Vous êtes sur la page 1sur 45

UNIVERZITET U SRPSKOM SARAJEVU ELEKTROTEHNIKI FAKULTET

PREDMET:

RAUNARSKE MREE I MRENO PROGRAMIRANJE

SEMINARSKI RAD
:

ALGORITMI ZA RUTIRANJE

NTOR: pro ! "r E#$%& M$'o(&%o($)

KANDIDAT: '&"*% Mr+&,&

SRPSKO SARAJEVO- ,.'$ /001!

SADRAJ

1. UVOD.........................................................................................................................1 1.1. ISO-OSI referetni model...............................................................................1 1.2. Prenos podataka kod OSI modela.................................................................3 1.3. ta !e to r"ter.................................................................................................# 1.3.1. $"nk%i!e r"tera...................................................................................& 2. 'IVO (R))............................................................................................................* 2.1. +om"ta%ione kom"nika%ione mre,e.............................................................* 2.1.1. (re,e sa kom"ta%i!a kola.................................................................2.1.2. (re,e sa kom"ta%i!a por"ka..............................................................2.1.3. (re,e sa kom"ta%i!a paketa............................................................... 2.1.3.1. Data/rami.............................................................................. 2.1.3.2. Virt"elna kola.......................................................................0 3. A12ORI3(I 4A RU3IRA'J)...............................................................................15 3.1. U6od............................................................................................................15 3.2. +lasifika%i!a al/oritama 7a r"tiran!e............................................................11 3.3. Protokoli 7a r"tiran!e...................................................................................12 3.#. R"tiran!e kod mre,a sa paketnom kom"ta%i!om.........................................13 3.&. Optimalni prin%ip........................................................................................1# 3.*. Al/oritmi na!kra8e/ p"ta.............................................................................1& 3.-. Pla6l!en!e.....................................................................................................13... R"tiran!e /la6no/ toka................................................................................1. 3.0. Vektorsko r"tiran!e dal!ine..........................................................................25 3.0.1. Pro9lem ra:"nan!a " 9eskona:nosti..............................................21 3.0.2. Ra7d6o!eni ;ori7ont.......................................................................22 3.15. R"tiran!e pomo8" linko6an!a.....................................................................23 3.15.1. U:en!e o s"s!edima......................................................................2# 3.15.2. (!eren!e tro<ko6a lini!e..............................................................2# 3.15.3. Pra6l!en!e paketa stan!a 6e7e......................................................2& 3.15.#. Distri9"%i!a paketa stan!a 6e7e...................................................2* 3.11. R"tiran!e 7a mo9ilne ;osto6e....................................................................23.12. =road%ast r"tiran!e....................................................................................20 3.13. ("lti%ast r"tiran!e.....................................................................................35 #. PRI(J)RI A12ORI3A(A 4A RU3IRA'J)........................................................32 DODA3A+...............................................................................................................#5 1I3)RA3URA..........................................................................................................#1

Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

2! UVOD
2!2! ISO3OSI r* *r*4%$ #o"*'
+ako s" ra:"narske mre,e 9i6ale s6e 9ro!ni!e !a6l!ala se s6e 6e8a potre9a 7a me>"so9nim kom"ni%iran!em korisnika ra7li:iti; mre,a. Istori!ski /ledano? ra7m!ena podataka i7me>" /r"pe ra:"nara 9ila !e o/rani:ana na ra7m!en" podataka i7me>" "re>a!a isti; proi76o>a:a. Da 9i omo/"8ila ra7m!en" podataka i7me>" ra:"nara ra7li:iti; proi76o>a:a or/ani7a%i!a ISO @International Standard OrganizationA !e osno6ala s6o! OSI @Open System InterconnectionA referetni model. Pridr,a6a!"8i se op<ti; standarda ko!e komponente sistema mora!" da 7ado6ol!e? mo/"8e !e pro!ekto6ati i reali7o6ati ra:"narske mre,e kod ko!i; i79or opreme? soft6era i sistema ra7li:iti; proi76o>a:a mora 9iti irele6antan. 4a o6a! model ISO !e "s6o!io ni6o6ski prist"p. Posto!e d6i!e osno6ne f"nk%i!e ko!e ni6oi ISO-OSI referetno/ modela o9a6l!a!"B #r*5%o36&($7%* .%+8$,*C &p'$+&8$o%o3or$,*%4$7&%* .%+8$,*C 'a osno6" o6e pod!ele mo/"8e !e ra7liko6ati tri operati6na okr",en!aB #r*5%o o+r.5*%,* - odnosi se na implementa%i!" protokola i standarda " %il!" ost6ari6an!a korektne ra7m!ene podataka. OSI o+r.5*%,* - sadr,i " se9i mre,no okr",en!e? "kl!":"!"8i i dodatne aplika%iono-ori!entisane protokole i standarde ko!e omo/"8a6a!" kra!n!im korisni%ima sistema da kom"ni%ira!" 9e7 o/rani:en!a. o+r.5*%,* r*&'%$9 7$74*#& - sadr,i OSI okr",en!e? a "7ima " o97ir i ra7li:ite oso9ine proi76o>a:a soft6era i ser6isa ko!i s" ra76i!eni sa %il!em da 9i se i76r<io odre>eni distri9"irano pro%esno informa%ioni 7adatak. 1o/i:k" str"kt"r" ISO-OSI referetno/ modela :ine sedam ni6oa protokola @slika 1.1.A. Pr6a tri ni6oa @1-3A s" mre,no 7a6isna i ti:" se detal!a ost6ari6an!a 6e7a i7me>" d6a ra:"nara. Vi<a tri ni6oa @&--A s" aplika%iono ori!entisana? a sadr,e detal!e ko!e omo/"8a6a!" me>"so9n" interak%i!" pro%esa s6o!st6eni; kra!n!em korisnik". 'i6o # predsta6l!a interfe!s i7me>" aplika%iono-ori!entisani; i mre,no-7a6isni; ni6oa i o9e79!e>"!e da oni "sp!e<no ra7m!en!"!" por"ke. 'i6oe mo,emo da posmatramo kao pose9ne %!eline? od ko!i; s6aki o9a6l!a odre>eni sk"p f"nk%i!a. 'i6oi me>"so9no kom"ni%ira!" preko standardno/ interfe!sa? ra76o! "n"tra<n!i; f"nk%i!a s6ako/ ni6oa 7a6isi od proi76o>a:a

Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

Slika 1.1. OSI referetni model Ap'$+&8$o%$ %$(o - korisnik st"pa na s%en" "pra6o na o6om ni6o". +ra!n!i korisni%i mo/" da prepo7na!" komponente aplika%iono/ ni6oa kao pro/rame ko!e s6akodne6no koriste? npr. elektronsk" po<t". Aplika%i!e se sasto!e od aplika%ioni; pro%esa ko!i o9a6l!a!" pro%esiran!e informa%i!e. Pr*6*%4&8$o%$ %$(o - o6a! ni6o interpretira st6arne podatke ko!i se ra7"mi!". 'a o6om ni6o" se pre6odi redosli!ed 9ito6a " 9a!t". O6d!e se o9a6l!a!" pre6o>en!a i7me>" ra7li:iti; metoda 7a <ifro6an!e 7nako6a. O6d!e mora da se o9e79!edi ne7a6isnost aplika%ioni; pro%esa od ra7like " pre7enta%i!i podataka. N$(o 7*7$,* - o9e79!e>"!e 6o>en!e di!alo/a i ost6ari6an!e sin;roni7a%iono/ "pra6l!an!a na ni6o" aplika%ioni; %i!elina? t!. "sposta6l!a? "pra6l!a? i raskida 6e7e i7me>" kooperati6ni; aplika%i!a. Tr&%7por4%$ %$(o - 7ad",en !e 7a prenos por"ka od-kra!a-do-kra!a? "pra6l!an!e redosl!ednim tokom podataka kod prenosa. Dok !e mre,ni ni6o od/o6oran 7a "sm!era6an!e paketa kro7 mre,"? protokoli " transportnom ni6o" s" od/o6orni da o6i paketi 9"d" 7aista pren!eti na 7adato m!esto " 7adato! mre,i. O6a! ni6o mo,e da o9e79!edi pono6no slan!e i7/"9l!eni; paketa.

2 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden N$(o #r*5* - Upra6l!a r"tiran!em " mre,i? adresiran!em? 9risan!em t!. ost6ar"!e "slo6e 7a ne7a6isan rad 6i<i; ni6oa modela " sa/lasnosti sa te;nolo/i!ama 7a prenos i kom"ta%i!"? ko!e se koriste 7a po6e7i6an!e sistema. Od/o6oran !e 7a "sposta6l!an!e? odr,a6an!e i raskidan!e 6e7e. N$(o (*6* - 7ad",en !e 7a "pra6l!an!e 6e7om kod prenosa podataka @formiran!e ok6ira? pro6!era radi /re<ke " prenos"A? t!. o9e79!e>"!e po"7dan prenos informa%i!e po fi7i:ko! 6e7i? preda!e 9loko6e sa potre9nom sin;roni7a%i!om? kontrolom /re<ke? i kontrolom toka podataka. $"nk%i!e ko!e o9a6l!a o6a! ni6o mo/" se pod!eliti " d6a slo!aB 1o/i:ka kontrola 6e7e @ Logical Link Control, LLCA i +ontrola prist"pa nosio%ima podataka @Media Access Control, MACA. O6a! ni6o !e od/o6oran na prim!er 7a sasta6l!an!e )t;ernet ok6ira? t!. formatiran!e informa%i!a " 7a/la6l!" " ta:na pol!a i sm!e<tan!e podataka na pra6o m!esto. F$6$:+$ %$(o - predsta6l!a fi7i:ke komponente ko!e sa:in!a6a!" ;ard6er 7a "mre,a6an!e? "kl!":"!"8i mre,ni adapter? konektore? mre,ne nosio%e podataka itd. $i7i:ki slo! prenosi podatke od i76orne do odredi<ne ma<ine. O6a! slo! pokri6a me;ani:ke? elektri:ne? f"nk%ionalne karakteristike. 4ad",en !e 7a preda!" 9ito6a podataka po fi7i:kom medi!"m"

2!/! Pr*%o7 po"&4&+& +o" OSI #o"*'&

'a sli%i 1.2. prika7ano !e kako se poda%i prenose koriste8i OSI referetni model Poda%i se pr6o preda!" ni6o" aplika%i!e? o6a! ni6o poda%ima pridr","!e 7a/la6l!e @headerA AH? i no6o formiran" por"k" preda!e pre7enta%ionom ni6o". Pre7enta%ioni ni6o? mo,e da transformi<e priml!ene podatke na ra7li:ite na:ine? posl!e transforma%i!e o6a! ni6o doda!e 7a/la6l!e PH? i transformisane podatke preda!e ni6o" sesi!e. 3re9a na/lasiti da pre7enta%ioni ni6o ni!e Ds6!estanD to/a ko!i dio od priml!eni; podataka sa 6i<e/ ni6oa predsta6l!a 7a/la6l!a AE? a ko!i dio se odnosi na podatke. Pro%es se nadal!e pona6l!a s6e dok poda%i nesti/n" na fi7i:ki ni6o? nakon :e/a se oni prenose do pri!emne strane. I pored to/a <to se st6arni prenos podataka o9a6l!a kao 6ertikalni prenos? soft6er s6ako/ ni6oa se kreira kao ;ori7intalni. 'a pri!emno! strani? kako se por"ka prenosi prema 6i<im ni6oima? od9a%"!" se od/o6ara!"8a pridr",ena 7a/la6l!a i o9a6l!a se od/o6ara!"8e in6er7no pro%esiran!e? s6e dok kona:no poda%i ne sti/n" do pri!emno/ aplika%iono/ pro%esa. Pridr",eno 7a/la6l!e i poda%i 7o6" se PDU @Protocol Data UnitA.

3 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

Slika 1.2. +ori<ten!e OSI modela

2!;! <4& ,* 4o r.4*r=


+ao <to m" samo ime ka7"!e r"ter !e inteli/entni mre,ni "re>a! ko!i se koristi na mre,nom ni6o". R"teri Dra7"mi!"D topolo/i!" "sm!era6an!a? t!. ima!" predsta6" /d!e se nala7e s6i se/menti lokalne mre,e. Oni o9a6l!a!" poslo6e "sm!era6an!a paketa kro7 mre," na osno6" informa%i!a o se/ment" odredi<ta ko!e se nala7e " paket" i pripada!" mre,nom protokol". S6aki r"ter " ra:"narsko! mre,i pos!ed"!e 7nan!e ko!e se odnosi na mo/"8e p"te6e ko!e paketi podataka tre9a da pre>" na p"t" od i76ori<ta do odredi<ta. D4nan!eD o "sm!era6an!" paketa @r"tiran!"A se sm!e<ta!" " r"tin/ ta9ele ko!a se periodi:no koriste i memori<" " 9a7i podataka r"tera. Da 9i odredio porto6e ko!ima se pridr","!" odredi<ne adrese r"ter koristi broadcast <em" ko!a se 9a7ira na ARP-" @Address Resol"tion Proto%olA. Ono <to !e tako>e 6a,no i tre9a ista8i !e to da r"ter mo,e :itati sadr,a!e paketa podataka ko!i pristi," na dati port na osno6" :e/a mo,e da odredi i76ori<n" i odredi<n" adres"? 7atim tip podataka? kao i 6ri!eme pri!ema paketa. +oriste8i r"tin/ ta9el"? r"ter "sm!era6a paket podataka ka !ednom ili 6e8em 9ro!" i7la7ni; porto6a? t!. prema odredi<no! adresi. Paket podataka se "sm!era6a ka port" ako se por"ka prenosi od i76ori<ta ka odredi<t"? ili ka 6e8em 9ro!" porto6a? ako se paket tipa broadcast ili m lticast. 'a sli%i 1.3. prika7ana !e konfi/"ra%i!a r"tera sa prate8om protokol ar;itekt"rom. Uo:imo da !e protokol na ni6o" mre,e? 'P? identi:an 7a o9!e mre,e? dok protokol na ni6o" 6e7e? DP? i fi7i:kom ni6o"? P;F? mo/" 9iti ra7li:iti. U odnos" na mosto6e r"teri s" "ni6er7alni!i !er podr,a6a!" rad i topolo/i!" mre,a tipa petl!e. U %il!" optimi7a%i!e 9alansa optere8en!a i sman!en!a %i!ene prenosa " r"tere se "/ra>"!" ra7li:iti al/oritmi 7a r"tiran!e. Od 9ro!ni; al/oritama? si/"rno na!:e<:i kori<teni !e ot6ori-pr6o-na!kra8i p"t @OSP$- open!shortest!path!"iristA. 4atim se formira distri9"irana 9a7a podataka koriste8i al/oritam na!kra8e/ p"ta i 6r<e se prom!ene "6!ek kada se i76r<i prom!ena " mre,no! konfi/"ra%i!i.

# Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

Slika 1.3. +onfi/"ra%i!a r"tera (re,ni menad,er formira r"tin/ ta9ele sa %il!em da optimi7ira mre,ne performanse " odnos" na nekoliko parametara? ka6i s" %!ena prenosa? ka<n!en!e? ili prop"sni opse/. (osto6i se "m!esto r"tera koriste kod oni; mre,a kod ko!i; !e potre9no ost6ariti 6e8" 9r7in" prenosa @!er r"teri ima!" "/ra>en" o9rad" !o< i na mre,nom ni6o"A. 2la6ni 7adatak IP protokola !e da o9e79!edi da 8e se paketi ispor":iti odredi<t" korektno? pri :em" se ne tre9a 6oditi ra:"na o inte/ritet" podataka. 2!;!2! F.%+8$,* r.4*r& R"teri kao <to !e po7nato rade na mre,nom ni6o". (re,ni ni6o n"di lo/i:ko adresiran!e ko!e olak<a6a or/ani7o6an!e mre,a i "sm!era6an!e sao9ra8a!a i7me>" n!i;? :ime se pre6a7ila7i linearni adresni prostor ko!i o9e79!e>"!" "re>a!i ni,e/ ni6oa. S6aki r"ter ima d6a ili 6i<e mre,ni; interfe!sa. Jedan ili 6i<e o6i; interfe!sa po6e7"!e r"ter sa re/ionalnom mre,om? a ostali sa se/mentima lokalne mre,e. 'a !ednom mre,nom interfe!s" r"ter prima paket? a 7atim donosi odl"ke o n!e/o6om "sm!era6an!" na osno6" to/a ko!i 8e /a interfe!s na!9ol!e otpremiti do kra!n!e/ odredi<ta. Paket se prosl!e>"!e na port ko!i mo,e da 6odi do dr"/o/ r"tera ili 1A' se/menta ko!i !e direktno po6e7an sa r"terom. R"teri ne koriste samo 3GPHIP protokole? iako? 6!ero6atno? danas 6e8ina n!i; na Internet" koristi IP "sm!era6an!a. Ve8ina r"tera se tako konfi/"ri<e da pored 3GPHIP protokola "sm!era6a i mno/e dr"/e protokole? npr. IPIHSPI itd. (o/" se iskoristiti pra6ila konfi/"risan!a r"tera da 9i? na osno6" informa%i!a prona>eni; " 7a/la6l!" protokola? do76olili ili 7a9ranili mre,ni sao9ra8a! npr.? kada r"ter koristi kao pr6i od9ram9eni me;ani7am " mre,no! 9ari!eri? da 9i smo odre>eno! aplika%i!i "skratili prist"p mre,nom sao9ra8a!" mo,emo da onemo/"8imo ili omo/"8imo 3GP ili UDP porto6e. 'a o6a! na:in spri!e:a6amo da se kori<ten!em 3elneta neko dr"/i pri!a6i na ra:"nar i7 na<e mre,e. O6a f"nk%i!a se 9lokira "pra6o na r"ter". R"teri omo/"8a6a!" i 6o>en!e Ddne6nikaD. Podatke i7 n!i; koristimo da 9ismo "t6rdili da li !e 9ilo "pada " na<" mre,". Da 9ismo se dodatno 7a<titili neki r"ter do76ol!a6a!" slan!e informa%i!a i7 datoteke dne6nika ka sFslo/ demon" na dr"/om ra:"nar" kako 9i? ako !e sam r"ter napadn"t? poda%i i7 datoteke dne6nika ostali dost"pni.

& Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

/! NIVO MREE
Osno6ni 7adatak mre,no/ ni6oa !e da o9e79!edi ra7m!en" podataka i7me>" ra:"nara i mre,e na ko!" !e ta! ra:"nar po6e7an. Preda!ni ra:"nar? " ok6ir" por"ke ko!" preda!e? dosta6l!a mre,i adres" odredi<no/ ra:"nara? tako da mre,a mo,e "sm!era6ati @r"tiratiA podatke ka od/o6ara!"8em odredi<t". Pored ostalo/ ra:"nar ko!i preda!e podatke mo,e 7a;t!e6ati odre>ene "sl"/e @ser6iseA? kao <to !e prioritet prenosa podataka? ko!e se mo/" o9e79!editi od strane mre,e. 'a mre,nom ni6o" koristi se pose9ni soft6er ko!i 7a6isi od tipa kori<tene mre,e. Ra7li:iti standardi s" ra76i!eni 7a mre,e ko!e koriste prin%ip kom"ta%i!e kola @circ it s#itchingA? kom"ta%i!e maketa @packet s#itching A? lokalne ra:"narske mre,e @LA$ ! Local Area $et#orkA? i dr"/e. 49o/ to/a " dal!em tekst" "ka7a8emo na spe%ifi:nosti o6i; mre,a. Da 9i isp"nio s6o! osno6ni %il! mre,ni ni6o mora da pos!ed"!e do6ol!no informa%i!a ko!e se odnose na topolo/i!" kom"nika%iono/ s"9net-a @da po7na!e sk"p s6i; r"teraA i da oda9ere od/o6ara!"8i p"t 7a prenos por"ke kro7 mre,". (re,ni ni6o tako>e mora da 6odi ra:"na o i79or" p"ta? kako 9i se i79!e/lo preoptere8en!e na nekim kom"nika%ionim lini!ama i r"terima a da ostali p"te6i ostan" neiskori<teni. Ako s" i76ori<ni i odredi<ni ra:"nari lo%irani " ra7li:itim mre,ama? 7adatak mre,no/ ni6oa !e da "skladi o6e ra7like i ri!e<i s6e pro9leme ko!i se !a6l!a!" 79o/ to/a.

/!2! Ko#.4&8$o%* +o#.%$+&8$o%* #r*5*


+om"ta%ione kom"nika%ione mre,e @s#itched comm nication net#orkA di!ele se na sli!ede8e tri /r"peB #r*5* 7& +o#.4&8$,o#3+o'& @circ it s#itched net#orkA #r*5* 7& +o#.4&8$,o#3por.+& @message s#itched net#orkA #r*5* 7& +o#.4&8$,o#3p&+*4& @packet s#itching net#orkA

* Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

/!2!2! Mr*5* 7& +o#.4&8$,o# +o'&


Ja6na telefonska mre,a predsta6l!a mre," sa kom"ta%i!om kola. +od o6o/ tipa mre,e? " tok" po7i6a? korisnik" !e dato iskl!":i6o pra6o da koristi kolo @misli se na kanal i elektronik" 7a preda!" i pri!em ko!a !e po6e7ana na ta! kanalA. 2la6ne karakteristike o6i; mre,a s"B mo/"8e !e o9a6l!ati direktni ra7/o6or onoliko d"/o koliko to ":esni%i ,ele. da 9i se "sposta6ila 6e7a potre9no !e da pro>e odre>eni 6remenski period. kada terminali "sposta6e kom"nika%i!"? "re>a!i i kanali ko!i ":est6"!" " kom"ni%iran!" iskl!":i6o se koriste 7a t" nam!en" i ne o9a6l!a!" dr"/e kom"nika%i!e. (re,e ko!e koriste kom"ta%i!" kola sa aspekta kom"nika%i!e s" 6eoma neefikasne. +anal 7a prenos podataka !e 7a"7et od strane korisnika " tok" tra!an!a %!elok"pne 6e7e i pored to/a <to se kro7 kanal 7a d",i 6remenski period ne prenosi nikak6a informa%i!a. +od telefonski; ra7/o6ora iskori<tenost mre,e !e daleko ispod 155J. Vri!eme "sposta6l!an!a 6e7e kod o6i; mre,a !e tako>e 6eoma d"/o. 2la6na prednost o6i; mre,a !e to <to nakon "sposta6l!an!a 6e7e ona posta!e transparetna korisni%ima.

/!2!/! Mr*5* 7& +o#.4&8$,o# por.+&

Osno6na karakteristika o6i; mre,a !e to <to se i7me>" preda!ne i pri!emne strane ne "sposta6l!a direktni kanal @6e7aA? t!. por"ka se prenosi od ta:ke-do-ta:ke? " s6ako! ta:ki por"ka se memori<e i <al!e se dal!e preko sl!ede8e/ dost"pno/ kanala. O6i sistemi se o9i:no na7i6a!" sistemi tipa sa:"6a!-pa-prosl!edi. Prednost o6o/ tipa mre,e !e sl!ede8aB 'akon <to !e !edna por"ka prosli!e>ena preko kanala mo/"8e !e odma; prosli!editi i dr"/" por"k" preko isto/ to/ kanala. Ako kanal ni!e slo9odan por"ke mora!" :ekati? one se memori<" i sm!e<ta!" se " redo6e :ekan!a. O6a! sistem se karakteri<e 6eoma 6isokim stepenom iskori<ten!a kanala? ali !e nepo/odan 7a prim!en" kod oni; aplika%i!a kod ko!i; se 7a;t!e6a interakti6na kom"nika%i!a i7me>" kra!n!i; korisnika sa 9r7im od/o6orom.

Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

/!2!;! Mr*5* 7& +o#.4&8$,o# p&+*4&


(re,e sa kom"ta%i!om paketa predsta6l!a!" deri6at mre,e sa kom"ta%i!om por"ka i od i7"7etne s" 6a,nosti 7a korisnike ra:"narski; sistema ko!i me>"so9no kom"ni%ira!". Isto kao i kod mre,a sa kom"ta%i!om por"ka ne "sposta6l!a se direktni kanal i7me>" preda!ne i pri!emne strane? ne/o por"ke ko!e se <al!" se memori<" " "sp"tnim ta:kama? a 7atim se prosl!e>"!e preko naredno/ slo9odno/ kanala. Por"ka se di!eli na kratke se/mente fiksni; d",ina ko!i se na7i6a!" paketi. I79or p"ta kro7 mre," 7a s6aki paket odre>en !e sao9ra8a!em kro7 mre," " datom tren"tk"? kao i od tipa sistema 7a kom"ta%i!" paketa. Imamo d6a ra7li:ita na:ina or/ani7a%i!e mre,a data/rami i 6irt"elna kola. /!2!;!2! D&4&>r&#$ +od data/ram ser6isa s6aki paket se tretira kao pose9na %!elina tako da ne posto!i me>"so9na 6e7a sa ostalim paketima. S6aki data/ram mora sadr,a6ati p"n" odredi<n" i i76ori<n" adres". 4a 6elike mre,e? o6e adrese mo/" 9iti d"/e. Posmatra!mo slik" 2.1. i predposta6imo da terminal = ,eli da po<al!e tri-paketpor"ke terminal" D.

Slika 2.1. 3opolo/i!a !edne kom"tatorske mre,e 3erminal = :6or"K2 preda!e pakete " redosl!ed" 1-2-3. 'akon pri!ema s6ako/ paketa? :6orK2 mora da donese odl"k" o r"tiran!". U tren"tk" kada !e pristi/ao paket 1 :6orK2 ispit"!e redo6e :ekan!a por"ka 7a slan!e 7a :6orK1 @LK2K1A i :6orK3 @LK2K3A. Ako !e LK2K1 pra7ni!i? :6orK2 "sm!era6a paket ka :6or"K1? na isti na:in se "sm!era6a i paket 2. Ali 7a paket 3 :6orK2 odredi da !e LK2K3 kra8i i on "sm!era6a por"k" ka :6or"K3.

. Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden S6aki paket prati od/o6ara!"8a odredi<na adresa? ali !e 9itno i to da s6aki paket ne mora da prola7i $74$ p.4 kro7 mre,". (o/"8e !e da paket 3 sti/ne " :6orK# pri!e paketa 1 i paketa 2. 4adatak "/ra>eno/ soft6era " stani%i D !e da pre"redi pristi/le pakete. +od o6e te;nike prenosa s6aki paket se tretira ne7a6isno? pa 79o/ s6o!e sli:nosti sa te;nikom prenosa tele/rama na7i6a se "&4&>r&#! O6a te;nika !e po/odna 7a slan!e kratki; !edini:ni;-paket-por"ka. /!2!;!/! V$r4.*'%& +o'& ?V@A +ada por"ka sadr,i 6e8i 9ro! paketa koristi se metod 6irt"elno/ kola @lo/i:ki kanalA. +od o6o/ metoda? pri!e slan!a 9ilo kak6e informa%i!e? i76orni D3) %Data &erminal '( ipment) preda!e s6om lokalnom PS)-" %Packet S#itched '*change) spe%i!alni paket na76an Call-request. $"nk%i!a Gall-reM"est-a !e da "sposta6i po/odan p"t 7a prenos podataka kro7 mre,". 'akon <to !e p"t trasiran s6i naredni paketi poslani od strane i76orno/ D3)-a "sm!era6a!" se istim p"tem ka odredi<nom D3)-". Po<to s6i paketi prola7e kro7 isti kanal? o6a! kanal na7i6amo ($r4.*'%o +o'o ?+irt al circ itA! I pored to/a <to i7me>" d6a D3)-a posto!i 6irt"elni kanal? ko!i "sm!era6a s6e pakete kro7 isti kanal? " prin%ip" paketi nema!" iskl!":i6o pra6o kori<8en!a 9ilo ko!e indi6id"alne 6e7e. =ilo ko!a 6e7a karakteri<e se time <to kro7 n!" prola7i 6e8i 9ro! paketa od ko!i; !e s6aki "sm!eren ka ra7li:itom odredi<t". 3o 7na:i da !edna fi7i:ka 6e7a tipa ta:ka-ka-ta:ki mo,e da podr,a6a rad 6e8e/ 9ro!a 6irt"elni; kanala. S6aki paket ko!i prola7i kro7 mre," mora sadr,a6ati 9ro! VG-a " s6om 7a/la6l!". +ada paket pristi/ne " r"ter? r"ter mora da 7na preko ko!e 6e7e !e on pristi/ao i ko!i m" !e VG 9ro!? 7asno6ano na o6o! informa%i!i r"ter mora da 7na /d!e da /a prosli!edi. S6aka ma<ina ne7a6isno 9ira 9ro! VG-a? o6i 9ro!e6i ima!" lokalno 7na:en!e. Por*B*%,* V$r4.*'%o> +o'& $ "&4&>r&#&: I 6irt"elna kola i data/rami ima!" s6o!e prednosti i nedostatke. 4akr:enost se mno/o lak<e otklan!a kod 6irt"elni; kola t!. data/rami s" mno/o 6i<e ro9"sni!i. 'a!6a,ni!e oso9ine ko!e i; karakteri<" date s" " sl!ede8i! ta9eliB +arakteristike Usposta6l!an!e kola Adresiran!e R"tiran!e Prop"snost r"tera Data/ram Virt"elna kola @VGA

'i!e potre9no 3re9a S6aki paket o9";6ata potp"n" S6aki paket o9";6ata i76ori<n" i odredi<n" adres" kratki VG 9ro! S6aki paket se r"tira R"ta se i7a9ira kada se VG ne7a6isno "sposta6l!a? s6i paketi prate ist" p"tan!" 'e? osim 7a 7a9ora6l!ene S6i VG-o6i ko!i prola7e pakete tokom s"dara kro7 neispra6ne r"tere s" o/rani:ene

0 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

;! ALGORITMI ZA RUTIRANJE
;!2! U(o"
Jedan od na!kompleksni!i; i na!6a,ni!i; aspekata pro!ekto6an!a mre,a sa kom"ta%i!om paketa odnosi se na r"tiran!e. Osno6na f"nk%i!a mre,e sa kom"ta%i!om paketa sasto!i se " tome <to se pri;6ata!" paketi od i76ori<ne stani%e i preda!" se odredi<no! stani%i. Da 9i se ost6ario o6a! %il!? neop;odno !e odrediti p"t? ili r"t"? paketa kro7 mre,". 3a9ela ko!a se " s6akom :6or" @r"ter"A mre,e koristi 7a :"6an!e informa%i!e o narednom preskok" na7i6a se r.4$%> 4&C*'&? a pro%es prosli!e>i6an!a paketa narednom :6or" na7i6amo r.4$r&%,* @"sm!era6an!eA. R"tiran!e paketa od i76ori<ta do odredi<ta !e na!6a,ni!a f"nk%i!a mre,no/ ni6a OSI modela. R"tiran!e !e "st6ari pronala,en!e r"te @p"taA od i76ori<ta do odredi<ta. U 6e8ini mre,a? paketi 8e tre9ati o9a6iti 6i<e skoko6a da do>" do %il!a? !edini istakn"ti i7"7etak !e Cro&"8&74 mre,a @mre,a emisi!a s6imaA? ali :ak i o6d!e r"tiran!e !e od i7"7etne 6a,nosti? ako s" i76ori<te i odredi<te lo%irani " ra7li:itim mre,ama. R"teri ne 7na!" "6!ek %i!el" p"tan!" ko!om paketi sti," do s6o/ odredi<ta? ako !e ono " dr"/om 1A' se/ment" ko!i !e prikl!":en na r"ter? r"ter odma; 7na /d!e !e mre,no odredi<te. Al/oritmi 7a r"tiran!e s" dio soft6era mre,no/ ni6oa od/o6orni 7a odl":i6an!e preko ko!e i7la7ne lini!e 8e paket 9iti preni!et. Ako mre,a koristi data/ramski prist"p? o6a odl"ka 8e se morati donositi i7no6a 7a s6aki paket podataka? 9"d"8i da se na!9ol!a r"ta mo,e mi!en!ati. Ako mre,a koristi 6irt"elna kola? odl"ka o r"tiran!" se donosi samo kada se "sposta6l!a no6o 6irt"alno kolo. 'akon to/a paketi se s6i kre8" istom r"tom. =e7 o97ira da li s" r"te i7a9rane ne7a6isno od s6ako/ paketa ili samo kada !e no6a 6e7a "sposta6l!ena? posto!e odre>ene oso9ine ko!e s" po,el!ne " al/oritm" 7a r"tiran!e: 4&:%o74- ,*"%o74&(%o74- $6"r5',$(o74- 74&C$'%o74- %*pr$74r&7%o74 $ op4$#&'%o74! R"ter ili kom"tatorski :6or o9a6l!a sl!ede8e d6i!e /la6ne f"nk%i!eB r.4$r&%,* ?.7#,*r&(&%,*A - al/oritam pronala7i optimalan p"t ka s6akom odredi<t" i memori<e re7"ltat " r"tin/ ta9el". pro7'$,*B$(&%,* - r"ter prosli!e>"!e s6aki paket sa "la7no/ porta ka i7la7nom port" na osno6" informa%i!e ko!a se :"6a " r"tin/ ta9eli. S(r9& &'>or$4#& 6& r.4$r&%,* !e da identifik"!e sk"p p"te6a ko!i s" na!9ol!i sa aspekta kriteri!"ma ko!i !e definisao mre,ni operator. Da 9i "sp!e<no o9a6io 7adatak r"t"ran!a? al/oritam "sm!era6an!a mora da pos!ed"!e informa%i!" ko!a se odnosi na op<te podatke o stan!" mre,e.

15 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden A'>or$4&# r.4$r&%,& C$ 4r*C&o "& o74(&r$ 7',*"*)* 8$',*(*B 1. o9e79!edi me;ani7am 7a 9r7o i po"7dano slan!e paketa? 2. o9e79!edi 9r7" prila/odl!i6ost prom!enama mre,ne topolo/i!e ko!e se !a6l!a!" "sl!ed k6aro6a " :6oro6ima ili prekida na 6e7ama? 3. 9r7o se prila/odi prom!enama /"stine sao9ra8a!a i7me>" odredi<ta i i76ori<ta? #. i79!e/ne r"tiran!e paketa po 6e7ama /d!e dola7i do 6eliko/ 9ro!a s"dara? &. 7a potre9e optimalno/ r"tiran!a 9r7o odredi po6e7l!i6ost :6oro6a " mre,i? *. "nese minimalno re,i!sko 6ri!eme @sistemi 7a r"tiran!e do9i!a!" informa%i!e o po6e7l!i6osti i7m!enom "pra6l!a:ki; por"ka sa dr"/im sistemima 7a r"tiran!e. 4a potre9e prenosa o6i; por"ka potre9no !e re,i!sko 6ri!eme @o6er;eadA ko!e tre9a minimi7iratiA.

;!/! K'&7$ $+&8$,& &'>or$4&#& 6& r.4$r&%,*


Al/oritme 7a "sm!era6an!e por"ka mo/"8e !e pod!eliti na osno6" nekoliko kriteri!"ma. U 7a6isnosti od to/a " kom se tren"tk" formira ta9ela r"tiran!a? posto!e d6a osno6na prist"paB N*pr$'&>o"',$($ ?%o%&"&p4$(*A &'>or$4#$ - o6i al/oritmi ne 9a7ira!" odl"k" o ritiran!e na osno6" m!eren!a ili pro%!ene tren"tno/ sao9ra:a!a? 6e8 i7ra:"na6a!" "sm!era6an!a ko!a se 7atim? "/la6nom r":no? "nose " r"tin/ ta9ele i osta!" neprom!en!ene 7a relati6no d"/ 6remenski period. O6i al/oritmi se !o< na7i6a!" i 74&4$:+$ &'>or$4#$ Pr$'&>o"',$($ ?&"&p4$(*A &'>or$4#$ - m!en!a!" odl"ke o r"tiran!" na osno6" prom!ena " topolo/i!i i sao9ra:a!". O6i al/oritmi se ra7lik"!" po tome /d!e do9i!a!" informa%i!e @lokalno? od s"s!edni; r"tera? od s6i; r"tera " mre,iA? kada m!en!a!" p"tan!e @s6ako N3 se% ili kada se m!en!a topolo/i!aA? i <ta se optimi7"!e @"dal!enost? 9ro! preskokaA. s6aki r"ter kontin"alno ":i o stan!" mre,e p"tem kom"ni%iran!a sa s"s!edima. Prom!ene " mre,no! topolo/i!i se prenose kro7 s6e r"tere. 'a osno6" raspolo,i6e informa%i!e? s6aki r"ter odre>"!e na!9ol!i p"t ka odredi<t". O6i al/oritmi se !o< na7i6a!" i "$%&#$:+$ &'>or$4#$! 2la6ne prednosti stati:ko/ @neprila/odl!i6o/A r"tiran!a !e !ednosta6nost i malo re,i!sko 6ri!eme? dok /la6ni nedostatak predsta6l!a nefleksi9ilnost. Stati:ke r"te se nemo/" tako lako m!en!ati t!. sistem ne mo,e 9r7o da rea/"!e na defekte " mre,i. 49o/ o6o/a? stati:ko r"tiran!e se "/la6nom koristi kod mre,a man!e/ o9ima. 'a!6e8i 9ro! mre,a koristi dinami:ko @prila/odl!i6oA r"tiran!e. Pro/rami instalirani " :6oro6ima mo/" da nad/leda!" sao9ra8a! " mre,i kao i stan!e mre,no/ ;ard6era. Pro/rami mo/" da modifik"!" r"te sa %il!em da se premoste otka7i ili k6aro6i. 'a!6e8i 9ro! mre,a 6eliko/ o9ima danas koriste neki od o9lika dinami:ko/ r"tiran!a. 'a!6e8i nedostatak dinami:ko/ r"tiran!a !e kompleksnost r"tera.

11 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden Al/oritmi 7a r"tiran!e se mo/" klasifiko6ati " odnos" na to na ko!i na:in s" oni lo%irani " mre,i. @*%4r&'$6o(&%o r.4$r&%,* - mre,ni "pra6l!a:ki %entar i7ra:"na6a s6e p"te6e "sm!era6an!a i sm!e<ta o6e informa%i!e " mre,ne r"tere. Internet !e na!9ol!i prim!er 6elike 79irke po!edina:ni; mre,a ko!ima se D$74r$C.$r&%o ?"*8*%4r&'$6o(&%oA r.4$r&%,* - r"teri me>"so9no ra7m!en!"!" por"ke i samostalno odre>"!" sopst6eno "sm!era6an!e. Al/oritmi distri9"irano/ r"tiran!a pos!ed"!" 9ol!e oso9ine? ali 6eoma :esto mo/" i7a76ati nepo,el!no formiran!e petl!i. 'a prim!er? ako A 7akl!":i da !e na!9ol!i p"t da D preko =? a = odredi da !e na!9ol!i p"t do D preko A? paketi nam!en!eni D kr",i8e " petl!i i7me>" A i =. Internet !e na!9ol!i prim!er 6elike 79irke po!edina:ni; mre,a ko!ima se de%entrali7o6ano "pra6l!a Odl"ka o r"tiran!" paketa donosi se " tren"tk" "sposta6l!an!a 6e7e. Ako se kom"ta%i!a paketa 9a7ira na 6irt"elnom kol"? p"t paketa se odre>"!e " fa7i "sposta6l!an!a 6e7e. 'akon "sposta6l!an!a 6irt"elno/ kola? s6i paketi ko!i pripada!" tom 6irt"elnom kol" sl!ede isti p"t. +od data/ramsko/ prenosa fa7a "sposta6lk!an!a 6e7e ne posto!i. P"t ko!i prati s6aki paket odre>"!e se ne7a6isno.

;!;! Pro4o+o'$ 6& r.4$r&%,*


Posto!e d6i!e osno6ne 6rste protokola B .7#,*r$($ pro4o+o'$ @ro table protocolA i pro4o+o'$ 6& r.4$r&%,* @ro ting protocolA. Da 9i 9io .7#,*r$( pro4o+o'- on mora da ima neke odred9e ko!e sl",e 7a identifiko6an!e kako mre,e? tako i ra:"nara na n!o!. Ako 9i r"ter morao da 6odi e6iden%i!" o s6akom ra:"nar" na Internet"? ne 9i 9ilo mo/"8e napra6iti ma<in" do6ol!no 6elik" da "skladi s6e informa%i!e i7 r"tin/ ta9ele. Um!esto to/a? "sm!eri6i protokoli defini<" mre,ne adrese i adrese ra:"nara na mre,i? 79o/ o6o/a r"ter tre9a da memori<e 7natno man!e podataka " r"tin/ ta9el". Po<to paket sti/ne do s6o!e odredi<ne mre,e? ispor":"!e se odre>enom ra:"nar" pomo8" d!ela pol!a adrese ko!a se odnosi na ra:"nar. Protokol 3GPHIP i7d6a!a na stran" dio IP adrese ko!i se koristi kao identifikator @IDA mre,e. (no/i r"teri podr,a6a!" steko6e sa 6i<e protokola i mo/" da r"tira!" i dr"/e protokole? a ne samo 3GPHIP. Pro4o+o' 6& r.4$r&%,* 3 o6a! protokol koristi r"tere 7a me>"so9n" ra7m!en" informa%i!a o r"tiran!". O6i protokoli ra7m!en!"!" informa%i!e o no6im p"tan!ama i p"tan!ama ko!e se 6i<e ne koriste? kao i o oso9inama ko!e i; opis"!" @9r7ini prenosa i 9ro!" preskokaA. P"tan!e @ro teA s" p"te6i ko!ima paketi sti," do s6o!i; kra!n!i; odredi<ta. U lokalno! mre,i dio adrese protokola ko!i se odnosi na ra:"nar odre>"!e kom ra:"nar" !e paket nam!en!en.

12 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden Protokoli 7a r"tere ra7m!en!"!" informa%i!e i7me>" r"tera tako da oni potp"no formira!" i7/led mre,a ko!e s" im dost"pone. O6e informa%i!e s" dinami:ke? !er sistemi i r"teri mo/" da prekin" rad. +ada se to desi? r"teri ra7m!en!"!" informa%i!e i ako posto!i p"tan!a ko!om se i dal!e mo,e dose/n"ti odredi<te? m!en!a!" s6o!e odredni%e 7a r"tiran!e. +ada do odredi<ta posto!i 6i<e p"tan!a? 7a odre>i6an!e one preko ko!e 8e se paket preni!eti? " 7a6isnosti od protokola? r"teri mo/" da se 9a7ira!" na minimalnom 9ro!" preskoka.

;!1! R.4$r&%,* +o" #r*5& 7& p&+*4%o# +o#.4&8$,o#


+l!":ni elementi te;nike r"tiran!a kod mre,e sa kom"ta%i!om paketa s"B P*r or#&%7%$ +r$4*r$,.#$ =ro! preskoka - na!!ednosta6ni!i kriteri!"m !e ona! ko!i se 7asni6a na odre>i6an!" minimalno/ 9ro!a preskoka " r"ti. G!ena - odnosi se na na!ni," %!en". +a<n!en!e - 6ri!eme potre9no da por"ka pristi/ne od i76ori<ta do odredi<ta. Prop"snost - i7nos informa%i!e ko!a se prenosi. Vr$,*#* o"'.+* Paketi @Data/ramA Sesi!e @Virt"elna kolaA M,*74o o"'.+* S6aki :6or @distri9"iranoA Gentralni :6or @%entrali7o6anoA Da 9i 9ol!e ra7"m!eli nam!en" o6i; al/oritama smatra8emo da kom"nika%iona mre,a predsta6l!a !edan /raf " o9lik" re<etke? ko/a :ini sk"p :6ora6a i sk"p pote/a @slika 3.1.A. S6aki :6or /rafa od/o6ara !ednom r"ter"? ili kom"tator" paketa? dok s6aki pote/ predsta6l!a kom"nika%ioni kanal ko!i po6e7"!e d6a r"tera. O6ak6a mre,e !e tipi:an prim!er mre,e ko!a koristi paketn"-kom"ta%i!". Posto!i nekoliko ra7li:iti; p"te6a po ko!ima se paket mo,e "sm!eriti @r"tiratiA od ra:"nara A ka ra:"nar" =. 3ri mo/"8a p"ta s" 1-3-*? 1-2-&-* i 1-#-&-*. Sada se mo,e posta6iti pitan!e ko!i !e od o6i; p"te6a na!9ol!iO 4na:a! po!ma na!9ol!i 7a6isi pri!e s6e/a od kriteri!"ma ko!i !e posta6io mre,ni operator. Ako !e %il! da se minimi7ira 9ro! preskoka tada !e na!9ol!i p"t 1-3-*. Ako !e %il! da se minimi7ira ka,n!en!e @" sl":a!" da s6aka 6e7a "nosi odre>eno ka<n!en!eA? od !edno/ kra!a do dr"/o/? tada !e na!9ol!i p"t ona! ko!i "nosi na!man!e ka<n!en!e. 3re8i kriteri!"m mo,e se 9a7irati na i79or" p"ta sa na!6e8im dost"pnim prop"snim opse/om.

13 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

Slika 3.#. Prim!er mre,e sa paketnom kom"ta%i!om.

;!D! Op4$#&'%$ pr$%8$p


3re9a na/lasiti da !edan alo/oritam mo,e napra6iti op<ti iska7 o optimalnim r"tama 9e7 o97ira na topolo/i!" mre,e ili sao9ra8a!a? o6a! iska7 !e po7nat pod na7i6om op4$#&'%$ pr$%8$p! Ako !e r"ter J optimalna p"tan!a od r"tera I do r"tera +? onda se optimalna p"tan!a od J do + tako>e d!eli d", isti; r"ta. O7na:a6a!"8i dio r"te od I do J sa r1 i ostatak r"te sa r2. Ako r"ta 9ol!a od r2 posto!i od J do +? to !e mo/lo 9iti po6e7ano sa r1 po9ol!<a6a!"8i r"t" od I do +? a ospora6a!"8i na< iska7 da s" r1 i r2 optimalne. +ao direktan 7akl!":ak optimalno/ prin%ipa? mo,emo 6id!eti da 6i<e optimalni; r"ta od s6i; i76ori<ta do 7adati; odredi<ta formira sta9lo. O6o sta9lo !e na76ano 7$%+ 74&C'o ?sink treeA i prika7ano !e na sli%i 3.&. pod aA? /d!e !e metri% 9ro! preskoka. Sink sta9lo ni!e !edinst6eno @posto!e i dr"/a sta9la sa istim d",inama p"tan!aA. Gil! s6i; al/oritama 7a r"tiran!a !e da na>" i koriste sin/ sta9lo 7a s6e r"tere? npr. 7a r"ter = sink sta9lo !e dato na sli%i 3.&. pod 9A.

aA Slika 3.&. aA (re,a

9A 9A Sink sta9lo 7a r"ter =

Ako !e sink sta9lo potp"no sta9lo? t!. neo9";6ata ni !edn" petl!"? tada 8e s6aki paket 9iti i7r":en "n"tar kona:no/ 9ro!a skoko6a. Ve7e i r"teri mo/" padati i di7ati se tokom opera%i!e? tako ne!ednaki r"teri mo/" imati ra7li:ite slike o tek"8o! topolo/i!i. S6aki r"ter indi6id"alno do9i!a informa%i!e na ko!ima 9a7ira s6o!e sink sta9lo.

1# Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

;!E! A'>or$4#$ %&,+r&)*> p.4&


'a!6e8i 9ro! al/oritama 7a r"tiran!e se 7asni6a na 6ari!anti al/oritma na!kra8e/ p"ta. Jedan na:in odre>i6an!a na!kra8e/ p"ta !e odre>i6an!e minimalano/ 9ro!a preskoka. +oriste8i o6a! sta6? d",ine A=G i A=) na sli%i 3.*. s" iste. Dr"/i sta6 !e /eo/rafska "dal!enost " km? " o6om sl":a!" A=G !e mno/o d",e od A=). 3re8i sta6 !e na osno6" odre>eni; kriteri!"ma o %i!eni prenosa. Posto!e i mno/i dr"/i sta6o6i kao na prim!er tetstiran!e ka<n!en!a po!edini; lini!a itd. O7nake pote/a mo/le s" 9iti i7ra:"nate i kao f"nk%i!e "dal!enosti? /"stine sao9ra8a!a? %i!eni prenosa? pros!e:nom ka<n!en!" i mno/im dr"/im faktorima. Prate8i dat" f"nk%i!" al/oritmi nasto!e i7ra:"nati na!kra8i mo/"8i p"t? m!ere8i po 9ilo kom kriteri!"m" ili kom9ina%i!i kriteri!"ma. Posto!e nekoliko po7nati; al/oritama 7a i7ra:"na6an!e na!kra8e/ p"ta i7me>" :6oro6a? !a 8" pomen"ti samo D$,&+74r& @10&0A. @O6a! al/oritam !e dat " dodatk" =A S6aki :6or !e o7na:en sa ra7makom od i76ori<no/ :6ora d", na!po7nati!e/ p"ta. 'a po:etk" ni!edan p"t ni!e po7nat? tako da s" s6i :6oro6i o7na:eni sa nepo7natima. Dok !e al/oritam " f"nk%i!i? p"te6i s" prona>eni? o7nake se mo/" mi!en!ati odra,a6a!"8i 9ol!e p"tan!e. O7nake mo/" 9iti pri6remene ili tra!ne. 'a po:etk" s" s6e o7nake pri6remene. +ada !e "stano6l!eno ko!a o7naka predsta6l!a na!kra8i mo/"8i p"t od i76ori<ta do to/ :6ora? ona se posta6l!a kao tra!na i 6i<e se ne mi!en!a. Da 9i prika7ali kako al/oritam o7na:a6an!a radi po/leda!mo neo7na:eni /raf na sli%i 3.*. pod aA.

Slika 3.*. Pr6i; pet koraka kod i7ra:"na6an!a na!kra8e/ p"ta od A do D

1& Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden Pretposta6imo da ,elimo prona8i na!kra8i p"t od A do D. Pr6i korak !e tra!no o7na:a6an!e :6ora A @%rna ta:kaA? 7atim se ispit"!e s6aki s"s!edni :6or. Ispiti6a!"8i s6aki s"s!edni :6or do A? mi istra,"!emo s6e pro6i7orno o9il!e,ene :6oro6e " %!elom /raf" i pr6o o9ra>"!emo :6or sa na!man!om o7nakom? i tra!no /a o7na:a6amo @:6or =A kao na sli%i 3.*. pod 9A. 'akon <to smo ispitali s6e s"s!edne :6oro6e do akti6no/ :6ora? prela7imo na sli!ede8i :6or t!. :6or sa na!man!om o7nakom? 7atim se o6a! :6or o7na:a6a kao tra!an . Po7na6a!"8i o6" pro%ed"r" " dr"/om korak" o9il!e,a6amo :6or = kao tra!an slika 3.*. pod 9A i ispit"!emo sada s6e s"s!edne :6oro6e do = itd. Pretposta6imo da !e AIP4) kra8i p"t od A=)? tada posto!e d6i!e mo/"8nostiB 4 !e 6e8 posta6l!en kao tra!an? ili 4 !o< ni!e posta6l!en kao tra!an. Ako !este? onda !e ) 6e8 temel!no ispitan? tako da p"tan!a AIP4) ni!e 9itna. Sada ra7motrimo sl":a! kada 4 ni!e tra!no o7na:en. Ako !e o7naka kod 4 6e8a ili !ednaka od )? " tom sl":a!" AIP4) nemo,e 9iti kra8a p"tan!a od A=)? ali ako !e o7naka 4 man!a od )? " tom sl":a!" 4 a ne ) 8e postati pr6o neprom!en!eno? do76ol!a6a!"8i da se ) ispita pri!e 4. +ao dr"/i prim!er na6est 8emo mre," kod ko!e s" s6im kom"nika%ionim kanalima pridr",ene od/o6ara!"8e %i!ene. O6im al/oritmom? na osno6" odre>eni; kriteri!"ma o %i!eni? pok"<a6a se odrediti na!kra8i p"t paketa od i76ori<ta do odredi<ta. 'a sli%i 3.*.1. !e prika7ana !edna mre,a " o9lik" /rafa? ko/a :ine sk"p :6oro6a i sk"p pote/a. S6aki :6or /rafa od/o6ara !ednom r"ter" ili kom"tator" paketa? dok s6aki pote/ predsta6l!a kom"nika%ioni kanal ko!i po6e7"!e d6a :6ora ili r"tera. S6ako! 6e7i !e pridr",ena 6r!edonost ko!a od/6ara %!eni kori<8en!a te 6e7e. Ako defini<emo %!en" p"ta kao s"m" %!ene 6e7e? tada na!kra8i p"t i7me>" para :6oro6a !e p"t sa na!ni,om %!enom. 3ako na prim!er? na!kra8i p"t od :6ora 1 do :6ora * !e 1-2-&*? a %!ena p"ta !e #.

Slika 3.*.1. 3ipi:na mre,a " o9lik" /rafa U 7a6isnosti od to/a ko!a se od f"nk%i!a optimi7ira ra7lik"!emo sli!ede8e sl":a!e6eB @$,*%& F 2G+&p&8$4*4 - %i!ena !e o9rn"to propor%ionalna kapa%itet" 6e7e. U 6e8ini sl":a!e6a 6e7ama man!e/ kapa%iteta se pridr","!e 6e8a %i!ena. Gil! !e da se paket <al!e po 6e7ama 6e8e/ kapa%iteta. Ako s6aka od 6e7a ima isti kapa%itet? tada !e na!kra8i p"t ona! ko!i ima na!man!i 9ro! preskoka. @$,*%& F +&H%,*%,* p&+*4& - %i!ena !e sra7m!erna pros!e:nom ka<n!en!" paketa? a "kl!":"!e i ka<n!en!e " redo6ima :ekan!a kom"tatorski; 9afera? kao i propa/a%iono ka<n!en!e 6e7a. 'a!kra8i p"t predsta6l!a na!9r,i p"t da se sti/ne do odredi<ta.

@$,*%& F 7."&r$ - %i!ena !e propor%ionalna " odre>eno! m!eri sa s"darima? npr. /"stini sao9ra8a!a. 'a!kra8i p"t nasto!i da i79!e/ne 6e7e na ko!ima dola7i do s"dara. 1* Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

;!I! P'&(',*%,*
Dr"/i stati:ki al/oritam 7a r"tiran!e !e pla6l!en!e. Pla6l!en!e !e o:ito st6aran!e 6eliko/ 9ro!a kopi!a? "st6ari neo/rani:en 9ro! kopi!a od ko!i; 8e na!man!e !edna sti8i na odredi<n" adres". +od o6e te;nike se ne 7a;t!e6a informa%i!a o mre,i. Od strane i76ori<no/ :6ora paket se <al!e s6akom s"s!ednom :6or". +od s6ako/ :6ora? dola7e8i paket se prenosi na s6e i7la7ne linko6e @6e7eA sa i7"7etkom lini!e po ko!em !e priml!en. 'a prim!er ako :6or 1 na sli%i 3.-.aA tre9a da po<al!e paket ka :6or" * on preda!e kopi!" to/ paketa @sa odredi<nom adresom *A? ka :6oro6ima 2?3 i #. Q6or 2 <al!e kopi!" :6oro6ima 3 i #. Q6or # <al!e kopi!" :6oro6ima 2?3 i &. Pro%es se dal!e nasta6l!a na istom prin%ip". O:i/ledno !e da 8e 6e8i 9ro! kopi!a sti8i " :6or *. S6aki paket mora da ima !edinst6eni indentifika%ioni 9ro! tako da :6or * 7na da elemini<e s6e pristi/le pakete? isto/ tipa? sa i7"7etkom pr6e kopi!e.

aA

9A

%A Slika 3.-. Prim!er pla6l!en!a Sa %il!em da se spri!e:i neprekidno kopiran!e paketa? t!. da se 9ro! paketa ko!i kr",e mre,om po6e8a6a 9e7 o/rani:en!a? s6aki :6or tre9a da pamti identitet oni; paketa ko!e !e 6e8 kopirao. Jednosta6na te;nika !e da se " s6akom paket" "6ede pol!e tipa 9ro!a:-preskoka. =ro!a: se po:etno posta6l!a na nek" maRimaln" 6ri!ednost @na!6e8i 9ro! preskokaA. S6aki p"t kada paket pre>e kro7 :6or 9ro!a: se pom!eri 7a !edan. +ada 9ro!a: dosti/ne

6ri!ednost 5? paket se elemini<e. Prim!er o6e te;nike prika7an !e na sli%i 3.-. +od pr6o/ preskoka? kreira!" se tri kopi!e paketa. 1Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden +od dr"/o/ skoka st6ara se "k"pno 0 kopi!a. Jedna od o6i; kopi!a 8e sti8i i do :6ora * @odredi<taA ko!i prepo7na!e da !e to 7a n!e/a. Ostali :6oro6i dal!e pra6e 22 no6e kopi!e 7a tre8i kona:ni preskok. S6i paketi priml!eni " tre8em skok" se elemini<". 3e;nik" pla6l!en!a karakteri<" sli!ede8e oso9ineB Pokri6ene s" s6e mo/"8e r"te i7me>" i76ori<ta i odredi<ta. 'e7a6isno od to/a ko!i !e link ili :6or " k6ar"? paket 8e "6!ek pristi8i do n!e/a pod "slo6om da posto!i p"t i7me>" i76ori<ta i odredi<ta. S o97irom da s" s6e r"te pokri6ene? na!man!e !edna kopi!a peketa 8e pristi8i do odredi<ta? a pr6a 8e 9iti ona ko!a !e koristila r"t" sa na!man!im 9ro!em preskoka. Do s6i; :6oro6a? ko!i s" direktno ili indirektno po6e7ani na i76ori<ni :6or? !e sti/la por"ka. O6a te;nika !e 6eoma ro9"sna i na!8e<8e se koristi 7a prenos ;itni; por"ka. 3ipi:an prim!er s" 6o!ne mre,e ko!e s" podlo,ne :estim o<te8en!ima i smetn!ama. Pla6l!en!e se mo,e koristiti 7a ini%i!alno posta6l!an!e r"ta kod 6irt"elni; kola. 2la6ni nedostatak pla6l!en!a !e 6eliki sao9ra8a! ko!i o6a te;nika /eneri<e i <to !e ta! sao9ra8a! direktno propor%ionalan po6e7anosti mre,e.

;!J! R.4$r&%,* >'&(%o> 4o+&


Al/oritmi ko!e smo do sada o9radili 9irali s" topolo/i!" prema %i!enama? nis" "7imali " o97ir optere8en!e ili ka<n!en!e. Predposta6imo da imamo 6eoma /"st sao9ra8a! i7me>" A i = na sli%i 3.*.? i da !e mo,da 9ol!i @man!iA sao9ra8a! p"t od A do G preko A2)$G? :ak i ako !e o6a! p"t mno/o d",i od A=G. U o6om po/la6l!" 9a6it 8emo se stati:kim al/oritmom ko!i "7ima " o97ir i optere8en!a d", odre>eni; p"tan!a? o6o r"tiran!e !e na76ano r.4$r&%,* >'&(%o> 4o+&. U nekim mre,ama? protok podataka i7me>" para :6oro6a !e relati6no stalan i pred6idi6. Pod "slo6om da !e pros!e:ni sao9ra8a! od i do ! "napri!ed po7nat? mo/"8e !e matemati:ki anali7irati protok. Osno6na ide!a !e? da se pored anali7e 7a dat" lini!"? ako s" kapa%itet i pros!e:ni sao9ra:a! po7nati? da se pro%!eni @i7ra:"naA ka<n!en!e paketa na to! lini!i. I7 pros!e:no/ ka<n!en!a na s6im lini!ama @to !e direktno i7ra:"na6an!e toka optere8en!aA pros!e:no do9i!amo ka<n!en!e paketa 7a %i!el" mre,". Da 9i "potre9ili o6" te;nik" potre9no !e da s" isp"n!eni sli!ede8i "slo6iB pr6o? mre,na topolo/i!a mora 9iti po7nata. Dr"/o? matri%a sao9ra8a!a $i! mora 9iti data. 3re8e? matri%a kapa%iteta lini!a Gi! @spe%ifika%i!a s6ake lini!e " 9psA mora 9iti dost"pna. +ona:no /la6ni al/oritam mora 9iti oda9ran. +ao prim!er o6e metode "7eta !e mre,a potp"ni d"pleks ko!a !e prika7ana na sli%i 3... pod aA. Opter8en!e lini!a da!e kapa%itet Gi!? " s6ako! direktno i7m!ereno! lini!i " k9ps.

1. Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden (atri%a na sli%i 3... pod 9A ima "la7 7a s6aki i76ori<no-odredi<ni par. Ula7 7a i76ori<te i do odredi<ta ! prika7"!e r"t" kori<ten" 7a i-! sao9ra8a! i teko>e 9ro! paketa po sek"ndi ko!i s" poslati od i76ori<ta do odredi<ta !. 'a prim!er 3 paketaHse%. id" od = do D i oni koriste r"t" =$D. Odredi<te A = G D ) $ 0 # 1 # A
A=

= G D ) $ I 7 6 o r i

0 =A # G=A 1 D$=A )A # $)A

A=G . =G 3 DG 3 )G 2 $)G

. G= 3 D$= 2 )$= # $=

A=$D 3 =$D 3 GD 3 )GD # $D

A) 2 =$) 3 G) 3 DG) & $)

A)$ # =$ 2 G)$ # D$ & )$

aA < t e 9A Slika 3... aA (re,a sa kapa%itetom lini!a " k9ps. 9A Sao9ra:a! " paketimaHse%. i matri%a r"tiran!a. . Da6an!e o6i; informa%i!a? !e direktno ra:"nan!e i7nosa " lini!i i? Si. 'a prim!er? sao9ra8a! =-D doprinosi 3 paketaHse%. na =$ lini!i i 3 paketaHse%. na $D lini!i. Isto tako A-D sao9ra8a! doprinosi 1 paketHse%. 7a s6ak" od 3 lini!e. Uk"pni sao9ra8a! prika7an !e " Si koloni " ta9eli 1. U o6om prim!er"? %io sao9ra:a! !e simetri:an t!? sao9ra:a! IP !e identi:an sao9ra:a!" PI. U realnim mre,ama o6a! "slo6 ni!e "6!ek pris"tan. 3a9ela 1 tako>e poka7"!e sredn!i 9ro! paketa po sek"ndi @paketHse%A na s6ako! lini!i? TGi paket 6eli:ine

1HTU.55 9it-a
3ako>e !e " ta9eli 1 dato sredn!e ka<n!en!e 7a s6ak" lini!"

3U1H@TG-SA
/d!e !e 1HT sredn!i paket 6eli:ine " 9it-ima? G !e kapa%itet " 9ps? S sredn!i tok " paketimaHse%..

1 2 3 # & * .

1ini!a A= =G GD A) )$ $D =$ )G

Si@pktHse%A 1# 12 * 11 13 . 15 .

Gi @k9psA 25 25 15 25 &5 15 25 25

TGi@pktHse%A 2& 2& 12.& 2& *2.& 12.& 2& 2&

3i@mse%A 01 -1&# -1 25 222 *&0

+a<n!en!e 5?1-1 5.1#* 5.5-3 5.13# 5.1&0 5.50. 5.122 5.50.

3a9ela 1. Anali7a mre,e sa slike 3... kori<te8i sredn!i paket 6eli:ine .55 9it-a 10 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden 4a i7ra:"na6an!e 6remena pros!e:no/ ka<n!en!a 7a %!elok"pn" mre," "7imamo optere8en!e !e7/ra s6ake od . lini!a. U na<em prim!er" sredn!e iskl!":en!e 8e 9iti .* milisek"ndi @msec.A 4a pro%!en!i6an!e dr"/a:i!e/ /la6no/ al/oritma mo,emo pono6iti po:etni pro%es? samo sa dr"/im toko6ima i sa "7iman!em no6o/ sredn!e/ ka<n!en!a. (o/"8e !e napisati pro/ram 7a pro6!er" s6i; mo/"8i; p"te6a i sa7nati ko!i ima na!man!e sredn!e ka<n!en!e.

;!K! V*+4or7+o r.4$r&%,* "&',$%*


Sa6remene ra:"narske mre,e 6i<e koriste dinami:ke al/oritme 7a r"tiran!e ne/o stati:ke. D6a na!pop"larni!a dinami:ka al/oritma 7a r"tiran!e s" (*+4or7+o r.4$r&%,* "&',$%* $ r.4$r&%,* po#o). '$%+o(&%,&! O6a! al/oritam r"tiran!a se koristi kod oni; r"tera kod ko!i; se stalno @dinami:kiA 6r<e i7m!ene " n!i;o6im ta9elama r"tiran!a? na osno6" informa%i!a ko!e prima!" od s6o!i; s"s!eda. S6aki r"ter ima onoliko "la7a koliko ima r"tera " mre,i. Jedan "la7 "kl!":"!e 2 d!elaB pod!ela i7la7ne lini!e 7a kori<ten!e to/ odredi<ta? i pro%!ena 6remena ili "dal!enosti do to/ odredi<ta. (etri% ko!i se koristio ili !e 9ro! preskoka ili 6remensko ka<n!en!e " mse%. ili 9ro! paketa ko!i :eka!" " red" d", lini!e. Ako !e metri% preskok? "dal!enost s6i; s"s!eda !e !edan skok. Ako !e metri% :ekan!e " red"? r"ter !ednosta6no ispit"!e s6e redo6e :ekan!a d", lini!a na ko!e !e po6e7an. Ako !e metri% 7adr,a6an!e r"ter /a m!eri <al!"8i spe%i!alni )GEO paket s6o!im s"s!edima? ko!i /a <to !e mo/"8e 9r,e 6ra8a!". I na ta! na:in r"ter 7na ka<n!en!e s6ako/ od d6o!i; s"s!eda. S6aki r"ter " mre,i s6ako 3 mse%. <al!e s"s!edima list" s6o!i; pro%!ena ka<n!en!a 7a s6ako odredi<te. Pretposta6imo da !e r"ter" P "pra6o sti/la !edna o6ak6a ta9ela od s"s!eda I. U pristi/lo! ta9eli r"ter P do9i!a pro%!en" da r"ter" I tre9a IV mse% da sti/ne do r"tera 4 . Po7na6a!"8i o6e podatke? i 7na!"8i da !e ka<n!en!e do I m mse%. r"ter P pro%!en!"!e da mo,e dose8" r"ter 4 preko I 7a IVWm mse%. O6a! slo,en i efikasam post"pak !e prika7an na sli%i 3.0. Pr6e # kolone sa slike pod 9A prika7"!" 6ektore ka<n!en!a priml!en!e od s"s!eda r"tera J. Vidimo da r"ter A ima ka<n!en!e od 12 mse% do =? 2& mse%. do G? #5 mse%. do D itd. Pretposta6imo da J

ima i7m!eren" pro%!en" ka<n!en!e prema s6o!im s"s!edima A? I ? E i + .?15?12 i * mse%. respekti6no. Ra7motrimo kako J pro":a6a no6e p"tan!e do r"tera 2. Po7nato !e da mo,e sti8i do A 7a . mse%.? A 7a;t!e6a da sti/ne do 2 7a 1. mse%. 3ako J 7na da mo,e sti8i do 2 7a 2* mse%. 'a isti na:in se i7ra:"na6a ka<n!en!e do 2 preko I? E i + kao #1@*W12A? 1.@*W12A i 3-@31W*A respekti6no. 'a!kra8e 6ri!eme !e 1. mse%. t!. preko E. Isti ra:"n se koristi 7a s6a ostala odredi<ta " mre,i? sa no6om r"tin/ ta9elom <to !e prika7ano " posl!edn!o! koloni na sli%i 3.0. pod 9A.

25 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden


no6a pro%!ena 7aka<n!en!a od J

A = G D ) $ 2 E I J + 1

A 5 12 2& #5 2# 23 1. 121 0 2# 20

I 2# 3* 1. 225 31 25 5 11 22 33

E 25 31 10 . 35 10 * 5 1# 22 0

+ 21 2. 3* 2# 22 #5 31 10 22 15 5 0

. 25 2. 25 135 1. 12 15 5 * 1&

A A I E I I E E I + +

aA JA JI JE J+ . 15 12 * 9A Slika 3.0. aA (re,a 9A Ula7 od A?I?E?+ i no6a r"tin/ ta9ela. ;!K!2! ProC'*# r&:.%&%,& . C*7+o%&:%o74$B
no6a r"tin/ ta9ela 7a J

Vektorsko r"tiran!e dal!ine ima 6elike pro9leme " praksi? rea/"!e 9r7o na do9re 6i!esti? ali sporo na lo<e. Ra7motrimo r"ter :i!a !e na!9ol!a p"tan!a do odredi<ta I 6elika. Ako pri neko! ra7m!eni s"s!ed A i7nenada i76!esti o kratkom ka<n!en!" " odnos" na I? r"ter? !ednosta6no se pre9a%"!e na kori<ten!e lini!e od A da po<al!e por"k" prema I. U !edno-6ektorsko! ra7m!eni? prosl!e>ena !e do9ra 6i!est. Da 9i 6id!eli kako se 9r7o <ire do9re 6i!esti? ra7motrimo linearn" mre," sasta6l!en" od & ta:aka kao na sli%i 3.0.1.? /d!e se ka<n!en!e m!eri 9ro!em preskoka. Pretposta6imo da !e A " k6ar"? na po:etk" s6i ostali r"teri to 7na!". 3!. s6i s" 7a9il!e,ili ka<n!en!e prema A kao 9eskona:no.

X 1 1 1 1

X X 2 2 2

X X X 3 3 aA

X X X X #

na po:etk" posl!e 1 prom!ene posl!e 2 peom!ene posl!e 3 prom!ene posl!e # prom!ene

1 3 3 & & X

2 3 2 3 # 3 # & * & * . B X X 9A

# # # # * * X

na po:etk" posl!e 1 prom!ene posl!e 2 prom!ene posl!e 3 prom!ene posl!e # prom!ene posl!e & prom!ene

Slika 3.0.1. Pro9lem 9ro!an!a 21 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden +ad se A po!a6l!"!e? ostali r"teri sa7na!" o tome p"tem 6ektorske ra7m!ene. 49o/ !ednosta6nosti pretposta6imo da se 6ektorska ra7m!ena ini%ira kod s6i; r"tera isto6remeno. U tok" pr6e ra7m!ene = sa7na!e da n!e/o6 li!e6i s"s!ed ima n"lto ka<n!en!e " osnos" na A. = pra6i "la7 " n!e/o6" r"tin/ ta9el" i A !e 7a !edan skok "dal!en " li!e6" stran". S6i ostali r"teri misle da !e A !o< "6!ek " k6ar". U o6o! ta:ki? r"tin/ ta9ela "la7aka 7a A !e prika7ana " dr"/om red" na sli%i 3.0.1. pod aA. Pri sl!ede8o! ra7m!eni? G sa7na!e da = ima sta7" d",ine 1 prema A? pa a,"rira s6o!" r"tin/ ta9el" da ini%ira sta7" d",ine 2? ali D i ) !o< "6!ek nedo9i!a!" do9re 6i!esti. Posta!e !asno da se do9re 6i!esti <ire 9r7inom od !edno/ skoka po ra7m!eni. U mre,i :i!a na!d",a sta7a 9ro!i ' skoko6a? posli!e ' ra7m!ena s6i 8e 7nati o no6o i76edenim lini!ma i r"terima. A sada ra7motrimo sit"a%i!" na sli%i 3.0.1. pod 9A? na ko!o! s" s6e lini!e i r"teri " po:etk" akti6ni. R"teri =?G?D i ) ima!" " odnos" na A dal!ine ko!e i7nose 1?2?3 i # respekti6no. Ra7motrimo sada sl":a! <ta se de<a6a kada se A i7nenada pok6ari. Pri pr6o! ra7m!eni paketa? = ne :"!e ni<ta od strane A. 'a sre8" G ka,eB D'e 9rini. Ja imam sta7" prema A d",ine 2D. = malo 7na o tome da sta7a od G prema A 6odi i kro7 D. to se n!e/a ti:e G mo,e imati 15 ne7a6isni; sta7a prema A d",ine 2. +ao re7"ltat to/a = sada misli da mo,e do8i do A preko G? sta7om d",ine 3. D i ) ne a,"rira!" s6o!e "laske prema A pri pr6o! ra7m!eni. U tok" dr"/e ra7m!ene? G prim!e8"!e da s6aki od n!e/o6i; s"s!eda t6rdi da ima sta7" do A d",ine 3. On nas"mi%e 9ira !edn" od n!i; i pra6i s6o!" sta7" do A d",ine #? kao <to !e prika7ano " tre8em red" na sli%i 3.0.1. pod 9A. Sa9sek6en%i!alne ra7m!ene :ine istori!" prika7an" na ostatk" slike 3.0.1. pod 9A. Sa o6e slike? tre9alo 9i 9iti !asno 7a<to lo<e 6i!esti p"t"!"

sporo @ni!edan r"ter nikada nema 6ri!ednost 7a !edan 6e8" od minim"ma s6i; n!e/o6i; s"s!edaA. Postepeno? s6i r"teri pra6e s6o! p"t prema 9eskona:nosti? ali 9ro! tra,eni; ra7m!ena 7a6isi od n"meri:ke 6ri!ednosti kori<tene 7a 9eskona:nost? i7 o6o/ ra7lo/a korisno !e podesiti 9ekona:nost na na!d"," sta7" pl"s 1. +ada se m!eri 6ri!eme ka<n!en!a neposto!i ta:no definisana /orn!a /rani%a? tako da !e potre9na 6elika 6ri!ednost da 9i spri!e:ili da sta7a sa 6elikim ka<n!en!em 9"de tretirana kao prekin"ta 6e7a. 'e 9a< i7nena>"!"8e? o6a! pro9lem !e po7nat kao pro9lem 9ro!an!a do 9eskona:nosti. ;!K!/! R&6"(o,*%$ 9or$6o%4 (no/a prir":na r!e<en!a pro9lema 9ro!an!a do 9eskona:nosti s" data " literat"ri? s6ako kompliko6an!e !e nepotre9no. O6d!e 8emo opisati !edno od n!i;? a 7atim 8emo re8i 7a<to i ono ne 6al!a. Al/oritam ra7d6o!eno/ ;ori7onta radi na isti na:in kao i 6ektorsko r"tiran!e dal!ine? osim <to se dal!ina do I ne prika7"!e 7a lini!e ko!om se paketi <al!" prema I @ona? !e " st6ari prika7ana kao 9eskona:nostA. U po:etnom stan!" na sli%i 3.0.1. pod 9A? na prim!er? G ka,e D-" istin" o dal!ini do A? ali G ka,e =-" da !e n!e/o6a "dal!enost od A 9eskona:na. Sli:no tome? D ka,e istin" )-" ali la,e G-". Sad da 6idimo <ta se de<a6a kad !e A " k6ar". Pri pr6o! ra7m!eni? = otkri6a da !e direktna lini!a nestala? a G /a i76!e<ta6a o 9eskona:no! dal!ini do A. Po<to ni!edan od n!e/o6i; s"s!eda nemo,e sti8i do A i = tako>e odre>"!e s6o!" dal!ini do A kao 9eskona:n". 22 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden Pri sl!ede8o! ra7m!eni? G %"!e da !e A 6an doma<a!a o9a s6o!a s"s!eda? pa o9il!e,a6a A kao nedost"pan. +ori<ten!em ra7d6o!eno/ ;ori7inta lo<e 6i!esti se <ire !ednim skokom po ra7m!eni. O6a 9r7ina !e mno/o 9ol!a od sl":a!a kod ra7d6o!eno/ ;ori7onta nema. St6arno lo<a 6i!est !e da ra7d6o!eni ;ori7ont iako se na<iroko koristi ponekad se k6ari. Ra7motrimo na prim!er mre,e od # ta:ke prika7ane na sli%i 3.0.2. U po:etk" i A i = ima!" dal!in" 2 od D? a G ima dal!in" 1.

Slika 3.0.2. Prim!er /d!e s" ra7d6o!eni ;ori7onti ne"sp!e<ni Sada pretposta6imo da !e 6e7a i7me>" G i D prekin"ta. +ori<ten!em ra7d6i!eno/ ;ori7onta i A i = ka," G-" da nemo/" do D. G odma; 7akl!":"!e da !e D nedost"pan i !a6l!a o6o i A-" i =-". 'a nesre8"? A :"!e da = ima sta7" d",ine 2 do D? pa pretposta6i da mo,e sti8i do D preko = " 3 skoka. Isto tako? = 7akl!":"!e da mo,e sti8i do D preko A " 3 skoka. Pri sli!ede8o! ra7m!eni? n!i; o9a pode<a6a!" s6o!" dal!in" do D na #. '!i; o9a postepeno 9ro!e do 9eskona:nosti? rade8i ta:no ono <to pok"<a6amo da i79!e/nemo.

;!20! R.4$r&%,* po#o). '$%+o(&%,&


Vektorsko r"tiran!e dal!ine !e kori<teno " ARPA')3-" do 10-0? kada !e 7am!en!eno r"tiran!em pomo8" linko6an!a. D6a primarna pro9lema "7roko6ala s" n!e/o6" propast. +ao pr6o? po<to !e m!eren!e ka<n!en!a 9ilo m!ereno redo6ima? ni!e "7imana " o97ir prop"snost lini!e kada s" 9irane r"te. U po:etk"? s6e s" lini!e 9ile &*k9ps? tako da prop"snost lini!e ni!e 9ila pro9lem? ali kasni!e neke lini!e s" nado/ra>ene do 235k9ps? a dr"/e do 1.&##(9ps? pa !e ne "7iman!e prop"snosti " o97ir 9ilo /la6ni pro9lem. 'ara6no? 9ilo !e mo/"8e prom!eniti m!eren!e ka<n!en!a tako da se prop"snost "7me " o97ir? ali !e posto!ao i dr"/i pro9lem? kon6er/iran!e al/oritma !e :esto 9ilo pred"/o :ak i sa kori<ten!em triko6a kao <to !e ra7d6o!eni ;ori7ont. I7 o6i; ra7lo/a 7am!en!eno !e potp"no no6im al/oritmom na76anim r"tiran!e pomo8" limko6an!a. Vari!ante r"tiran!a pomo8" linko6an!a se sada na<iroko koriste. Ide!a o6ak6o/ r"tiran!a !e !ednosta6na i mo,e 9iti ra7d6o!ena " & di!elo6a. 1. 2. 3. #. &. S6aki r"ter moraB Otkriti s6o!e s"s!ede i 7apamtiti n!i;o6e mre,ne adreseC (!eriti ka<n!en!e ili %i!en" s6ako/ od s6o!i; s"s!edaC +onstr"isati paket ko!im 8e re8i s6e <to !e "pra6o sa7naoC Poslati o6a! paket s6im ostalim r"terimaC Prora:"nati na!kra8" sta7" da s6ako/ po!edino/ r"teraC 23 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden +ompletna topolo/i!a i s6a ka<n!en!a se eksperimentalno m!ere i <al!" " s6aki r"ter. 4atim se mo,e koristiti Di!kstra al/oritam da 9i se na<la na!kra8a sta7a da s6ako/ r"tera. Ra7motrit 8emo detal!ni!e s6aki od o6i; & koraka. ;!20!2! U:*%,* o 7.7,*"$#& +ada !e r"ter akti6an? n!e/o6 pr6i 7adatak !e da sa7na ko s" n!e/o6i s"s!edi. O6a! %il! se posti,e slan!em spe%i!alno/ po7dra6no/ paketa s6akom lini!om od ta:ke do ta:ke. Od s"s!edni; r"tera se o:ek"!e da po<al!" od/o6or ko!im saop<ta6a!" s6o! identitet. O6a imena mora!" 9iti !edinst6ena? !er ako "dal!eni r"ter :"!e da s" s6a tri r"tera spo!ena na $ ? od s"<tinsko/ !e 7na:a!a da mo,e da odredi da li s6a tri 7na:e isto ili ne. +ada s" d6a ili 6i<e r"tera po6e7ana 1A'-om? sit"a%i!a !e malo kompleksni!a. Slika 3.15.1. pod aA il"str"!e 1A' na ko!i s" direktno po6e7ana tri r"tera. S6aki od o6i; r"tera !e spo!en sa !ednim ili 6i<e dodatnim r"terom? kao na sli%i.

Slika 3.15.1. aA De6et r"tera i 1A' 9A model /rafa Jedan od na:ina da modeliramo 1A'? !e da /a prika,emo kao ta:k"? kao na sli%i 3.15.1. pod 9A. O6d!e smo "6eli no6"? 6!e<ta:k" ta:k" '? na ko!" s" spo!eni A? G i $. Qin!eni%a? da se mo,e i8i od A do G pomo8" 1A'-a? o6d!e !e prika7ana sta7om A'G. ;!20!/! M,*r*%,* 4roH+o(& '$%$,* Al/oritam r"tiran!a pomo8" linko6an!a 7a;t!e6a da s6aki r"ter 7na? ili da 9ar pri9li,no pro%!eni ka<n!en!e do s6ako/ od s6o!i; s"s!eda. 'a!direktni!i na:in da se odredi o6o ka<n!en!e !e slan!em spe%i!elno/ )GEO paketa lini!om ko!om se 7a;t!e6a n!e/o6o momentalno 6ra8an!e na7ad. (!eren!em 6remena ko!e !e potre9no paket" da ode i da se 6rati i n!e/o6im d!el!en!em sa 2? r"ter mo,e do9iti pri9li,n" pro%!en" ka<n!en!a. 4a !o< 9ol!e re7"ltate test se mo,e i76esti nekoliko p"ta? i "7eti n!e/o6 pros!ek. Interesatno !e pitan!e da li tre9a "7eti " o97ir optere8en!e pri m!eren!" ka<n!en!a ili ne. Ako optere8en!e "7imamo " o97ir? ta!mer se mora starto6ati dok !e )GEO paket na :ekan!" @" red"A. Ako i/nori<emo optere8en!e ta!mer 9i tre9ao starto6ati kada )GEO paket dosti/ne po:etak reda. 2# Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden O9a o6a na:ina ima!" s6o!e prednosti i nedostatke. Ukl!":i6an!e optere8en!a nastalo/ "sl!ed sao9ra8a!a " m!eren!e ka<n!en!a? 7na:i da? kada r"ter ima i79or i7me>" d6i!e lini!e sa istom prop"sno<8"? !edna !e 6i<e optere8ena od dr"/e? r"ter 8e 9irati kao kra8" on" <to !e man!e optere8ena. O6a! i79or re7"lt"!e 9ol!im performansama. 'a ,alost? posto!e ar/"menti i proti6 "kl!":i6an!a optere8en!a " prora:"n ka<n!en!a. Ra7motrimo mre," na sli%i 3.15.2.? ko!a !e podi!el!ena na d6a di!ela Isto:ni i 4apadni? ko!i s" po6e7ani d6!ema lini!ama G$ i )I. Pretposta6imo da se 6e8ina sao9ra8a!a i7me>" Istoka i 4apada od6i!a preko lini!e G$? kao re7"ltat to/a o6a lini!a !e preoptere8ena i sa d"/im ka<n!en!ima !e. Sada 8e r"teri "7eti sta7" )I kao kra8"? !er ona ni!e optere8ena. 'akon <to s" instalirane no6e r"tin/ ta9ele 6e8ina sao9ra8a!a i7me>" Istoka i 4apada 8e sada i8i lini!om )I. (e>"tim? sada lini!a )I posta!e preoptere8ena i r"ter opet 9ira sta7" G$ kao kra8". +ao posl!edi%a o6o/a dola7i do 6eliki; os%ila%i!a r"tin/ ta9ela? <to do6odi do mno/o poten%i!alni; pro9lema. Ako optere8en!e i/nori<emo i ra7matramo samo prop"snost o6a! pro9lem se ne8e !a6iti. Optere8en!e 8e 9iti raspore>eno o9!ema lini!ama. (e>"tim? o6o r!e<en!e ne iskori<ta6a potp"no na!9ol!" sta7".

Slika 3.15.2. (re,a " ko!o! s" d6a d!ela? Istok i 4apad po6e7ani d6!ema lini!ama ;!20!;! Pr&(',*%,* p&+*4& 74&%,& (*6* +ada s" informa%i!e potre9ne 7a ra7m!en" prik"pl!ene? sl!ede8i 7adatak 7a s6aki r"ter !e da napra6i paket ko!i sadr,i s6e podatke. Paket po:in!e identitetom po<il!ao%a? 7atim sa 9ro!em sek6en%i? /odi<tem i listom s"s!eda. 4a s6ako/ s"s!eda !e dato ka<n!en!e do to/ s"s!eda. Prim!er mre,e sa ka<n!en!ima prika7anim na lini!ama !e dat na sli%i 3.15.3. pod aA. Od/o6ara!"8i paketi stan!a 6e7e 7a s6i; <est r"tera s" prika7ani na sli%i 3.15.3. pod 9A.

aA 9A Slika 3.15.3. aA (re,a 9A Paketi stan!a 6e7e 7a o6" mre," 2& Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden Pra6l!en!e paketa stan!a 6e7e !e lako. 3e,i dio !e odl":iti kada da se pra6e. Jedna od mo/"8nosti !e pra6iti i; periodi8no? t!. " odre>enim inter6alima. Dr"/a mo/"8nost !e kada se desi ne<to 7na:a!no? kao <to !e kada neka od s"s!edni; lini!a padne ili se pono6o po!a6i? ili kada neka lini!a prim!etno m!en!a s6o!e oso9ine. ;!20!1! D$74r$C.8$,& p&+*4& 74&%,& (*6* 'a!te,i dio al/oritma !e po"7dana distri9"%i!a paketa stan!a 6e7e. Distri9"%i!om i instaliran!em paketa? r"teri mi!en!a!" s6o!e r"te. Prema tome? ra7li:iti r"teri mo/" koristiti ra7li:ite 6rste topolo/i!a? <to mo,e do6esti do petl!i? nedost"pni; ;osto6a i dr"/i; pro9lema. Pr6o 8emo opisati osno6ni distri9"ti6ni al/oritam. Osno6na ide!a !e kori<ten!e metoda pla6l!en!a 7a distri9"%i!" paketa stan!a 6e7e. Radi pro6!ere s6aki paket sadr,i 9ro! sek6en%e ko!i se po6e8a6a 7a s6aki no6i poslati paket. +ada sti/ne no6i paket stan!a 6e7e pono6o se pro6!era6a lista 6e8 pristi/li; paketa. Ako !e to no6i paket? on se

prosli!e>"!e na s6e lini!e i7"7e6 one po ko!o! !e sti/ao. Ako !e d"plikat onda se od9a%"!e. Ako paket ima sek6en%i!alni 9ro! ni,i od na!6e8e/ do tad pristi/lo/ on se od9a%"!e kao 7astario. O6a! al/oritam ima nekoliko nedostataka ko!i s" pri;6atl!i6i. Pr6o? ako s" 9ro!e6i sek6en%e "motani nasatat 8e konf"7i!a. O6a! pro9lem se r!e<a6a tako <to se koristi 32-9itni 9ro!e6i sek6en%i. Sa !ednim paketom stan!a 6e7e po sek"ndi tre9alo 9i 13- /odina da se omota!"? pa se o6a mo/":nost i/nori<e. Dr"/o? ako r"ter padne i7/"9it 8e se tra/ o 9ro!e6ima sek6en%i. Ako pono6o po:ne od n"le? sl!ede8i paket 8e 9iti od9a:en kao d"plikat. 3re8e? ako !e 9ro! sek6en%e po/re<an i primi se *&.&#5 "m!esto # @!edna 9itna /re<kaA? paket & kro7 *&.&#5 8e 9iti od9a:en kao 7astario? !er !e tren"tni 9ro! sek6en%e tre9ao 9iti *&.&#5. R!e<en!e o6o/ pro9lema mo,e 9iti i7ra:"na6an!e starosti s6i; paketa. +ada !e starost n"la informa%i!a i7 to/ r"tera se od9a%"!e. 'eka npr. paketi dola7e s6aki; 15 min"ta? informa%i!e r"tera 8e pa"7irati samo kada !e r"ter o9oren. Starost se tako>e dekrementira od strane s6ako/ r"tera 7a 6ri!eme ini%i!alno/ pro%esa pla6l!en!a. 'a o6a! na:in se osi/"ra6a da se ni!edan paket ne i7/"9i i da nekr",i mre,om neo/rani:eno @paket :i!a !e starost 5 se od9a%"!eA. 'eki dodat%i :ine o6a! al/oritam ro9"sni!im. +ada paket stan!a 6e7e dola7i " r"ter pla6l!en!em? on se odma; ne prosli!e>"!e dr"/im r"terima? 6e8 se sta6l!a " red :ekan!a. Ako sli!ede8i paket stan!a 6e7e od isto/ i76ora sti/ne pri!e ne/o <to !e o6a! pred;odni i poslan? n!i;o6i 9ro!e6i sek6en%i se "pore>"!". Ako s" !ednaki d"plikat se od9a%"!e? a ako s" ra7li:iti? stari!i se prosli!e>"!e. Da 9i se 7a<titili od /re<ki na 6e7ema? s6i paketi stan!a 6e7e se pot6r>"!". Str"kt"ra podataka ko!e koristi r"ter = na sli%i 3.15.3. pod aA data !e " ta9eli 3.15.#. S6aki ni7 od/o6ara tek pristi/lom? ali !o< potp"no ne o9ra>enom paket," stan!a 6e7e. 3a9ela sadr,i por!eklo paketa? te n!e/o6 9ro! sek6en%e i starost. U n!e/o6om dodatk" <al!" se 7asta6i%e pot6r>i6an!a 7a s6ake od 3 =-o6e lini!e @lini!a prema A? G i $A. O6e 7asta6i%e 7na:e da paket mora 9iti poslan preko o6e tri lini!e. U ta9eli 3.15.#. paket stan!a 6e7e i7 A sti,e direktno? tako da mora 9iti poslat " G i $ i pot6>en " A. 2* Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden Paket i7 $ mora 9iti prosli!e>en " A i G i pot6r>en " $. (e>"tim? paket i7 ) dola7i d6ap"t @!ednom preko )A=? a !ednom preko )$=A? pa 7ato on mora 9iti poslan samo " G? ali pot6>en i " A i " $? kao <to !e prika7ano 9ito6ima. Ako d"plikat sti/ne dok !e or/inal !o< " 9afer"? 9ito6i se mora!" prom!eniti. 'pr. Ako kopi!a G-o6o/ stan!a 6e7e sti,e i7 $-a pri!e ne/o <to !e :et6rti "la7ak " ta9el" prosli!e>en? <est 9ito6a 8e se prom!eniti na 155511 da 9i poka7ali da paket mora 9iti pot6r>en " $ ali ne i poslat " $.

;!22! R.4$r&%,* 6& #oC$'%* 9o74o(*


(ilion l!"di danas " s6i!et" ima mo9ilne ra%"nare? oni "p<teno ,ele da korisre s6o! ra:"nar? i ima!" prist"p sistem" ma /d!e " s6i!et" 9ili. O6i mo9ilni ;osto6i predsta6l!a!" no6e komplika%i!e " mre,ama. Po!a6a mo9ilni; ;osto6a " mre,ama !e

6eoma mlada? mi 8emo " o6om po/la6l!" dati kratak pri7or neki; prim!era i neki; mo/"8i; sol"%i!a. Uo9i:a!eni model s6i!eta ko!i mre,ni konstr"ktori o9i:no koriste !e prika7an na sli%i 3.11. 'a sli%i imamo YA'-o6e ko!i se sasto!e od r"tera i ;osto6a. Sasta6ni dio YA'-o6a s" 1A'-o6i i (A'-o6i i 9e,i:ne 8eli!e. +orisnike ko!i se nikad ne pom!era!" 8emo 76ati nepomi:ni @sta%ionarniA korisni%i. Oni s" spo!eni " mre," 9akarnim ,i%ama ili opti:kim 6laknima. +orisni%i ko!i se kre8" @mo9ilni korisni%iA s" " s"<tini sta%ionarni korisni%i ko!i se kre8" " 6remen" od !edno/ stalno/ @fiksno/A polo,a!a do dr"/o/? ali mre," koriste samo kada s" fi7i:ki po6e7ani na n!". Romin/ @roamingA korisni%i "st6ari ,ele odr,a6ati po6e7anost sa mre,om dok se kre8". 4a n!i; 8emo koristiti termin #oC$'%$ +or$7%$8$? to s" korisni%i ko!i s" "dal!eni od s6o!i; fiksni; adresa @k"8aA.

Slika 3.11. YA' na ko!im s" spo!eni 1A'-o6i i (A'-o6i

2Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden S6i korisni%i s" primorani da ima!" tra!ne fiksne loka%i!e @adreseA ko!e se nikad ne m!en!a!". Gil! r"tiran!a " sistemima sa mo9ilnim korisni%ima !e st6oriti mo/"8nost slan!a paketa do mo9ilni; korisnika koriste8i n!i;o6e fiksne @k"8neA adrese. 3rik !e nara6no prona8i i;. Radi olak<an!a s6i!et smo pod!elili na male %!eline @podr":!aA. S6ako podr":!e ima !edan ili 6i<e strani; a/enata @posrednikaA ko!i prate s6e mo9ilne korisnike ko!i se nala7e " tom podr":!". S6ako podr":!e tako>e ima doma8e/ a/enta @posrednikaA ko!i prati tra/ korisnika :i!a !e k"8a " tom podr":!"? ali se tren"tno nala7e " nekom dr"/om podr":!". +ada se paket po<al!e mo9ilnom korisnik"? r"tiran!e se 6r<i na korisniko6 1A'? 7ato <to adresa tako "p"8"!e. Pakete poslane mo9ilnom korisnik" na n!e/o6 1A' presre8e doma8i a/ent. Doma8i a/ent tada tra,i no6" @pri6remen"A loka%i!" i nala7i adres" strano/ a/enta sa ko!im radi mo9ilni korisnik. Doma8i a/ent i76r<a6a d6i!e st6ari. Pr6o? kaps"lira paket " korisno pol!e 6an!sko/ paketa i <al!e pismo stranom a/ent". O6a! me;ani7am se 7o6e t"nelo6an!e. +ada do9i!e o6a! paket? strani a/ent i7 n!e/a i7d6a!a or/inalni paket i <al!e /a mo9ilnom korisnik". Dr"/o? doma8i a/ent od/o6ara po<il!ao%" da nasta6i slati kaps"lirane pakete ekspli%itno adresirane na strano/ a/enta? "m!esto da i; <al!e na doma8" adres". Paketi

sada mo/" 9iti r"tirani direktno do korisnika preko strano/ a/enta? premo<ta6a!"8i doma8" loka%i!" " potp"nosti. Predlo,ene <eme mo,emo ra7liko6ati po nekoliko osno6a. Pr6o? pitan!e !e koliko s" nosio%i protokola r"teri? a koliko ;osto6i. Dr"/o? " nekim <emama? r"teri d", p"ta snima!" mapirane adrese? pa mo/" prekin"ti i pre"sm!eriti sao9ra8a! :ak i pri!e ne/o sti/ne do doma8e loka%i!e. 3re8e? " nekim <emama s6aki pos!etila% do9i!a pose9no pri6remen" adres"? dok " dr"/im? pri6remena adresa "p"8"!e na a/enta ko!i kontroli<e sao9ra:a! 7a s6e pos!etio%e. Qet6rto? <eme se ra7lik"!e i po tome kako "re>"!" da paketi adresirani na !edn" loka%i!" 9"d" ispor":eni na dr"/". Jedno r!e<en!e !e m!en!an!e odredi<ne adrese i !ednosta6no retransmito6an!e modifiko6ano/ paketa. Alernati6no? %i!eli paket? 7a!edno sa doma8om adresom? mo,e 9iti "kaps"liran " dr"/i paket poslan na pri6remen" adres". +ona:no? <eme se ra7lik"!" i po aspekt" si/"rnosti.

2. Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

;!2/! Lro&"8&74 r.4$r&%,*


U nekim prim!enama? ;ost tre9a slati por"k" mno/im ili s6im dr"/im ;osto6ima " mre,i. 'pr? ser6is ko!i da!e 6remensk" pro/no7" ili stan!e na 9er7i ili radio pro/ram ",i6o. Slan!e paketa na s6e destina%i!e sim"ltano se na7i6a Cro&"8&74$%>? posto!i nekoliko metoda 7a to. Jedan od 9road%astin/ metoda? ko!a nema pose9ne 7a;t!e6e od mre,e !e da i76or !ednosta6no po<al!e paket na s6e destina%i!e. 'e samo da !e o6a metoda neefikasna? 6e8 7a;t!e6a da i76or ima kompletn" list" destina%i!a. U praksi o6o mo,e 9iti !edina mo/"8nost? ali !e o6o na!man!e po,el!na metoda. Pla6l!en!e !e dr"/a mo/"8nost. Iako !e pla6l!en!e neprekidno 7a o9i:ne kom"nika%i!e tipa ta:ka-ka-ta:ki? ipak o o6o! te;ni%i tre9a o79il!no ra7misliti po/oto6o ako ni!edna od dal!e opisani; metoda ni!e prim!enl!i6a. Osno6ni pro9lem kod pla6l!en!a !e da /eneri<e pre6i<e paketa i 7a/"<"!e sao9ra8a!. 3re8i al/oritam !e

r"tiran!e na 6i<e loka%i!a. Ako !e kori<ten o6a! metod s6aki paket sadr,i ili list" destina%i!a ili map" ko!a ini%ira ,el!ene destina%i!e. +ada paket sti/ne do r"tera? r"ter pro6!era6a s6e destina%i!e da 9i odredio set i7la7ni; lini!a preko ko!i; 8e poslati paket. R"ter /eneri<e no6" kopi!" paketa 7a s6ak" i7la7n" lini!" ko!a 8e 9iti kori<tena i "pis"!e " paket samo one destina%i!e? ko!e s" pred6i>ene da id" tom lini!om. U st6ari? set destina%i!a !e raspodi!el!en na i7la7ne lini!e. Posli!e kona:no/ 9ro!a o6i; r"tiran!a s6aki paket 8e nositi samo !edn" destina%i!". R"tiran!e na 6i<e loka%i!a !e kao od6o!eno adresirani paketi? stim <to kada 6i<e paketa sli!edi ist" r"t" samo !edan od n!i; pla8a p"n" %i!en" p"ta? a dr"/i se prenose 9esplatno. Qet6rti 9road%ast al/oritam ekspli%itno koristi sink sta9lo @sink treeA 7a r"ter ko!i ini%ira prenos. Sink sta9lo !e pod/r"pa mre,e ko!a "kl!":"!e s6e r"tere? ali ne sadr,i petl!e. Ako s6aki od r"tera 7na ko!a od lini!a pripada sta9l"? on mo,e kopirati dola7e8i paket na s6e lini!e osim na on" ko!om !e paket do<ao. O6a! metod odli:no koristi 6e7e? /eneri<"8i minimalan 9ro! paketa ko!i !e potre9an da se "radi posao. Jedini pro9lem !e <to s6aki r"ter mora 7nati neko sink sta9lo ko!e !e prim!enl!i6o. 'ekad !e o6a informa%o!e dost"pna @r"tiran!e pomo8" linko6an!aA a nekad ni!e @r"tiran!e 6ektora "dal!enostiA Posli!edn!i 9road%ast al/oritam !e pok"<a! aproksima%i!e pona<an!a pred;odno/? :ak i kad r"teri ne7na!" ni<ta o spannin/ sta9lima. Ide!a !e ne6!ero6atno !ednosta6na kada se !ednom "ka,e na n!". +ada emito6ani paket sti/ne na r"ter? r"ter pro6!era6a da li !e paket sti/ao lini!om ko!a !e pred6i>ena 7a slan!e paketa i76or" emito6an!a. Ako !e tako? onda posto!i 6elika <ansa da !e paket sam pratio na!9ol!" r"t" od r"tera i da !e to pr6a kopi!a ko!a !e sti/la na r"ter. U o6om sl":a!" r"ter prosl!e>"!e kopi!e na s6e lini!e osim na on" ko!om !e paket do<ao. Ako emito6ani paket pristi/ne lini!om ko!a ni!e preferirana 7a 6e7" sa i76orom paket se diskredit"!e kao 6!ero6atan d"plikat.

20 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden Prim!er al/oritma 76ano/ @prosl!e>i6an!e o9rn"tom sta7omA prika7an !e na sli%i 3.12. pod aA mre,a? 9A sink sta9lo 7a r"ter I ? %A kako al/oritam radi.

aA

9A

%A

Slika 3.12. aA mre,a 9A spannin/ sta9lo %A rad al/oritma

U pr6om skok" I <al!e paket 7a $? E? J i ' <to se 6idi na sli%i. S6aki od o6i; paketa sti,e preferiranom p"tan!om do I <to !e prika7ano kr"/om oko slo6a. U dr"/om skok"? . paketa !e /enerisano? po 2 od s6ako/ r"tera ko!i !e primio paket " pr6om kol". +ako se isposta6ilo? s6i; . paketa !e sti/lo do pri!e nepos!e8eni; r"tera? ali !e samo & sti/lo preferiranom lini!om. Od * paketa /enerisani; " tre8em skok"? samo tri sti," preferiranom lini!om @" G? ) i +A? dok s" ostali d"plikati. Posl!e & skoko6a i 23 paketa? emito6an!e 7a6r<a6a? "poredimo sa # skoka i 1# paketa da !e sink sta9lo pra8eno ta:no. Osno6na prednost o6o/ al/oritma !e da !e ra7"mno efikasan i lako prim!enl!i6.

;!2;! M.'4$8&74 r.4$r&%,*


Qesto !e neop;odno da !edan :lan po<al!e por"k" s6im ostalim :lano6ima /r"pe. Ako !e /r"pa mala mo,emo !ednosta6no poslati por"k" od ta:ke-ka-ta:ki. Ako !e /r"pa 6elika o6a strate/i!a !e sk"pa. 'ekad mo,emo koristiti 9road%astin/? ali o6o kori<ten!e da 9i se informisalo 1555 ma<ina na mre,i /d!e imamo milionske prikl!":ke !e neefikasno? !er 6e8ina pri!emnika ni!e 7aitereso6ana 7a t" por"k". 4ato tre9amo na:i da se por"ka po<al!e do9ro definisanim /r"pama ko!e s" 9ro!no 6elike? ali male " odnos" na mre," " %!elini. Slan!e por"ka tak6im /r"pama se 7o6e #.'4$8&74$%>- a al/oritam 7a r"tiran!e !e m"lti%ast r"tiran!e. U o6om od!el!k" o9!asnit 8emo !edan na:in m"lti%ast r"tiran!a. Va,no !e da r"ter 7na ko!i od ;osto6a pripada ko!o! /r"pi. Ili ;ost mora informisati s6o!e r"tere o prom!enama " /r"pi ili r"teri mora!" ispiti6ati s6o!e ;osto6e periodi8no. U s6akom sl"8a!"? r"teri sa7na!" ko!i !e od n!i;o6i; ;osto6a " ko!o! /r"pi. R"teri <al!" por"ke s6o!im s"s!edima? pa informa%i!a napred"!e kro7 mre,". 35 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden Da 9i radili m"lti%ast r"tiran!e? s6aki r"ter ra:"na spannin/ sta9lo pokri6a!"8i s6e ostale r"tere " mre,i. 'pr. na sli%i 3.13. pod aA imamo mre," sa d6i!e /r"pe 1 i 2. 'eki r"teri s" po6e7ani sa ;osto6ima ko!i pripada!" !edno! ili o9!ema /r"pama kao na sli%i. Spannin/ sta9lo 7a r"ter na!6i<e li!e6o prika7an !e na sli%i 3.13. pod 9A +ada pro%es po<al!e m"lti%ast paket /r"pi? pr6i r"ter pro":a6a n!e/o6o spannin/ sta9lo i o9re7"!e /a "klan!a!"8i s6e 6e7e ko!e ne 6ode do ;osto6a ko!i s" :lano6i /r"pe. 4a na< prim!er? slika 3.13.pod %A poka7"!e o9re7ano spannin/ tree 7a /r"p" 1. 'a sli%i 3.13. pod dA prika7ano !e o9re7ano spannin/ sta9lo 7a /r"p" 2. ("lti%ast paketi se prosl!e>"!" samo preko od/o6ara!"8e/ spannin/ sta9la.

Slika 3.13. aA mre,a 9A spannin/ sta9lo 7a r"ter na!6i<e li!e6o %A m"lti%ast sta9lo 7a /r"p" 1 dA m"lti%ast sta9lo 7a /r"p" 2 Posto!e ra7li:iti na:ini o9re7i6an!a spannin/ sta9la. 'a!!ednosta6ni!i !e ako !e kori<teni r"tiran!e pomo8" linko6an!a i s6aki r"ter !e s6!estan kompletne mre,ne topolo/i!e? "kl!":"!"8i ko!i ;ost pripada ko!o! /r"pi. Onda se s6ako spannin/ sta9lo mo,e o9re7ati po:e6<i od kra!a s6ake p"tan!e i id"8i d", r"te ostran!"!"8i s6e r"tere ko!i ne pripada!" /r"pi ko!a !e " pitan!". Sa 6ektorskim r"tiran!em dal!ine mo,e se pratiti dr"/a:i!a strate/i!a o9re7i6an!a. Osno6ni al/oritam !e prosl!e>i6an!e o9rn"tom sta7om kako 9ilo? kad /od r"teri 9e7 ;osto6a ko!i s" 7aintereso6ani 7a odre>en" /r"p" i 9e7 6e7a sa dr"/im r"terima primi m"lti%ast por"k" 7a t" /r"p"? od/o6ara sa pr"ne por"kom? /o6ore8i po<il!ao%" da m" ne<al!e 6i<e m"lti%ast-e 7a t" /r"p". +ada r"ter 9e7 :lano6a /r"pe me>" n!e/o6im ;osto6ima primi tak6" por"k" na s6ako! s6o!o! lini!i on tako>e od/o6ara pr"ne por"kom. 'a o6a! na:in se mre,a rek"r7i6no o9re7"!e. Jedan poten%i!alni nedostatak o6o/a al/oritma !e da sla9o skalira " 6elikim mre,ama. Pretposta6imo da mre,a ima n /r"pa? s6aka sa pros!e:no m :lano6a. 4a s6ak" /r"p"? m o9re7ani; spannin/ sta9ala mora 9iti skladi<teno 7a "k"pno mn sta9ala. 31 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

D! PRIMJERI ALGORITAMA ZA RUTIRANJE


Z&"&4&+ 2 : 'eka se mre,om sa slike &.1. 6r<i data/ramski prenos podataka. Al/oritam r"tiran!a se 9a7ira na minimalnom 9ro!" preskoka. Odrediti ta9el" r"tiran!a 7a s6aki :6orO

Slika &.1. O">o(or: 6& :(or: 2


odredi<ni :6or 2 3 # & * naredni :6or 2 3 # 2 ili # 3

6& :(or: ;
odredi<ni :6or 1 2 # & * naredni :6or 1 1 ili # # # ili * *

6& :(or: 1
odredi<ni :6or 1 2 3 & * naredni :6or 1 2 3 & 3 ili &

6& :(or: E
odredi<ni :6or 1 2 3 # & naredni :6or 3 & 3 3 ili & &

6& :(or: /
odredi<ni :6or 1 3 # & * naredni :6or 1 1 ili # # & &

6& :(or: D
odredi<ni :6or 1 2 3 # * naredni :6or 2 ili # 2 # ili * # *

32 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden Z&"&4&+ /B 'eka se " mre,i na sli%i &.2. podat%i prenose kom"ta%i!om paketa. Al/oritam r"tiran!a se 9a7ira na minimalno! %i!eni prenosa. 4a s6aki :6or odrediti r"tin/ ta9el"O

Slika &.2. O">o(or: 6& :(or: /


odredi<ni :6or 1 3 # & * naredni :6or 1 3 # # #

6& :(or: ;
odredi<ni :6or 1 2 # & * naredni :6or & & & & &

6& :(or: 2
odredi<ni :6or 2 3 # & * naredni :6or 2 # # # #

6& :(or: E
odredi<ni :6or 1 2 3 # & naredni :6or & & & & &

6& :(or: 1
odredi<ni :6or 1 2 3 & * naredni :6or 2 2 & & &

6& :(or: D
odredi<ni :6or 1 2 3 # * naredni :6or # # 3 # *

33 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden Z&"&4&+ ;: 'a sli%i &.3. prika7ana !e mre,a ko!a s6o! prin%ip rada 9a7ira na kom"ta%i!i paketa. Prenos podataka se 7asni6a na 6irt"elnom kol". 'a sli%i &.3. tako>e s" prika7ani identifikatori 6irt"elno/ kola @VGIA 7a s6aki od :6oro6a.

Posto!e sli!ede8a tri 6irt"elna kolaB 1. A-1-3-*-= :i!i s" od/o6ara!"8" VGI-o6i o7na:ani sa 1?2?- i . @tanka p"na lini!aA 2. A-1-3-#-&-D :i!i s" od/o6ara!"8" VGI-o6i o7na:ani sa &?3?#?& i 2 @ta:kasta lini!aA 3. G-2-#-3-*-= VGI-o6i s" o7na:ani sa *?3?2?1 i & @isprekidana lini!aA 4a s6aki kom"tatorski :6or odrediti od/o6ara!"8" r"tin/ ta9el".

Slika &.3. O">o(or: 6& :(or: 2


dola7ni :. A A 3 3 VGI 1 & 2 3 odla7ni :. 3 3 A A VGI 2 3 1 &

6& :(or: ;
dola7ni :. VGI 1 2 # # # 2 1 3 * 1 odla7ni : VGI * 1 3 * 1 # # # 2

* 6& :(or: 1
dola7ni :. VGI 2 3 3 # 3 2 & & odla7ni :. VGI 3 2 & & 2 3 3 #

6& :(or: E
dola7ni :. VGI 3 3 1 = . = & odla7ni : VGI = . = & 3 3 1

6& :(or: /
dola7ni :. VGI G * # 3 odla7ni :. VGI # 3 G *

6& :(or: D
dola7ni :. VGI # & D 2 odla7ni : VGI D 2 # &

3# Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

Z&"&4&+ 1:

'a sli%i &.#. prika7ana !e mre,a ko!" :ine :6oro6i R1 i R2 i ;osto6i :i!e se adrese nala7e " ose/" od 5555 do 1111. P"te6ima po6e7i6an!a ;osto6a i :6oro6a dod!el!ene s" 9ro!ke od 1 do &. Odrediti sadr,a! r"tin/ ta9ela 7a :6oro6e R1 i R2.

Slika &.#. O">o(or R"tin/ ta9ele :6oro6a R1 i R2 s"B Q6or R1


55 51 15 11 1 3 2 3

Q6or R2
55 51 15 11 3 # 3 &

3& Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden Z&"&4&+ D: 3e;nika prenosa podataka sa kom"ta%i!om paketa se :esto 7asni6a na kon%ept" 6irt"elno/ kola. Jedna tak6a mre,a !e data ne sli%i &.&.? a :ine !e # kom"tatora SYi

@iU1...#A. Usm!era6an!e por"ka kro7 mre," 6r<i se s;odno VGI ta9elama ko!e s" od strane administratora mre,e "pisane " s6akom od kom"tatora. Pop"niti ta9ele 7a s6aki kom"tator ko!i ":est6"!e " prenos" podataka od ;osta A do ;osta = i od ;osta G do ;osta DO

Slika &.&. O">o(or T&C*'& 6& SM2


"la7ni interfe!s "la7ni VGI i7la7ni interfe!s i7la7ni VGI

A-=B

& T&C*'& 6& SM/

11

"la7ni interfe!s "la7ni VGI

i7la7ni interfe!s

i7la7ni VGI

A-=B G-DB

3 5

11 T&C*'& 6& SM;

5 1

"la7ni interfe!s "la7ni VGI

i7la7ni interfe!s

i7la7ni VGI

A-=B G-DB

5 1

3 5

# -

T&C*'& 6& SM1


"la7ni interfe!s "la7ni VGI i7la7ni interfe!s i7la7ni VGI

G-DB

15

3* Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden Z&"&4&+ E:

'a sli%i &.*! prika7ana !e mre,a 7a prenos data/rama. Prin%ip prenosa se 7asni6a naB s6aki paket sadr,i do6ol!no informa%i!a ko!e omo/"8a6a!" kom"tator" da "sm!eri por"k" ka odredi<t". Da 9i odl":io kako da prosli!edi paket? kom"tator kons"lt"!e s6o!" ta9el" prosli!e>i6an!a. Odrediti sadr,a! ta9ele prosli!e>i6an!a 7a kom"tatore +1? +2 i +3.

o">o(or +om"tator +1
odredi<te A = G D ) $ 2 E port 2 1 3 5 1 1 1 1

+om"tator +2
odredi<te A = G D ) $ 2 E port 3 5 3 3 2 1 5 5

+om"tator +3
odredi<te A = G D ) $ 2 E port 5 3 5 5 5 5 1 2

3Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

DODATAK

A: Pro$6(o',%o r.4$r&%,*
Proi76ol!no @sl":a!noA r"tiran!e karakteri<e !ednosta6nost i ro9"snost te;nike pla6l!en!a? ali "7 7na:a!no man!i sao9ra8a!. +od proi76ol!no/ r"tiran!a :6or oda9ira samo !edan i7la7ni p"t 7a prosli!e>i6an!e paketa. I7la7ni link se 9ira proi76ol!no? iskl!":"!"8i link po kome !e paket sti/ao. Ako !e 7a s6e linko6e 6!ero6atno8a da 9"d" i7a9rani ista? tada :6or !ednosta6no oda9ira i7la7ni link po prin%ip" ro nd!robin te;nike. 'e<to 9ol!a te;nika predsta6l!a dod!el" 6!ero6atno8e s6akom i7la7nom link" i oda9iran!e to/ linka se 6r<i na osno6" te 6!ero6atno8e. V!ero6atno8a se mo,e 9a7irati na 9r7ini prenosa podataka? pa na osno6" to/a 6a,i sl!ede8a rela%i!aB Pi U Ri H@Z!R!A /d!e !eB Pi - 6!ero6atno8a oda9iran!a linka i? Ri - 9r7ina prenosa podataka po link" i. S"miran!e se 6r<i po s6im mo/"8im i7la7nim linko6ima. 'a o6a! na:in se o9e79!e>"!e do9ra distri9"%i!a sao9ra8a!a. O6e 6!ero6atnoo8e se mo/" 7asni6ati i na fiksnim %i!enama linko6a. Sli:no kao i kod pla6l!en!a ni!e potre9no koristiti informa%i!" o mre,i. S o97irom da se r"ta 9ira proi76ol!no @sl":a!noA st6arna r"ta si/"rno ne8e 9iti r"ta sa na!ni,om %i!enom? niti r"ta sa minimalnim 9ro!em preskoka. 49o/ to/a mre,a mora da podr,a6a ne<to 6e8i inten7itet sao9ra8a!a od optimalno/? ali ne tako inten7i6an kao kod te;nike pla6l!en!a.

Slika 3.*. Proi76ol!no r"tiran!e 3. Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden +od ra:"narske mre,e prika7ane na sli%i posto!e d6a kom"tatoraska :6ora A i =? ko!i kom"tira!" por"ke na 6irt"elnom p"t". Por"ke @8eli!e od &3 9a!taA ko!e dola7e

" A3(-o6 kom"tator A od ;osta 1 ima!" sli!ede8e U'I 7a/la6l!e @pr6a :etiri 9a!taA. (re,na topolo/i!a " ta9eli r"tiran!a 7a kom"tatore !eB

Eost1

9a!to6i

. 1 5 5 5

1 1 5 5

* 5 1 5 5

VPIin * 5 & # 5 5 1 5 5 5 5 5

VPIo"t 1 3 2 1 5 5 5 5 5 5 5 1 1 5 5 5

VPIin VPIo"t 5 3 2

2 3 #

30 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

L: D$,+74r&N7 &'>or$4&# $6r&:.%&(&%,& %&,+r&)*> p.4&


[define (AIK'OD)S 152# [define I'$I'I3P 15555555 int n? dist](AIK'OD)S^ ](AIK'OD)S^C 6oid s;ortestKpat;@int s? int t? int pat; ]^A _str"%t state _ int prede%essorC int len/;tC en"m _permanent? tentati6e` la9elC ` state ](AIK'OD)S^C H\ ma*imalan br, -+oro+a \H H\ +e.i br, nego s+aka ma*, p tan/a \H H\ dist0i10/1 /e dal/enost od i do / \H

H\ predhodni -+or \H H\ d 2ina od iz+ori3ta do odredi3ta \H H\ ozna-eno stan/e \H

int i? k? minC str"%t state \ pC for @pUastate]5^C pbastate]n^CpWWA_ H\ po-etno stan/e \H p-c prede%essorU -1C p-c len/;t U I'$I'I3PC p-c la9el U tentati6eC ` state]t^. len/;tU5C state]t^.la9el U permanentC kUtC H\ k /e po-etni radni -+or \H do_ H\ Posto/i li bol/a p tan/a od k \H for @iU5C i b nC iWWA H\ O+a/ gra" ima n -+oro+a \H if @dist]k^]i^dU5aa state]i^.la9elU U tentati6eA_ if @state]k^.len/;tWdist]k^]i^bstate]i^.len/;tA_ state]i^.prede%essorUkC state]i^.len/;t U state]k^.len/;t W dist]k^]i^C ` ` H\ $a.i proiz+ol/no ozna-en -+or sa na/man/om oznakom. \H kU5C min U I'$I'I3PC for @iU5C C i b nC iWWA if @state]i^.la9el U U tentati6e aa state]i^.len/;tbminA_ min U state]i^.len/;tC kUiC ` state]k^.la9el U permanentC ` e;ile @kdUsAC H\ 4opirati p tan/e izlazni niz \H iU5C kUsC do _pat;]iWW^UkC kU state]k^.prede%essorC` e;ile @kcU5AC `

#5 Al/oritmi 7a r"tiran!e - (rka!a (laden

LITERATURA
1. 2. 3. #. &. A'DR)Y S. 3A')'=AU( B Gomp"ter 'eteorks? 3t; edition? Uni6ersitF of Amsterdam? Eoland JA()S $. +UROS)B Gomp"ter 'eteorkin/ A 3op- Doen Approo%; $eatarin/ t;e Internet ? Uni6ersitF of (assa%;"setts? Amferst (I1) S3OJQ)VB Prenos Podataka? Uni6er7itet " 'i<" 3)RRP YI11IA( O21)3R))B 'ad/radn!a i popra6ka mre,a? tre8e i7dan!e. Internet

#1