ballbasarem Castilioneum, Pontiflcium in Ca3sarea aula intcrnuntium, littera?, iit Carolum V ad purgandam praidonibus provinciam
principis

facinoribus

aliorumque vetcrum Conciliorum sancse controversiarum judices atque arbitros dogmatumfldei constituerunt, suosque clientes ipsorum placitis stare, ac religionis quod temere conflarant ab iis flgmentum
tionibus
,

antiqua religione, voluerunt; quae insana baereticorum gesta deplorat bis verbis Joannes Coclajus * : Sub initium ejusdem anni
coli, deserta

restituendastiue

pristino
:

splendori

Ecclesia-

sticas res hortaretur

adjecta

etiain alia

manper-

data de rogando C.Tsare, ut sua auctoritate Ve-

famosa ac scandalosa babita est disputatio a[)ud Hehetios in o[)pido Berna, quam procuraverunt Zuinglius, OEcolampadiusque, et eorum complices Wolfgangus Capito, Martinus Bucerus,
qui Argentinae in secta Zuinglii pr;cvalebant,

netos ad

Ravennam Cerviamque reddendas

moveret.
17.

Ad pacem

inclinat rex GalUis.

Inter
partes

duo scelerati apostatffi Berchtoldus Heller, et Franciscus Kolb, qui [)0tentem ac bellicosum
et

ha;c Franciscus
tis bellicaj

Francorum rex ex alto felicitadejectus est fastigio nam reliquai


;

populum Bernensem
igitur

in fide perverterunt.

Cum

formula

ad

disputandum a
at([ue

Bernensi
Catbolicis

arces, qua* in Nen[)olitano regno ipsius

senatu

[uvTscripta

evulgata

tuebantur, non diu victoris impetus laturse vi-

debantur
rentius

quippe auxiliares copiae, quasLau'\

aperte [)ra'judicialis ac iniquaesset, Zuinglianis vero plausibilis nimiumque alludens, factum

ductabat, dissi[iabantur
liisubria
licet

et

comes
*^

S.

Pauli

iii

Ticinuin recepisset, Ge;

nuam tamen lenlare non erat ausus fallaces belli spes cum [larta Neapoli llorenfissimam ad
filios

uteCatholicisnemodoctorum theologorum com[)arucrit quidem, nisi Augustinianus dominus Conradus provincialis Tregarius, neque uUus episcoporum ad eam
est,

ibi

disputaverit, ne

liberandos in Ilis[)aiiiam
*

cx[)editionem

jactasset ,
coepit
:

damnare atque ad [lacem inclinare quo cognito, Clemens cardiiialem Salviatum in Gallia legalum priemonuit, u.t ab illo solerter exciperet quas tandem leges pacis expeteret, atque illi Franciscum Quinoniuin, Mi'

suos miserit oratorcs, sicut miserant ante bienarticuli nium ad disputationcm Badensem eiiim dccem, quos dispufandos proponebant, a[)erte erant iin[)ii et crronei contra Ecclesiam,
:

contra veritatcm Eucharistia', missseque et aliorum sacramentorum, contra inerita veneratio-

Lib.

II.

lit.

p.

142.

p.

12i.

priDC. p.

Ib. p.

153.
128.

U2.

elc.

5 Ib. p.

5 Ib. p.

133.

135 ct 112.
p. 129.

6 ib.

^lb.
i

Ib.

>

Lib.

11. lit.

princ. p. 141.

' Ib. p.

147.
*

Cocl. in act. et

s Ib. p.

scrlpt.

Luth. hoc ann. Sur. in Cooiin.

Cocl. hoc an.

54

CLEMENTIS

VII

AXNUS

5.

CHRISTI 1528.

nemque
rum,

sanctoruni, contra exequias defiinctobrevitcr contra receptos et approbatos

aut retortam velut per capillos in devium scn-

Ecclesiffi ritus

ccremoniasque

fere

omnes;

ct

sum trabunt. At ipsi Bernenses tcmere sibi judicandi auctoritatem sumpturi sint ad pronuntiandum
ticis

ipsa formula sic eratimperiosa et fastu quodam turgida, ut (|uatuor cpiscopos personaliter ita
citaret ad

utri

Scripturam rectius intelligant

Catholicine, anhffiretici; et proculdubio bare-

comparcndum,

ut nisi

comparerent

palmam
:

dafuri sint,
ct

quorum

instinctu et
fuerint

cum doctis viris sacrarum litterarum peritis, omnem jurisdictionem episcopalem in


simul
terris

disputandi formula

impii arficuli sed jussit,

promulgati

lex

autem divina nequaquam talem

Bernensibus perdituri essent.

statuit disquirendi

modum,

si

quid

19.

Evulgataaulem ea formula, multi|ilex

ambiguum

fuerit, ut illud

proponafur
illl

summo
morte

dissuasio ac debortatio Bernensibus pcrscripta ab aliis factaest; in primisa regimine imperiali

sacerdoti, qui pro

tempore

fuerit, ut ejus stetur

judicio; et qui acquiescere


ptura;

noluerit,

nomine
est

Ca?sareai majestatis e Spira interdictum

moriatur. (Deufer. xvn). Denique ne nuda? Scri-

Bernensibus serio, ne disputationem illam admilterent deinde a quatuor episcopis multis


:

nimium

confiderent,

rejecfa

doctorum

Ecclesiae expositione, proposuit eis tria themata

ralionibus prolixc probatum est, non expedire, ut fieretea disputatio; etadliuc multo copiosius dissuaserunt eamdem octo Helvetiorum canto-

nes Catholici, inter quos Lucernenses primas tenebant partes, quorum sane admonitio adeo pia erat et fidelis, ut eorum verba ex imis visceribus ac intimis cordis penetralibus absque omni fuco procedere viderentur admonebant
:

secundum sese, ut falsissima, ita et absurdissima, quorum primum erat, Christum non esse verum Deum. Secundum, Deum debere obedire diabolo; tcrtium Mariam Dei genitricem non
permansisse perpetuo virgineni. Primum erat quorumdam Anabaptistarum et antiquorum Hcbionitarum. Secundum .loannis Wiclefti. Tertium Hehidii. Ha^c tria in utramque partem
error
e locis variis Scripturae

eos disputationis Badensis, quam inter duodecim cantones ipsi Bernenses prrccipue et expeadmonebant eos tierant et comprobavcrant
:

tando,
raret,

probavit nunc argumennunc solvendo, ut iisce exemplis declaquam non sit difficile ex tanta Scriptura,

fcederum, promissionum, litterarum sigillatarum, recessuum lut vocant) publicorum, jura-

rum

mentorum, et multorum aliorum monumentorum, quae omnia per impiam disputationcm


istam violanda erant. Dicebant ejusmodi disputationem fore non solum contra disputationem Badensem intra biennium prius communi eoruni consensu et approbatione habitam, verum

excerpere diversa loca per qua; ef exteriorem corticem Iittere quodlibet Ihema et probari et reprobari queat.
silva

secundum fucum

Nisi igitur stefur auctoritati Ecclesiae Concilioet sancforum Pafrum expoper Spiritum sanctum locuti sunt, sitioni, qui per velut per certum veritatis magistrum

rumque generalium,

corticem

littera;

omnia ab

hajreficis in

dubium

etiam contra jusjurandum, quod


nensis et

et civitas Ber-

eorum

territoria prtestiterant, et contra


;

vocari ac perverti possent. 21. Bernenses vero, his


ptis,

omnibus contem-

sigillatos recessus item contra ipsorum foedera, unde exoritura et contra Ecclesiie ordinationes plurima ipsis mala, magna detrimenfa sint scandala, damna, seditiones, tumuitus et quid non? Sed et Joannes Coclaius, qui tum Moguntiae degebat, cuni sero vidisset eam disputandi
:
,

prosecuti sunt disputationem suam, dispu-

tantes a die septimo usque ad


:

vigesimum sextum

postea judicarunt decem arficulos Januarii recte probatos et in Scripturis fundatos esse.

Mox
in

igitur

novam

instituerunt reformationem,

formulam publico Bernensium


,

edicto pra?scri-

ptam, confestim collegit dissuadendi rationes quamplurimas quas per proprium nuntium per tanta terrarum intervalla Bernam transmisit, quo tempore jam cceptum erat disputari.
20.

Admonuit eos

legis divina;, auctoritatis

Ecclesiae et Sedis Apostolica;,

legum imperia-

lium, ne tot soeculis probatos ac receptos fidei nostrfe articulos per infaustam illam disputationem in dubium revocareut; maxime vero reprobavit modum judicandi super disputatis,

qua prajceperunt primo, ut ab omnibus subdeinde ditis suis approbentur decem articuli ut subditi ipsorum nulli e quatuor episcopis amplius obediant in rebus Ecclesiasticis, non in causis matrimonialibus, non in excommunicationibus etabsolutionibus, non in perceptione chrismafis, non in oblationibus, dccimisque, et Irugum primitiis, efc. Deinde absolverunt a juramentis episcopo praestitis decanos, came:

rarios,

pastores

concionatores

et

quoslibet

Ecclcsia; ministros. Postea cum ipsi in urbe sua jam demoliti essent altaria atque imagines

quod

rejecta

omni

Ecclesia3

doctorum exposi-

ubique

in templis suis

missasque penitus abo-

tione, sola biblica Scriptura debeat inter partes quandoquidem ipsa discernere ac judicare
,

levissent,

prtcceperunt subditis, ut per

omne

territorium

suum

secundum sese sit res inanimata, qu;c cloqui non possit, nec judicarc utra partium ipsam
rectius
intelligat

garunt omnes

itidem facerent. Deinde abromissas, et exequias anniversa,

aut exponat, neque clamare

viventium

fraternitates riasque memorias defuncforum habifus dedicafiones femplorum


, ,

possit OHE, aul v.E contra eos, qui ei

vim faciunf

monachorum

et

monialium, nsuin sacrarum

CI.EMENTIS VII

AXNUS

5.

CHRISTI 1528.
iv.

55
Psal. xliv et
igitiir

vestium, dics jejuiiioniiu, festa sanctorum, et quiil non ? Pcrmiscnuit aulcm saccrdotibus
uxorcs, novas
nuiilias

sancta; matris Ecclesire (Galat.


XLvii. Cantic.
iii.
I

Fetr.

iii.).

Quomodo

inonaciiis

sacriicjids

pra'suinitis eas confra

omne

jus, contra omiicin

maritos monialibus. In finc tamen, ut fidoi surc inccrliludincni conscicntiTquc palpitalioncm ac mcluin prodcrcnt, adjcccrunt scsc, ui)i mcliora docti fucrint, ea lil)cntcr
et

Scripturam
vere
?

ct

honestatem a votis suis absol-

amplexuros
vel

esse,

omiiem fum Scripturam fuin historiam, an invenire qucant, quod in uUa jicr orbem terraJubefe, quffiso, apostatas vestros
pcrscrutari

eain
22.

reformationcm vcllc

augcre vel

miiiucrc.

rum sum

provincia intra md annos uspiam conccsfucrit

monachis

et

monialibus matrimonia

Quoniam vcro tam in Badcnsi (|uam in Berncnsi disputationc coram laicis Tculiionice et loqucndum ct scril)cnduni fuit, Tcullionicc quoquc rcproliavcrunt dominus .loannes Eckius
disputationem
ct
;

inmuiulum redire ? cst cnim manifcste confra Dcum sic irrita facere
inire,

aut e monasfcriis

vota (Nuin. xxx. Deut.xxiii. Psal. lxv. Eccl.

iv.),

contra Clirislum
xiv.),
ii

(Maftli.

viii

ct xix. I.uc. ix

ct

Joannes Cochcus reformatioEclvius prolixiusacsubtilius;


jiro

contraPaulum
:

(ITiinot.v.), ubi

damnantur

nem Hcrnensium
rum. Eclvius

qui priinam
(luid

hdem

(votuin scilicct) irritam


Concilia, sanctiquc

Coclanis brcvius ac simplicius


ultra

captu laico-

faciunt

aufem sacra

deccm articulos disputationis commemoravit adhuc viginti quinque articulos


erroncos, quos in dispulationc illa admiscrunt, decem itcin articulos conlradictorios sibi ipsis,
et

Pontihccs, ct Catholici

docfores confra scclus

istud scripserint atque sfatuerint, recitare hic

nimis longum

foret, af([uc
talia

etiam apud vos

irri-

quindecim locos ScripturaD, quos


iiitcr

falsificave-

runt

disputanduni.

Coclaius priusquam
et

cuncta contemnifis. Refum ct inutile, qui autem vobis legem impcrialem ex citabo Codicc, ut ex ea intelligatis quid liic meremini, cfc
24.
.

articulatim rcformationcm rcprobaret, objecit

negligentiam circa Bernensibus contemptum viros doclos, quos ad disputationcm suam vocare debuisscnt, prajscrtim dominum Eclvium
:

cum

Zidnglius cian Lutliero, et Anabaptistx utroque jiugjiant. Post lios Bernenses

nefarios coetus Zuinglianam haircsim late grasAntichrisfi

deinde exprobravit incivilitatcm, qua inale tractatus fuit in cadisputatione dominus Conradus
Tregarius, proviiicialis .\ugustinianus, Helvelius natus postea respondit articulatim ad reforma:

tionis capifa, c

trigesimo paucula exempli gratia rctulissc opcra^ prelium fuerit.


23. Trigesimo, inquit, concedilis monasticis personis deserere monasferia, et inire connubia,

quorum

atqueut eas ad

lioc

[irovocefis, vultis eis

boua

quee intulerunt restituere :qu8e si nimis modica sint, vultis jilus addere modo exeanf, sive connubia ineant sive non. boni domini quam
!

inimicus cst

ct lionori vestro et

animarum

ve-

strarum
nis
:

saiuti

quomodo
omnis

aucfor liujusccmodi reformatiopotesfis (obsecro) usque adeo


Scri|ifura3, oninis legis etjuris,
?

satam apud Helvetios, et Christi vicarium loco habifum, aposfatas vero incestis nuptiis infames Apostolorum ioco habitos luget Surius hisce verbis Per hoc fere tempus aliquot superioris Germanire locis pra^sertim in Ilelvcfiis et .\rgentin;c inultum increvil dogma Sacramentarium, et secfa Zuingliana, et niissa, qua niliil est sanctius, ceu idololatria abrogata cst imagines e templis defurbala; et (lammis exusfa; Basilea) quidcm ipso dieCinerum, quo solent Christiani se ad meliorcm frugein reciperc, non famen simul uno anno sed per temporuiii intervalla ha!c sensim irrepsere diversis in locis, ita ut rcs omnino ad Maiiomeficam,
' :
: :

vel potius

oblivisci

viderctur

cum

antichristianam vastifatem spectare isti Sacramentarii infcrim Roalio,

oinnis disciplinffi et bonestafis

(luoniodo po-

manuni Pontiiicem non


loco haberent,

quam

anfichrisfi

testlicere vobis, qui juramento ftKderati estis,

juramciifa ct vota Dco pra;sfifa fam furiiiter ac scclcstc solvere, et concederc id quod investra
polestate

minime

consislit ?Honestasjuris etiam

apud gcntiles et Romanos anti(]uos cxigif, ut juramcnta ct pacfa etiam liosfi scrvcnfur vos autem ea ne Dco quidem scrvari vulfis quo; :

porro apostatas monachos publicc inccstis nuptiis infames, haud secus atque Chrisfi Apostolos susciperent ac venerarentur. Erat ea irafi nuininis horrenda vindicta, et severa animadvcrsio in liominum peccafa .
2.').

InvidilLutlicrus Zuinglio, conlictuinque a

sepseudoevangeliumobscurari indoluit: stylum


ita(|ue vcrtit

majorcs aut veliemcntio(|uam liic facitis, considcrafe vos ipsi. Quomodo ciiim potest aiicui mnjorauf dolor, aut iiijiiria iiiicrri, quam si sfioiisa aut uxor cjus aliducafur, aut rapiafur, aut si filiiis aut tilia ejus, amisso honore, ad ignominiam rcdigatur publicccoram toto muiido ? jam sponsie ct uxores Chrisli Dci etDomini nostri moniales sunt (Cant. iv.Joan.iii. Corint. II. Eplies. v. Apoc. xxi.). Sunt ^ct filicx;
possilis, (juicso,

modo

res vos cxliibcre bostcs Dci ct Ecclesi;c,

cuin

adversus aMiiuIos lucresiarciias, qui dc comminiscendis novis religionum monstris imiiictafe certabant, adeo ut iisdein
i[)so

argumcntis scmcfipsum atque ipsos conficeret:


Scri|isil, iiiquit Cocla;us -, rursus confra eos bene prolixum librum Tcuthonice, cui titulus cst, dc cocna Christi confcssio Luthcri. In

prima cjus
'

[lartc

exagitat ac rcprehciulit Zuin-

Siir.

iii

Commeot.

Cocl. lioc aan. de script. Lulli.

56

CLEMENTIS VII ANNUS

5.

CHRISTI 1528.

glium, in secunda OEcolampadium, in tcrtia donique fidei susp nieutis sententia tani in vila quaui post morteni hajjerijubet. In prima muHa objicit Zuinglio ejusque complicihus, quae Catliolici prius longe justius objeccrant ipsi
Lutiiero,

Lutlierus hoc anno scripsit in Balthasarem Paci-

Anabaptistic;p factionis signiferum, Lutheruiu suai sententiae favere diceret; impius vero calumniator Catholicos in invidiam adducere annisus est, quasi Anabaptismi fautoijiiod is

monlanum

divisio inler ipsos

nempe quod ejusmodi dissensio et non est a Spiritu sancto, sed


:
:

quod spiritus ille verliginis contradicitsibiipsi quod libercconcludendumestdiabokim, omnis dissensionis patrem, esse eorum doctorem quod dissensio in intellectu et sera Sathana
:

quod Lutheranum pseudoevangelium non falsamque probationem addidit, quod nuUi in Saxonia Ana^baptista? reperirentur, cum tamen multi Ysenaci deprehensi ac meritis pcenis affecti fuerint. At non Catholicos, sed
res,

admittercnt

secunda contradicit ipsi, dum negat in ca?na Christi remanere vinum, eo quod Christus dixerat. A'on biham de genimine vitis, etc. Quod antea sajpe affirmaveest, etc. In

mone

ex diabolo

JjUtherum Anabai)tistica! pestis;fuisse parentem, Dum scriberet ad sic ita arguit Coclxus
' :

rat, cum alibi, tum in fiabylonica sua captivitate, ubi derisit transubstantiationem, et accidentia sine subjecto . Addit Coclajus etiam in tertia parte cumdem ha?resiarcham secum pugnasse, ac poslquani doctrinam orthodoxam de transub-

Waldenses seu Pigliardos Bolicmia;, inter ea, quae in eis reprehendebat, hunc quoque articulum commemorabat, quod parvulos baptizant ad futuram fulcm, quam adulti consecuturi
sinl. Ait igitur prajstare

prorsusomittere Baptis-

mum

baptizare sine fide, quia sacramenta neque debeant neque possint sine fide accipi si vero sine fide accipias, huic
in
:

parvulis

quam

stantiatione

esset professus,
:

plura blaspliema

vestra; (inquit) doctrinae

adversus missam evomuisse I^icet non essct nescius toto terrarum orbc , observat Surius, omnibus retro SKCulis apud Christianos missam celebratam esse. ExtalGra^ce etf^atine D. Jacobi Aposloli fratris Domini, ilemque Basilii et Chrysostomi missa, ut nihil de fjatina Ecclesia dicamus . 20. Ubi vero f^utlieri in Sacramentarios liber evulgatus fuit, Zuinglius, OEcolampadius ac Bucerus in f^utherum alios libros ediderunt, cum ii magistro in nulla re concederent sed
;

opponimus nos verbum Qui crediderit et baptizatus fucrit, salvus erit, etc . Deinde in Cocla-um scribens re Asserimus parvulos prorsus non esse petiit baptizandos, si verum est eos in Baptismo non credere, ne illudatur majestatis sacrameutum,
Christi
: :

etverbum . 28. Idem tamen

inconstantissimus

homo

ha^c damnavit, et Catholicorum

argumcntis in

Anabaptistas usus est, ut observat CocliEus, sic inciuiens Cum rebaptizatores dicanl misquam
:

spreta veritate,

quam

neulra pars tuebatur, de


alii pra?
'

inani gloria certarent, ut

aliis
:

vicisse

vidercntur
et est

pergit

enim Surius

Fuit certe,

ha^c res in

primis ridicula et scurrilis,

quod illi sublimes gigantes, qui se jactabant in Germaniam, qua tot sfficulis caruisset, lucem Evangelii invexisse, tam inter se pertinaciter et
odiose digladiabantur. Facessat liic onniis frivola excusalio, non est dissensionis Deus, inquit Apostolus -, sed pacis ; quomodo possunt nie

quod iiarvuli habeantfidem propriam, aut quod baptizari debeant, ipse in liunc modum respondet Quod parvuli non credant, nullo Scripturs loco demonstrare possumus, qui clare his aut similibus verbisdicat: parvulosba[)tizate nam et ipsi credunt si quis nos urgeat ad demonstrandam ejusmodi litteram, huic nos credere oportet, et victoriam dare nusquam scriptum invenimus boni autem et ratione prsediti Christiani tale a nobis non exigunt contentiosi et cervicosi sectarum duces
liabcri iu Scripturis,
: ; : ; :

docere quid verum sit, cum se i[)si vicissim in rebus gravissimis mendacii insimulent et lirec quidem non paucos permoverunt, ut iu et Zuinglianorum liac mutua I^utheranorum dissensione rem accuratiusexpenderent, advertereutque non posse eos veritatis esse praicones, qui pugnanlia docerent, atque eam ob rem ad Catholicam Christi Ecclesiam se reciperent, contemptis stultissimis fanaticorum hominum (sic
isti
;

id faciunt; at

contra neque ipsi ullain


:

afferent

litleram, quse dicat


los parvulos
. II;rc

adultos baptizate, et nul-

Lulherus, qui Anaba|)tistas

refellere

non

potuit, nisi ad Ecclesi;B auctorita-

enim

ipsi sc vocant) opinionilius, (|ua' ideiitidem

in alias atque alias

cutnecesse est conjuncta sunt; variiuu

formas transformantur, sievenire illis, qu cum mcndacio


est

quam toties vir impius obtrivit, confugeadeoque [)rater morem Homanam Ecclesiam commendarit Nos, inqiiit, latemur sub [)a[)atu multa esse bona Christiana, imo omnia bona Christiana, atque etiam inde ad nos defiuxisse nempe coiifiteiiuir in [)apatu veram esse Scripturam sacram, veruin Baptismum,
tem,
ret,
: ;

enim

et

inconstans

mendacium
27.

Gerebat eliam ulraque secta odia adversus Anabaptistas, ut superius dictum est, ac
Sur. in Comni. lioc ann.

verum Sacramentum allaris, veras claves ad lemilteuda [)eccata, verum [iradicandi otficium, verum catechismum, veluti oralionem Dominicam, ac decem pr;Bce|)ta, et articulos fidei . Hanc vesani hominis inconstantiam, atque in
1

Cor. xiv.

Cocl. Iioc aiin. Sur, in Comni.

CLEMENTIS
dictis ct faclis varictatem
ita

VII

ANNUS

5.

ac

CIIUISTI 1528.

57
aliqua,

perstringit inter

csse, aut ponna

mulctandum
fcrro,

nunc

sine

alios

Ulembergius

'

ulla miscricordia cunctos Anabaptistas


(|iii,

pcrse-

29. Si rejicienda sxint, qiuc papatiis anibilu

igni,

aqua,

omnibus denique

continentiir, conseqiiens ait lore,

iit

et Ecclesia

etChristianisnuis

cum

tliesauro

templum Dei rejiciatiir una bonorum omnium, qu;c per

su|)pliciorum generibus in eos, quos ipsi procrearunt et alueriint, animadvcrtcrc cceperunt;


similc

quiddam

yEsojiico facicntes, qui

dulci

Christum ilii crcdita sunt atque commissa. Ibnec de Ecclesia Uomana Luliierus liibricus iiiminim (lUiC tam et verliginosus encomiastes; nam apparatu in hujus Ecclcsiai honesto verborum laudcm ebuccinaf, ea paulo j^ost ad ingcnium rcversus in summam cjus contumeliam dctorquet in fine comparat inter se Sacramentarios utrosque vero, vel potiiis per ct Anabaptistas utrosque et per alios, omnes suormcros, ipsum Sathanam hoc unum agere totis viribus, ut in diibium vocentur, quaj vera siintct certa, nec
: ;

oratione demulsas

anscrum aures, ubi


:

in

som-

niim vidit dcclinasse, desiluit repente, atque obsopitos anseres jugulavit sic multis locis magislratus facile passus leviculis sermonibus
ablactatos imperitic miiltitiulinis
tcri

animos

a ve-

summi

Dci cultu ad

novum (|uoddam

disso-

aliud
lis

quam

incertas opiniones urgcrc^iiiia; nul-

lutum, impium, ac plane Epicureum vivendi genus prolabi, qui ubi spiritu novo vcluti musto effervescentesaliquofurcrc,fructusqucjactisscminibusdignos producere coeperunt, a magistratu oppressi trucidatiquc gravissimas mortis poenas dcderunt id quod quotidie exerccri scias in
:

nitantur solidis fundamentis,adeoque suspi-

civitatibus Germaniffi

ciones suas docere, non fidem . At ha>c ipsa in se Lutherus agnoscere debuerat, qui, florente
Ecclesia in Germania, vera et certa fidei capita primus convellere erat aggressus. 30. A>i tolerandee sint contrariee sectsc certant
novatores.

Anabaptista^
colla

clariorihus, apud quos quamprimiim caputcrcxerint, mox


spiculatori

eorum
te

subduntur. Ha?c ex

consulto

celare nolui,

quandojam

aliquot

mensibus

in carcere hic,

neque ut Joseph Dalolii,

quamvis Lutlierus Anabaptistas persequeretur, tamen non fericndos

Cceterum

nielve innocens, scd tuuin ob pcccatum, inclu-

sus jacuisti, ut scires quatenus infelicis

gladioa magistratu contendit, sed cuique quidlibet credendi permittendam libertatem, atque hancineptam rationemattulit, si male quiscredat sat pojnarum apud inferos luiturum, ut propterea in hoc sseculo plectendus non sit. At licel hac stropha ipso exordio, cum suas spargere liGcrcses ccepit, usus esset, non tamen
tolcrandas cenha;retici contrarias hajreses suere imo ct volaticus Lutherus in tumiilum siium ha^resiarcham Zuinglium gladio animadvertendum scripserat. Adeo autem Lullicri de permittenda quavis secta patuiterror, utJoannes
:

spinarumque et zizaniorum germcn in agro Domini enatum eradicctur, ct ut primi novaj


religionis auctores patronique vestri defecerint,
et

resipiscant,

vosque

quos tcrra
causaest,

fovcat,

emundo

passim, in indignos, toUant magistratus:


in

quorum omnium sanc malorum Lutherus

inimicusDei et fidci nostraj, qui per noctcm oltrepens scminibus honis ziille

homo

zania immiscuit, a;gre et vix multis


dicitus coercenda .
31.

sfficulis ra-

Faber in sua cum Balthasare Pacimonlano, Anabaptistarum principe, disputatione ha;c scribat Multffi, mihi crede, civitates obviis (ut dicitur) manibus ante aliquot annos Luthcriim, ut charissimum hospitem ct perjucundum convivam acceperunt, quem si in praisentiarum ad
:

Balthassar hssresiarchacaptus, confutatus Captus in Austria fuerat Ballhassar ha^rcsiarcha cum populum scducerct, atquc in Viennensi carcere diu tcnet

Viennx flammis exustus.

tus,

cum jam

in se

fcrendam mortis sentcntiam

nosset,

Fcrdinandi regis quaistore obtinuerat, utin alicujus viri docti congrcssum

interprete

lethBBOs fontes

infimumque barathrum

rejicere

possent, nullis laboribus, nullis impensis parce-

rent

pestiferum animal in sinu foverint, auribusque liipum tenucrint; scd tam profunde in Lutheri lutum demersai sunt, ut emergere et ex tam vasto gurgite nisi.cum magna ignominia et magno periculo enatare non
et

vident enim nocentem ignem


:

et reipsa expertcu sunt,

quam

colloquiumque veniret, professus nolle se in impio quovis crrore perire. Excitus itaque Strigonio Joannes Faber Fcrdinandi regis jussu prolixam cum eo disputationcm liabuit, in qua omnes hffireses,quffi hoc tempore grassabantur,
confutavit, afque Acfa divulgatiirus, ea Georgio

duci Saxonia; inscripsit, pra?fixa Epistola, in qua hffireseos Lulheran;c refcxuit originem ', deque Anabaptistis et Balthassarc Iiaic exposuit
:

Georgio duci Saxonia;.

possint. Et

res sane est

admiranda pliirimum,

quod qui

toties
,

prajteritis

prsdicarunt

licere

annis perpetuo desingulis crederc r|uod

positum

animo concepissent, neque ullum Christiaiium ob haeresim aliquam supplicio puniendum


Ulerab. in Vit. et gcst.
c.

spes essset tot malis fincm imecce subito alia Anabaptistarum secta execrabilis in apcrtum prodit qua; et usum rebaptizandi induxit, non contenta priori
iri
,
,

Cum jam

in

infantia suscepto Baptismo, et novam seditionem struere, secretiores conventus habere,

'

Lutli.

c,

19.

Fali.

iii

desp. cuiu
'

Balob.

7.

Jo.

ral).

iii

Kp.

ail

(looig. duc. Saxon.

ANN.

TOMUS XXXII.

Rayn.

XIII.

58

CLEMENTIS Vir AXNUS

5.

CHRISTI 1528.

ac sub ementito Evangelii nomine coenam Dominicam agere ca^pit. Illoriim antesignanus et praicipuus auctor (luiilam doctor Baltliasar, qui

et eo familiariter

eram usus, cum adhuc

esset

cum

se

Pacimontanum

scrilieret,

bellorum
:

et

rebellionum suscitator

fuit

assiduus

is,

in-

incolumi inente et sensu, ac conscientia incontaminala, et uterque communibus studiis una in gymnasio, sub eisdem prseceptoribusoperam daremus.
'S.i.

quam, tam

erecli spiritus liomo fuit, ut se

sua

Ad quem ubi venisscm, nihilquelibrobiblia,


,

eruditione cunctos Zuinglios, OEcolampadios, ipsumque adeo Lullieruni prffcellere et longe anteire gloriatus fuerit, non contentus quod in

rum quam

quorum
de
illis

et

illi

copia erat,
hffircsibus,

mecum
quarum
fuerat,
affectu,

attulissem

ipsis

vel auctor ille vel doctor et assertor

Germania multis
inclyta Austria;

in oppidis, et

potissimum sub

cum
et

eo placide fraternoque etChristiano

domo

tumulttis concitaverit

more

disserere coepi,
et

ita

ut aller

borribiles, et jampridem jurcjurando apud Tigurinos retinctionis errorem abjuraverit, sub et publice anatbemate quoque damnaverit
,

alterum vicissim interrogaret,


responsitaret,

quemadmodum

ad interrogata sequenti in libro,


:

qui est dialogi instar, continetur


statim, ut Retraclationum

quai

quidem

testatus sif, mox in Moravia, repudiato univcrsalis Ecclesise ritu, in eamdem Catabaptistarum bGeresim ut canis ad vomitum impie relapsus
est,

inter nos dissentatio hos sane fructus peperit

librum composuerit,

quorum

capita breviler perstringam.

tantum

ac rejecto infantium baptismo, grandoivos et bomines eanos, silicernos et jani prope edentulos sacro illo fonte censuit esse
;

tingendos qua de re libros et tractatulos scriisque novus et detestapsit sane non paucos bilis abusus novas populi conjurationes, illicila Veneris connubia, et caetera id genus scelera propemodum infinila quotidie parit. :>2. Etinter lios Catabaptistas inventi sunt
:

34. Primum multis ac gravibus argumentis ostendit solam fidem non satis esse ad animffi salutem. Deinde bona opera, quae jampridem ab eo explosa erant, per eumdem reducta sunt et comprobata. Libertatem Cbrislianam a Luthero tantopere laudatam, ac pertinacissime defensam etiam cum insectatione damnavit. Rursum incutiendum esse mentibus

qui Velus Testamentum Manicbaeorum more prorsus abneganles Novo dumtaxat fidem adliibendam esse statuerunt. E regione quoque non pauci fuere, qui Novum Testamentum negantes ad legem Mosaicam, quasi in .^igyptum redeuntes, ollas carnium, allia et cucumeres desiderarunt quam rem abborrendam, neque apud
:

bominum corruptorum metum Dei ac reverentiam, et summa ope adnitendum, ut rectaj conscientiai

aculei in

intimis

Sane
rent

quam

efficacissimis

sensibus figantur. rationibus docuit

falso et

impie persuasos esse homines ut credeomnia ex adamantina quadam et inevitabili


;

necessitale geri

Cliristianos ullis sa>culis auditam, ubi serenis-

simus Cliristianissimusque rex ac princeps Ferdinandus animadvertit, et (ut est in rebus fidei
et religionis

diligentissimus)

consideravil ac

expendit, perspicue intellexit,


sceleri

quod

nisi

tanto

obviam iretur, simul divinas humanasque leges eversum iri, atque baud procul
abesse, quin omnia, qua) sancta acjusta inter

contra vero solidissimis argumentis liberum arbitrium constabilivit, nixus auctoritate utriusque Testamenti. Poenitentiam criminum cum resipiscenlia vel ex Evangelio commonstravit. Sempiternum illibattE virginitalis decus beatissimaj matris Maria; contra Helvidiaiios acerrimo defendit. Simul Nestorianorum errorem et nefandam opinionem refellens, qui illa non Deiparam fuisse nefarie probare
bsereseos auctores, asseruerant Cbrislum neque ipsum Deum (]ui esse, neque Dei filium, palinodia recitata, inconali sunt. Perfidissimaj
sectatus
esse.
est.

mortales et sunt ct Iiabenlur, ha?cut magna illorum pars non modo Christum et Deum creatorcm coeli et terra; negare coeperunt, Balthasarem illum tam perniciosa; rei
exitio
:

darentur

Neque

inficias ivit purgatorii

locum

auctorem
jussit
:

capi,

et

captum

in

vinculis teneri

Precationes Christi fidelium adprobavit. Confessionem pra;terea sermone factam apud

qui nuper in sese descendens, suorumque ipsius atrocitate scelerum expensa, jam cum de vita ac salule desperarel, antequam pojnas dignas lueret, mecum super nonnullis rebus disserere cupiens, facile obtinuil ut rcgis

sacerdotem tum utilem, tum necessariam,


Cliristo
ine|)ta)

institutam

esse

asseveravit.

et a Opinioni

jussu (cujus incredibile est dictu quanta sit in tuenda vera pietate, ac reducendisad sanitatem tam diro veneno corruplis bominibiis cura ac sollicitudo) ad ca|itivum proficiscerer, comitantibus magnificis viris domino Marco a LeopolsdorlF

imiiiorum quorumdam novissimum diem intra biennium affuturum sentientium vehcmenler est refragatus. Tum imaginariam illam Ecclesiam ceu ideam quamdam derisit, et nuilam esse fassus est. Conservatam puellarum viduarumque pudicitiam Deo immortali cum
jtrimis

cordi esse constantcr credidit. Jcjunia

quaistore

a^rarii

Austriaci

ac

rectore

commendavit. Diem Dominicum celebrandum esse judicavit. Esum carnium diebus, quibus
indicta sunt jejunia, improbavit.

gymnasii Viennensis, Ambrosio Saltzero licenquod eo quoque libentius feci, quod jam tialo
:

Excommuni-

cationem suum robur

ac vires voluit obtinere.

inde a compluribus annis

hominem

et

noram,

Neque

fruslra esse

sanclorum pro nobis deprc-

CLEMENTIS
calionos.

VII

ANNUS

5.

CHRISTI 1528.

59

Ad iiltimum
cxliilit,

ifa

lcfjum rcvcrciitiam,
|iotc-

aiictoritatem iiiaj;istratiiiim ac piiiici|uim

statcm

ut

credcrcs

iiii

cjus

alienius cssc a scditionc, ct cupiditatc

animo rcnim

novandariun. l)c baiitisino tainen parvuloruni, seu infantiuin ct sacramcnto Kucliaristiai varians statuit in rcgis scntcntiam et acadcmiarum coiiccdcre, id quod sua? nianus ])ro[iria) scriptura tcstatus csl. Hasco igitur disscrlationes ac potius delcnsioiies pro ortliodoxa ct Calholica fide unum in librum conllatas, ct in publicum cniissas tiia; celsitiidiiii nuiltis dc Julii, (Jausis nuncupavi, etc. Datum Praga;
i

li;cc ad Baptismum rcfcrcnda sint, conlirmant omiiium urlhodoxorum et vctcrum doctorum enarrationcs, perinde atque ego de Ba|)tismo lo(|uentiuni . Dciiidc Faber negantcin Balthasarcm regiium ciclorum csse pucrorum convicitcxEvangclio, (iMatth. xix. Marc. xel Luc. xviii) quando allati sive adducti sunt ad Jesum piieri, (|iios, cuiii prohiberent discipuli,

Quod autcm

inquicns, cos admc vcnire, talium enim est regnum cxprohibcre lorum : qufe verba ter in Evangelio repelita leguiitur. Et Maltli. xviii. Dominiis Jcsus pueruin
increpavit
:

.S'/wi!7^,', ;

ct nolile

anno

salulis

humanae mdxxviii
vero Balthasar in
fucrit,

.
liis

33.

Cum

controversiis

erroris convictus

prLCScntibus doctore

discipulorum constituil, pcr hoc viaiu qua eos ad vitam ingredi oporleret, eis insu|icr proprios angclos pra;fccit in c;clis, qui facicm Dei Patris scmper inluentur, noli,
in iiicdio

a[)eriens,

Saltzcro et Marco regii ararii prffifecto, a Joanne

Fabro

'

pra^cipua argumenta cx Actis dccerperc


:

Etsi noii ignorcm, non injucundum crit inquit ^ Pelagium hsereticum ante inillc et ccntum annos, pcrinde atquc vos facitis, parvis

(te quajso) per mansuetudinem Christi esse eorum in numero hypocritarum ', ([ui cum ipsi regnum ca.'lorum ingredi nequeant, eliain aliis

noli

infantibus ac

pueris

cceli

portas obstriixissc,

cujus non

modo non
;

audita atque accepta, sed

glecta opinio est

coinmuni Ecclesitc consensu damnata ct ncat quoniam non nisi auctoritale convinci vis,
:

age tuo ingenio obsequamur est apud Joannem iu cap. scriptum, ubi Dominus cl Legislator noster ad Nicodcmum sic ait Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spirilu sancto, non potest introire in regnuniDei. Quando itaque pueris Christus rcgni ccelorum spem [lorrigit, necesse est eos ex aqua et Spiritu sancto renasci, eamque nos renasccntiam regenerationemve consuevimus Catliolicorum more apet pellare Baptismum. Ergo, ut baptizentur utile ipsis, et necessarium cst . IIoc pcrturbatus argumento hairesiarcha stulte negavit Joannis tcxtiim dc Ba|)tismo intelligi tuni suae ha^reseos virus cffudit; negavit enim regiium cffilorum puerorum essc, statucreque de pueris scd eos neque salvandos ncqiie damnandos omnipotenti Dco, utfaciat de iis quid velit coinmitlcndum. Quem Faber mox aliis divinis oraculis convicit, rcgcncrationem ex aqua ct Spi Nam, ait, Paulus ritu sanclo Baptismum esse ad Titum iii ostendit quod per misericordiam Dei Salvatoris iiostri salvi facti sunuts per ablutionem sive lavacrum rcqcnerationis et rcnova^ Benedictus tionis Spiritus sancti ; sic Peirns sit Deus et Pater Domini nostrl Jcsu Christi, cjui secundnm maqnam misericordiam suam nos regeneravit in spem vivam Jesu Cliristi a mortuis. IltCC regciicratio uno loco Gra^cc palingcncsia dicitur, alio vero loco anagcnesia, sed iion ca considerationc, qua 1'ythaghoras olim palingenesiam aiiimarum asscruit ideoquc error apud vos est, non csse in Scripluras regenerationem.
:

cailum occluderenon verentur . :j(). Ut eludcrct viin argumcnli haeresiarcha, tlnxit pucros allatos sive adduclos ad Christum rationis usu jam praiditos fuisse, additque ChriTalium, id cst, huinilium, esse stuni dixisso regnum cicloruin. Ad quein Faber Cautissime, mihi ut video, tenenduses, ne in anguilla; morem e manibus elabaris. At si te a;quuin auditorem mihi docenli prffibueris, sane lc Lucae auctoritas ab errore eximet, qui Grfece brcplii,
: :

id est, infantes,

habet, qui scilicet fari per ajtasic exultavit infans in utcro Elisic

tcm ncqueant
zabeth (Luca;

invenere pastorcs Mariain et sic ad verbum Petri convenit esse nos, ut modo gcnitos infantcs, ubi seinper brephos Gra;cc lcgimus est pra^terea apud Marcum - quod Dominus eos complcxus sit, et quod si filii iroe, non Dei forent, beuedixcrit qui eos bencdiceret, qui tandein diceret ^ Jiegnum cselorum qui non acceperit ut puer, iste non ingredietur in illud? sed quod dicis habcri
i),

infantem (Luca3

ii.)

talium, non i[)Soruni, sojihisticc artis pra;stiut dem ego tibi hic comparationem giuin est
:

id unde comparatio sit perpctuo reflectitur; aliocjui neque ulla similitudo acccdet, ncque comparationis nomcn habcre merebitur, et sic corruet totum a;dificium opiet nioiiis tua; . Pluribiis intcrjectis, Jeremise esse, ea

tamcn ad

Joannis
tiiiii

',

qui in utcro diviniB gratia; participes

'.

rcdditi sunt,

exempla Balthasari proposuitFaber


:

Inde manifestuin fit infantibus gratiam Dci iion negandain esse . Et infra Habes Joannem exultantem in utero ac Spiritu liabcs mille quadringcntis sancto replctum

addidit

annis Christianos infantili a^tatc linctos, pra;senliarum omnes puerilibus annis


grandasvi ba[)ti/ati suinus
:

uli
,

in

iion

qua

tcineritate ergo

audebis

hoc

tolius

Christianitatis

Baptisma

'

Joan. Fab. disp. ciiin Ballli.


l'ct.
1.

c.

Iliei.

coiil.

Pehis.

'

I.uc.
I.

M.

.Matlli.

X.

'

I.uc.

.wiil.

llicr.

XX.

Lac.

60

CLEilEXTIS YII

ANNUS

5.

CHRISTI 1528.
:

damnare?

Ostendit dein sacros liaptismi rilus

sanctorum Patrum \etustissimorum, ut Ignatii, Dionysii, Cypriani, Hieronymi, traditione ad nos derivatos cumque Hieronymum et Origenem
:

centium diem festum coli ab Ecclesia jussisse Petrum in Actis baptizari, qui Spiritus sancli
'

sunt capaces, cujus certe


vinis oraculis

omnem

setatem ex difusius

capacem
aliis

aiifea iiidicatum est, at-

veluti sua; sententisc asserlores falso traduceret

que

ideni

in

elucubrationibus
:

Balthasar, responditFaberHieronymum,qui ad-

demonstravit,

tum

conclusit

Noli

tuo boc

versus Pelagium ejus erroris auctorem duos

contrarium sensum detorqueri Origenem inEpistolaad Romanos testari Baptisma parvulorum ab xVpostolorum temporibus ad iUius a^tatem dimanasse Cypriani vero in Epistola ad Fidum auctoritatem his verbis expressam adduxit Quanfum ad causam infantium pertinet, quos dixisti intra secundum vel tertium diem, quo nati sunt, constitulos baptizari non oportere, et considerandam legem

Hbros

edidisset, in

vano per[inaci(]ue errore eos perdere ac damnare, pro quibiis morluus est Christus '. Miseram vero Anabaptistarum conditionemetimprobitatem ob oculos ita proposuit: Cum, inquit, omuium in conspectu eorum malefacta fraducantur, qui modo inferos esse neganl, modo non ferendos superiores, omnibus communla esse oportere docent sacramento suos effectus
:

circumcisionis antiqua, ut intra octavum diem

adimunt, ut horum aliorumque nefariorum articulorum gratia capitis, fama?, rerum denique omnium periculum adire nunquam non parati
esse velint
37.
.

eum, qui natus est, bapfizandum et sanctillcandum non putares longe aliud in Conciiio nostro visum est in hoc enim, quod tu putabas
; :

esse faciendum,

nemo

consensit, sed universi

potius judicavimus nuUi

bominum
:

nato miseri;

gratiam denegandam nam cum Dominus inEvangeHo suo dicat F/lius liominis noit vcnit animas hominum perdcre, sed salvare, quantum in nobis est, si fiei-i potest, nuHa anima perdenda est .

cordiam Dei

et

Cum igitur Cyprianum sperneret novator, demum universae Ecclesise traditione, cujus auctoritati
ritas,

sacrarum Scripturarum

nifitur aucfo-

illum contudit, ad quam quidem auctoritatem Ecclesiae ZuingHus confugere erat coactus Tuus, inquit, amicusZuinglius adversus te, asseclas seclatoresque tuos non lcve argu:
<i

Cuni Balthasar haeresiarcha hoc suis erroribus fundamentum struxisset In ea adhuc sum scntentia, niliil in Ecclesia ratum habendum fuisse, neque hodie baberi debere, nisi sacris litteris apertissime expressum Faber Ego vero confra credo illud ifa convulsit aioque (quodne vosquidemnegare potestis) Servatorem nostrum, Evangelium, et scriptum aliud non reliquisse, nisi ut Paulus docet, in Apostolorum et nostris cordibus inscriptum nempe ApostoH ad Hebraeos viii, verba sunt hajc Hoc est testimonium, quod disponam domui Israel Post dies illos, dicit Dominus, dabo leges meas in mentem eorum et in corde eoriim superscribam Charitas diffusa est in cordibus noeas hac lege
: ' ; :
;

stris

mentum objecit puerorum BapHsmum a tempore


Apostolorum ac Cbrisfi discipulorum ad suam usque memoriam permanasse perque tofam fldelium Ecclesiam omnium in usu extitisse . Porro Faber, cum multa de traditionum digni,

Roman. v;;et haec est cordibus, de qua ilerum pra3C0


(ad
II

illa

scripta in

veritatis

Pau-

lus

Cor.

111

scripta
in

non atramento, sed

spiritu

Dei

vivi:

non

tabulis lapideis, sed in tabulis

cordis carnalibus.

Recepimus itaque Evangelii


;

novique Testamenti fldem per Spiritum sanctum,


qui datus est nobis
stoli

', iterum e sacris Scripturis plura testimonia pro infantium Baptismo attuStephan;v et Lydia3 purpurariaj infegras lit famiHas Baptismo ablutas in his vero sine du-

tate disseruisset

lapideis incisam tabulis. Sed

non aufem ut legem Mosi neque omnes Apo;

'

bio aliquos
Cbristo
*

pueros

fuisse

annunfiatum de

suum

quod salvuin esset facturus populum peccatis eorum cur ergo e numero po;

suarum pra;dicationum scripta reliquere cum approbatorum quatuor tantum Evangelium scribendum susceperint, duo ex iis Domini discipuli fuere MattliBeus et Joannes, id est, primus in ordine et uUimus, reliqui duo
quippe discipulorum discipuli
Pauli,
,

puli infantes toHanfur, vefenfurque in lide Ec-

Marcus Petri, Lucas

Moysis circumcisos, ut majorum fldei compotes flerent; cur non pariter infantcs baptizandos, cum in conclesia; baptizari ? infantes in lege

fesso

sit

autem
esse
?

legem per Moysem datam % gratiam veritatem per Jesum Cbristum factam unde bauserint Anabaptista? misericoret

qui Evangelium non priino scriptum, deinde autem prasdicatum, sed multo ante tempore et pra;dicatum et servatum litferarum monunientis commisere, posteaquain Matlhaeus in Juda;a, Marcus in Alexandria, Lucas iu Bithynia,

dem Deum

pueris occultum

fidei

donum non

inserere, spiritum ubi velit spirare, et ad Ba-

Joannes in Asia divini prscones Christi verbum seminarunt, et longo posttempore Joannes, ubi Asiae Christum inseruit, acerbissimis miriflci
Verbi,

ptismi effectum

aquam tantum
:

et

Spiritum san-

quod

a steculo fuit et

antequam mundus

ctuni requiri, teste Christo

sanctorum Inno-

conderetur, hostibus Ebione et Cherintho invalescentibus, jam natu grandior sub Trajano ad

iFab. disp. cum Balth.

c. 3.

-Va.

c. i.

ICor. xvi. Act.svi.

Jlat.

I.

'

Joan.

i.

Jo. iir. .\ct. X.

Rom.

xiv.

^ Hier.

xxxi.

CLEMENTIS
scribendiini
est

VII

AXNUS

5.

CHRISTI I528.
:

61

excitatus. Firmantiir ea, (iurc

Prooemio adTiieopliilum. insuper palam est Ecclesiam Cliristi Jerosolymis principio centuin ct viirinti liominum, deinde trium et quinque millium, tum plurium etiam (quorum menlio saepe flt in libro Actorum, atque aliis ScripturcB voluminibus) Evangelio a Spirilu sancto prsscripto unanimi concordique voluntate omnium Odelium, fideique consensu recepto gubernalam esse, cum nuiltitudinis credenScriptura^ tanquam itnum cor, tium, ut ait
dico, ex Lucse
'

bantur luare multa otiosorum agmina ad eos confiuebant partabonain commune collaturi, ut crescente eorum numero trepidatum fuerit, ne provinciam occuparent; ex qua tandem sunt
exturbali.
39.

Cajterum novatores,

cum

initio

praete-

xuissent magnificum religionis et sanclimoniae specimen, denuim posl labefactatam fidem in

atheismum prolapsos,
:

describit egregie

idem

Faber hisce verbis Mi Baltliasar, ad le verba facio, ad te sermonem verto quot putas atheos
;

wiaque anima esset . Et infra 38. Eventum postremo vide, ac dojrmalis


:

anacharistos et aneucharistos, tu tuique similes

vestri constantiam,

qua; anle civitates

illita

ve-

stra dulci veneno decreta primum aequo animo per vulgus etTundi indomitum passa;, deinde summo ardore complexa? mordicus tenuere, ejc

impudentissimis damnatissimisque traditionibus vestris excitastis, quibus male precatur, ut scis, in psalterio David Nabal? Forte sapis quid
'

velim, quo tendam

Dixit insipiens in corde

suo

Xon

est

Dcus. t Lutherus adversus Eras-

nunc non minori vehementia commota; vestram Anabaptistarum haeresim agitant, eludunt, persequuntur, nunc hunc, nunc illum arripiunt, carcere, crucibus, suppliciis omnibus dignos
habent, ut Huttusvester perSilesiam, Moraviam, Austriam, caeterasque provincias pseudoapostolus,

mum

scribens, hac tentatione

non esse Deum


:

se

acerrime urgeri et premi fatetur ingenue alibi vero contra Carolstadium conjuratum Catilinam furens religiosissimo jurejurando affirmat, se scire Carolstadiuni non credere Deum esse alihaec audiri ab his. haberi et esse columnacl interim tamen nos nostrosque majores impietatis reosfoede etseditiose traducitis. Sed volubiles
1

quem. Proh pudor


qui

et nefas

in

Augusta Vindelica,
sibi

cum

ex impatientia

fidei noslra? velint

mortem
fraudem

conscire parasset, juste vulcano qui Nicolspurgii vestro


in grege

vindice in cinerem redactusconceptse impietatis


luit,

linguffi vestra?

Christum nomine tantum prtedi-,

consceleratissimas adversus Christum

unicum

cant

Christus autem non

summi Dei Filium quaestiones morumque simplicum mentes


criticis callidissime

agitavit, pluri-

vobis ascendit

sursum in mentem non deorsum in cor descendit.


:

versutiis hypocircumventos seduxit. Ha;c

Sermo

vester ac speciosi clamores ad pruritum popularium aurium accommodati sunt ore la-

eo pluribus narrare volui,


res e

utsummatim

edisce-

primo Christi institulo manifestum Evangelium esse, ejusque vim et interpretationem

biisque confitemini Deum, factis vero negatis. En quautis quibusque clamoribus summis
Pontificibus, sacerdotibus, monachis importunissime insultastis, quod idiotis et profanis aiteram sacramenti speciem sanguinem Christi videlicet, adversus Christi instituta negassent ea propter repente fecislis, ut fere omnis populus, ubi vestrae haereses praevaluerant, dominicis feslivisque diebus ad mensani Domiui corporis et sanguinis sacrameuto reficerentur. Sed
, :

non

in littera occidente, sed in unitate spiritus,


-

ac spirituali unanimi
:

fidelium

animarum

con-

sensu consistere quod nisi fuerit, uullum malorum flnem expectamus, tot haereseon portenta, tot bibliorum novi auctores, propheta?, interpretes emergent, et omnino tot, quot capita, sententicB erunt. Huttum jactitassse altiorem se reliquis habere spirilum, memorat Arnoldus Meshovius \ ac siepe se in caelum rapi, et miris visionibus, divinoque interdum colloquio
recreari,

quis non

videtquam
,

cito ignis ille extinctus sit,

caritasque friguerit

juxta

commune

proverte

bium

Qlod

cito fit, cito deperit. Refer,

tum omnia mundi


:

futura mala in spi-

", ait auctor, continuas aerumnas, morbos, bella, tonitrua, fulmina, daemones, mortes, regnorum eversiones, gentium excidia, tyrannoruni poenas horrendas et terribiles plagas denuntiabat . Suis vero sectatoribus novum et feliximpcrium, excisis Chananaeis, [)oIlicebatur. Condiderat ille Huttistarum sectam in Moravia, sanxeratque in suis conventiculis concubitus promiscuos, et quos in aliis provinciis seduxerat ad ea loca transmittebat, quibus sub libertatis Christianae velo juvenculae dabantur, et ex communibus sodalium opibus delicatiores epulae iis oHere-

ritu praevidere

Hinc

affiictiones, miserias,

ad ea loca, ubi Carolstadii, Zuinglii, OEcolampadii nondum etiam haeretica de sacramento opinio recepta est, unde clamosos novi Evangelii stentores offendis, qui pluribus
quffiso,

auimum

annis belluarum
tes,

more

a sacramento abliorreu-

communionem exosi adDominicani ccenam mensamque uon accesserunt, neque hodie accedere cogilant illis [^orroquibus vestraluculenta coena tantopere arridebat, jam iiicipit vilescere,
:

ad panem et vinum, et carnium ollae adsint, quibus bene sulTarti communicare soletis, ita ut
nisi

ex vini

immodica ingurgitatione
sit,

illos

probe

inadere oporleat, satisque

ut Graeco

more

bene

poti discipuli vestri exhilarentur. Inlerea

'

Act. IH.

Cor.

III.

'

Mesiiov.

1.

iv.

Id. ib.

in c.

Mal. XIX.

II

Tim.

iv. Til. ii.

G2
vero

CLEMENTIS

VII

ANNUS

5.

CHRISTI 1528.
veritatis

priscam comniunicandi consuetiidinem resume, et ob oculos revolve quanta devotione

a Spiritu

derelictum gregem sesqui-

mille annos fuisse, ac nunc

primum, cum audax


monasterio elapsus

vixerint, ijui pro Clu-istiauo ritu sese ad pasctia-

Lutherus abjecto cucullo


in

mensae Dominicae fcccrunt esse participes qua; res una valido argumento est nostram de sacramento fidem ac sententiam vestra opinione longe prccstantiorem esse, utpote qu;c propius divino spiritui et prinio instituto accelia festa
:

virginum collegium impetum faciens, omnium cleganiissimam sibi de multis thori sociam sumeret, funesti monachi impu-

monialium

dentissimis flagitiosissimisque scriptis Spiritum

dal

Hortatus

demum

est Baltliasarem tuTresiar-

cham Joannes

Faber, ne jira^fideret commenti-

tiis aut diabolicis revelationibus, ne putet versatam hactenus in errore Ecclesiam, qufe teste Apostolo sit columna et firmamentum veritatis, cui Christus paracletum Spiritum veritalis, ut

illum elicitum nos revisere voluisse. Quocirca neque dubito quin promissa fecerit, neque mihi persuaderi potest, Messiam de quo toties, tam multi proj)het locuti, cujus nos doctrinam, exempla passiofidenter credo verbo Christi,

nemque

imitari

debeamus, semperque memi-

maneat cum ea in a?ternum, promisit quam sponsam sibi delegit non potuisse vero, ul
:

illius verbum vitam nostram informare,ubi cselos conscenderit, abjecta nostri cura tantis de rebus, utpote, de puerorum bajitismo, sacramento altaris, plurimisque aliis

nisse, etc.

secundum

contendebat hceresiarcha, tot sasculis deseri, bis Servator noster ait argumentis convicit Cum venerit paraclctits, quem ego mittam vobis a Patre Spiritum veritatis, ille testitnotiium perhibebit de me. Ecce ut Dominus noster Jesus Christus hunc Spiritum a Patre procedentem
'

obsopitos nos, non sine


pernicie,

prajsenti
.

animarum
autem

errare

permisisse, etc

Licet

conspicuis argumentis convictus esset Baltha-

Spiritum veritatis semper appellat, qui et juxta sua promissa non solum omnia, sed et onmem veritatem edocturus sit; eapropter non est necesse, ut nos veritatis nova; novos auctores audiamus, ac vetera a majoribusnostris religiosissime custodita temerario furore j)roIapsi,
velut vana
stus

uon vero Ecclesiam, cui Christus spiritum veritatis spoponderat, tamen more liieresiarcharum quos ab errore difficillimum est eripere, anceps et insar ipsuni spiritu erroris agi,
,

constans in flde fluctuavit, atque ob ingentia scelera el flagitia, quae fecerat, concitatasque populorum in principes seditiones, Ferdinandi jussu Viennae combustus est de quo hajc habet
;

Meshovius

'

mendosaque habeamus nam Chri;

Deus et Dominus noster de hoc Spiritu E<jo rogabo Patrem et suo ampiius sic ait alium paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in xternuyn Spiritum veritatis, quem mimdus non potest accipere, quia non videt eum neque scit eum : vos autem cofjnoscetis eum, quia apud vos manebit et in vobis erit ; non i-elin:

Priusquam in rogum demitteretur, totus inerrorem versus confiteri rogatus etiaro noluit salvareturne an coudemnaretur, idque et

diviuce

tum

misericordia?,

tum omnipolentiae

credidit esse relinquendum. Et sane observan-

loco venit, quam quisque sollicitus pro animffi sure salute esse debeat, cum Sathan viros tam doctos eo errorum traheret et iis
hffiresibus

dum hoc

quam

vos orphanos.

Quod

si

veritas

jam primum

inescare

norit,

ut

qui
illi

ante

alios

(ut vos egregie gloriari soletis) vobis auctoribus revelata est ubi, quseso, Spiritus ille veritatis intra mille annos sese conlinuit ? Christus vero Vos corjnoscetis eian, quia apud vos ait hic
;
:

sanis documentis erudiebant,

ipsi

proprios

jnanebit,

vobis erit. Yides jam iterum et in Spiritum in perpetuum Ecclesiae promilti quo
;

postmodum persentiscere, animseque salutem promovere in erroribus obdurati nequeant . 40. Populus iqnorans quid sit credendum in
defectus
sua;

non potest, ut tamdiu coeci in errore fuerimus. Consideremus vero et ultima


prffisente fieri

verba Christi, quibus caelum conscensurus


tus est
:

affa-

Habentur haec Matthifii ultimo Ecce eqo vobiscum sum omnibus diebus usque ad consiimmationem sseculi. Haec verba (quod et tu fateare oportel) nihil amplius sequitur apud Matthieum. Cum igitur os omnis veridiscipulos.
tatis,

imo ipsaVeritas, nobis promiserit, nos orphanos nonrelictum iri, Sjiiritum sanctum mansurumacfore perpetuo innobis, atquenobiscum, imo Christus seipsum omnibusdiebus i^nonpost magnum Platonisannum) nobiscumfore praisentem spondet ^ eapropter non est existimandum
;

atheismum prolabitur. Ob hBeresiarcharum in docendo summam inconstantiam et instabilitatem miser populus, qui se eorum ludibriis agi siverat, pne ad atheismum redactus est, ut quid certo crederet ignoraret, qua infelici calamitate motus Faber - Lutherum gravissime ita Mirum mihi, mi carpit Luthere, videtur quod populus in Saxonia adeo aberravit, ut quid credat certe nesciat, si tamen pressius mecum repeto facile id exputare possum
: ,

nempe
;

in proclivi id esse,

cum ha!resum

auctor
qui
ali-

in errore

versetur, ut et discij)uli hallucinenillis,

tur perinde enim tibi contingit ac agrestes sectantur capreas, usque eo

enim

'

Cratep. in cat. haer. Meshov. hist. .\nab.


c.

I.

u.

Jo. Fab.

>

Jo.

SV.

Jo. SIV.

Jo.

xxvin.

censur. visit. Saxon.

4.

CLEMENTIS TII ANNUS


quando ascenduut,
pere possint
.

5.

CHRISTI 1528.

r,3

ut tuto se

non amplius

reci-

Hoc anno cum exLutlieri deliramentis

laici

eadem

poteslate

ac

sacerdotes

instructos se

ad auctoritatem, pietatem Calholicumque animuin tua; serenitatis rejiceremus: qu;c si retroacto lempore, ex quo Lutberana labes illam nobiHssimam et fortissimam provinciam invasit,

somniarent ad consecratKiam Eucliaristiam, impius rusticus ludibrioiil pertentaturusrepentina morte exanimatus est quam rem comperlissimam Erasmus ad episcopum Leodicnscm
:

nulluin optimi et religiosissimi principis in

fide

tuenda Ecclesiasticaque dignitate asserenda

Tyinpius et Jodoet ex eo .Mallbieus In pago quodam, cus Coccius ^ narrant inqnit Erasmus, Basile;r anno mdxxvmi. cui
scripsit
',
:

nunc tot victoriis et regnis insuperque a Deo omnipotcnte aucla, uberiores sua; pietatis fructus eidem iJeo prtcstare dehet, sicuteam esse facturam confidimus. Quare nullum majus prscsidium sancta?
officium
omisit,
liberis

unquam

nomen
rio,

Vetiis^icus, rusticus (juiilnm in diverso-

religioni et rebus

Ecclesiasticis,

quam

in

tua;

Eucbaristiam irridet, subito exanimatus est. Rern sic actam testes docuerc. /Ediluus quidam ruslicus porferebat scriniolum plenum panibus consecrandis, quas liostiasvocant. Huic

dum

serenitatis auctoritate et pietate esse posse existi-

comes

erat altcr rustlcus, qui

aedituus. Ubi

Hbuit ibi ab tedituo bostiani dono, illo cunctante, accepit, et incoepit per ludibrium consecrare. Cauponaria videns increpat; ille Niliil, inquit, tua refert; abi, apporta vinum. Ubi redjt mulier videt hominem collapsum rogat quid habeat; respondent ibi potantes in alia mcnsa Forsitan habetillum syucopis. Mulieradfert acetum, admovent, sed frustra, erat plane mortuus. Hwc non est fabula feruntur et alii rumores, verum
: : :
:

quondain fuerat ventumestad vicum niododictum, bibere in diversorio petit comes ille

quidem legatus vel quidquam efficere potuisset, omnem fidei causam et rei Ecclcsiastica? sublevationem tua? serenitati per Jesum Dominum commendamus, ut non modo quidquam deterius adversus rem Dei et Ecclesia' istic fieri;, permitti, decerni non patiaris, sed quoad
mantes,
ne
noster
nuiitius sine tua ope

cum

poteris prsteritos lapsus ad

veterem pietatem

studeas revocare
te

cum

prajsertim, ut sa^pe ad

scripsimus, in hac fidei causa tua etiam et cseterorum principum dignitas et utilitas inclusa sit. cum non possit illa convelli, quin vestrarum

etiam rerum labefactionem secumtrahat; quod


aliquot perspectum est futurum occurrere prffterquam pietatis, est etiam prudentioc tupe quod si quid gravius quod nos concernat, tractari in ipso conventu acciderit, a serenitate tua petimus, id ut nobis significare vclit, quo illius admonitu consilium ex re atque tempore capere et exc(jui possimus. Nos oinnium istic rerum summam sanctre fidei Ecclesiastici nominis

clarissime in locis
cui

istis

periculo

te

in

nolui

parum comperta

scribere

Monitus a Pontifice Ferdinandus ict non sinat Ecclesiam opprimi a LutJicranis. Moliti sunt Zuinglianorum exemplo Lutherani hoc anno Germanos ad Ratisponenses conventus cogere, ut quemadinodum Bernatesegerant, ita ad sententiam de rebus fldei ferendam decerncndamque a Romana Ecclesia defectionem ipsos
41.

spem

in

summa

auctoritate et potentia tua collo-

pcllicerent

quod cum Ponlifex

accepisset, Fer-

dinandum Cccsareas in Gerniania vices gerentem, ac BohemiaeetPannoniffiregem hisHtteris hortatus esl % ne inferri ab haereticis novam
religioni

Ferdinando

cladem pateretur: regi Bohemia^

et

Hunga-

rijp, etc.

camus, et seinper collocabimus. Dat. Orvieli, XX Martii mdxxviii, Pontificatus nostri anno v. 4-2. Extractusest Ca;sareo imperio in proximuni annum Ratisponensis conventus, ne nova turbarum materies oboriretur, cum non a Germanicfe nationis ordinibus, sed ab universa Ecclesia hujusmodi controversise dirimenda;
essent. At Lutheraui, labefaclanda; et pervertenAiR

Cum

de conventu Ratisponensi indicto,

cum Germunis principibus conventuram esse audiremus, etsi voluissemus statim ad te ipsumque conventum aliquem legatum seu nuntium nostrum mittere, qui, si qua res ad nos et Sedem Apostolicam perlinens incidisset, neque officium neque auctoritatem desiderari sineret, tamen cum neque causas indicti conventus, neque an de pertinentibus ad nos tractandum ibi esset sciremus, suaserunt
serenitatem tuam

Germania universa;

perniciosis

consiliis

dcfraudati, suis dolis intestinum bellum accendere, atque

improvidos Catholicos opprimcre

sunt meditati.Nefaria?hujusconjurationisauctor extitit Otho Pak, occultus Lutheri discipulus,


pii

atque Catholici principis Georgiiducis Saxo-

nobis hiTC ipsa ilincrum periciila, temporum-

que et rerum omnium difficultates , et infra, utnuntiimissionem difTerremus; omnia tamen

Catholicorum princiadversus Joannem electorcm Saxonia; et ad Hassise Lantgravium foederis adulterinam formulain confinxit, arcanoque sui priiicipis sigillo, quod scriuii magister esset, obsignatuin ad Lantgravium ipsum transmisit qui mox cum
nia; consiliarius, qui falsi

pum

eleclore
'

Saxoni

et

Lullieranis reni

coiitiilit. a

Erasm.

1.

xx. Epist. ad episc. Leodien.

in Iheat. div. vinJ. p. 316. ' Lib. VI. et an. 1528. p. 2.

quibus collectus

est ingens exercitus ad princi-

.Mallli.
ll.
1.

Tympiiis
vi.

*JoJoc. Cocc. lom.

pesEccIesiasticos armis obruendos. Vulgata rei

fama,

cum

Lantgravius Hassia? Georgium ducera

64

CLEMENTIS VII AXNUS

5.

CHRISTI 1528.

Saxonitc appellasset, ut fcederi Catholicorum in


Lullieranos
litteris

sancito renuntiaret

ille

exaratis

Dresdffi die ascendenli in cffilum

Domino

sacra
a
ct

professus
;

est,

nuUum

ejusmodi foedus
alii

sed in Pontificem, amplificanda; in Hungaria amplitudini sua? studeret. ii. Pu/sus ab Hunrjnrm Joannes in Turcoru?n c/ientelam se confert. Depulerat is Joan-

se

percussum

idem ofiam

principes
:

nem regcm Pannonia quem


;

satius

fuisset, ut

cpiscopi scriplis et sigillis sunt testati sed non juvit Otlionis Pactii proditionem aperuisse

candoremijuc innoccntire
rani

testari

nam
al)

Luttie-

regno Dohemiffi contentus arma adversus Lutheranos vertisset Joannes enim ubi in Poloniam profugit, Pontificis opem imploravil, qui
cuin niillam afferre illi posset, sed trisles tantum ejus casus dolere, haec ipsi rescripsit Joanni regi Hungaria;.
"

armorum

potcnlia praeferoces
et

arcliiepi-

Herbipolensi ac Bambergensi episcojiis centum aureorum miliia abra-

scopo Moguntino,

sere,
illi

pacemque redimere coegcrunt. Caeterum


formula insul-

in conficta fanleris Catholici

nostris

quod religionis curas eliam tum abjecissent, necdum pro asserenda orthodoxa fide arma in ha?reticos cepissent : Olho enim litterarum adulterator ita Catholicos principes Germania; loquentes induxerat, ut iis
tare visi sunt Catholicis,

Molestiam tuae serenitatis ex incommodis susccptam ita habemus, fili, persuasam, ut idcm nobis ex tuis accidisse an tibi pariter
"

persuasum esse cupiamus omnium enim principum Christianorum incommodis tangimurob generalem nostram in omnes principes charita;

quos ob Lutheranorum scelera, quaj nitide exponuntur, religiosa mente conci[lios affectus,

tem, tuaque virtus et religio isto regno a Turcis olim tuendo nobis apprime nota est; quo fit ut te tali animo adversus eosdem infideles ut
,

pere debuissent, affingeret his verbis 43. Postcaquam periculoso et adverso rerum slalu, qucm Deus omnipolens super genus humanum propter iniquitates et peccata permittit, multae inDeum blasphemia^ et injuria', scan:

scribis,
ea,

paratum velimus libenter juvare,


serenitas tua fatetur, ac

nisi

quam

nemo negare

potcst,
tibi

extrema inopia nostra nos a desiderio


;

averteret est enim illa tanta nostra afflictio prioris anni, utomuibus notum
gratificandi
est,
niliil

proximorum exoriuntur, ita quod Deus non solum in suis sacramentis, quse ipse super terram tum ad einendationem nostri, tum ad
dala

diminuta,
ita

sterilitate

omnem spem

populorum
:

prsesens annus sua nostram nostrorumque dejecerit, ut vix frumento ad

cum

confortatioiicm infiruKc conscientiffl nostra; instituit;

verum ctiam

in sua ipsius

omnipotentia
afficitur,

ac deitate injuriis contumcliisque

in

eo sane quod tem[ila et monasteria diripiuntur ac devastantur, Deo sacratcB personaj ab ejus
cultu expelluntur, ad loca inhonesta protruduntur,

sustentationem victus coemendo pares esse possimus superadditis vero ad tantam sterilitatem etiam belli et pestis cladibus ubique in miscra Italia vigentibus, ita omnia prsecipue-

que
ut

in nostro statu

concussa exhaustaque sunt,

suisque censibus
est,

et

provenlibus

si

spolian-

tur et privantur, et

mum

sacrrc

quod omnium horrendissimissa? officium non solum


:

extremam calamitatem subitura videantur, nisi omnipotens Deus,qui se nunc justum mox misericordem suis exhibeat qu<E omnia nostramque ab Urbe Roma etiamnunc absentiam,
;

aboletur, sed idololatria? et [icccato ascribitur nobis fanquam Calholicis, rcgi, principibus
electoribus, archiepiscopis, episcopis et princi-

cum

nota tuo' serenitati arbitremur, illam boni Gonsulere cupimus, et speramus si non re ipsa,

quam

prffislare
,

non possumus, sed amore


sane
;

et

pibus proptcr votum et promissionem, quam Dco creatori nostro fecimus, cui nos tanquam creaturas suo creatori absque omni medio subdere, ac sacris pedibus ejus substcrnere debemus; similiter etiam propter juramenta et fidelitates, quas partim A[)Ostolica} sanctitali, ac

benivolentia
serenitati

quibus

etiam,
virtute

respondemus antequam in regem assumeretur, ex sua et auctoritate, suisque etsuorum inclytis


gestis,
;

abundamus, tuae illam euim jamdiu

pro Christi fide magni fecimus

summe

dileximus,

et

omnes nos Romana'


nostro

Cffisarefe majestati

domino

omnium clementissimo pra.'stitimus, quibus tanquam superioribus noslris debitam obedientiam exhibere debemus et tenemur, nihil aliud convenit quam ejusmodi suprascriptis blasphcmiis, quantum nobis vekit huminibus, mediante auxilio divino, possibile est occurrere, cas avcrtcre ac in melius convcrtere,ctc. wAlfecti
tanta

proindeque dolere cogimur ejusmodi incidisse tempora, eaque communiter nobis accidisse incommoda, ut magis dolere

quam juvare, aut sublevare possimus non deerimus tamen auctoritate et opera nostra apud alios principes ad opem tibi advertuos casus,
;

sus fidei liostes ferendam


alia

commovendos, ut qui non |)ossumus, hac saltem, quam etiam

injuria

Calliolici

|U'inci|)es,

atque
tacili

officii

ab

i[)sis

hajreticis coinmoniti,

rem

cum
in

prosimus. Plura scriberemus, nisi satis constare s[)eraremus de noslra erga eam benevolentia et voluntate, sicut
[jostulas, tibi
tuec

serenitati

magno pudore
ftis|)ania

tulere,

ciiin

CKsar procul
ejus

luecextuorum
Vitcrbii, die

litteris

copiosius intelliges. Dat.

ageret,

ac

Fenliiiandus

frater

xxx Augusti mdxxvmi, Pontificalus


1528. p. 171.

secutus artes |)Ost immissuin antea fortissimum exercituin non conlra Lutlierum,
politicas

l.ili.

brev.

.in.

CLEMENTIS
iioslri

Vrr

ANNUS

5.

CIIRISTr

1528.

aiino v

Poscebat Joanncs sacrai in Turcon(ioien(l;n

cas

expcditioiiis

spccin

advorsiis

Fcrdinaiiiliiiii siiiisidia,

nis principii)us

cunKiuc nullaa Clirisliaoh Italicaruin rcrum convcrsiosuccessus im[)e(rare


oinni pietatis et religioiiis
exitio fuil,

riam, aut per irrepentes liajrescs omissus est, rcstituatur, clcrici lionesfc ac religiosc vivanl, ct tota (loni(|iie Cliristianorum vita sit, ut esse dchet qu;e omnia diflicilc consequi possumus,
:

nem,

ct prosjieros CiBsaris
olilrilo

nisi

prius

sana hellorum rahies

cesset.

Ha!c
volui-

potuisset,

igitur fratcrnitatibus vestris

significata

respectu,SolimaiiniTurcarum imperatorisclien-

inus,

commcndavit ', Ilungariiequc de quo proximo anno dicctiir.


tela3 se
tri.

F.cclcsia;

tum iit vos, (lui liaclcnus ob Romana; incommoda doliiislis, laitari possitis,
mcliorein
ost

inlelligcntes
cjus, qua;

statuin

et libcrlatem

ClementPsolcmnrs stipp/ic/t/ones. Inter lias Chrislianorum rcgum disscnsiones Pontifex episcopos solcmnes supplica-

IndicttV a

omiiium Fcclesiariim matcr, tum ut alacriori animo ac securiori menlem his, quaiad officium vestrum pertinent,
commiinis
intcndcrc valoatis
:

tiones indiccrc in
po|iuli

siiis

difficcsihus jiissit

-',

ut

estis ciiim

vos fralres nostri

divinam misericordiam flecterent ad redigendos in concordiam principes, quo ah iis sacrum in Turcas hellum pro
suis precihus

nohiscum a Deo vocati proluercsum cxtirpatione, morumcmendationc, divini cultus augmcnto.


in partcin soUicitudinis

liheranda ex

sfina susciperetur

Mahumetanorum servitute I^iletum invalescens ha;resis


,

Vos ergo,ul cuin Dci aiixilio, qua' pro univcrsali bono agenda sunt, facilius consc-iti.

dclcrclur. Certiores etiam fecit Danioj episcopos, restitiitam

qiiantiir, in

viscerihus cliaritalis lioriamur, ut

jam

essc Sedi Aposlolica; lihcr:

tatem dignitatemque
strcnui!

tuin ad pastorale

munus

puhlicas litanias in Ecclesiis ac difficesihus veslris haheri procuretis ubi primuin immor;

ohouiulum plcctendosque pcrlinaccs luercticos cnliorlatus, etiani ad dandain resipisi

tali

Doo

gratia^ agantur,

quod Ecclcsiam suam


:

scentihus veniam, atquc sacerdotes, qui se in


inccslas nuptiasconjecerant,
tii,

pffinilerct flagi-

de impiorum manihus liheravit dcindc orctur pro [lace atque unione omnium Christianorum, ut Dous ct Dnminus nostcr tandem miscratus
[lopuli
siii

in jiristinum
:

stalum rcstituondos auctorilale

calamitatem, Cliristianis principibus

instruxit

spem
sit

pacis immittat.
pastoris

Vos deinde recordati quod

Venerahiles fratrcs.

veri

officium

Scimus

fratornilalcs

Aestras

non

lalcrc

liKreses, qua; Doinini

operam defis, ut grcgem invadere coepe,

quanta ab iinpiis grassatorihus passa sit Apostolica Sedes mala, quantisque in periculis vcrsata fiierit Chrisliana rcligio oh lcmcrariain nonnullorum impiorum invasioncm; propter quod exploratum hahemus quam acri dolore concussai siiit mcntes vestra.', ct quisquis Deuin
]iie

runt, toUantur, ct solita prudenlia vestra sup-

primantur

in

eos, qui ad

cor rcdire volcnt

bcnigni eritis et libenti animo veniain condonahilis; quos autem in errorc suo pertinaces
repercrilis, in eos Ecclcsiastica; ac sa;cularis,
(|ua; es(,

in

tam sancto ncgotio minime defutura


cst nohis,

ac Christiane

colit.

Vcrum tandom

res[)exit

Deusexalto,ne(iuepassuscstnaviculamsuaiiiadmodiim fluctuanlem impiorum hominum lluclihusohrui, ne fidos illa, [iro quaClirisliis oravil ut non deficeret, capite orhata suo dilanianda pro culcandaque darelur; eripuit enim Deus Ecclesiam suam, nosque de malignantiumin cani manihus, restitutaque cst Pontiflcia dignitas in [iristiniim vigorem, nohisque et sanctcc huic Sedi

obediunt Christianissimi
nes, qui

|)rinci|)os ot po[)uli omorlhodoxam fldciii sequunlur, ut aiitea consueveruat. Nos vero quod alias ipsis Pontifi-

ultionem exercebitis. Et quia personas Ecclesiasticas oliam in arctis religiosis Ordinibus iirofcssas cxivisse monasteria, matrimoniaiiue laicoruin morc contraxisse, qua; tamcn urgcnte conscienlia, si veniaj locum sperarcnt, ad pristiniim vivcndi institutiim rcdirent, nos considerantes Deuin pcccatores iiuandocumquc poenitenles ad sc recipere, fratcrnitatibus vcsiris, oarumque singulis in Doiniiio cnncodimus,
severitatis

renuntiatum

utciiin
a

omnibus
fide

istis et aliis

quomodocumque
, ;

Cbrisli

catus nosfri
et

iniliis

prociiravimus,

totis virihiis

grcmium

si ad Ecclesia; rcdirc voliicriiii, disponsarc valeatis

apostalantibus

enilimur, ut crudclia hclla, Christianos populos

ut iirimum

gradum

in qiio craiit in

omnibus

et

miseram

prffisertim Italiam

tamdiu vexantia,

so|(iantiir, et Clirisliani

principes, quos

omncs

por omnia recuperent, et eosdem ah oinnihus consuris et pirnis absolvcre, injuncta ad arhitriuin

cliarissiinoruminChristoOliorumlocohaheinus, pacis ac charitatis vincuio uniantur, iit ipsi cum [lopulis suis domestica seditione liherati, arma converlant in |)orfidos Christianaj roligionis liostes, vendicentque a canum manihus sanctissi-

vcstrum
v
.

piTiiitentia,

ctc.

Dat. Vitcrhii,

die xxvii iAugusti mdx.xvhi,

Pontificalus nostri

mum Doinini nostri sepulclirum. Alteradcin cura


nostra est,
iit

Xoiiduin Dania; rexLuthcranam luercamplexus, cuin episco|)orum auctoritatem vercrctur post Smalcaldicum vcro cum C.crmanis Lutheranis initum fredus
siin

anno

apcrte orat

verus Deicultus, sicuhi pcr iucuvii.

Daniamagis

infccta cst

',

ijuo

tempore saccrdo-

>

Salom. Neiigeb.

1.

Lfb. an. 152S. p. 229.

Florim. Ravmund.

1.

iv. c. 1.

ASN.

ToinJS

XXXIL

R.iTx\. XIII.

06
ttim et

CLEMENTIS

VII

ANNUS

5.

CHRISTI

1528.

monaclionim magni grcgcs ab aUaribus ad profanos tlialamos profugerunt conslanlc


,

licuisse,
liilius

in iidc orlliodoxa rusticana plcbc


47.

(1).

imo difficillimiim cxlitisse iNuma l'omexemplo crat. Indicat Iiis verbis Faber impcralam Saxoiiilnis lianc novam rcligioncm,
ut
|)o;)uIi

Ltttlieranx scctx

reformat/o.

Hoc

in

sui

principis fidc continerentur,

nimis lurpis vidcrclur, sccta sunt plura cjus ca|)ita ab ipsis Lutlicranis, ac Joannis diicis clccforis

anno

in

Saxonia,

cum

liydra Lullicrana

ciim, [lermissa

hocreseon

omnium

licentia et

sublato
tio

omni

diviiio timorc, politica adiuinistra;

pcrvcrtcrctur

(|uam ctiam causam


'
:

liis

\erbis

auctorilalc iiova

condita

'

est siipcrstilio,

qu?c

aperit

Ulcmbergius

ul occiilcrct priora fa'ditaliim monslra, plurcs


vetcres
Ecclesiai

Romanffi

ritiis

ac

dogmata

Luthero conlraria sibiascivit;


:

quam Saxonum
;

retractalioncm ubi vidit .loannes Fabcr cxclamavit - Sane bcllc sc res liabct jam plus miluis

Saxoniam Ecclcsia 'i8. Vix erccla fuit pcr Lutherana, cum varii statim dcfcctus ct crrores cum in cjus regimine passim deprehensi sunt enim Lullierus decreta Pontificum ct saluberrimas Ecclcsia; vclcris sanctioncs sub Evaiigelicae
:

dccem
iii

annis,

cum Luthero

et his

quibus-

libertatis

umbra, tanquam humanas constituintcr concionatores suborta fuit

cum

arliculis

Saxonia supcr quibusdam fidei nostra; nobis bellum fuit, ipse jam de novo

tiones petulanter et protcrvc convulsisset, anarciiia

qiucdam

poslcaquam insania deferbuit, sese captivum dat ct ad nos Catholicos tandem redil atque dcclinat sed illius oculus non enim ad ea quae surrevcra sinistcr erat
multa
reslituit, et
: ;

etfoeda confusio,

dum

quilibelgciiii

suiduclum

secutus ageret

|!ro

arbitratu,

sum

el in coelestibus erant

animum

erexit,

sed

dumtaxat ad lia!c animi cogitalum adjccit, (juo bruchos in applausum inertis plebecula} congrcgaret, Ecclesiasticorum possessiones in pra?-

tur doccndi modum, qui Vidilboc incommodum, ut erat-ingenio perspicaci, Luthcrus, lucsitque satis quid facerct, aut quod huic malo remedium adhiberet, si legcs

cumque scqucremaxime allubesceret.

conderct, ct novis ordinationil)us reccns iiatam et tcncllam adliuc Ecclesiam fulcirct. Parala

dam

daret,

omnes ad voluptatem
:

et illeccbras
illi

carnis vivere doceret

ideo datus est

spiritus

verliginis, ut diccret,

doccret et faceret, qua;

videbat obloquia quasi secus faceret quam docuisset, si Pontificum et Ecclesia! decreta rcjiccret tot sajculorum usu confirmata, et sua
substitueret in locum,

minime decerent, neque ullum hominem Deo


accc|)tiorem facercnt. Scd quid opus est verbis,
ubi res ipsa
loiiuitiir,
:

novamque in conscientias
:

ct ipse exitus acta pro-

Wittemberga cdito libro accepi, cstque inilium cjus: Quomodo populus tractandus sit ct contincndus in limorc Domini, in bona conscientia, ct ut poenitentiam agant, auricularem confessionem tcneant, diem Domiminicam et alia solcmnia festa colant, sed ct alia muUa,qua! antca etiam potenli manu abolitasunt, de novo statuunt, erigunt, atque ita
bat
?

Et infra

bl e

tyrannidcm, ceu novus papa, molirctur si vcro pnedicantes suo quemque arbitratu agere pcrmitteret, satis intelligebat iii (luani ataxiam ct

confusioncm

illa

liberlas esset evasura. Itatiue

iiovam (|uamdam

excogitavit Ecclesitc
est in

refor-

manda; viaiii, episcoporum,


lari detulit,

ct

quod

hoc genere

munus

id electori Saxonia> principi sa^cu-

qui peripsum interpellatus quatuor visilatores constituit, iisque dedit in mandatis, ut pcrditiones electoris cxplorarentcertius, (jiio
in statu essct recens

et ut ba;c inconcusse servanda prtecipiunt constanler et illibate servenlur, visitatores et inlendunt ordinati sunt. Sed qiii rebus illis
:

dum

Ecclesiaj

exorta religio, et morbiLutheranae corpus, quibus pos-

sent constitutionum
cirent, etc .

humanarum

remediis, ful-

nimium
sapiunt
sanitas
:

scro Ikcc arbitror

ficri

sero Phryges

sero
fidei

Cumani
illis

sero hac in re Alemani,

lumen, timor Dei, conscientia3 excidit. Vereor iie multis accidat id quod Caroli Magni tcmporibus Saxonibus accidisse mcmoratur, ut eiiam fidem deserant, non dico de omnibus, sed de multis. Jam cgovidero lubens, rcligionc omni sublala, quomodo reges principes primatesquc suos subditos gubernaturi sint. Hoc gentibus non
siquidem
plane
,

Subdit eos novani divini cultus forniam prffiscripsisse, atque in nonnullis gravissimis dogmatibus dissensisse aLuthcro. Qua? quidcm nuitari ncccssc fuil, cum Luthcrani ob illa duo principia (]uod sola fides sine bonis o|)eribus ad salutem sufflccret, quodque nullum liberum
il).

arbilriiim essct, cunctis sceleribus laxas habi'-

nas darent

hffiresiarcha,

quare Philip|His .Alelanchton novus non tam Lulhcri posthac discipulus, (luam magister (de quo dixit Faber *
: '

Cocl. lioc ann. Ulemb.

c.

19. Snr. in

Conim.

'

Joan. Fiib.
Ulcinb. in Vil. Lulh.
c.

disp.

cum.

Callliaz. c. 1.

19.

Fali. in

ccnsuia vis. Sjx.

c.

49.

(I)

Quanquam

Dania; rex Fridericus eiiiscopornm auctorilalcra non plane totam boc tempore abolevit, intia fines lamen anjustiores

illam cneicuerat. Tcsle enini Cbroiiologo Danico


nis

apud Ludewig

tieliq. to.

is,

nnm.

2, lioc ipso

anno o mense Au^'uslo babilus

cst solem-

dominornm

et ni.igistratuum

convenlus regni Olthimia; insula;

Tioniic, ubi

aderat eliain

Friilericns rtx. Ibi niniium extorlum esl jus

in criminosos iiimiium adiilteros luceslos . Quod vero asserit liic annalista de rege Danoruni, qui nonnisi post Snialchal Cum dicum, fcEdus Lutheranismnm palam osteiilarit, veritali miniine coh;preie censeo. Idem eniin chronologus anno sequenli scnbit .M.ixsi. Fridericns rex se totum Lntberanismo addixisset, etc. , Smalchaldicum vcru fadus nonnisi anno mdxxx coaluil.

episcoporum,

CLEMENTIS
Liitlicrum
dapdaliis
:

VII

ANNUS

5.

CIIRISTI 1528.
.

67
Lullieri,
:

ipsum compellans Si illc tiuis logonon cssct, ncscio finid prmstarc posscs)
spcciosis intcrprctalioliujus
ficlilia!

papa fuerunt
scri|)tiim

qui cx])ilari sacerdotcs


est
,

Idcm contra dogmata commcndavit


,

Uuia
digni

l)ari>arica illa doj,qnala

inquit

duplici

lionore

nihns cmollivit;
religionis,
cst,

|ir;vcipnus(iuc

sunt

moiliiim Ijitlicranorum dicla plastcscxtitit, et Calliolicorum cam respucii(]ua>


; '

51.

Emendavit cliam

Liitlieri

sublato libero arbitrio,

homiucm
,

insaniam, qui, ad brutorum

tium pcrsccutor dc quo lucc narrat (lc(|uc Dux Saxoipsius collcg;is Joannes Cocheus n\x princcps clector cum audirct in t(M'iis (|uo(|uc suis fieri |)liiiiiiia nimis barliaricc con:

tra

rcligioncm, destinavit (jualuor visitatores,


erant nobilcs
:

quorum duo
IMauiiilz
ct
:

Erasmus

al)

llaiihifz,

dominus Joannes a ct duo cx


:

doctor lcy;uni llicronymus Scliurir, ct mapisler artium IMiilippus Mclancliton (jui circumeuntcs dc oppido iii oppidum pastonss ct concionatorcs ubique examinabant, eisque
cruditis

animantiiim sortem dejcccrat ut pro])tcrca monstroso vilulo designatum Liitherum crcdi Imputum sit, dc quo ha3c Joanncs Eabcr dcnti audacia idcin a|)ostala nionaclius (])iidct enim hunc aut saccrdotem aut doctorem diccre, qiii Cliristi sacerdotium, vcramquc doctrinam in scoriam ac scortatioiicm vcrtcrif) claliis furiose ct insolentissime (ut solel) fa-dissimum in errorcm prfccipitatus est, quein neque Judseorum
' :

novam

et

pascendi et docendi

normam

trade-

bant, mediain fcrme intcr Catliolicam ct Liillie-

raiiam; de utraiiuc cnim ali(|uid nuituabaiifur.


In

genlium iiistilula, nc(]ue Tarlarorum Turcariimquc imiuanitas, nulla denique sub coelo natio extra Saxonum regionem, lalibiis portenfis, nescio quo fatali malo, faventem ferre [lofuit, bodienc |)0ssct? bciic cnim sagircligio, ncqiie

eam

igitur

cogcbant Catlioiicos, aut reluc-

tantcs cxpellcbant, ct iiimis fcrocicnles Liitlie-

natus partu

illc

vifiiliis,
iit

])rodigioso ciicullati

viliiii

iiosfro,

scis,

tcm|)orc edilo designatiis,


necessitate

ranos ad surc nornuc fein[)cricm castigabant ac moderabantur splendide illis sumptum suppeditare cogebantnrcommunitatcs, ad quas divcr:

|)crtiiiaci

aiiimo genuiiia(]ue obslinatioiie afQr-

mavit, ex absoluta
ficri .
tj'2.

quadam
is

omnia

tcbant, ct

ii

bant.

Verum

qiiidcm ali(]uaiifo modcrafius agepost cos constituti alii adeo im,

Cum

crgo

crror intolcrandus Me-

|)eriosc

ac sumptuose gcsserunt se

ut ejus_

modi
et

visitatio ciinctis rcfro

arcliidiaconorum
Latinc

synodis episcoporum comnuinitatibus gravior

intolcrabiliorque viderctur.
I)riiiuiin

Eam

visitationem
,

post Teutlionice Liitlierus descripsit; hic vcrbosius


ac imjicriosius,
oO.
illc

Pliili|)pus

Mclancliton

omnium flagitiorum invidiam in fata transferret, sic a novo lia;resiarclia tcm]>cratus est Volo noiinihil de libcro arbitrio ascribere, quomodo doceri debcat, de (luo plerique valde iiicommode Io(]uuntiir. Et quia clamitant oinnino nos niliil facere
laiichtoni videretur, ut qui
:

succinctius ac moderatius

Addit CocUeus

Melancbtonem

viginli

posse aliud quam quod facimus, nihil docent (]uam diffideiitiam, quffi nuilta pcccala parit in viilgo vohuitas humana cst vis libcra, ut
:

capita doclrina; sua?,

(luibus paroclii

instrue-

rentur a Saxonicis censoribus, pncscripsissc, at(]uc in ipso cxordio Lutheriim, qui etiam tum laxandas liabcnas docueral, corrcxissc, duiii ita

carnis, seu juslitiam cogitur ut non fiirari, non occidere, non moechari, ctc. Ifa ininus
faccre

possit juslitiam
vi

civilcm, ubi lege et

absurdam
dit, ciii

Liillicri

doctrinam

.Melaiicliton rcddi-

po|)ulum ad |ioeiiitentiam (]uam tantO[)cre Lutberus erat insectatus, excitandum sanxit Pastorcs dcbciit exem|)lum (^liristi scqiii, (lui (juoniam [^oenitciifiam ct rcmissioiicm pcccatorum docuit, debcnt et isla pastores tradere iiuiic yiilgarc est vociferari dc lldc, Ecclesiis
,
:

Liithcrus etiam in sua Teufhonica visi:

tandi
siibdit

formula conscnsit Hinc data est , Cochcus, .(jatliolicis ansa colligendi

l)lurimas c scripfis Lutheri contradictiones et


antilogias, (]uibus docuerunt,

Pauli

,\])()sloli

scntcntiain

Lulherum juxta proprio judicio con-

et

tamen

inlelligi (|uid sit fides noii potcst, nisi

demiiafum,

praedicata [lamitcntia. Plane

vinum novum
fidcin sine

in

utrcs vctcrcs infiindiinl,


tcntia, sinc doclriiia

(|ui

[)0'ni-

liiiioris

Dci, sinc doclrina

nciiuam in Evansuo judicatum . His consentanea Facfuin est, inqiiit, ut tradit Ulcmbcrgius Catholici istiiis temporis hujus visitationis dcgelio ex ore
'
:

ct velut serviiin

legis prBGdicant,
ritatein

etad carnalcm ([uanidam sccu.

crela
biis

cum

Lullicri principiis etscriplis priori,

assiicfaciunt viilgus

Il;cc

illc,

(]iii

cum

clTcrre ociilos ad

liauricndum
fateri,

Cafliolicic

veritatis Iiiccm dcbuissct, ac

damnalam

magnain iiilcr utraiiuc ct discrcpaiitiam invenirij inio manilcslam conlradictioncm scriptis in luccin editis oslenderent .
conferrcnt
53. Jofnmcs Vabrr Luthcri rnrialiones facctc Intcr lios Joanncs Fabcr, Catliolicnc emtmcrat.

juste a

Uoinano Pontilico Lulliori doctriiiam, iia^rcsiarcliarum tamcii gloriam inlamcm (-'xamLutlierum liac eadcm censura perccllcrc maluil Ea secuiitas est detcrior, (]uam onines crrorcs qui antca sub
bicns, ct Pontificem
et
:

Ecclesiaj

forlissimus lioc ipso anno luculcntum libriim inscri])luiii, cknsiram visiTATioMS SAXOM.i;, cdidit, qucin scnaliii poiiuloatlilcfa
,

'

C.ool.

in acl. et scri|)l. Lull).

'

Jo. Fab. tlisp.

cum

liallli.

c.

3.

lieiiil).

iii

\i(.

I.ull

68

CLEMENTIS

VII

ANNUS
aiilc

5.

CHRISTI 1528.

qne Liiulovicnsi, apnd qnos plnrilnis jani


annis iiaroclinni
exaratis liisce Jitteris
'

pronc

omncs

tua;

farinffi

concionatores,
fidcm,

dccem
illi

et Ecclcsiasteni egerat, dicavit,

ferejam annos aut


aut docuerunt,
in ore qnidcin

ultra nihil aliud creparunt

nt qni

primnm

Lntliero

quam unicam

quam

dein Zninglio nomcn dcderant, animadvcrsa lueresiarcliarnm liornm lcvitate, resipiscerent Ego \obis, inquit, concionatns snm, non esse
:

jiassim circumtulerunt, re ipsa

vcro, qui lidei fructns est nihil ternnt; ahjuc ita quasi unica
caret ac salvos redderet
siastffi
:

omnino
fides

prwstijusiili-

nos

veslrarum animarum vel tutnm atqnc e digitum ah Ecclesia, qucc snpra transversnm solidissimam petram ffdificata est -, reccdere.
re

illi

eniin egrcgii Eccle-

Quid, levitatis nonne argumentum lioc est, desultoric, ut veluti arnndinis instar liinc inde qnovis lcvissimo ventnlo niovcri ? multi tamen

vidcntur sibi reruin suarum satagere, si puhlicc, qua non insania ac iminodestia, in boiia opera (lehacchati fuerint. Quis

pnlchrc

vero tragocdiK auctor ac capnt


tu

extitit

quam
e

tu?

eqnidem
parles
:

in (juinto articulo ln;c

assertionis

vestrum aures quidem (proli dolor !) liabuistis % sed nihil audistis; adeo ut et de vohis vidctnr Aureshabcut ctnonaudiunt. dixisse |iroplieta ])roMihi cnim idem conligil, quod Isaiie
'
:
-'

trcs

jiotissimum

pa-nilentia;

medio
facluri

tulisti

in

xv quoque arliculo siceos


Eucliarisli;c

instituisti,

qui sacrosancttc

syiKixim

vobis, ut multi milii rclulcrnnt, grataque praHlicarc ilebercm vclnti Lutherus, ac ejus assechc. At vos ne vcrhum quidem de poenitcntia, de vestihusNinivitarnm, ac de Inctu David accejitarc vohiistis, adco nt pro certo habcam vos a^qne ac omnes mortalcs (quid enim alind iUa est pertinax vestra opinio quam pncsentissima mors ?) novitatc ac gratis nuntiis, sed non vcro Evangclio oblcctari . Et Porro ego vos iteruni paterne adhortor infra moneo, ut perpcnsa Lutlieri reversionc ac et
phela?,
(|ui

delictorum ducantur, neque cx confcssionc humili profiteantur; veruin


sunt, ut nc jiocnitudine

phaccntia

tantnm crcdendum ac fidcndum essc


Acccdil supcriorihus qnod plus
in scriptis tuis reperitur,
ct solain sulficere

pra^ccpisti.

quam
fidcin
:

centies

unicam

ad justificationem

nudam quamadui-

obrem tcxtnm
tcrina

tcrlio

ad
,

Romanos

capite

interpretatione
illa

cceno pcjus ohlevisti,


inseruisti,

cum quatuor

vcrha, qua; neque in Gra^co,

neque Latino exemplari reperiuntur neque Paulus unquam somniavit .


33.

resipiscentia a Zuinglii desultoria levitate

quam

anfea Luthcrus suos ad ac fallacem jirffifidentiam salutis, dum audaciam


Inslrnxerat
hsereticee fundamenta jecit; suffi nnnc meliora canens Dei mctum incutit Populus, inquit, ad timorem Dei, ac ad pcenitentiam provocari quantuni potcst dehet, necnon securum hoc ac audax vivendi institutum ab

saepius ac publice scriptis meis notavi, neque etiam tantum iota quidcm respondere aut potestant andet, velilis hinc tam nefandarum

reipublica;

hffiresum oblivisci, ac in viam Catholicic vcritatis redire, etc. Pragai in Bolicmia, die xxii
Julii,

anno mdsxviii

eis cavcatnr .

Ad

haec Fabcr

'

Si ita

sensis-

eo vcro libro ex ipsis Lnthcri verbis ostendit Faher, ut illc veteres suas hffiieses retractet; in primis ut jam ille reprehendat
54. In

docentcs nos sola fide justificari tnm inancin lidem a vera distinguat; quibus subdil hanc animadversionem Fabcr " Hoc de te tnisque
: :

querebamur jam inde a duodccim ferc annis; vos cnim tantummodo simpliciter nudain et unicam illamfidem docuistis prffidicastisquc, ob quain rcm rudc ct incrs vnlgus (proh dolor ab omni metu ac cultu divino, hona conscientia, amore proximi sui, bonis operibus, ac i^enitus, ut paucis comprcliendam, ab omni Chriasseclis
!)

temporis cum LipsiK cum D. Eckio disputaveras, nunquam tanta hominnm clades in tiermania facta fuisset; scis enim hanc dispntationem ob id omniuin maxime institutam, ut ibi de timore Dei, jiffiuitenlia, aliisque honis oiicribns conveniretur (jnid vcro tu ibi? inetum Dei et contrises ac docuisses,

mi Lnthcre, pcr

id

tionem vcl attrilioncin non rcspuisti

verum

exterminasti e repnblica tua hicretica. Nunc autem (tanta est rerum vicissitudo) inconstanti;c

tu;B

specimcn

praibuisti,

cum

ad

nos a
Trovcl

Babylonica tua captivitate veluti Sinon


janns
[)crvcnisti. In orc

ille

multorum

cst, te

legione

stiano dccoro ct honestate excidit >. In hac iterum relractationum formula Lutlierus pcenitentiam remissioni pcccatorum conjnnxil, ac sectatores suos corripuit his verhis Multi id tcmporis tantum de remissione peccaloruni, et nihil aut ccrte paruin do pffinitentia disscrunt, cuin sine picnitentia pcccatorum rcinissio licii non possit certc remissio deliclorum absciuc
:
:

sathanarum obscssum csse, ut quotidie

in singulos dies quidlibet novi aliquid lihi confingat. Ilinc fit ut scripta tua male consarta discrc|ient.

E contra
tiiii

alii

lalcntur,

quod

illa

atra

avis, (juain

aiitcaliquot annos Liechtember-

gius scajiulis adpinxit, ita tc divcrsum trahat, adeo ut quid scribas ac mcditeris, ne ipse qui-

dcm

scntias
3(i.

iiijunctionc poenitenti;!! intclligi

non potcst

>.

Suhdil Faber
1

Mi Luthcre, multi, ne dicain


:i(i3.

Ext.

iiiler KjI).

Luc. VII.
J'"ab.

ejus opcra p.

'

l's.

cxv.
Sax.

c.

Mat. xvr.

etiam Lutheriis scctatores suos reprchenderet, quod Evangelium adultcrarcnt, monereh|uc ne illi (juidqiiaiu adderent vcl
'

Cum

' Miit.

xi.

Jsni.

xxx.

.Mal. iii ct iv.

'

Jojii.

ceiis. visil. 1.

1.

Jo.

l''ab.

cens. visit. Sax.

t.

b.

CLEMEXTIS
domcrciit, tanli
illiiin

VII AN.VUS 5.
ita

CIIRISTI

1528.

69

inali

aiictorom ossc
iioii

{'(ciiilcnlia

ducliis pn'nilcntiam portc ot extcr-

domonstrat
tcntosas

'

.Vii iiroiiiijiiiaiulas
,

vcstras poruii(icc|iia(|iic

miiialani vcluli ah cxilio rcduccro


ecquffi

opcram

das,

hsercses

qiiilnis

mala

ista

tua jactatio, inflata superbia,

hinc indc coliectis iiarliculis usi cstis? Qu;o vcro niiiuis voiiiscum laciciilia rc(iorislis, saltuatiin oa voluti panthcra multiformis porcurristis,

acdiaholica arrogantia, qiii s|iiriliiin Dcivcnissc supor tc aiohas? ncquc taiiion illo iioscio (^uis
spiritus tihi plaiiimi hicit loro, ut res Chrisliana

ac Iraiisilivislis. U"iil lolos


iiil

(li(!s

clainas ac

vcnciiatissima
tiir .

tua
:

scmiiiationc

|iossiini(larc-

doccs,

essc diviuis vcrliis subtralioiuiiiin vcl


lu

Et iiifra

<<

In

oo lihro,

(|uciii
|iii!ili(

advorsus

addendum, ciim

ipse iioc apertissime fecc-

Zuingiium ac OEcolampadium
fatcris

avisti, ipso

ris?faccro ciiiiii alils mcdiciiiam volcns, ipse gravissimo moiho lcntaris iiam iNovum Tcsla:

ncmincm

(|iicmi|iic,

ac

hairolicoruni

(|iii liaMosum auctor, magislcr oxtilcril, posso ad

mcnlum

plus

quam
iioii

scxcentis

locis

tua

illa
,

bonam frugcm
:

rodire,

nequo

ulhiiii

ullo

iiii-

barhara transhitionc

dcpravatum

rcddidisli

qiuodam qucC

liuc

spcclahant insorciido,

qiKTdain vero pro lihidiiic exccrpendo quai suo


jiiro starc poliiissont
:

ciijusroi in primis

Grsco
:

LatiiiO(|uc

cxcmpiari

palam

convinci

potcs

CcCtcrum proprielalos tua! vcrnacula; traiishilionis ipscmct iion ohscrvasti, (|uoniam inniimcris
in locis possot tihi in os oxprohrari,

at(|uo alit(U" ac divorsis

modis

sa^pe

quod alilcr idom voca-

buluni in tuis
leris,

illis

viriilcnlissimis lihoUis extuin ipso

Testamento . Scrihis iii iillimo lihro, qiicm contra Et infra juratos tuos sodalcs Zuin^lium OEcolampadium, ac Carolstadium puhlicasti, standumesse potissimum ah illis lihiis, (luos proximis (|ua:

quam postmodum
><

(junm lcmpore sc ad honam iiiciilcm rocepisse affirmas (|uamohrciii poriculum esl, te (juoque, ex cujus oflicina tot portentosa) ba;reses veluli ex cquo Trojano prodierinl, occuparintque (horresco rcfcrons) jam foro tolam illani Ccrmaniani, posso ad veros induhitatos Christi fidelcs a tua indurala opiniono rcdire . Vvxterea Luthcrus, in sua visilatione Saxonica repotendas odixit sacras prcces, quas aiitea sustiilcrat et quasi cthnicas imprecationes liahuerat; in quem hicc Faher His beiic cohtcret opiiiio asseclarum tuorum; (|ui ob eain rem prcces ab eorum repuhlica oxcluserunt, quod Christus semel exorassot omnia; quasi vero hominihus pro corum salule Dcum invocare
'

tuor aut quiiujuo


vero,

auiiis

cdidisti
tui lihri

quomodo
(jam enim

mi

Lutliorc, cffitori

agilur duodcciinus annus ex (|uo pcrversis tuis


traditiouihus Christianos veluti praesentissimo

liccat. Staluenle Lulhoro jam dies festos celebrandos, quKsiit Faher \ quo EvangelictO Scriiituno tcsliinonio dicm Doiiiinicum sanctificandum fidem facorct tjuod si probare
:

non

veneno inflcere et conflcere instituisti; sexlodecimo enim conclusioncs tuas primum non elcctus indulgcntiarum commissarius edidisli) quomodo, mi Luthere, habendi sunt? iXumquid rcprohandi an rejicicndi, quasi non suhacta
cogitatione scripsisses, aut certe
inimicitias denuntiares
officio te
li;,^o
,

nescies, iiiquil, cantilenam ex


protulisti, quiihiuid oiiim
iii

Lutheri scbola
locis

non aperte acexprcssc


veluli

Evaiigclio

hahctur,

multis in

humanum
ludificaris
oH.

conflclitium ac inutile existimas ac


.

ita

ut

illis

Circa hoiia opera

ita

dicla sua priora

quod tam splendido


hene intelseplem ccrtum scirc
'.

non praifecisscnt? Ah, ah


scripsisli,
te

aiiimi tui malignitalom. .Vtqui ante

Semper decalogus prfficeptorum Domini docori dcbot in quo omnia bona opcra comprchciiduntur . Et iteretractavit
'

Luthcrus

dcsuper, reni (liioquo sic liori oportere voluti diviiia providcutia. Uuid autem nos tandem ad eos lihros remitlis, (|uos anto pcr proximum quadricnnium, aut
sint dat;e tihi
qiiin(|uoiiiiiiim ferc ofludisli
alii
? (|uo vcro iiumcro hahcndi sunt, quos antehac non pra^mcdi-

annos regi Angliae quod doctrinse tua;

Opera hona, sicuti Dous prfficepit, sic opus est . Haiic dogmafum varielatem miratus i*'aher ita Lutlicrum compcllat Dicunt illi tui soptuaginta duo discipuli te docuisse unuinquodquo hoiium opus osse peccaluiii mor^
:

rum
ficri

"

talo; ac miiii(|uid illos in

monasticum hahilum
te

rcducere vollos, iterum cucullam iiiduens,


iiitcrrogahunt
inutilis est
:

tatus

congossisti?
lios

uhinam locoruni

illi

siiiit,

Nolumm proculdiihio,
iiobis,

in(|uicnt,

qui per

cdocti hclluni principihus indicorc,


siirsiim deorsuni versus

cnim

contrarius est operibus

optima

(lua^ijiio

rcrum
id
alii

nostris

novarum studio miscere omnes ad internecionom


qui ante
37.
liuiic liiiniillum

ausi
fusi

suiit,

ac oh
?
>-

sunt

uhi

impropcrat nobis peccata lcfjis : quid tibi flet. rogo, si hocausis illi ccrte tui opicurci de grege porci, pcdihus ac calcibus lo instillu-

et

dccidcruiil?

rcnt

si

quoque apud
,

illos vol

vorhum de
tibi in

casti-

Mutatus otiam a soipso Luthcrus vctorom revocans iiairosim suos sectatorcs pcrstrinxorat
liis

tate faceres,

ahsquc dubio caput


id

Nicolai-

tarum conventiculis

est,

vorhis

Ipsi

cum
Faher

iioii

p(Piiil(jiiliam

colaphis ac fiistibus tuber reddercnt;

eorum schola le cnim

pricdicant,

magnam portionom

ah Evangolio
invoctus est

non

ita

scripsisso (ut res sese ipsa liahet) con-

abstrahunt
Cap. 2.

in (juein

ita

'

Cap. 8. Sup. c.

8.

Cap.
'

9.

11.

Cap. 10.

Cap. 8.

Cap.

li'.

Sap.

70
stantcr aflirmarent
:

CLEMENTIS
scripsisti

VII

ANNUS

5.

CHRISTI 128.

aiifem nullani
tu

fuere, qui

non tam revcrenter quam doctc ac


tantus auda-

diioilecim

annum

ei^rcssam caslam essc possc,

exquisilc longe dc majoribus rebus scripserunt

tu maritis commolitorcs allegasti quoque,

quamtu;neino tamen quisqiiam

unicuiquc duas sorores in matrimonium dedisti, necdissimile liis est, quod tot virginum Dco sacratarum domiciliis vastitateni ac interitum
atlulisli .

culus extititac tu es, qui ita Christianam libertatem populo dcridendain propinaverit. Hinc vulgus commotum noluil amplius superiorita-

tem ac principum
nihil aliud

ct

dominorum
cst,

ferre
:

59. Damnavit etiam Lullicrus juventulis insolcntiam et improljam educationem liisce Juvcntus nullo un(|uam tempore ma\erl)is gis audax fuit, quam nunc, sicuti omnil)us pla:

censiis ac alia dcbita redderc noluit

jugum, tandem

seculum

quam
et

cyedes, strages

nuiu
eis

esl,

iieque audit parentes, ne(|uc lionorem


:

liabct

hinc absquc duhio

multfc

plagfc,

mortes inhoncsttC, innumera; quorum tu caput es, neqiie poteris unquam non fuisse tantorum malorum te auctorem inficiari .
crucnfai,

ac latrocinia,

nuga\ proditioncs, ac

alia

bella, seditiones, ac alia

orbe terrarum orta sunt . At tantoruni malorum illum fontcm Considera sodes, esse sic demonstrat Fabcr mi Lutliere, quid a |)rincipio gesseris, quam tumulfuosc ac veluti cafapbractus cum a^quali luo Huttcno imprcssionem feceris quid enim
in
'

mala
:

Prioribus etiam Lutheri dictis

haec

opposuil

Tu cquidem opcram dedisti, ut animum tuum in novis seditionibus concitandis cxplcres; primo enim rusticano tumultu, deinde
Faher
:

in

impcrio nuiltos Casari infensos ac exulce-

ratos reddidisli, ut intcrea tcmporis,

dum

tu ita

primum
convitia,

aliud in dialogis vestris

quam

virus,

pestes, ac scs(|uipedalia verba jacta-

stis? Hic vestcr excrcitus clavis, fustibus, furcis

dcbaccharis, Turca venirct (cjus cnim fugitivus Joannes, nemi^e Transilvanus) ac nos intcrnecina (luadain clade i)crderet; te vero solum in

obarmatus

erat,

tanquam

Judffii

in horto

cum

bascham

vel

tesquam eligeret
locis
'

in

Mecha

Haec

capto Christo illudercnt. Tum monachi sunt in exilium acti, virgincs Deo sacrte matrimonii

Fabcr, qui

aliis

docel Lutheriim Solyfuissc, ac suis hffircsi-

manni antcambulonem
iiisfiganfc

involucro turpilcr stuprataj sunt, ac nos denicjue sacrifici miscris modis accei^ti fuinnis insigne
:

bus in seditiones et discordias infcr Christianos

dicmonc concifasse, ut Turca Pannoreli^iuum

cnim

uostra' religionis
jussisti,

rasuram arbitror

crini-

niain Gcrmaniam(|ue ac dein


:

orbem
:

bus obduci
esset sic

incedere,
?

perinde ac si piaculare ac sacerdotalem habitum

penitus aboleri
GO.

Hbertatis

vero antea Lutherus Chrisfiana; scelcris admittendi et scditionum concitandarum licentiam dcdis6ct, jam cum Catliolicis eam interprelationem

Cum

nomine cujusvis

Christianum obrueret nec segniter rcin Turcicam a Lutliero provecfam vidimus dum docuit Pra?liari adversus Turcas est repugnare Deo . Ob quam imiiiefafcm alias anathemate, ut supra diximus, a Lcone X fuit jierculsus. Jain vcro, ut in sua? luureseos monstro hanc foeditatem ablueret, ita in lustratione Saxonica
-

correxit
citra

liis

omnem

libertate,

Sunt qiii adco incpfe ac delectum loquuntur de Christiana ut populus arbitrefiir adco esse se

verbis

'

fari coepit

Gl.

tur

Quidam concionatores etiam quiritanapud populum temerc ne Turca? obviam


quod vindicta
.

liberum, ut non potestatibus subesse cogalur, ut non census ac debita persolvere debeat. Alfera |)ars opinatur Cliristianam libertatem niliil
aliud essc,

eafiir,

Christianis interdicta

sit,

quie

certffi

rabiles

conditiones sunt seditiosa; ac intoleReforinatoris hiijiis impudciifiain non


:

quam

noii

confiteri, vesci carnibus,


Ista3

fcrcns
Si

Faber hanc animadversionem adjecit

nunquam

jejunare,

ac id genus similia.

hBCC seditiosa ac concitatoria est traditio,

absurihe |)Opuli persuasioncs debcnt per pra?dicatores cmcndari ac castigari, nc liajc libertas

Turca?

ad pejus ct temeritatem vcrgat . Et infra " Perindc agitur cum Christiana libertate, ac si quis princeps agmcn porcorum sua? mcnsai adhibeat, qui cum non intelligant hunc liono:

((

bellum non esse inferendum, tu ejus caput ac fons extitisfi compertum cnim habes, te docuisse ac scripsisse, TurctE non esse refragandum nani cum Leo Pontifex maxinuis te ob caiu rem castigasset in Bulla, confestim scrip;
:

sisfi

iibrum,

quem Assertionum
:

appellas, in cu-

rem

ac apparatum

facile
,

inorsibus contaminant quoquc ac convivatorem

omnia immundis ac ipsum dominum


sordibus
ifa

jus arliculoxxxv sic ail


cst repugnare, qiii
rigit.

Turcis repiignare, Deo

peccata nostra pcr illos cor-

conspcrsit

gunt

ita

vulgus non infclligcns quid


:

Chri-

Ad Iikc ais te Iianc propositionem vel proprimo quod bare maxime liis diiabus rebus
:

enim ctiam Deus dehonestatur, bonique mores ac omnis


stiana libertas facile abiititur
.

Turca magis, magis

honcslasnegligitur
honestalis larvam

Ha'c Lufherus
dclraliit

cui falsie
:

magisque confortctur, Christianitas vero inclinet ac decrescat secundo quod non multas adversus illum obtincmus
,
:

ifa

Joannes Kaber

victorias.

Hinc iiopulus rudis

sibi

quo(|iie pcr-

Multi docti juxta ac pii ante tuarn ffitatem viri


'

Cap. 13.

Jo. Fab. cciis. visit. Sax. c. 12.

Damnaliir a Leon.

iii

Cap. 37.

Cap.

-49.

15u!l.

consl. 40. piop. 34.

Cr.KMENTIS VI r

ANNUS

O.

CURISTI 15'28.

71

siiasit potius inanoiKlum cssc sul) Turcrc ditionc, quani Christiani in-incipis, (|ui|)|)C qui suhililis suis non tani uiultum ncgotii faccssat quarc ccrte maximopere dciincjuit, subduclus tuis tra:

dcntissimus Lutlierus, cujus hypocrisim ex|)o Ita tu quidcm fecisti, nit Faber sic inqiiiciis Lutbere; vociferatus cnim es ab annis liinc duodccim, iion essc jcjunandum, ncc orandum,
'

ditioniljus

ac doctrinis

Uescril)it

pluriljus

(|uod a Clirislo satis jcjunatum ac

oralum

sit,

vcctij;alium, qufc a Cliristianis Turca) cxigunt,

imo quod
()uasi

i[)se

summatim

pro nobis satisfeccril,


i)ro[)licta ait.

accrbilatcm,

tum sa;vam lyrannidcm

carum,

inquit, iniperator

Si Turexpeditioncm adornat
:

pax ((iiidem essct,

iit

Vcrum

|)Crindc nobis illusisti

ac Judas, qui Salvatori


malevolcntiffi dedit,

proarbitratu suo, tauros, vitulos, arictes, capras,

prtctcxlu amicitiai

osculum
tc

ovcs c suis accipit, (juid ? (|uod si Turca apud liomincm Cliristianum liospitio acccptus fucrit,
ille

ac
<>

cum

iiifcrea tcm[)oris prodidil .

Et infcriiis

Omuia

scclera pcr

quidem liominum dcsides

omnia,

qus

ad

csum tam suum quam equosuo


jur(! sibi
est, si

ac desidiosos animos occuparunt, abjue adeo, ut sibi

rum

spcctant (juasi

vendicat; inio,
ille

persuadcaiit Cliristum sua inorte nos,


a peccatis,

(|uod maxinic

dolendum

Cbristianus

non tantum
(i3.

vcrum cliam omnibus

habuerit pulcliram uxorculam, filiam, consanguineam, vel aliam sexus famiinei vi ad sluprum
rajiit,

periculis ac tcntalionibus liberasse .

bospite etiam,

si

rcfragatus fucrit, verbe-

omneni
rat
-',

ConvcIIcre antca nisus erat Lutbcriis [lolilicum statiim, ac populos ad coii|)riiici[)cs

ribus ac plagis affecto. Demum Turca habet suos emissarios, (luibus id negotium datiir, ut tribu-

llandas adversiis

seditiones incitaveiri

(icrmaniam(|ue vastatum
:

fuerat miui-

tum pcr singulas domos exigendi copiam beant, ac quoslibetad duodecimum annum
circiter venientes

lia-

tatiis

scd cuin dcforme

nimium LutberaiHC

vcl

juvenes impuiie accipiant, ut manuariis 0|)cril)us scite cdoceantur, ac dcinde in stipatorum numcrum, quos Janizeros appcllant adlegantur bellicis cnim ac castrcnsibus dciiide rebus edocti Cicsarem quoquo gcnfium comitantur. Postremo quicumque bomo Christianus cum Turca gravius contenderit, cogitur circumcidi aut recta in ignem ire quo fit iit
: :

monstrum propterea videretur, postea parendum cdixit. Obtrivcrat (juoque anfca omnes lcges comitiorum imperii, decreta in ludibrium adduxerat nunc jiis civilc commendat omnia Ecclesiarum bona diri[ii jusscrat; nunc |)roviiicialcs sancha.'resis

illud poliens potestatibus

tioncs de furtis observari jubet


ila

^,

quem Faber

perstringit

Extare egregios illos tuos la-

Christiani
lis

magna

ex parte mirabilibus

ac tyrannide a lide nostra superstitioncm adigantur (|uamobrem tu, Luthere, temere ac impie docuisti, quod Turcis
:

commenad Mabumeticam

etiamnum mentibus liominum [la^ne quod enim coloni deciiiias gravatim ac a?gre reddunt, tu equidem auctoritatcm fccisli quod etiam sacularcs taiibores, ac

recentes inluTrescere credo

resistendum non
()2.

sit .

topere Ecclcsiasticorum bonis inhiont, negare non potes quia per te factum sit liic cnim Evan;

Sustulcrat imperata ab Ecclesia jejunia Lutlicrus omnibusc|ue religiosis Ordiiiibus


, ,

quod volunlariam corporis afOictionem


rentur,
cullo,

prolilc-

bcUum
sa^va

indixerat,

necdum

abjecto cuprotiilcrat
'

caninaque ea verba
si

Prailati

Ecclesiastici ct

j^rincipes

sreculares

non male

facerent,

omnes saccos

mendicitalis

cardo vcrtitur, quod a fe docfum cst, ut Ecclcsiarum boiia diripiantur, acin privatam commoditatem vcrtantur, possessoribus lcgitimis exterminatis ac in exilium actis coni|iluribiis enim in (iermania locis ex sacratis tcmplis jirofaiia lalroiium gurgustia ac sordidas institorum tabernas reddidisti .
gclii tui
;

dclerent . Converterat ipse Augustinianum Wittembergense cccnobium in popinam, ac plura alia monastcria in brutorum animalium stabula nuncvcro, non dimisso scorlo suo, dum
:

(ii. Sustulerat idem IhTcresiarcba scholas Maluimetis excmplo, ne a peritis convincerctur jam vero suam dcdolans hairesirn eas restitui imperat, quem Fabcr bac ccnsura pcrcellit
'
:

surescctffidedecoraoriiarcmolitur, |)a'nitcnfiam et spontaneam carnis afllictionem prajdicaf, ac sectatores ab Jeremia rci)rcbensos notavit, dum
ail capite sci)tiino
:

lllis

iion esse

credendum,
:

(|uomodo [uiblice scripscris, acadomias osse lupanaria, Sodomas, et Gomorras, et multa alia ad coiilcmptiim academiarum ac doctorum bomiiiuiu, adeo ut nemincm ([ui'<

Non

iuficias is

qui clament pacem, pacem, cum tamen Deus iratus, ac non vcra pax sit . Et infra Ergo, inquit, vera pocnitentia niliil aliud esf, quam

gemina cordis confrilio, ac dolor super peccata sua ac cx animo terrefieri ob Dei iram ac judicium hoc cnim cst poenitere ac peccata agnos:

magistriim dici volebas, lioc usus argumento, iiniciim ol soliim ossi; magistrum .liisum Cbrisfum ([uomadmodiini etiani ncmincm [latrem sohim enim unicum essc patrem ct eum
:

dcm

in ca;lo
i[)sc

jam voro commisso

maiiifosfo oirore,

cere. Item carnis mortificatio cliam

priccipue
inipu-

poenitentia adpellalur, adco multis ac variis no-

doctrinam iiiliil cssenihilquc valcro. An non multo melius esset omitforo, ([uam domum itcriim instituerc, ac ad
digitis (lo[irolioii(lis tuani

minibus Scriptura cam appcllat


'

Hxc

'

Fub. cens.

Dain. a I.eon.

iri

llull.

consf, 40. art.

-11.

Cap. 17.

vis.

Sax.
27.

c. 29.

Cap. 15.

Cap. IG.

5 Caji.

CLEMENTIS
vetercm Ecclesiam accedere?
et

VII

AXXUS

5.

CHRISTI 1528.
' :

qiiematlmodum illa pcrdilissima simia, in die omnia dirimere ac Ecclesiam ]dane ignominiosam instituere? Eo dementi.T atque impietatis projiressus est inilio l.ullierus, ut non ad constituendam novam
religionem, sed evertendam, inducto atlieismo, religioneni omnem, ac perdenduni orbem Christianum, ne perlret solus, incumberet; atque
ideo de Baptismo infantium lilem conciverat, Raplismi formam commutarat; sacerdotes om-

Debet quotjue populus erudiri, ul de istis Ecclesiaslicis ordinationibus discrele loquatur sunt enim qua?dam cerimonia; inslituta' pacis ac ordinationis causa, ut ait S. Paulus (I ad Corinth. cap. xiii) quod omnia in Ecdesia

tione ait

. At si omnia in Ecclesia ordinate quoordine Lutherusjus canonicum continens qua> ab Apostolorum temporibus usque ad

ordinalc fiant

fiant,

Luthcran;e haresis exordia in Ecclesia ordinata


erant, igni concremavil? respuit scilicet tradita

nes dixerat, ut omne sacerdotium tolleret sacramenta convulserat, jus canonicum excusserilus sacros Ecclesia; cantus abjecerat rat omncs damnaverat, traditionesEcclesiee respue: , ,

Ecclesiae a sancto Spiritu


sli

documenta juxta
;

Chri-

sponsionem

Jpse docebit ros omnia

atque

aliam hierarchiam flngere voluit, ac episcopo-

omnem ordinem confuderal nonnuilos i^rincipes suis incantationibus fascinasset, nec sine reiigione |irincipatus stare possent, superiora errata obtexit, adullcrinamque religionem, qux ad princi|)um
rat,

bierarcliifc

rum vicequos vocatsuperintendentesconstituit: quam va^saniam mullis .loanncs Faber increpat.


-

sed

cum jam

60. Miserat

anlea frequenlissime blaspheresipiscit,

mas

ac furiales voces Lutherus adversus cano-

nem

missiB

nunc vero paulum


commentitiffi

ut

religionis s[)eciem
affingeret in

superstitioni
:

commodum

referrctur, confingere studuit. Ita-

que cum antea omnem Ecclesiffi auctoritatem adeo infregisset, ut suis sectatoribus inculca Docendi sunt Cbristiani plus diligere ret excommunicalionem, quam timere ; nunc novam condens Ecclesiam sacrorum interdictio' :

nem formidandam
flagiliis
-,
:

edixit,

summovendosque

sua visilatione Saxonica Cum, ait % absurduni sit semper easdem cantilenas canere, bonumesset, utinmajoribusfestislatinos introitus, Gloria in excelsis Deo ; Alleluia, ac puras sequentias, Sanctus; Agnus Dei parochi canerent . Hffic Lutherus, quem Faber ita compellat An uescis Ecclesiasticas cantionesesse
'
:

ca formidine

homines improbos consli-

pulchras, ac

affectibus

Christianis
iis

plenas, ut

Quicumque aperta scelcra sic inquiens tuit nt sunt adullerium, ebrietas ac alia ScCpius,

s[)ius sancti Patres nostri

actjuieverint la-

chrymis,

commiseril, neque commonitus absistere vult, is non debet admitti ad sacramentum Eucbariattamen spius antea prffmoneri ac corsliffi rigi lales debent; quod si diclo nou audientes fuerint, tuni demum ab Ecclesia excommuni:

audirent ? negare eniin non potes Gregorius ac .\inbrosius in .Mediolanensi Ecclesia tales cantiunculas composuerint, quffi ne latum unguem quidem a biblicis evangelicisque Scripturis discordant proinde uihil

cum

quod

S.

est qiiod tu vel tui discipuli cavillari possint .

candi sunt.lla!cLutlierus turpes suorum mores indicans nam inter ejusmodi Evangelicos adulteriajocus esse cceperant, ut narrat Coclseus % qui eliam Bonganberti cujusdam civis Basi;

Repetenti iterum Lulhero, ut hymni Latini ex decerpti in pra;ci|)uis festis diebus canerentur, nec par esse, ut quisque cantiuncuScri|)turis

qui uxorem pra'gnantem de adulterio suspcctam contrucidavit, seque deinde e recto prfficipilem dedit, tragicum facinus describit. Ebrietaseliam maxime inler Lutberanos vigebat, interque compotatores Lutberum in hauriendis
liensis,

missa decantandas componenili auctoritatem sibi arrogaret, subjunxit Faber ' Ea es enini arrogantia ac humansegloriolfe cupiditate pra^ditus, ut ad noviim quemdam poiilificatum obrepere tibi proposueris nulla alia ralione,
las in
:

quam

ut

publice feratur Lutherum

quemdam

capacioribus mero plenis scyphis palmam tulissc, Joannemque Islebium agricolam, Anlino-

deserloreiii Ordinis ha;c designasse .


G". Everterat antea Lutherus ex Ecclesiis Saxonicis cerimonias, cuin religionem tolleret;

conditorem, vaslo poculo hausto, morum quem alter imilari non [lotuit, confudisse narrat Ulembergius . Turegi vero, ubi Zuingliana b;eresis sedem fixit, ebrielas adeo dominabatur, ut
sectse

a principibus nullis paniis coerceri potuerit.


(jo.

Docuerat antea Lutberus

Via nobis

nunc eas restituere molitiis est Cum passim , inquit " fictiti;v religiouis artifex vera"que dissipator, in multis locis antiquae cerimoni;c anti(|uata! sint, neque in Ecclesiis canitur amplius neque legitur sic autem, ut sequilur,
: :

lacta est cnarrandi auctoritatem conciliorum, et

fieri
Iiis

in sacris aidibusac scholis, ac prffcipue in


locis, ubi

libere contradicendi

eorum

gestis,

etjudicandi

hominum

cst

maxima

frequeulia,

decreta . Idem ctiam plebeium quemque omnium Conciliorum judicem constituerat jam vcro in suorum sectic dogmatum emenda-

corum

ul|)ote civitatibus, oppidis, in |)Osteruin conclu-

sum

est et

decretum

, et infra, scilicet in pri-

mis possunt mane


'

singulis diebus tres psalmi

Lulli.
c.

apud

<

Leon.

f. 49.

X
X

in

liiill.

coiis.

40. ar. 2i.

3 cocl. Iioc an. Siir. in coniin.

Fab. ccns.
*

visit. Sa.x.
I.nlli.

sup.

52.

Jo. iu cens. visit. Sa.\. c. 30.

Joan. lab. ubi

' Lulli.

lleinb. in Vii.

Fab. eod. cap.

c.

apud

Jo. Fab. in cens. visit. Sax. c. 46.

^ Id. ib. c. 3:!.

* Lu!li.

apud Joan. Fab. in

teon.

in Bull. const. 40. art. 40.

cens. visit. Sax.

43.

CI.KMEXTIS TII
cantari
ferl.
:

ANXUS

5.

CHRISTI

15'28.

rs

an Latini vol Gormanici

sint, niliil ro-

Ilffic
:

ver^ipellis impostor, qiicm

Fabcr

ita

rcdarguit

Unod cerimonitc celebresexEccIetii

onim oninia rctulisti ad JoanEvangelium veluti principaleac primarium, nis nunc vero in alia tua visitatione, plane nugadispicerc; prius

siis vestris

fnorint ojecta>,

(|uidom 0[>crani
dedisti
;

rumtuarum
sti

oblitus, illud omisisti, ac prxterii-

summa
cnim

animi soUicitudine
esse exteriores

docuisti
,

cerimonias imo jiotius idololatriam ac assontalionom appollasti, quasi plano ridiculum ac inano esset in oratioaut nibus pronnm ad Dei genua provolvi infloxis gonibus, aut manil)us poctinatim junctis
niiiil
,

prius in Pra-fationc tua Novi Testamenti in commendanda Pauli Epistola ad Piomanos tan-

tum, nunc duodocim paginas scribcndo consumpsisti, nunceamdom tacite consensu obliteras, acexSaxonum tuorum animisdelerecupis. Epistolam laudibus evcxisti Ita ad Galatas

ac in csoluni sul)Iatis, tunsis poctoribus, passis

nunc plane ampliusnonmcministi.

Proli [judor!

commovere, PhariSiTos (juoquc id focisso, ac Cbristianis non licere quamobrem commune vulgus non dixisti tantum ab iis cerimoniis, vcrum otiam ab omulnis,
ita

Deum

velle

quas tcnebras, quas nugas, quas tergiversalioncs, quas imi)Osturas rudi populo ac novarum rorum studioso scmpcr a-stuanti offundorc nonprius equideni primam tantum dum cessas
:

nil)us orationibusac piis preculis, (|uibus nobis

Doum

devincimus, ac ab

ira reflectimus,

longe

Iate(|ue recessit .

Epistolam commcndasti, nunc ambas legendas censcs quid quod S. Jacobi Epistolam nullam Evangelicam artom haberc ac rationcm
Petri
:

ncquissimus ha;resiarcha nonnullos Scri|iturrc sacr libros, quod nunc autcm i()sius deliramontis adversarcntur laudavit, et alios quos collaudarat contcmpeos sit de Scripturis cnim, qua) in Ecclesiis Saxo08. Rejcccrat antea
:

? nunc camdem, multis EpistoJoannis ac aliorum omissis, publice lis Pauli, logondani arbitraris atquc repctcndam, si in logcndi orbcni rcdacta fuerit ac a principio

prius asseruisti

nicis erant legenda^,

ita

sanxit

'

<

in quibus non conciones flunt concionatorcm lectio quiTdam legi, utpote Mattha?us, Lucas, prima Epistola S. Joannis, et amba? Petri et S. Jacobi . ct infra, aliquEe S. Pauli Epistola?, ut sunt amba? ad Timotheum, una ad Titum, ad Ephcsios, ac Colos,

His diebus, potest por

legendam ? 69. Rcmovcrat etiam antoa Luthorus Eccksinsticwn e sacrorum librorum numero, qucm
in iterum in pristinam dignitatem restiluit hac sua SaxonicT Ecclesia' instilutiono Nam A ila, inquit, scriptum est Ecclesiastici xxviu Deo omnis est medicina et a rege accipiet doniim . In qu;c verba FaberLnthcri sacras Scri" ; :

senses,

et

si

h;cc

absoluta

fuerunt, dcnuo

pturas

modo

respuentis,

modo
:

recipientis levi

revocanda sunt a principio ac repetenda . Hujus pscudopontificis Saxonici decretis hanc Age, in ccnsuram adjecit Joannes Faber medium adferam judicium tuum de libris Novi Testamenti, quod in Pra;fatione vernaculaj
:

tatem perstringit hac censura


libro Ecclesiaslico,

Est dictum ex

nabas,

et

quem priusomnino condemjam itcrum in oamdom ct pristinam


;

tua" translationis in
fixisti in

Novum Testamcntum
:

pra>-

ha^c

verba

Quandoquidem Joannes
;

non multum Christi facta attigit, sed tantum suos sermoncs ac conciones descripsit rursus
vero
alii

sententiam concedis sed, opinor, cogeris facultati medicorum hac in re morem gerere . Ca;terum idem Faber Luthcrum ita pro libidine sua instituentem quaj sacra) Scriptura) legenda! in Ecclesiis Saxonicis essent, arguit - veteris Cur non, inquit, consuetudinis immutata;
:

evangelista> multura de factis ac operi-

potius primitivae Ecclcsia;


(|uai
iit

morem

observasti,
ita instituit,

parum vero de prffidicationibus, Joannis Evangelium unicum est tonendum, purum ac principaleEvangelium, ac aliistribus
l)us suis scribunt,

sacerdotes ac sacris initiatos

quilibet

presbyter

prope omncs Xovi ac

Veteris Testamenti libros perorarot unius anni


spalio
?

longe pra?fcrcndum

ita

quoque Pauli ac

Petri

quod

dc

precatione

Epislola; longe lateque excellunt tria Evangelia


Malthaii, Marci et Luca?, et ut summatim dicam, Joannis Evangelium ac prima sua Epistola S. Pauli Epistolae ad Romanos Galatas ac Ephesios, ac Pctri prima Christum pra^dicant, ac ostendunt omnia, qua? scitu digna et cognitu utilia sunt, etiam si nullum alium librum un,

tecum

facio ac tibi assentior;

Dominica, ais, nolim tamen ut


;

secundum tuam interpretationem oretur cst cnim quatuor in locis foede depravata. Cur
autem Angclica Salutatio omittenda sit nescio plurimum enim refert, ut ibi Christi incarnatio;

nis, grali;t;

ac misericordi;e ob peccata nostra


fuisse

quam

proinde Jacobi Epiest, si ad alias conforatur nihil enim Evangelicje artis ac saporis in se continot sed do hac re longe fiisius in alia Epistola scu Pra^fatione. IKtc tua verba sunt,
:

audires vel vidercs

admonear. Hostem Deipara) coque odio suos sectalores


infcrius.

Lulherum,
dicctur

infecisse,

stola plane

straminea

Marline Luthere, qua;

te

velim paulo pressius


4i.

70. Praeterea cum in libro de captivitate Rabylonica sacramonta convulsisset, jam dc iis Populus, in(|uit, suo honorifico loqui caqiit loco et tempore admoneri debet, cum prwdica:

'

Lulh. in

visil.

Sas. apud Jo. Fab.

c.

Cap. aC.

'

Cap. 4 4.

ANS.

Tojnis

mil.

Rats.

XIII.

10

74
tur de sacramentis

CLEMENTIS

VII

ANNUS

5.

CHRISTI 1528.

qiiibus verbis Faljer lianc


:

contrifionem simul

observationem apposuit " Recle et loco ct longe melius quam cum de

lioc

facis

confessionis sacramcnto

liac

re

ad

regem Anglia^ scripsisti, aiebas enim nullibi sacramentum ea significatione in bibliis repertum iri, qua nos Ecclesiaslici uteremur, neque
extra

suscipiendo Deus, in()uit, tantam iram ostendit conlra peccata, ut proprium filium suum ob hanc rem morti
fide

cum

in
'

exigit

dcdcrit nullus cniin angelus, nullus sanctus contra peccata satisfacere quivit. Verum Chri:

unum

liabere voluisti

In

primis circa

stus, qui et ipse

Deus
levia,

est,

sese

obtulit, etc.
existi-

Baplismum cum plura impia olim dixissel Lutlicrus, nunc ox vcfcri Ecclesia; ritu conferendum staluit Baptismus, inquit, pcrinde observari debet liactenus consuclum est,
: ,

quam

gravis pipna supcr eos veniet qui

mant peccata tam


existimavcrit
"t.
.

cum

Dcus adeo magna

Contremiscendum propterca ob mortem

nempeut

infantes lavacro abluantur Ex arguitFaber' qiiam male Lullierus alias consuetudines Ecclcsia' inveteralas removeret
.

lioc

Christi ccnsiiif Lutherus,

cum

anfea inde lasci-

viendi argumenfa sectatoribus suis suggcssis-

quandoquidem

eversa

Ecclcsia?

aucloritale
:

Anabaptislicam pesfem ipse induxissct Culpam, inquit, non subferfugis; in causa enim illi liomines quos es quod pcrniciosissimi Anabaptisfas appellant, adeo radices egerunt mutasti cnini in Babylonica tua captivifate
,

ob qure ipsum JoannesFaber itaincrepatMeminisfine ctiamnum, mi Lutherc, quamnam passionem aiife ocfo annos pracdicavcris, gaudendum enim lihi, non flendum censebas. Hinc omnis picfas in illa magna sepfimana, quam
set;
"

vocant, excidit
in liac re

nam, ila me Deus salvum faciat, plurimum deliquisti, quod populum


:

quod

scis

formam

Cliristiani ac veri Bapfismi,

adco ab

oniiii picfatc

ac devotionc deploratione-

aliasque complurcs ausas dcdisti pcrfido Iiuic hominum generi, ([110 luTrcsim suam gravissi-

(jue corporis Christi in

hoc sancto tempore abaexultaverint, ac tripu-

lienaris. Scis efiam

quod

mam
(juid

pesfilenfissiniamque
tu
illis

vendifare

posset

diaverint prT quadain inerti hTtitia per id tcmporis,

circiimcisionem objicis, quod in ejus locum apud Cliristianos Baptismus successerit ? nescio vero quod tibi illi respondeant, iinde Scriptura ?aiunt enim (quod ncgare ncmo masciilos potest) circumcisionem tantum ad spectassc, non vero ad foeminas, proindc masculi

quod

Chrisfus

eos

ab

omni

mortis

liericulo liberaverit; quasi vero ille ideo pro


jieccatis nostris satisfecisset, ut
liciis

ac

vcro,

nos tantum dehumanis voluplatibus vacaremus nunc mi Lufhere, absiste, nec omitfe hunc erro:

rem, quem inscruisti


riiin

in

cordibus, delerc ac

ite-

solum, non autem mulieres bapfizandi forent quanquam ego et tu contra illos scripserimus ac pr.Tdicaverimus arliitror tamen nos
:
;

eradicarc
72.

Eo

i)rocesserat antea Luthcri impiefas

ut efiam Pasclialia festa abolevisset,


resfifuit; ad

nunc
<c

illa

vix fortius

argumcnfum
-

liabcre

pr.Tfcr

hoc,

quem Joannes Faher

"

Cum

tu

scribunt, infanfium ac alii quod Origenes Baptismum jam inde ab icfate Aposfolorum
inslilufiim, ac usifafum a Chrisfianitafe fuisse
.

non

Et i^aulo

post

Tu ipse

asseris

Baptismum
arhiisfo-

infanlium plus
fuisse, proinde
traris,
si

quam
idem
[iro

mille annis oljservafiim


religioni

primus hoc festum, sed potius fafeare necesse est duodecim Apostolos, ac corum posteros hoc docuisse ac servasse, quid inaluin te movit, (|nodanfe decem annos Pasclia non percgcris, imo abjeceris? quod si id ifcruni
institueris
institueris, aut hiijus rei

habendum
abolealur.
spectet hfpc

Scripturam adduces,

nunc

fnriosorum hominiim
ac

rum

libidine

anfiqiietur

Ego

vero, ut intelligas

quorsum

mea

autordinem duodecim .\posfoloruni ac ChristianuiKpiam aufcin in Tfernum noruin scrvabis jiotes Scripfiira probare ex Novo Testamento,
:

Socrafica inducfio, osfendi (]uod dies Paschatis, Solis (quod sabbafum est Cliiislianum) Uiiadra-

caproj^fer lioc pencs Ecclcsiasticam

ordinatioet

nein,

(juaiii fii

coriupisfi, constitit

quemad-

ad lia?c gesimale jejunium, Exfrcma-Uncfio vetifis temporibus al)stineie a carnibiis, orare pro defunctis animabus, apud Cliristianos non tantum a mille annis, verum sfatim a tcmpori;

modum
teris

de festo Paschali hic dico, etiam de csediebus fcstis dico. Illuserat jamdiu sacriiieccantibus,

legus, ijise hffiresiarcha

quorum

perditione ad colligendam

bus Apostolorum
fuit .

inductum
Lutherus
liisce

ac

observafum

ahu^us
suffulti

erat,

ut sine

inanem gloriolam contritione, sine precum


consequenda?
tide tantuni

rejtcfitione, scd gratia?

Restituit efiam

sacramcntorum
^
:

numero Poenifenfiam

verhis

Poenitcn-

tia,inquit,ctiam sacramcnlo

annumcrafur;cum antea suos ad profanandum Poenifenfiac sacraimpiis argutiis iinpellercf.

ad Eiicharistiam accederent". Jam vero cum Lufherus conciliare sua3 sccfT pictafis sjieciem niteretur, prius populum confiferi crimina, conteri corde, ac morsiis sopire conscienticf
jussit
:

mentum

Jam vero

ad qufB Faber

<

Hacc

omnia

prius pic

veteres Iiosce depellens errores Pocnifcntiam et

juxta ac diligenter in Ecclesia observata sunt,


1

'

Fab.

Nave.

in

cens. Sax.
I.ulli.
apii(i

c.

20.

Origen. liomil. 4. siiper Jesum

art.

Damn.
3

a Leo.

in

Bnll.
c.

consi. 10. art. 11, 13,

Fab. cens.
15.

vis.

Sax.

59.

14.

Ibid.

Damn.

l.ro.

const. 4U.

Fab.

in cens. vis. Sax. c. 2(i.

CLEMKNTIS

VII

AXNUS

5.
tes

CHRISTI lo^S.

75

quam

tu vexasli miris uindis


til)i sit

proclivi

tompliim Uei

;eciilicarc
.

an vero tam ia ac demo-

rat

injuriarum s;evitia e sacris altaribus avulse[)ostea vero missam in hac sua Lulberanismi
restituit; ifa

litus es, libentcr


7:!.

quidcm viderem

emendatione
se

tamen, ut cerimonias
:

Contenderat antea F.utlierus mulierem ac puerum tcquc ac sacerdolem et ejiiscopum Euciiaristiam conficere posse; unde, suljlato
funditus sacerdolio, necessario sequeliafur corpus Cliristi non esse in saci'amento, quod (jiiis
auctoritate illius conficiendi a Christo
stolos
[ler

Varii, inquil, gestus, qui fiunt in missa ([uoad in ;e((ualem ac

commutafurum

s[)onderet

meliorem
lis,

modum
.

commoverc
esf.

diriganfur, neminem debent At eos gestus a Chrisfo, A|)Osto-

et aliis sanctis viris usur()atos fuisse

certum
ritus, el

A[)o-

Uuam autem

stulte

'

et

impie alios

eorum(|ue
:

successores non instructus

jam vcro melius sentiie de sacerdolio visus cst: nam, cum in Eucharistia; sacramento cor[)us Christi verum et sanj::uinem Chrisli verum existere fassus esset, Saxones ita erudivit Cogitandum est quod tantum miraculum non sit ineritis sacerdotis, sed ob eam rem, quod Cliristus sic pra3ce[)it ac voluit, ut
confecisset
:

[)recum formulas in missa rc|)efendas h;eretici confinxerinf, describit Joannes F'aber in pra;< Ifa Zuinglius sane pulchrum dicta censura
:

canonem de vero cor[)ore ac Christi san"uine com[)osuit verum ille nescio in (|uam s[)ongiam incubuit, nam interim dum canonem
: ,

commentabatur,
nifus excidif.
zius,

sacramento Eucharistiie pePariter et OEcoIam[)adius, Hrena

corpus
nos
[)io

suumcoram prsesens adsit, cum fitcommunio nam et sol quoque exoritur, non quod
;

primi

ita

mereamur, sed quod Deus


.

sic a [)rinci

ordinarit
sit in

Subjunjjit Faber

Gloria vero

alii ab eorum inslitutis exciderant quotusquisfjue enim nunc non indoctissimus re[)eritur, qui [)ro[irium sibi canonem confingat? ubinam autem illi canonista; sunt,

ac
;

tam mullis articulis iterum nobiscum facias. Confirma lioc, Deus, quod o[)eratus es in nobis . Contempserat antea Lutherus omnes veteres sanctos Patres, praedicaratque non ipsos audiendos, sed unum se,

Deo

excelsis,

quod

in

cujus ore Cbristus loqueretur

jam vero paulu-

lum

resipiscens, seque adversus a?mulos pseu-

crucem Domini abnegarunt ? Et infra Ostendam tibi ob oculos (juemdam tuum libellum, quem publicasti anno mdxxiv, titulus autem hujus erat Forma misxandi; in isfo autem scribis quomodo in posterum Evangelica missa habenda sif, etalia? nosfrac anfi^juanda) ac rejiciendcB sint cum autem libellum illum duoqui

:
: :

do[)rophctas Carolstadium, Zuinglium, OEco-

rum quaternionum,

ac pra^sentein visitafionem

lampadium, Balthasarem, Suvencbfeldium Cbristi

confero, nibil aliud rej^erio

realem praesentiam negantes


'
:

in

sacramento,

tueri volens, Saxonicis Ecclesiis haec dedit

man-

Parochi debent eliam ea legere, qu veteres scripserunt, quo facilius ac melius ipsi
data

quam ex diametro pugnantia ac dissimilia. Primo asseris vernacula lingua esse canendum, ut vulgus intelligere possit nunc vero contrarium doccs quod mibi non displicet. Secundo visum tibi est, ut
:
;

percipere, et alios instituere possint; Hilarius

omnia

enim scribit in octavo libro de sancfa Trinifate, non esse cuiquam dubifandum, quod verum
corpus ac sanguis Christi
sit,

Apostolorum,' abolerentur, adeo ut etiam festa sanctie Crucis anathemate devoveris


ac aliorum

festa beata; Mariae Virginis,

sanctorum
in
;

cum

Christus ipse-

nunc autem

illa

visitalione

restituis, quae

met sic dixerit . His verbis Joanncs Faber banc observationem adjecit Hoc erat ante multos annos mibi in votis, utHilariumaliosque Eccle:

prius deleveras

ifa

cnim miserum vulgus naso

trabis, ut bistriones ac scurraj

bubalum velur;

siasticos doctores abs te in aliquo

numero

bail-

beri intelligerem
lusisti,

tu

autem eorum
,

dignitafi

tu eos abjecisti in lacunas, tu eorum auctoritatem infregisti tu pedibus insultasti

sum. Tertio extremedamnastiEpistolas acEvangelia, qu;c in annum [)artifa suntad bona opera nunc autem revocas te, ac admissi insimulas teipsum. Quarto Quadragesimale jejuniura et

magnam

se[)timanam, ac praecipue feriam quin-

conculcastique quasi vero solum te Spiritus sanctus illustrasset . Hajc Faber, qui novatorum deridens dissidia Luthero objicit, illum, si ad Zuinglium discipulum, ([uem nebulonem ap:

tam ac sextam non aliter colendam duxisti ac alios dies nunc vero diversum opinaris, elc. .
;

pellat, se contulerit,

i[)sum
iri,

non minus ab eo
(juam
Haltbasa-

virgis

ad

palum caesum

rem.
7t. Aboleverat antea Lutberus missaj sacrilicium a cacodajmone edoctus, ut i[)semel testa-

superiora relractasset Lutherus, ad Ecclesiac castra accedere visus esset, at(jue non tamen cum ea redire in gratiam voluit, sed inducta bac religionis larva sectam magis am|)Iificare, ac [io[)ulo simplici, cujus pars magna avitarum cerimoniarum tenax erat, illudereme7o.

Cum

ditatus est

[)lures
:

enim errores

pesliferos ad-

tur,

suosque .Vugustinianos, ut omnium primi id flagitium WittembergcC facerent im[)ulerat, cum etiam canonicos Ecclesiaj Omnium Sanctorum aliquot annis in niissa celebranda consfanKoil. c. 30.

huc
luit

retinuit

in |)rimis

panem remanere
restituit

circa Eucharistiam vocum Cbristi corpore ne;

que

etiam numerum integrum sacramentorum ([ucm obmaximam circa sacramenfa


'

Fab. ceus.

visit.

Sax.

r. i7.

7G

CLEMENTIS
Sustiilit

VII

ANNUS

5.

CHRISTI 1528.

inconstantiam carpit Faber'.


castitatis,
()iiic

ctiam vota

sine pcccatis servari

non posso

contciulit, nicnlitiisf|iie

estab EcclcsiaMatriino-

clericum actioncm institucre deberet, ct quod hoc in pncsentia duoruin vcl trium tcstium fieri debeat et conveniat ex quo intclligi datur, etiam
:

VKsaniam ila rcdar^iiit Faber- Ihcrctici, quos Talianos adpellant, ab Ecclesia ob eam rem diris devoti sunt, quod maniiim inlerdici;
:

ciijiis

tcmporc

Paiili

Timotheum
:

et

ipsum Paulum

|)roiiidc trimonio intcrdiccre conati fiierunt non cst cur ita apud tc malitiosc constituas
;

potcstatcm judicaudi saccrdotes babuisse, nec qucmquam alium porro scis quomodo magnaniinus ac vcrc Chrislianus Cffisar Constantinus
Nicia; nihil de

quod autem
nilati

iis

nuptiac sint

vetitffi,

quaj se virgi{)rocuidubio
:

dederunt, ac cum Pauluni cquidem incusa,


;

Paulo viduai maneiit,


is

tibi

prcsbyterorum ac episcoporum (luiii potiiis illis hanc dedit potestatcin et hoc aiitc ducentos mille annos consuctum fuit, ut ainbo Theodosii, Marcausis judicare voluit
;
:

responsum dabit scribit ' enim sic Adolescentiorcs mitem vkluas dcvita, cum enim luxuriatx
fuerint, in Clnisto nuhcrc volunt, habentes dani-

nationem, quia primatn fidcm irritam fecerunt. Pnrtcrca boc non est usciue adco recens nain D. Hieronyinus ante mcc annos talia vota mona;

Valentinianus, Gratianus, Justinianus, Carolus Maguus, Lotharii, Ottones, Ilenrici, Friderici, Conradi, ac alii Christiani principes servarunt debebas gratiosissimo meo domino et electori hoc pivTlegere, neque ita ci consulere, utJudas: proculdubio sua gratiosissima domitianus,
:

sterialia castis virginibus contribuit; per Afri-

natio

boc

in

posterum caveret, ac sumina

in

cam enim, Europam


fuerunt.
i\il

ac

Asiam

sic

obscrvata

L-ctitia vivcret,
:

ut caiteri illius generis electores

hic me impedict iinpudcns boc divirginem viginti annos natam reperiri quare miror cur non molossis nullibi posse

ctum,

ais

olim vixcre sed adhuc seinel tuain prophetiam comprobcs necessum est, ubi ais eam causam
ex invidia ortam,

camque

invidia liniri debere,

Anglicis fueris e Germania cxactus


te

sed forsitan

ncque rebus consultuin esse usque


cffides,

dum

ita

maneat, iii resipueris; id mercedis ctiamnum tantum virginibus iirobrosum fuenam lioc non rat in monaslerio conslitutis, vcrum etiam electoribus, ()rincipibus, ac noliilibus pbine dedecus csset, (juod corum matres non virgines, verum magis leviusculsc mulieres fuerint atque ita, ut summatim dicain, conscqueretur quod omnium matres, quic ante annum vigesimuni
:

committatur usque genua ambulemus et hic tandem cacliinnum movebis ac hctus eris . Kespondere dictis adversi successus Germaniam cnim innumeris
;
;

ut in sanguine

ad media

slragibus ob lucresim Lutberanam attritam tum ingcntes rcruin perturbationes, cum priiicii)cs ab Ecclcsia alieui subditis variarum su,

perstitiouum formulas imperarint, sccutas visuri suinus.


78.

non nupsissent, essent (prtefandus enim


:
!

bic est

honos) meretrices, nos^iue spurii ac notlii cssemus proli dedecus proh scclusl proh criincn miror enim cur sol tc jamdiii aspicere possit,
!

Pra^crea

licct

Lulherus dies festos san-

aspcxit
stius
)>.

enim

nihil

un(juam

te

turpius ac scelc-

76. Praeterea

Lufherus in hac sua Ecclesia;

Saxonica; institutione sanxit, jcjunia Quadragesimalia, non vesci carnibus fcria scxta, ac j^reces Iiorarias esse contra Deum ac rejicienda
:

idem tamen docuit ea csse constituta ad impetrandain, ut


ait, gratiam [^ro peccatis nostris; cujus deliramenta Faber refellit hac censura " Mi lAithere, quonam modo hac in partc a;gre feres, ([uod cgo sanctum episcopum ac martyrein Ignatium, qui S. Joannis evangelistffi discipiilus fuit, antepono tibi (lui sanctus martyr*
:

ctorum instauraverit in hac Saxonica emendatione tamen Deiparam et sanctos invocari et Si tu, coli veluit cui Faber post plura inquit, una cum Zuinglio adhuc ita vebementer ac graviter Hieronymum contemnitis, nobiscum fateri convenit vos, diem Dominicam a sabbato unam dicm esse sepositam ratione resurrectionis Chrisli. Propterea fateamini oportet diem Dominicam a tempore duodecim Apostolorum
, '
;

ad nos iicrvenisse

et

quanquam

lioc

praice-

ptum non
tainen

in antiquis tabulis ac lapidibus inlitteris in

anle mcd annosPbiladelpbis carnis priviumquadraginta dierum et docuit et mandavit .


77. C(jnstituit

Evangclio scriptum sil, Christianorum inscriptuin . Et iufra Et quemadmodum - ego liic dc Paschali ac Pentecostcs festo ex die Domiita etiam se habet cum Assumnica rcfero
scriptum, aut
recte
in

corde

ptionc Virginis Maria;,

quam
:

(|uidcin tu, Antidi-

etiam Lulberus in hac Saxo-

nica emendatione, ut causa; sacerdotum ac fidei, si (]ua' nova; hffireses oborircntur, ad principem Saxonia3 rcferrcntur
:

episco|)os spectare demonstravit

Fabcr vero has causas ad Scis Pau:

lum
disse

Tiinotlico viam,

quomodo

et

niodum ac ordinem de(luibus modis ipse contra

comarita, omisisti, ac si adhuc non mortua, nec etiam caelos ascenderit quanquam non solum Augustinus et Hieronymus aute tot cenlum annos, sed ct Dionysius de Divinis Nomiiiibus cap. m, bujus Ascensionis meminit attamen tu inatri ac pura' Virgini Maria; cfeluin conclu:

sisti .

iiodiain, (|ueiii ad
Cap. 26.
'

Ihec Fahcr ad iiui^crfeclaiu Luthcri palidamnandum reliquos errores,

Kab.

lib.

sup. c.

:iS.

Ignat. 4. Ep. ad Philip.

v.

r.or. vii.

Tiin.

v
'

'>

Tim.

Cap. 33.

Cap. Cl.

CLEMENTIS
et

VII

ANNUS

5.

CHRISTI 1528.

77
litteras talibus
(|ua3

omncs

traililiones A[)Oslolicas,

exquibus ipsa

adversus decrctum nostruin tales

sacr;c pendct auctoritas, amplcctcndas adliortalur, cuni Kcclcsia, ut.ipsc Lutlicrus conlra Anabaplistas latctur descri a (lliristo
Scri|itur;c
,

impiis dogmatibus consutas miseritis,

non

non

potucrit.
7'.t.

Pnissi

7ier/a>it

episcopis decumas.
IjUtlierana

lu

ab universa Ecclesia (^atholica; damnata, scd etiam a nobis et aliis Christianis principibus publicis ct proindc dcuuiitiamus vobis cdictis vctita

solum indigna suut auribus

nostris, cl

Prussia,

ob Albcrfi Cruciferorum maj^jistri dcfcclioncm ab Ecclcsia infcccrat, novatorcs, i\\\i sibi saccrdolalcm oriia^rcsis

quam

Iianc

immutabilem sciitcnliam et voIuiit;item nostram (luod decrctum ipsum nostrum justc


:

cl

Icgitime latum nulla ex parte mutaturi, nc-

dinem cx

Lutlicri dcliriis ct pcrvcrsa sacr;e Scri-

quc

dominum cpiscopum

ct

jura ipsius nostro


:

pturtc intcrpretationc arroj^abant,

dere episco|to

dccumas penWladislavcnsi dctrcctarunt mo;

debito patrocinio deserturi

sumus

et si in ea

niti<|uc officii a rcge PoIoniLC

suumsaccrdotiiim
;

commentitium
niundus rcx
ipsos in

ad (juos Siyisde tliccnis Lutlieranis cdoctus, priucipes ffique ac sacerdotes conju|)ra;tcxucrunt


:

contumacia perseverare volueritis, nos id quod justum et Cliristianum priiicipciii attinct, cxequemur. Datum Petricoviie x Januarii anno Domini mdxxviu . Imperante Polonia; Sigismundo rcge sapicutissimo, hcercsis alllavit tan,

rasse haic scripsit


Prussia;.

tum

illius

regni finitimas Gerniani;c provincias,

Sigismundus rcx ad consiliarios tcrrarum

interiores vero penetrare


80. In

non

potuit.

Veiiemcnter niiramur, qua; est ista nova Christiana ratio. Quia pcr legem gratia;, qua; tantum Icgi iram opcranti contradicit, pcrlibertatcm Evangelicam, quaj solum scrvituti peccati opponitur, duplex idque ingens peccatum adversus divinas ct bumanas leges committitis, alterum, non rcddcndo proximo suo, atque adco pastori, qua; sua sunt alterum, litteris et de
;

coepit iioc

GaUiinn irrepit h.vresis. In (killiiini anno htcrcsis manifestc irrcpcre, da;

reque sui furoris signa furialia nam iu regia urbe Lutetia nonnuUi viri noctu, vcluti principis tenebrarum admiiiistri, pra;cipuis Chrisli etVirsimulachris prte templi foribus expositis cum in ca;los ad Christum et Deiparam ejus matrcm contrucidandos penetrare non possent quo scelere perculsus Franciscus rex ingentia pra;mia iis, qui auctorcs
ginis

capita praisecuerunt,

crctis

principis sui

non parendo

si

pcr legem

gratiae libcr est i)0i)ulus a solvcndis decimis, qusB ministris Dei debentur, eadem Icge liber erit a solvendis tributis, quffi aliis ordinibus ct potcstatibus debentur nam legc gratia; omncs
;

facinoris dctcgerent, proposuit;

tum

illa

sacracl Vir-

rum imaginum
imaginibus
gini

capita dehonestata

argenteis

inclusit, ut

injuriam Christo

unam libertatem sunt assed ob hoc quod sublatum cst sacerdotium Judffiorum, non plus habeant saccrdotii Cliripariter Christiani in
citi
:

tum cxoriens liajrescos incendium restingucret de quo egregio facinore illum Clcmens hisce litteris commcnillatam sarciret,
:

davit

'

stiani sacerdotcs,

quam
illis

id

quod commune

cst
:

omnibus

ncque

suos proventus dcbcri

pari ratione abolito regno

Juda;orum Christiani

non phis crunt rcgcs (luam cajteri Christiaui, nam per legem gratia; omnes ex aiquo regale sacerdotium esse censentur quod si Christiani principcs decimas et provcntus successoribus Apostolorum non rectc contulerunt, minus recte Apostolis ipsis primi illi Christiani pretia bonorum suorum omniuni confcrebant. Si iiefas est Pontificem ob non reddilas decimas populum cxcommunicare, majus crit nefasquod Apostoli ob negatam pecuniam Ecclesi;c dicatam utraquc morle condcmnabant. Si nou pendcndum est pastori nisi pascat et doceat, non pendendus erit
:

Charissimo in Cliristo filio nostro Erancisco regi Francoruni Christianissimo. Pra;clarissimum tua; serenitatis factum vereque Christianissimo dignum rege quod
,

proximo Junii mense in tua Parisiorum urbe omnibus palam fuit, cum ct Domini nostri Jesu Christi ejusque sanctissimie matris sacris imaginibus, quibus dc noctc capita adempta fuerant, argentcis tu imaginibus reposuisti, tanti^jue

scclcris indici magiia proposuisti priemia,

non sane ut inexpectatum, si quidcm a virtutibus tuis prEPstantissimis, inter quas Christiana pictas maxime clucct, etiam majora debcnius expcctare, sed ut lioc tcmpore valdc neccssarium, gratisimum et acceptissimum nobis fuit,

etiam a plebe suus ccnsus ordini, scustatui militari,

nam
lis

sive hccretici illa fuit sacrilega et dctcslabi-

nisi

militct et

populum

Dci lucatur. Si

jorum
lata,

denique non sunt valida; dotes et privilegia maet antecessorum noslrorum Ecclcsiis colcujus crunt firmitalis illa aliis ordinibus sub paribus signis, pari atramento ct pelle conccssa? Atquc ha; sunt illaj Evangelic;c rationes,
qua;
tibus
igitur

manus, sivc cujusvis alterius iniquitatis filii, qu;c tantum scelus tam impie ausa est, non minus sapienter quam jiiste et sancte cjusmodi
est adhiltitum etcnim liis recontemptcc religionis scintillis, majora qua; indc oriri posscnt inccndia, siiiiul rcstinguunlur, liisquc optimis superioruni et princi-

abs

te

remedium

stinctis

nunc orbcm tcrrarum


,

seditiunil)us,

lumul-

pcrjuriis

et

sacrilegiis

implcnt. Gravi
i

et rnolestissimo

"animo ferimus, quod

Lib. brcv.

aii.

1j28. p. 120.

78

CLEMENTIS

VII

ANNUS

5.

CHRISTI 1528.

puni perspectis cxemplis, facilc qui inferiorcs sunt sive amore \irtulis, seu |)ccn?e forinidine adca imitanda convertuntur quod utinam aliis in rcgnis ct locisa principihus suis factum essef, nec tanti inali priinordia nimiuin ncglecta fuis:

tbeologica; scientia; laude clari judices ad pera-

sent, cerfe

tantaque Cliristiance reipublicoe fuieique orlliodoxai discrimina venisscin tot

non

gcndam fidei censuram delecli fuissent, a quibus egregie reprimendis haereticis opera navata erat, subrcpfitium Diploma per quorumdam regiorum administrornm astum a Clemente impetratum est, quo censurte fidei agendae auctoritas AcademicB Sorbonicaj erepta est, atque ad
Parisienses senatores Kcclesiasticarum et theo-

mus. Sed non

est ut ha?c

nunc commemoremus,
affectn facimus,

verum

ut potius tihi nobis(juedc tnrn orthodoxo


;

rege gratulemur

id

quod omni

ex hujusmodi enim faclis tuis sanclissimis et maxime salutaribus nobis sperare licct, te unuin

logicarum rerum imperitissimos translata ex hoc vero patefactas hacresi fores significatum est PontiQci, cum ha;retici consiliorum consen:

aliquando, qui tot Cbristianitalis vulnera, adeo infixa impie et negligenter curata, curare magna exjiarle possis. Ha^c nos, fili charisssimc, tanto magis in dies de te speramus, quanto te his digniorem tua cum virlutum omnium, tuin
fore
liac pietatis

laude nobis ostendis. Tua; nunc

crit

conslantia; perstare in instituto, ac tantai pietatis

fructus

quod ut

efficias,

non modo conservare, sed etaugere non (luidem sercnitalem tuam

adeo sua sponle ad id |)ropensam adhorlamur, sed id omnino expectamus et vehementer cu|)i-

mus nam
;

praeter

commune commoduni, quod

semi^er est oriturum, quod ad ex eo nos privatimattinet, nihil estnobis gratius futu-

maximum

sione sint conjunctissimi, nec rex aliis disfrictus rebus inalo grassanti consulcre possit; nec licel decretum fuerit, ut vel episcopus Parisiensis aut vicarius judicio intcrsit, rem successuram ex sententia, cum eorum hominum consilia frangere noupossint; ca;terum Sorbonicos theologos omni contentione pro tuenda fide orthodoxa etiom fuin decertasse, repulsosquc a causarum fidei cognitione facile in Sedem Apostolicam aliquid vindicta cupidinc molituros. His monitis excitatus Clemens mox prius Diploma rcgio extortum nomine ab eo rescissum est, fidcique censura prioribus judicibus atque aliis ab .Vcademia Sorbonica dcsignatis deman,

dala est
8i2.

'.

rum, majusque solamen inter


rias allaturum,

tot nostras

mise-

quam

ea de te

scmper audire,

reticos celebrata.

quse

defensione tibi tuoque nomini gloriam sint paritura scnipiternam. Datum Viterbii die v .lulii mdxxvui, Pontificatus
sanctoe
fidei

cum

anno v . De serpente recenter hffiresi in Galiia prima Julii Parisiis extant qucrulai littera; quibus refertur Franciscum regem exarata}
nostri
81.
'
,

celebenima Synodus coiitra hxCelebrata hoc tempore insignis Synodus provincialis Parisiis pro asserenda incorrupta fidei orlhodoxcC puritate anno superiori coepta, cui prceerat Antonius de Prato archiepiscopus Senonensis, Galliarum et GermaParisiis

nicTi

dinalis, a

primas, ac fit. S. AnastasicE presbyter carquo plura sanctissima decreta sunt^ Iiromulgata (1) inferque ea hoc adversus Icono;

ejusque matrem pio tuendae Catholicffi religionis studio arderc, sed in regia aula aliquos diffluentes luxu et deliciis ad Lutlicrum illecebras

quo contunduntur calumniae haereticorum, qui idoli nomen, quod iinaginibus daemoclastas
',

num

sive falsis diis aiitafum est, ad sacras ima:

cupidinum proponentem spectare

inParisiensi

etiam senatu uonnullos haereseos labe contaminalos, cumque ex academia Sorbonica, necnon ex senatu duo juris canonici periti totidemque
Ext.
priac. p. 103.

non quasi imaginem prosternimur, ante divinitatem, ante sed illum adoramus quem per imaginem auf
gines tranferebant
<

Et nos quidem,

Ext.

1.

II.

lit.

piiuc. p. 107.
liinii.

- .\ct.

Conc.

;~ea.

E.\t.

t.

iv.

'

1.

II.

lit.

Conc. p.

2.

ex edit.

'

Conc. Sen. decr. li.

(1) Annalisla aoster

miro lialiucuialus Parisiensem

quamdam

S^'nodura pi-ovincialem anno praecedenti celebratam constiluens, alteram

codem Antouio de Prato Senoueusi ai'chiepiscopo iudiclam slatuit. Reipsa taiuen superioiis aoui Concilium et alterum prKsenlis anui uuuui idcmtpie habenda suut. Cffipit vero illml non quidem auno superiori, sed prffiseuti, die ill Februarii, quo perseveravilque adusque diem ix Octobris anni MDXxviii. Ex qua scilicel mense anuiis mdX-Wu ex veteri Gallico stylo adhuc agebaliir
nihilosecius hoc ipso auno ab
;

auui supputandi ratioue f.ictus est auualist;e fucus reputauti auno hdxxvh, die iii Februarii Synoduui quamdaui Parisiis couvenisse. Cum vero in fme Actorum cjusdeui Coucilii sigiiataiu legisset diem ix Octobris, anuum vero mdxxviii, duo iude statuit Coucllia. lu hanc vero persuasionem couliruiatus est ex litteris Autouii de Pralo, in Anualibus hic recitatis, quibus adscripta esldiesxx Februarii auuissiiixxviii.

Veruui

litteras ista;

scriptiE sunt,

non qiiidem hoc auno iiDXXViii, at scqiienti mdxxix, ciim ex veteri Gallorum stylo anuus mdxxviii adhuc uec ad exordium Coucilii perlineut, sed potius Concilii jam absoluti constitutioues Autouius de Prato iisdem scriplis

tlueret,
litteris

promulgat ac per provinciam suam dispergit. Hoc ipso pariter anno Lugduuensis provinciffi episcopi Lugdunum conveaerunt ad synodum proviucialem, cui, auctoritate et uomiue Francisci de Roliau Lugduueusis archiepiscopi, prafuit Claudius de Lougovio episcopus Matiscoueusis, ejusdem archiepiscopi in spiritualibus vicarius. Actum ibi de ratioue piiccavenda; hKresis Lutherana>, de moribus reformandis, ac tandem de assiguanda regi pecunia quam deuarii nomine poscebat. Coiverunt patres die xxi Marlii, die sabbati, Indictione prima ; qu;c omnia aunuui MDXXViii demonstraut. (Juod vero pro auuo mdxxviii auaus mdxxvii ibidem adscriptus sit, facit vetus Gallicauus stylus qui auuum a Paschate exordiebatur; Pascha
vero auno
illo in diem xii Aprilis incidit. Denique hoc eodem anno die xxi Martii Franciscus Turnonius, Biluricensis archiepiscopus, synodum provinciiE sua; habuit, in quo decreta plura lum adversus gliscentem Lutheri hsresim, cum pariter ad alia disciplinaj capita sancita sunt. Utrumque Concilium exhibet M.vxsi. collectio Venelo-Labbeana tom. xix.

Cr.KMENTIS VII

ANNUS

5.

CIIRISTI

152H.
distingiiat
ita

79
siibditur
:

passiim \'cl in tliroiio sodentcm rocordainiir, ct diim nos pcri|)S.im pictiirain qnasi pcr scriptnram ad mcmoriam Filiiim Dci rcdiicitnns, animiim nostrnin dc rcsnrrcctionc !a'tificaf, aiit dc passionc nuilcct, non m.ajorc f|iiidom idololatria!

adiiltcrinis
<(

Kcclesiis

fantam cssc Kcclesiie suce stabilitatcm ct pofcsfatcm, ut pcr eamvcliiti per iiifallibilcm (|uamdain rcgulain ad s;ilnfoiii morVoliiit (ncmp(> Dei;s)

talcs dirigiMcntur

nam, ut

sancta^ .Scripfuric

noininc Jcsn omnc fjcnu tlcclitur ccricstium, torrcsfrinm ct infcriiormn qucni cnim vocnla cnrsim anribns insiiinat, hunc cnmdcm fidoiibus oculis imafjo sodnlo rcpr.TS(>ntat. Acccdit ct cx ima^inibiis alia non
pcricnlo
in
:

qnam cnm

contestantur, nuUi ad vitam bealam iialetaditus, (|iii Ecclesiani non ;indiat, ant (]iii ab cjus com-

muniono cxclusus
8,'.
((

sit.

(|iiasi

Nec ccrtc gloriari possunt Incrctici, apud illos rcsidiiat Ecclcsia Calholica
,

inferior utilitas, idoncnm vidolicctat(|iio accominodnm indocta; plcbi rudimcntnm, ut cnm sa-

nain
giilis

cum

ill;i

sit

univcrsalis,

coinplectatur (alioqui

omncsqnc fidcles Catholica non ossct), an-

cratissima? virj^inis Mari.T aut sancti ciijiis([u.im


scsc

aut latibiilis li;crcticoriiin iicqnit circnin-

imago

oflcrt,

ca vclut arclictypo ad propo-

scribi. Iliiic ;icccdil (]uo(l in intogritalo fidoi Ec-

sitre sanctitatis

imitationem etveram utcunKinc

clcsia Catholica

scmpcr persovcrat, ncc


:

ullis

pictafcm rudi qiiadam introductiono simplox


popnliis animctnr. Kt scposita tantispcr distraclione, duin ad unius imaginis
ligit,

orroribns coinquin;itiir
coiivonticulis
,

at conlra nofariis siiis


,

contuitum

se col-

uno obtutu sibi pliira proponit, quam diulurna librorum cvolutionc comprcliciuierot. Aon ab rc igitur Apostoli viviticam cruccin et sacras croxcrunt imagincs, quT ciim ab initio nasccntis Ecclcsias dcbita scmper ab ortliodoxis veneratione colcrcntnr, nibil
illis

vcliili infamibus prosfibulis fidcm hacrctici prostituere ac violare satagunt, diim iinpic in suis adinvcntionibns fornicantur.

Pra'lcrca

in lincin iisqiic
'

s.Tculi jnxfa

Christi

pollicitationcm
lica,
tigit

pcrdnratnra estEcclcsia Catlio-

quod
:

nullis adliuc

qiiarc

hTrcticorum scctis connon polcst apud lucroticos Catho-

a sacrosanctis

qna-

lica Ecclcsia rcsiderc,

tuor univcrsalibus Conciliis dcrogalnm cst . 83. Ilsec advorsus Iconoclastarum furorcin
Gallicani

licct seciis arbitrati sunt ManichtcuSj/Erins, Vigilanlius, ctcTtcri praino-

minati
8().

Patres,

qui

in
'

exordio

ita

proloqiiunfur

suarnni sanctionnin Adcssc jam Unn-

porn
cidc

illa

peiiculosa, de qnibus ad Tiinotlicum

-, ipsarcrum exiicricntia delucomprobat; tanta oniin Martini Luthcri ct perditornm quorumdam hominnin auspiciis in orthodoxam fidcin pcstis circrbuit, tam gravis

scribit

Aposlolus

EcclosiT procolla siipcrioribus hisce diebus increbuit, iif electi (quod est apnd Mattha^nin ') propcinodnm vidcrcntnr in crrorcm indnci, ct dirnin concnssT Pctri naviculT nanfraginm intentari.

singiilai Manclis, PcValdcnsium, Marsilii Patavini htorcscs, (|uas oinncs amplexus sit Wiclcplius, Lutlicrana" scctTfonset origo, cui Lnlherus in omnibus fcrmo conscnsit; tuin de nova Iia?rcticoriim disscnsionc dcmonslrata ha;c adduntur Eo ctiain va^sania; devencrunt eoruin nonlagii, Acrii, Vigilantii,
: '(

Iicceiiscntiir dcin

niilli,

ut spiritum Diu jactantes se habere, Scripfuras sacras Inco clariores affirmcnt, omnibus

sacris intcrpretibus rcjcctis, qnibus


riiiiie alii

tamen

plc-

closiT
frontis

co dementife prorupcrnnt Ecpcrduollcs, in oam voncrc pcrfrictaj

Ncmpo

refragantur. Sunt et alia non pauca de


sc Lnlhorani digl;idiaiitnr.
plaiio indicat

(luiliiis iiitcr

IlTcau-

impndentiam, dum oxlinclarum quondam hairesum cineres exsuscitant, dum hairo(|iiondamcxplosis orthodoxis Patril)ns antcponnnt, ntsacrosanctam Conciliorum auctoritatcm rcspuant, nnllum vcl aportissimiim Scriptiir;r locuin non dcpr.ivonf, scd corrnptnm at(jnc adultoralum in suam utcumque sentcntiam detorqucant. Datum Parisiis anno Domini mdxxviii, dic vcro xxmcnsis Fobruarii .
siarchas ab
tlioalro
8i.

tom discrepantia
sint alieni
;

quam

a veritalo

vcritas

omni fidolium

misiiuam

dissidot,

siquidem ubique sibi constat, non oniin Spiritiis Dci spiri-

tns (!st disscnsionis. Cnm ilaqnc iii liis qua; ad fidcm spocfant tain manifestedissideant, perspiciiiim ost oos nullatemis, iii solidT veritalis radicc sfahiliri cos oniin (lui ali nnifafe Ecclcsia;
;

dissident, relinquit
iit

Dens

in

manii consilii

sui,

noc

sibi ipsis,

ncc

aliis liTroant, ofc.

Annoxa

cst ogregia Pra^fatio,

qua

hajre-

siarcharum Ecclosiam ab ipso ojns


gnantiiim conatns
bis
'
:

inilio

oppu-

87. His adjccta siiiit decrcla fidoi, dc (|uoruin parte anno supcriori mcmoravimus prgetoroa voro pliira alia cdita. (jiiibus vis ot nnino:

Sff^pe

irriti ex illis Davidicis vcrexpHf/naverunt me a Jureiitute nwa,

rns Sacramciitorum asscrti fncrunt.


inter hTresos
Liiflieri

Cum

ifa(|iio

hioc

secundo ordine

dicat

minc

Israel.

Sxpe expugnaverunt

ni.c a. jii-

ventutemea, etenim non potiierunt mihi ; describnntur. Cur vero Ecclcsiam suain Deiis iiicxpngnabilem esse voluerit, quibusve signis ab aliis

Lconc Xdamiiala fuissct:In piicro post baplisniiim ncgaro romanens peccalum, est Paiihim ot Christum simul conciilcare a Gallis episcopis hoc dccroto divinis oraculis contcxto ita confutatur Hoc sacranicntum (nimirnin
;

'

Acl. Coiic. Sen. ext. to. iv. conc. p. 2. cx edit. Binii.


111.

inolli.

' .Mat.

XXIV.

- II

Ti'

Psr r.xxvui.

.Mat.

xxviii.

Conc. Scnon. decr. 10.

2.

80
Baptismi), cstfons
ris; lia}c acjua
'

CLEMENTIS Vir ANNUS


ille

5.

CHRISTI 1528.
:

patens ciomiii Davicl, ct


in ablutioneni peccato-

liabitantibus Jerusalem

- munda, cujus ellusione mundaab omnibus inquinamentis et spurcitiis nostris hoc, quod nos salvos fecit", Baptisma, qno donuo nascimur per hoc lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus sancti, quem ciTudit in nos abunde per Jesum Cliristum Salvatorem nostrum, justificati gratia ipsius ha^re-

divinis vocibus iniqua suspicio Unis autem vivificum esse neget Eucharistiie sacramentum, (luod tam apertis testimoniisScriptura? compro-

mur

batur ? Calix cnim benedictionis, cui benedicimus, nonne commimicatio Sanguifiis Christi est ct panis, qucm frangimiis, nonnc participatio corporis Domini cst? Hic nempe Calix ille
'

dcs

sumus secundum spem


88.

vita? .Ttcrna; .

prxclarus ^, inebrians : hoc frumentum ^ : hoc vinum qrrminans virf/inrs \ Probct itaquc seipsum liomo rt sic de pane illo cdat et dc calice
'',

Progressus ulterius impietate Luthcrus DabyJonica sacerdotalem ordinem sustulerat quam infandam bseresim Gallicani patres pluribus sacris oracuSacramentum Ordinis vel lis ita confutarunt hinc facilc coUigi polest, quod etsi omnil)US adeo commune sit internum illud sacerdotium
in libro pestifero dr Captiritatc
:

qiii manducat et bibit indiqne, judimanducat ct bibit, non dijudicans corpiis Domini. Caro enim mca (in(]uit Dominus) vere est cibus, ct sanguis meus vere est potus : qiii mnnducat mcum carncm et bibit mciim

bibat;

nam

ciiim.

sibi

"^

',

quo exhibrmiis corpora nostra


'

liostiam

"

saiictam,

vivcntem, Dco placcntem, ut priscis quoque sub Mosaica lege patribus conveniret, non protinus

tamcn quilibet dispcnsator

"

mystcrioriim Dci,

Non continuo

liabendus est. puer aut mulier baptismum susceperit, lcgationc pro Cliristo fumjitur, scd divisiones ministrationum sunt, deditcjue Dcus cjuosdam quidcm Apostolos % quosdam ptrophc'
et arcliitectus asdiflcii spiritualis
si

sanguinem, in mc manr.t ct cgo in illo. Et rursum ' ; Qui mandncat meam carncm et bibit mcum sanquincm habct vitam xternam; quibus liac luce clarius constat hoc sacrosanctum Euciiaristia; sacramentum non solum graliam conferre, sed et alia plcraquc adversus hajreticosroborari, qua; de ipso Catholica traditEccIesia atque adco quidem, ut post tam apcrta Scripturarum oracula plura consarcire super;

vacuum

foret.

flO.

Nec obscurius quidcm

aiunt iidem

Evamjclistas, alios autcm juistores ct doctores ad consummationem sanctorum in opus


tas, alios

Gallicani patres,

Christus instituit
ret
"

Sacramenlum Confirmationis cum parvulis manus impone-

ministcrii,

ad

sedificationcm corporis

Cltristi

quod

et

atque cjus gratia Titum Crajtai reiiquit Apostolus, ut constitueret per civitates presbyteros nam si totum corpus ociihis, ubi aaditas ? si totum nuditus iibi odoratus ? Denique, si oninia cssent ununi membrum, nec esset aliquis, qui non sit sacerdotali ordine insignitus, ubi corpus? aut quid denique confusius, quid perturbatius esse queat? Quosdam itaque Christus sacerdotes instituit, quibus sui corporis pote:
'

tum,

cum

ab Apostolis legimus promulgaad Samaritas miserunt Petrum et

Joannem

statem commisit; veri quidem, dum instituto Hoc sui corporis et sanguinis sacramento facite ", inquit, in mcam commcmorationem;
:

mystici vcro,
insuftlasset
:

dum posteaqnam
Accipite
'^,

in

discipulos
sa/i-

dia', a quibus illi (licet a Pliilippo cono antea bapti/ati) per impositionem manuum Spiritum sanctum acciperent quod ex Actis Apostolorum '"apud Ephesios a Paulo, et ex Dionysio, Clemente etFabiano Pontificibus a primitiva quondam Ecclesia Icgimus observatum unde et tunc impositionis manuum, inunc Confirmationis appellatum est sacramentum; Baptismo siquidem regeneramur ad vitam, jiost Baptismum hoc sacramento confirmamur ad j)Ugnam in Baptismo abluimur, post Baptismum hoc sacramcnto roboramur; cujus confe:

inquit,

Spiritum

ctwn, rjuorum remiseritis peccata retnittuntiir eis, ct riuorum rctinueritis retcnta sunt; quibus palam evadit in susceptione Ordinis conferri gratiam. Recte igitur Timotheum " Paulus admonet, ut non negligat gratiam, quee data est
ei

rendi potcstas episcopis a Christo concessa, donum Dei cst, quod asseruit Petrus " pecunia possideri non posse . 01. Contra alia venena Lutlicri, qui peccantes ea dulci, sed lethifera

opinionc

'-

imbuerat,

ciim impositionc
resuscitet potius

manuum
:

prcsbyterii ; sed
sui dignitate

eam

quodsipro

quis fecerit, duplici honorc dirjnus habcatur . 89. Contra Zuinglianos etiam, qui oh Hclvctica?

gentis

cum

Callica

commercinm Galliam

non esse discutienda anteacta2 vit;c crimina, non eoruni multitudinem, gravitatem ac fctditatem cum dolore ponderandam, non de amissa ccelesti felicitate, non de commeritis ffiternis suiipliciis plangendum, quod eo angore hypocrisis peccatum adinitteretur sed optimo Pcx-ni;

inquinare coeperant, ac veritatem praesentia) Cliristi inEucharistia iii controversiam adducebant, paratum est hoc antidolum, depulsaque
'

tentia;

genere novam vitam restituendam esse, credendumque firmissime sibi peccata a Deo remissa Patres prajmonuere Gallos non ita coin; '

6 I Pet. II.
I

Zach. xiii. Apoc.


Cor. XII.
II

Ezech. xxxvi.

l.

Rom.
ib.

'
l.

Id.
1

xii.
11

' '

Petr. iii. Exod. xxix.


I

'

Cor.

v.

Eph. v.

Cor. iv.

'*

Cor.

XU.

Cor. X.
6

2 "

Ps. XXIII.

Jn. VI.

"

Act. VIII.

ibid.
'-'

Ps. IV.

Mat. XIX.
a

Zac. IX.
viii.

.\ct.

'
'<

Cor. xi. xix.

.\ct.

Damn.

Lco.

iii

Uull. consl. 40. art.

6,7

13 Tiin. IV.

Tiin.

Tim. v.

et 11.

rr.KMRNTis vir
inissas nilpris
ohlivioiio oliriiciidas,
:

annus
ii:;

5.

riiKisTi

\h'2H.

81

pcd dr

contiMliciulum accrltuni dolorcm


ini|uiunt,

( l*(i'nilciili,c,

tam ncccssarium
:

cst

sncramcnium
.

(juam impossihilc cst paulo post Cum i^ilur

liaiitisnitim ilcrari
iii

Kt

mullis olVcndamus
diccre
:

omnes
ria est

'

ncque
"

sit (jui jiossit ct

Mundii^i.

scrpciis occiillc mnmordcrii, alistrusissimum (|iiodquc vuliuis mcdico dctegerc, omncin iiidigestum ct virulentum humorem (lilsi slomacho iiiciilis iii?ederil)cvomcrc, piidorcm in satisfaclioiiis partcm de singulo (|uovis errato pali, ne diim occullis peccatorum vincuaiiliiiiiiis iiic

cst car nirii!

puriis sinn a pcccalo, nccessa-

lis

sese

tcncri

dissimiilal,

horrcndrc

tandcni

profccto

sccunda post naufragium

ta-

sub

omnium

ociilis ;rtcrn;c

dainnationis laquco

bula % iu qua discussa diligentcr conscientia quidquid occurrit De\ offcusivum dctcsfcmur nam ad pomitcntiam ikjs adducit biniijiiilas Dei ';
:

constringatur. Proinde statim ab ipsis Ecclcsia; nascentis incunabiilis sacer isteconfitcndi ritus,

sccundum autcm duritiam ct impccnitcns cor homo t/iesaurizat sibi iram, nisi resipiscens sciatet videat quammalum est ' ct amariim reliqnisse Dominum, et non csse timorcm ejus apud se; contra vcro, qux sccundam Dciim tristitia cst pumitcntiam in saliitcm stahilcm operatur; et hamiliatum dcspinc(|U(! cnim cor contritum
'

de intcrioribus, nediim de extcrioribiis lantum inolevit, ut tum cx Jacobo ', tum ex D. Dionysii, Alcxandri ^ Urbani, et Cypriani scriptis

manifcstum gesis legcm

evadit. Ilccte igitur

hanc exomolo-

a Christo institutam per Apostolos

ad nos iisque dcdiictam, ct ab univcrsali Ecclefidelibus

qui sanat contritos cordc " et allevat contritioncs coriim, etc . 02. Fascinarat cliam miscros liomincs magnoillo ctimpudcnti mendacio '"Lutlieriis, olim
cit

Deus

",

observatam, a cunctis Christi ct contravcnicntes auctoritatc Concilii Constanliensis et aliorum


sia inviolabiliter

sectandam esse

complurium damnatos dcclaramus


93.

>>.

vcrsiis

Dc sacramcnto Extrcmaj-Uuctionis adlu-creticos divina sacramcnta in ridiculam

in Ecclcsia moris fuissc pcccata tantum manifcslacoufileri, atqucidco non tiauricndum illum

pudorem

in apcriendis
:

saccrdoti

omniLus pcc

catis interioribus

qui .secus facercnt dc miscricordia Dei diflidere. Ne itaque Iioc dulci Iiamo

fabcllam vertenfes, ct graliaj inlcrioris signa profaiiis usihus accommodanlcs, a Gallicanis Patrihus orthodoxa veritas ita illustrata cst " Ad Unctionis autem Extrem;c sacramcntmn Christus manudiixissc iirimiim vidctur cum
:

se capi sinercnt Galli,

Concilium confcssioncm

Apostoli olco ungcrcnt

'

miiitos infirmos et sa-

omnium peccatorum letlialiiim interiorum, de quibus peccator meminerit, a Christo institufam, et ab Ecclcsia antiquitus ctiam usur|)atain ex sacrisScripturiset sanctis Patribus itadocuit "
:

narentur; neque enim id suo scnsu, scd praeceptoris instituto fccisse putandi siint. Sod ne hic noster ungendi infirmos ritus Christi pra;ce-

Qui lU vetustissimum illud, ita verissimiim abscondit scclera suanon dirigitiir '-; qai aut.cm confessus fuerit, et reliquerit ea, misericordiam conscquctur. Neque salis fuerit de peccatis con
:

ca apud sese Deo confiteri, nisi sacerdoli quoque sacramentali confessione detegantur; eaqiiippe nec humanum nec recens invcntum
teri, cl

ptum, non tamen sacramentum esse videretur; qiiis infirmatur (inquit Jacobus *) vohis, inducat presbijtcros Ecclesiie, ct orent super eum, ungentes eum olen iii nomi7ie Domini, et oratio fidci salvabit infirmiim, et a.llrviabit ciim Domi71US, et si in pccca/is sit, remittentur ei. Quibus
si

liijuido constat,

Extremam-Unctionem non

aegri-

tudinis tantum corporalis

mcdicamentum

esse,

esse potest, qua? tot et tantis fulcitur Scriptiira-

sed

rum

oraculis.

Ad hanc enim,
,

pra3ter

multas
duxisse

sacramentorum instar remissionem peccatorum efficaciter operari


,

ctiam cffiterorum

Mosaica; legis figuras

propius

manu

videtur

primum

ille

Christi pra^cursor, a

quo

ac proindo nec a Jacobo quideni fuissc institutum, scd ab co tantum, cui pcciiliare est ut

qai baptizabantur confitcbantur peccata sua '^ tuni Christus inse, dum suscitatum Lazarum ab Apostolis solvi jubet ", et ei|quem a lepra curaverat pra^cipit '%
?</

gratiam
9i.

gloriam conferre possit . etiam hairctici vagariim libidinum cupidi sacramcntum Matrimonii sannis proscin"

et

Cum

scsc sacerdotibus ostendat.

derent,

An tum demum hujusccmodi confcssionem instituit ct prx^cepit, cum postquam in Aposlolos


insufflasset
:

ii traditionibus Ecclesia; ct divi Pauli auctoritatc confutati sunt a congrcgatis Lutc-

Accipite, inquit '% Spiritum san-

nium

ctum, quorum remiseritis pcccata, remittuntiir eis; et qiiorum retinueritis, retenta simt. Nam

quomodo

remittet qua; sibi cognita non fuerint?

aut quo pacto

eorum judex
sint?

csse poterit, quae


''

prorsus ignota
'

Oportet

ita^iue
Roni.
ii. 9

(juem
^

Postremo, inquiunt, Matrimosacramentum, abunde satis sacrosancta; matris Ecclesia; tum usu tum auctoritatc comprobatur. Hoc ^ quippe sacramcntum magnum est in Christo quidem et Ecclesia, quo sanctificatur vir infidclis per mulicrem fidelem ', et mulier infidelis pcr virum fidelcm.
tia?

cpiscopis
esse

Jac. III.

II

'

Cor. Vll.
a l.eo.

'" Daiiin.

Senon. dec. 20.

'5

Mat. VIII.

Ps. Lix. " Act. Cunc. const. 40. S X. Jo. 7. Prov. xxvui. " Mat. Jo. XX. " Cypr. ser.

Prov. XX.
1
l's.

L.

2 S.

Ilier.
l'S.

Jer. ii.

CXLVI.
et

Hoc honorabile conjugium, thorus immacalatus, in quo non solum salvatur mulier per filiorum
generationem, sed

in Biill.
'^

ar.

i).

fas

est unicuiquc vus siaun

iii.

'

ii.

'8

c.

3. ile lapsis. Iller.

Jac. V.
'

Diony. inEpist. adPli.

iii

Ecclcs. jusl. Clirys.

iii

.Mal. lioin..;i.

Ii,\v.\.

Ps. XXXVIII,

iMarc.

vi.

II

>

"

Epli. v.

Jac. vii.

"

Heb. xiii.

AK.N,

To.Mi:.-i

,\.\.\ll.

.\lll.

82
poss/f/fre
'

CLEMENTIS

Vir

ANNUS
(|U(i(l
-,

T).

'.10.

CHRISTI 1528.
:

in saiirli/kJitiQiif ct lioxorc, iicr

cssc lcviias cl saccnlolcs

crgo

ct

sacrificium.

coiijugcs bcncdictioncm conscqiiunliiriii


iioc
ila

Ijliis

Adversus Luiheri
,

liabcl in cos

da;nioniiim

polcslalcin,

iiisi

runi vcrsiiiias

(lui

aliorum ha^reticofacillimam ad cadcsiem


ci

conjugimn susciiiiani, ut Dciiin a so ct sua menlc cxculiani, ei suic libidini vaccnt % sicnt ccpius ct nviliis, quibus non est intcllcctus. Qui ncgal iia(|uc Malrimonium esse sacraincnluiii, aut dcni(|iie scplcin sacramcnia non adiiiillil,
inlcr liairclicos liahcatur
95. Mussiianiiltus
.

advcrsiis

Missa;

sacrill-

ciuni lia^rciicis, ila illius augusla vcrilas ct


jcstas a Gallicanis Talrilius

ma-

asscria

est

conira Lullicruiii Si omnis Pontifcx cx lioniinihiis


?//

assinnptiis ])ro /lonii/ii/ius coustiliiiturin cis,qii;c

sunt

ad Dcuni %

peccatis,

et peculiarc nov;c lcgis sacriliciiim a saccrdoic oflcrcndiiiii cssc qucai, nisi supcr Iicncdicliini isiud corporis

dona ct (|uod landciu proprium


offcrut

sacrificia

jirii

et

sanguinis

Clirisli

symboliim,

quod

csii

pasclialis agni, maiina, caMcris(|iic

propcniodiim

gloriam viam cssc diccbaiit, atquc clfcrcbant plcbcm iii saccrdoics (juasi commcntitiis de aiiimariim siatu fa'licllis aurum emiingerent, illustralum csi, quid dc salisfaclione, dc purgalorio ignc, ac dc commcmoratione dcfunctoriiin sit scnticndum Sacro approbanic provinciali Concilio firmitcr tcnendum decrcvimus, ciilpa pcr poMiiicniiam aboliia, frcqucnlcr supcrcssc tcmporalis jiaMKC rcatum, vclut superstiles quasdam pcccati rcliquias, (jua' pcr dignos prtMiiliMilia^ fructiis vcniaiii cxpiaiida' adco ul ini(]iiilalc cl culpa iicccali dimissa, pcccalor adluic p(rna! tcmporali sii obnoxius. Iliiic murmuraiiii - advcrsus Domiiiiim Israidilica^ plcbi iiidc David dimissam primuiii adiiltcrii noxain Scripiura commemorat pro qiia tamcn siibiiub; poMia lcmporalis irrogala csi.
: '
:

onuiibus Mosaicic lcgis ccriiiKuiiis ligiiialiim


est? neque eniin lex csse poicsi, (|ua; sacerdoiio carcat: quod si saccrdoliiim Iiabci, babcl et sacriiiciiim.Porro ct si Cliristus assiduus pro nohis Pontifcx ^ non pcr sanrjuincm hircorum aut vitulorum, scd pcr proprium sanrjuincm introirit scmcl in siincta, xterna rcdcmptionc iuccnta

"

Supcrabuudans

(|iii(lcm
'',

abiiic cxiiiicrans

plcnitudinem assc(|iiimur, diim sicut scmcl lanlum morliius esl, ita siiincl illi conscpclimiir ' pi^- I!a|)tismum pcccata vero, quaj post bapiismiim fucrunt, poenilcniia qiiidcm cxpianliir, scd i\\\K moricnti
cst Chrisli saiisfaciio
ciijus
;

Clirislo noii

scmpcr

configiirci. (!iim aiilcm

liii-

tamen non potcst sacerdos in xternmn sccundum nrdincni McJchiscdcch % ac proinde liujus cxcmplo sacrificium aliquod oblulissc ', qiiod cxicriorc panis ci vini iorma vclcii illi
ncgari
Mclchiscdccli oblaiioni responderct \cratc\\\\\\ sacerdos Dei Altissimi'* : quod ulique fecit in

jusmodi

tcmporalis aut venialis lantum pcccali reus repentc nonnunquam inicrcat, dc omni vcrho ctiam otioso ratiomm rcddilunis ' ; ncc illi palcat adilus in cadcstcm illam .Icrusancc Icm, iii (|iiain nihil intrat coimjuiualiim
iiauia!
''

iicin gchciin;e siibjaccat,

qiiippc qui gratia; sit


gcssit in
;

suprcma
egii,

illa

cocna,

nam

accc|)to

pane gralias
:

pariiccps, ac pocna! tcmporalis laniiiin dcbiior


sii,

ct fregii,
cst

dcditquc disci|)ulis suis dicens

ut primiim ]iiirgciur ex
",

iis,

(\urc

Hoc

r/uod pro vohis rlatur ; et ab Evangclicis saccrdolibiis jugi sem|icr obscrvanlia prKcepii itcrari. Hoc facitc, inquit, iii
''

corpns

mcum,

corporc
sic

salvus iandcm aliquando futurus

meam
stum
;

commemorationem. Hoc cnim holocau,Ikcc


,

viclima pro

pcccaio
,

lia^c

hoslia
,

jugc sacrificium haec munda juxia missaenominis Hebraici raiionem, oblatio qiiam omni loco Malachias pra-dixit '" offcrcndam, cum rcpudiaiis lcgis anliquw ccrinioniis al) ortu solis usquc ad occasum magnum essci
pacifica
Iioc

tamcn quasi pcr icjncm ' de sua sem|)cr intcrim saluie ex rcmaneniibus in eo fidc, spe ct cliaritaie securus ncqiie enim ex eorum est niimcro quoruin blasiilicmia iion rcmittilur ncrpic in sxculo ncquc in fuluro '", quoriim supcrbia ascendit " ; scd corum |ioiius, (jiios sub tcrra Dco laudcm acclamantcs sacer Apocaly:

[isis

libcr

commcmorat
'

'-.

Sanctairjituretsalu-

hris cst corjitatio


cdtis

nomen Domini
crificiis

in

gcntibus.

Niliil igilur in

sa-

pro defunctis cxorare, ut a pecsolvantur Nec ab rc ab Aposiolis tradi'.

majus cssc

polcst, quain corpiis ct san:

tum, ut

in

ircmcndis

et vivificismysieriis
;

agatur

guis Chrisii,

nulla poiior oblatio

qua

in

re

cum

univcrsalis Ecclcsi.x riiu tum apcrlc conscntiunt Ignaiius, Ircuffius, Cyprianus, Aihana-

Chrysosiomus, ac reliqui posieriores, et prope innumcra, ut qui contrarium scnsisse iiraisumpscrit, manifcslam ba^reseos
sius,

commcmoratio defunctorum sciebant enim illis inde mulium contingcre lucrum, utilitatem muliam . 97. Non contenta ha;resis siEvire in defunctos,

Concilia

vivos sa^viens
,

quibus vivorum sufTragia ademit, etiam in sanctorum o|)em ipsis eripcre


,

labem incurrat. Non prajierimus pra;dixisse eliam Isaiam " Deum ex Gra^cis, ct Lydis, et
Laiinis, ct aliis

creaiurum
'

gcniibus Levitas et saccrdotes ergo in lcge Evangelica dcberc


Thes. IV.
ci.\.

conala est quasi vel preccs nostras non vcl nostris audiant ca(nimirum sancti) lamitatibus non tanganiur; quasi divins cle,
'

8 Ilelir.

'

IX. Ps. Malac.


Tmh.
11.
2

Tolj.

\i.

-'

Geii.

.\iv.

lltbr.
'J

v.

i\l;il.
>

iii.

Luc.

III.
^

-'

Num.xiv.

" 'a
I

llom. VI.
III.

ibid.

Luc.

.\.\ii.

Cor.
II

XII.

'

II

Iteg. XII.

* II

.Mat. .\ii.

Mat. XII.

"

.\|)0C.

xxi.

"

Ps.

Lxxiu.

Pct.

^ \\
'^

Cor. v.

Apoc. V.

II.

I.

II

Isai.

rap. ull.

.Miicii.

CLEMENTIS
menli;i' (Irrduct
lioc liiiiKiic
ijiiimI i|iii

Vlf

AXNUS

5.

CHRISTI 15'2H.
iiilr;il)il
;iil

83
illiiiii

C.lirisln
iit

iiiiiiistcavcrit

(liiis ;iiicriicrit j;iiiii;iiii,

ct COB-

(jij,^iiiis

iialicatiir,
arj^iiliie

pro cjeteris

in-

nabit cnni
tr;ilicntis

illo

iiec

deniijue tale

sit

terceilat
liitye siint

>.

\l Ine
"

ita a

Concilio disso-

Dei ;iuxiliuiii, cui resisti

hujusmodi non possit;

Sed (|nam
<|iii

sit

[jriminn liornni ikui

(|iioties

eiiini

Dominus
g;illiii;i

voluit congregare lilios

modo
f;icile

veritati, sed Scri|)tnris (|ii(U|ne


inlelli},nt,

dissonnni
esse
iioii

.lcrusalem sicut

coiigregat pullos suos


frustra certe Stephaiius

bi^atis

|)(!rviiim

sub alas,
gnerct,

et

nolucrunt

ijiiiorat
iii

omiiirornie illnd di\inilatis specnliini,


(|iii(l(|iiid (orniii

(]no

intersit

illncescat, elsi
',

ludicos dura; cervicis el iiicircumcisi cordis arqiii scniper Spiritui s;iiicto rcsisterent

neque desint

iioLis aiigeli (iabriele Daiiielis


^

frustra 1'aulus Thessaloiiicenses

admoneret
Trahit
:

spi-

liaud c|uaquam segniores, qui ab exordio iiicciiiii iiostrainni assidcaiit, ut illis


rai)haelc Tobitc

ritum ne extinguerent,
lioiiiiiies

si

divinis inspirationibus
(|ui-

inevitabilitcr rapcrciitur.

mox

olleraiit (|norniii

.snHragiuni iiii|)loiaiiius,

dcm Deus,
vi, noii
c;it
;

scd

iii

ejus odorein cnrrimus


:

non
iii

nec pigrius (|uam olim praeveniaiit /t/7'/i(ijirs ro/ijiiiic/e psiillnitiljiis '\ e quoruni maiiibus nsvrndnt /ui/iits (//oiiiadtm dn o/'<iliii/iilins sn/icloritm ptus
bit
'^

unco raptamur

praidestinat, eligit, vogIorific;it, (|ui

sed eos deniiim ;idultos

lide et charitate radicati

per bona opera certaiu

'

Etinfra

llinc aiigclus ille Zachariae"

ct .leremias
,

jamdndum

in siiiiim Abraliie recej/oinilti


^

siiam vocatioiiciii electionemque fecerint . 99. 0";ini dcniiiue stulte lucrctici de vana

niiilhu/i i/rn/it

ji/'u

ct

iiiiivcrsa

sua

crc(lulit;ile

sibi

lenocinarentnr

quanKiue

sancta civitate, et pro


om/iis sa/idits
i/i

poeiiitciitis iinpii^tate

oranihil

male

vera; fidei, spe et charitate exornatce, elo-

tvmjiorc ojiportu/io

gia malesana' opinioni iiiepte concepttc accoin-

divime benii^nitati vel omnipotcntitc deerit, qua> snmma ct incomprehensibli sapientia infima qurcque pcr intermedia moderatur et legil ncque minus unus est mediator Itei et liominum Jesus Christus *, si jnxta sacram Aulelianensis Concilii ' atqne aliorum comi)lulinm institutioncm, litaniis ad aliquos sanctoauteiii
:

niodarent,

et

in

quo

justificatio,

meritum
'.
((

et

gratia sita sint, ita Patres explicuerunt


(luidein vivimus, et sine liac
i//ijiossiljile

Fide est pla-

Si qais nihiloniiiius hnbai-rit ^ o//i/lemfidem, ita /itmontcs transferat, charitatem


cerc
'-.

Dco

aittcm non

halniei-it,

nihil cst.
facti

Fide justifica-

rnm convertamur;

Christo tamen accepta le-

rantur omnia, per quem omne id genus interveniendi munus, caeteraque in humanum genus
beneficia deriventur, etc. Huic decreto aliud de sacris imaginibus adjunctum, quodsuperius

et dimissa Magdalenaj peccata multa, quoniam dilexit multum " Si c/uis enim, dicit Dominus ', dilifjit me, sermonem meum scrcabit, et Patcr
*
;

mur

sed et spe salvi

sumus %

sunt

.Maria;

attulimus.
08.

r/ieiis dilif/ct eum, et ad cum vcniemus, et mansionem apitd eiim faciemus. Nitnc irjitur manent fides, spes, charitas, tria hasc, major autem ho~

Ad avertendam vero imminentem mo,

/um est cha/-itas


(lue potior
:

",

et in vivificando justificando;^f/(^'.s-

rum cladem

ciim

hsretici ad

traliendos

in
li-

quandoiiuidem

sme

ojjcribus

exitialem admittendorum

omnium scelerum

mortita est ';

tum demum

utilis est

ad salutem,

bertatcm homines, humaiiain negarcnt libertatein, iiKihe(|ue voluntatis invidiam omnem ad commentitiam fatorum necessitatem transferrent, Gallicani Patres erroris illius fa'ditatem,

operatur '".At charitas non sed per bona opera satagit, utccrtam vocationem nostram electionemfjae faciat '% non rnim auditores lecjis jitsti sant ajmd Deum, sed
est otiosa ",

cum

/jrr dilcctio/ici/i

quam

etiam gentiles exhorruissent detexere gravissima sanclione ', ex qua haec decerpsi " Liberum arbitrium asscrentes, divinam non cxcludimus propterea gratiam, quod illi falsoto, :

factores
dOO.

le/jis

Jitsti/icabuntur '^ etc


in

.
'

imponerenon verentur, atque hoc fumocredulorum oculos pcrstringcre, sed juxta saci'am
ties

plures alii errores gravissimi, qui partim a Luthero, partini ab Hutto, partim ab Erasmo, partim a Balthasare disseminafi fuerant conceptaque ver' :

Damnati

eodem Concilio

Scriptiiram eo extendimus, ut voluiitas liumana


misericordia; pra;venientis auxilio sutlulta,
interiori
et

quodam

et

occulto secretioris inspira-

utab iis tanquain venenis fideles caverent quos prajtermittimus, ne ta;dium lectori afferamus tum quia de iis s;cpius mentio facfa est inter
recensiti sunt,
prffisentissiinis
:
; ;

borum formula

tionis afflatu

coiitacta sese convertat in


et

Deum,

(luos est
"

is

ad veram illam gratiam se praeparet, quatandem accepta sit ad vitam sclcr-

Deo appropinquet,
iiam
:

Magna

est fides

absurdissimus a Luthero confictus cognoscere Christum corpora:


;

liter esse

ubi sacramentaliter est

sed major est

ne^iue tanien tanta grati;c necessitas

li-

bcro pr;ejudicat arbitrio,


liromptn nec

cum illa semper sit momentum quideni prictereat,


stet

in

cognoscere euni absolute ubique corporaliter esse . Magnas ex eo errore concitatas contentionessuis locis dicetur. Uti etiam hic subdolus nrticulus plures in errorem impulit < lluniana
:

in

quo Deus non


'

ad ostium

et pulset

ciii si

Dan. IX.
1.

Zacc.
c.

6
11

Tob.
Macli.

.xii.

1.

' Ps.

Lx-vii.

'

Psal. x.xxi.

.\poc. viii.

Tiin. ii.

'

.\bac. II.

Am.

23. alias 20. dc consec. liiM. 3. ca. iu^Miniis.


a]iuil Ikiol
i.

Conc.
Conc.

Roin. VIII.


'0

'
6

Hcb. xi.
Luc. VII.

'

Cor.

iii,

xiii.

Jo. xiv.

'

Hom.

ix.

Cor. xiii.

"

9.lac.

Scn. act. dcc. 15.

lo.

xvu.

c.

20.

II.

Gal.

v, n

Cor. Xlll. '^11 Pel.

l.

iMtom.ll.

"

Coiic. Scii. act. sub

lin.

8/i

CLKMENTIS
iii

VII

ANNl'.S

f).

flir.ISTI

1528.
;

insliliila
?i
iit

obsiTvas

iit

liuinaiia,

iiiliil

lcjiivaiit:
.

rcpscriiiil lollciidiis dccrctii

el ("Diiciliiim

iiiiiiii

(iivina,

inciulaciiiiii

coinmittis

Ueniuii-

(Jclohiis liiijus anni suliilum cst.


Hy.i.

sliatiiin cst

anlca statnla EcclesitD non cssc iiure


cnjto lata.
jirin-

Trajcclfmsis jjii/icijjdfKs jurn

nlj

cpis-

liiimana, clsi liiiiiiMno orf^ano ])roiinntiata, (juod

iit

Ecclesia a
cipcs

.Siiirilii

Cliristi rcf^alur.

Uiiu

Cdroluin V, asscnticiile

Poiitificc traiis-

ctiain aniio Lullicrani, (jui

Cnroli

101. llis cl aliis rccensilis crrorihns,


(l.itlioliii |)nH'il)iis sollicilali sniil,

ut rcfria

anctoritale iiriTsulcs arniarciit ad illos cx clero


|)0|inlo(|ne

cxscindcndos, dissi|)nnda(|ue
;

hicreli(|iii

factionem sccnti, jmlsu lllliajecliiii) cpiscojx), cuni immciisis iillcccrant calamitatihus, sujipcllectilcm oinncin aurcani et arKcaleain Ecdesiarum, cruces nimirum, caliccs,
diicis

Gelria;

coriiin

i'i)iivciiliciil.'i

ac |iioriim priiiciixiin,
crrori favcrc, sunl

icDiiiis Cliiisli, cl ciiiidcliihrii,

iiil

('iiiIciiiIds

iium-

nsscrcnil.c lidci
fclicin
|iosita
<i

slii(liu'i'uiil, lclicia cxciiipl.i, ini|iii

nios pro siiiiiplihiis


(liripucriiiil
Cliiisli c
,

iii

rciii

inilitiircm hicicndis

vcro
:

alioriiiii,

j^ro-

iiilcri|iic

alia

siicrnm

cfngiein

IMiiriinos

<>,

iiii|iiiiiiit iiilcni

|)i'a'sulcs,
scil iiiui

crncc

jiciKlcnlis

iirgcnlcam vctustnle
et

li.ictciius

crrorcs coiiiinciiiiir.iviimis;

visciidiiiii,

pDiido

(jiiiiii|ii;igiiila

co amplius,
tcsludi:

ijjniiiiii

siiriicit

coiiimcnioralio, opus naiiKjiic

(jUiT in llasilica.S.
iiiliM' iirciiiilns

Martini

siijira

arnm maximnin
cliori

csl (|uiiil (.liristiaiiissimi |iriiici|)C5 su|)|)clias lcraiil,


(jiia'

j)ilns

jiniihi
('liiiii

iiifin

zclo zclanlcs jiro iIdiiio Diuiiiiii cxcrciliiiiiii,


jiixla Ajiosloluin
'

iiciii

siihliinis slnhiit,

iiiiclu

nhstiilcruiit

eslEcclcsia. 1'ossel Iiaiid

(juo sacrilcgio conijicrto, diiin cxultant Iiierelici,

(Iiil)i(!

Dcus

alis(jue illis

univcrsam

liiTiclicoriiiii

iiKcrculcs Cnlliolici,
iiiiiif;iiiis

(jiii

cx sncric Cliristi islius


consiKncrniil,

i'i)lii)i'icinci)iilci'ci'c

nc cxtcrmiiiarc, nulliiis cniin


iiiinislcrio,
silii

iiisjicctioiic picliilc aflici

crcatiiric

suio

cj;('l

viilt

liiiiim ijni
;

iliMiiiiiii

Niiincn

iiDii

iiiijiunc

facinus laturiim
;

siin licnignitatc

liumincs

cuujiernri

.'iin|)Ia

cxclaiii.iiiiiit. NcijiK?

iiicassum icrc votn


ijisnni

nain

(juiKjuc cos (lonat incrccde, (jui ei cuupcranliir,


in iis jiricscrtim iicf;otiis,
ciiiitiir
iiiiiilic
(|iiic iid

sacrilcgi Iiomiiics, cogcnlc Dco,

Clirisli

fidci

dignosini-

clli^icm
iiixlc
iil
:

iii

codciii

locu rc|)DSiici'uiil sc(jiicnti


jiuj)iilu iiuii suhliitiiin

sjicctarc

inlegritntciii,

ijucmadiiiDdiim

iili|iic

pcrsuiidcrcnt

iiidicant liisluriie.

Lnboraruiit ulim

lii|ii;ii

cliir, sitiiin ct

sijualorcm cx liumiditiile
pliirihiis
scrij^tis

vcrsus liicrcticus strcniic Clirisliiiiiissinii luiiuiConstantinus, Valcnlinianus, fliuodosius, j)(>s


(llodovicus, (jar(dus Mii|iiius, cl Ludoviciis
S.
I,uilii\ ici
;

ii(M'is

jKilvcrcijiic cDiitriicliiiii diligciilcr dclcrsc;

riiiit

incrchuihjuc fama
jicr

Ccr-

jiiitcr

maiiicis
^iiii

universam Ilullandiam
liisloriiiiu
ii

sjiarsis di-

scd

iiiiiii(|iil(l
;

jiriciiiio

dcfriiudiili
i^riiliiuii

piDiligii
iiiDiii'l;ii

coiitiiiciilihiis

CDnlirCliristi

siiiil? iiiiiiiiiic ('('ilc

iiiiiii

iijiud

Dciim

iii;ila,

iilr;iiiii|iic iii;iiiiim,
III

diim

iiiMiii riiiil,

ijiiii

niliil in vila esl ex|)ctiliilius, ct

sigiiiiiii lii|ii;iii(liiiii

Idciiiii

imiiiitlcrc
i|iiiisi

pcrten-

npiid

liDiiiincs
:

imiiiorliilc

sui

iiDininis

dcciis

hircl, iKiii iiidiId aiiihiistaiii, scd


(iiiii

amputa-

udcjiti suiil

cunlrii vcru j^riiicij^cs, (jni liicrcliiiNusi,


ct

uii;i ciiiii ijisii

iiidIc

iii

lcrraiu dccidisse, di-

curuni cunsiiclndiiic
coiisoilii)
iiii|)iis

cornm
Dci

dcliinli

MiKcijiic iiic liurrcndu cxcmjilo jicrculsos sacrilcgii SDCIDS sacraiu Clirisli

ci'roril)us iion
,

obslitcrc,

scd

imagiiicm
Al

in

iuisli-

iiii|iciiilci uiil

siilisidiiim
.

iriiiii

vindiccm
i'ct;cs

iiuui

suiim
'

iDCiiin

rcsliliiissc.

Liimhcrlus

senscrc, elc.
vcrlia
;

Nou

tiiriiinl liicc iiinnitcr jaclntn


|iiislcii
iiiiiiiiiilli

llorlensius
rcliciis
;

rcriim rilriijccliiinrum scriplorlireiilolDlaliiic


ciiiiiiiic

cuiii

ciiiiii

(Jnlli
iiisiiiiis

(jiii

Calliolicos oh

jinliDiiiiiiiiii

liicrcticDrum

iiiiilc

ah

pnli-

ciilliim siicrariiiii imii^^iiiiiiii iiisimiihil, lioc jiroiliL^iiiiii

ticlB jicrsunsi

susccpisscut, se
iii

rcgiiiiiiii|iic iilnd

iiilcr

fahulas rcfcrl
i|iiii

ea sciliccl temerialiii

llDrciilissiiiiiim
riiiil
:

siimmns nugusliiis
cliidcs iiiibi

.'iddiiM'liigciiila-

t;ilc ct

iiiipiidciilia,

iiimiiiicra

prudigia

i|iiDriiiii

liiiicslic

pro

cDiiiiriiiiiiKla

s;u'riii'iiiii

CIIIIll.
1112.
I'i;i'lci'

liDiic iJiMiiiliis
sii|)('i'iDrcs sniicli(uics

cilita
(|iii

iiiipii

imagiiium vcncrndcridcre consuovciii

nd incor-

riiiil.

I',l

('citc

Iiicrclicoriim

cxpilaiidis

riipiaiii llilri

j>iii'il;ilciii

liicndnm

Intiis, nliic iid

siicris imiif^iiiihiis fiirorciu cl avarili;iiii |icrpcii(lcril,


iiDii

consliliiiiiiiiiiii
clcsiiisliciiiii

nssGrendiinKjiic disciidinnm Kcfucruiil


:

siiic

m;i\iiii;i

caiisii

iiiiaginem ain-

prDiiiuIgiihc

iii

|iriiiiis

jdiiis (|iiiiii|ii;i^iiil;i pDiiih) argciili


iiiililihiis, i|iii

ah lucrcticis

siiiiciliim

'

iil

piihlicic ct privalic jircccs in siuris

ariua fnccs(|iic Cllrajcclinis civinisi diripi

lcmplis
(jiia

jiro

Kcclesiic

tjuictc

cl

iiiutua
:

Clirislianoruin concordin fundcrciitiir


iic

rcKUiu vclilum
'

jiccunia

juo

sacramciilDrum rcrunivc
:

diviiiiiriim ailiiiiiiislriilioiicacci|icrctiir

utsacris
ul

lcm|ilurumurnntuni cognoscct (jiiod dissiiiiiiliiiis aiiclor lucndicus insiilsiini argiitiDlam iid prodigiiim ohscuraiulum ath'rl, iiimirum repalcrciitiir,

hus inlciitahnul,

rcstitiitam

ordinihiis
ivlntc

iiiiliiiiidi

litlcrns

de lioneslalc vihc,
Piicir-

jiusitam

iii

siio

locu iiuagiiicm nd rciuovciidas

nhjuc doctrinn h-stcs jiroduccrciil

vaiias Cnlliulicurum scelus


lioiics
iit
;

execranlinm oininaiiiigiiihus rn-

saccrdoliii viris idoiicis dciiiaiiilarcnlur\


lcr liicc iiDmiiilla aiia

(juasi cas taiili faciaiit latroiics Iuvrelici,

ad corruptclns, qu;c

(juiiKiuaginla nrgciili lihras cx


avclli
iul

pncissiinis
I I

scdandas arguciKlas(|iie
vi.

Tiiii,
II.

III.

Cu|i.

I.

Ctl|l.

2.

'

c|i. a.

'

(',ii|i.

Liiiiili,

lloilciis.

m.

liwajccli

I.

CLEMENTIS VH AXNUS
inanes voccs pntianliir, el non potiiis diras pnas imprecatites illusisseut, siClirisli argenteain illam imagiaem liqualam, in nummos nullo et edilo divinx ultionis exemplo contlassent
:

5.

CURISTI

I.V28.

85

iM. Clemens, etc. Habita super liis cuin venerabilibus fratribus nostris S. R. E. cardiualibus matura delibcralioue et discussioue, electum, (nimirum Henricum), et singulares personas ca[iituIorum hujusmodi a quibusvis excommunicationis suspensionis et intcrdicli
,

cur non eliam calices argenteos et alias cruces alii monetarii restituerunt, nisi quia divina ultio

nondum impium

facinus secuta fuerat?

aliisque Ecdesiasticis senlculiis, censuris et poenis a jure vel ab

104. Cieterum GueKIria' duci nou profuit bellum sacrispro retinendo Lltrajecto intulissc,

homine quavis occasioue

vel

spoliassequo templa

nondum cnim pecunia

quibus quoinodolibet inuodati existant, ad ettectum prajsentium dumtaxat concausa


latis,
si

sacris vasis sitrnisque contlata ex utroque latere

sequendum, harum
silio et

serie absolveiites, et abso-

percussa fuerat iu monclaria ofticina Tetri Moulani, ut distribucrctur niiliti,

lutos fore ceuseutes, de

cum Burgundicus
irrupit Junio

exercitus Catholicus. duce Henrico Bavaro epi-

eorumdcm fratrum conex cerla scientia, ac de AposloIiciE potestatis plenitudine translationem tcmporalis
castrorumet oppidorum

scopo, in lltrnjcctiuam
Iruncavit
expilata
jBdes,

urbem

jurisdictiouis civitatis,

ineunte, ac sacriletros Lutheranos


,

partim

partim obdispulit, Petrique Montani

cruces et caliccs couflantis arjieutaria ofticina


est,

necnou omnium I.ullieranorum


lltrajcctum in episcopi

non

inscripta?, diripiendo? mililiCatholico

exposit.u fuerunt. Ita

potestatcm redactum est, sumptumque de facliosis supplicium recupcrata ctiam nonnulla alia oppida, ut Khcna> et liardcrwica at Tjla irrito conatu oppuguata. IO.J. Porro cpiscopus priucipatus Trajectensis jura, quiv adversus vim Gelria' ducis Lutheranorumque factionem tucri uon poterat, scriptis publicis Tabulis in Carolum V Cipsarem transtulit, ejusque |irocuratorcm in Trajecti
:
;

Transsellanx superiuris, quam patriie Trajecteiisis inferioris, ac aliorum jurium pranlictorum. in ipsum Carolum rcgem, tanquam ducem Brabantiie et coinitem HoIIandiie, ac iliarum donationcm ac alia pcreumdem Henricum elcctum de coruuidem capitulorum consensu facta auctoritate Apostolica tenore praescntium approbamus et coufirmamus pra^ter-

tam

patria>

quam quoad cassalioiicm pcnsionis, nimirum duorum niiliium aureorum iu cventum uuioiiis
incnsa} episcopalis Trajecteusis beneficiorum Ecclesiasticorum valore dictaj peusiouis, elc.

Ronue apud S. Petrum auno lucarnationis Domini mdxxix, XIII kal. Septembris, Pontificatus nostri anno vi . Redacti porro in ditionem
Dat.

possessionem induxit. cui cives solemni sacra Episcopus >>, inquit mento fidem addixere auctor, asscnsu ordinum in ciuia magna; Basilica; D. Martiui XII kal. >ovembris jus episco:

Caroli regis Lltrajcctiui imperiis acerbioribus

coutiueri ccepti suut

jugum

patus ducibus Brabantiai et comitibus HoIIandia; Iradidit, cum octiugcntos et sexdccim plus annos res amplissinue ditionis in varia ejus
gentis fortuna belli ct

', qui suave episcoporum uon poluerant. lOT. Brixiam i/i/icit ha^resis. lu Italiam irrepere conata ha^resis hoc anno Brixiam iufi-

pali

cere cceperat Joannis Baptislie Palavicini Ordi-

domi ab episcopis ad Fuit autem bic ministrata esset. Et infra Detxannusamorte Adelboldi episcopi, subquo
:

pseudomonachi opcra sed Paulus Zana urbis illiusepiscopus slrenue grassanti malo obstitit, ejusque studio exciti Brixicnses magistratus in hicreticos cousurrcxere
nis Cannelitani
: :

prima

odii fax intcr lltrajcctinos et HoIIandos


:

quorum
fex

pictale et diligentia collaudata, Ponti-

ardere coeperat a pulso vero ex urbe Ratbodo Phrisiorum rege dccc supra xxiv, quo anno UHrajectum Willibrordus reversus sacellum
posuit, dcccxxxu ab reurbem, Sergii Pontiflcis auctoritateiaepiscopatumconfirmatus:quoitem anno Thomse sacellum, postea Martini dictum ab eodem episcopo conditum fuit ct episcopatus, a regni HoIIanet ab episcopis regnari ccepit dici origiue dclxxxii annus, si tempora recte a
sancta; Crucis

primum
in

ditu ejus e

Roma

censuram fidei exerceri in impios jussit, atque episcopum Brixieusem censoremque amplissimis maudatis ad cvcllendas omnes htereseos Luthcranse fibras instruxit. Consignatum est hac temporis nota hujusmodi Diploma* " Datum Viterbii sub annulo piscatoris, die XIII Julii mdxxviii, Ponlificatus nostri anno v . 108. Jacta hoc anno schismatis Anglicani semina. Hoc anno schismatis .\nglicaui et
:

scriptoribus digeruntur

secuti postea religionis orlhodoxa* excidii semina jacta sunt ' Thoma; VolsaM cardinalis im-

Cum

vero principatus Ultrajectinus ab epi-

prudentia

et

ambitioue

is

euim imperitorum

scopo sine suuimi Poulificis auctoritale abalienari non posset, cousultus tota de re Clemens, ejusdem principatus jura Carolo V asseruit, ut contra Gclria> ducis et Lutherauorum molimina rein Calholicam lueretur qua de re Apostolicum Diploma proximo anno exaratum est, cujus postremam parlem subjicio
:
:

quorumdam theologorum

de conjugio Heurici regis disceptantium susurros collegerat, ipsius matrimouium legibus nou inituni, iit qui .Vr-

thuri fratris defiincti


'

uxorem

duxisset,

quod

illi

Horl. rer. lllraject.

I.

coost. 22.

vn.

Est. ia Bull. ia Clem. V|l.


I.

'

Sanderus
iii

(le

sch. Angl. Pol. Virg.

xsvii. Sur. ia

Coniui. Uirpsfel.

lust.

Eccl. .\ugl.

80

CLEMRNTIS

V!I
iil

ANNUS
iirdiilc-

0.

CHRISTI 1529.
repudiala (l;esarea, exainbivit
;

(liviiio jurt' vclitiiiii inlciprclarciiliir,


roii

atliiiitatcm,

sed

noiiiMiio

l'oiililice

coiicfssa

pciai^ciiiii

.Viiiia' liiillciiKc lia'ri'tic;c,

scorti(|ue impurissimi

ejusmodi conjugii veaia uon valoret. 109. Speciosum eral asseiitautium |)oliticorum ad nialiiiiioiiiiiui (liiiiiiciHliiui art^umentum, cum milla pidles mascula c.v illo suscejita esset, immiaerel(|iie peiiculum, ue ad extenium
piiiicipem Auyliai
rere visus

servituli regiuiu

dccus

prostituit, el liac catena

irretitum (!;emoii ab EccIesiiB obsefjuio divulsit.


1

10. ljisit(nioni}n (ji/orin/tdf/n /iisif/iiis /i/tiif/

l/ii/iis fiilfi cniifi-ssio.

(iiii

lii

liidiis lioc

anno

seii-

temdccim

Lusit;iiii,

iiavicuhi

vidiebantur,

imperium

dcrerretur. lla(|ue
rc|iudio aldior-

licct iiiitio llcuricus a coiijuu;is


(>sset,
laiiicii

inlerccpti a Mauris iium adducti suiit

;id
:

iSadurein

(;;uiili;ii;e sult;i-

qui ipsos priuium blaadis


pelliccre,

parliiu (|uod simultates

verbis ac poIlicilaUonibus ingentibus a Cbristi

cum

Carolo V sororio
illeccljris

luplatuin

parlim (|uod vodcliiiitus alias uuptias conjj;crcrct,

cultu ad Maliometis superstitionem

mox eorum constanliam


befactare tentavit
:

iniiiis

sup[iliciisque la-

cupisceret, parlim (juod liliiim lial)ere exoptaret,

sed

nemo

ex

iis

iiromissis
:

causam apud Sedcm Aposl(dicam


diiic cxperiri coiistitiiit.

judiciario or1'oiitircx,
ol)

Ikujue ro};atus

ut jus in ca conlroversia diceret,


ficia in
rcf^i

cum

liene-

adversis rebus

jam ante accepta Henrico


utLaurentium
ita

obstrictus csset, ilhimque majfis sibi de-

quin eliam Did;icusMes(iiiita, cum in ingentis bellicnc inacliin;e tubo positus fuisset, ac ni Clirisliim execraretur, applicato igai se laaiatum iri audiret, imperterritus respondit, quodcuuKiue su[ibarbari, ;iut dolore frangi se passus est

vincire cuperet, eo adductus est,

Campegium cardiualem ad cognoscendam causam legalum decreverit Diplomale


:

consi-

< Datuni Yiterbii anno Incarnationis gnato Domiuica! mdxxviii, Pontilic. nostri anno v . llujus legalioais occasioae Ilenricus in spc dissolvendi coiijiigii, in()ue iiiiiocciilissim;c coaju-

gis abalieaationc

magis coalirmatus

est

e\ quo

plicium etiam atrocius pro Cliristo se toleraturum, ac si diuturnius foret, in eo se denionstr;iturum quaata voluptate in perferenda nece pro divini Niiminis houore et sanctissinia sua fide potiretur qua constaatia perculsus tyraaaus illum ex tormenti bellici liiatu educi, atque una cum aliis in tetrum carcerem coiijici jussit, e qiio postea iidcm gloriosi Confessores emissi
:

ad concubitus promiscuos dilapsus non uli cardinalis Volsieus animo agitarat, Galliarum regis

fuerunt.

CLEMENTIS

VII

ANNUS

(3.

CHRISTI 1529.

lii

s/icris vio////idis Liitlirr/ini Tiirris


s;ilulis

pr-

cessores doctriiiK tenaces, qui

cum

libertate

jorcs.

millesimo (|uiiigciitesimo vigcsimo nono, Indictione secuada, ab luercticis et Turcis deleta pwne est res Cbristiaaa in Gerinania et l'aiiaoaia quo tempore ia novo orbe plura centena hominum millia ad Cliristi cultum
:

Amio

magaaortliodoxam religioaem tuereatur, ac pii sacerdotes e sacro suggestu impiorum hominum


tlagilia

arguerent, facta est ab ha^reticis in cos

omnes conjuratio, qua s;cvo impetu Turcico more in sacra teinpla incursum est, ac dirutis
et sacris imaginibus concrematis tunc miss;e sacrificium abolituni, ac de magistratus gradu Catliolici dejccti. Quibus de rebus Hujus aani mense Fehajc narrat Surius bruario Basilea; cives tumultuaatur, et duode-

ct

obsequium Sedis Aposlolicaj

se contulcrunt.

altaribus,

ob reguin Christianorum dissidia, ob rccentes Ecclcsitc Roinana! calamitates, ob immineates Turcicas eruptioaes audentior effecla, palam eflerre caput allius aon coiilenta, cti;iiii Catliolicos a|ieila vi obteicre cixqiit. SuNaiii hffresis

'

ciui seiKiloies loco

movcat

(juin ct sacrus iiiia-

pcrcraiit

;ulliuc

Basiletc

plures

viri

Calholici
'

acccpt;e a Christo per Aposlolos coruimiue suc-

Sur.

iii

Coiiiui.

liuc aiHi.

Cr.EMENTIS VII
Sinos,
iit

ANNUS

().

CIIRISTI

152'.).

87
Siispicito et lovale cajjita
vol)is

stipra

;illi(,'iiiins,

iii

li'in|iiis
il;i

(iiiiiiii)iis

Fabor bisco vcrbis


vostra
c sacrario

'
:

(Itiinolitiiitiir, (UMi

idolii (|ii;f(liiin,

|)('rsii:isi

;i

(]ii()t(iiK)t siicritegi estis, iitiin lico;il

suis doctoribiis, quasi


iios ratin

eadom

sit

apud

Cliristia-

iinagintim,
:

iiiia! ftiit

oliin aptid Ktlini-

cos idoloriiin

inissain

(jiiotitie

prorstis

;il)ol(;iil,

niliildeinccps iiabituricoinmerciicnmincrucnto
illo

teinploquc Uei facerc slabula ctjuortim ])orcortiin(nic, in (jiio Tnrcis pojores estis, Ca|)])adocos oniin ol .MmooiIoiios, ac alia; nationes, (iiue sub Ttirco sunt, si (luando vel U. Ceorgii vel U. iNicolai ot

Kcclcsi;c sacrificio. Ipso die

Cinerum
in

slattias

iilertiiiKiueJoannis Baptistie

vcl iinagines lif^neas dislribiKiitinl in liomiiKis


teniiioris
forttiine,
iit

ot

1$.

illis

barbaro
:

primis
taiit;i

laiit, iiiliil detiir])aiit.

Virginis Mari;c tem])Ia occu|)ant, nibil vioiNomiie Maria Uoi miitor ot


iNi-

oxemplo ad

fociiin
sibi

;ibiit(!reiittir

siul

illi

virgo, JoaniKis Baplista, (Joorgiiis martyr, et

contentione (Ms
banliir, ut ad

pugnas
in

sin^nbilim vindieare con;i(|iio(|ii(; veiitum sit. Ea re


coiigest;e

colaus ei)iscoi)us cx Alcliorano et ejtisdem Al(;lioraiii


;tpti(l

iiitorpr(;tibiis

iiKiximo

iii

lionori; siiiil

facttim est,

iit

novem

strnes, anle

siimimim ;e(lem llammis omiies permilt(M'eiitiir. His rebiis j;estis, betnm illi diem (!;;crmil t;im
cgregio patrato
f;iciiior(!.

Hoc ii)suiii ])rob;il (piod projjiiis oculis viderc datum est, qtiod ciim ;iii. mdxxix
Tiircos.

Aliis (|ti0(|iie locis s:es;i-

vituin csl in imaj^ines vel statiias, miss;e(|ue

crosanclum

s;icrilicinm

cl orat lioc pr;i'clariiin


iiiliil

Solimamiiis Ttirconim lyraiiniis ])or Slrigoiiioiiscm agrniu cum suo grandi cxoroilii proiKMiirot in Austriam, nt expugnaret Vionnam Auslri;c metroi)(lim, vastass(;t(iiio ;ic inoondio ot tliiiiima
pordidissot cuiicta, invoiil;o siuit EcoIesi;i;
lilulo U. Georgii
siil)

Evanj^elii recens orti studiiim, ut

inteiit;i-

tum
sima

relinc|ucretur a sui studiosis, (|uod amplisanticliristo itinora ])r;opararol.


II

martyris,
:

iiitor

quas

iina Stri-

goni;o

ftiit

oriiata optiino
illii;
;

iiilravcre Tiirci, i)orliosii

2.

Aniio superiori inultum

tuiii

Cajsar ipse

ii()ctav(;ro

sod

iie

uiia (inidom im;igo

percpiscopumllil(lcslioimensem,tum cpiscopus Arp;entoriitonsis, ot plori(|no alii ogonint apiid


Argentinensos,
aut certe
illi

cst,

minns incendio tlammaque consiimptii


4.

Uivrclici Ilclvctii Catholicos

opprimcrc
Ecolosiii

iil

niliil

iii

roligiono

iniit;ir(wit,
:

tiltinitnr.

alios

ILtc

P.asilccnsiuni

ab

ex|)cctareiit

Conoilii

sonlontiam

at

(|iio(|uo

im|ir()boriim

liomimim
ad ros
il;i

postiroris

porsiiiisionibtis ciiciimvcnti,

iiovaiidas

animum
passiiii

adjcccriint

al(|no

alii

post alios

iii

r.ormania, nobilissim;i (|tion(lain pro-

in olim d;iniiiatos nimitiiii(|uc crassos errores prolapsi, cmteris nationibus se affatim irridondos propinarnnt. Certo i])so (iiio(|tie Tiir-

vincia,

tumultus sccum traxit -; niiiii ot P.ornates Ilclvotii aZninglio corriijili Tigtiriiii iii Basiloonsitim armis atixiliaribns sulltilli quas caiitonos vocaiit toi^archias (liiiiKiiio adlitic in fide orthodoxa porstantes, nimirum Luccrnonsos, Siiitonscs, Subsilvanos, Urienses ct Zugonses militaria signa extuloriint, crucndcfoctio
,

tastitie ot

horribiles stragcs

Iiio

iiiotns

minilaiiinii-

caruin
slaliis

]iriiicc|)S

Soliinannus Lutlioranos
vcro,
(|ui

d(;lo-

batiir, ni aliie

toparchiie fccdero Jiinct;e,

fcrtur, jiroptcrca (juod essent proni in

rtim Clareani, Solatliernii, Friburgonses, Scliaf-

sedilioiics concitandas. Inlorim


tliolica Ecclesia deficiebaiit

a Ca-

valde sibi

gratiila-

husensos, ct Appocellenses concordia; egissoiit iiitor])rotcs. Tignriiii ct P.ornates, ciim pollerent


viribiis,
iiiagis

bantur qiiod tyranniciim Homani Pontificis jtigiim excussissent, otjam taiKlem vcrain Evangelii luceni

ferocicbiiiit,

ouiii

piicis

aibitri
iiiititiio-

Iianc

concordia; formuliim
:

(;;illiolicis
stiiit

invenissent

Romanos cnim

Ponti-

rom composnerunt
clious
,

Jiissi

intitiit

Co-

ficos

(juam tyrannonim loco habeiit, ct doctrinam Ecclcsia; vocant jiapisticam ac meras tenebras. Porro intcrim illos dtices scqtiunlur, qtii odiosissime a se invicem in rebtis gravissimis dissentiunt, et miseros phis(]n;im Cimmeriis tenebris involvunt quod tum demum
alio,
,
:

non

Ciitliolici

mox

;iiit(;(iiiam

c^impo
lilteriis

abirent, tradere in maniis se(|uestri)nim


sigillatas fa>deris,
inicraiit,
iit

quod cum rcge Ferdinando

riii)tissigillis scissistiin; miMiibriinis,

ipsi

nimium male
e

experientur,

cum

eritmigran-

dum

corpore

3.

Quanquam

vero Erasmus jam plura in


effuliissct,

sacras imagines impie

tamen

Iioc

cmortuum ac irritum osset, item ut a regibus et principibus niilla doinceps miincra aut stijicndiii iilli rociliereiit Ilelvctii, ut(]ue Bernensibus, Tigiirinisque, et eorum complicibiis pacta sua inter sesc initafirma permanerent, nequcad restituendtim
fffidns illud

])rorsus
:

decretum

est

Basileensium facinus damiiavit, cujus ne jiarticeps videretur, Basilea Friburgum concessit, libellumque edidit adversus ha;rcticos, qui se falso Evangelicos jactant, atque inler alia illud Nullum se observatione dignissimum dixit
:

quispiam tencretur, nc(|ue


iinagines aut altaria
cras
vesles

in jus vocaretur, qui

domoUtus

fuisset, aut sa-

aliaque

Ecclesiarurn

ornamenta
in,

rapuisset, etc.
5.

MuUoties, sed prsesertim

conventii

novisse ex

illis

nempe

Evangelicis,

(jni
(iiio

non
per-

Smalcadieiisi,
et

Lantciravius Ilassia; Luthcra/ios


tentat.

seipso videaluresse factus deterior .Ex

Sacramcntarios conciliare
'

Addit
'

'

spicue patet, hffiresim ex morum corruptela natam mores corrum])ere solitam impiclate vcro a Lulheranis Turcas vLctos memorat Joannes
:

Jo.
iii

l'';ili.

I.

I.

(le

sacris

iinn.

iicl.

cl sciiiit. Liit. Siir. in

nun lenieie violandis. Coinm. Iioc anii.

Conc.
^
lil.

Iioc

ih.

i^ur, in

Coinin.

88

CLEMRNTIS

VII

ANNUS
i'l

0.

CIIRISTI

ir)'2n.

liacrcticos Lutlioranos et Zuiiijilinnos

fiiroris

dogmatum coujunclioncm
Hassia' opcra Marpurgi
se

IMiilippi Lantgravii

dinc verborum Christi cuin gcmitu icspondisse, optare se dextram sibi fuisse pra>cisam, ante-

jicrtcntassc,

cmn

sujic-

rioribus annis JKvrcsiarchffi singuli contcndcntes

(livino

lumine ad Evangclium ])urum

docendum

colliistratos, snggcstas a (la>monii)US

interpretationes ac fcTdissima Uulihria crcdulis

volaticisque liominibiis proponerent

Philip<<

pus Hassia? Lanigravius , inquit auctor, a>grc ferens inimicam iliam inter Lutherum Zuingliumquc et OEcolampadiuin conlentionem et discordiam convocavit eos in urbem suam Marpurgum, nt ibi amica disceplatione iinirctur contenlio. Convenerunt (luidem ilii et mulli complices eorum aliiue ut aliquid ctrecissc vidcrcntur, conscripserunt acediderunt ali(|uos
,
,

hac controversia scriherc (iuid(|iiam Zuinglium ct OEcolampadium incertos de doclrina sua fuisse memorant; et restitisse tamen contumaciter vcritati (luam ob caiisam accidisse putant horrendo Dei judicio, ut uterque biennio post e medio tolleretur, alter confossus in prajlio altcr vcro moirore animi ob repentiiium Zuin(|iiam
d(!

ordiretur. Ccrte Lutherani

glii

casum
et

extinctus,

quemadmodum

ct

Core,

Dathan
7.

Ahiron ahsorplos hiatu

terraj deglu-

arliculos, in quil)us contra Catliolicam Eccle-

siam consenlichant inter sese, velut Herodes


et Pilatiis

cum Moysi restitissent . Sacramentarii viclum fuisse Lutherum jaclarunt, vicissimque Lutherani Sacramentarios confusos divulgarunt; adeo ut dc his hffic scripscrit Lutherus in litteris proxinio anno ad Jacobuin prapositum Rremenscm datis Vitiverit infernus,
'

contra Christiim

vcnim

in

princi-

de venerabili sacramcnto Eucliade quo pra^cipuc contenderant scmiicr, haisit ac pcrmansit intcr eos discordia. Zuingliani circumfercbant trcccnta argunienta qua;
pali articulo
ristiic,

dicehant a Ziiinglio fuisse objecta Luthcro, rc


igitur infecta
G.

Marpurgi revocassc in articulis positis ca, quffi de Haptismo, sacramentorum usu, similitcr externo vcrbo, ct alia, qua; hactenus editis libris pestilenter docucrunt nos niliil revocavimus. At cum victi essent ctiam in cania Dominica nolucrunt revocarc hunc arliculum,
des
lios
,

discessum

est .

etiamsi viderentsese non consistere; metuebant

H;ec vero

trcccnta
,

prfficipua rcdigehanlur

sophismata ad tria de quihus mcmorat


' :

Ulembergius hisce verhis tantum insliluta fuit collatio,


et

in

De Eucharisfia qua Zuinglius


:

conlra Lulhcri sentciiliam tria potissimum argumenta prolulerunt priformatum fuit cx dicto Christi Joan. vi
Cftlcolampadius

mum

Caro non prodcst qnidqiumi. iWicrmw ex articulo fidei de Ascensione Christi in ccelum partim,
partim ex principiis physicis quod naturale corpus codem temporc nonnisi nno in loco esse possit; de quo argumcnlo diu disceptatum fuit. Tertium vero ex sacramentorum natura desumptum fuit, quod in primis OEcoIampadins vehemenler ursit, asserens Christi verba non
,

enim plehes suas, ad quas iion licuisset rcverti, si rcvocassent. Et qui non vincerenlur? cum Ziiinglio unum et totum argumentum fuerit, corpus non posse csse sine loco ctdimensione cui ego ex philosophia opposui ipsum calum naturaliter esse sine loco tam magnum corpus, ncc dissolvere potuerunt. OEcolampadio vero fuit unicum argumentum Patrcs afipcllant signum ergo non est ibi corpus. Mullis vero vcrhis promiserunt se velle nobiscum eatcnus
:

dicere

Chrisli

corpus veraciter csse

in

cocna

pra^sens, et spiritualiter tantum, ut eos fratres

dignaremur appellare, etsimulare concordiam. Hoc (luod Zuinglius palam lachrymans coram
Lantgravio et ordinibus rogabat. Nonnullisquc Tandem id concessimus, ut in interjectis articulo ultimo ponitur, ut fratres quidem non
:

aliter accipienda, quam sacramentorum ratio ac natura fcrat, ex quo consequens essc dicebat, non vere Christi corpus adesse in Eucharistia,

esscnt, sed
liosti

tamen charitate nostra, quai etiam


:

sed significatione tantum. Lutherus ad

debetur, non spoliarenlur


affecti

ita

indignis-

haec ipse
ret,

argumenta respondit eum in modum, ut Sacramentariis abunde satisfactuin cense-

quanquam

illi

longe
et

secus judicarent

potucrunt obtincre, sed pro ha;rcticis discedere cogerentur etc. Dat. Coburgi prima die
sunt,
fratris
,

sime

quod

nomen non
,

demum

OEcoIampadius multas recitarunt sanctorum Patrum sententias, quibus opinionem suani astrui persuasum habebant. Contra Lutherus et Melanchton cum caeteris non pauciora Patrum eorumdem testimonia scripta Lantgravio obtulerunt, quibus veram
Zuinglius
Christi corporis in Eucharistia pra>sentiam con-

Junii

MDXXX

Enixum Lanlgravium
ciliare, ut

cos

ita

intcr sese con-

quamvis circa Eucharistiam dissiderent, tamen mutuo se fratres appellarent; sed abnuisse Lutherum consentit Surius -. Ita Lutherus et Zuinglius se
utire vera erant,

mutuo

ha?reticoruin loco,
:

firmabant. His ad eum modum peractis, utrique in sentenlia sua rigide pcrstiterunt . Et infra
:

Aiunt OEcolampadium a Lantgravio

pri-

habuerunt. Addit auctor ^ Porro sunt, qui scrihant et putent, in hoc uno articulo dissidereZuinglianos a Lutlieranis; sed hoc falsissimum est, cum etiain in aliis non
paucis inter sc hostiliter dissentiaut
:

\atim admoiiituni de perspicuitate ac ccrlituU;enib.


2u.

imo vcro

'

c.

Lulli. ad Jac, piivp.

Brenum.

'

^ur.

iii

Coiii.

>

Id.

ib.

CLEMENXrS Vn ANNUS
paiilaiim co res rodiit, ut ncc Ziiinfrliaui cuin
Ziiinfilianis,

0.

CIIIUSTI

1520.

89

Iitiiraruni viin ct

iiitclligcntiam adhibcrc, (jiue


in

nec Lutlierani cuni Lutheraiiis conalii

iion est

apud
:

luercticos, scd

sola

Ecclcsia

scntiant; sed

alios

palani cvulf,'atis

lil)ris
>.

Catholica, cujus ct doctor ct rector est Spiritus


saiictiis

odiosissiinc ct iin|i()tcii)issinic prdsciiidaiit


8.

id

quod
.

iion

sinc

causa idcntidem

Suabaclii (|uoque ct Smalcaldiic


acli,

liicrcti-

inculcanius
iO.
tlicranis,

corum conventus
toili

ut in Catliolicos foedus

pangereiit; scd coruin contiovcrsia'


sentcntiis [)otucre,
in(|uit,

nuUo modo
' :

ut rcfcrt Surius hoc anno Suabachi conventus eorum, qui sc Evan^clicos diccbaiit; sed cum inter se convenirc non |)ossciit dc C(ena Komiiii (sic enim vocabant sacrosanctum Eucharislia; sacramentuni) aliiis convcntus Smalcaldiic iiidictus est. Ita hoc pr.Tclarum Evangclium iii re praeeipui momenti neiiue lunc neque poslea unquam idem statuerc potuit caque discordia magis ac magis sempcr aucta est, (jucniadmo-

Fuit,

si Lutherani cum Lu(uiu Ziiiiigliaiiis iioii conscntiaiit, cuiu Lullicrus a Luthcro, ct Zuinglius a Zuingiio dissideant, ut edili antiiogia-

Sed quid niiruin


aut Zuiiigliaiii

niiu libii
pitcin
Eiibcr,

',

vuIgatiiMjuc aiiiio sup(!riori

piiliiio-

diic t(!staiitur ? at iion

modo

aiitilogum ct bici,

aiit bifrontcm Lulherum ut Joannes ob (ioginatum inconstiuiliam, vcruiii se-,

plicipitcni dcinoiistriivit,l();iiiiics(^ocIieus

cdito

eleganli libro, cujus


bis describit
claiiis
:

argumcnlum
brcvcm

ipse his vcr-

Edidit sub idein tcmpus Coila

Latine haud

iibruni, (jui in-

dum

illis

evcnirc necesse est,

qui a veritatis

scriptus est, Sfpliceps Liitherus,


tuni Latiiiis

constanlissima luce ad incertas varias et lubricas huniani ingenii o|)iniones sese transferuiit . 9. Nec cessisse rem felicius in Smalcaldiensi conventu tradit pluribus intcrjectis idem Uui se Evangelicos proauclor, sic iiKjuiens teslantes vocabant, rursus alium conventum indixerant Smalcaidiam, eoque cum ventum esset, tamctsi omnes cuperent vires suas icto
:

quem ob duas potissimum causas cx divcrsis Luthcri opusculis


lum Thcutonicis
in iinuin colligit,

nempe
ii

propter concionatores Calhoiicos, ut quovis proposito thematc Lutheranos facilc


et

per propria scripta Lutheri, absque longa; disquisitionis iaborc ac ta^dio,

reprobare

atcjue

confundcre possint,
ut viri docti
in futuro

et

propter extcrnas nationcs,


callcntcs,

iiuguam Germanicam non

foBdereconjungere, etsc adversusl'ontificiorum,


id

est

nihii

tamen
eos

Cathoiicorum i^otcntiam communire; confici potuit, quod et Lutherani


rccipere
,

nolient

qui

dogmata

Luthcri
ut

Conciliohaberent brevc compeiidium, cx quo intcUigercnt qualia Theutonice scripsescrit Lutherus, atque eo facilius eum velut servum ne(|uain de ore proprio judicareiit. in l'riE-

omnia complecti non


id facerent

vellcnt, et Zuingliani

adduci nuila ratione possent; putabantenim pro sua parte potius starc verbum Dei ct purain Evangclii doctrinam, quam pro Lutheranis Lantgravius vero medium se inter utrosquc gerens voiebat eos redigerc in concordiam; sed ejus conalus omnes irriti fuere; cum enim jam utraque pars ab Cathoiica Christi Ecciesia se separassct, non jioterat habere spiritum iilum concordicC ct pacis, qui non est extra Ecclesiam Dei toto orbe dillusam. Interim Zuingliani nolebant a sua discederc scntcntia, nec minus ijisi rcjicicbant Lulheri judiciuin ct
:

autem ejus libri ubi admonuisset lectorem quomodo eum librum cum fructu aliquo
fatione
Icgeret, ita subjunxit
:

Cogita,

quicso, lector,

quam pcriculosum
ab
est
illius

sit illi

firmiter adhcerere, et

parte stare, qui


:

tam

instabiiis

ubique

aut ei plusquam toti Ecclesias credere, qui toties contradicit et non credit sibi ipsi, ac se proprio judicio condemnat, et mendacem rcddil ipse quidem Sacramentariis suin

seipso

ermeris, nunc adversariis, jiaulo antc dilcctissimis


fratellis,

filiolisque,

et aureis

amicuiis
esse ct

suis triun]|)liabundus objicit, ibi

mcra

mcndacia

auctoritatem, qua; erat


nos,

maxima apud Lutheraquam Lutherus I^omani Pontificis. Quid


si

ergo niirum

Lutlicrus ab Ecclesia Roinaiia


praetcxtu procaciter
(juein

sub verbi Dei


discessit,

et Evangelii

quando ab ipso LulherOj

plerique ceu

Deum

suspicicbant, siib

jam codem

dicmonia, ubi tanta rcpcriatur corum de re una diversitas, ulpote circa Eucharistiic sacranicntum quanto obsecro, justius nos id ipsuin objicimus ei, qui cum sit in substantia individuum unum, seipsum in septem capita contrariis assertionibus divisit? Multa quidein pepcrit olim monstra Aphrica sed miet
:

annos ipsius disci|)uli perlinacissime desciverunl? non enim niinus nililur vcrbo Dci, licct pcrpcram intcllecto, Zuinglius cum sua cohortc quaiii Lutherus
,

prfctextu intra paucissimos

cuin suis; cl taincn neccssc esl vei Lulherum errare vei Zuinglium. Non ergo satis est Scripturas allegare, (juibus plcri(juc

monstra Cermania (juid eniiu monstruosius quam uno cucullo residcre tot capita, intcr scsc tam conlraria atquc dissimilia? (juid ad liicc Janus bifrons? (jiiid Ccryon triccps? (juid Cerbcrus trilaux ? fabula; sunt at septiccps poclarum et jocosa figmenta
rabiliora

nunc

parit

omncs

li;eretici

cucullus,
niiuiii

imo cucullatus

isle

draco nostcr ni-

sua semper quanlumvis absurda paradoxa (irmare conati sunt; sed oportct lcgitimani Scri'

vero ac serio septem capilibus Germa-

'

Jo.

l'"ab.

1.

iinlilo!,'.

Zuingl. ct

I.

anlilog. Lullicr.

12

Cocl. iu

Sur.

itt

comm. boc

aiin.

act. el script. Liilli.

lioc anii.

AN.

Tojius XXXII.

IUyn.

XIII.

90
niam
tale

CLEMENTIS
confudit,

VII ANNIIS

C<.

CIIRISTI

1529.

afllat nl(|iie

pessimis venenis lellialitcr cornimpit. Quis antca vidil, qua^so,


ac

doctrina;

inconslantia, ut tot cxislant fcrc fatot prope hrcresiarcha;, iiamque sunt Lutherani, alii
;

ctiones, (]uot capita


(]iiot scctarii
;

usquam
el

porleuluiu

Et infra

"

In vctcii

alii

Clirislianismo mullitiulinis crcdentium eratcor

scinilutlicrani, alii antilutlierani .


12. Horum iKcrcticorum dccalogum aspcrnantium sophismata duo craiit [jnccipua primum quod sufficcret credere secundum quod vctus lex abrogata esset, quod dixisse eos constat cx Joannc Fabro, qui Liitlierum ct Mclanchtonem in lustratione Saxonica ita hanc jialinodiam canentes Debent jjrffidicatores decem
:
:

novo autem evangelio Lutlicri (lissccatiir cor ct caro una iu corda cl capila multa, ut non solum diversi diversa sentiant, sed ct unus arroget sibi sensus et capita multa, ctc. Nos quidem lircviter septem clicuimus, qui invite ac gravi cum tffidio nauscaque

unum

anima una

in

Lutiicri liliros legimus. At

si

quis plura in eis

dcsiderct sive monstra sivc capita,


tiat

modo
,

excii-

pra-cepta

spcijc

ac

diligenlcr praidicare
'

liis

ac

pcrlustret

paiilo
et

diligentiiis

inveuict

vcrbis sujicriori anno perstrinxcrat

Si

ego

proculdubio multa

|diiia

mirabiliora, et ea

rusticus

iii

Saxonia fuissem

id

tcmporis ciim
habuit, ac ad

(]uidcm us(]ue adco absurda, imiiia, blasidicma, ut iiomo pius ac timoratiis iumiiic lingua clo(|ui, neque mente cogitare atquc revolvcre sustincat. \\. Joannes Acirirola Anlinomomm scctam
conclit.

stio a?qiiali Lullicro liistrati(uicm

Ad

conciliandum

'

Lutheran.T!

sectnr;

palrocinium antiquitatis concitandumque in Catholicos Germanica' plcbis odium, Joanncs Agricolapoelicus theologus, et sacerdos non unctiis, ut ipsemct gloriatur, scilicet non consecralus, sed commentitius (horrciidum cnim id divina; vindict;T? gcnus in se traxcrunt Germaui, observat Surius -, ut qui ab Ecclesia calicis, quem sibi pcr invidiam pra^reptum a sacerdotibus aiebant, cujjiditate desciverunt, sacerdotes fictitios
sint nacli, qui

me vcnissciit, cgo canes doiiieslicos in cos irritassem, liis vcrbis illis obvians Aspice tu, Melanchlon, ac tu Luthere, qiio tandcm nos abducis. Qiiod os, aiit quce tibi froiis est, ut ad mc venire, aut benc longo sermone de bonis o])eri:

bus dispntare ausis, cum tamcn jirius in locis commiinibus ac aliis lucubrationibus
ter ac

tuis
ali-

longe diversius scri])seris, ncmpe quod tantum credere debeam? Quid mihi nuncloqueris de decem pra3ceptis, cum apud Christianos
veteri

esse tantum novein prius afflrmavcris ? nam in Testamcnto etiamsi decem sint in tabulis

Mosis, dixisti

pro corpore
et

et

sanguine Christi

quatas ac fractas, atque

panem pistorium
rint) cdidit
'

quamdam

vinum popinale porrexe.loannis Hus hajresiarjussu exusli,


liisto-

mento

i^Ius

tamen esse easdem tabulas antiita, ut in novo Testanovem non sint ac reperiantur .

cha?, Concilii Conslanticnsis

riam

in

quadam

bibliotheca repertani, cujus

auctor incertus omnia prajsens viderit: in ciijiis Prffifatione impius ac blasplicmus Agricola eumdem Joannem Hus probum Dci ainicum, Con-

Lutherus palinodia; suse adjecisset Vociferantur quidam, bona opera ha^c verba apud Deum, adco ut longius satius nihil mcreri fuisset, ut homines ad bona operanda compeletiain
:

Cum

lereiitur,

varentur.

ciHum vero Constantiense synagogam antichristi vocat. Cffiterum ca ipsa historia, c parum JjUtheranis , inquit CocIkus, conducit; nam quos ipsi maxime affirmant eos articulos
, ,

Joannes Hus et in Ecclesia Constantiensi ante degradalionem sui, et foris in campo circa supplicii sui locum publicecoram omnibusnegasse
refertur in hisloria illa
:

non

est igitur

quod de

quod Deus propter promissionem suam magis quam propter opera opera tamen bona nostra benigne nobis facit sicuti Deus prsecipit sic fleri oi)us est . Ad quam Lulheri aliquantulum resipiscentis palinodiain Faber de prfedicto Joanne Agricola Islebicnsi, (jui oiicra bona conscripto libro pestifcro Semper ita, mi Luthere, damnarat, subjecit animatus fui, sed Islebius tuus Sjjira; in me
est,
; ;

quam ut acrcs Verum eiiim

illge

dissertiones obser-

ea historia glorientur Lutheraui . Joannes porro Agricola ut parem ac reliqui hsEresiarchre gloriam semularetur, Antinomo-

nescio

quid scripsit,
:

cum
:

ita

pul)lice in

con-

cione sensissem

omnia

Llembergius ', sectam condidit nefandissimam, de quibus ha;c tradit Petrus Antinomi quasi legem spernenCratepolius impugnantes, vel legi divina; contes, sive cam trarii adeo effcrunt Evangelium, teste Stapliilo, ut affirment legem Dei prorsus inutilem, et neque ante neque post justificationem necessariam esse, homines(]ue evangelicos non obligari ad bona opera divina; legis. Apud istos
runi, ut refert
''

ponebat Magdalena ad amorem ac bonorum operum rationem interpretatus fuissem, perperam senlire me existimavit nunc vero comperio quod ego quidem tuo judicio non ab causa decidi, vcrum litem ac rem ipsam, dc qua disccptamus, obtinui, etc. Placuit adeo juveututi petulanti .\gricola3 bona opera imiirobanti exitialis doclrina, ut postliac ingentes motas dc his

bonus

ille vir

unicam fldem cuin enim ego Evangeeniin in

liuin de D.

concertationes audituri simus,

quanquam

ipse

liajrelicos tanta est varietas,

tanta confusio et

Joannes Islebius errorem

suum

Lutheri hortatu

damnasse feratur
1

-.

Cocl. in act. et scripl.


3

Lulh.

Iioc

ann.

Sur. in Conimenl.
'"

Cocl. ubi siip.

Ulemb.

in Vit.

Lulh.

Cralep. in Aut.

'

Ju. l"ab. in ceni. vis. Sa.^.

c.

o.

Sur. in

Comm.

an. lo3!J.

CLEMENTIS
i;i.

VII

ANNUS

(5.

ClIKISTI 1520.

91

Morbus (pidemicns cui nomen^nAor An At pr.Tiiolotam Grrmrmifim raslal. tciis Dmis , iii()iiit Siiriiis, riovis iu dics eninrgcntibiis luereseon et scclerum |>ortenlis, nova adliibebat flagella invcxit nimiruni lioc anin) noviim niorbi gcnus, i\\u^,m sudorcm Aiujlicum dixere, (|no paiicarum lioranim spatio corrcpli vilam ciini morte commutabant dc (|iio intcr alios IIcrmannuseKcrscnbrocli iii iMonaslcriensi
gliciis

placafiir
tatc, lldc,

enim Deus innocentia, veritafe, casticontincntia. Uuarc stolide agunt homivifiis

ncs

cum Dcus

hominum

exacerbatus
in alia

isfiiismodi

mala immiftit, nos culpam

rcjicimus ct, ut cancs solent, projccfiim mordeniiis lapidcm, non affendenfcs ad eum, (|iii projccit.
Aiifucrpia'
is

tridiii

spatio quadringentos

ctam[ilius
ct

morhus

cxfinxit. Itaque confugissc


'

rcfcrunt Antuerpicnscs

liistoria Ms. Iktcc

cnarrat

'

F.cllialis illc

siidor

ad divinum auxilium; ciim solcmncs supplica(ioii(!s sciiatus popu-

Anglicum nominabant) anno .mdxxix totam Germaniam subita ac immcnsa hominum


{(luein

strage pervadens, intra


pristina; sanitati

viginti

(|iiatuor lioias
vilie

corrcptos aut suffocavit, autsinc


restituit: qui

dispcndio
terroris

tantum

omnibiis imprcssit, ut
lctudinc frucntcs
tur.

vivi ct adliiic

intcgrava-

Cum autem

hic

ambulando semori profitcrenmorbus tantopere grassare;

plurimos passiin corriperct stcrnercli|iic sacerdotum vcro ciim sacramcnta decumbeiitihus administrarent exiguus esset numerus, in fanto hi (necessitate sic postulantc) fucrchonorc 'ct veneratione, ut numiiia cos tcrrcstria cssc jmtares. Nihil certe hoc universale Gcrmanitc maliim ct incolarum afflictio aliud nobis piic di.vif, (luain inajoris niali maj^nitudincm, et rcligionis avitse eversionem paulo post futuram
tur, ac
:

lusque decrevissetdiearchungclo Michacli sacro subito malum evanuit; cujus bencficii memoriam annivcrsaria supplicatione colunt. li. Apud Bataros moniali cuidam datur cceleste visiim de Lictheranorum damnatione : Bru.rellis mulier dirinitus sanatur orans unte Kucltaristi(mi : Carohis V rnniam dat lapsis, non Apud Batavos monialis, quai exrelapsis. tincfa vidcbafur, divino niitii ad scnsus revcrsa testata est, se Luthcranos icternis inferorum Anno mdxxix, Delphis poenis addictos vidisse {qux celehris cst Hollandife civitas) in monasferio S. Annsc fiiit sanctimoiiialis (juaidam vocafa Anna Gcorgii, nofa fllia cujusdam viri nobilis

altcrius provinci;e, invita pajne in

idcm mona-

nam

eo

nunc

rcs devcnit, ut hi

(ncmpe saccrdo-

tes) vix cum agasonibus ct vilissimis homuncionibus confcranlur imo hominis vix appellatione digni haheantiir, sed lupi ac hominum seductores appellentur; quos tamen Christus lucem mundi ct salem terra^ nominare non dubitavit. Profccto hrec sunt illa tem()ora, quibus salem infatuatum ab hominibus conculcatum iri Christus jira^dixit. Oncmadmodiim igitursudor ille luctificus instar pr;ccipitis tluminis tolam Germaniam ab Ortu ct Meridie in Occasiim ct iScptcntrioncm p(!rvasit, omnesque pagos ct urbes funesta clade tcrruit ita quoque nova
; ;

sfcrium inlrusa, qiiai cum annum a^tafis agcrct vigcsimum quartiim, in gravem incidit inlirmitafem circa horam scptimam ves[iertinam, ex qua cxanimis facfa esf circa horam tcrtiam, ja ciiit(|ue omnium vitalium sensuum expers ad
(liiarfam horix? |)arfcm, tandcni(iuc sibi restitiila

gravifcr ingemuif, oculosquc in priorissam conjicicns ait


:

Charissima mater, ubi nunc fui?

cquidcm

vidi Scribas cl Pharisseos ardcntes in

religio,

omnes cerimonias antiquas cum bonis operibus damnans, per quosdam cucuUatos et
faidifragos crrones
,

paphiosque

mystas

cum

plebis applausu recens invecta,


ct indc

primum

in civi-

tates Orientales ac Ausfrales cclcritcr detoniiif,

tandem nostras WesfphaUcas urbes non

sine luctiflco

motu percurrit.
Iikc Sabellici
:

De codcni morbo epidcmico


Continuator memorat
et senes

Immunes

erant pueri

barafliro gehenna!. Mafcr vcro placidis sermonibus eani rc[irimcre conahafur, cxisfimans illam mcnlis impotenfiam incurrisse. Kespondit illa, se nulla mentis inopia laborare, scd plenissimc sibi constare Vidi(|uc, iiujuit, Lulhcranos ardentcs in abysso inferni cuiiuiue objurgaretur a quadam sorore astante, prohibereturque talia [)rolo(]ui, illa mox luculenfiori vocc subjunxit Tunc, in(jiiit, vis ut silcam non eloquar solum, sed vocifcrabor et ejulabo, quoniam ab omiiipotenfe Dco compellor lurc cloqiii, vidique Luthcranos in profundis ahyssi infernalis et quemdain jamdudum, hic Delphis defunctum, qucin quidem ipsa nec vidcrat unquam nec novcrat, scd qutedam laica mulier lecto assistcns
:

.'

ab hoc malo. Qui media ffitate essent, autnon miilfo infra hanc, lii incidcbant in morbum prandcntcs dormiciitcs, commessantcs corripicbat liajc peslis. Taiitum malum erat, ut ipsi medici fatcrcnfur sc nescirc quid esset. Tales morbos Dcus in iram scclcrihus nosfris provocafus immiftere solet iiie autcm fecerimus, si hanc calamitatem suis (|uis(nic pcccatis imputaverif, ct fructus pccnitentia dignos fecerit
, ,

eumdem

noverat. Vidi praiferea, inquit, illam


liac

personam, quiE ut ab

rcligione monastica

.deficcrcm, blandis pcrniciosisquc suggcstioni-

bus pellicere conabafur, tarfareis ignihus mancipatam sed gratias ago tibi , benignissime .lesu, qiiod pcrscveravi in hoc sacro instifuto,
;

liium lioc est


Siibdif

donum, non merifum mcum,

etc.
oj)-

aiicfor

illam j^luribiis gravioribus

'

Auber. .Miraeus
c.

in cliron.

Tilmann. Bredenbac.

1.

vii. cul.

'

Herin. de Kers.

'
I.
i.

c.

0.

lal.

27.

92
prcssani inorhis,
feliciter obiisse.
effiisis

CLEMENTIS
ad Deiim

VII

ANNIJS

G.

CHRISTI 1529.

piis precibus,

prima

Confirmavit eliam Deus hoc anno Christi in de qua conccrtantes Eucharistia prrBscnliam adeo haM-eticos \idimus, conspicuo miraculo, quod Theodoricus Loer inter jilura alia Bruxcliis
,

edita ita cnarrat

'

Anno

Christi mdxxix, Eli-

zabelh a Gerven Buscoduci, uxor Ilenrici a Geveren, e puerperio tali claudicatione contracla, ut nonnisi scipionis aut haculi adminiculo vix
ali^juo proreperet, Bruxellas profecta est
;

post-

qnam

in pnl)lica proccssione,

quomodocumque
sacramenlum,

orign nominis Protestantium. Hoc anno solemncs (jermania! conventus Spirffi indicli sunt, ad quos Pontifex internuntiuin Apostolicum Icgavit, cum in iis de Pannonia adversus Turcarum irruplionem dcfendenda traclandum foret de qua re extant data; ad Ferdinandum Bohemia? et Hungarice regem scptimo Martii die celebrati autem sunt ii conventus litterffi mense Aprili, in quibus cum de religionis controversiis actuin esset, sancitum fuit utPontifex de Concilio OEcumenico in Germaniacelebrando vetitum abrogari missa; sacrifipostularelur
: ' : :

poterat, secuta esset venerahile

cium
sti

ea3 scctte,

quee praesentiam corporis Chri-

tandem et in lemplum ad venerabile sacramentum a supplicatione in medio Ecclesije in altari repositum, coram quo magno desiderio, devotione, fiduciaque in genua procumbens, ex animo Dominum comprecata est. Inler precanperreptavit

in Eucharistia negant, in
:

tEe

in Anabaptistas adhiberi jussa


:

Germania prohibilegum seve:

dum

sensit suas precationes


illi

aDomino

exauditas
et Ista-

esse, eratque

in loculis

nummus

offerlorius,

ut appellant.

Exurgens igitur alacris

ritas tuin nonnulla auxilia ad propulsandos Turcas Ferdinando regi decreta hoc edicto ^ Ferdinandus Dei gratia Hungariai ac Boheinia; rex, infans Hispania?, archidux Austria;, dux Burgundiae, etc. sacri Romani imperii vicarius, et nos Dei item gratia Balthasar cpiscopus

bnnda scipiones suos exhihuit domino Scbasacellano stiano Michaeli apud D. Gudilam htcrenti ad recipiendas oblaliunculas ibidem jlcus tu, inquil, domine ini, hos tibi accipe scipiones, ego,Deogratias,planeconvalui.Sacerdos arbitralus nuilierculam mota? menlisesse, prorMulier (in^juit) dic, qumso, susque insanire
:

Melitensis, Constantiensis episcopatus orator generalis, Fridericus

Bavaria;, etc. Willelnius

dux Bavaria,

comes Palalinus Rhcni, dux comes Palatinus Bheni, Ericusdux BrunswicensisetLune-

quid tandem novi lihi accidit? Domine, inquit, abhinc peri)etuuin sexennium non licuit absque scipionibus ambulare at jam nunc, ut ipse corani vides, probe inccdo ambuloque . Cffiterum ad continendos in fide orlhodoxa Batavos ac Belgas Carolus V Lutheri scripta flammis aboleri jussit -, atque in errorein lapsis, si dicto die illuin damnarcnt, veniam proposuit; pertinaccs vero ac rclapsos ultimo supplicio affici voluit. Carolus Ctcsar suis fldelibus, salutem. Ut omnes intelligant nos neque vitaj n-eque facultatibus aliorum inhiare, moti misericordia, et de speciali gratia consentimus, ut quicumciue l^rivatim seu ctiam jiuldice perperam de fide,
;

burgensis, et Bernardus episcopus Tridentinus, aserenissimo etinvictissimo |)rincipe ac domino domino Carolo V, electo Romanorum imperatore in hanc urbem Spiram ad comitia deputati commissarii, etc.

Fatemur,

et his

inediantibus

notum

faci-

mus, cum sacra Ca^sarea majestas dominus noster clementissimus, exigentibus

sitatihus pro coininodo sacri


et

summis necesRomani imperii,

in priinis Gcrmanicffi nationis honore et einolumento generalem conventum in hanc urbem Spiram indixisset, ut de punctis quibus,

dam
cis

necessariis,

tanquam de dissensione

in fide

Christiana, de via atqiie ratione resistendi Tur-

per expedita auxilia, de sustentando regimeiito imiicrii, et judicio cainera;, de aliisdeni-

(lue iiiciiinljcntibus negotiis

secunduin Cajsareaj
instructionem
;
,

de sacramentis, vel Ecclesiae constitutionibus


senserint
,

inajestatis

indictionem

et

etc.

si

pcenitentia

ducti

ante

dictum

dcliberaretur et constitueretur
inajeslas

ipsius

autem
ct

XXV Novembris apud primarium loci prsefectum errores suos et pcrperam facta ejuraverint quod nobis et justitia; hac ratione per omnia
,

propter gravissimas occupationes

impedimenta praeesse conventui in persona non potucrit, et nos nomine suse majestatis cum
|ileiiissima potestate et instructione delegaverit,

censcbuntur satisfecisse, salvo quod antc fincni quindecim dierum sequentium a pastore suo, vel nlio potestatem habenle doceant etiani se
iis tanCatholicaj Ecclesia; reconciliatos esse qui seinel in graliam recepti itelum exceplis,
;

quod nos ex plenitudine


dali

dictae potestatis et

man-

cum

electoribus principibus praclatis, co-

mitibus, et cacteris sacri imperii statibus, qui frequentissimo iiumero pra^sentes coin|)aruerunt, absentiuinque legatis supra
alia

rum

lapsi sunt, aut qui in vinculis detinentur,

memorata

et

aut quoruin lis pendet, qui corrigenlur secunduin sua delicta corunKiue exigcntiain. Dalum Bruxellis xiv die Octohris, anno mdxxix . 15. Csetus Spirenses, contra qiiorum decrcta pi'Otestantur aliqui Germaniee principes, inide
'

puncta diligcnlissima deliberatione consultavimus et de singulis articulis unaiiimiter concordavimus ac decreviinus, utordinc in hoc
,

recessu sequuntur
16.
'

Primum quod ad
brcv. Clcin. lioc
iiii.
|i.

dissensiones in Chri10.

Liier. in
I.
I.

liti.

de

Kiic.

iiiir.

Biiix.

idil.

ct ex

co Joiloc. Cocl.
aii.

('Ixt.

iiilcr
|i.

-'

lixt.

,i|uid

Dol(;ast.

to.

VI.

li\t.

ejiis

dec.

ly[iis ciir.

Gaiid.

155'J.

to.

111.

VJ-i.

CLEMENTIS

VII

ANNUS

6.

CHRISTI 1529.

93

stianse fidei arliculis et caiisa sanctaj reliRionis


atliiicl
;

ciini

iri

oiiiiiibiis fore liacleniis celeiiiixlis


liis

pes impcrii, ordines, ac absentium legatos com muni seiisii dccrevisse sc intcrca tcmjioris,

coniitiis, ac in

ipsis vigentilnis

de tolleiidis

donec cogalur Conciliiim

cuin subditis

siiis

de

ac com|)onendis
ceptai

illis

diligentcr ct accurate sus-

causis in edicto Ca!sare;c majestatis in comitiis

et instiluta'

fueriiit delilicraliones,

ncc

tamen curando illi morho rcmedium magis idoneum aut efficacius ullum iiucus(|ue rejieriri
el

Wormatiensibiis promulgato comprehensis et cxjiressis ita acturos, ac ita se gesturos, atquc


exliibituros csse,

quo

facli sui

jirobabilem ratio-

excogitari potuerit,

liliero

ac

totius

orliis

ncm Deo

Clirisliani

generali

Concilio

in

aliijuo

idoneo

loco indicendo et cogendo, ac omnes etiain imperii status sajpissime ac subjectissiine a Ca!sa-

rea majestate petierint et

llat,Mlarint,

ut illud
et
et

simul et C;csari (iinKjiio reddcre (jiieant; nunc vero ille dccreli articiilus sinistra (ieiiravetur inlerprctatioiie, et ad oiniiis generis absurda ac nova dogmata defcndenda et excusanda dctorqiieatur, ne boc maliiin inundet serpatijue loiigius, sed plures defeclioncs, sedilio-

apud Pontificem quam primum promoveret procuraret; tandem vero electores principes,

nes, dissidia, atque alia


prfficaveantiir
;

incoinmoda
aliis

vitentiir et

imperii ordines ex Ca;sarea; majestatis instructione perce[iisse lioc consiliiim de cogendo li-

bero ac generali Concilio non tanliiin juoliari

electoribus principibus, priclatis, comitibus, at(iue imperii ordinibus, re diu inultunKjue deliberata ac bcne

nos

cum

bonumque
etiam

videri

Caisarere

majestati

verum

pcnsitata,

tandem concliidimus

et

decernimus,

ipsam aiuul Ponlificem priino (juoque tempore pro viribus procuratiiram ac promoturam illud, et ut ulriusijue jiariter suo ac Pontificis

ut

illi,

qui Iiactcnus dicto Ca-sareai majestatis

cdicto Wormaliensi
in

obedientiam pra;stilerunt,

posterum

etiain

idem

faciant,

ac subditis

nomine per imperium indicatur etfecturam


17.

esse.
Hac audila de Concilio libero et geneindicendo et cogendo prompta ac clementissima voluntate, electores, principes ac imperii status rursus legationem ad Caesaream niajestatem misisse, subjectissime oratum, ut miserum

etiam suis, ne (juid contra audcant, injuiigant: quod ciim apiid eos, in (juoruin ditionibus nova
nata et sparsa est doctrina,
sine gravi turba,

rali

magnis tumultiluis, atque periculis obtineri facile et mutari non (jueat, in posterum tamen summa diligentia et cura, ne quid innovetur usque ad futurum Concilium, in quantum fieri
potest prfficaveatur.
19. In

et

tumultuosum impcrii statum respiciens, ac gravissimas Germanica; nationis miserias per-

primis vero

illa

doctrina, qua? veri

pendens, ipse tanquam supremus Ecclesia; advocatus et Cliristianai religionis jiropugnator strenuus eam rem, quai moram ferre non queat, clcmentissime promoveret, atque adeo efflceret, ut primo (juoque teinpore post promulgatum

corporis ac sanguinis

Cliristi

sacramentum

ele-

vare et oppugnare videtur, intra Gerinani;e fines a nullo recipiatur, neque pro concione ullo in loco populo proponatur missa non abrogetur,
;

hoc decrelum, liberum ac generale Conciliuni intra annuin indiceretur, ac deinde elapso anni
seu scsquianni spatio ejus fieret initium, locus-

aut tollatur ex Ecclesia . At nulla; in eosdem Zuinglianos, qui inferrc vim Catholicis cwperant nec de Basine sacra audirent, decreta' pocnic
;

liensibus sacrilogis

que idoneus, utpote Metuin, Colonia, Moguntia, Argentoratum vel alius inagis accommodus
,

sectam

et

sumptuin supplicium impietatem non proliasse sat


invaluisse
tradit

sed

fuit,
:

quam admodum

Coclceus

significetur, ut

Germanorum

in Cliristiana reliet coii-

gione voluntates vicissim coalesccrent

sentirent, ac vigentes in Ecclesia simullates et discordiae componerentur et tollerentur.


si vero, aliis intervenientibus Ponimpedimentis, Concilium tempore constituto ac praifinito successum nullum baberet Ciesarea majestas niliiloininus omnium iinperii ordinum, ac aliorum etiani quos ei interesse

"

Quod

tificis

Zuingliana enim factio et apud Helvetios ct apud jilcrasque urbes impcriales x^rgentinam, Constantiain, Ulmam, Augustam,etc. Lutberanorum sectoe jam prsevalebat. Cum etiam non multis abbinc annis novuni qnoddam doctrina; genus Anabaptisticum vocitaluin cum omnilius legibus prohibitum
et

damnatum, tum vcterum

necessitas postularet, generalem congregationem loco et temjiore constiluto ac praifinito indiceret


et jirojiria persona qua; plurimum prodesse posset, ejusmodi conventibus praisto
,
,

etiam Conciliorum auctoritate rcjectum et explosum contra Ca;sarea; majestatiseditum mandatum publicum in dieslatius propagetur etfirmiores radicesagat, Caisaroam majostatem utet
tanto

esse

non gravarelur, eaque diligenlia et sludio rem oinnem juvaret et promoveiet, ut nulla longiori interveniente mora ac impedimento

malo ac inde secuturis incoininodis in tempore convenientom medicinam faccret, paccm et Iranquillitatcm pcr omnes imperii finos constitueret et coiifirmarot, Dijilomate huc illuc dimisso, ac ubique terrarum evulgato, ordinem
et

quamprimum
18.
<(

ejus fieret initium.

constitutionem

imperio profuturam facere


et

Et ciim in decreto sujierioris conventus Spircnsis inter alios conscriptus et compositus


sit

voluisse hac

verborum sententia

summa,

ut

omnes Anabaptistarum

et Anabaptizatoriiin utri-

articulus, qui contineat, electores princi-

usque sexus persons, quai per a^tatem de rebus

94

CLEMEXTIS

VII

ANNUS

(i.

22.

CHRISTI 1529.

judicarc possent, morte nnilclarentur, sive id ignc, sive gladio, aut aiio niorlis genere pro conditione personarum, etiam sine ulla prajeunte
spirilunliiim
ulla in

judicum

infiuisitiono fieret

nec

cjusmodi

puijlica- pncis et tranquillitatis

turbalorilius seclarum magistris et

absurdarum

Dcinde quod ad expcdita auxilia conTurcas attinet, cum ex instruclionc Ca^sarea constetTurcam summis opibus niti in cam intentioncm iit lioc verno tempore rcgnuni llungari;r, et indc totam Christianitatem omiiibus viribus adoriatur et oppugnet, electores princitra

opiniomim anlesignanis,crronibus ct seditiosis, ac nominatim Analiaptismi assertoribus et dealiisque pcrtinaciter in concepta fensoribus
,

pcs,

praMali, comites, et

cffitcri

ordines, repu-

opinione pcrseverantibus, vcl iii crrorem relabentibus, et itcrum apostatantiljus coercendis et puniendis adhiberetur epicbeia, sed cum illis juxta liujus constitutionis et cdicti tenorem ac

summain

cuni aliis vero, stricto agerctur jure qui vel propria moti conscientia, vel ab aliis admoniti et de meliori doctrina edocti se errasse siiontc fatercntur, errorem rcvocare et ptcnam
:

anno mdxxvi proxime prseterito Hungariam cum maximis copiis ingressus victoriam obtinuerit, et potiorem ejus partcm cum urbibus, castris etmunimcntis versus Hungariam ct Germaniam occupaverit, et etiam nuncteneat, ncque in Hungarorum potestateatqueviribus esse, ut hosti tam potcntissimo soU
iantes (]ualiter Turca
resistant,

rcmque eo

loci

devenisse, ut nisi re-

gno HungariiT auxilia adversus Turcain suhininistrentur, pcriculum sit, ne ipsum regnum
Hiingaria? ciim finitimis regionihus ac principa-

ob receptum

ct

defensum illum subire,

ac cul-

pam

deprecari parati csscnt, levius pro condi-

tibus in ditionem

tione status, porsona'^ dignitatis,a!tatis aliarumque circumstanliarum agcretur. Ne ctiam (luis


bito

suam redigat, et sic porro ipsam Germaniam aggrediatur consideraverunt


;

etdclibcrate perpenderuntpericulaatque clades,


((uffi, si

eo audaciaj et dementiai procederet mandato divino et Christiano,

ut,

postha-

Turca iterum(quod Deus misericorditer

filios

suos

avertat) victoria in

Hungaros

potiatiir et finiti-

parvulosa naptismoarccret. Hiiic vero mandatn,


qni se pcrtinacitcr opposituri, et parvulorum Baptismo vim omnem detracturi essent, illi et
in

mas regiones popularctur,

Gcrnianic;!' nationis

nunicro Anal)aittistnrum liaberentur,

et
:

Cxsed

faucibus imminerent, ct ex tcrrore pusillanimitatem, i)lerorumque defectionem, quantum ea; damiii daturffi essent ideo unanimi consensu
;

sarcffi

nnjcstatis constitulioni sul)jaccrent

quibus cx circumstantiis supranominatis poena csset miligata, illi ncc dcportarentur autrdegarcntur alio, scd suo quis^jue in loco, et sub magistratulegitimo arrestatus maneret, qui sedulo et diligenter ne denuo deticercnt providere deberet.
20.
"

decrcvimus regnum Hungarise, cum Christianiim sit, et inde reipublicse Christianse, in primis Gcrmanica? nationis, salus dependeat, quare quo expedita non esse descrendum copiosiusque suppeditari posauxilia malurius sint, nos electores, principes ac status concessinuis, ut sesquiquarta trium mensium, et dimi:

Mandatum etiam

illud

monuisse, nc
in

dia quarla sex

mensium

pcdestris mililis,
(lua;

ct

quis ob Analtaptismum fugitivosetexulantcs


tutelain etclieiitclam

qiiatuor inillia equestrium copiarum

suam

reciperct

chmculum,

promissa cxpcditione
rant,
et

Romana

de adhuc supere-

eos sustentando et defendendo, sed magistratus ille, sub cujus jurisdicfione exules et fugitivi illi dciirehciidcrcntur, (|uami)rimum de re cerlior factus esset, juxta Ca^sarete majestatis

man-

datum scvere

in eos aniiuadverteret,
:

sub pocna
Ceesareffi

proscriptionis ct anathematis

quam

Turcicum reservata sunt, jiixta matriculam Romana' expeditionis in comitiis Wormaticnsihus factain, in pecuniam conferantur, atque una cum diiahiis illis iitiartis pcdcstrium milituin in Hungariam aut liiiilimos principalus, ubicumque necessitas postulaverit,
in

helluni

majestatis conslitulionem et ordinationem nos,


et electores princiiies, pra?lati,

adversus Turcas miftantur.

nes per oniiiia communi ratanKjue habcmiis nostris

comites consensu
ctiani

et ordi-

certam

exeniplis,

quantum

cjus

ficri

potest diligenter et sedulo

Ne autom ha^c expcditio inufiliter instituatur, neque aliter aut alio, quam defensive adversus Turcas, neque etiam prius quain ipse Turca certo constet in Hungariam, aut finiti23.
<(

eam

confirmaturi. 21. " Adilihc ctiam sunt lcges, ut Evange-

mos

cifu irrupisse,

principatus Germanicae nationis cum exercum elecforibus ac principihus

lium

sanctorum l*atrum interpretationibus a concionatoribus explicarctur, atque in lypographos qui famosos libellos vcl nova et hicrctica dogmata cxcudcrent typis, pcena^ constitutjc tum mutua intcr principes concordia imperala, vetitumqiie ne (|iiis alt(,'rius subditos in clientelam acciperct . Iiitcijectis(iue nonnullis de seditionibus, intestinisque bellis in ipso exortu
:

in recessu Estingensi

comprehensisactum nunc

est in

hoc conventu, ut celeres atque exploratores subornent, ex quibus de Turca? rebiis ac

proposito certiores reddi possent, ct (iui(iuid unus exsex illis electoribuset principibus inaudierit, resciverit ac didicerit, ut is cwteris id

commode

ac mature significaret, qui uhi existi-

extinguendis, de Turcica expeditione ha?c decreta sunt.

maverint Turcse intentionem ita comparatam esse, ut necesse sit ad eam inhibendam auxilia niitti in Hungariam, hoc casu ipsi cum quatuor

CLEMENTIS

VIT

ANKUS

0.

CimiSTI

ir)29.

95
iii

reginicnti consiliariis pcr se, aiit ad rcgis lliingari;u [lecnniani,


(|ii;c

tantos hostcs a iiscndomonaclio li.Trcsiarcha,

solntacst, p;irlirn in

dc duahns ([narlis piuiini iiac exactionc pciulctnr, ;ili

(|ucin damii;itiiin ab Ecclcsia lerruin disliingcre

contcmpscr;it,

liiisse

concitatos, a

(|uibus Au-

00 cui tradita cst |)ctcndi ct accipicMuli c;i]iitaneos atcjuc niilites eiiucstres pariter ac pedestres,

striaca pros;ipia gr;ivissiinis bcllis ac proditioni-

prout cnm rcge Ilnngari;c potcrunt convcnirc, ant ipsisnu!t c rc esse vidcbilur, conscrilicndi, ac condiicciuii, etad regeni llungari;e mittendi potestatem iialjcant . Et paulo jiost
:

bus aflligcnda crat, (iidicitiinc scrius cos, (|ui suave EcclesicC jugum excutiunt, etiain regium jugum, cum primiim viribus valucrint, excussuros.

autcm uiKuiimilcr coiicordatum est ut, si contingcrct Tnrcam iion in Iluiigariam, sed in 1'oloniam, Saxoniam ant Br;uid(diiirginm irrucrc, lum clcclorcs Saxo ac
"li.

In i^rimis

tcstaiit(!s

Ut porro honeslis fucis conjurationem Procolorarcnt, iicli(;re ;i C^uolo V iit Coii-

cilium lilicruin in Germania pro tollcndis rcliluni (|uod illi gionis dissidiis cclebrarctnr Concilioriim irrisorcs, Concilii dccrclis utpotc
,

Braiulcl)iirgius c.Ttcros (|u;itu()r principcs Au-

()arere

vcllciit,
cli;uii
iii

(|ni

si

()Ectiinciiic;i

(^oiicili;!
,

slriacum, utrumque

Bavarnm dnccm,

et Aiigii-

libera

Gciniiini;!

celcbr;ita

ncmpc

slannm
factos

cpiscopum

cum

(|uatnor
Spira;
ct

reginicnli

Constanticnsi! ct Itasilccnsc admisisscnt, Lnthcri


ct

consiliariis jnxta recessus

Esting;c

Sacramciilariornm lucrcscs
scd
ut specie
Concilii
in

iiti(|ue

dainn;is-

Batisponam evocandi jus hahcrent. Si vcro Tiirca in Austriam ant Bavariam cum
cxcrcitu

scnt;

contra vetercm
ipsi jiidiccs

morcm

congrcgandi,

(|Uo

scdc-

sno

tenderet,

ut

Austriaco, r.avaris

rcnt, Calholicos opi^rimercnt. Ita rcfcrt

Magnns,

al(|ae Auguslano electores Saxonem ct Brandebnrgium cum qualuor rcgimcnti consiliariis Augustam evocandi jus essct qui scx clectores
:

atque princi|)cs cum qualnor illis rcgimcnti consiliariis potestatcm habclnint conduccndi idoncos capitaneos, et dictnm pccnniam in bcllum Tnrcicnm, ut supra rclatum est, pro rerum locorumque necessitatibns dispensandi . Adjecta sunt alia de conficicndo in militum stipendia ajrario^ deque civilibus ca;terorum principum bellis sedandis implorandisque eo-

Gust.avum Sueciai regem ursisse Joannem Goarchicpiscopum Upsalcnscm qni pro religione in Suecia assercnda primiim ab Iladriano creatus Sedis Aposlolica; lcgatus fuerat, dcinde a Clcmente VII conflrmatus, ut Concilium totius Succi.T! eiiiscoporum pro sedandis
tlium
fidei

controvcrsiis cclebraret; scd illum,

cum

pra!sentirct

Concilium illud libernm non futuiri

rum, sed opprcssum


sensisse.

a regc hairetico, dis-

rum

suppetiis additum
23.

Prceterea nos et electorcs, principes,

prDBlati,

comites

et

belli

Turcici,

diligenti

ordines de continuatione consultatione habita,


Iiis

26. Caroli V litterse adversus Anabaptistas qtiorum prmcipua docjmata hic expommtur. Porro Carolus V Saxoniae duci et conjnratis respondit, sibi et reliquis principibus anima; sua; salutem et conscicntia; tranquillitatem non

videmus non tantum opus esse


auxiliis ad

expeditis

rcsistcndum Turcaruni irruptioni, sed multo magis quibus modis, quibusve viribns et iidem possunt repelli, et ea, quae jam aliquot annos occupavcrunt ac [lossident, iii Christianorum potestatem redigi, tandemque
Clirisliani a crndelitate ba;reditarii istius hoslis
iuti sccuri(|ue reddi, etc.
rii

esse cura;, quam illis; nec minus optare Concilium, quam illi optent quod tamen Concilium viderl possitnonadmodum necessarinm,

minus

decrcta sunt valcrent;


matia;

simodo qu;ccommuni voluntatc atquc conscnsu si edictum, quod Wor:

communi approbatione editum crat, ad exitum perdnctum fuisset nec liccrc paiicis id
rescindcre, (juod m.ijor et sanior
sancivit;
nia!

Datum

in sacri imiie-

anno a nativilate Christi mdxxix . In margine autem Iiuic cdicto apud Dolgastuin h;cc adjccta sunt Contrahoc decretum die xix Aprilis statim protestati sunt Joannes clector Saxoniae, Georgius marchio
civitate Spira xxii Aprilis,
:

ordinum [lars neque eo tempore, quo Turca Germaimminerct, dissidcre debuissc; neque ob-

Brandcburgensis, Ernestus et Franciscus duces Luneburgenses, Philippus Lantgravius Ilassia;, Wolfgangus princcps Anhaltinus qnorum protestationi communicato consilio cunjunxcrunt se civitates Argentina, Norimberga, Ulma,
:

quominus Ferdinaiuio fratri auxilia contra Turcas subministrarcntur. Cuin vero jam tandem agnosceret Ca!sar quanla diligentia nascentes ha^reses exscindciuke csscnt, advcrsistere

sus Anabaptistas,

omnium

haireticorum scele-

stissimos capitalem haiic sententiam, de

qua

mcntio

facta cst, pronuilgiavit

'

Carolus V, Dei gratia

Bomanorum impe-

Constantia, Beutlinga,

Lindavia,

Winshemium, Meminga, Campodunum, Ilailbronna, Isna, Vais-

seburgum, Nortlinga, Sanctogallum. Et hoic est prima origo nominis Protestantium . Ita illi iu
Gcrmaniaj pernicicm conjurarunt, cum ab ipsis auxilia contra Turcas in Pannoniam irrucnlcs poscerentur. Carolus vero V obstupuit tot ac

semper Augustus, rex Germania!, Ilispania!, utriusque Sicilia!, Jerosolymorum, Hungariae, Dalmatiae, Croatiae, etc. omnibus et sinrator
nostris ct sacri imperii elcctoribus principibus Ecclesiasticis et saicularibus, pra;gulis
,

'

Exl.

apiiil

Dols.ist. to.

11.

p.

Ijj.

96
latis,

CLEMENTIS

VII

ANNUS

6.

<<

CHRISTI 1520.

comitilnis, baronilnis, dominis, cquitilnis,

Et pra?dicantibiis (luidem auctoribus cir,

nobililnis, capitaneis,

provinciarum prfcsidibns,
praefectis,

cumvagantibus
conciiatoribus

seductoribus

et

seditiosis
secta?;

vicedoniinis, advocatis,
natoril)US, civilms

administra-

dicla;

Anabaptistarum

toribns, olTicialibus, consulibns, jndicibns, scct

item

eis, (|ni

obstinatc in crrore perseverant, et

communitalibus, omniet

qui iternm in

cum

relabuniur nuUa omnino

busque
slant,

aliis

noslris

imperii

fidelibus

in

pcena; gratia facienda esi; sed rigide

secundum

quacnmque
bonum.

dignitate, stalii aut conditione exiet

ienorem

bnjiis nostra;
(Jni

conslitutionis adversus

nostram benevolenliam, gratiam

omne

eos procedatur.
iur,

aulein errorem sive sponie,

sen aliorum insiinciu ei admoniiione confiten-

dilecti amici,
et

Reverendissimi ctreverendi, illustrissimi consanguinci et affines, electores

cum

revocant, pdMiitentiamquoque
suiit,

dignam

facere
illis

|)rompti

et

poenam dcprecantur,

principes illustres, generosi, nobiles, specla-

magistratus pro qualiiaic digniiaiis,


at(|ue fftatis

eorum

biles, venerabilesdileclifidelcs.

Quanquamjure

conditionis,

aliarumque circum-

communi ordinatum
qui

ac provisiim cst, nc quis, semel Cbrisliano riiu baplizalus est, vel ipse iterum rebaptizelur aut aliorum baptismum illicita usurpalione geminet, et cum maxiine

ac

stantiarum gratiam facere potest. Volumuseiiam jubemus ui qiiisque libcros suos juxia
,

imperaloris constitulionibus poena capitis sancita esi

iam

in

eum, qui Anabapiisma


fieri

fecerii,

cerimonias ChristianffiEcclesiffi sacro Baptismate tingi faciat quod qui facere conlempserit ei infantium Baptisma non necessarium esse duxerii, is si
ritnin,
iii

mores

et

infaiitili astate

quam

qui in se

proxime praiieriti mero, vobis omnibus ac singulis ex


Cresarea digniiate poiimur,
iii

passus esi, eaque iniiio vigesimi octavi e minori nuofficio, quo supremus advofidei,

eo in errore pertinaciier haircre perseverei, ianquam Anabaiiiista poena? in hac Consiiiutione

comprehensiB subjiciaiur. NuIIus autem eorum, quibus suprascripto modo graiia facta essei, in
alias terras relegeiur, aui exilietur;

catus ac defensor sacra; Ciiristiana; nostrac

verum

adi-

publico mandaio districie pra>cepimus, ut subdiios omnesque alios, qui ad vos speciant, ab
illo

gantur potius

ct

astringantur a suo magistraiu,

nuper orio errore ac secta Anabaptismi,

cjusque iurbulentis, perditis ac seditiosis sectaioribus tam vesiris mandatis, quam ortliodoxorum prffidicatorum concionibus avocctis, fideliter ac severiter eos admonenies de humano supplicio, quod in tales constitutum, ei ineviiabili ira divina, quai talibus in a^ternum expecianda est. Prteterea in eos, qui tale peculiare

in eorum diiione velint persistere, qui porro operam dabit, ut in eos diligenier advertatur, ne rursus relabantur. Similiter nemoalterius subdiios aui cognaios, qui pra?dictis de causis e magistratus sui ditione fugerint et excesserlnt, receptet, defendai, teneat aut foveat; sed mox ipse magisiratus, sub quo fugiiivus latet, simulaique crimen ejusrescierit, adversus eumdem fugitivum juxta tenorem hujus nostrae

quod

crimen commisisse deiecti fuerini, delaii ei comprehensi jure ac legibus pamaliier vindicetis pro culpa; qualitate; neve negligenies siiis in puniendo tanto crimine, quo fuluris malo,

neque ulterius apud se esse paiiatnr, pccna banni mnlciando eum, qni conlrarium huic statnto teniaverii. Mandamus igitur et imperamus omnibus ac
constitutionis disiricte procedat,
singulis, in

rum

[lericnlis, (jnae

exinde suboriri pra-sagiun-

quacumque

dignitate,

staiu

aui

iur, in

iempore occurraiur; tamen quoiidiecomperimus spreio jure communi nosiroque publico mandato, vctercm illam et ante aliquotcenium annos velitam alque damnatam sectam Anabaptisiarum longius longiusque serpere, et magis
in dies invalescere.

conditione consistatis, per sacramentum, quo nobis et sacro imperio vadati atque obligali estis, et ut gravissimam nosiram iinperialem

animadversionem
ut

eviiare cupiiis, ac

volumus,
Consiiiu-

omnes singuliquc banc nosiram


omnibus
ejus punciis observeiis,

Cui malo

et exorituris

inde

tionem de Anabapiistis
in

districte atque firmiier

periculis, ut pricvenientes caveamus, pacem et unitatem in sacro imperio conservemus, omnjs etiain disiiutaliones et ambiguitaies, qua; super poena Anabapiistarum moveri posseni iolla,

secundum
et

eam

judicetis, agatis et irremissibiliter exequaita

mini, vosque ipsos

obiemperantes

obse-

quentes osiendatis,
postulare videtur,
bitis

uii debeiis ei necessitas ipsa

mus, renovamus omnes priores constituiiones CfEsareas desu|)er editas, nosirum quoquc publicaium illud mandatum; ordinamus enim, staiuimus, et declaramus de Cajsareaj potesiatis plenitudine ex ceria scientia, volumusque ut

quemadmodum
habemus,

vos facturos
et

certissimo persuasum

conservain

nosiram severam voluntatem. Daium

nostra ei imperii civiiaie Spira xxiii die Aprilis,

omnes
ei

et singuli

Anabapiisia; uiriusque sexus,

qui feceruni Anabapiisma, ei quibus persuasit (si tamen criminis per ajtalem capaces sint) supplicio ignis, gladii, aut similium, pro

sum

anno naiiviiatis Christi mdxxix, regnorum nostrorum Romani x, caiierorum vero omnium siii . Lege in Anabaptistas actum fuisse memorat Joannes Faber ', eosque a daBiiione ocC(Ecatos insessosque supplicium interriio vultu
1

meriiis personarum, eiiam

non pra^habiia EccleJo. Fab. in lib.

siasiicorum judicum inquisitione, percellanlur.

de sacriflcio missae et sacerdotio novs

legis.

CLEMENTIS YU ANNUS
perlulissc

0.

CIIRrSTI
lioc

\^1'.).

97
illoriiiii

(i;rmoiiumc|iic

martyres
Kscaridtcm,

faclos

dam
luiii

abuti
tiiit.

gratum

amibiis

j^abii-

Qiiam |)iimimi,
illuiii
siiii

iiKiiiil, satliaiias iiijircssiis

cst

At<|ui niiiic jusla

talionc

lcmcritalis

jiroditorcm

.liidam

iiiiiliim

siuc [iiciias daiit, cuiii vcl Ciiristo

vcl gladio ac

otium
rniro

(icsiim|isil,
la(|uciiiii
iililiir

ipsiim ad

nuii(|uam (niimit, doncc adif^crct; ita cliam liodic


(!r;;a

magistratu sese abdicare, si horuin rationibiis aiirciii [)ricl)caiil, ncccssc li.ibcant . Coiifiilavit
dciii siiigiilos alios

arlilicio
ol)

Aiial)a|)tistas,

(|iii)s

articiilos
sit
:

adco absurdos, ut
cum(|iic
illi

semcl

tam ncfaiidas ac ahominaljilcs


;i:raliilal)iindi)s
:

lijerescs

cos indicasse confufasse


ros a[)|icllarciit liaulos,

ciele-

obscssos,la'tos ac

ad

sii|)[)liciiiiii

.Ioaiiiii;s

K.ibcr caiiiiias

ac cnicialiis pcrlraliit
ille

ncc

iiiiriim,

ciim diaco

coruni

s[)iircilias

bicmiio

aiilc A[)Occlla'

cxcr-

dolosus nim(|iiam

nuitctiir, scd

scmpcr ad

citas ipsis cxprobravit.

ingcnium
27.

illud iii;,n'iiitiim

rcdcat, ac j^cr insi.

miilto miniis
([iiaiii

quam

dias suas liumano ycncri illiidat

coiistitiiliim
l'liili[)|)i

Porro contra Luthcranos advcrsus Zuin;:lianos ([iiidcst, ciim illi .loamiis diicis
Lantgravii auctoritate nitc-

Animadversum ideo
Catliolicis,

estiii Anabaiitistas,

Saxonia? et
ccjis clcctor

cum non modo


hffic liabet

verum ctiam Zuinquibus


'

rcntur, adeo iitad bos coiivcnlus .loanncs ])rin-

glianis et Lutlicranis exosi esscnt; de

secum

diixcrit l'liilii)[)iim Mclaiicli:

Spircnsibus convenlibus loquens Anabaplistae occultis per diversa loca conspiralionibus non minus
.loannes CoclcCus
:

de

liis

toiiem IhTrcsiarcham

qui datisad Fcrdinandum

rcgem

utri(]ue sectic,

quam

ipsisCatbolicis de violcnta

eruptione ac
Inter alia

tcrribili sffivitia

suspecti eraiit

dogmata non gerendum gladium docuerunt; statim famcn

a Christiano
alijiic coiiva-

nuUuni co tcm[)ore gravius esse crimen, qiiam non am[)lccti gcnuiiiam religionis doctrinam; ita Lutlicri ac sua dcliramenta stulte appcllabat viros vero probos veteris ct incorrupfa; religionis propugnalitteris

affirmavit,

tores sycophantas dixit, qui

[irinci[)cs
ctsi

iibi([uc

luissct secta, gladios iuinsoiites


districturi,

latronum morc

concitarent.

At

Ferdinandus

serpcntino

quorum
:

articulos ita recenset Joan-

nes Faber
gerere,

I.

Ncmo
:

Cbristianiis gladiiim

sibilo aures obstruebat, impune tamen grassari Luthcranam ha^rcsim pcrmisit, ut contrahcrc

nemo cum magistratu


illo
illis ;

csse aut

potest

auxilia ab

impiis posset

Neccssitate,

in(]iiit

aut dcbet ex

buntur
faccre

Lucce Reges gentium doniinavos autcni noti sic. II. .Iuramentum


jubentc.

CocltBus, cogente

III. Ad curam magislratui non obtcmperandum. IV. Qui eonim hseresiset sectm non sunt, eos haidos nominant

nemo dcbet magistratu

consensit in publicum dccrctum, quo unicuii]ue, quanfiim ad fidcm ct rcligioncm attincret, liccrct sic agcre ac statuere, ut de factis suis scirel et Deo, et Ca>sari

civiles defensiones et reipublicae

rationem reddere
vetatitis

28. Contradictioncs Lutheri volcntis

stantes ad sinistram. V.

Cathedram Mosi penes

neminem
verbum

esse, nisi pencs ipsos;

ncminem

pra;-

Vetaruntnc quis sui ordinis Dci auscultatum nostra in templa accederet, ubi imagines sanctorum collocatffi colerentur; sed in eorum tantum convcnticulis

terea vocatum. VI.

porro hoc tempore tutum non erat Ferdinando regi Lutheranos bajrelicos armis contundifficillimo
ila potuerat supcrioribus annis ipsos compellerc, ut ad officium rcdirent; sed ob polilicas causas eosdem tolerarat, quos tolerasse nocuit; didicitque suo malo nunquam recte politicam rem divinai anteferri qui enim,

arma

sutni contra Turcas.

Ut

simul et

dcre,

Evangclium cognosci voluerunt. VII. Qui eorum in ordine ac secta non sunt, eos pro damnatis habent. Sunt etiam in iis, qui omnia comnuiiiia esse volunt . Pcrgit Faber Hos omnes arti:

liberata

ha^resi

Germania

culos ad tumultus ct bella d;cmonum aslu composilos apcrtissimc Scriptunc advcrsari dcmonstravi in
ait
:

gnalorum exercitum vetcri dam modo Hungariam, sed ad ipsaiu Tiirciam invadcndam cogcrc potuisset, frcmcnlihus iin-

ingcntcm crucesimore non ad tuen-

[irimis ex

l).

Paulo ad Romanos, ubi


sit

O^tmis anitna subjccta

potestatilms sulAi-

mioribus ac magistratui ; necjuccnim est potestas nisi a Dco, oniiiis autnn potcstas ita ordinata est a Dco, ut qui rcpugnct magistralui, Dci repugnet ordinationi . Et auctoritatibus cumulatis addit Ferri crror istc non potest Catabaptistarum magistratum potestatemque
: ,

diquc scclarum fiiriis, ac princi|)um divisis animis, iiuUas validas cojiias colligcre potuit, quantumvis scelerum liccntiam lucrcticis [icrmitterct,

ut

corum

quorum

im[iictas

co

feroccs animos mulccrct, prorupcral, ut palam

omnem

medio tollentium, quodChristus

effu-

gerit rex esse,

cum

diccrct Luca;
illis;

xxii

Itcfjcs
sic.

Chrislianum nomen Turcis iirodcndum, ncc siimcnda in hostcs fidci arnia variis so[)liismatibus ct argutiarum fucis prffidicarcnt ciijus exitialis persuasionis auctor erat Luthcrus, uti ante ostensum est.
:

gentium dominabuntiw

vos aiitrni noji

2.

Yerum

rctractarat illam

anno supcriori,
' :

Hoc Servatoris

nostri dicfo [^rolani |)riiicipes ac

quam

primorcs facilc passi sunt ad im[)ugnandum sacerdotum jurisdictionem ac potcstatem quosCocl. in act. etsciipt. Lulh. Siir.inConiiD.
2

etiam edito libro hocanno revocare visus cst ali(]uibiis; de quo ha;c Ulembcrgius Scripsit paulo post alium traclatum de bello
'

Jo.Fab.iiiopiisc.
.\III.

Llemb.

iii

Liilb. c.

19.

iii

Dii.

ANN.

TOMUS

X.\,\II.

lUYN.

\i

98

CLEMENTIS

VII

ANNUS

(>.

30.

CHRISTI 1529.

Turcico, (luem IMiilippo IlassifP LantiiTavio dcdicavit pcrmoiuiii se dicit aileo(]ue coacluni, til
:

dcsperassct, id suis malis solatium (jiuTsierat,


ut onincs cuin i]iso jicrircnt.

liiinc

lil)rum in iiuhlicum emitterct, importucoliorlationilnis

Caiferum Lutheruin in hoc ipso libro


dictis

nis

amicorum (|uorum(lam

non modo cum suiierioribus


,

piignasse,

(|uilius vcl lioc iiomiiic

luhcntius cesscrit, ([uod


futiles ct

in

Gcrmania (juosciam audiat inveniri


(lui
:

verum dcmcnfis instar siinul et ad bclliim Gcrmanos hortatum esse ab codemque ijisos
Cochrus et Surius narrant hic enim hajresiarcha sempcr cuin Deo et Ecclesia
abstcrruisse
etaliis,
cst,
, :

incptos concionatores,

populum ab armis
(luosdam

contra Tiircam capicndis deliortciitiir

vero ad

cam iusaniam
:

])rovectos, ut dicaiitnon

imo

et

cuin seipso jiugnare sollicifus


',

licereportare gladium

Christianis, vel politicuiu

ut pro])ferea ]ihalangc dffiinonum, ut aiebat


inter se

(juin Germaniai populuiii adeo fcrum et agrestem esse (scmidscmones et semiliomines eos vocat) ut non desint, (]iii Turcarum adventum desiderare videantur; atquc lianc liomiiuim impictatem etmalitiam silii (jucritur imjiutari, quasi fructus hic sit Evange-

gerere magislralum

JoanncsFabcr

pugnantium obsessus
Coclaius
:

vidcafur. ricm illustrat .loannes

ad-

duclis ipsis im|iii sophista; verbis

<<

Sub idem
Gcrmania;

tcmpus,

inquit,

cuin

immincrct

Turcarum
dit

tyraiinus, libruin

Lufhcrus, cui
;

Thcuthonicum edififulum inscripsit De bello


:

quod in lucem ipse protulerit quemadmoduin et rusticana? seditionis invidiam oinnemquc culpam fcrre cogatur.
lii

novi,

contra Turcas

in

(luo sane ita suadet bellan-

dum

essc contra Turcas, ut

magis absterrere ab
(iuam
ad illud
verbis ac foliis (lue-

eo bcllo Chrislianos vidcatur,


incitare
:

" Hffic

in Pra>fatione Lutherus, qui profecfo

etenim multis

ibi

sine caiisa de
rilius ct

concionaforum im|iortunis clamo-

ritur iiii^ine

damnatum
siiuin
:

fuisse a

papa Lcone

impietate po])uli (juiritatur,

cum

liaic

illiim arficiiliiin

Prwliari adrcrsus Tur-

non aliundc,quam e scriptis ipsius quidcm si scmidffiinones sunt et semihomines appellandi, qui Turcam oppugnari nolunt, qui Christianos interdicunt usu
iiitcinperies

cas est repugnare Deo visitanti iniquitates nostras

provenerit.

Et

pcr

illos. Intcr iniilfa sane alia sic ait Inferrogetur rerum cxpericntia, quam prospcruin liactcnus nobis fucrit bellum cum Turcis gerere,
:

gladii, qui
tioni

Tiircariiin

Chrislianorum ju-incipum gubernarcgimcn antcponunt, certe

quando tanquam
Christi

Christiani

et

sub

nomine
Rliodon multain

pugnantibus, donec
paiue

tandcin
adha-c

Lulherus ipse semidffiinon est et semihomo, qui scriptis suis et iinpiis dogmatibus Germanos (poi)ulum sincerum et Catholicfc religionis observantem, antequam regio h.Tcc eluvione hfcrcseon fuit inundata,) in semida?inones et

totamque

Hungariam,

Germania partem, amisimus, alque ut scntire ac palpare possimus, Deuin non esse nobiscum ad hcllandum conlra Turcas nunquain adluic
:

semihomines transformavit scripsit enim ante annos aliquot, qui contra Turcas arma sumerent, eos Dco repugnare, pcccafa hominum isto scripsit Christianum nec flagello vindicanfi gerere posse magistratum jiolificum, ncc iiijudiscripsit Turcam cia cum quoquam contenderc Cliristianis princijiibus, quos moriones et in rabiem acfos nebuloncs ajqicllat, mcliorcm csse etjustiorem. Quid mirum igitiir si concionatores ipsius ductuin secuti hoc ipsum sparserunt in vulgus, (juod prius e scriptis ipsius hauscrant ? quid mirum si populus ea credidit, si principibus furiosis islis nebulonibus recalciIravit, (]ui Lutlicrum ut virumDei, prophefam, evangelistam ct ajiosfoluin Gcrmaniic venera: : :

tantum aniini aut spiritus in mentem, ut semel potuerint serio de Turcico tractare bello quamvis plcrique, aul psene omnes conventus imperiales, eam ob
dcdit

principibus

nostris

causam

indicti ac

celehrati

nusquam

enim

vulf rcs disponi aut concludi, utappareat Dcuin


irridcrc conventus ejusmodi, ac sinere ut diabo-

eos iinpediat, ac gubernet, donec Turca opportuno tcmpore adreiiat, Germanianniuc absque labore ac resisfcntia disiicrdat. Uuarc fit lioc ? propterea nimirum, ut meus articulus, quemLeo pajia damnavit, indcmnatuscfficaxqiic
lus
lierinancaf, cfc.
31.

Usuin

alio

sophismate eumdein

Cliri-

stiani noniinis ]iroditorcm refcrf Cocla?us,

ncmpe

conlrahi cxcrcitus Chrisfianorum contra Turcas,

batur

quanquam

in

lioc

tractatu mitigat, vel

relraclat jiotius asscrtioncm a

Leone X pridcm
xxxiv
:

nomenque
stere,

hostes Chrisli, esse directe contra doctrinam Contra docfrinam quidein, Christi
:

damnatam, quai
liari

sic lialiet articulo

l'ra--

quai dicit Christianos

adversus Tiircas est repugnare Deo visilanti iniquitates nostras per illos; hanc, inquam,

non

bellare,
:

non dcbcre malo resinon contendere, non vindiest,

care, nec litigare

contra noinen vero ejus

sua pertinacia contradictionem ullain agnoscit, diversam temporum condifionem causatus . Ha3C scilicet erat temporum divcrsitas, quod jain Lutherus uxorein et liberos aleret, ac multos sectatores sihi comretractat,
jiro

ncc tamen

(juod in cjusinodi exercitu vix quinque forsitan


Christiani
sunt, ac

detcriores forte corain Deo


;

homines,
volunt

quam Turca; sunt ct ferre nomen Christi quod


:

tainen

omnes

sane

omnium
Siir.
in

parasset, quos

omnes
;

inale perdi a Turcis c re


'

Jo. Kab.

iii

cens. vis. Sax.

Cocl.

iii

act.

Lutli.

sua non existimavit

atcumdcsua

salute antea

Conim.

CI.EMENTIS VII

ANNUS

).

CHRISTI 1520.

maMimini
facit
)'.

t'st

in^ccatimi,

i|ii.ili'

lurcai-imi iicmo
l.iitlio

|U()legere ipse dignetur adversus suos ct noslros


liostes

IIa'f caliimiiiator
fiicis,

('.liri<liaiiorinii

nis ejiismoiii
riore aniio

amliaj^ibus,

ludibrii<(|ue

allcctu
stiani

Turcas, vos etiam paterii.i cliaritalc et hortamur in eodeni Domino, ul Cliriavit;c virtutis
et

miseros Germanos fascinans, quos aliler siipeSaxonica iiistilucrat iii histratione Posteaijuam potestates lienefacta laudare ac mala corrigere debent, ut scribit Paulus ad Ronianos xiii, ac IV'tri ii contiiictiir, debciit (|uoque illos punire, qui ciillus diviiios, boiias
:

ciim ipso
fecistis et

nominis et regno

sancta
sed
lia;c

fide,

mcmores, vos (|uod semper


cstis,

nunc, ut audimus, faccre parati


:

acriter defendatis
frater Vincenlius

plenius venerabilis

archiepiscopus Rossanensis,
facultatibus a

nuiitius

noster, vir nobis ob doctrinam et pro-

provinciales conslilutiones, justitiam ac judicia


c

hitatem
cui

suam charus, quem cum


in
liis
.hiiiii

medio auferrc \olunt

(|iiamobrem ohtioxii
(|ui

iiobis requisitis istuc mittimus,vobisex[dicabit;

sunuis repuiinare Turcis,

non soium

illa,

plenam
vi .

verum ctiam regiones

nostras,

domos
illi

violenter

Roma'. die xiv

fKbMu hibere velilis. Dat. mhxxix, Pontificatus nostri

accipere, uxores ac nostras

filias

dehonestare

anno

nituntur, atque adco ut poslea ne

quidem

etiam securi vivere possint, qui reliqui facti, nequeliberos ad mores bonos ac virtutes aniplexandas educare possint . 32. Iinminentc Turca, et Littheranis frementidus,

Ferdinandus Hwujarix rex poscit auxiiium a Pontifice, et flebilibus litteris unicersos

Eidem autem archiepiscopo dedit etiam mandata ', ut Ferdinandi filium sacro fonte levaret, ac Pontificio nominc compatris officio fungeretur. Pra^terea eidem Ferdinando significavit - magno se ob imminenteni Turcicain irruptionem dolore affectum esse, eumque est adhortatus, ut confirmato animo suam in Deo
33.

fideles

ad arma

concitat.
'

Inter ha?c cum

in-

spem

collocaret

quineliam,

cum

iterum

ille

crebresceret fama

Solimannum Turcarum im-

misso oratore subsidiarium aurum

eftlagitaret,

peratorem rogatu Joannis regis llungarije a Ferdinando pulsi, (]ui,contempta Cliristiana [>ielate,Turcica arma imploraverat,Otliomannicum vexillum explicuisse, ac Ferdinandus adversus

Solimaunum Pontificiam opem exposceret


Clemens ob superiora bella
aerario exhaustus
et

Urbis vaslitatem

primum
jam

Ecclesiasticas decu-

mas

et

alia subsidia

ante

Ludovico regi

quod gemino dislineretur bello, cum in Germania Turcarum adventu efferatiores Lutlierani capessivissent arma, non ad Turcas jiroiiulsandos, sed ad obruendos Catholicos, qui Ferdinandi opem implorabant parte alia Solimanno veiiienti occurrendum foret. In ([ua rerum angustia Pontifex et cardinales, quanquam eorum opes expilaverant antea Csarei, pro sua tamen
:

decreta attribuit^ necnon Vincentium Pimpi-

tenuitate quidquid potuere viritim contulerunt,

nellam archiepiscopum Rossanensem legatum in Pannoniam misit, ut Hungaros ad regnum

ut hcB litterae ostendunt

Clemens,

etc.

Cum

oratores Cjcsarea;

ma-

Solimannum defendendum hortareliir, ac Pontificio nomine illius patrocinium susciperet tum ordines hisce litteris excifavit , ut
contra
:

jestatis et Ferdiiiandi
rise

hoc mane

serenissimi regis Huiigafuerint ad nos, exponentes nobis

conjunctis animis Ferdinando


adhffirerent

i|ui

Apostolicae tutelam confugerat,- contra

ad Sedis hostes

quod in congregatione cardinalium [iridie facta [ler majorem partem eorum fuerit conclusum, quod quilibet ipsorum juxta eorum possibilitateni erant parafi solvere ccrtam pecuniarum

episcopis, ac dilectis

Venerabilibus fratribus archiepiscopis et filiis nobilibus viris, ducibus, marchionibus, comitibus, e(|uitibus et populis status regni Hungarici facientibus. Cum, perinde ac nostro conveniebat offigaria;,

summam,
hffiretici

seu pro ea obligare pileum suuni: et quia tota Germania est in armis, et Lutheraui

Lutheranam haeresim

tenentes, quilonChristiani,

ge majores

numero sunt quam

arma

cio,angeremur novis periculis istius regni Hunnec in tanta reruin nostrarum, quantam
audire
()otuistis,

contra eos ceperunt, implorant auxilium a rege llungari;r, Cajsarea; majestatis in ipsa Germaiiia generali locumtenente, qui etiain a Turcarum

calamitale alia opc iiuuc sub-

venire possemus, sane nos, qui

cum
officii

nobis
ct

lici-

tum

fuit,

nulla in parte nostri

amoris

tyranno infestatur, proin|)ta auxilia cuni omiii propterea nohis celeritate sint eis necessaria humiliter supplicarunt, ut subventionem, ()uie
;

erga dictuin rcgiium dcfiiimus, rc(|iieipsa nuiic id ostendere velleinus, tamcu qiiod fuinuis moniti

in [ira-missis [icrnos [)ra'stari [lotest^ad

eunKlcm
et

regem

[ler

eum

in

usum

contra hiereticos

a charissimo in Christo

filio

nostro Ferdi-

ter priestitimus, ut

nandoHungaria.' RohemiaH|iie rege ilhisfri,libciiauctoritatem noslrani ad tu-

telam ejusdem regni conferremus. Quamobrem Dcum suppliciter orantes, ut vos dextera sua

Turcas dumtaxat converlendam, quam[)riimim inittere, et etiam curare dignaremur, quod car(iinales per eos factam ohlationem omni executioni debitffi demandarcnt, ut eorum subventio una cum nostra mitti possit; ideo quilibet ex eisdeiu cardinalibus pecunias, (juas dare seu
I

'

Exl.
*

I.

11. lit.priiic.

p.

no.

Ih. p.

nij.

Sur. p. 170.

Lib. brev. an. 1529. p. 212^.

Ub.

biev. an. 1520. p. 302.

Ib.

p. 319.

ib.

p.

419.

11)1)

CLKMENTllS VII AxNNUS

G.
liain,

CHRISTI 1529.

piieiim pro ca obligare oblulit iiiterius se subscril)at,ct ita faciat,ut

Phocidcm, Boeotiam, ferro igni(|ue des;e,

suum,ac nostrum,ct
iic iii taiii fidci

liujus

viens

subegit
:

sauctie Sedis lionorcm,


ria

ncccssa-

ac dirii)uit

/Eloliam Epirum debellavit Constanlinopolim tandeni magiiam


:

dinaliuiii catalogus,
liuiii

causa ncgli[(crc vidcatur . Subjuiij,Mtur car(|ui ad pendcndas vectiga-

urbem
vi

in

dccuiiias Hun^ariK regi, donec belluiii Turcas gereret, submittendas se obstrinxc-

et praipotentera imperii Orientalis scdcm occupavit ac nobis ademit, et omnino Europam univcrsam, spe jam et aiiimo devoravit, et

runt.
3i. Promultrato etiam peruniversa Christiana regna Uiplomate A|)Ostolico, ingcnlia iiidulgentiarum prsmia contulit Clemens fidelibus, qui vel stii^cm [^ro Pannonia Germaniaque dcfcndendis conlra Turcas conferrent, vel militaria

prwsidia submitterent, vel

arma induerent,
:

de quibus I'crdinandus rcx mcminit in suis ilcbilibus Encyclicis litteris ', quibus universos fideles ad arma advcrsus Turcas capicnda pro Christiani nominis gloria asscrenda concitat. Ferdinandus rcx Hungaria^. et Bohcmiaj principibus et magistratibus Christianis, adeoac bellicos laborcs suscipcrent

dominandi libidine pcrcitus Bosnam, Bulgariam, Servise, Croatiai ac Dalmatite magnam partem, pa;neque totum Hlyricum tractum depopulatus. Rhodum insupcr Lydia; insulani, rei nauticaj peritissimam, ante paucos annos ingcnti classe tamdiu obsedit, quoad illam sese dedere compulit; Belgradum quoque, Taurini oppidum ct Chrislianitatis propugnaculum, sua; tyrannidi subegit.Nostrum prKtcrea
inexplebili

rcgiium
iiiolam
et variis

Ilungariffi,

Stiriam, Charinthiain, Car-

provincias, nostras hffireditariasjnultis

cladibus tot abactis

miserum

in

mo-

dum

que omnibus Christi fidelibus. Non dubitamus toti terrarum orbi pro comperlo haberi ac liquido constare, quemadmodum immanissimus nominis et crucisChristi hostis impius Turcarum tyrannus, superbia ac

hominibus, ac trucidatis, ct immanibus ignominiis contumeliisque aflectis, tot oppidis, pagis, castcllis exustis ac solo a;quatis, multa sicque nos nobisque in parte vastatas reddidit subjcctas terras ac populos octo jam annis nostrcC administrationis irreparabilibus damnis
:

affecit.

Cujus inauditis insanisquc latrociniis pro


virili

rerum succcssu inllatus.jam pluribus annis omnes conatus suos ad id adjecerit, quo impiam, flagitiosam et impurissimam Mahumeti supcrstilioncm ac scctam
rct,

quam

latissime

propaga-

ac nostram sacrosanctam coelitusdemissam

orthodoxam religionemac fidemChristianampcnitus exlerminaret, neque suis linibus contentus amcntia et furorc pra?ceps universum orbem

magnam vim militum provinciarum nostrarum adversus assiduas illius incursiones perpetuo aluimus atque alimus, optima spe freti, nos, auxiliante Deo, ])rovinciarum nostrarum mililumque roborc veluti corpore objecto a reliqua Germania
nostra
obluctantes,
in continibus

ac Christiana rcpublica illius immanitatem ex-

clusuros amoliturosque
iion

tcrrarum pncda; sua; destinaret; omnibus dcnique gciitibus cxiliabilc faaUe servitutis juguui imponere pararet, id animo moliens scilicet, ut
cunctic nationes

sumus
parati, id

gravati

quod ut faceremus, omncs facultates nostras


:

impendcrc. Esscmus deniquepromptissimo

aiii-

mo

cum

pro

numine

colant, reve-

quod rege Christiano dignum csse ducimus, non modo thesauros nostros, si qui
adliuc restareat
ctiani
,

rcantur, adorcnt.

terras populosque,
et
si

Quibus furiis refectus primum Arabiam invasit qua domita, non modo magnum illuin sultanum, cujus universum regnum suaj tyrannidi subjecit, acie victum in potestatcm
35.

proprium caput nostrum, cliarum prctiosumque habemus


,

sed hoc quidquid quid vita

et

saiiguine charius csse

potest, consceleratis

acce[)it, foedocjuc

supplicio aflecit
fidci

verum etiam

immanissimi hostis conatibus ac ausis opponere, et in discrimen ultro offerre. Sed, proh
dolor! ipsi conjcctura asscqui, qua; vestra cst prudenlia facilc potcstis, thesauros proven,

plurimos ortliodoxa^

nostra^ imperatores,

reges, tetrarchas, priiici|)esque in

amplissimis dualius orbis terrarum partibus, Asia scilicet ct

Africa conslitutos, dominio exuit, ejecil, trucidavit; sic(|ue traiismariiium Orientis imperium

provinciarum nostrarum diuturnis claut pro dibus sic attritos ct exhaustos esse
tus(iue
,

iiostro

studio

quod

summum
])roviiiciis

esse aflirmare
nostris
cxtre-

armis

devicit, iiiari

tcrra^iue

plurima regna
qui|)|ie

vc-

possumus, regnis ac

xavit et domavit, insulas

innumeras

et potcntis-

mo

in

pcriculo constitutis fideuKiuc nostram

simas urbcs subjugavit

nemincm

igno-

rarc

putanuis,

ul

ditissima regna,

/Egyptum

Syriam, Palestinam, Judffiam superaveCappadociam Galatiam, BithiPoiitum niam Pamphiliam, Pisidiam, Ciliciam, Phrygiam ulramque Maccdoniam Hellesponlum, Cariam, Lydiam, Graiciam univcrsam, Thcssascilicet,
rit,
,
,

assidue imploranlibus consulerc iion (]ucamus. 30. Itaque landcm cogimur, nolimus vclimus, nostro in aspectu truculcntissimum pra;doncm regna, provincias, terrasque nostras
,

pro libidine vexantem, et iia;c ])roi)ugnacula rcipubHcaj vestrae, quae sunt provinciee nostra;,
hfcc moenia (]uietis et otii veslri absque intermissione lioslili animo oppugnantem subruen-

'

li\l. apuii

Dolgasl. Iv.

iii.

p. aU.j.

temque

perpeti at^iue admittere. Ardet, ardet,

CLEMENTIS
quicumque
rarinn
cliain
Cliristi

VII

ANNUS
ter-

G.

CIIRISTI

1529.
(]iiotidie rajiianlur,

101
conjuboiios

crucis a?nici

ubicumquc
:

lium ac scrvilutinn
giiiu

af,'ilis,

proxiinus vobis paries pcriculuin


:

vcstniin
iii

jiudicitia

delionesletur,
a

virgiiium
sie]ic

a{,MUu-

vcstra!

fortuiia'

viiiletur,

inlaiilcs

nialruin

ubeiibus
ct

communc

discrimen vocanlur. Ilocconsilio cru(lclissimus Turcarum lyrannus iii{j;ciili ciiin cxcrcitu non conlciniiciHloriiin militum |i(;r

avulsi trucidentur, senes


arinis lal)oril)US(]iie niiniis

decrejjili

cmcriti
sii]iplicii

idonei vario

Hungariam
ac

effusus vobat, ut

non solum regnum


tyranniilcm

proviiicias

nostras

siit)

suam

reli(]iii ad areiiain fodieiidam, ad coijuendos latcrcsct ad mclalla, alia(]iie seret vitiitis juga ])criii(le ut pecora divendantur

geiierc cneceiitur,

compcllat, vcruin ctiam nnivcrsaindcrmaniam, ac deindc quam longc latcque Cbristianum nomen auditur, rcgna, [irovincias, tcrras omncs sibi scrvirc cogat. Uuocirca ut.tantis immincntibus malis occurratur ct summi Dci ira forsitan ob nostra scclcra alquc dclicta justissimc

iiileriin

(]uot

C(Uitcna

(proli

dolor)

hominum

inillia
ail
iii

ab ortliodoxa Christi fide ininis, vi, armis imiuirainMahumcti su])erstitioiiem ac sectam dics compellantur? (|uam indignitatcm ncmo, cordc Christi

in ciijiis

nomcn

inscdit, noii

ila

snsccpta mitigctur, Iiortamur obtcstamurquc universos ac singulos ])cr viscera miscricordiai

acerbam putare dcbct, iit non modo fortunas suas omnes, sed corpus et sanguinem suum adversus illius auclorem sit im])cnsuriis.

Domini ac Dci

nostri .lesu Cliristi,

quo

erigatis

animos, ac corda vestra ad summum optimum inaximumquc Dcuin, omnis miscricordi;c patrcm, in orationc su|)pliccs admissam culpain dcpreccmini, Ninivitarum aliorumque poenitcntiuin cxcmi)lo, (|ui iratum Deum resipisccntcs vos quoquc gract lachrymabundi placarunt tiam apud Deum quajratis, oculos ac manus vestras ad Denm tendatis, ejusque auxilium
:

dubium vocanuis si hoc, o amoris dilectionisque vestra; crgaDcum ac proximum vcstrum incendio flagrantcs, singuli de facultatibus suis, quasa Deo
38.
(I

Ne(]uc in
,

viri

Christiani

pro illius gratia; benignitate acceptas possidetis, tanquam procuratorcs boni pr;cscnlibus periculiscommoti iu mediuin, vel eleeinosyna! loco
facere

contulerint ((]uod nos Christiano zclo ducti, ut noii recusetis, imjiensissimc hortamur)

clamantes imploretis
el ignoscat

Quis

scit si

convcvLaUw

nos veri Domini Dei exercituum gratia et auxilio


nitentes

Dcus

et relinqiiat

post se benedictio-

non solum

praisentia pcricula a capiti-

neml ha^; ratione et via nihil ambigenles siieramus et confidimus, lametsi inaximuin ct inslriictissimum exercilum,
ct

biis vcstris (id (]iiod


iiius

cxanimo volumus

et opta-

iiropulsaturos) scd eos etiam, qui Cliiisti;ini


fratrcs

quasi in

locuslariim

nominis

nostri diuturna, et

plusquam

numerum

advcrsus nos pusillum Christi grcgcin adducat, pro suis fulelibus Deum optimum inaximum facturum, sacrosanctam fidem ac rcligionem non descrturum, populo suo prKScns auxiliiini allaluruii! iil quemadmodum priscis temporibus Cedeon, Josuc, Macliaba'i, utcumque exilibus copiis innum(!ruin impioriiin hostium cxercitum funderc, fugare, ac prolligarc qiieamus solus eniin Deus
ferocissimus
liostis
, :

.'Egyptiaca aut Babylonica scrvitnti! miscrabiliter affccli illic in

plicio

com])edibus vitain quovis supacerbiorem degunt libcraturos et in


,

patriain
e(i(]ue

ac

libertatcm

rcdiices

vindicaturos

sccundo Deioiitiiiii inaxiiui favorc, victri(]U();id civit;item armis progressuros criicifixi Dei nostri Jesu sanctam Jcrusalcm Christi monumentis nobilein, ct sepulchrum,
cibiis
, ,

(jiiod

illiim

triduuiii

leiiiiit,

in

])oteslatem no-

est,

ut ait Scriptiira, cui non

modo

noii iiiipos-

sibile,

scd in |iromptu eliain cst ac facilc darc

adorabimusque in loco, ubi stclcrunt pedes ejus nec cessabimus donec


train redcgeriinus,
:

victoriam ac triumiihiim tam in inodico qiiain

cxitiosam Mahumetica; pcrfidia! zizaniam spur-

multo populo et nos cuin rcgio citharcdo ingenue agnoscimus, non in gladio, neque in hasta, non in curribus, aut iii cijuis, scd in brachio Excclsi salvari oiniies, (|ui speicnt in eum,
;

citiamque radicilus e mortalium genere sustulerimus. Promittimus insupcr et in nos recipimus pcr dcxteram ac fidem boni regis ac
,

])rincii)is a

vcstra ]iictatc

colIat;iiii

]iccuiiiam in

qui

si

pro nobis fucrit pro iiobis(|uc puguaverit,


iios
?

niillum aliuin
(!ll'er;itaiii

usiim

(juam alendi

advcrsus

quis contra
37.

Turc;iriiiii imiiiaiiilalciii exercitus iin-

Cum

auteiii

ad

bujusmodi

ex|ieditio-

pcnsuros.
39.

nem immensa
re(|uiratur,

pecunia, bclli
in

quidem

niirvus,
proviii-

Vos

ita(]uc Cliristiana: rcligioni initiati

ilinini|ii(!

iKistris rcgiiis

qiiicuiiiqiie, el iiliicumqiK! Ierr;iriiiii lias nostras

ciisque conlicerc luillo

modo

iiossimus, proinde

litlcras visuri, lectiiri,


fidci

;iii(liliiri

cstis,

acce]itas

hortamur univcrsos ct singulos, super quos dulcissimum Jesu Christi iiomeii invocatuin est, iit
intra se redeant, ociilos cordis apcriant, (|uid et

contumclias prsesentes, miseroruin a?rumnas, immiiiciilem omnium noslroChristiana;

riim calainitatcm

;ic ]i(!rnici(!iii

aiile ociilos j^o-

quantuin Cbristiano nomini nunc periculiim, si non astiteriiit, pereundi immineat, alta nientc cogitent, at(|iie tandem considerent quaiii iniserabiliter tot millium Christi fidelium anima? a
truculentis hoslibus

sitampropielatcvestra seduIoconsiderate,qucm
fratribus vestris debetis
buitc,
(luasi

amorem non

inviti tri-

memores, ad
simul
viiicti,

doctrinam, vinctorum paternas denique summi et


1'auli

Turcarum

captiva; in exi-

clcmentissimi

1'ontificis

indulgcntias, qua; cor-

102
dis

CLEMENTIS

VII

ANNUS

(i

CHHISTI

I5'29.

pfpnifcntia'

conlritionem orisque confessionem, imo statnm primoomnium loco cxigiint,


sanclilas tiiticiue Cliristiana}

cl (|iiil)ns iioliis siia


rci|iii])lica' tali

tcmporc consulcrc juxta emissarumBullarum tcnorem di.^^nata est,Cliristiano animo accipite et commendalas lialjcte, etc.
Dat. in oppido

nostro Zintzio xxviii

Augusli,

Extant in Pontificio Regeslo Clementis

annoMDxxix, regnorum nostrorum anno iir. 40. Uumjari inter se divisi viam patefaciunt Turcis, qui Viennam Austria; o/isidione prcmunt.
litterae
'

quot diebus Turcas moenibus gladiis fortissime submovisscnt, dcmuni suro paucitati dilfisi ingcntiiiuc copiarum numcro ((luas ad ccntum ct (jtiiiKjuaginta pugnatorum millia pervenisse scribit Isfbuanffus jacfasse tamen Turcas eum numerum duplo ipsos excessisse, verum dimidiam partcm ad ineundam pugnani uti calones et lixas idoncam non fiiisse, (|uan(iuam in iinpressionibus ubi assiliendum essct in muros,
'

omnes qui arma gcstare potcrant cduccrct, at secum quadringcnta Iiominum millia ipsum
adduxisse Coclffius - memorat) perculsi prsesidiarii Gerinani de deditione facicnda cum iiostibus agere cajperunt quos cum severo vultu et minis Nadastius eorum prffifectus increparet, horfareturque ad consfantiam, illi vociferantem comprcliendcre et custodia incluscre, dein pacti
:

pridie kal. Septembris exarata;, quilnis eidem Ferdinando gratulatur tiuod in tanto discrimine fortes animos pro defendenda Hungaria osteiideret. Verum licet Solimannus adulta jam /Estate tardo passu praMcr morem in Pannoniam irruerit, quod ab Ibraimo procerum primario, Cliristiani nominis aniico, procuratum ferunt, ut Ciiristiani ad resistendum se possent accingerc leves tamen ad pra^potentem liostem arcendum instructi sunt bellici apparatus exitio autem fuit infelici Hungaria; civilis discordia nam Joannes rex pulsus, qui Lasco
; : ;

deditionem Turcas in arcem induxere, a quibus paulo post armis sarcinisquc cxuti fuere cumque chirographum impunifafis expectare jussi
;

essent, extra

urbem

adolescentibus omnes ad

deducti exceptis aliquot unum contrucidati a

perfidis, perfidiaB ef prodifa> rci Ciiristianae poe-

Solimannum, politicam rem divinae et publicse Hungarorum saluti prffiferens, ut diximus, evocaverat, utipsius beneficio in rcgnum Hungaricum restitueretur, pra;misit nonnulias
intcrprete copias, qua} amicis Transilvanis conjunctEe copias Ferdinandi versus Cassoviam fudere
victoria Istus Joannes e Polonia in

nas dederunt
fluvio

praifectus vero custodia eductus

a Janisseris divina) providentia; beneficio

cum

mergcndus

invitis insiliit,

cymliam Janisseris ac sine remigio in adversam riesset, in

pam

evasit.
4:2.

qua Pannoniam,
:

ut venienti Solimanno supplex occurreret, pro-

Porro Solimannus Budam Joanni regi restituit, ac Ludovico Gritto cum tribus miHibus Turcarum prffisidiariorum reIicto,exercitumdie
sanctissimai Virginis natalilHis

reducis vero Joannis adventu audito, Hungari optimates etiam Ecclesiastici Ferdinando infensi ad cum se contulerunt, civileque bellum conflatum est, Joannis ac Ferdinandi cxercitibus Hungaricas arces igni ferroque partienlibus. Ha'C totius mali origo fuit si enim Hungarici ordines Pontificis, qui tutelam regni contra communem hostem susceperat, monitis paruissent, ac Joanne Cbristiani Hnngariciquenominis proditore barbari beneficiario contempto, adlia^sissent I^^crdinando, publica;
volavit
:

sacro ulterius

plures

movit, classe
praefcr

ccnfum

et

sexaginta, ut fertur,

onerarios lintrcs navigiorum adverso Danubio subsequi jussa cumquc Strigonium pcrventum esset, Paulus Vardaniis arcbicpisco:

saluti Pannoniffique dignitati feliciusconsuluis-

sent

sed

illis

inter se certanlibus, ac

Turcicum

pafrocinium admiftentibus profligafa est Huiigaria.


il.

Venienli itaque post demcssas frugcs

Solinianiio obvius ivit Joaniies ciini cxercitu in

Maliocianis campis,
ravit,

tyrannumquc

iniscr

ado-

oblatis

illi

pretiosissimis muneribus, a
sateHitio et quotidianis cdu-

pus Strigoniensis Turcarum multifudinc pcrtercum metueret Ferdinandum uni Viennae conservanda; infcnfum sero opem allafurum, a Christiano descivit imperio, missisque nuntiis in castra Solimanni in Turcicam clientelam se commendavit, ac dein cum freccnfis peditibus totidemque equitibus ad Solimaimum accessit, magnatotiusMahometaniexercitusgratuIafione, quod summus in Hungaria Christian;B rcligionis autistcs ad ipsos defecisset, exccptus comiter lauleque a barbaro infeHx castra Turcica adversus Christianos seqni jussus est. Javarinnm, Altemburgum, et aliK arccs a pi;esidiariis Turcarum multitudine perterritisdescrfa etinccnsa
ritus,

quo Janizerorum
His donatus est
:

fuerunf.

tum designatus

ci

locus, in

quo castra Hungarica Turcicis conjungeret. Ferdinandus autem cum Solimannum Viennam
tenderenosset, exercitum a Zagabria; obsidione
revocavit,
ut

Viennam firmissimis prasidiis


ita

obvio vel resistentc in VienSoliinannus movit ac xxvi die Scptcmbris in corona; speciem circa urbem consevastavit. dit, ac longe lateque provinciam Fridericus Rheni Palatinus, cui ut summo duci
io. Ita iicmiiic

nam

castra

munirct.
vcrat,

Non

valido prasidio

Budam

firmaali-

omne

urbis etcopiarum
:

impcrlum concreditum

unde

factuin ut prKsidiarii

postquam

crat,urbe exclusus est

Philippus lamen patruus


Cocl. hoc ami.

'

Lib. brev. hiijus an. p. 327.

'

Nicol. Isthuanir. ubi sup.

CLEMKNTrs
loco
gcnli
ejiis
])r?cl'iiit

VII

ANNUS
(|iii

fi.

- CIIRISTI 1529.
I)(Mi

103
a led(!biti pcrsolutio cl

(norciliii

|ira'si(li;iri(i,

officii

oiiiiii|M)lciili

octodociiii

iiiilliliiiii inillil)iis, (!v

([iiihiis

(|iiiii:

cx(;ni])li

cictciis

princiiiihus (rihiilio gloriaiiuc


a])ii(l

e(|iiilcs

catapliracli

craiil,

constabat

apud homines meritumque


tati
lii;n

Mciiiii

scrcni-

siihriicriiiit

murdriiiii

iiarlcm
iii

aclis

ciiiiiciilis

succc(l(>iit,

ctc.

Dat.

Octolnis mdxxix,
Francis-

barhari

scd ctiin pcr ruiiias


coriiiii

iirhciii |iciicliar(!
slra(;(!
|ir(i|iiil-

I'oii(i(ic;i(us iioslri ;iiiiio vi .

nitcrcntur, niagiia
sali siint. nciiidc
iios,
(jui aiilca

(ulila

Conceptis
ciim
Clirisliaiii

codiiiii argiiiiiciito litlcris

ad arlcs coiivcrsi, trcs


in
iirhciii

(icriiia-

(^.alloriim

rcgciii

adliortatiis

(!st ',

(idcin ('.liristiaiiani dcscriicraiil,

iiominis

(ligiiilat(!ni coiilra

ut ad Mahonuilis
atijiic

subornarunt,

iit

tan(|uam c vinculis
di(! ct liora,
i(.;iiciii

cultores asscrendam vires conjungerct,

cffugisscnl sc rccipcrciit, ct c(nidicla

cum

undi(|uc in urhcni im|ictus

ficrct,

di-

Antonium dc Prato cardinalcm Senoiicnscm -, liiiii laidovicam rcgis malrcm \ ])ios stimiilos
Francisco ipsi adderc jussit ut Christianissimi rcgis claros titulos piis opcribus exornaret Tc,in Christo filia,cujus pietas crga Dciim sin:

versis

locis injicercnt tcdibus ad


:

urbcm conMalio-

crcmandam

sed divina i*rovidentia ncfariiim

confrcgit consilium,

nam

Tiirca,

damnata

mctis su|)crstitione,ad nostros transfujiicns fraiidcm aperuit, ac tum ])ro(litorcs conijuisiti scclus(jiic fassi supi)licio affccti sunt.

gularis in cunctis rcbus jierspccta sciiipcr cst, ct iii hac maximea nobis ct omnihiisexpectatiir,

4i. Anxise Pondficis curas, qui Caisarnm necnon Anrjlix et (Uillian^eges ad subveniendiim Inter lia?c GermaniiV periclitan.ti provocat. rcriim discrimina ciim incrciirescercnl rumorcs Solimaiinum potitum Vicnna ad Gcrmaniani,

liortamur ac pcr visccra miseric()rdi;c Domiiii nostri Jesu Christi astringimus, ut cuiinlcm luum natum, ipsum per sc omni laude pictatis

quam Lutlicranoruni^Zuinf^Uanorum
ba]itislaruiii ])cstes,a

atquc Aiia-

debilitavcrant

Mahumctismo non alicnic, perdomandam in Hungaria


,

iiyematuruni,

1'oiitifex

gravissimis curis saucius


littcris,

Carolum V (Ucsarcm
tanti

quibus adscri]ita
',

ad hoc obliperduccre vclis ad o]icm suam contra communem hostcm contrihuendum quod ei gloriaj apud homines, meritoque apud Deum cst maximo futurum, cum non modo rc sit in lioc profuturus, scd exemplo, etc. Datum, ctc. . Insuperioribus proximis litteris adjccla cst lucc temporis nota iv Octo-

insignem

ct titulo Christianissimi
et

gatum impellere
,

seciinda Octobris dies, soUicitavit

ut i)cricli-

bris

MDXxix
4.5.

Ferdinando Hungari;B Bohemia^quc rcgi fratri suo o])itularctur, ])ariterquc rogavit Hcnricum -, Angliai regcm, ut una cum cwtcris rcgibus ac principibus arma et stipendia militaria ad conimunem bostem propulsandum conferret:

Amissa recuperandai Rhodi


cxtilit

occasio.

Christianorum rcgum pro re tucnda ampliftcandaque segnities, non enim defuerat hujus anni exordio recupcranda! Rhodi occasio, nam qui supererant Chri-

Magna

Christiana

Uegi Angliai.

Cum immanisssimo
morcm suum cum

Turcain Hungaria
iiotentissimo

pra;-

tcr

exercitu

iiyematiiro, ad oiiincs Cliristianos principes ])ro

ope adversus illius formidabilcs apparatus coiitribuenda mittamus, ctiam (juantum nostra^ attcnuata; vires jiatianlur

Rhodii Turcicum jugum exculere exoptade quibus monitusPontifexAntonium Bosiuin submisit *, ut arcana consilia jiro rccuperanda ea insula agitaret. Erat vir ille in rcbus acerrimus, ac de re Christiana optime meritus,
stiani

bant

qucm Clcmens amplissimis


(jue
:

affecit pra^miis, at-

minime

iii

lioc dcfuturi

neminem principum justius


tiiam

aut libentius, quam screnitalcm, in boc rc(|uirendani duxi-

mus, utj^otc (luam ad sanctai fidci tulelam scmiicr l^romptam ac pcrvigilcm haud minus ex sui animi pietatc, quam majorum suorum excmplo fuissc pcrsiieximus.Itaqucclegimuscx tuis haud minusquam nostris commuiiiter nohis charum
ct

hoc ornavit elogio " Novissima Rliodi ab immanissimis Cliristiana! ftdei hostibus ohsidioncdurante,ac antea eidcmcivitati non modicam tam niilitum quam commcatus subsidii ojicni, etiam per mediain Turcarum classein cx partibus Occiduis et insuhc Crct;c noii sinc niaximo
vit;B tuffi
lis .

fidum dilectum filium l'aulum Casalium,

tui

discriminc atlulisti.Dat.RonucxiiiAjiriParticeps crat cjus consilii pro rcdiiitegranda rc Christiana mclrojiolita Rhodi, cui de
re-

apud nos oratoris fratrem, nuntium ad hoc nostruin, qui jireccs ad te nostras

niinia Christianorum cunctatione qucrenti

])rocoinmuni dci dcfcnsionc ac salute ]ierfcrrct. Uuare,

fifili

spondit Clcmcns ", xvi Aprilis die,ex]ieditioncin multas ob causas dilatam, neccssarios tamenad

noster in Christo charissime, serenitatem tuam per visccra miscricordia; Domiiii nostri Jesu

eam apparatus
sct,

confici.

Vcrum praiclarum
si

el

Sti-

lutarc coiisiliiim,

quod

c scntentia successis-

hortamurct rogamus, illamomni studio communi omnium haud minus quam illariim regionum pcriciilo opem pro Christi fide populisque Christum profitcntibus defcndendis velis pie contribuerc, unde et
Christi

obsecrantes, ut in

Solimannum ab Ilungarico et Cermanico bcllo retardasset, mora conscnuit nam decima Juiiii Clcmens Rhodiorum equituni princij^cin
:

ad Mclitem insulam

ire,

scdesquc

ibi figere jus-

'

l.il).

aii.

'

l.ib.

an. 1529. p. 4'J7.

IMd.

Ib. p. 89.

1520. p. 493.

Ib.

p. 120.

* n

Ib. p.

492.
170.

^ ib.

p.

,ii)i.

Ib. p.

104
sit
'

CLEMENTrS VII ANNUS


;

G.

CHRISTI 1529.

(piaiuloquidem ob Christianorum princiiieglig(!utiani


recii|ierauil;i'
llliotli

bogi, seu magislri C(jnitum, quuin in fugientcs


ct

pnm

consi-

pa vidos ad
niliil

pugnam rcducendos

fnslibus et
ini|ictu

lium ex nimia cunctatione periisset. IG.Remuvnt castra aVienna Soli/mannua, 7ion Non ita Soliuians?nc maf/na saorum strafjie.

davis

proficerent, sicuti in

proximo

acciderat, aciuacibus vuliicra ignavis ingcrendo, plcros(]ue iiilcrfecere


;

sed iierturhatos ac mctu


iniiros uuilo

luis
(jiiein

iii

oiipuyuauilo iuipcrio Clirisliauo iiiers, tanlis inolitionilnis Vienuam Gcrnianiic

cfpavorc cxternatos propius


adigere potuerc, ciiin sc

modo

suorum

potiiis |U'iuci-

propuj;naculuiu ailorliim ferunt, nt liostililHis impressiouilms sustineudis Germaui pnvsidiarii


parcs esse uuu(|uam potuissent, nisi divina
jiro-

videntia Turcicis pectoribus Cliristiani sanguinisavidissimis tautum terrorcm incussisset,ut a


siiis

piim manibus ctgladiis occumbere, quain Germanoruui aut Ilispanorum sclopetis, aut vcrubus (sic illorum longiorcs s|)atlias appellabant) figi ac inlerfici mallc rcsponderent ita ut Turcas, alioquin suis principibus dicto audienteset
:

ducibus

ca>di

fustibus clavisque

ferreis,

in

Christianorumc<cdem atque sanguinem


et naturali feritale et

insita

quam gressum oppuguationem urgendam admovere, cum


gladiisve conscindi malleut,
tius

ad
to-

quadam

truculentia ultro

exercitus vires

una impressioue experiri


ita

constituisset,

quam
:

describit Nicolaus Isxiii

numinis ope et providcntia fantum animis terrorem concepissecredi fas sit. At Solimannus, spe potiundBC urbis sua ctiam
ferri solitos, divini

tbuanffus

(I)

Ad diem

Octobris purpu-

confessione dejectus, pcrtinacise finem imposuit,

rati et alii pricfccti

eos omues,

quicumque arma

capere possent, omnibus castris exire sublatisque clamoribus et ingeuti tympanorum et tubarum souitu, ac crepitantium sclopelorum fragore ad murorum ruinas, quas actis in imo cuniculis disjecerant, extremam edituros vim proquas tametsi nostri noctibus cedere jusserunt antecesserant magno militum et civium laquae
:

bore contcxtis trabibus ac vasis terra replefis rcficcrc, ac irrupturis,quod susiiicabanfur liosti-

incusataque fortuna, quffi lubrica et inconstans conatus suos elusisset, obsidionem solvere et Bysantium revcrti constifuit. Itaqiie ad xivdiem Octobris qui fuit dies Jovis, obsidionis autem vigesimus terlius, extrahi aggeribus tormenta, et majorem partem navibus imponi, reliqua ad castrorum necessitafes una vehi jussit, ac cjusdem noctis hora decima, quod lam tumidum elatumquebarbari animuin haud parum pudeat,
sublatis silenfio
tentoriis,

impedimcntisque

et

bus obicem jionere, et novam veluti muuitionem opponere conlendissenl non lamen parum formidinis inilitibus incussit tantus hostium irruentium numerus et in multa agmina divisus
;

barbarorum exercitus. Et sane, quod melum haud leviter auxit,Turcae assiduis colubrinarum ictibus turrim portir cliarinlliiacs, cx qua antea maguum illis detrimentum illatum, maguaque eorum stragesedita fuerat, puncto temporis disjeccrunt, eaque concidcnfc inagistris tormentorum ca in parle defendcndi muri facultatem

propcrandi cura ut dic quinto in cainpis Rudre subjectis, quod triginta duorum millium passuum intervallum Iiabetur, castra collocaverit . His addit AppendicisSabellico adjecfffi auctor Nullum puto a condifo cevo locum majori mole oppugnatum, nullum magis strenue defensum. Vicics, ut ferfur, hostis subiit muros, vicies cum ingcnli strage a moenibus repulsus Dei virtufe necnon ducum, civium ct milifum fide, mansit infer tot terrores res Viennensis ad exifum incoconclamalis vasis
iter arripuit tanfa
:

omnem

ademerunt, nostrosquehaudleviterper;

lumis.
i8. Feruntur periisse ' in ca Viennensi oppngnatione Turcarum octogiuta millia, quorum pars maxima calonum erat; mililum enini vi-

terruerunt

magno tamen

ardore cohortantibns

ducibus animos coUigere, ac tam densam et terribilem sclopetorum procellam inhosles eminus effudcre, iit iis, qui |)riirio ordine muros
subiissent
tis, cffiteri

ginti et eo am|ilius

millia Istliuanffus ccnsct


,

maxima

ex parte concisis et interfec-

eos subscqui autlaborantibus


sed in fffdam

opem
fugam

ferre

nequaquam audcrent,

qui exlrema aufein agmina secufi e^iuifes Vienna eruperunt, magnam inuUitudinem hosfium confrucidarunt, necnon ])lurcs captivos
libertatem vindicavere; ceiieraut enim illi in Viennensis agri populatione ad sexaginta Christianorum millia, ut Surius narrat, qui de hoc
in

conjicereutur.
47.

Quo animadverso, Ferhatus

Janicero-

rum
>

tribunus.et Bchramus, et Ibraimus bcglernn.

l.ili.

aii.

ir,). p.

^Nicol. IstuanlV.

1.

x.

'

Sui'.

iii

Coimii. Coiit. Sab. Iioc

.niiii.

annalistn, divino proisus niiiaculo (i) Il;cc Viiidoboiiensis (vel iit I.euiiclavio placet Vindomanje) urbis obsidio, quam bic describil soluta est, ut non Cbristiani tantuni scriploies fatcntur, sed el M.ibometani panter aguovisse visi sunt. .\iictor eiiini ,\unaliiim Turcicorum Leunclavii, et altcr Italice vulgatus, cum reditum bunc Solimanni aliter excusare non potuerint, nollentiiue prodigium laleri, scripsere

Sollmanui exercitum intolerabilem frigoris vini ferre miniine potuisse, quare obsidiouem dcserere iuviti coacti sunt. (Juaiii saiie frijjoris ialolerantiam nemo ejus temporis liistoricus notat. l^uid vero egeriut Lnlberani in tauto rei Germauica; periculo, non ex Catholico aliquo scriptore, ciijns fides snspecta esse possil, sed ex uno aliquo eoruui, et quidem nobili seclario, Gcorgio Spalatiuo in Yita Joannis electoris SaxonuT disciinus. iNarrat vero ille electorem
vectigal popularibus suis indixisse ut e.\ercilum compararet. Ues tauieu adeo segniter coufecta, ut antea obsidio cessaril, quaui exercitus
\a expeditioiiem processerit.

Ma.nsi.

CLEMENTIS
bcllo snbdit

VII

AXXUS

('>.

CHRISTI loQO.
in

105
oppido Linlz
ina-

tcns

Non Dcus singulari


:

"

(liibitim nst qiiin

omnipo-

Interea rex Ferdinandiis, qui

Lenigiiitate cani victoriam

velut in spccula ad

Danubium morabatur,
auxilia
,

contulcril Germanis,
hosti longo

quorum

certe vircs tanto

gna undique
:

conciebat

ut obsessis

rum

nliO(|iii imparcs crant. Sub Turcaaclvcntum jussi crant urbe cxccdere fir-

opem ferrcf, qiioruni inagiia [lars in procinctu jam erat quod iibi animadvcrtit Turca, solvit
obsidionem inccnsis castris dic xvi Octobris, ct inglorius Constantinopolim revcrsuscst, magnis acceptis in terris etaqiiis pcr inediam et frigora incommodis, non soliun in rebus et macliinis, scd etiam in hominibus, camclistiuc et cquis .
"iO.

minie,

pueri,

sacerdotes,

monaclii, ct omnis

imbellis turba, at ((hkhI suiiunc


ii

(bdcndum

csl)

iinmancs barbaros incidcrunt, qui infantes sccucrunt mcdios, fffiminas et scnes (juos in sci'vitutcm noHcnt abduccrc partiin jiaiis infixcrunt, vcrubus Iraiisfoderiint, gladiis disciderunt. Fcruntur in ea TurcicK vastitatis iirocella supra scxaginta millia r,crinanoruin in servilutem rapta jiorro totus Vicnnensium ager succisis vitibus ct frugifcris arboribus, triste intuentibus spcctaculum pra?mat,Mia cx partc iu
:

Li/jerali riiidinales nbsifles, el Cleinentis

ad

Duni Constantinopolim Solimannus Caroli V Casaris, qiii in

eos consolatorix litterx.

bebat. Solimannus ubi Budam rediit Joanncm Vaivodam rcgem constituit, amicumque et beneGciarium appellavit sed sic recuperasse re:

Cermaniam ex Italia advenlaturiis cum exercitii fcrebatur, metu discedit Uungaria, in qua hyemem traducturus putabatur, non minus Carolus V fluctuabat incertus an ad defendendam Germaniam contra Solimannum procurreret,
an componcndis rebus Italicis vacaret ineunle qiiidem anno cardinalis S. Crucis Pontilici nomine Casareo pollicifus Ostiam et CivitateniVeterem Romanffi Ecclesise a suis ducibus restitutum et cardinales obsides liberatum iri Neapolim profectus cst, ut regios administros ad perflcienda imperata Ca;sarea adduceret quibus derebus adBalthasarem Castilioneum in Hispania internuntium datoe sunt litferae ', iit
: , :

gnum

niiseruin

profecto

est,

et a Christiana

pietate alienum,

quanquam

(o

coeca

mortalium

pectora) quid
vel ad breve
vita;

non tempus possint esse beati in hac iidem ipsi omnis laboris impaticntes, si

faciunt plerique homines, ut

quid agendum sit pro aeterna vita? Soiiniannum Joanni sacram olim coronam jam multis

impiatam
jussisse,

flagitiis,

sceptrumque

et alia insignia
illi

regiacontulisse, accitosque proceres


inunila

parere

Pontificio

nomine Carolo V

gratias ageret. CIc-

tum valido Janizerorum Buda Constantinopolim


:

prsesidio
se

com-

mens

vero,

cum

a Philiberto Aurasia? principe

recepisse

cujus belli historiam paucioribus hisce verbis complectitur Coclseus Turcarum lyrannus Solimannus, va-iO.
addit Isthuanffus
'

cerfior esset factus, pra?ceptuin sibi a Ca;sare, ut eos e custodia emittcret, eosdem tres cardi-

(<

nales diuturnum carcerem ab hostibus passos his consolatoriis litteris erexit :

Hungaria, Viennam Austriae caput venit die XXI Septembris habens in exercitu suo quadringenta millia militum circumdans urbem sexdeciin castris per circuitum, qua; ad tria aut quatuor milliaria extendebantur , et infra Rex Ferdinandus fortissiino munierat urbein prsBsidio, in quo sane leclissiini crant militcs, quorum supremus capitaneus erat illustrissistata
:

Dilectis

filiis

nostris A. S. Hadriani, F. S.

Jlarci,

ac H. S.
Dilecti

Theodoreti diaconis cardinanostri.

libus.

Exultamus gaudio, et quod vestram liberafionem tanto studio optatam et procuratam a nobis, jam tandem confectam videmus ita enim dilectus Qlius nobilis vir princeps Oran
filii

Deo omnipotenti

gratias agimus,

Rhenique Palatinus Philipmaxima et optima qufeque, quorum pretia vix duo rcgna (uti nonnuUi dicunt) a?quare possent: hostes qiii boinbardas magnas non advexerant
Bavarise
pus. Invexerat praeterea tormenta bellica

mus dux

giae sibi a

Cajsare hoc

demandafum

in(|uiens

nobis pollicetur, se et vos, quod in [iriinis cujjimus, et arces redditurum esse quamprimum id nos fieri veliinus. Nos vero id impendio pcr littcras euin rogamus, ut statim cfficere vclit,

(quia urbem subito occupare intendebant \n-xveniendo imparatos) maxima urbi praesidio^iue

pericula intentabant, cuuiculis antrisque sublcrraneis, quibus


et

vosque ante omnia nobis reddere quod eum non dubitamus sine mora essc facfurum. Qiia? vobis, filii, nota esse voluimus, nobis ctiain
:

urbem

vclut pcnsilem faciebant,

scribentibus, ut
etsi

imposito pulverc tormeutario, eoque incenso terribilissimis fragoribus rupturisque muros demoliebantur. Urbe magna ex parte muris nudata, feceruut creberrimas oppugnationes sed invictum preesidii robur seinper cum damno eos repulit, adeo ut Turca; tandcm quamvis fustibus gladiisque a suo tyrauno ad op[)Ugnan:

nobiscum pariter gaudium vesfrum eo prsecipue


vos revisere
ef

gaudcretis,
reservatur,
:

complecti licebit quod propcdiem fore confidimus. Dat. Roma?, etc. viii Januarii mdxxix, Pontificatus nostri an. vi. 31. Ilortatus vcro est ^ eumdcm Aurasiacuiu principein proregem Neapolitanum ut
,

cum

tuin cardiuales obsides,

tum
*

arces ex mandafi

dum
'

adigerentur, statim tamen retrocesserint.

Ext.

I.

11.

1.

princ. p. 153.

Lib. brev. an. 139. p.

).

Cocl. hoc ann. in act.

' Ib.

p. 11.

Axx.

Toircs XXXI 1.

lUv.N. XI 11.

106

Cr-EMENTIS VII

ANNUS

f).

CIIRISTI 1529.
difficultatis

Ca^sarei formiilarostitiiorct; rcstitiitasqiic fiiisse ' dc (|iiibiis rcfort Frauciscus (aiicciarciimis


:

illud
ipsis,

summc

objicilur (]Uod

his

ctiam a Pontifice ipso Carolo V vii Maii acta; graliae-; tiim bcncvolentiffi ergo cnscm et \n-

quos timoris motibus causani a vobis dalam csse Cccsarei allcgant, qui sicut hactenus
nobis deprecantibus nobilcsnostros, (iuan(|uain alieno iii se animo toleraverunt; ita nunc se niinime laluros arfirmant, (luod Iioslcs scrcnissimi Ciesaris paticntiidis id vobis in istam civitatem militcs induxerint, et pro arl)itrio domincntur, posthal)ita nostra et hii.jus sancta? Sedis
auctoritate, cujus

lcum Pontificia prcce in natali Domini noctc extremo superiori anno sacratos ad proregem
Ncai)olitanum
liisce littcris

^
:

tiansmisit

munusque

oniavit

Principi Orangiffi.
Dilectc
sit
fili,

salutem,

etc.

Cum

Pontificii

dcfcnsionem ab codem
,

Ca3-

donare singulisannis aliquemexChrimoris slianis principibus cnse cum pileo Dominicaj


nativitatis noctc bcnedicto, nos, qui libi |>ost

sare

sibi

demandatam publicant
,

ctc.

Dat.

serenissimum Caesarem in perpetuum nos debcrc agnoscimus, nec sumus ulla in rc, quam honeste possimus, a gratificandi tibi voluntate

Roma2 XII Junii mdxxix Pontificatus nostri anno vi . Ad studiuin sui perduxerat Malatestam Balionum Perusii tyrannum Franciscus
'

Gallorum rex, cum ila copias ex Etruria in Neapolitanum regnum traducerc, atque Hispanis iter intercludere se posse speraret
:

unquam destituri, id munus tuae virtuli ac felicitati accommodum pro nostra in te bcncvolcntia

visae

enim sunt hujus anni exordio


superiori

Gallico! res

anno

de vcnerabilium tratrum nostrorum cardiIfetificasti


,

impeditae ac [)a3ne perditae restitui,


in Insubria reflorescere
Itali;c
;

nalium, quos summe assensu pcr dilectum filium Antonium de Hispcllo camcrarium nostrum ad tc destinamus, ut adversus impios et infideles Turcas tua dextera Apostolico etiam munere et auctoritate muniatur ad defcnsionem fidei et Ecclesiaj sanctae Dei. Tu igitur pro tua pietate hoc munus
consilio

et

tum etiam
in

quae

demum
rcgcm

utraquc

parte prostratffi Galliim

in bcllo

gcrendo infelicem spectare ad pacem

coegerunt.
53.

De turbatis quidem

initio

Ca>sareis re-

bus

nostrum Christiano affectu et i)ia vcneratione suscipies, nec tam muneris qualitatcm tibi imparem, quarn mysterium et cerimoniam ejus perpendes, ob quaj maximi quiquc principes hoc munere semper se summe honcstatos putaverunt, qucmadmodum idem Antonins plenius
explicabit. Dat.

Ncapolitano regno extant plurcs litterac ', ut cxules Neapolitani ingentcsquc sicariorum vagae et palabundae turmae magnam vaslitatcm
in

HornK, etc. viii Januarii iudxxix, Pontificatus nostri anno vi .


52.

Penimiorum

defectio et reductio.

Ex-

tant alise littcra} ad intcrnuntium Apostolicum,

qui in Ncapolitano regno agebat, datse ', ut PhilibcrtoAurasia? principi,NeapoIitano proregi,

eadem

sacrata

munera

traderet

devinxisse

vero sibi Pontificein

hunc principem, ut ipsiiis armis Florentina! rcipublicffi imperium Mcdiceai famili;c reslilueret; tum Pcrusium, cujiis
toparcha Malatesta Balionus in Gallia) regis
Florentina? reipublica; clicntelam
et

Barolum, Monopo* ut Alfonsus Davalus marchio Vasti Monopoli obsidione propulsatus fucrit ut Aquila Camilli Pardii opera in Gallorum potcstatem concesserit in qua Mendanium Hispanum, summa! impietatis in Pontificem, dum in arce Hadriana obsidebatur, patrats reum, pcriisse glande frontciri pene Is trante, refcrt Paulus Jovius sic inquiens illc cst Mendanius, qui sub arce molis Hadriani vetulam olitoris uxorcmimpiis manibusla(iueo pro janua suspcndit, quod illa cxpelcnti Ponlifici binas lactucas in fossam opera pueri funiculo alligandas ct sursum extrahendas projeagris intulerint
lim,
^
:

ut Vencti

Tranumquc communicrint
:

"

'^

cisset; sicutdelestabili ejussuspendii spectaculo

merendorum
specie se

sub

iis

contra

Cwsarem stipendioruni

commendarat. Tulit graviter ejusmodi Pcrusinorum defcctioncm Pontifcx, ipsosque admone Ctcsarca nuit ^ inipcndentis disciiminis
,

gravissime per indignatione permotus hoinincm us^iue adeo iinpium execratus pari supplicio devoveret . Addunt principiim littcra?,, ut in Apulia inde Gallica factio
prospectantis Pontificis
oculi

sexdies offcnderentur, illeque

jiista

amplificata fueril
testa

',

ut

arma

in se concitarent

Balionio ad
*
;

partes

Pcrusium etiam a MalaGallicas Iraductum


neque Caesarea factione
parcntis officiuin

Perusinis.

fucrit
tifex

ut graves ideo efTuderit querelas I^nGallica

IntcIIeximus preces ac desiderium non plus vestrum, filii, quam nostrum consulendi rebus istius civitatis, quas ctpro paterno amore,

% qui nequc

se implicare, sed

communis
:

erga vos semper habuimus et habemus, et pro commodo ac lionore nostro liaud minus

quem

ad reges ffimulos in gerere cupiebat '" utque Franciscus rex levcs excusationes obtenderit, modo gestam rem se
inconsulto a regio oratore ", qui Florentiaj age'

concordiam revocandos

nostras,

quam

vestras esse
et

ducimus

scd

tamen

huic nostrae

medendi

occurrcndi voluntati
Guicc.
et 1G8.

>

Guicc.

1.

XIX.

an. 1329. p. 3.

I.

.XIX.

Lib.

11.

* Ib.

p. 160, 1G4.

lit.
''

princ. p. 1G5.

I.ib.

II.

hl.

ib. p.

10.

priuc. p.
'

16K

Lib. brcv.

'

Eod.

c.

2).

Iil.

princ.

p.

157.

Ib. p.

18b.

Jov.
^

Ib. p.
I.

166

Ead. pag.

xxv.

Lt 177.

Ib. p.

197.

1 l>ag.

169.

Pag.

172.

CLEMENTIS
lial,

VII

ANNUS
(|iiasi

6.

CIIRISTI

1529.

107
lilicrt;item
(latliolicos,

iiiodn

racituis

cxciisaril

'

co

fiico,

lciidam
ac
vi

cui(iii(^ (|iiod vcllct sciiticiKli

l*ciusiiiiii

Callico pr.-esidio iiiscssiiin


(jiiaiii

iioii iiiiiiiis
fiitiiriiiii

st;itiierciit,

scd gladios stringeroiit

iii

poslliac,

aalea

iii

l'oiililiciiiiii

csset potcslale.
")'(.

erectus Solimannus ad
-

rcligioncm abolcrcnl, nostrisiiue dissidiis Pannoniam ac Germa-

Adclit Ciiicciardiniis

classem

sociaioiii

iiiam ocoiip;iii(las eriimporot,

Clomens Pontifex,

Lancianiini
Severi

invcctani

eam urbcm

expugiiassc,

qui diu

aiitc

consilia

de ilincre in llispaniam

oppidumet

alia capta fuisse, ac si (Jallns

subsidiarinm aurum, iit jactarat, miiitiiiiH|iic supplcmciita snljinisissct, potnisse itcriim iii discrimen Neapolitannm regnum adduccre at eo promissis taiitnm siios snstcntaiito, ipsins res prinnim in Apnlia, deinde in liisuliria conciderunt in Yestinis quidem Aquila et ali;u mnnita; arccs a Phililicrto Aurasisc principe cxpngnata! sunt qiii dcinde ad Gallos Pcrusio depellendos ca^perat se accingere, cum nonnuUi Cacsarei duces Perusinum agrnm incnrrere quibus cnm Spoletani suos adjunxisseiit
: :

Galliamquc ad reges illos in concordiam redigendos iiistiluoiido siiscepcrat, ea rursum assumiisit


:

ciiin ciiiui

anni principio

morbo
'

gravi

decumberet (in (|uo Hyppolitum Modicom nopotcm cardinalom cioavit rogatu cardinaliiiin, ([iii alllict;e Modicce l;iiiiili;e illud columen dandum censucranl) vocatis cardinaliimplicilus

bus apcruit se decrcvisse, si valetudini restitueretur, ad reges proficisci conciliaiula; pacis causa, ac si ab humanis demigraret, eosdem cst adbortatus, utad redintcgrandam [lacem, ac sananda tam acciba Christiana; reipublica; vulnera, studia viresque

ex Pontiflcia voluntate bcllum Perusinis inferretur, increpuit eos Clemens


oratores, quasi
'

omnes intendcrcnt

ex-

tum metucntes Perusini ne


Cffisarei

universi exercitus

tantque Jacobi Salviati ad comitcin .Mirandulae Pontificem data; litterse ^ quibus significat
decrevisse proficisci ad Ca;sarem
[lace
|iro

incumberet, eiimdem Pontificem rogarunt, ut imminentem bellicnm tem|)estatem averteret quos ille de excepto Callico pr;csi(Iio objurgavit, neque impendentibus malis nisi pulso Baliono se occurrere posse

moles

in

ipsos

publica

firmanda, eaque firmata, Concilio OEcumenico congregando non dofiiturum, cum perturbatissimis
Pontificia a
iis

temporibus labcfactata dignitas


restituenda
sit.

Concilio

Levatus

respondit

53. Valde, inqnit, miramnr, ac pro nostro erga vos amore vebementerdolemus, nec consilium adhuc neque auctoritatem nostram apnd

autem morbo Clemens idem consilium fovit, ut Hieronymus Niger ad Jacobum Sadoletuin scri Clemens Pontifex maximiis e morbotanbit dem convaluit quotidie in ore habet divinum
^
:

quantum a;quum crat, in vestrnm bcneficium valuisse nam si, ut fidos ac vcros Ecclcvos,
:

siic

filios

decebat,

nostris

monitis

pareretis,
;

dcclinaretis

omnem

istam lempestatem

vobis

enim,

si

quam

pra'dicatis nobis at(|ue Ecclesia;

lidoin re ipsa pra^stabitis, si

tyrannum jam non

profectione ad C;Bsarem, et de pace publica quo quidem coiisilio si intcgris rebus usus fuisset, non laboraremus. Dat. Roma" XVkal. Ai^rilisMDxxix . Tnm episco[inm Vasionenscm internunlium ad C;csarom inisit', ut cum co de [lace publica conforret, consiilcconsiliiim
:

tuum de

civem, qui
alitur,

vestro saiiguine, vestris viscoiibus


,

ejeceritis

niliil

oinnino

metucndum
;

rctque num Poiitifiooiu in an vero ipse (>aroliis V mallct


:

llis|iaiiiain prolioisoi,
iii

Italiam

accodore

esse in verbo veri Pontificis


tus Caesaris,

poUicemur

neque

qua dc

re extant Pontificia; ad
:

cumdem

ciiim, dimisso Malatesta, acccdet ad vos cxcici-

quem ab omni

in nostros subditos

temperaturum confidimus, et prajter domesticas juventutis vestr;e vires non desit a nobis priusidium, quod libera; civitati nunquam dcnegaturi snmus, modo videamus urbem
injuria
Ecclesia!,

Ca;sarem vn .Maii die dat;c littorrc suporiori vero mcnse hunc internuiitium fuisse dccretum ostendunt alia; XVI kal. Maii hujus anni consignat;p,

datamquc

illi

piiblica; pacis constituendae

[irovinciam.
57. Misit vicissim suos oratores Ca;sar ad Pontificem, qui i[)sum dopacanda; UaIi;cratione (juilms (^lemons nou armis, scd consulucro
:

non tyranno, conspirare. Dirigat Dcus niontes vestras ad saniora coiisilia, neque uniiis aut paucorum culpa calamitas universis inferatnr,etc . Ejcctus cstMalatesta Perusio armoruiii vi ab Aurasia; principc, cum Ponlifex jam cuiu Ca;sare contraxissel bcdus, quod public;c pacis exordium extitit et unicum lapsis rebus
pr;esidiuin
50.
.

concordia controvcrsias oinnes Italorum esse (lirimcndas respondit '. lloganti ctiam C;csari, iit prior ipse Pontifex suam de Pontificio in llis[)aniam vcl Ca;saris in Italiam acccssu de|)romeret sentcnliam, signiUcavitpubIic;c rei magis
interesse,

ul Ca;sar in

Italiam

se

conferret,

Piyntifex ct
:

CtVmr de

consilio se mrituo

incisendi cof/itant

colhxjiiia inter ref/es.

-Cnm

enim, utsuperius indicatum est, Lutlieraniaucli luiiiiero ct audacia noii jaiii, ut antea, jicrmit-

manilms Germaniam ad eam contra Turcicas irruptiones tucndam transcenderet


([uo

imperialia insigiiia c Pontiliciis

aocipcret, at([ue in

'

'

Pas. 177.

Guicc.

1.

xi.\.
-^

'

Clcm.
lil.

lih.

brev. p. 199.

Lili.

II.
I.

lit.

piiiic.

|i.

153.
il.

S^d. Kp.

viii.

Ib.

p. 179.

'

'

Lib.

liL princ. p. 161,

Kxl. apml
*

J.ic.
Iil.

Lib.

ii.

'

Lib. brev. an. 1529. p.

420.

Lib. iv.

princ. princ. p. 179.

prmc.

p. 1S3, 1S4.

lOS
Iiim

CLEMENTIS

VII

AX\US

0.

CHRISTI

Ifyi',).

ob valeliHlinom airectam ct Romantc aiilie inopiam fntiuiini iter siuim incommodnm. 58. Lej;avit codcm tempore Clcmens archiepiscopum Capnanum ad Franciscum Francorum regcm, ut actionem de pace ])ultlica in regia Gallica pro\eheret, at()ue eidem rcgi profectionis in Gallias ct Hispaniam consilio defuisse vires signiticavit '. Regi Christianissimo.

Ostiam cl Civitatcm-Veterem restitulsset de sed cnm nec ineundo cuni iis fa^dcre egerat ad restituendas EcAnglus nec GaHus Venetos clesiasticas urbes flectere ^ possent, publicas et Cmsare arctissima lirivatas rcs, juncta cum
,

'

Decrcveramus jampridem, sicutituae serenotum esse non duhitamus, pro conci'ianda communi pace, quod unum ruenti Chri((

nitati

promovere decrevit, quam iis legibus Barchinone firmatam refert Guicciardinus ', ut Pontifex exercitum Caisareum e Neapolitano regno egressum libere per Ecclesiasticam ditionem commeare sineret ut Alexander Mediceus Pontificius nepos Margaritam, archiducissam
amicitia,
:

Austria;, Caroli Cfesaris

notham

filiam,

uxorem

stianitati

remedium forevidemus, ipsinavigare

duceret, armisque Caisareis in principatum Flo-

ad

te et ad serenissimum Cfesarem, ut niliil omitteremus quod nostro vel officio, vel desi;

rentinum revocarctur
Ca^sarea vi
restituantur,
biera,
tur,

ut Ravenna Cerviaque

vel

derio in ca re conveniret vcrum anlea' casibus acerbis, novissimc nostra infirmitate, ex qua etiam nunc sumus perimbecillcs,a facultate pcr-

Romanai Ecclesia! necnon Mutina, Rhegium, ac Ruauctoritate


pristinis

quas Ferraria> regulus tcncbat, redderensalvis

tamen

juribus

Cffisaruni

elegimus venerabiNicolaum archiepiscopum Capualcm fratrcm num omni tcmpore et in omni re nobis summe charum et acceptum, qui nostro nomine in hoc tam pio opere et labore fungeretur, nostrasqne
sonaliler veniendi retardati,

controversis.

preces et hortatus ad te et principes reliquos pcrferret: quare sercnitatem tuam hortamur

plurimum

Deo Domino, ut ipsum archiepissuscipcre, et ci plenam fldem in omnibus nunc et (|uolies acciderit, habere vclit.
in

copum beuigne

Dat. Romffi, etc. die v.Iunii mdxxix, Pontiflcatus


nostri

anno

vi .

50.

Lahentis

Christiana; rei,

ac

diuturni

tantaque mala invcxerat, dolore confecti fldeles continentibus quos votis paccm a divino Numine poscehant
inler reges dissidii,
tot
:

qnod

Sancitum eliam ut Pontifex receplis iis grati animi ergo pro accepto heneficio Carolum juribus regni Neapolitani donaret, ac vectigal nummarium unius equi albi coloris munere pro suin-emo Romantc Ecclesia; in regnum Neapolitanum imperio agnoscendo permutaretur ut episcopatus et Ecclesiarum, quiE non esscnt jurispalronatus, sacerdotia controut famiversa Sede Apostolica conferrenlur liare coHoquium inter Pontificem Ca;saremque haberetiir pro Italicis tumultibus sedandis ac rcstitucnda univcrso Christiano imperio concordia, consuetoque ritu alter alterum coleret.
Cl.

urhibus

Constitulum

prffiterca, ut si Pontifex

recuperare

Fcrrariani dccreverit, Cwsar utSedis A|iostolica3

Pontifcx Encyclicis litteris de pacis spe,


affnlgere coeperat, certiores fecit
-.

qux

Susceperant

autem prfficipuam
Cffisaris

rcdintegrandffi inter regcs ' concordite procurationem Margareta Aiistriaca

amita, tum Ludovica Francoriim rcgis mater % necnon dux Sabandia; ', quos Pontifex ad rem perficiendam litteris suis eadem die
exaratis ursit.
CO.

propugnator ac filius primogenitus prasidio non dcsit. De Francisco Sfortia conventum ut commune consilium Pontifex ac Cajsar inter sese conferrent, (juo illius causa non suspectis judicihus committcrctur qui servato legum ordiiic aut insontem absolvcrent aut reum daninarent,

quem

si

exauctorari contigerit,

tum

Fosdus

patet via

init Clenmis cum Carolo V, nnrle ad puhUvani pacem. Dnm ita piihli-

CBesarem ex Pontificis consilio cuipiam grato et acccpto eidcm Pontifici cum principatum tradituriim
iniri
:

ut nulla fffdcra

liis

contraria |)osthac
:

cam

cum

paceni suadchat Clemens, privatuni hcdus Ca!sare ad reslituendam Mediccte familia;


:

possinl, vel

antea inita rescinderentur

Vcnetis fruendse pacis hujus beneficio potestas

dignitatem cxtremo .lunio iniit siquidem C;csar iilatas jam ante Poiitifici iiijiirias magnitudine officiorum sarciro copperat Gallus vero ac
;

Veneti

ita

Ponlificiam amicitiam colebant,


:

iit

ex

Ravcniiam Ccrviamquc restituerint Rosi occupatas in regno Ncapolitano urbes reddiderint, si debita anlea Caesari ct I''erdinando ex veterihus conventis inunera
facta, si

inana; Eccclcsiic,

nam ea augere sua tantuni coinmoda vcllent Mediceorum Florentla pulsorum afflictis rebus restituendis parum consulehant, nec ad urhes Pontificias recuperandas opcram dabaiit, Gallus
scilicet

prffistiterint.

Perusium, Veneti Ravennam


qua?
si

et

Cerviam

02. His adjectum est, Cffisarem fralremque Ferdinaiidiim Bohcmiffi Hungaria^que regem omni studio etcoiitentione cnisuros, ut hairetici in CatholicajEcclesia; sinum leducerenlur': Pon-

rctinebant,
(lallo et

rcciperenlur,

inlerprclihus
Hispaiius

tificcm vero pi-rsidia ct

Anglo rcgibus,

cum nonduin

bituvum

ac

si ii

in pristina

adjumenla divina adhierrorum pertinacia

l.il).

lircv.
|).

.in.

\^ii.

|).

23e.

Ib.

340.

p. 137.

Ib.

p.

201.

<

Ib. p. 2:i'J,

219.

Lih. biev.
^ Guicc.
I.

m.
xi.\.

1529. p.
Belcair.

2.')9,
I.

249.

^
I.

Lib.

ii.

lit.

princ. p. 165.

.\.\.

Just.

xii. Panvin. iu

Clem.

CLEMENTIS

VII

ANNUS

0.

CIIRISTr

1529.

109

ol)duruerint,Caroliim V ac reiiiiiiaiuluni liflliim ad inlriiij,'('ii(laiii coriim (onlumaciam ijisis illa-

paci

miinili
;

siiiit

aditus, cujus interprctem egit

turos
iit

ac 1'oiitiliccm cxlcros rcj^cs ac |)rinci|ics,

vires suas ad

tanlum malum

c Cliristiano

im:

Gallum regcm ccrliorcm admonuit ', ut iiitcr ipsum et Carolum pacem componere episcopi Vasionensis opcra studuisClciiicns
iiiox ciiim
sct,

perio exsciiKlendiiin coiijiin^ant, pcriiioliirum

optaiite(|uc

Ca?sare ut

illiiis

conficicmhe

C;csarcorum, aut Caesar Pontificiorum patrocinium susciperent. C3. Poslremo addita iionnuUa alia capita a superiori formula distincta ut 1'oiilii'cx C;esari ac Ferdinando quartani vectigalium Ecclesiasticorum partem pro bello sacro contra Turcam gerendo concederet eo modo, (juo antca Hadrianus VI concessisset censuris Ecclesiasticis
1'oiilircxcliciiliim
:

decretum nc

viiidcx ct inlcrprcs forct, ita

cum

i|)SO pe[)igisse,

ut majori a|)ud
ctorilale

eum

|)ollcrct;

pro pace constituenda aunec (niidiiuam [)ollicitiim,


allcrrcl
:

quod

illi

dclrimcntum

65.

Regi Christianissimo.
;ul

l'erlatum esse crcdimus

serenilatcm

Romrc in majcslatcm Scdis Apostolicic dcli^iuerant, vel coiisilium, operam ac studium ad excidium Urbis
solvcret eos omnes, qui anlea

nuper conlVcdcralioiicm cum serenissimo Cajsare. Sic enim nobiscx Ilispania nunliatum est publicatam essc maiulato ipsius Caisaris nostram cum eo concor(li;im, ([uod et nos verum fatemur sed iie primo statim auditu
tuain inivisse nos
:

oiijirimendumve Pontificem contulerant vel qui ejusmodi fiaj,Mtio lacitc vcl cxprcsse assenserint, vel etiam gestani rem ratam liabuerint ut Clemens amplissimis instructnm privilcpiis de crucesignata expeditione conricieiida Diplo,

rcs aliam
bet,

rccipiat intcriirctationcm (|iiam


cl fincni

dc-

nos libcnter et caiisam


tuae

cjusdcm

confoederationis

serenitati
,

cx[)licabiinus
tu;E scrcnilati

perinde eiiim ac nobis convenit


[)alcriuini res[)cctum et

amorem gerimus, campotest, o[)tamus.

ma

daret ea serie verborum conceptum, qua antea Julius II et Leo X Romani Pontiflces cdi-

que de nostra crga

se benivola et paterna voliin-

tate recte sentire, sicuti

Nam

derant.

Extant

ese

pacis

leges

suis

conccpta;

cum nuper

verbis apud
fuisse

Joannem Antonium Siimmuntium,


Italia

atque in Instrumcnti fornuila additur sancilas


:

Pro reficienda

tot

tantisquc
si-

calamitalibus, ct ob guerrarum

tiirbiiies, et

gnantcr ob obsidioncm rcgni iNcapolis per Gallos in regno . Consignatur bac temporis nota Instrumentum publicum. Datum Barcliinone die
XXIX

Hispaniam misimus venerabilcm fratrem episco[)um Vasionensem nostr;c domus magistrum, am[ilissima quidem ei mandata dedimus, pro pace universali im[)rimis [)clcnda atquc tractanda quod si id [irimo statim adilu ficri non posset, et idem Cajsar, quod s;cpius atque instanter antea fecerat, nostram amicitiam
in
:

pro

mutua

securitate

postularet,

tum

ipsi epi-

MDXXIX. 6i.Ha;c concordia; formula,tum Pontifici ad


JUllii

scopo mandavimus, ut cum Dci nomine iniret id fcedus, ita tamen, ut nihil in eo nos astringercl,

colla|)sas rcs Kcclesiaslicas ac privatas

instau-

qiiod in altcrius
:

damnuin

pcrniciein(|iie re-

tum ad iiaccm interregcs conciliandam, tum ad Cajsareas res constabiliendas accommorandas,


dalissima,
ne,
si

qua nostra modcrationc contcntum fuisse Cfesarem laelanter accepimus siquidem


(lundarct
;

in

Italiam^non sancila prius

toliiis

liujus nostri

propositi finis, sicut testis

cum

Ponlifice pace, venirct C;csar,

univcrsam
pra?cipue
:

ilcruni
(lalluin

llaliam in se concitarct,

cum

Anglum()ue

sibi infensos

baberct

(juo-

nobis est Dominus, non alius fiiit hodici|ue est, quam ut per hoc foedus ipsi CEesari adjuncti plus auctoritatis ai^ud cum liabcrc possimus ad con-

rum

prior, Franciscus scilicet,

palam jactabat,
:

cordiam cisuadcndam

quod

et res ipsa,
si

quan-

veniente in Italiam Caesare, se pariter in Italiam instructo florcntissimo cxercilii descensuriim


iiec

tum

in nobis erit, docebit, ac

ricors tot
lioc et

nos Deus misecalamitatibus concussos consolari in


li(|ui(io tu;c

abcrat suspicio non conciiiato Carolo C;esari

prospcrari digiiabitur,

scre-

bellum redintegrandum. Itaque Carolus qiiamvis Gallicum cxercitum in Insiibria dclclum accepissct, t;imcn vigcsimanona
l'ontifice exitialc

nitati apparebit,

nos

noii plus nostra


;

quam

tua

causa hoc focdus inivisse


sibi

ut

pcrsiiadeat

idque sercnitas lua noslrLini(|uc aiiimuni ad


digiiilatciii
,

Junii Barcliinone ante arani [iiincipem cathedralis Ecclesia; solemni jur(^jur;indo ad i);ulio-

communc bouum
'

ct

tuoruiii(|uc

nes Las servandas se obstiinxit

(I).

Ita puljlicaj

l.ib.

brev. an.

l.'i2'J.

p.

310.

(1)

Ea

(]iiic

anMlista hic

latc

piosequitur rcformanda sunl ad liistoriam lieinardi


illo

rerum

illaruin,

quaruin Florenlinus popiilus pars erat niaxima consortis. Narrat


occultuin, nou
intcr

Segni inorentini civis, tuiic Klorentiic agentis, et Julio inense convenissc principes Caineraci, focdusque

ibi conciliassc

1'ontiliccni et iniperatuieni laiiluminodo, sed et intcr


noniliiu) in
llalia

Cxsarem ipsum
e.xcrcitus in

et Gallia;

regem

quo fa'derc

jain stabililo nnzi cssendu

fugatusque esl. Kmcndandiis esset crgo annalista qui eo pioeliojam inilo focdus compositum asserit. Verum, si recla tcinporis supputatio habealur, cuin Insubricuin pr(Elium die .xxi Junii coiiimissiim asserat Guicciardiuus lib. xix, Camcraceuscin illum convcntum diebus aliquot reipsa pra;cessit. Errat vcro annalista scribens Pontificein, firmato j;uii cum impeiatore fucdere, auclorem fuisse regi Gallia: ut ipse paiiter cum
iraperalorc convcnirct.
tcslatur histor.
lih.

scguHo i accordo, scd

renuntiato, Gallorum

Insiibria

fusus

Eodem enim temporc eodemqiie


noii

in couventii

Camcracensi f(rdus Galliciim

et Ponlificium coaluit, ut

Iii.

Denique, eodcm Segni, cl altero Florentiuo historico a;quali Philippo

iNcrlio, ac

idem scriptor deuique Guicciardino testihus,


potissinium agente, fcedus
.M.\xsi.

Capuanus episcopus

a Fontifice,

ad Gallise regem, sed ad conventum Cameracenseni labiegatus

fuit, eo(iue

cum

P()i^ifice el

imperatorc compositum constat.

10
filioriini

CLEMENTIS

VII

ANNUS

6.

CHRISTI 1529.
uti P.aroliim sive (|iias in

prau'ipuo
existiinel,

rostitiitioiieni csse directiim

iii

Noapolilano rogno,

iliani

|iliiriiniini in

mur. Dat lionno die


tiis

xviii Jnlii

Doniino c\liort;imdxxix, rontilicti-

Iiisiibria tonobat, restitucrot, ct oiiini juri IhX-ro-

nostri aiiiio vi
(ili.

Siijnificavit

gliae regi a se

etiam Clemens Henrico Anpercussnm foedus cuin Cmsarc co

ut in Astensem principalum cederet Venetos ad Apulia; urbcs restituendas |iermoveret, detroctantesquc nummariis ct mililariditario
:

bus subsidiis Caisari

collalis

adigeret
,

ut su-

consilio, ut viain puhlica) paci aperiret, nec

miut

premo
jiiribiis

Bolgii

et

Atrebati

imperio

necnon

nus

iii

ipsum, (]uam anlea


:

communes

parontis
est,

conlroversisTornaci etAtrobati se abdi-

affeclus gestiirum

tum

eliaiii

hortatus

caret; ut judiciariaacta in

Carolum Borbonium
lioire-

regiam operam
conjungeret
'

[iro

pul)Iica

pace conficienda
nota esse
et

confecta edita(|ue abolerct, at(|ue ipsius

dibus bona rostitueret


etc. Tuac

ut ademptas belli causa


:

Clemens,

sercnitati

terras sccutis ])artes Ccesareas redderet

ut pro-

voluimus, utpote cui nostra omnia consilia

vocalioncs ad

monomacbiam
Italicis

Ca>sari

delatam

sciri et probari cupinuis, praesertim tendentia ad piiim finem communomque utilitatem, cui semi)or tua serenilas studuit, ot, ut confldimus, studebit. Ergo nos nomine cum Caisare, re autom ipsa non miiius cuni principibus ca}toris foiderati erimus, quippe qui communes omnium parentes omnibus in commune consulere jiarati siinus, (luantiim in iiostra erit situm potestale, tuce vero iirfficipue sorenitati, eo quo

consuevimus amore, semper alligati erimus noc enim alilor possomus facere devincti veleri
:

ne poslhac Gallus rex rebus se implicaret. Cktoruni liac pace Clemens Pontifex, tum Sabaudia) dux ut iiu])erii cliens, compreliensi sunt de Florentinis vero ac Venetis additum, ut quadrimestri flexu cum Cffisare paciscerentur; nec quidquam aliud certi decerni passa est Margareta Austriaca, cum jam Casar de iis cum Ponde quo a Clomente, qui Uaventiflce statiiisset nani Cerviamque a Venetis erat recuperaturus, ot ad Florentinum princii)alum nepotes cvecturescisstE censercntiir; ac

Germanicis vel

benivolontia nuituisque adstricti beneficiis

eo

rus, Margaretaj Austriaca! hisce litteris

'

actai

eliam magis, quo ipsam tuam serenitatem nobis-

cum
Dat.
stri

in

eadem

consilia universalis pacis et conetc.

sunt gratiai (18. Domiuffi iMargarita3.


:

cordiffi

incubitnram nobiscum speramus,


xviii .lulii
vi .

Tibi et serenissimis tuis nepotibus accep-

RomEB
anno

mdxxix, Pontificatus noet


:

tum referimus hoc beneflcium redintegrationis nostrffi non enim dubitare possumus quin quo
;

Assensere Pontificiis precibus

consiiiis

studio id decrevisti in conditionibus pacis, eo-

Francorum Anglorumque reges et quidem Henricum Anglum institutaj de concordia publica actionis promotorem fuisse, ac duos oratores cpiscopum Londinensem et Suffolcii ducem misisse Comcracum, refcrt Guicciardinus -. G7. Concordia; inicr regem Gallum ct Carolum V Cameraci pactmpraicijjui interpretes Margareta Austriaca,
et

dem ad effectum et executionem perduci cures: ac quanquam res ipsa omnem habet honestatem
ot juslitiam,

pra^sortim

in

liis

urbibus,

qiia;

liuic sanctffi Sedi tanta indignitalo ct injiiria ab-

Mercurinus Gattinaria.'

Porro Franciscus rex natorum suorum obsidum liberandorum desiderio ot adversis bellorum successibus perturbatus, Ludovicffimatrisopera cum Margareta Austriaca Caroli amita Cameraci in colloqiiium venit, pacisque leges ita pepigit,
,

fuorant roddendis tamen ob op])ortunitatem beneficii,et promptitudinem tiia! volunlatis, non tanquam reiu debitam, scd prorsus ut boneficium accepimus quod otiam gratius sensimus, quo bencftcium universalis pacis redintegrationem nostram nobis facit jucundiorem. Uiiamoblata)
; :

ut Ca^sar do liurgundiffi ducatu,

quem

Fraiici-

scus in Ilispano carcerc spoponderat, petitioneni


remisorit
:

cuni(|ue

do nonnullis Sequanorum
ojiora
,

torris tanta coiilroversia osset, ut re infocla col-

loquium ainputaiuluni viderotur, deinum


arcbicpiscopi (lapuani

rodinlegratum est

ac

nos quidem nobilitati tua; gratias quantasverbis possumus; verummulto majores iu animo habemus et conscrvamus, cupidi iioii solum roferre, si quandc acciderit, ut cl Douni orantes iit pro nobis i])se ct tibi ettuisnepotibus retribiiat, (]iios si (]uando antea singulari ainoro et iiaterna cbaritate suiuus complexi, luiiic corlc omni bonivolentia et aflectu prosequimur, cuiii nobis universicChristianitati tantum boneficium
rein agiiuus

quinta Augusti dio

i^romulgata iis logibus ^ ut regii filii in prislinam libertatem restitucrentur, ciim duodccios centena ducalium nummorum uiillia (itcsari, CECsareo vero noi^ax fuit

universalis ])acis tribuoruiit, to taiitiim boiiiiiu

non solum procurante, sed etiam


ilaqiie

perficicntc

merito ct
et

tibi

et illis

omiiein felicitatcm
otc. Dat.

in
XII

terris

in

coelo

optamus,

Uoma)

mine Anglo

duccnla millia penderentur ut Gallus rox post ratum babitum hoc bcdus scx hobdomadarum lloxu urbos et arces, quas
regi
:
I

Augusti MDXXix,Pontiflcatus nostri annovi.


llujus focdcris inter

(Jrt.

Carolum V etFrancisMercurinTim principem locum inler


-

cum

redinlegrati auctorem fuisse


-.

I.ih.

Iiicv.

nn. 1:i29. p. IMI.


I.

I.

Gattinariam tradunt
Ciiilci-.
i.

Is

.M\'.

P.iiil.
iii

.Inviiis
I

1.

.v.wi.

('iiui-c.

.\ix. liclc.

xx. Fciioii.

I.

viu.

Franc.

et alil.

'

Lib. brev.

aii.

Iu29.

\i.

379.

Ferron.

1.

vui.

iii

Franc.

1.

CLEMENTIS VII AXNUS


Cacsareos scnatorcs tcnebat;
ciimqiic
\iilorot
ijuoii

6.

CHRISTI 1529.
luvc dccerpsi
:

111

tis litterac ', c (juiluis

Cum

i^ri-

Caesarcm a [^acis Burgundiic (iucatus petitione disceptala tandiu armis, ac Matriti a Calio antea concessa niliil vcllet romitterc, ilium libcrc admonuit non modo ducatum non comiiaraturum, sed etiam
consiliis abhorrcre,

de

mum

Eudovico de Flandria, domino de l*rato, camerario et consiliario tuo, a te ad nos misso intelleximus serenitatcm tuam in fino mensis proximo iir;ctorili ox l>archinouc soluturam,iterque in Italiain arrepturam
cx dilccto
liiio

comitatum Bur^nindia; amissurum,cumScquani


ad Gailumspectaront. Et (|uidom in eo comitatu piures arccs a Gaiiis occupatas supcrius ex Guicciardino indicatum Morcuriiuim Gattinariam (]a?saroi est. Porro
belii caiamitatil)us prcssi

fore

nitati

nos id tuae serenitati et universce Christiafeiix faustumiiue deprocantos, pro more


te

^otusto et nostra etiain in

legatos S. R. E. cardinales de

benevolonlia tres fratrum nostro-

Cajsarcm locutum nar Fidele consilium rat prffidictus Ferronius nisi dederim, et tcipsum, Ceesar, decipio, ct meipsum indignum taii magistratu astringam notcE at SesempiternfD. Video te abliorrcre a pace quani tui jam qucruntur cxbaustos sese tributis Italia Hispani ingemiscuut ad collationem prope direpta. Hybreas olim, Asice cum Marcus Antonius dupiicaret tributa Si potes,ait, M.Antoiii, du[dex tributum uno anno exigere,id quoque aequissimum fueritte posse,acsi possis Asia;
scrinii pricfectum ila ad
'

rum consilio ad camdein tuam mus dostinandos, (lui eam et


fice, et officiose,

serenilatem duxiexcipiant iionori-

ul

moris
.mdxxix,

est,

deducant. Dat.

Roma; iii Augusti anno vi .

Pontificatus nostri

imprimis in repttMecliceorum odium. quamvis Nec suae spes Pontificem fefeliere enim Ferdinandus Turcico pressus belio opem a fratre CcEsare posccret -, ad componendas Italite res maluit incumbere. Erant ea; iperturbatissiniffi, ut scribit Hieronymus " Niger ad
71. Turbatss res Italicae,

blica Florentina, propter

impartiri dupiiccs ut uiio anno .4;states,duplices quoque Aulumnosiiia babeat:taientorummuita millia Asia pendidit, qua3 si non accepisti, exigito

Jacobum Sadoletum
status atque ea totius
sit

Is,

inquit, est

rerum

Italia?.

calamitas, ut nuiius

quaestoribus tuis, qui acceperunt

sin,

expensa tibi fuorint, jam profusa evoiarint, ecquid causa; est quin tot pecuniis exbausti perierimus? Valentinianum Caesarem narrat Ambrosius sacer auctor, si quid lioc ad rem pertinet, cum admoneretur nova indiceret vectigaiia provinciis, bcccrespondisse: Praeterita nequeunt soivere,nova quopacto sustinebunt? Antantum honoris milii ideo deiatum, ut quo jure (jua injuria unus ego fisco tuo locupletando studercm? unus ego diripiendos tibi Sequanos tuos,Yexandas omnium fortunas consuierem? certe jam expilati sunt, jam negant fortunas suas talibus

cum

anguius in quo non aut hostes saeviant aut dominentur. Et infra Cum ad tc proficisci statuissem, cognovi mare Ligusticum hostiii classe,Cisaipinamomnem Galiiam Hispanorum prjesidiis teneri, omnes denique aditus adeo armis occupatos interclusosque esse, ne
tyranni
:

Dfedalus quidem, quod aiunt poetae, tuto istuc advoiare potuisset, etc. Romae XV ii.al. Aprilis

jiDxxix

Licet vero Neapolitance res


pacatcTe fuerint,
est,

censi fcedere

in Etruria

Cameratamen

atroxbeilum ortum

cum

Fiorentini asserere

suae reipublicae libertatem contra Pontificem et Cffsarem fisdere junctos, Mediceis ipsos subji-

cere meditantes, decrevissent. Appulso

quidem
ipso

tamque crebris indictionibus satis esse . Et infra : Itaque si me audis,vel minus justam pacem
fequissimo boilo
])raeferes .

Genuam
facta

Carolo

oratores misere, ut

cum

fccdus sancirent, nuiia Pontificis ac


:

Mcdiceorum

Hsc

a[)ud Ferro-

nium

Gattinaria

quem

Pontifex ob egregiamna-

vatam pubiica; paci operam cardinaiitia purpura ornavit; de quo ad Cffisarem -, tum ad Alexandrum episcopum Ostiensem, Franciscum S. Crucis presbyterum, et Hippolytum S. 1'raxedis diaconum cardinaies, quos ad exci|)ieudum
Caesarem
70.

mentione sed ro[)uIsam passi sunt, Mercurino cardinaii Gattinaria, de quo paulo ante memoravi, respondente ipsos ob Gallicae factionis partes susceptasadversus CKsaremlibortatis jus amisisse, Caesaremque de iis pro sua volun-

cum Clemente
;

legatos

decreverat
iitterje

extant

data;

xxviiiAugusti dic

Carolus V in Italiam appellit. A|)plicuerat post longos et molestos circuitus Genuam xii ejusdem mensis Augusti Csesar subvectus ciasse, cui miile cataphractos equites et novem miiia peditum ipsum imposuisse refert Guicciardinus ', extantque de iiiiusadventu, qui
Italiaipacem, levamonEccIesite et universo Cliristiano imperio quietem aliaturus esset, Clemen'

cceterum admoniti sunt ut suas componerent. Exercuerant iili in Mediceos ac Pontificem ipsum acerbissima odia non modo enim in publica rerum i'ontiflciaruin ciado Modiceos Fiorentia dispuletate statuere

posse

iites

rant, sed etiam

inciusam

Catharinam Pontificis neptem monasterio per vim retinuerant


insignia

Modicea; familic-e

eraserant

prcTedia

opesque
sacra

fisco addixeraut,

diripere

cdperant;

tum more Lutherano verum Caponium


magistratu dc-

reipublicae dictatorem

summo

turbarant,

quod cum

Pontifice Mediceos

non

in

FerroD.
'

1.

viii. in Franc.

I. 1.

Ib.
1.

().

349.

Lih. brev. an. 1529. p. 353.


1.

Guicc.

xis. Vincenl. Blascli.

iv. c. 1.
3

'

Lib. brev. an.


1.

152'.).

p. 378.

Clein. lib. brev.

p. 497.

Biz.

XX.

SadoL

viu. p. 323.

112

CLEMENXrS

Vri

ANNUS

G.

CHRISTI 1520.

pristinum imperiiim, scd in


cupicnte pacisci
litteris
' :

communc

civitatis

ea lociiplclibus sub poena majestatis

cocmenda

jus resliluore, et jus Ecclcsiasticum

asscrerc
liiscc

dcprehensus essct ex

arcano mc agcrc cum ^^ravi illo, qucm nosti, iiomine maximcquc farniliari Ponti(icis. Is milii rclulit (Mcmcntcm satis prospcrc et firmiler convalcsccntcm eo esse animi dc72. Scis cx

impotenter dccreta cum certa labe privaloriim fortunas ad excidium rcdigebant . Et infra Iii camdem (|uo(]uc sciitentiam paulo anle Cardiiccius, cuin esset decemvir, mentionem primus intiilerat, cum dc cogciida pccunia agcrct, ut donaria tcniplis reliaddixcial
:

(|iKf

<<

creto, ut se honesta conditione


ciliet, ct hclli

cum

civitate c(ui-

giosissimc dicata toUcrciitur, qiiod ca non tam ad ornamcntuni pacis, quam ad belli subsidia
collala cxislimari dcberc magnificc pra-dicarct;

consilia |)oniliis laturus,

alijicial;

ncqiie

ffigcrrime

sit

(]uod |>opulus pcrpctuo


et

otiosas scilicct opes, ct

niliil

profuturas ad sa-

rempublicam administret,
jura lueatur,

parla

libertalis

lutem

patria)

impendi

transfcrrique dcbere

modo
.

|)er a'qiias

condilioiics civili
ratio

sicuti charitate patria; ducti boni civcs,

more propinciuorum suorum


stratus habcatur

apud ma^i-

si salus publica (]uaMcretur, poslhabendas judicarent.

Defendisse causam egrcgie


;

Cum

Caponium
rcipublicffi

rcfcrt Jovius

ideo pro Florentina?

luissc, ne ille

cum Clemente pacisci voFlorentinorum cum Gallo fcedcre otfensus ad CiTcsareas partes sc conferret, a quo publica libertas everti posset nec nisi jusla postulata a Pontifice proposita fuisse ob resalutc
;
:

de his Carduccii imperiis nonnulli cives mcesto libcroquc scrinonc in coronadissererent, quod minimc prffitermiltcndum videtur, Antonius Albertus, vir honestissimus et perurbanus

stituta

Mediccis bona,
:

civitati

justa vectigalia

non dcfutura
los

incpte derasos scpnlcrales titugentilitia insi-

Cosmac Medicei, dejectaque

gnia,
vivat

cum

illius

gloria in

hominum mentibus
cum

non infaccte dixit Non est, optimi cives, quod quidquam a dictatore commodius et mitius exnain postquam dccoctori rempublipcctetis cam commisimus, neccsse futurum esse providco, ut nos omnes cum ipsa repubiica dccoquamus. Scd tum cum hostes longe ab urbe abessent, neque adhuc appropinquantis bcUi
: ;

niuiquam intcrmoritura.

incommoda
decretum
ccrta,

sentirentur, de ea re a Carduccio

pro sui cxcusatione vel commendatione cgrcgii facti reccnsuisset Caponius, atque omnium prope scntenpostea tamcn magistratu liis absolutus essct
73. et i)Iura

Hsc

alia

non potuit, quod nondum aul aul propinqua advenisset necessitas, ut


fieri
,

dejcclus est a Florentinis odio in

Mcdiceorum
psene or-

nomcn

flagrantibus

ut

amoenissimas eorum

villas incendcrint, corruptis


:

omnium

dinum voluntatibus Non deessent, inquit Jovius, quod maxime impium et contumeliosum putabatur, qui eum nempe Pontificem sine uUa
Iionoris

opus esset civitatcm infamis sacrilegii flagitio contaminare cum multo maxima offensione Pontificis, quod nisi excjus auctoritate ritetolli posse viderentur, quandoquidem ea donaria extra profaiii juris vim jain sacra esscnt, ob idque praescrlim, (juod Lconis fratris mcmoria, qui ea ornamenta ad cultum altarium pia liberalitate contulisset gravissime la^dcrctur. Ita tamen
,

aut sanctilatis

|)ra;falione

nominare,
et tan-

ejus rapinae spes malis civibus illata est, ut id

Clementemque nudo nomine appcUare,

(|uam spurium, ne(|ue ideo rite Ponlificcm creatum dicere consucssent . Deforniala dein niagis est Florentinffi reipublica; facies;

scelus Carduccii successori patrandum relinquerctur. llaclenus Paulus Jovius de Florenin quos Pontifcx lot injuriis lacessitus Cajsarcum exercitum, suppeditato stipendio,
tinis,

nam

Car-

duccius ad magistratuni evectus, liomo temcrarius, cx Lutlierana; imi^ietatis, (|ua! sacra qua;-

concitavit
74.

'

(1).
illi

Pellcxcrant

ad defeclionem Peru:

queexpilationiexponebat, institutis,tempIorum, sacerdotum et pauperum publicas opcs invasit Edicto , ait Paulus Jovius, inusitato ct, si rcligionem spcctcs et testamenta piorum ani-

sium, ac suis copiis

primo belluin
prffilio

illi

communierant itaque civitati illatum est, primoque


;

iinpclu llispclla ad dcdilionem coacta

in qiio

moruin a!stimetur, maximc ncfario, xenodochiorum hospitaliumque domorum, et templo-

rum

i)ra!sidia
et,

posucrat,

confiscanda vcnumdandaque pronon comparentibus cmptoribus,

Joannes Dorbinus - summaj-apud llispanos post Vastium cxistimationis, qni in occupanda llrbe Roma cajdibus crudeiissime erat grassatus, ac Borbonio ct Hugoni Moncata; tertius dux adjunctus Urbem vastarat, crassioris
Guicc.
XIX. Paul. Jov.

'

E.\l.

a|ni(l

Paul. Jov.

1.

xxvil.

'

1.

I.

xxvii.

Paul. Juv.

I.

XXVII.

(1)

Veia

liic

Jovius apud annalislam narrat


leslibus Florcutiuis
ct cainobioriiiu
illos.

i)isi

forte

exaggeratum
Segnio
et

sit

aliquid

iii

iis

reutiuis

commcmorat; cum
quideni apud

historicis,

Ncrlio, latifuudia

qua;de sacrorum Tcmplorum expilatione a Flotautiimmodo ct anuui provectus Ecclesiarum,


atque
distraclis
ila

locorum piorum
vcrbuni

venum exposita

fuerint. I)c

ornamentis

vero Ecclesiarum sacrisqiie donariis direptis

ue
et
di

His vero historicis major adhibenda est fides,


ut Segnius his verbis
si
lib.

quam

Jovio bistorico,

ut
11

in

rebus

aliis

parum
iiegl'

siuccro,
altri

cum

l<'loi'entinas

res tractat mendacissimo,

viii, pag.

182 testalur

Vescovo Giovio se
nello

fatti

Firenze avesse scrilto cosi fedelmenle, non

sarebbe lanto discostalo

dal

vero, quanto

ha

fatto

scriver

le

cose

de' Fiorentini.

Mansi.

Cr.EMENTIS Vir
sclopoli
oiiiit
;

ANNUS
dii^s
siiiit,

Ct.

CIIRISTI

1529.

113

f^lando

viiliicratiis

paiicos

post
ciiin

biis siiis regiiis dimissis,


liiiiii

(|uamprimiim
illaiii,

;id

Ita-

tiiiii

niota caslra

ail iirlpcin

a|iposila

voiiit,
iii

ollorons

|i;icciii

(|ii;iiii

.losus

ac (leniiiin post varia


Moiitc
Ijiiiiiis-

ilo

cinicorilia
i|ii;p

Maia'

Cliristiis

cadiiin ascciidons siiis

reli(|iiit disci-

lcsla Halioiio liahila coilo(|iiia,


di'
i'l

cardiiialis

pulis, rcgiliiis cl priiicipihiis Cliristinnis ac Itali;i'

cpiscopns

Vcriilaiiiis jiissii

ii()tciil;ililius

siiii!

(jna

cidern

Tiircarum
:

1'oiitilicio

luilnicrniit, iloditionc xii

Soptonihris

lyranno
ii('iid;i,

rosisti

non posse cognosccbat


[lacc

et [iro

die 1'crusium rcccpluiii ost. Iinlo in af;rnin l'lo-

liii.jusmodi

universali

facillns

coiiipo-

renlinum ("npsaroir copipn (liict;c a 1'liililicrto Aurasiaco dnce, in ciijns lidiuii nc potostalcm Arelium el Cortona venernnt. (Uim anlom lardins si^na movissol,
!'lorciitini,
(|iios

niipor iiobis

siiis lilliiris significavit,


civit;it(!

pln-

riiniim oxpcdiro,
(liia
iit

iit iii

nostr;i llononia',

celerius

ficri

posset, insimiil convcnireiiiiis,

(ylomoiis

totam Ilaliam
,

tandom a

tot

calamit;ilibus
,

mox immincntis

oxcidii

tcrrore piirciilsos sose

libcraromiis

illii|iie

paccm daremus
dicto

ut

illa

snbmissuros imtavorat, ad tueiidam liliortatom animos obfirinarunt (|nod sperarent (^ajsarom ob Solimiuini in Aiislriam irruptioncm, in (iermaniam, abjccta rerum italicarum cura, provolalurum. Ila cruonto
Ponlificiis volnntatiliiis
',

pacata, illius potcntatus ac barones unitis ani-

mis

et viribus

non soliim

Turcarum

ty-

iMiuio resisti, scd


profligari possit.
70.

ipso cnin toto cjus cxercitu

Nosejus pium
in

et

lioncstum desiderium
ctsi

exorto bollo Etrnria rapinis et caulibiis coiupleta cst


:

plurimum

Domino commcndantes,
qna
tot

cx

intcr (]u;i'(;;aroInscnin

Cenna Placenliam

se contnlisset, advenlanli tres cardiiialcs legati occnrrorunt, nt Pontificia' ditionis tines ingrcssiim sacraincnto adiperent, ipsiim niliit unquam

mcnsibus dctcnti fuimus, convaluerimus, tamcn pristinas corporis vircs adbnc non recuporavimus, occasionem tamcn rei bcne gcrenda!, et tam necessarii boiii
gravi infirmitato,

de Pontificio jurc libortaloquc dotractiirnm


"

omittere

nolentcs,

cognosccntcs

ad

officium

Ea autem jurisjnrandi formula


Joviiis
'',

inquit Pan-

Ins

verbis rilo

coiiceptis

ex sacris

ccrimoniarum libris |)etebatiir . Inserta jam anlc ea formula nostris Annalibus fuit, ex qua

Romanornm jnrare consiievisso vidimns. vero de coUoqnio intcr Pontitlccm et C;eCum sarcm faciendo pro Italica pace redintegranda
reges

nostrum perlinere pro salute gregis Dominici nobis commissi periculo vita; nos exponere, ct ad civitatein ipsain IJononiam, omni celeritate, ct mora cessante, nos conferre, in alma tamen Irbc nostra caiisanim ct litterarum Apostolica-

rum
ad

aiidientiam relinquentcs, acrelinqucrc dcsi

claranles ad effectum,ut

ante reditum nostrum luce migrare con-

actum

esset, ac disceptatnm,

num

Pontifex Ca^-

Urbem ipsam nos ab hac

sarem, an Cresar Pontificem adiret, conslitutiim est, ut refert Franciscus Guicciardinus % ut Ponlifex Bononiam se conferrot, illiimquo Caroliis, ut gradu lionoris aiigustiorcm conveniret.
"o. Bo7ioniam profcctua Clcmois futitris providct sfrpicntissi?nc. Discessuriis itaiiue

tingeret, in ipsa Urbe, in

qua audientiam mcmoratam relinquimus, ot non in civitate Bononi;c, seii in alio loco, in quo temporc obitus noresidercmus, clcctio HoUrbs tunc intordicta vel contra Ecclesiam Romanam in manifosta rehcUione porsisteret, seu de impresslri

cum

nostr;i ciiria

mani

Pontificis fieri debeat, nisi ipsa

ex Urbe Clemens,
ipsi

cum

sc

mortalem nosset, ut
si

sione dubitarelur, sicut alias ex causis tunc exprossis proximis annis circa electioncm Ponti-

incertos dissensionnm in creando snccessore,


(liiid

luimanitiis acciderct, cventus discu-

teret, sanxit lioc

Diplomate

'^

quo

in

loco cardi-

nales adfereiidaliberasulTragia pro roniintiando


1'ontifice

<<

convcnturi essent
rei

Ad futuram

mcmoriam.
et

Cum

cliarissimus in Cliristo lilins nostcr

Garolus
licns, in

Homanorum

Hispaniarum rex

Catlio-

im|)eratorom electus, intolloxissct Tiir-

eliam intendimus. "".Habitaigitnrsnpcrliiscumvcnerabilibns fratribus nostris sanctrc Komana;EccIcsia! cardinalibusiiiaturadolibcralioneeldiligentiexamine et de cornmdem consilio et unanimi consensn causarum ctlitterarnm Apostolicarum audientiaminipsaUrl)opostnostruiii;il)ca disccssnmreficis in

|irovidere

cventum obitiis desideramus

nostri, ila et niinc


et

carum tyraniuim iiotcntissimo exercitn ad dciuio regnum Hungariic invadendum et occupandum


venirc, cognoscens(|iie iiroploroa

manere adcireclnm.iuitsi antercditum nostrum


ad ipsam
gat,

Urbem nos ab hac


non
alibi ubi

luce migrarc con-

non soliim

rc-

gnum, sed eliam

totaiii

rcnipiiblicam Cliristia-

nam

in

maximo
,

versari discrimino, et deside-

nos mori continelectionem Romaiii Poiilificis celebrari debere, nisi Urbs ipsa tunc interdicto subjacerct,
tingeret, ibi, ct vcl

fr;itri suo diilcissimo ipsiiine roipubIic;e (^lirisliana! opcm ferrc, pront ad ejus officiiim, ciim advocatus

rans Fcrdinando rcgi lliingaria'

essot apcrto rcboUis,

aiit

inibi
:

sionc dnbilarctiir, ut pr;efcrtiir


joris tiiim
parti'3

cardinalium
stabilur
seii

tiiiic
;

EccIesiiT,
ricm.
2(1.

existat, pertincrc
biev.
|i.

cognoscebat
.i2:i.

omnixix.

docisioiii

et

dc super ibidcm tunc in

imiires-

quo maexistencivitate

'

lib.
1.

3S0.

* ?:\n\.

Jov.

XXVII.

'-

Pag.
I.

'

r.nirc.

xix.

Guicc.
iii

1.

Riill.

Clem. VII.

Urbovctana seu Periisina, sorvato scripturPG iiujusmodi ordino, ficri debere,


(^.astelliiiiii.

consl.

diimmodo
A.\N.

ilhc Ecclosiastico iiitcrdicto subjcctic,


i:>

Tojirs

.V.X.XII.

llAV.N.

.\lll.

114
seii

CLEMENTIS

YII

ANNUS
ac per

G.

CHRISTI 1529.

rebelles noii fuerint, ut prjcfertur

fezula, et succcssive cardinales reverendissimi

felicis

recordationis
tii

Alexandnim

III

l.icrt
:

dr
Li//i

evitmida;

Grcgoriuin
:

in Lugduiiciisi
;

diaconi, presbyteri et episcopi in suis cappis; lumPontifex delatus in sella ab illius ciibiciila-

pcricuhim

; et

N<'

Romani, incipientes
Pontifices

perCle-

mentem V Romanos

praedeccssores

noslros in Vicnnensi Conciliis circa clcctionem eamdem liactenus cdilas Gonstitutioncs, ct alias

exlravagantes in omnibus in eis conlentis servari et in suo roborc permanere deberc volumus atque decernimus. Nos enim elcctioncm
alibi

cardinales factam nuilam

contra prsesentium tenorem per eosdcm ei irrilam fore, ipsos-

quc cardinales nd aliam benedictioncm (eieclionem) Romani Pontificis, scrvata earumdeni pra;sentium litlerarum forma, procedere debere, et
per eos contra prffiinissa nullatcnus dispcnsari posse etiani decernimus. Nulli ergo, etc. Dat.

super baldachinum per Antianos Bononienses et successive per alios quadraginta regiminis ct nobiles illius civitatis usque ad Ecclesiam pra;dictam S. Petri. Strata erat ornata, et omnes cives ante domos suas cum variis paramenlis, mulieresque S|)ectantes, turba inagiia, quam nemo dinumerare poterat. Sic proccdentes venimus usque ad Ecclesiam S. Petri in porta ibi episcopus suffraganeus babens crucem in manu
riis et

parafrenariis

et

confalonerium

justitiffi et

porrexit illam reverendissimodomino cardinali,

qui illam papjc osculandam


tapete in limina portoe

genuflexo super

cxtensum cum cussino

Roma; apud

S.

Petrum anno Incarnationis Dononas


Octobris,

minica; mdxxix, pridie


tificatus nostri aiiiio vi . 78. Poatificii^ ct

Pon-

desupcr. Inde idem" cardinalis porrexit aspersorium aquffi benedicfa;, et Ponlifex se aqua aspersit, et inde cteleros alios cardinales et

tcm Bononiensem.
est, ut

'

Cxsuris ingrcssits in civitaProximo die Urbe egressus


itineris Diario (jiiod ac-

tum naviculam incensi ex qua papa incensum in thuribiilum pcr unum ex acolytis apertum et porrectum imposuit quod tliuribuastantes
:

constat ex

ejtis

curalissime, etsi rudi stylo, a magistro rituum


tuin conscriptum
Nativitate

accipiens pricfatus Cibo cardinalis tcr illud duceiulo incensavit Pontificein stantem cum
liiin

nos afferimus

Anno

pluviali et mitlira.

Quibus expeditis, Pontifcx

Domini mdxxix, Indictione secunda,


vii,

ingressiis est Ecclcsiam priccede-ntibus cruce et

die vero Jovis

sanctissimi in Christo

mensis Octobris, Pontificatus ])atris et domini nostri

cardinalibus.

domini Clementis divina providentia jiapa; VII, anno vi. Ilinerarium [triefati sanctissimi doniiiii nostri Clementis papsc 'VII, ex Urbe versus Bononiain adcoronandum serenissimum Carolum electum imperatorcm, ct ibi ciim co multa con-

canonicis ct laudamiis ; canfando vcrsus altarc niajus, ante quos super faldistorio ibi prarparato genuflexus oravit. Suffraganeus per me instructus in cornu Epistoclcro intonaverunl
:

Siilfraganeus

cum

Te

Dcum

la;

babens librum

ante se,

et

aliquantulum

lum de rebus Italiai, tuin cxternis etiam contra Turcas ct infideles . 70. Pergit dcinde auctor narrare, ut pra;clusuri

versus Pontificem cantavit versiculos et orationem infrascriptam, qui in libro ponlificali sunt
cxtenti.

siirgens ad
Sil

Quibus finitis, me annuente, Pontifex mcdiiim altaris osculatus est illud


;

cunte Eiicbaristia! sacramcnlo equte phalerata; imposilo, atque Ncpcsino, Tyburtino ct Cortoncnsi eiuscoi)is, iiccnoii sacelli Pontificii p.r;efecto ciim aliis admiiiistris illud religioso cultu

inde benedixit solemniter

populum

caiitando

nomvn Domini bcncdictum ; et reli(|iia, ut tum dedit indulgentiam plcnariam, nioris cst
:

(|iiain

publicavit

reverendissiinus

cardinalis

concomitanlibus, Clemcns Bononiam se coiitulerit, quam sexdecim cardinalibus stipatus ingressiis est cuni nobilitas omnis Bonoiiienvciierabunda scse sis lcctissima obviam illi elfudissct, et magislratus clavcs urbis cidem tum sufTragancus episcopus linobtulissent leato clero succinctus Chrisli e cruce pendentis
;
:

Cibo.
8t. Die Vcneris xxix Octobris fiiit concistorium secrctum , etinfra (juia inconcistorio intcndebat proponerc ct deliberarc de coroiiaiione impcratoris de modo ct fornia et
'
:

qiialilcr et
fieri.

quomodo

et

Sic expcclavit fiiiem concislorii

quando omnia dcberent quo pe:

signum exosculandum tuin ordinem pompai ita


W>.

in

porta porrexisset
:

racto, papa rcmisit

describit

Apostolicus cruce cum duobus inagistris ostiariis a lateribus ejusdem, tum unus clericus cum lanterna et in ca candcla accensa, equus |)haleratus cum tintinnabulo et capsula Sacramcnti desuper sub baldacchino albo per cives et nobilcs Bononienses delato, circumcirca xxiv beneProcessit

subdiaconus

cum

ad sex cardinales, quibus iiijunxcrat onus et providentiam dirigendi et prajparandi coronationes imperatoris, et necessaria ad tales actus et ceremonias, videlicet rcverendissiinum domimim Pcfriim cardinalem

me

Anconitanum, rcvereiidissimum diuniiuim Joannem cardinalem Senensem, Sabinensem et Albanensem episcopos, reverendissimosllyporegiensem et Vinceiitinum Neapolilanum caidinalcs

ficiati S.

Petri

cum

xxiv intorlitiis albis accensis

presbyleros,

reverendissimos Cibo
:

et

de

inde revcrendus

dominus
ciinl.

sacrista

cum
p.

sua
28.

Trivullio diaconos cardinalcs

sic

duosc

(|uoli-

Ms.

aicli.

Val.

bililiMlli.

liailier.

sign.

mim. UOii.

11).

p. 39.

CLEMENTIS

Vir

ANNUS

6.

CIIHISTI

5'i9.

bet ordiiin cardinalimii dcputatos . Noniiullisque interjectis " Et (|iiia adverteram 1'oiitifi:

scu XXV artellaria;


ultra

liim archibiiserii et pedites


alia

ceiii,

t|uod

nondum

exliiliitiim fuerat

decretum
et

duo millia. Post bos armatorum, pagii dcinde


suis phaleratis,

turma equitiim

Cajsaris

cum

e(|uis

electionis imperatoris,

jirout

re(|iiirel)atiir,

cum armis

et iiisigniis

suis.

quia coronatio lienda exlra Komam, an letiiiiratur aliud decretum seu declaratio, ut gesta post eoroiiationom respoiidil (|iiO(i valcant
;

Succcdebant multi nobiles et proceresarmali et jiulchre muniti etornati.Hos sequebatur magna


et magnorum principiim inde princeps ensis, quem iiiidiim deferebat ante Cajsarem. Post hunc immediate Ca;sar procedebat solus armatus super equo albo phalerato. Post Cajsarem erant et alii

miilliliido

e(|iiitum
:

ideui

lleret

omnia
fuisse

per Bullam facia el gesta fuissent KomiB, sicque iu concistorio detcrminatiim. Item in
declaraloriam, ac

si

aiite

Cicsarem

concistorio fuit ordinatum (juod missa solemnis dc Spiritu sancto celebraretur pro actione ffrutiarum ad Deum, ac hclitia populi Cliristiani contra Turcas, qui se dimoverant al)

eodem

duces, marchiones, principes et proceres sine armis successive pra^Iati et alii consiliarii
:

CcCsaris togati.

obsidione civitatis Viennensis, et retraxerant se per ducenta milliaria, (|uam celeliraret reverendissimus cardinalis llyporegiensis in S. Petronio die Dominica proxima. Die igitur Dominica

Casar in porta crucem sibi per suflraganeura episcopi Bononiensis porrectam sedens super equo osculatus est. Excusavit se
ciim esset

dere.

Tum

armalusnon commode posse descenab eodem incensatus, mc ibi exi-

ultima Octobris fuit celebrata missa in S. Petrolaudem Dei et gratiarum actiones, et pro laetitia Cliristianorum ut supra, per reverendispapa in simum cardinalem Hyporegiensein paramentis rubeis pretiosis, cardinalibus in
nio in
:

stente et instriicnte prailatum incensantem.

Tum

rubeis cajipis praesentibus, ut moris est, delatus Tc Drum /ai(datniis ; etc. in sede. In fine
:

^i. Die

Martis secunda

Novembris

'

venit

serenissimus Carolus electus imperator jam venerat Castel-Francum, oppidum Bononiai distans a civitate per xv milliaria. Suggestum erigi fecimus super plateam scala-

novum quod

Eccemltto anrielum meu7n, etc. Processit Ca;sar sub baldachino. Pars Antianorum ad baldachinum, pars ad fra;num equi imperatoris ducendo illum pcr aliquos passus confalonerius justiliae et rector studii Bononiensis ante portitorem ensis Ca;saris, etego una cum illis, tum mazerii imperatoris cum eorum matiis a lateribus per alas procedebant inde princeps deferens ensem nudum immediate
: : :

cleruscantando

ante Csesareni a lateribus baldachini, doctores

Bononienses collcgialiter

rum

EcclesicE S. 1'etronii in platea

magna

civi-

tatis illud

adhffirendo parieti Ecclesia3,ubi solium

cum suis mantellis longioribus cum pellibus de vario circum colla protensa, et ante eos multi nobiles Bononienses
peditcs

papaj dispositum per tres gradus, et ibi sedcs Pontiflcis, indeque per longuni versus gradum

cum maximo
et

omnium,
tium
et
;

plausu et vociferatione per vias a turbis civium et mulieet

scalarum
in

et

plateam respiciendo quadraturam

rum, juvenum, senum,


Civsur

puerorum claman:

modum
:

consistorii publici prajordinavimus

cum

sedilibus cardinalium, ut moris est.Et postalia Die Jovis - hablto nuntio quod im-

dicentium, altissimis vocibus Cxsar, imperium, imperium; sic continuantium

usque

in plateam

perator discesserat ex Castel-Franco, cardinales fere omues extra portam S. Felicis fere per

rius seu dispcnsator

magnani civitatis. Thesaurapecuniarum ante me parum


iu

procedendo pecunias
bat ad

auro

et

argento jacie-

medium

milliare prope

viam ad monasterium

Carthusiense se firmarunt. Ut
Cffisarem appropiiKiiiaiilem
gialiter, et detectis

primum viderunt
se colle-

populum et turbas populi. Post Csesarem crant magni duces, marchiones, comites, et
proceres,

moverunt

nccnon

pra;lati

ejusdcm

sequentes
et la;titia

capitibus hinc inde reve-

ordine

solito. Indeconsiliarii et secretarii Ca;sa-

fecit

rendissimus cardinalis Farnesius uti decanus verba tam noniine Pontificis, quam totius inde brevi responso accepto, recepecollegii
:

ris ct togali. Sic

cum maxima pompa

venit per

viam

turris asinoruin, et ab ea decli;

runt Caisarem

medium

inter se et cardinalein

Anconitanum,et contiiuiarunt iter vcrsus dictuni monasterium. Tum Casar ad monasterium ad


loca prsparata, cardinales vero et
teni reversi.
8:{.

in plateam magnam in cujus introitu confalonerlus justitia! et rcctor studii descendentes duxerunt cquum Cwsaris

nando per clavaturas

usquc ad
84.

scalas, ct

ab equo desccndente impe-

alii in civita-

ratore tenuerunt staflas.


In ])latea crant milites cquestrcs et

mus

serenissiDie Veneris v Novembris imperator siii)erveniens ingressus est civi

pedites Cmsaris, mullitudo populi ct curialium. Cffisar super scalas et gradus ascendcns, nie
prfficedente venitad suggestum ubi |)apa ct cardinales craiit expectanfes et scdentes in primo

tatem IJononiensem hoc ordine, prajcedentibus nobilibus et proceribus Bononiensibus et prfc. ordinatis, turnia magna e(|uitum armatorum sicut antiguardiiX' intrarunt; currus inde xx
U.

ingressu quadraturaj versus faciem Ponlificis. Electus imperator genuflexit lum ad gradus solii, inde ad ijodcs Ponfiflcis, gcmiilexiis est ct
;

Paii.

-'

Pag. 43.

a-Pag. 15.

oscuUitus

est

pedcm, successive inaniim,

et

16
siil)lovatus

CLEMENTIS

VII

ANNUS

0.

CHRISTI 15*20.

ah ipsoinel [lapa ad osciilimi tacioi adhuc genutlexus nonnulla vcrha congratulatoria et reingrativa ad invicein cuin papa . Refert Paulus Jovius illa ita luisse concepta: Ad 1'ontificis pedes tlexo genu proreceptus.
llabiiit
'

venit secrete (intraiulo noluit sibi exhiberi ho-

norem neque pompam) aflidatus pcr litteras papa;, jam rebus suis ai)ud imperatorem dispo Dux sitis, cuin inultis nobilibus . Et infra
:

vix sustinebatiir pcdibus

volutus, ac
licis

mox

dextra

Iffiti

arridentisque l*onti:

erectus ad

osculum Hispanica oratione


exjietivi,

"

Veni, inquit, sanctissime pater, ad pedcs tuos,

quod sumnio voto seinper


Cliristianaj reipublictc

ut fessis

lio

rebus communi consisuccurramiis. Oro Iteum optimiini inaxiqui

mum,

me

liujus voti
adsit,

com|iotem

fecit, iit

baculo in manu genuflexus vohiit omnino osculari pcdes Pontificis etiam recusantis hoc propter infirmilatein et jussus a papa et impoteiitiam [jrafati ducis noluit sedere, sed stans cum baculo secrete locutus estcum Pontifice submissa voce. Deinde vertens se ad pr;cfatos cardinales, mc sic annuente, illos ad invicein amplexi sunt et oscu:

cum

atque liic adventus ineus Christianis omnil)us sit saliitaris . Tuni


nostris consiliis
:

lati .
8(5. (Ja/fji/s

leij/has et /-itibas

promahinta

sit

Pontifex
sicuti

Certe lioc ipso congressii, in()uit,

siini

Deus immortalis et sancti ccelites certissunt testes, inilii nibil un(|uam fuit anti(iiiius et jain superis gratias ago, quod te videam prospere al^iue feliciter mari terraque
:

pax inte/' Ca;sa/'e/n Quod ad fojdus


dioIanenscBi

et ////osdar/i p/-i/icipes Italos.


iiiter
,

])erductum, resque eo dediictas intiiear, ut te auctore de concordia omniiim etsolemni pace minime desjieremus . Obtulit subinde Caisar
signati circiter
Pontitici
:

Ca^sarem et ducem MeGuicciardinus adductas fuisse in extremum ptEiie discrimen Sfortise res, cum .Vntonius Leva Ticinumjam ante expugnasset verum quanquam idem Antonius conficienduin bellum suaderet, ac de transfundendo eo principatu in Alexandrum
attinet

refert

'

auri

libras

deceni)).

De quo

munere

oblato luec tradit sacrorum

rituum magister Unus interim ex suis nobilibus habens sacculum auri medium posuit ante pedes papse et gubernator curi episcopus
Leodiensis iilum recepit,
et tradidit iini ex camerariis papie. Caesar autem ad dextram Pontificis stans colloquendo continue cuir. papa.

Mediceum ageretur, Pontificem non assensissc, ac demuin perfecisse, ut Sfortia accesserit ad Cffisarem fide publicaaccepta, quam ipse coram
illo

projecit,

professus

sola

sua

innocentia

tueri se velle adversus eos,


falso insimulaverant
:

qui perlidia' ipsum

demum Carolus clemencontroversiam sustulit, supplitia iisus cemque ut victor et triumphator recepit in omnem
gratiam, tabiilis(|ue augustalibiis
rite confectis,
,

qnamplures principes,
Ca'saris osculati sunt

et

|)roceres, ac

prtelati

pedem
et

Pontilicis, Ca^sare

universum Mediolaiienseni principatum

pro

loquente
(liieiiKiue

cum

papa

sibi

nominante uiiumIteiiide

illorum osculantiiun pedeni.


Ca'sar a
sinistris,

(luo tanla conlentione, tanta prccliorum varielate, tot annis bellinn gesserat, iii illiim contu-

pai^a et

quem

pa|)a

inanu

semper tenuit, simul descenderunt versus portam Ecclesia3 S. Petronii. Tunc pai^a diniisit Casarem, ut iret in Ecclesiam veneraturus Deuin et gratias annuens et papa in sede dela:

tus

est ad

palatium,
:

cardinalibus

[^raccdentibus cruce et CsBsar vero intravit Ecclesiam

associatus a reverendissiinis dominis Ravennatensi ct i\ea|)olitano cardinalibus presbyteris ac

Rodulplio et Trivultio cardinalibus diaconibus, pnccedentibus cantoribus intonantibus antipboEcce ni/tto ('/i//r/iaN ; oi inde Te Deiini nain
: :

laxdamiis.

Ad

altare

majus

iii

faldistorio pra^pa-

rato genuflexus oravit, indeosculatus cst altare,

reversus sic associatus in palatium ad mansiones sibi paratas )>.


8.').

.Vddit

idein

ritiuim magister marcliio-

imperata ei quadriiigentorummillium nunipensione, ct annuo alio quinquaginta millium ad decenniiim vcctigali imposito; Mediolanensem vero aiceni necnon Coinum in aiinum retinuit. Obstupuere multi restitutam sed Cermanicarum ita a Casare Insubriain reriim miserum statiim, Ferdinandi fratris assiduas preces, cum Solimannus Vienna discessurus jurejurando minitatus esset validioribus co|)iis instructis sc reversurum, iiecnon Pontificis, qui Mediceos Florentiaiii reduccre cupiebat, bortationes ad id ipsum impulissc mcmoral Cuicciardinus, ut ita rebus Italia? compositis, susceptaque augustali corona, ad Germanicas quibus conadministrandas expeditior foret sentanca tradit Jovius - hiscc verbis Ad quam (luidem rem singulare Ponfificis studium ac
lit,

mum

nem Mantuanum

xx Novembris die Ronoiiiam ingressum, atque a Poiitificia et Caisarea familiis iionorifice exce[)tum; tum ducem Mediolani certa componendaruin cuin Casare, interprete
Pontilice,

insignis auctoritas

momenti plurimum
,

allere,

rerum spe confirmalum


-

accessisse

Die Luna' xxii Nov(!iiibris

illiistrissimus do-

miiius

Franciscus
.\vu.

Sfoitia

diix

.Mcdiolaiiensis

qucC honesta approbandis atqiie usu omnibus commoda tuta, decora censerentur; iiemo enim eo gravius atque prudentius de magnis icbus disputarc, et diversas sententiarum opinioiies acutiiis ponderare coufidem futareque didiccrat. Addebanl dictis

bat

iis

consiliis
,

'

Paui. Jov.

).

Id. .Ms. p. 01.

1 riuicc.

I.

-xi.x.

P.uil. .lov.

I.

.x.xvii.

.lov. 1. .x.xvii.

CLEMENTIS
utriiisqiie forlunic facta pericula, ct

VII

ANNUS

6.

CHRISTI 1529.

117

<|ua; Cliri-

ralore, inlercedente sanctissimo doniino nostro


[ia|ia

animos persliiiijjlt illa invetorata rolij,'ionis opinio; eteaquoque erat proniissa; liarliaintempestiva el veneranda canities, ut apud
stianos

ot jaiu

jiax

[ir(i[iaiai)atiir
".

otiam (|Uoad
:

(biminiiim Venetorum

Kt infra
,

<

l'or Poiiti-

Cicsarem cuncta pie et jrraviter a-stimantem, et carceris/;t tot cladium meiiuiriam facile renovaret. Sed tanla erat altitudo judicii Ciesaris, taLila moderatissimi ejus animi relijjio, et fantum denique pacis ct concordia' studium, ut nibil rcgali fastigio dignius atque prffistantius existimaret, (|iiam oninia consilia ad verum decus, ad solidam [lietalcm, ct ad animi niajinitudinem revocare, ut arma in Turcas adeo inler

niatutinis quod (icem conclusum fuerat secunda noctis. De vonoctis inciperetur liora luntate pnclibati domiiii iiostri paiia; alta voce
in

piiblicavi dictani lioram


ct prslatis.

omnibus

cardiiialibus
exivit

Prope boram tertiam noctis


tlialaino suo, et a

Pdiitifcx do

reverendissimis

dc Cibo et dc Ciusis cardiiialibus assistcntibus amictus alba, cingulo et stola benedixit ensem cum [lileo de vario solitum in tali nocte cuin ceremoniis solitis, ut in ordinario, quem Marcus Braccius in dcfectum clorici camoric loiuiit ct indc ante crucem gciiutloxus anle papam [lortavit iu ca[)ellain. Idcm Poiitifox assum[)ta
:

nos impie foedcque tractala vertercntur, i|uippo qui non adumljratam, sed veram et vi\idam non fortunaB adminiculis quaesitam, sed a fonte ipso propriip virtutis profluentem i^loriam sectaretur. Itaque Solimanuo Turcarum imporatore

cappa longa do cremcsino, cruce pra;cedente, et cardinalibus scquentibus post papani, Ca[)uano
ca[)[ia'

jam

Vienna; NoricEG
,

mcenibus

cum

strage

et

S[iaIatonsi

arcIiic|iisco[iis

fimbrias

atquo eo Byzantium ignominia(|ue depulso (ira-cipiti fugaproperantc, cumjam niiiil liostile pacare cuncta inde amplius esset timendum
,

postcrioris dcforoiitibus. Intoriui Ca'sar

signiUcatus de PontiDce pra;parato exivit una cum suis [iroceribus et duce .Mediolani ex suis

constituit
87.

>.

camcris obviam Pontifici


Sfortia Mediolanensi

ct reverentia exbibita

Lna cum
:

omnes,

qui eo beilo se implicuorant, in ijraliam utrinque recepti de duce Ferrariensi additum, si

cum

Pontifice el Cffisare paciscatur, lioc fcedere


iri.

sicut consueverat, tonens simiil [irogressi sunt in capellam, papa in ialdistorio oravit, ct indo ad sedem, associautibus dictis duobus cardinali-

papse ejus

manuin sinistram,
ot

approhendit,

Porro Veneti (juos antoa Gallorum .\nf,iorumquo regum precibus liavonnam Cerviamque, ut 1'ontifex eorum foederi
contra

comprebensum

bus assisteutibus,
tus ad
papffi

ct

caudam

[ira^fatis

duobus

arciiio|iisco|iiselevaiitibus; iiu|ierator voro eloc-

Cssarom

accoderet, rostituoro
iis

noluisse
ut

[iropo o[)iscopos assistontes;

locum suum pra-ordinatum a sinistris dux Medio-

vidimus, Carolo conciliati suut

loiiibus,

lani iutor

Ravennam
autom

et CerviamrestituercntPontifici, ipsi

duos ultimos cardiualos diaconos, et in bancho diaconorum cardinalium. Surrexit


sibimet capite detecto, 1'ater noster : secrolo complons, doindc Dotnine lahia mea aperies. Et sic ca3[)tum esl officium matutinale.
Iia|ia
:

Cfvsari urbes arcesque,

quas

in .\eap(.ili-

lano rogno sibi pepererant; ac si (|uis iiostliac iNeapolitanum regnum bello adorirctur, subsidiarias (juiiulocim triremes eirregie instructas

88. In tertio

nocturno

',

incoepto tertio

de patriarcbatu .^(|uiloicnsi conordine dirimi jussa; dux Urbinas uti Venetorum faderatus ad pacis benoticium admissus. Sancita phira pra?tcroa pro

submitterent

psalmo, accessi

unacuin socio meo ad reveren-

troversitE judiciario

dissimos de Csesis et de Auria cardinales diacouos ad hoc opus ex voluntate pa[)a pra;ordinatos, et factis debitis inclinationibus altari et
papa?, adduxi ad im[ioratorcm eloctum, qui ox sede sua cousurgens iu [)lana |ircsbytcrii, pro[)e

Ilalia

defendenda.

Scriptas

die XXIII

Doccmbris
-

bas pacis leges memorat Guicciardinus.


'

Pcrgil rituuin Pontiliciurum magister

Decembris
.

in vigilia .Xativitatis

Jesu Christi

XXIV Domini nostri fuerunt vespene solemnes in ca: :

tamen suam sedem cameralem deposuit suum indumentum quotidianum, ot assumpta veste
de raso crcmosino fcro iisquo ad talos a suis camerariis porrecta, ot [icr prffifatos dominos cardinalcs super|iollicoo dosu[icr iiu[iosito, adjuvantibus etiaiu reverciidissimis doiuino Gabriele arcbicpiscopo Barensi et episcopo... magno eleemosynario, Casaris pra;latis, et ense quem cuin pileo suo dominus .Marcus Braccius
ante gradus solii papa; retinebat, in defectum clorici tamen, ([ui illos gestare tenebatur, quos

Serenissimus Carolus clectus pella imperator supervenit et in sede sua camerali a sinistris papa; pro[ie assistente episcopo posita
Et infra

stetit et sedit
:

inter alios proceres inlervenit


(|ui

illustrissimus dux .Mediolani,


vialis
[ia[iffi

caudam

[ilii-

voluit deferro, licct intirmus ct vix

sustineretur intibiis. Dedisibi locuininter duos diaconos, vidolicot [lost cardinalom de Modicis
et

ante cardiualom de

Auria uitinuim diaco-

nuin. Sic igitur venit, et bilari \ulUi, ([uia res suae jam com[)osit;B fuorant oum oictto im|io-

revercndissiuuis cardinalis de Ca>sis primo de nianibus Pontificis rece[ierat, ad Ciesarcm deferens, ab

lusfuil; [lilcuiu voro

eisdom cardinalibuset [ira;Iatis accincsuoarmigero ibidem [irae-

Id.

Ms. card. Hjiber. p. 66.


p.

Ma. bibl. caid. Baruu.

sigii.

num. 1137.

61.

Ib. p. 61.

118
seiiti

CLEMENTIS
aiile

VII

ANNUS
,

6.

CHRISTI 1529.
revcrcndissimus de Farncsio publicavit.
'

Cicsarem
sit

tenendiim
diicale
,

consignavit

quam

quod, ciim

insigne

non

deceliat

imperatorem
tis

illud portare. llltimo |)lMviaIi alho

indutus a parte anteriori aperto, prout a pra'Iadefertur, (|uo sic imperatores utuntur, mc
et instrucnte medius intcr pricfalos dominos cardinales descendit ante gradus s(dii
:

annuente

quem sccuti sunt prfclati impei-atoris papai pi\Tnominati, armigero sic pilcum ad partem
sustincnlc; ct factis debitis reverentiis altari ct
papo',

Papa dixit milii quod deberem iirovidere, quia in prima die meiisisJanuarii, viilelicct Circumcisionis, |)iiblicanda erat pax. OiHCsivi quainam pax an uiiiversalis an particularis, et inter quos, et nn coiitra infidcles ?respondit qiiod iiiter impcratorcm cx una, Venctos, duc(!m Mediolani, duccm Sabaudia;, marchionem Mantua', ct Lucenscs

et sic

ordinavi de

\)i\ce
-

Et

iiifra

Dic Veneris ultima Decembris

fuit \)a\

\m-

evaginavit ensem,
et ter

me

adjuvante,

cum

blicata et proclamata per civitatem

Bononien-

esset nimis gravis et longus difficilis ad extra-

scm de mandato domini


electi

nostri papa; et Cffisaris


,

iiendum,
cl

illum vibravit ante l*oiitificem,

im|)eraloris
,

cuin doiniiiio Venetorum

inde tersuni supcr bracliio reposuit in vaginam, me quoque adjuvante. Inde eodem ordine
el

duce Mediolani
Montisferrati,
tate

duce Sabaudia;

marchione

mc

ct

armigcro ejus

cum

pileo pra?cedenti:

bus vcnit ad lcgile pricparatum. Papa inlerim Pater noster; et successive absolutionem cantavit.

marcliionc Manluffi et communipro la^tilia et gaudio universali ignes in scro in locis publicis, in palatio, et domibus cardinalium et principum, sonitus tu-

Luccnsi

et

Caesar factis reverentiis altari et


:

pap

dixit

barum, jubilationes
Ecclesiis
tffi,

et

festivitates

in

civitate

submissa voce ,Iube, domne, benedicere. Ponbcnedixit. Csesar lcgit tifex reassumpta vocc Evangelium tantum videlicet Exiit edictum a
:

publice ct privatc fere pcr totam noctem, in

omnibus campana

festiviter

pulsa-

etc.

Ca;sare Ai/giisfo, etc.

90.
'

Henricus Anfjliai rex, cupidiue incensus,

xxv Dccembris celebratam divinam rem solemni ritn in aede S. Petronii refert rituuni magistcr, ac Cajsarem praivisse
89. Dic sabbati

in Pontificcm exasperatur.

Duni

ita

optatis-

sima pax turbulentissimls temporibus Italiae restituebalur, nova^ dissensiones in Angliacommoventur, qiiffi lugenda> sunt regnique illius perniciem peperere. Cum injusta nimirum Henricus

cum Pontifex in sede augustiori gestandus esset atque inter sacra mysteria abluendis manibus Pontificiis prima vice dux de Castro, secunda dux Alexander Medicis, tertia dux Mediolani quarta et ultima ipse Cajsar
Pontifici,
;
,

rex posceret, ac

piam conjugem

vellet
pelli-

dimitlere, ut

Annam DuIIeinam insigncm

cem
lis

haeresique infectam sibi jungeret, cardina-

a(|uam infudcre qiii postremus ritus ita dcscribitur Papa lectis orationibus sumpsit partem sacramenti, inde i)artem sanguinis ex calice cum calamo aureo. Purificavit infundente vinum reverendissimo Farnesio poslremo lavit manus, quarto loco imperatore infundente lioc
:
:

Campegius, in Anglia legatus, consuluit' cognitionem causa; illius matrimonii ad Sedcm Apostolicam revocarel at Clemens ne in amicissimi regis odium olfensioncmque
Pontifici, ut
:

incurreret, arbitratus fore, utinsani illius

amo-

res tractu temporis defervescerent, judiciarium

modo, domus
circa

videlicet
CaBsaris

Illustris

dominus

inagister

cnm

mazeriis duobus ad.cre-

ordinem a legato extrahi jussit ' inter quae Carolus V et Fcrdinandus Ilungaritc rex ejus
:

dcntiam papaj accepit i^anniculum deauratum coUum et pelvim solitam in manibus,associatus a scalclio secreto papae, praecedenlibus
et

frater,

missis

iii

Lrbcm
in

oratoribus, expctiere,

mazeriis duobus

duobus auditoribus

rot;c,

seu acolytis, ac altcro magistro ccrimoniarum, venit ad solium papa;, et genuflexus alteram

pelvim sub manibus papa; retimiit, altcram


vero Ca?sar in qua crat aqua et illam inclinaiis infundit super manus papiE, adjuvante etiam
;

Sedem Apostolicam Anglia omnes judices prae|)otenti regi obnoxii sus|)ecti esscnt, causa Roma3 cognoscerctur quorum justis prccibus cum repugnari non posset, datis xxix Maii ad cardinalem legatum litteris, illuni adhuc difut sororis reginaj, quac ad

provocarat,

cum

fugiis uti jussit

qua; Henrici regis

animum

rcvcrcndissimo de Farnesio episcopo cardinali et mappulam indc ad extergcndum porrigente quibus lotis papa ad altare reversus cum ccremoniis siiis solitis niissam complcvit, dcdit bcncdictioncm iiuipicndo a latere ubi erat imperatoret cardinales diaconi, quod esta cornu Evangelii. Inde in medio versus ad po])uliim tum versus cardinales presbyteros et c|)iscopos, crucem tenente ante eum subdiacono Apostolico, dedit(|uc plcnariam indulgcntiam,
assistente,
: ,

incensum libidine magis exasperarunt, quanquam Clemcns illum paternis litteris denuilcere studuit % |)crcupcrc quidem seipsius amicitiam colere ejusque obsecundare studiis vcrum ejus
;

postulatis, ut

iii

rctur, se
91.

morcm

Anglia decrctoria sentcnlia gcrcre non posse.


etc.

fcr-

Ilegi Anglia).

Charissimc,
(|ui

miim Benet,

Dilectum filium Willelproxime a sercnitate tua ad


libiailer vidimtis viriiin gia-

nos venit oralor,


1

Pag.
'

12.(le

'

l';ig.
I.

Ti.
II.

'

Giiicc.l. XIX. Poly(J. Virg.l. XXVII.


\).

Ext.

co

lil.

priiic.

176.

Lib. Iirev.

iiii.

Iii29.

Pag. 66.

|i.

:i(10.

CLEMENTIS

Vir

ANNUS

6.

CHRISTI 1529.

119
hanc nostram jusc;iusam immiiiu-

vem
slum

ac priKlonlcm
esl
11011

sed

ki iiobis

maxime mole-

niqiic consulas, neccssitatem


titia'

possc

iios scrciiitati tu;i' (|uaiituiii

a(lniiuistr;iii(l;i',

niliihiiie oli cain

vellemus gratiticari in iis, (juic per ipsiim atijuc alios oratores suos ac proximas littcras a noliis
petit
:

dc iiostra vctcri ac

iiiutu;i liciiivoleiitia

tumvelis. Quod
ct a bonitab!

si

feceris, ut

sed tainon coiisolamiir nos,


,

(|iio(i

Deum
iie

tua expcctamus,
polcrit;

([uidem cupimus, niliil a te nobis


dilectus

teslem lialiemus

nos (luidijuid
iii

potuimus
iii

gratius
filius
tiKi:'

lieri

qucmadmodum

pajne plus quain tribuissc amori

nostro erga
Iiaiic

screnitatcm fiiam, cjusquc

iios at(|iic

noster cardinalis Campegius ha;c plenius scrcnit;ili rcfcrct. Datum RoniiT, etc. dicxix

Sedem

meritis possemus

iiuiic vcro, (iu;e

caus;e

Julii

MDXXix, Pontilicatus
93. Velitus est

iiostri aiino vi .

nos studio

tibi gratificandi

longius proveclos
filio

idem cardinalis ulterius ad

imiicdiunt, aiulietex dilecto

cardinali

Cam-

pcgio lcgato iiostro. Ab capctimus, ut sua virtute atque prudentia circumspiciat quanam ratione possimus, quod jiis et consucliido exi-

consideretque git alteri [larti denegare tempora Sedis Apostolica; ac Cliristianitatis in quamvis nulla rc possemus pr^ccipiti posita"
,
;
;

cogiiosccndam caiisam matrimonii llcnrici iiicumberc. CLctcrum Tlionuc VoIs;co, (lucni Iianc litcm promovisse diximus, Pontifex indicavit' rcgina; causam, cogentc justitia, ad subscUia .\postolica revocatam. Uuamvis Tliomas prtelcr omne fas dissolvendo Hcnrici conjugio operain dedissct, tanien iii invidiam apiid regem oinnia
mcticntcin adductiis cupidine, noii a'(|uitatc est", quasi regiis cuiiiditatibus non fuisset lcnocinatus, qui rem omnino fuisset confccturus,
,

rcti-alii

a studiotibi graliticaiidi, nisicti;im r;ilio

officii nostri

ac personaj,
:

quam

sustinemus, nos

(|uod si majesta'* tua feccrit, non dubitamus quin ejus benevolentiam erga nos, liietatcuKiue erga banc Sedem retenturi simus, ut |)luribus idcm cardinalis tuae m;ijestali expli-

impcdircnt

nisi

Anna; Bulleina3 mores

illi

ingrati fuissent
:

itaque

primum

aula

rcgia jussus absccdere

cabit, cui solitam fidem babebit. Dat.


Julii MDXXix, Dontificatus nostri

Uomaiviii
vi .
ei-

anno

92. Interjcctis

autem nonnullis diebus


in

deinde cuni illum rex facti pa'nitens ob cognitam viri virtutem in pristinum statum restitucre molirctur, ab aulicis itcrum subornatus illi judicium intcndit de cujiis obitu dicctur infe:

bac judiciaria contentione non ita |)Ossc ijisius voluntatcm se(|ui, (]iiin Cx(jiuB omnia a cardisari jus pctcnti redderet nale Campegio ipsi explicanda esscnt. ' Regi Anglia. Charissime, etc., qua instantia ct (|uaiiidiu nostras aures pulsaverint Caesarei agentes, ut causam isticad instantiam tua2 serenitatis conimissam, avocaremus, noii dubitamus ad serenitatem tuam per oratores tuos sa-pius esse perscriptum (]uod autcm intcrca nobis fiicritgralilicaiKli libi stiidium, res i|)sa baclcnus docuit,
sigiiificavit
',
:
:

dem

rius.

Orchadcnsfs insiiLv D. Mar/iii clicnteim In Orcbadcnsibus insulis lioc comnwndatee. anno cum comes Cathenesius et Synclarus dynasta cas sibi subjiccrc affectarcnt, in principcm qui dicxscensionein feccrunt cum exercitu vina virlute partim cajsus, partim captus est
94.

I[)sam victoriam

, iiKjuit

Lcslrcus

',

Orclia-

denses proxime secundum Deuin divo Magno quem suarum rerum libertatisque ac totius insuLt patronum pic ac religiose scmper colueruut, acceptam referuiit, (]iiiii]ic oiiinium ser-

qui tanto tcin|)orc tam justas [ictitioncs sustinuimus, ne iux serenitati, cui placerc scmpcr
ciii)imus, in co disiiliccrcmus
:

mone tritum erat, iiisuiii divuui, [)lurimis vi[iro Orcliadensium dentibus ac stu[)cntilius
,

sed tameii victa

libcrtatc
Oo.

estad postremum patientia nostra rationc justitia;,

conservanda illo dic dcpugnasse . Propagata intcr Mc.rica/ios reliijio.

In

coaclifjuc

sumus omnibus non solum


[lalalii

rcfc-

rcndariis etadvocalis
sancta;

nostri auditoribus,
ita jiidi-

novo orbe barbara; ct da;monum siipcrstitionibus addict;c gcntcs innumcrai Cbristi Evangeliuiii

Homana;

Ecclesia; cardiiialibus

cantibus,advocationem ipsam conccdere, ctjus quod unicuiquc debcmus, ipsi ctiam Ca-sari aliquando reddcre quod ipsiim quam molcstum
:

susccpere hoc tein[)orc, quo Lutlierano [iseudoevangclio delusi Cermani a Christo defi:

ciebant

quos

felices

progressus suis

litteris

aniino nostro inciderit,

si

noii dilalio rei i[)sius

multo antca debita?, pra;terita certe erga serenitatemtuam studia nostra confirmare, utcrcdi nius, tibi possunt, nos ad lioc, quod scro dcvecum nimus etiam valde invitos devenisse
,
,

.Nati in hac Petrus Candavensis ita dcscribit regionc sunt homines o[)tinKe com^ilcxionis ct naturffi, ad quidvis agenduin [)arati ct maxime ad fidcm nostram reci[)iendam verum lioc lia:
:

ctiam oinnia prius tentaverimus, qucmadmo(lum tui ad tc perscribere potucruiit, iie ad lioc descendere cogcremur. Quare sercnitatem tuam
pro tua singulari ajquitale cxliorlainur, ct oniiii
studio requirinuis in

bcnt mali, quod scrvilis sunt conditionis, nibil agentes nisi coacti, amore autem aut bonitate quod tamcn non tam cx natura ([uam ex niliil
;

consuetudine [^roccdcrc videtiir, vidclicct (|iiia iiunquam assueverunt aliquid agere amorc viriiam universa tulis, scd soluin mctu ct fimore
;

Dco

Doiiiiiid, ul

;c(iiii

bo1

II).

p. 33'i.
(ic i'cl).

Guic.

I.

XIX.

Polyd. Virg.
Iil.

1.

>

II).

p. 308.

LeslK.

Scol.

.vxvn.

iJo.

1'clc.

Gaiitl.iv.

120

CLEMENTIS

VII

ANXUS

G.

CIIRISTI

1529.
possil.

eoriim sacrificia, c|ikc crant occidcrc proprios lilios. atil cos imililarc, cx niaxinio timorc fie-

miiii dc

numcro consfare non

Frequenmillia

tcr iina dic

l)a|ifizavimns (|iiatuordccim
millia,

non dcoriim amore; dffimoncsenim liujiis rcpionis, (jni dii ab cis rcpntahanliir, tam multi et varii crant, ut ipsimct corum nunierum ignobant,

hominum, interdum dcccm


octo
clii.T
:

intcrdum
et jiaro-

singula?

autem provincia^ loca


ct

modo

liabent sua fcmpla, ct sacclla, tahu-

rarent singulis rchussingulos deos constitutos csse credebant, unum huic rei, alium alii pra?positum existimantes. Unum appellant deum
:

las

pictas,

cruces
ct

vexilhi

maximum
.

Dcum amorcm
97.

devotionem altcstantia
:

erga Qui-

husdain inferjectis addit


Sic

alium denin acris, alium dcum tcrra;, alium appellant coluhrum, aliuni uxorem colubri, alium septem coluhros, alinm (luinque cuiguis,

lahoramus

in

istorum infldclium

nicnlos, et ita de aliis

sine

numero

maxima

autem deorum pars noinina hahet coluhrornm atque serpentium. Et alii quidem dii sunt virorum, alii mnlicrum, alii pucrorum, alii totius nuindi ct eorum uni corda homiiium sacrificahant, altcri iiumanuni sanguinem, aliis filios
;

conversione ad fidem unusqniscjuc pro virihiis, et spiritu suo. Mihi est officium priTdicarenoctes atque dics in dic lcgcre et scrihcre, simul ct cantare docco nocte vero doctrinam Cliristianam et sermoncs. Et quoniam terra ista est
:

admodiim magna,

et

popnlus

inflnitus, ctfratres

Evangcli/.antcs pauci ad
nostris

docendum tantam mul-

tifudinem, nos fratres collcgimns in domibiis

suos, aliis coturniccs, aiiis passcres, aliis thns,

papyrum, cercvisium,
rias

ct alias liujiismodi

matc-

plurimas juxta varios ritus et modos sacrificiorum, quos ipsi da^mones cxigehant. Qnod si ca, qii.T ah illis cxigchanlnr, liinon ohtiilisscnt, intcrficichantur ab eis, et devorahantur simul corpore ct aniina atquc ideo diis suis, qui vcri siint da^mones, non ex amore, sed solo timore sacrificabant, certahantque alter allerum liac rationc superarc donis ac sacrificiis, nt mnrlem posscnt evadere. 90. Hahehant etiam dii isti magnum numerum religiosorum vel sacerdotum sola pne:

principum et magnatum luijus erudiendum eos in tide Catholica, qiii postmoduin parentes suos insfituunt. Noverunt autem hi pucri legere, scribere, cantare, concionari, ctdivinum officium more saccrdotum pcragere quorum puerorum ego in hac civitate Mexico curam gcro, suntque quingenti aut plures, eo quod Iicec civitas sit caput regionis. Ex quihus pueris circiter quinquaginta exfilios

regionis ad

ccllcntioris

ingcnii

segregavi

quos singulis

hebdomadihus doceo singulatim quid diccndum erit et pra?dicanduni Dominica sequenti. Singulis autem dominicis lii pucri excuntes civitotam terram prwdicando percurrunt ad quatuor, nonnunquam ad oclo vcl dccein, suhinde, ad vigiuti et triginta milliaria annuntiantes fldem Cafholicam, et per dnctrinam snam pnpniuin praqiaranfes ad Baptismum. Et nos cum ipsis circumeuntes idola destruimus, et templa eorum diruimus cx parte una, et ipsi similiter faciunt cx parte altera, et tempIaDei veri consfruimus lioc modo, et in hac occupatione tempus noslrum transigimus,
tate et
:

rorum carne vescentium

ct

sanguinem eorum-

qui sancli habehantur. Alii deoriim sacerdotes uxorcs non hahehant, scd carum loco pueros, quibus abutebantur, quod quidcm peccatuni usque adeo crat vulgarc in
,

dem hibentium

interdiim

his
vitio

regionihus, ut tam pucri


essent dediti
:

quam
sex

senes

ei

imo

pueri

annorum

hujusmodi intcrdum lahc crant infecti. Scd bencdictns Dcus aliain viam mulli nunc coepcrnnt ingredi, sese ad Christianismum convertentes, maxima devotione Baptisma postnlant,
I

quemvis laborem noctc ac

die suslinenlcs, ut

confilentes

jieccata

siia,

et

liaptizavimns cgo

populum
Christi
S.

istiim

infldelem
etc.

tandem

ad

fidem

cum

socio fratrc nico in hac provincia Mexico

ullra his ccnlena millia,

imo adco muKns,

iit

Data Mexici ex coenobio Francisci dic xxvii .lunii, annn mpxxix .

inducamus,

CLEMENTIS

Vir

ANXUS

7.

CIIRrSTI 1n3().

121

CLEMENTIS

VII

ANNUS

7.

CIIRISTI 1530.

1.

Promnlgata pax

inter

Csesarem

pes Italos, excliisis Florentinis. Actse siint adveniente anno trigesimo supra millesimnni
()uiii[,M'nlesiiniim
,

et princi-

vero felicitatem in
ferunt
:

ritu
et

Deo

gratiee

Indictione tcrliu solemni de pace, quoe inter Caesarem


,

Venetos ac Mediolanensem, Mantuanum et Sabaudiim duces pridie fuerat promulgata in qua celebritate servatos ritus recenset qui illis
:

caelum eximiis laudibus Ca;sarem uti vere imperatorem, quod omnil)US proferendi iniiierii cupidilatibus iniperaret, uti vere viclorem, quod seipsum aliis parcendo prwclare devinceret, uti vere liberalem, munificum largitorcm, quod regnum dare

quam

accipeie majus et pulclirius existimaret, admirabili quodam genere gratulationis ct laudis prosequuntur. Soli

prreerat. Describit vero

eamdem

celebritatem,

ac totius ferme

Italiai

de confecta confirmataque

pace gratuiationem festosque ap|)Lausus Paulus


Jovius hisce verbis
riis,
'
:

Kalendis, inquit, .lanua-

solemni adjecta precatione, sacra peragiintur ab inciedil)ili homiiuim frequentia exojjta:

tum aftlictis Italiae populis ins|)erala! pacis nomen excipitur prjEsentes Clemens Pontifex, et Carolus Ca?sar, orantis Romuli .\masa>i viri
:

mortalium veterani, qiiibus natura odiosum pacis noinen esse consucvit, moleste et insolenter ferre id inexpectatum, et propterea clarissimum Ca!saris factum veliementer dolere, ac invidia commoveri quod perpctua belli commoda et victoriarum prtemia eo importuno pacis nomine perderentur . :l Pacis benelicium non sunt consecuti
,

Florcnlini,

cum

illi

oratores

cum

inanibs

et

eloquentissimi voce, Christiani nominis conservatores ac optimi maximi


lantur
:

ItaliBe

parcntes appellaclirymas
vix

parum expedilis mandatis ad Pontificcm C;esaremque misissent, ut refert Jovius, de quibus


JKTC

oborlas

pnc

gaudio

rituum magisfer
-

tradit

Die Jovis

'

vi Ja-

continent
cet,

viri togati,

optimi civcs, saiictissimi


Gallia; sciliScotia-,

nuarii in festo Epipliani;c , ct infra, oratores


Florentini
ingressi sunt sine honore satis tepidi ad effectum, ut dicebatur,

sacerdotes, legati

regum omnium,

Britanni?e, Lusitania;,

Pannonia:',

concordandi se
:

Sarniati;p, Dacia?, Veneti senatus, ac item Allo-

cum papaet sedandi bellum


sed, ut audivi,
nihil boni

contra eos coeptum


.

brogis,

Mantuani Llrbinatisque regulornm, ac liberarum etiam civitatum Cenuensium, Senensium, etLucensium, cunctique
Ferrariensis,
,

iieque firmi affere-

bant, nec sperabatur ab eis


siipreinos

demum
inter

proceres et

principes;

ipseque ante

alios Franciscus Sfortia

iionoris causa
icci'[)lus;

sessum
ea eniin
finein

postremos cardinaics

dies tran(|uillitati

initium, et

a?riiiniiis

allatura vidcbatur.
2.
"
It
:

Obrepserant ad magistratus viii obscuri et sordidi, suarum rerum augen(laruiii ex [latria! inconimodis ciqiidissimi, qui libcrlatis tuenda? nomiiie [)0|)ulo lenocinati sffivissimam tyrannidem, ejectis optimatibus et oppresso sacerdot;ili ordine, exercebaiit in
Florenlina;
rei[)ublicai
,
:

fama per urbes

Italia?

cxternasque

omnes Veneti senatus a^quitatem, abstinentiam, in appetenda pace sludiiim, in C.lcgerendo bcllo constantiam admiraiilur
provincias
:

Philibertuin .\urasi;e [jrincipem, qiii Neapolitanum exercitum urbi admoverat, hortatu Ponlificis cx Insubria Cermanic;c et
([uos
[)r;i;ter

IIis|)anica?

co|)i;e

dtict;e

'

sunt;

adeo ut diu-

inenlis vero,

quod dcsperatie pacis

coiiliciendcC

turiia

obsidione prcssi [lostniulta de pace habita

implicatum turi)idum(iue negotiuni


tarit,

gcjierosc

colloquia,

divine(jue susceperit, graviter a[)posilc(|ue trac-

subtile

prospcrect saliilarilcr coiilccerit,jiidiciuiii industriam vehemcnlcm inusitalam


, ,

necuon varia et atrocia [^ra^lia, in quibus [)rinceps i|)se Aurasius, magnus cladis llomaiKi' auctor, inliTcm^itus cst , deditionem
raul. Jov.
I.

I.

XXVII.

'

I'aul.

Jov.

i.

x.xvu.

Lud. Guicc.
R.vy.\.

[.

I.

I'ag.

"C.

Krauc. Guicc.

1.

x.\.

'

Jov.

.\xix.

A.N.N.

TOMI,'S X.\.\ll.

Mll.

16

122
fecerint, de
(|iiil)ii*

CLEMENTIS
inlcriiis
;

VII

ANXUS

7.

CIIRISTI 1530.

nnnc reliqua gesla

Bononia' prosetininuir. 4. RaveiDiatcs venia donali : Venetorum oratores a Pontifice et Csesare excepti. Rece-

proponere et interrogare deputatos imperiales an electus imperator, qui jam in Germania primam coronam secundum ritusillorum sumpserat, vellet

perat Pontifex

'

pacis beneficio a Venetis Raventoties antea frustra expetitas,


,

tuT, capere, et ubi, et a

secundam coronam, quK ferrea diciquo seu qnibus, et qui-

nam Cerviamque
ea lege,
sit

ut civil)us
ut

qui Venetorum imperio


:

bus solemnitatibus, de iiua inveniebam quandoque a diversis et diversimode recepta modo


Modoecia;
alibi. Ilis
,

occnlte faverant, parceretur

(|nilHis

ita

assen-

quando Mcdiolani

et

quandoque

Ra.cnnates se flliorum loco habiturum polliceretur. Detulere IX kal. Februarii die Ravennatcs oralores civitatis nomine ritu solemni obetlientiam TontiOci; omnique culpa, nuilcta, censurisque Ec,

Clemens

omnes

cives

meis interrogationibus responderunt imperiales, quod Cffisar illamcapere omnino intcndebat bic Bononia?
aIi(|uot dies
et

de

manu

Pontificis per

riale

et

antequam caperet diadoma impeallegabant similitudineni bona- meIII,

clesiasticis liberati,

necnon

pristinis privilegiis

morite Fridcrici
(]ui

proavi inodenii Caroli electi,

donati fnere.
Ingressi sunt eodem die Bononiam amplissimi Vcnetorum oratores Pontifici Ca?sarique de pace gratulaturi quos lioc ritu exceptos narrat idem sacrarum ceremoniarum prsfectus Dedi
:

de anno mcdlu |ier diem ante coronam impcrialem recepisse ferream de manu fclicis recordationis Xicolai V reperiebatur ".
0.

Assensit Pontifex, ac postquam edito Di-

signum domino Evangelista> secretario, qui facta genuflexione ante papam, et babito mandato, alta voce legitlitteras doininii Venetorum, quas
oratores prffidicli pra^sentarunt paprc
lectis,
:

quibus

dominus Bernardiuus de Bragadinis uuus ex illis sermonem suum incboavit, et satis luculenter exposuit. Dum Jcsum Cbristum, vel beatam Mariam, vel etiam papam nominavit, continuo genuflectendo, et
sic se
alii

oratores pari

modo

babuerunt; tum maxime prius informati verbis obedientia; pr^stitse semper genuin bis finem illius permanenflexi, fere usque ad tes, etc. Triduo post a Ctesare procerum corona actasque ab iis gratias cincto e.vcepti sunt senatus nomine, quod miseris iis temporibus et luctuosis tranquillissimam pacem omnibus fere Christianis attulisset; Venetasque opes tum ipsi, lum Pontifici, si quid egregium ct suminis Cbristiani nominis priucipibus dignuiu conobtulisse narrat cordibus animis agitarent Paulus Jovius -. Carohis V corona fcrrea a PonIS. Bononix
,

plomate die xvi Februarii, quo electionem Caroli V et susccpta^ Aquisgrani argentea; coronjc jus confirmavit, dccrcvit suis manibus ferream coronam BononicE Ca^sari imponere inter sacra mysteria, qua; a Guillelmo cardinale celebrari Erat de jussit, de quo bsc refert Jovius more veterum CKsarum, ut Modoelia; prope Mediolanum coronam ferrcam susciperent, quae indicaret Romano imperio firinitatem ferro et militaribus copiis comparari tres enim corona; prirria est argentea, GerCffisaribus debentur manici scilicet regni, quam suffragio procerum Aquisgrani decennio ante susceperat secunda ferrea regni Longobardici tertia vero aurea Romani imperii. Prasto igitur affuere Modoetiensium Icgati, cujus erant principes Polydorus Vectius et Paulus Velanius, (jui ad retincndam
'

veteris

praerogativa;

dignitatem

vetustissimi

tifice

redimitus.

Intcr

luec

dum

agitur de

Annaliumcodices anli(|uitate |)ernobiIes detulerc. Ea erat sine floreiitibus pinnis in simplicem et latum orbem circumducta, ferro introrsus tempora priccingente, sed exterius auro ct gemmis exornata. Biduo ilaque antequam lertiam coronam acciperet, in sacello
operis
ct

coronam

exornando augustalibus insignibus Ca^sare, ac decretum esset adeundam rrbeiu, in qua, ut ait
Jovius
:

"

Superiores Cajsares tanquam in san-

domestico astante Pontifice sacris peractis Cffisar ungitur, ferreaque corona ct caiteris regiis insignibus decoratur .
7. Descripta^ sunt accuratissime singula; cerimonia; ab rituum prtefecto, cujus verbis rei

clissima sacrorum sede et fclici nationum omnium domicilio Irbcque ipsa, veteris im[)erii honore, antiquorum triumphis, et stupendis su-

gestae

bistoriam conteximus

Die Martis,
B. Petri, die
, et

prema; fortuna; monumentis longe clarissima, ab eo coronas legitimo jure suscepissent


;

XXII Februarii, in festo

Chthedrw

consilio

Germanorum

catus est Carolus,

cum

princii>um litteris revoillius prsentia ad com-

statuta pro coronatione ferrea celebranda paulo post, venit Ca^sar hocordine ante
:

eum
ejus

plures principes, proceres, et immediate ante

ponendas
religione
noniai

civiles

turbas, ingravescentesque de

cum quatuor
nudum,
inum,

ex nobilioribus dcferentes

dissensiones, necnon

parandum

ad-

insignia, videlicet illustris


illustris

versus Turcam bellum expeleretur. Itaque Bo-

marchio de.... ensem dux Alexander de Medicis po-

eam pompam celebrandam decretum est, de quo haec riluum magister monumcnlis suis Ml Februarii , et intra, coei)i consignavit^
:

illustris

comes de Aste sceptrum, coro-

vero illustris comes de .Nanson. Inde Ca^sar medius inter duos revereudissimos cardinales
'

nam

Rub.

hisl.

Havenn.

I.

ix.

Juv.

1.

x.wii.

3 .Ms.

card.

Jov.

1.

XXVII.

Ms. bibliolh. cardinal. Baiber. sign.

num.

Barb. sign. nura. 1103. p. 86.

1103. p. 100.

CLEMENTIS

YII

ANNUS

7.

CHRISTI 1530.
et

1-23

et reverondissiiniini

diaconos, videlicet reverendissimuin de Mcdicis de Aiiria.quia Ponlificc de-

et

promitto coram Deo


ordinario,

an(/e/is
liis

ejus,ulserio:

sius in

utendo

veriiis

Sic

me

pulati fuerant ad associaiidum

regem coronan-

dum
Iniit

ct veiiiens

dinali celcl)raiite et

ad altare reverendissimo cariii faldistorio sedcnte exlii-

revercntiain, et cardinalis
:

cum

mitlira ali-

(juantiilum assurrexit

sedit ex opposito cele-

Dcus acljuvet, et h;ec sancta Dei Evamjelia, fangcndo iibrum meum Evangeliorum propriis maiiibus extensis super verbis Evangeiiorum et imagine Cliristi Salvatoris ibidem picta, prtcsentibusibidempriefatis revcrendissimisduobus
cardinalibiis associantibus et pradatis assistentibus, testibus, etc. et

brantis, in sede tamen alii|uniifiilMiii liiimili et depresse prffiparata,dictiscardiiialil)us in scamnis uti assistentibusejusdem prtclatisvero cum
;

me

ex oflicio rogato, etc.

suis initliris ])aiiter

insignia,

([iia'

porlata

fiie-

His expietis, cardinaiis ceiebrans sine mitlira stans, etsimilitrr priPlatiassistentiisstantcs sine
mitliris, legitex lihro

runt, locata perministrus inaltari. Omiiiluis sic

ego magisler cieremoniariiiii reverendissimodoiniiiocardinali celebraiiti liuUam seii lilteras Apostolicas


in circuio considentibus, praesentavi
facultatis sibi a sanctissimo

dicendo
videiicet

inteiiigibiii
:

orationem inirascriptam, aiii vero submissa, Oremus. Omnipotens sempiterne Deus


voce,
iil

crcator o)n/iium, elc.


tO.

in ordinario.

domino nostro pap;e


explcnda,
cardinalis
illas

traditas

pro

tali

solemnitate
ideiii

Uuafinita.ceiebraturus reassumplamithra versus aitarc procubuit in faldistorio, assistentes

prius deosculando, i|uas

cum

super scabellis omnes ciim milhris

debita reverentia recipiens, factaijue sibi et Cajsari debitis genuflexionibus, alta et intclligibili

suis et submissis vocibus laetanias dicentes, etc.

voce perlegi et insiiiuavi de verbo ad verbuin . Desideratur illud ibi nos vero ex Regesto l'on;

Rex vero super humiii scabelio duobus cussinis siib brachiis et duobus aiiis sub genibus suis,
et a sinistris celebrantis prostravit se.

Duo

car-

tificio

'

decerptum atteximiis
Dilecto
tilio

dinaies diaconi associantes


tit.

eum

super scabeilis

8. "

(iuillelmo

SS. Joannis et

pra^paratis ibi.

Uuibus

sic dispositis

duo canto-

Pauli presbytero cardinali, saliitem.


"

res coeperunt in cantu ia>tanias genullexi super

Cum

tri,

infra

die crastina, qua eritCathedra S. Pemissarum solemnia insignia regaiia et

uno

scabeiio, et chorus aliorum

cantorum ca-

peiiffi

iii Christo filio nostro Callispaniarum regi Catholico in imperatorem eiecto concedere, ac coronam ferream in capite propriis manibiis imponere

imperialia cliarissimo
rolo

responderunt. Post versiculum, videlicet: Ut odser/uium servitutis nostrx, etc. surrexit ce-

llomanorum

et

lebrans,
et

adhuc

aiiis

omnibus procumbcntibus,

inlendamiis ea[)ropter circumspectioiii tuai in ipsadie crastina in prfesentia nostra missam soiemnem etdivina olterre in capella |)alatii Bono;

sua sinistra tenens bacuium beuedixit dicens Ut hunc e/ecfum in regem coronandum bcnediccrc digneris. Respond. Tc rogamus audi
:

manu

nos. Ut hunc electum in regem benedicere et co?iscrrare digneris. Rrspo^D. Tc rogamus andi nos,

quo resideinus, ceiebrare, ipsumque Carolum regem ac imperatorem eiectum inunniensis, in

Rursum recumbens super


aliis pra?latis

faidistorio

una cuin

assistentibus et simiiia dicentibus

gere, ac omiiia et singula alia

(iii;c circa persohujusinodi coroiiatione eriiiit uecessaria facienda, praiterquam insignium regaiium et imperaliuin traditioneln, et coron;e capiti impositiouem, qiiic nobis s[)ecialiter reser-

nam suam

iii

vamus, facere iibere

et iicite valeas, auctoritate

Aposloiica tenore pra^seiilium iiceiitiam et facultalem concedimus, at(|ue maiulamus. Nuili ergo, etc. Datum Bononia' anno, etc. mdxxix,
lXi\al. Martii, Poiilificatus uostri
9.
(I

anno

vii .

I-ectis

per

iiie littcris

[^raidictis protulit

ceiebrans Deo gratias,

et

inde sedens
fit

cum

mi-

voce submissa, fecerunt super electum regem signuin crucis, cantores vero reassuinpserunt LTtanias. Quibus finitis, ceiebrans solus consurrexit siiie inithra, aliis laiiien recumbentibus sine mitliris, dixit super regem versic. ut iiifra, adliuc prostratum. Pater noster, alta voce. Etne nos inducas, similiter alla voce. Respond. per cantores. i^ef/ iibera. Veks. Sa/vwn fuc sermim tuum, Domine : Respon. Deus meus, sperantemin ^^^.Vers. Esto ci, Domine, turris fortitudinis. Respond. A facie ini/nici. Vers. Domi/ie, exaudi orationem meam. Resposd. Et clamor

thra coppit legere monitionem, qua>

regi co-

ronando

vero assistenfes submisse, prout in ordinario, omissis tamen


iutelligibili

voce,

alii

meus ad te ve/iiat. Vers. Do//iinus vobiscu/n. Respo>D. Et cum spiritu tuo. Ore.mls. P/wte/ide Domi/ie, /luic famu/o tuo dexteram cce/estis auxi/ii,

quibusdam

verl)is, (iiue

non congruebant

in

bac

ut tc toto corde perfjuirat, et

qux

dirj/u;

po-

coroiialioiie mixla, in qiia partim per celebrantem, et i)artiin per papaiii diceiida, ut infra.

stufat assegui//ie/-eatur. Actio/ies /lostras, r/u,vsu-

mus,elc. Post
runt
:

lia;c

rex et

omnes

alii

surrexe-

Lecta monitione,

etc.

rex consurgens apud ceieiegit professio-

tuin

cardinalis ceiebraturus sedens in


inithra, et aiiis pr;elatis assisten-

brantem,

et

adhuc genufiexus
:

faldistorio
libiisiii

cum

nem,

videiicet

E(ju

Carofas, Deo imnitente,


reffni, profiteor

fuluras rex Lonxjobardi ct Ilall


Clem.
divers. p. 333.

VII,

I.

\ii.

lit.

corona scdentibus cuin mithris, regem coram eo geniitlexum inunxit oleo sancto per capellanum regis portalo, primo in brachio dcxtro a cubito usqiie ad jiincturam maniis, fa-

124

CLEMENTIS
:

VII

ANNUS

7.

CHRISTI 1530.
i;!.

ciendo desuper crucem deinde inlcr spalulas legendo, Dcns Dei filius Jesus Cliristiia, etc. utin
ordinario.
11.

Sceptrum deinde idem clericus camedeferens ex

et

pomum

eodem

altari

levala

prsefato cardinali assistenti consignavit. Ponti-

His peractis, rex ligato bracliio uncto


et

fex accipiens

sceptrum dedit

illud regi in dex-

bombyce

mappula

subtili

tiam ad abstergendum, et fuit a suisfamiliaribus vestibus regalibus. Cardinalis interim la\it nianus suas sedendo in faldistorio. Rexvero reversus in capeliam sedit in sede camerali papa? humili sibi preeparata a
sinistris solii papa;. Significari
feci

ductus est in sacris inde mundatus indutus

tera sua, et inde

pomum

in sinislra ipsius regis

dicens
nario.

Accipe virgain virtiitis, elc. ut in ordiLUtimo loco reverendissimus dominus episcopus Coriensis magnus elcemosynarius Ca;:

saris obtulit

dictoclerico camerse,

qucmdam annulum aureum pra;quem consignavit prtefato


manus
dextrffi

Pontifici

cardinali Cibo, a (|uo papa recipiens illum im-

quod jam
;

erat tempus,

et

jam

expleta unclio

misit digito aniuilari regis ejus


dicens, ut in libro Ambrosiano,
dictos imperiales reportato, in
sationis regni, etc.
t i.

prgeordinatum fuerat venit regis precedenfibus cruce et. cardinalibus, et pluviali in faldistorio oravit etconet mithra pretiosis surgens una cum cardinali celcbrante fecitconfessionem, et Cffisare in scabello sibi ante suam sedem prsparato genutlexo, cantoribns interea introitummissEinclioantibus )).Etinfra Missa dua> orationes, prima de dic, et fuit de die
qui sicut
: ; : :

ut supra

per

signum desponcardi-

Rex consurgens exutus ab eodem


:

nali Cibo gladio consignavit

eum armigero

suo,

videlicet illustri marchioni de Astorgia

etfacta

reverentia Pontifici ductus est a cardinalibus

sub una conclusione. Cantata Epistola et lecto Graduali per papam, vocavi reverendissimos cardinalcs de Medicis et de Auria depulatos ad assistendinn regi, et illum ducenaltera pro rege

duobus assistentibus de Medicis et de Auria ad aliam sedem paulo eniinentiorem, quU fuit illa
gestatoria papaj

cum

postergali retro, et in illa

inthronizatus in sede sedil vertens faciem ad

Pontificem,

qui accedentes regem adduxerunt ad pedes Pontificis, qui super duobus cussinis genufiexus recepit insignia regalia

dum

et

reducendum

protulit dicens

super Sta
:

quem

sic

sedentem
:

papa

el retiiie lociim,

ut in libro.

Quibus expeditis, Pontifex intonavit


laudamii s ; quem sine mithra versus regem dixit
tua, etc.
:

Te

Deum

cantores prosecuti sunt. Papa

Iioc ordine, videlicet

revercndissimus dominus

Antonius episcopus Pistoriensis

tanquam

cleri-

cum

aliis versiculis et

Firmettirmanus duabus orationi-

cus camera? Apostolica; ex altari accepit primo loco ensem, et secundum inslructioncm ]ier me illi datam portavit ad solium papsG, deditque in manu reverendissimo cardinali Cibo assistenti
a dextris papse
:

bus sequentibus, ut in libro. His peractis, processum fuit per cclebrantem in missa usque ad
offertorium inclusive. Dicto oflertorio per cele-

brantem,
celebrans

et lotis

manibus ad

altare, cardinalis
;

quem mox

Pontifex recipiens a

pra-fato cardinali assistente tradidit Ca>sari dicendo Accipc rjladiiim etc. ut in ordinario
: ,

et assumpta osculatus est altare patena in manu sua dcxtra vertit se ad populum. Rex a suis prslatis assistentibus et proceribus

idemque cardinalis eumdem gladium reassumens in vaginam suam reposuit, et inde una cum papa accinxerunt regem gladio, Pontifice d.\ccn{e,: Acciurierc gIadio,e\c. ut in libro. Mox
rex consurgens, evaginato ense, ter illum vibravit, abstersitsuperbrachiumsuum sinistrum
et reposuit in vagina.

associatur ante celebrantem, gcnuflexus osculatus cst patcnam, illaqucambobusoculis opposita


obtulit
licet

pecuniam

in

|ielvim ibi paralam, vide:

Rursus ad pedes

Pontificis

genuflexus mansit.
12.

in moneta Hispanise ad sedem suam revcrsus pra;cedentibus illis quatuor proceribus suis (juatuor illa insignia deferendo. Incensatis celebrante et Pontifice, rex incensatus est ab uno ex suis pra;latis
et inde

duplones decem auri

Interea

prEefatus clericus cameraj ex


ferrea, licet

assistentibus.

Rex idem pacem accepit


sic

a Ponti-

eodem
sit

altari

coronam, qua; dicitur

fice ante diaconos assislcntes, sicut alias con-

ta,

ex auro et argento, ac multis margaritis ornadetulit ad solium papte quam idem reveren;

sueverat,

Pontifice

tolerante,

et

ha;c

et

similia alia, quse


lo.

non debuerunt,

tolerata sunt.

dissimuscardinalis assistens porrexit |)apa;, qui una cum assistcntibus suis Cibo et de C;rsis, ac videlicet de aliis duobus assistentibus regis Medicis, et de Auria adjnvantibus, imposuit ca,

Cardinalis cclebrans in oratione

sum-

pto sacramcnto corporis et sanguinis, ac purificatione, verlitse

Tunc

rex

stans

ad populum in mcdio altaris. ante celebrantem fecit sic


:

piti

regis dicens

libro, etc. Htec corona, ut

Accipe coronam recjni, ut in habeatur aliqualiler

ejus cognilio et ejus forma, circularis et latitu-

dine quinque digitorum est, vix coronam unius episco|)i circuiens, nec capiti lirmari poterat cx
;

confessionem, dicendo Confiteor Deo omuipoMisereatiir tui tenti, etc. qua finita, celebrans omnipotens Deus, etc. bidulcjeutiam et remissionem, etc. Inde capiens sacramentum super
:

Modoetia delata fuit una cum quodam libello legi in tali coronatione consueto, quam servari volueruntimperiales, et papa contentus est.

Domine uon patenam manu rcge dicente diy/ius una cum celebrante, mox illum communicavit, dicendo Corpus Domini nostri
, :

sum

Jesii Cliristi, etc.

osculata

manu

celebrantis sic

CLEMENTIS

VII

ANNUS

7.
fcv

CHRISTI 1530.
criicc
[)ra'C(ulentc,

125
et
[irailatis,

devolc sumpsit sacramenliiin, ct iiul(! iiiiiilicationem. Hox commiiiiicatiis icvcrsiis est ad


fex scdit cliam post
|ter

ct

indc
iit

oiiinibiis cardiiialibus

S('([ii(!iitibiis

crucem,

sedem siiam una cum assumptioncm


rcycni factam in solio siio
:

suis assistentilius, PontiEucliarisli;c

moris

cst, et tiiiara

iii

c;i[)ilc

in scde gestatoria
el

vcctus sub baldacliino, ([uem confalonerius


aiiti;iiii

cclciiraiis ali-

civilalis BoiKiiiicnsis sustiniieriinl,


alii |)riiici[)cs
;id

om-

luit dififitos, et inde et continuavit

sumpta mitlira manus iavit, missam cum oratione post comrcf^i;


siili

ncs ciiim

C;csiir(!m

associ;in-

dum
riint

se contulerant,

sic

solemnitcr processe-

miinionem allcram pro


sione.
i'"iiiita

iiiia

coiiclii-

papa dcdil bcncdictioncni solemnem morc solilo, ct induljijentiam septcm annorum, ct lotidcm (iiiadraf^cnariim, (|iias
iiiissa

cx
ct

[)al;iti()

ad Ecclcsiam [)cr [)oiil(!iii novititr erccfiim ad l']ccl('siaiii [^cr [)l;itcam cum |)a[)a car(ilii;ilii)iis socii iiici ivcriiiit; ego autem
:

rcniaiisi

a|iu(l

C;csarciii
et

iili

inscrvilurus,
css(!t

et

puhlicavit cclclirans post hciicdictioiiciii.


Pontifi!X

'riini

oslcnsurus

((ii;e

qualia

acturus

in

ad

laldistoriiim

oravit cuiii

iiiillira.

Kex ciim corona dcsccndciis a


pcr

siiiislris

|iap;c

suas cameras, cruce et cardinalibus prrecedentibus, quatuor iliis proceribus insignia rcgia dcfercnlicentiaretur a jiapa ct ad siias tibus. Duni canieras diverteret, ego voce altiori protiili
tentus
siiiiul

manum

redicrunt ad

cairimoniisctsolcmnitatibus. Kemanserunt duo diaconi cardiii;iles ad associandum C;csarcm dc[iulati, videlicct de S;ilvialis ct dc l>oduI[)Iiis
in cap[)is suis rubcis.
17.

Cum

[irimiim Poiitifcx vcctus in sede

gestatoria ex

[iiilalio [icr

iiontcm
S.

sii|)(:r

platcam
intimari

desccndit in
feci
pliis,

Ecclesiam

Petronii,

verbum
IG.

Rex

invictissimr, hodic
ille

vocaris
.

ad

corotKim Cotista)itinopolis; at
tur.

subrisit

rcverendissimis dc Salviatis ct dc Iludolquia tcm[uis cssct, iit vcnircnt ad asso-

Biduo
'

Hiduo

(flapso Ceesar

corona aurea orna-

post aurcse corona;

pompsc
;

dcstiPaiiliis

nato idem ferme ritus sunt repctiti, (|uos


Jovius
eleganti oratione recensct
loiigc

ciandiim Ca?sarcm, cum quo intiis erant . Nonnullis interjectis subdit Primus in ordine elcctorum antc clectum impcratorein illustris:

aulcm

simus N. marcliio Monlisfcrrati ciim

bavcro,

scrmonc, rituum magister describit, cx quo niulam ct simplicem veritalcm [loliiis, quam alicnis oriiaDic mentis et fucis comptam profcrcmus Jovis, XXIV Fcbruarii, anno Domini jidxxx, in festo S