Vous êtes sur la page 1sur 104

Joannis Saresberiensis Metalogicon edidit J.B. Hall , auxiliata K.S.B.

Keats-Rohan in Corpus Christianorum - Continuatio Mediaevalis XCVIII Johann von Salisbury (1115 - 1180) war einer der berühmtesten Theologen seiner Zeit. Als junger Mann studierte er bei den renommierten Lehrern Europas, darunter auch Peter Abaelard. Später wurde er Kirchendiplomat; er war Sekretär und Freund des berühmten Erzbischofs von Canterbury, Thomas Becket, und zuletzt Bischof von Chartres. Er verfasste eine Reihe von politischen und philosophischen Werken, in denen er seinen vormaligen Lehrer Abaelard mit lobenden und anerkennenden Worten hervorhob. Hier finden sich die entsprechenden Passagen aus seiner Schrift Metalogicon:

Liber Primus Cap. 5 Quantis uiris et quare familia illa detrahere audeat ...Ars enim haec facillime exercetur et subsidiaria est aliarum, praesertim apud eos qui panem potius quam artificium quaerunt. Sed et alii uiri amatores litterarum utpote magister Theodoricus artium studiosissimus inuestigator, itidem Willelmus de Conchis grammaticus post Bernardum Carnotensem opulentissimus, et Peripateticus Palatinus qui logicae opinionem praeripuit omnibus coaetaneis suis, adeo ut solus Aristotilis crederetur usus colloquio, se omnes opposuerunt errori, sed nec uniuersi insanientibus resistere potuerunt. Insipientes itaque facti sunt dum insipientiae resistebant, et erronei diutius habiti dum obuiare nitebantur errori. Verumtamen fumus ille cito euanuit, et praedictorum opera magistrorum et diligentia redierunt artes, et quasi iure postliminii honorem pristinum nactae sunt, et post exilium gratiam et gloriam ampliorem... Liber Secundus Cap. 10 Quorum auctoritate praecedentia et sequentia constent Cum primum adulescens admodum studiorum causa migrassem in Gallias, anno altero postquam illustris rex Anglorum Henricus leo iustitiae rebus excessit humanis, contuli me ad Peripateticum Palatinum, qui tunc in monte sanctae Genouefae clarus doctor, et admirabilis omnibus praesidebat. Ibi ad pedes eius prima artis huius rudimenta accepi, et pro modulo ingemoli mei quicquid excidebat ab ore eius tota mentis auiditate excipiebam. Deinde post discessum eius qui mihi praeproperus uisus est, adhaesi magistro Alberico qui inter ceteros opinatissimus dialecticus enitebat, et erat reuera nominalis sectae acerrimus impugnator. Sic ferme toto biennio conuersatus in monte, artis huius praeceptoribus usus sum, Alberico, et magistro Roberte Meludensi, ut cognomine designetur quod meruit in scolarum regimine, natione siquidem Angligena est... Zuerst zog ich als blutjunger Mann nach Gallien, und zwar im Jahr nach dem Tode des vornehmen Königs von England, Heinrichs des Löwen der Gerechtigkeit, und zwar begab ich mich zum Peripatetiker aus Palais, der damals auf dem Genovefaberg als leuchtender Lehrer bewundernswürdig alle überragte. Ich saß dort zu seinen Füßen und erhielt den Anfangsunterricht in der ersten Kunst - der Grammatik - und nach dem Maß meines noch unentwickelten Verstandes nahm ich jedes Wort seines Mundes mit der ganzen Begierde meines Geistes auf. Nach seinem - wie

mir schien - allzu frühen Weggang war ich Schüler des Meisters Alberich, der als der ansehnlichste Dialektiker unter den übrigen hervorstach und in der Tat der heftigste Feind des Nominalismus war. So blieb ich ungefähr zwei Jahre auf dem Genovefaberg und habe bei den Lehrern dieser Kunst studiert, bei Alberich und Robert von Melun - der Beiname schildert den Ort seiner Schulleitung, er stammte eigentlich aus England...

Cap. 17 Quam perniciose doceatur et quae fuerint de generibus et speciebus opiniones modernorum ...Adeo quidem ut et multa in rebus difficilibus facilius quam earum natura exigat licentius proponantur, eo quod in puerilibus annis addiscuntur multa quae serior philosophiae tractatus eliminat. Naturam tamen uniuersalium hic omnes expediunt, et altissimum negotium et maioris inquisitionis contra mentem auctoris explicare nituntur. Alius ergo consistit in uocibus, licet haec opinio cum Roscelino suo, fere omnino iam euanuerit. Alius sermones intuetur, et ad illos detorquet quicquid alicubi de uniuersalibus meminit scriptum. In hac autem opinione deprehensus est Peripateticus Palatinus Abaelardus noster, qui multos reliquit, et adhuc quidem aliquos habet professionis huius sectatores et festes. Amici mei sunt, licet ita plerumque captiuatam detorqueant litteram, ut uel durior animus miseratione illius moueatur. Rem de re praedicari monstrum ducunt, licet Aristotiles monstruositatis huius auctor sit, et rem de re saepissime asserat praedicari. Quod palam est, nisi dissimulent, familiaribus eius. Alius uersatur in intellectibus, et eos dumtaxat genera dicit esse et species. Sumunt enim occasionem a Cicerone et Boetio, qui Aristotilem laudant auctorem, quod hae credi et dici debeant notiones. Est autem ut aiunt notio ex ante percepta forma cuiusque rei cognitio, enodatione indigens. Et alibi. Notio est quidam intellectus, et simplex animi conceptio. Eo ergo deflectitur quicquid scriptum est, ut intellectus aut notio uniuersitatem uniuersalium claudat. Eorum uero qui rebus inhaerent, multae sunt et diuersae opiniones... Liber Tertius Prologus ...Non enim more coaetaneorum nostrorum domestica negligo instrumenta, sed ea tanto familiarius apprehendo, quanto ea certius noui esse fidelium munera amicorum. Rerum enim ueritas permanet incorrupta, nec unquam quod in se uerum est attestatione noui auctoris euanescit. Quis autem nisi insulsus aut ingratus propositum habebit autenticum eo quod illud Coriscus, Brisso, protulit aut Melissus, aeque omnes ignoti nisi quatenus ab Aristotile exempli gratia nominati sunt, et illud idem reprobabit, eo quod a Gilleberto, Abaelardo, et Adam nostro sit prolatum ? Vtique non sum ex eis qui bona temporis sui oderint, et coaetaneos suos inuideant commendare posteritati... Cap. l Quomodo Porphirium legi oporteat et alias libros Equidem ex animi mei sententia sic omnem librum legi oportet, ut quam facillime potest eorum quae scribuntur habeatur cognitio. Non enim occasio quaerenda est ingerendae difficultatis, sed ubique facilitas generanda. Quem morem secutum recolo Peripateticum Palatinum. Inde est ut opinor quod se ad puerilem de generibus et speciebus ut pace suorum loquar inclinauit opinionem, malens instruere et promouere suos in puerilibus, quam in grauitate philosophorum esse obscurior. Faciebat enim studiosissime quod in omnibus fieri praecipit Augustinus, id est rerum intellectui seruiebat.

Itaque Sic Porphirius legendus est, ut sermonum de quibus agitur, significatio teneatur, et ex ipsa superficie habeatur sensus uerborum. Sic enim satis introductorius erit, et facili breuitate conspicuus. Cap. 4 Quae sit conceptio et utilitas periermeniarum uel rectius periermenias Liber periermeniarum, uel potius periermenias, ratione proportionis sillabicus est, sicut praedicamentorum elementarius. Nam elementa rationum quae singulatim tradit (ille) in sermonibus incomplexis, iste colligit et in modum sillabae comprehensa producit ad ueri falsique significationem....Inaudita enim philosophorum uerba tonitrua sunt. Licet itaque modernorum, et ueterum sit sensus idem, uenerabilior est uetustas. Dixisse recolo Peripateticum Palatinum quod uerum arbitror, quia facile esset aliquem nostri temporis librum de hac arte componere, qui nullo antiquorum quod ad conceptionem ueri, uel ad elegantiam uerbi esset inferior. Sed ut auctoritatis fauorem sortiretur, aut impossibile aut difficillimum. Hoc ipsum tamen asserebat maioribus ascribendum, quorum floruerunt ingenia, et qui inuentione mirabili pollentes, laboris sui fructum posteris reliquerunt... Cap. 6 De utilitate et conceptione trium librorum in topicis ...Ceterum hoc Aristotili debetur, quoniam qui a parte totum probari docuit, et a duplici parte uel triplici aut amplius inferri posse monstrauit. Eodem modo et in aliis. Ergo non modo Temistio, Ciceroni, Apuleio, et Boetio, adiectorum habemus gratiam, sed Peripatetico Palatino, et aliis praeceptoribus nostris, qui nobis proficere studuerunt, uel in explanatione ueterum uel in inuentione nouorum. Miror tamen quare Peripateticus Palatinus in hypotheticarum iudicio tam artam praescripserit legem, ut eas solas censuerit admittendas, quarum consequens in antecedenti clauditur, aut destructo consequenti perimitur antecedens. Siquidem argumenta recipiebat facile, sed hypotheticas respuebat, nisi manifesta necessitate urgente... Vollständiger Text aus: PL 199, Sp. 0823-0946.

JOANNIS SARESBERIENSIS METALOGICUS

(Metalogicum [secundum textum edid. Lug. Bat. Svomin. 1639] de novo contuli cum codice ms. qui in bibliotheca publica Cantabrigiensi servatur [Ii, 2, 31.] GILES.)

PROLOGUS. [0823A] In rebus humanis nil fere sic arbitror elimatum, ut aliqua ex parte detractioni non pateat; cum mala de merito, bona autem de livore carpantur. Unde mihimet persuasi detractorum aculeos aequanimius tolerare; praesertim cum ex divina dispositione natura parens nos in ea aetate et

conviventiumque coetu locaverit. sicut emergebant studui respondere. sollicitudo totius Britanniae. quam sua respicere.regione ediderit. honorare et colere propositum est. Scholarium vero [0824A] debueram meruisse favorem: quos aut quod sunt aut quod fuerunt. facundus accedit ad garrulos. vix est ut livor non sit incuria. quas [0824B] procuraverat. Itaque justum arbitror. mihi incumbat. rideretur: et me indignantem et renitentem. scripta mea nequaquam roderent. Sed praecedentis spectatur mantica dorso. aut sentiat Thais. Praestantiores supremam manum apponant. sicut nec ego illorum scripta redarguo. Mihi tamen pro minimo est. et plerumque silere a potioribus. Necessariis enim occupationibus vix aliquid amplius deducebatur. ut juxta comicum: «Sine invidia laudem invenias. Si tamen in alea. aut Thraso. quod ad causas ecclesiasticas. Sexte. innocentia impotentiae esse videtur professio. . et ad sententiam ferendam pro logicis. Postremo. tanquam inutilis. si quid vero exierit aptius. Callirrhoe [0823D] aut Bathyllus. caeterisque curialium nugis [0823C] omnem inter commilitones consumpsissem aetatem. Hinc est illud: Egisti nihil. mihi venia facilius impendatur. minus gravis a levitate culpatur ineptus. 23. cui deesse non possum. Porro si philosophiae professores persequuntur philosophantium amatorem. tandem litem excepi. quali possum advocatione defendo. Siquidem cum opera logicorum vehementius. dum diluerentur objecta. ut in his quae temere dicta sunt. ut hoc ipsum tumultuario sermone dictarem: cum nec ad sententias subtiliter examinandas. Neque enim a patrocinandi officio excludo potiores. studium superesset. ut illum ordinem sequi oportuerit. qui malunt aliena carpere. ut scribens ab illis judicer. IV. aemulus quotidianis fere jurgiis provocaret. inquis. ei gratia referatur. editosque sors in ea conditione. voluntati. vel somnii: cum ex mandato domini mei. Vir gravis sedere dicitur in insidiis. Qui modestiam sequitur sermonis et operis. aut otium. et venatica. censetur factiosus. qui magni faciunt mimorum. histrionumque judicia. si rixa non est. super quibus articulis vellet orationem procedere. expavescunt. si meae devotionis protestor affectum. quam refectionis hora. sin autem minus. (PERS. plane injuriosi sunt. nemo. certe amare. Ad haec sollicitudo rei familiaris. Unde factum est.) Potueram quidem scholarium. quo ille urgebat. et a te perdita causa est: Tanto plus debes. Quod si utiliter gessero. studium excludebant. Placuit itaque sociis. utcunque in silentio [0823B] cavere morsus. Nam obsequendi mos nota abjectionis inuritur. et amicos pares. sed omnino non possum concurialium dentes evadere. et in eam male remunerant charitatem. et velut servi abjectissimi. judicis inclinent officium. Taciturnos criminatur indoctus. nec ad verba expolienda. Sic nemo in sese tentat descendere. etsi nequeam imitari. et eorum qui philosophiae nomina profitentur. ne de iis perperam loquatur. amicorum interpellatio me fere totum absorbuerat. et curiales [0824C] nugae. Omnibus obsequi. et ad eas calumnias. Ipse enim procurabat. componere vel emendare. gratia et merces debetur eventui. solebat prodesse ad gratiam. quod erubui.» nunc autem vel sic raro proficitur ad commilitonum invidiam reprimendam. neminem laedere. Eos enim.

et memoria infidelior. I. et copiam verbi. quod loquor: sed seu verum. More scribentium. METALOGICON inscriptus est liber. quod absit! contigerit. ???? LIBER PRIMUS. quem quatuor voluminibus. quam ad formam Ganymedis. ut libuerit. (HOR. sunt mala plura. defectumque proximi. arbitrio. sibi proficere sperat ad gloriam. in his quae sunt dubitabilia Sapienti. aut reprobabit. ad recreationem lectoris. calumniam veterem et majorum nostrorum judicio condemnatam excitat improbus litigator. et impensa. suum putet esse profectum. modernorum proferre sententias quos antiquis. Quod si. [0825] CAP. sic et ego: malens sic nugari. Academicus. quia te judicem meis opusculis consecravi. eo quod multorum nobilia mirer ingenia. Ep. et singula. Nam ingenium hebes est. diligentiam [0825B] studii. distinguere [0825A] curavi. Tu. sola probabilitate contentus sum. et falsa. liber. Est enim quaelibet professio philosophandi inutilis. (MART. De moribus vero nonnulla scienter. efferens.) Nec dedignatus sum. nisi quatenus afferunt aliquod adminiculum vitae. diutius valeam retinere. si multos similes sui. putere diurno. posteritas celebrabit. 11. investigandi subtilitatem. dum intelligam quod mihi opera non pereat. XIX. Sunt bona. et vitae exhibitione non aperit. stylus ipse convincit. Linguam vero impolitam esse. deprimens aliena. quae se ipsam in cultu virtutis. Omnibus autem recte sapientibus . Spero equidem quod gloriam eorum. quam ut antiquorum subtilitates percipere. I. 17. inserui: ratus omnia quae leguntur aut scribuntur. Calumnia quae ut Cornificio suo responderetur.) Sic Martialis. bona sua. I. non juro verum esse. Avite. habet enim hoc proprium arrogantiae tumor. felicitatem memoriae. vel Nocturno putere mero. quas quisque probabit suo. universa [0826A] examinabis. in plerisque. praeferre non dubito. ut se commetiatur aliis. et conquirens undique imperitiae suae solatia. [0824D] aut quae aliquando percepta sunt. lepores agitare. Et quia logicae suscepi patrocinium. extorsit.sine quo nihil potest humana infirmitas. qui nunc sunt. id est si eos viderit imperitos. fecunditatem mentis. inutilia esse. [0825C] Adversus insigne donum naturae parentis et gratiae. sunt quaedam mediocria. et oris facultatem. res varias complexus sum. si qua sunt. seu falsum sit. Quae legis hic: aliter non fit.

(VIRG. quae divinae sunt placita voluntati. quam trahuntur. Deus unus et verus. et praecluso pacis aditu. quae usu verbi non proficit. hominem privilegio rationis extulit. clementissima parens omnium. tueor. 73. ut in se concurrant ad interitum orbis. viam adipiscendae felicitatis omnibus videtur obstruere. Tria quidem sunt (ut de consilio meo perfectius instruaris). ipsamque sicut visum non caeco. et lege dispositissima. exerceantur a nobis. sed aliorum foederatione perfecta: quoniam omnia mutuis constant auxiliis. ratio rebus perspiciendis et examinandis invigilat. Novi enim quis dixerit: «Tutius auditur veritas. non tam eundo illuc perveniunt. asserit gratis a natura pervenire ei. quisquis ea. convenio. et dispositissima moderatrix. non modo temeraria est. creatrix [0826D] Trinitas. hoc denique firmare novum et magnum chaos inter Deum et homines. et plerumque tumide. qui mutus non est. naturae viscera incitare. ad alta ascendat. ut alterius ope res altera indigeret. II. cautelam futurorum. aut id minus. [0826C] aut prae caeteris sequitur. qui et rerum ignorantia laboro. amorem boni. sed plenius. Dum itaque naturam fecundat gratia. sed plerisque scriptoribus periculum salutis. Nam qui citra virtutis meritum beati fiunt. quia non possum). opere. ordinavit. conciliandum et fovendum proficiunt. et [0825D] usu eloquii insignivit: id agens sedulitate officiosa. si naturae munus exercitio roboretur. quam dicatur. [0827A] Miror itaque (non tamen satis. hoc arma ministrare compositis. sed quodam modo manca: licet enim quandoque aliquatenus sibi prodesse possit sapientia elinguis ad solatium . nec fingi quidem possit. Ecl. naturae sinus excutit. si ab invicem dissolvantur. quae aut qualis extra societatem sit. fallax aut proterva assertio falsi. et falsum saepius. sic enim ad firmioris nexus compagem et charitatis custodiam. quanta possum supplicatione. et altera defectum suppleret alterius. aut solum. Semiplena sunt ergo omnia. hoc. naturali urgente se appetitu. Ego autem [0826B] in omnibus his agnosco errorem meum. ut homo qui gravedine faeculentioris naturae et molis corporeae tarditate premebatur et trahebatur ad ima. ut in orationibus suis memores mei sint apud Altissimum. universitatis partes. qui eloquentiae negat esse studendum. cultum Dei. dum sunt singula quasi singulorum membra. nec tamen beneficium aliquod ab arte praestari. quam labor artis exposcat. impugnat. donec me Deus corripiat et corrigat. metitur fructus et efficaciam singulorum: et innatus omnibus amor boni. et cum elatione. et ut corde. his quasi subvectus alis. impetrantes mihi praecedentium veniam delictorum. quam ad beatitudinem gratiae praeparavit. ore. et tumida professio veritatis. Quid ad beatitudinem obtinendam virtute fidelius. omnia alia felici compendio antecedat. inter caetera quae genuit animantia. Cum vero beatitudo communionis ignara. quod percipiendae beatitudini maxime videtur esse accommodum. et magis quam expediat. aut meriti dispendium afferunt: ignorantia veri. non modo debilis est. Unde lectorem et auditorem. quid sibi vult. Sicut enim eloquentia. ipsam profero veritatem.indubium est quod natura. sed etiam caeca. Inveniam alium si me hic fastidit Alexis. quae ad jus humanae societatis. sic et sapientia. et ad obtinendum verae beatitudinis bravium. quam ratio non illustrat. notitiam veri. Hoc quidem est seminare inter fratres discordiam. aut utilius? Quid compendiosius? haec est enim fere singularis et unica via.) philosophanti quemlibet praeferens histrionem.» In audiendo enim custoditur humilitas. auditum non surdo. sed in dicendo saepissime subrepit elatio. quae non modo mihi metum. (quae quodammodo filiorum naturae unica et singularis fraternitas est).

societatis humanae foedus distrahit. qui eloquentiae praeceptionem a studiis philosophiae eliminat. ut hostis omnium publicus merito censeatur. nisi me Christiani nominis reverentia cohiberet. quod sentit prudens agitatio mentis hominibus publicaret. quisquis hoc. CAP. ita tamen. II. scientiae virtutumque parens. Quando. aut quidem infecunda. quam cum sententia displicet. habet. ut opinioni falsae. Singula suis sunt examinanda indiciis. et in illis immunditiis volutatus incumbat. Haec autem est illa dulcis et fructuosa conjugatio rationis et verbi. quia quatenus Christiano licitum est. quod ad utilitatem omnium Deus conjunxit. quatenus tamen error tolerabilis est. deformitatem corporis. sententiam impugnari. et. maculam famae. aut omnino sterilis permaneret. licet antiquo novus Cornificius ineptior sit. eo quod populum. subtracto verbi commercio? Non ergo unam. quam coetus hominum. raro tamen. CAP. suppressi vulgati nominis notam: ne non tam erroris videar procurasse medelam. et amica invicem vicissitudine eodem jure vivat. nititur separare. ei tamen turba insipientium acquiescit. non paucos. videri. omnia liberalia studia convellit. appetunt. et tumorem ventris et mentis. parcens naturae. quae ab ipso est. quae tot egregias genuit urbes. si concessi dote priventur eloquii. Ut autem verum fatear. obscenitatem libidinis. rodere nomen auctoris. et per verbum numerosius et fructuosius parit. Ut libet ergo ille stertat in dies medios. tot univit populos et charitate devinxit. dum tamen non indulgeatur errori. meae et fraternae. nihil est minus verum. quotidianis conviscerationibus ingurgitetur ad crapulam. Mercurio philologiam invidet. quae in Domino est. quae nec porcum deceant Epicuri. longe quidem probabilius est. ut rigorem mansuetudo clementiae vincat. quam esse sapientes. qualiter et a quibus fuerit institutus? . oris impudicitiam. qui. quod contra ipsum est. Utique par est sine derogatione personae. quam ille generavit. et. Descriptio personae suppresso nomine. quamvis solam videatur eloquentiam [0827C] persequi. gestus levitatem. aut vicissitudini officiorum relinquit locum. altrix et custos. ut participatione officiorum. communionis indulgendum esse personae credidi. Hac itaque contemplatione. foeditatem morum (quos tota vicinia despuit). et paria meritis sunt praemia conferenda. Caeterum opinioni reluctor. publicis aspectibus ingerens denudarem. ipsaeque urbes videbuntur potius pecorum quasi septa. Nam ratio. nihilque turpius. [0827B] quae de verbo frequentius concipit. sed omnes simul urbes et politicam vitam totam [0827D] aggreditur Cornificius noster. quae multos perdidit. qui sibi credat. studiorum eloquentiae imperitus et improbus impugnator. cum inertes sint et ignavi. rapacitatem manuum. Defero ergo Deo. aut opinio. et parum confert ad usum societatis humanae. turpitudinem vitae. et nullum charitati. quam ut propter opinionem homo carpatur. si non conceptionis fructum in lucem ederet eloquio: et invicem. quam infensam deturpasse personam. Brutescent homines. tot conciliavit et foederavit regna.conscientiae. parcatur interdum propter hominem. omnem totius philosophiae impugnat operam. Quis enim contractus rite celebrabitur? quae fidei aut morum disciplina vigebit? quaenam erit obsecundatio aut communicatio voluntatum. Ipsum vero vulgato designarem ex nomine. et impugnans vitium. personam et sententiam [0828B] aeque contemno. dum [0828A] naturam corrumpit. nexu quodam societatis foederatus. III. Memor enim professionis. Illorum tamen maxime. et ab amplexu Philologiae Mercurium avellit.

aut citius quam ii qui de Castalio Fonte Musarum munus hauriebant poeticum. Siquidem negatio plerumque iterata. repente vates progrediebantur. coaequatur. quoties fuerat disputandum. historiographi. cum aeque omnium dicta vituperet. Fiebant ergo summi repente philosophi. itemque vis negatoria ab impari numero convalescit. habebantur infames. eosque sic instituit. quod nunc discipulis tradit. ab homine. Discipulos ergo in philosophia sibi faciet coaequales. Sufficiebat ad victoriam verbosus clamor. philosophos. qui cappam integram comparavit. qui somniantes in Parnasso. aut quam illi qui. quae nunc docenda reservat. Itaque recentes magistri e scholis. et si quis incumbebat laboribus antiquorum. audienda quidem felicibus. consilio prudenti consueverat. faciet eloquentes. et non esse. non [0828D] vult esse communes. et [0829D] facilius instituti. operam dabat. quo avium pulli plumescunt. collectam fabam et pisam deferre. ut. quinque jura regnorum. nunquam manum conserat. et pulli volucrum e nidis. exspectas. ad propositi perveniebat metam. et qui plus somniorum. pari loco an impari versetur. Ut ergo. Sed quid docebant novi doctores. in qua haec verba. quae a doctoribus suis audierant. viso . Si enim quidlibet proposueris. validum scilicet argumentum. cum dies cesserit. si vera sunt quae promittit. ut ait. Siquidem non facundus. fere non morabatur in scholis ulterius. sicut pari tempore morabantur. ille conviciabitur. aut magistri sui quisque incumbebat inventis. ut dici solet. dilatio necessaria est. qui ad Venalitium agitur. ad disceptationes. quam illi juxta narrationes fabulosas. tu exspectationis fructu fraudaberis. et. an capucium emerit. Nam et ipse accepit a doctoribus. se ipsam perimit.Ego quidem omnino non miror si credulos auditores suos. quae conveniebatur. suos pascit interim auditores. docuit nihil scire: cum et ipse sic [0828C] edoctus sit a magistris. Si. et sine fructu sensuum. Inconveniens prorsus erat oratio. sed obtusior [0829C] plumbo vel lapide. VI. et inconveniens argumentum. et non modo asello Arcadiae tardior. et tramite compendioso sine labore. Poetae. [0829B] Nam plerumque affirmationis vim habet geminata negatio. aut patienter audire quempiam. ut ille propositum probet. latet in littera. Fabellis tamen et nugis. spretis his. juxta illud Evangelii: Discipulus omnis perfectus est. quam vigiliarum. sic pariter avolabant. ita quidem si intellectui rerum. Item. quando in liberalibus disciplinis. et contradictioni. Suis enim. multa mercede conductus et multo tempore aerem verberans. deprehendi queat. Alioquin vis affirmationis et negationis erat incognita. sicut regulariter proditum est. notabatur. nunquam sustineat congredi in campo Scripturarum: nescio quid arduum et ignotum omnibus sapientibus. quam eo curriculo temporis. sicut et ipse institutus est. et in hunc modum docere omnia. an a funiculo teneatur. Quid multa? nonne sic perfecti erunt. auribus Jovis. si sit sicut magister ejus? (Luc. dedignatur. littera nihil erat. et qui undecunque aliquid inferebat. Hylam esse ab Hercule. a forti et robusto argumentatore potestates vocalium. in scrutinio philosophiae consumpserant. qui. ut [0829A] aiunt. studium illius aetatis erat. porcis alienis. omnibus erat in risum. tumenti ventosi pulmonis folle concepit: unde alicui respondere. ut et ipsi. quos. Ea tamen est cautela hominis. conveniens. cum ipsi auditores in brevi coerrantium impetu urgerentur. ita ut calculo opus esset. ratione nunquam innitatur. eo quod margaritas suas. Insolubilis in illa philosophantium schola tunc temporis quaestio habebatur. an porcus. sed verbosus. cuderent et conderent novas sectas. nam qui illitteratus accesserat.) Eo autem tempore ista Cornificius didicit. et ubique spiritus quaerebatur. aut ridebit. aut aliena sententia destruenda. sine artis beneficio. ut in astruenda sua. Nec hoc tamen diu licitum. quae videbantur in quaestione versari. verborum folia in ventum continue profert. et ratio non perstrepebat multiplicatis particulis negativis et trajectis per esse.

quod meminerim. nedum musicorum. Miratur [0830C] Benedictus. Alii autem. si deficit. et propositi sui solatio destitutas. se quodammodo auctore. et super omnia vanitas. nisi scamnum aut lignum volvat in ore. et mentes humanas. nisi convenientis et rationis mentio expressim esset inserta. scrutare mores fratrum. verba proferunt inaudita: ad omnia suos loquuntur aphorismos. et a philosopho alienum. Si convalescit aeger. spiritus fallacis elationis obrepit. fideliter erudiri. quibus Deus dat gratiam. argumentum sonabat in ore omnium. multiplex usus emersit. Hippocratis.» Occasio [0831A] siquidem exigendi maxime opportuna est. Ex arte et de arte agere idem erat. vel solis verbis. supercilium arguit. eo quod nihil utilitatis in eis reperit. innovabatur grammatica.» et revera inopportunum et inofficiosum opinantes. nunquid aliquid vetustum aut obsoletum? Ecce nova fiebant omnia. nisi praemisso nomine argumenti.Phoebo. sedulo exercentes. Fallacibus enim referti experimentis. contemnebatur rhetorica: et novas totius quadrivii vias. et ad rationis normam quidquam dicere aut facere. et aliis praedicantes. [0830B] rerumque jacturam. et eam intensam valde. et queritur quod. in brevi redeunt. accipe. aut incultum. quia quidquid didicerant. quod didicerunt. sic percellunt nominibus inauditis. Alterum quidem Hippocratis est (sed ibi vergit ad alium intellectum): «Ubi. nisi cognominet versum. immutabatur dialectica. in omni veste. non oportet laborare. Caeterum hujus sectae. Ritus observationum contemnitur. indigentia. post damnum temporis. aut aliquid operum naturae. eo quod quidam. aut ineptum [0830A] nimis. Salernum vel ad Montempessulanum profecti. vanitas vanitatum est. in sua perdurantes insania. Duo tamen deprehendi eos fideliori tenuisse memoria. Si mihi non credis. aut nequeunt. evacuatis priorum regulis. vel hominem. tales in momento medici eruperunt. Nota sunt haec. cum se eis dare operam simularet. erubescebant enim formam discipuli. insultans eis qui artium venerantur auctores. suum in philosophia intuentes defectum. ac professione. monachorum aut clericorum claustrum ingressi sunt. quales fuerant philosophi. CAP. ut arrogantia absorbeat fortitudinem ejus. aut Galenum. quam ab humilibus. Inde ergo haec sartargo loquendi in qua senex insulsus exsultat. Hippocratem [0830D] ostentant. instar criminis erat. quod poeta versifice nihil dicet. velut afflatas tonitruis. latet lupus in pellibus agninis: utique tonsuram et pullam vestem a supercilio distare causatur. eo quod tonsurae vestibusque non consonet. quia omnia jactitant. et asinum nominare. omnia pollicentur. et plerique suum correxerunt errorem: deprehendentes in se. cum dolor cruciat aegrotantem. non. IV. Docebunt hi forte. meruerunt ascribi consortio? Nunquid rude aliquid. et ei qui nolunt. operam danti medico ascribatur. impossibile credebatur convenienter. sed diligentium adjecto medicorum: «Dum dolet. inquam. ut rectius dixerim. et sub imagine philosophantis. et frequentius in eorum operatione versari. sibique cooperantur languentis exulceratio et avaritia medentis. Alterum profecto est. Alii namque. dare operam indigentibus. Plerique. Musarum. inquit. de ipsis philosophiae adytis proferebant. qui magisterii praesumpserant fastum. Qualiter evaserint consortes erroris. claustra ingredere. Et. quod faber lignarius scamnum facere nequeat. facti sunt clientuli medicorum. malebant desipere. qui hoc antea familiaribus suis . et spes deceptas. Solam convenientiam sive rationem loquebantur. et invenies ibi superbiam Moab. tumidi vetusta perversitate. vulgata. ejus invalescat auctoritas. Creduntur omnia posse. eorum plene gratiam referre mercedis. aut rude. et repente. Sed nec argumentum fieri licitum.

deficientium collatione. familia illa detrahere audeat. non modo trivii nostri. et solas opes ducunt esse fructum sapientiae. quam si identitatem pareret similitudo. diversitas facierum. ut aiebat. cum eos videbat ad studia. V. rudis ad flagitia videretur. sub imagine philosophandi et utilitatis publicae. I.» Exercent foenebrem pecuniam. possent ad divitias aspirare. et si vis. easque profanas relapsi sunt.. quam si picam. Alii profecto.revelavit. quoniam illa est. se praeclaris domibus ingerebant. aut. quam in usu varietas linguarum? Homo enim homini assimilatur. etsi hoc eum. ut verius dixerim. VI. fatebantur indignos. quid appetendum. dum lucrum sitiebant. aut. Quantis viris. Sin autem non. si non. cum fere quot disciplinae sunt. evolare. «occiditur officiosissime. non sit major. sed totius quadrivii contemptores. nec recte intelligere quae scripta sunt [0831B] aut quae dicuntur. Venusque: (HORAT. nisi quatenus incolumitatem ejus medicus praepedit imperitus. Nihil [0831D] enim sordidum putant. aut sub honestatis velamine. ipsaque disparitas. confugiebant ad physicam. tot sint linguae. Siquidem celebre est in corde eorum. suis coaequata proportionibus. CAP. Ep. non magis commode philosophabitur. quod ait ethicus. in corporali compositione. aut. et quodammodo gratior. Alii autem Cornificio similes. ut magnorum virorum patrocinio freti. evadebant illi repentini philosophi. nescio ridens aut dolens insaniam. qui ignorat. quocunque modo. quod de industria praevaticinatus est. recte. et postmodum venerabilis episcopus Pictavorum) temporis ejus. et judicio conscientiae. et formam. Solebat magister Gilbertus (tum quidem cancellarius Carnotensis. se nugis curialibus mancipaverunt. regina pecunia donat. si possunt. curatur facile. hoc enim vires excedit humanas. adaequantes. sed nec gemelli invicem usquequaque se exprimunt. sibi utique necessario. Et bene nummatum decorat Suadela. Consonant enim voces. ut dictum est. et cum Cornificio.» Quidni? Nunquid enim naturae secretos latentesque cuniculos deprehendet homo totius philosophiae ignarus? et qui nec recte loqui novit. Taceo vias istorum. est apta concentui. aut sub praetextu religionis mergebantur in claustris. [0832A] quo splenderent et sublimarentur. quia contemnitur. similes mei. Habent itaque linguae idiomata sua. quivis in turba profanae multitudinis. Vox voci conformatur interdum. ad vulgi professiones. quibus se videbant. quem. Siquidem impossibile est non evenire. et cur. etsi omnes plene non sufficiat indagare. isti sinistrum exitum pronuntiavit aegrotantis. quidquid lingua dissimulet.) Hoc autem quasi quadrivio. ut sic proficientium philosophorum. [0831C] humana conantem verba. Nam. cum huic sospitatem. nisi paupertatis angustias. ut Sollius Sidonius ait. et singuli suum loquendi modum. sub obtentu necessitatis exercendique officii. Adeo quidem. quae praedicta sunt. dixisse non noverint: Et genus. multiplicis avaritiae voragine absorbebantur. 38. quoniam eas Polycraticus noster diligenter exsequitur. alternis vicibus rotundaverant. et in ipsis plerumque auctoribus. eis artem pistoriam [0832B] polliceri. in . fugiendumve denuntiet: dummodo: «rem faciant. sed nec sororum. parum curantes quid philosophia doceat. sed dispares. nec Musarum eadem etiam vocis agilitas. Si evasurus est aeger. velit homini coaequare. nihil stultum.

Nec multum curo. et praedictorum opera magistrorum et diligentia redierunt artes. grammaticus. qui logicae opinionem praeripuit omnibus coaetaneis suis. Quibus rationibus nitatur. et turpe reputans. errasse convincitur scriptis propriis. [0832C] et erronei diutius habiti. aut sponte. hinc lacrymae. dum insipientiae resistebant. Sententias carpebat omnium. dum obviare nitebantur errori. praetermissis personae ineptiis. Sed et alii viri. Ut autem licentius haec familia aliis derogaret. hinc indignatio. fumus ille cito evanuit. quae sola accipere consuevit omnes. et perversi ingenii. et ut dici solet rusticano proverbio. non personae. sed boves Abrahae vel asinos Balaamitos duntaxat nominant. . artium studiosissimus investigator. Non est ergo ex ejus sententia (si tamen falsa opinio sententia dicenda est) studendum praeceptis eloquentiae. aut si quid scommatice magis aut loedorice in eos dici potest. ut senex mitteretur ad scholas et ut sensu puer appareret. post Bernardum Carnotensem. VI. aliorumque. gratiam et gloriam ampliorem. Willelmus [0833A] de Campellis. Invidit Cornificius. cancellarium fecit. Sed nec universi insanientibus resistere potuerunt: insipientes itaque facti sunt. Praemonstratensium. quod negatur. et post exsilium. me ipsum docui. et me fateor aliquos praemissorum habuisse doctores. (in latebris tamen. ipsius sententiae redarguamus errorem. ducit inutile. senex aetate culpare coepit. quod novi: neque enim. ut Cornificius. genuinum. offuscare nititur splendidissima lumina Galliarum. familiaritatem captat. Vix parcitur magistro Hugoni de Sancto Victore: et hoc quidem magis propter habitum religionis. quia palam non licet). eo quod ei dissimiliter universi sentirent. Impudenter etiam. et proverbium nullum dicunt. Verumtamen. amatores litterarum (utpote magister Theodoricus. Ansellum et Radulfum. Ingratus enim est. qui panem potius quam artificium quaerunt. Lauduni gloriam. non modo philosophos negant. qui profectus sui diffitetur auctorem. Inde ergo irae. Nam de Alberico Remensi et Simone Parisiensi palam loquuntur. Sic vulpes a desperatione cerasa culpat. aut flagitiorum turpitudine obvolutis. [0833C] aut negat. honorem pristinum nactae sunt. quam adversus discipulos memoratorum sapientium concepit Cornificii domus: undique in [0832D] eos exercet dentem. quae ipsum. Rodbertus Pullus. quorum memoria in jucunditate et benedictione est: quos nemo laceravit impune. opulentissimus et peripateticus palatinus. et itidem aliorum audisse discipulos. ut dicitur. itidem Willelmus de Conchis. imo derident.gente sua. Si ultro ministrat. praesertim apud eos. Sed haec hactenus. sed in soliditate eorum frangit. ut ab eorum auctoritate possit esse insignis. quoniam eam cunctis natura ministrat. quod se posse consequi desperabat. nisi sedi apostolicae deferretur. de doctore scholastico. imo nec clericos patiuntur: vix homines sinunt esse. Deo enim in ipso deferunt. CAP. fratres theologos. aliis operibus aut artificio destitutos. nunc. quam propter reverentiam scientiae aut doctrinae. et ab eis modicum id didicisse. quorum fama hilarior est. quid ineptum in auribus suorum cornicetur. et judicabit) et Cisterciensium. cujus memoria bonis omnibus jucunda est. et subsidiaria est aliarum. Ars enim facillime exercetur. et sequaces eorum. diceretur filius subjugalis. Ego autem detractionem [0833B] ejus familiae aequanimiter porto. adeo ut solus Aristotelis crederetur usus colloquio) se omnes opposuerunt errori. et quasi jure postliminii. et qui solis displicuerunt haereticis. Cluniacensium. religionem extrinsecam induit paterfamilias (de interna enim cognoscet Dominus.

sed nec amorem ejus: et saepissime quidem ei obtinendae non conferunt. commercium verbi. in quavis arte. et Britones. Itaque ex his liquet. quaerit. non verba. Quod enim in abdito cordis [0834C] est. investigat. VII. gravium temporum casuumque non potest simul curare juncturam et constructioni sensuum operam dare. Nam plerumque ad maximarum propositionum robur accedit: «Tantum quemque posse. inquam. etiam diligentissimo studio praeceptorum. sed ille duntaxat. aut finis ejus. inefficax est et inanis. quod pollicetur. Idem Galli nobis attestantur. qui officium ejus crebro exercet. Apud Scythas et Arabes. Ait enim: superflua sunt praecepta eloquentiae. quia homo ore mendax. Sicut enim de se ipsa testatur. etsi eloquentiae praecepta proficerent. hoc quodammodo in lucem profert et producit in publicum. Siquidem non est eloquens. De commendatione eloquentiae. loquatur falso. quam expedite. 145. quia usus magistrum reddit: . linguae suae compendio utitur. altera sapientiae vias affectat. quam a cathedra doctorum excipiunt. Esto. et tam Galli quam Britones. et Latinos. si vero negat. I. Quid. Daedalum non volasse. quod tenerior aetas ebiberat. Labor omnia vincit Improbus. aut praecepta eloquentiae? Postremo. dum verum sentiat. Cornicatur haec domus insulsa (suis tamen verbis) et quam constat totius eloquii contempsisse praecepta. verum est. et spiritu falsum loquitur et falsum sentit. nec potest interdum ab eo. falsius? Est enim eloquentia facultas dicendi commode quod sibi vult animus expediri. Quam recte loquuntur. et aliae itidem gentes.» Adeo quidem. quoniam ei natura alas negaverat. praestantissimum facit opificem. Res enim philosophia. quae est sapientia. quid est eloquentiae cum philosophia? altera enim consistit in verbo. qui animi sui . ante a nutricum sinu. aut quidquid voluerit. [0834A] Nutricis linguam plerumque redolet aetas virilis. nec dispendium operae aequa unquam compensabitur retributione mercedis. quia praecepta eloquentiae ab [0834B] operis suis philosophia eliminat. (VIRG. et circuit. ut apud serietatem fidelium historicorum constet. CAP. Graeca plebs.) et assiduitas operis. doctorum diligentia erudiri. . Plane eloquentiae praecepta sapientiam non conferunt. non efficit: et omnino impossibile est. Ad haec.opera superfluit et diligentia. sed tyrannicam rabiem subito evasisse navigio. [0833D] Apud Graecos planum est hoc. Georg. sine praeceptorum difficultate. utcunque loquitur. plus habent laboris quam utilitatis. et linguae cujusque habet potissimam facultatem. imo ubique locorum. quisquis loquitur. Praeterea ratio praeceptorum. quoniam ea naturaliter adest aut abest. et Hebraea. quas eis decreti divini constitutio assignavit! Nunquid artem orationis exspectant. ut quis eloquens sit. Sufficit enim usus verbi loquendique inter cohabitantes commercium. . quantum natura permiserit. in linguis. sed plane non acquiescet. et interdum pro studio efficaciter apprehendit. singulae gentes.

quod non splendescat oratione et quodammodo mansuescat. IV. Et mundus victus. ut liquido constet. nihil tam horrendum et incultum. quibus gratum est. quid conducibilius ad omnia. Siquidem cum virtus et sapientia. secundum sibi eloquentia vindicat. eloquens est. eique ad materiam gerendorum. cum omnem aetatem doceat et exornet. Ipsaque commoditas exigit facultatem (quae a facilitate dicitur) ut sequamur mores nostros. differunt.arbitrium commode profert.) Si ergo. rerum etiam originem studiosius perscrutantur. 8. gratis ipsa natura largitur. verbi et rationis usu. rectissime eloquentia nominatur. donec unitatem scidit impietas. in appetendis locis primum obtineant. commodius ad gloriam. VIII. in quo solus homo caetera vincit? Haec autem. qui ad verborum faciliorem intelligentiam. sicut Victorino placet. Quod natura juvanda est usu et exercitio. Quare ergo. Nihil enim dotem istam naturae et [0834D] gratiae antecedit. Quam sapere et fari possit quae sentiat. doctissimi Cornificiani. Qui autem diligit. nisi eloquentes? Nam ut Cicero est auctor. Caeterum hanc aliquando habituris. Qui sunt enim qui florent inter concives? Qui sunt qui opibus pollent? Qui sunt qui praevalent viribus. Secutus est hunc ordinem ethicus. cohabitantium favor et rerum copia quarto loco succedunt. nihil est tam incredibile quod non dicendo fiat probabile. CAP. quae in coelum conscendere. natura parens primigenis tradidit et generi conservavit humano. aut rarum. verbis potius quam substantia. operam ulteriorem. nimis negligens est. et cui Gratia. Qui ergo tanti boni contemptor est. contingat abunde. Ep. imo se diligere simulat. ut aiunt. I. fama.. non facile video. et perpetuo subtrahit. et in omnibus negotium obtinent. eam negat. et non habituris. ut ingenium vindicet. manifestissime [0835B] desipit. tanquam si excolatur. tertius autem cedit locus bonis corporis. compendiosius ad opes. quid ad claritatem conciliandam potentius. peritiam omnium non habetis linguarum? Quare non saltem Hebraeam nostis? quam. clariorem efficit juventutem: eo quod aetas tenerior gratiae quodammodo lenocinatur. aliorum animantium [0835A] naturam humana dignitas antecedit. Ergo cui facilitas adest commode exprimendi verbo quidem. Et hoc faciendi facultas. Stoicos imitari. fidelius ad gratiam. aut supervacuam. (HORAT. non deficiente crumena. votorumque seriem in ordine expetendorum eleganter expressit: Quid voveat dulci matricula majus alumno. et desipientiae proximus. Qua quid esse praestantius possit ad usum. aut inanem esse. in ea parte. et confusione linguarum prostrata est elatio. . quae forte. valetudo. quod sentit. et non excolit. quam in eo naturae praevenire consortes et generis.

ut Ciceronem ipsum Allobroga nominaret. a Deo [0836A] habuisse initium. in quo. vel altero. sed pace Aristotelis et Chalcidii. unde ad hoc apta sit vel ad illud: sive accedant ad originem materiae et formae. ut in simplicibus. Item principium motus secundum se. sive ratio componendi ad solius divinae bonitatis decretum accedat. Nam et Socrates. ut traditur. sicut vitio corrumpi aut impediri. Sed et unamquamque rem informans specifica differentia. procedit ad res visibiles procreandas. [0835C] Quare non hanc. ubi est natura obtusior. Nam et haec ipsa prima natura est. et mulierosus (ut verbo utar historiae) naturae tamen intemperantiam. quia nec diligentia inanis est. Sed utamur ad praesens prima definitione. et nec abundat cura. Aliis quoque modis natura describitur. natura quidem est. Natura fieret laudabile carmen. quae creata est. a causa suae generationis. actu plerumque caret utroque pede. Nam et pueri vulgo garriunt. et certissimam omnium rerum naturam esse asseruit. sit potens et efficax vis illa genitiva. quia id quod facere vel pati potest. sicut facile corrumpitur a negligentia. rebus omnibus insita. Nam et ignis artifex. Esto ergo. ex qua facere vel pati possunt. [0836C] et sic ut fuerit ad aliquid agendum natura benignior. undique fiet conspicuum. non negabit esse creatum. faciliusque reddit. quae sparsim in diversis reperiuntur auctoribus. aut aptitudo procedit. quae ad usum praesentis articuli magis videtur accedere. ut quibusdam placet. natura docente loquuntur? Est autem natura. eum gerendi aliquid habere aptitudinem naturalem. utpote superflua. divinam voluntatem: siquidem natura creata. Licet enim plerumque natura dominetur. et culpae. Vis itaque originaliter indita cuique. sicut Victorinus et [0835D] alii multi testantur. eo quod ipsam res quaeque contrahat. ab auctore suo natura degenerat. Si exemplis utendum fuerit. natura petulcus erat. aut de rerum numero tollendum est. et a cura saepissime mansuescit. ex qua opus. Quaesitum est: ego nec studium sine divite vena. sed creata. et quidquid operatur. ut sic dicatur. sed sedulitate exercitii. ut natura. qui per invisibiles vias. quae caeteris naturalior est. in id virium evasisse. alterius sic . tamen. turre constructa. De Boetio certus sum. aut ab eo est per quem facta sunt omnia. Genitiva autem dicitur. describatur. aut omnino nihil est. nec Aristotelem negaturum credo. qui coacervationem partium non admittunt. sed quidquid aliud a Platonico ponitur. Alias quidem definitiones. Obtusioris ingenii tradunt fuisse Scaurum Rufum. aut divinis operibus ascribendum. sic a cultura. ab hoc fonte manat. interdum gradi non potest. quod enim gressibile est. an arte. sed viribus moliebatur. eum naturam esse aliqui diffitentur. auctore Platone qui. Cura itaque non superfluit.) vis quaedam genitiva. et qui bipes est natura. quod tamen utcunque forte fieri posset. et ab eo quod cuique est principium existendi. creatus quidem est. indita rebus originaliter: certe. sed naturam juvat. (licet eam sit definire difficile. castigatione philosophiae et virtutis exercitatione repressit et domuit. operis sui Deum habet auctorem: ita quidem.non virtute. Nec rude quid possit video ingenium. res enim quaelibet a componentibus contrahit. sic variis adminiculis reparari vel adjuvari potest. eo plerumque trahendas arbitror. et sit proclivior in alterutro. nisi sit corruptionis opus. [0836B] cui aptitudinis negatus est usus.

quoniam ibi lovgoû. vis nominis coarctatur. (ut nominis significatio latissime pateat). Sed licet aliquae artium contingentium et docentium virtutem. Neque enim hic in contrarium boni. poet. quae omnibus necessaria est. qui disertus dicitur. aut disertior. Quocirca id quod est homini praecipue debitum. ut ope virtutis. Ecce propositi planior est intentio. illa tamen quae ad placitum fere est. Illam itaque praeferri placuit. Duplicitatem vero hujus significationis. quod proponitur. qui eam dicunt esse inutilem: cum utrumque ratione clarissima doceatur esse pernecessarium. CAP. eloquii naturam attingant. Sive itaque ratiocinandi vias doceat. Eo itaque opinionis vergit intentio. Quemadmodum in eo. nihil tam erectum quod non dejiciat. si adversa. nomen a Graeca quidem origine contrahit. et [0837A] eloquentiae quantum excrescit comparatio. qui logicam impugnat. sicut econtra quamlibet humilem gradum. ei. (HORAT. imprudenter sine hominis beneficio a natura exigitur: at haec domus. sed gerendis omnibus rationem et exitum interclusit. et commendatur ab omnibus. ad praesens. sive omnium sermonum regulam praebeat. non est enim eadem apud omnes. et conjurat amice. proferatur in medium. [0837C] et duntaxat circa disserendi rationes. sed artes eam pollicentium. et eloquii fluvius invalescit.Altera poscit opem res. cum positivus sapientiae sensum habeat. et non modo philosophiae studiis praeclusit viam. quae caeteris notior. diligentiorem cultum exigit. professio verbosorum. Contrahitur enim interdum. nunc rationem significat. et ut ait. Art. contemni non debet. tam robustum quod diligentia non enervet. Congrediamur ergo. Quis autem ab ope naturae hunc assecutus est titulum. tantum decrescit sapientia. et quae multorum consumpsit ingenia. eloquentissimus haberetur? utique si eloquentem esse. 409. CAP. quae omnis philosophiae semitas pari furore persequitur.. quod nec fieri potest. cura diligens [0836D] erigit et conservat. Sed ut quam latissime protendatur significatio. nisi reprobatae sint. comparationis gradus excrescunt. X. felicius et gloriosius invalescat. nihil enim est tam validum. et logicam aggreditur expugnare. sed excoli ut facile prosit. naturaliter sciri non potest. sermonum omnium magisterium . non eloquentiam criminatur. quia nec naturalis est.) Prodest utique natura. melius erit. aut raro. profecto desipiunt. ut sine studio culmen obtineat.. sed ut de medio logicam tollat. arguit esse inutiles. IX. ut non omnes mutos faciat. Est itaque logica. et quid censeatur nomine logicae. Ergo si natura propitia est. sed eatenus aut nunquam. Quod homines nititur elingues facere. ut sine studio in omnibus. et huic haeresi familiarior videbatur. Verumtamen ab aliqua fuerat inchoandum. nec expedit. Quid significet nomen logicae. Est enim [0837B] fallax. loquendi vel disserendi ratio. bonum est et eloquentissimum. Sic enim nonnullis grammaticis placuit. nunc sermonem. imo vel in una linguarum. et quod omnes artes colendae.

quasi compendiariam rationem. et de speciebus ingeniorum: et quod artibus excolenda sunt. studio diligenti examinat. de qua nunc agitur. quae versantur in maleficiis. ut ita dixerim. ex usu ab utroque memoria. [0838D] Valet itaque per se ingenium. Omnium itaque gerendorum artes amplectendae sunt. Si enim. ut cum natura perjacens. facillimum. quamvis vivida. cum etiam secundum generaliorem modum. difficilium facultatem. ab assiduitate usus reddatur facilius. studio juvatur et exercitio: ut quod difficile fuerat in prima agitatione. Est autem ingenium. et anfractuosum ejus circuitum dirigat. aut pollicetur effectum. Sed de his latius dictum est in Polycratico. et hoc quidem pro capacitate ingeniorum. nisi erudiatur. et nobilitatem generis. Unde et Graeci eam mevqodon dicunt. natura praemittit. Neque enim impossibilium ratio praestat. Horum autem tria sunt genera. quo proficiant et perficiantur. ut sunt sortilegorum. quae naturae vitet dispendium. a toto hominum coetu. artesque producit. Quid ars. CAP. XI. tanto est doctrina utilior et certe fidelior. et ex natura singulorum. Est autem ars. ratio. quae compendio sui naturaliter possibilium expedit facultatem. aut motum excitat [0838C] primitivum. facili et felici gerendorum protestantur effectu. quae aut primitivus motus animae est. ut quod fieri expedit. usum et exercitium studii peperit. Quae quoniam ab officiis alienae sunt. [0838B] artium tamen omnium parens est. et omnes praevenit. Aliud enim advolans. et juvat subsequentes. ut nusquam convincatur esse inutilis. ut saepe dictum est. et caeterae reprobatae matheseos. Hoc autem exprimere videtur ista descriptio. quod natura animo vim quamdam indidit. examinationem et custodiam omnium sciendorum. Solet hoc negligentibus evenire. Et haec quidem est omnium origo artium. ad discretionem artium. et qui jacturam temporis nullius putant esse momenti. quasi quodam dispendioso naturae circuitu compendiosum iter praebet et parit. Haec tria quidem. per se valens. et ab his etiam ipsa ratio convalescit.tribuatur. eo quidem studiosius. Unde et per se dicitur: Valens. sed eorum. recte philosophantium decreto. ars autem. eo quod nullius praecedentis opem exspectat. aliud infimum. Gerendorum idcirco dixerim artes colendas. facultatem. fiat. sicut Carnotensis senex Bernardus. usus et exercitatio artem. eliminari [0838A] debent. quasi omnium artium fundamenta et instrumenta.) verum profert incorruptumque judicium. Natura enim. quo ab optima parente natura originem ducunt. quae fieri possunt. de singulis (nisi forte labatur in aliquo. rectius et facilius fiat. Stultum enim est in eo diutius cum labore et difficultate versari. Excitat enim primo ingenium ad res aliquas percipiendas: et cum eas perceperit. praecedit enim investigatio comprehensionem. nisi desuetudinis et negligentiae torpor obsistat. vis quaedam animo naturaliter insita. eisque. tota perutilis esse et necessaria apparuerit. aliud mediocre est. qua . quod aliter expediri facile et cito potest. frequenti colloquio. necessarius (quod [0837D] nemo negat) est usus verbi. ad artis facilitatem non pervenit. dat nutriculam rationem. eam. ut Isidoro placet. exercitatio. et cum regulas hoc faciendi deprehenderit. ratio vero quae percepta et commendanda vel commendata sunt. quem anima exercet in rerum investigatione. Itaque proficiscitur a natura. et colendae. Advolans quidem eadem facilitate. quanto compendiosius docetur. deponit quasi in custodia et thesauro memoriae. suis auditoribus tradere consuevit.

Si enim compositum fuerit. ut Ciceroni placet. quae ars ejus operis est. tandem artem statuit. vel a virtute. examinatrix animi vis est. et ut quod dicitur. Necessarias quoque saepe excludunt. Disceptandi formam. quae Graece ajrethv dicitur. Sed cum artium multa sint genera. rectam et expeditam inveniet viam. Memoria vero quasi mentis arca. sed ad res [0839C] quodammodo naturaliter inaccessibiles. juvatur usu. quae a Graecis arses nominantur: sic et liberales dictae sunt. et quia habet in quo sedeat. vel ex eo. firmaque et fidelis custodia perceptorum. immoderato labore retunditur. non modo ad artium capacitatem sufficiet. quasi quamdam infinitorum finitam esse scientiam. ut curis liber sapientiae vacet. disceptationem primam casus intulit: usum disceptandi exercitatio auxit. ad aliquid agendum magna cum voluntate. Infimum autem sublimari non potest. nec de profectu desperat. aut animo occurrunt. quae rerum similitudines dissimulitudinesque perpendens. artium fundamenta fecisse. et saepissime ab iis liberent curis. Unde sicut artes dictae sunt. [0840A] . eo quod arctant regulis et praeceptis. ingenio philosophantis animi primae omnium liberales occurrunt. Hae quidem omnes. Et in hac quidem specie naturam. quod antiqui liberos suos iis procurabant institui. ratio deprehendit. Est autem. Sedulo igitur ingenium. et quia sublimari potest. et ad cito discendum. ideoque perfectum nescit. aut Quadrivii lex totius naturae secreta exponebat. fidelissimum erit. XII. Species infinitae sunt. aut docendum quidquid oportet expedire. ut cuicunque adest species. aut Trivii. studium. liquido comprobetur exemplo. opinor. excolendum est. iis exclusis. sed haec in eis finitum tradidit. Unde artes dicantur liberales. at mediocre. ea omnia feminino definiuntur articulo. et omnium quaestionum. ab altero confortetur. usus [0839A] enim hujus studio invalescit. ut omnem aperirent lectionem. difficultatem sufficerent enodare. vel ab hoc quod quaerunt hominis libertatem. CAP. omnem tamen parem [0839B] vel imparem esse definivit. adsit et genus. Neque enim doctore egebant in aperiendis libris. ars culta contulit facultatem: et quia artium natura mater est. Cum enim in ea desinant nomina infinita. assidua. et legitime exerceatur. et philosophantis exercitio accommodissimum est. aut Quadrivii ratione clauduntur: et tantam dicuntur obtinuisse efficaciam apud majores. aut a ratione. [0839D] aut quaestionibus dissolvendis hi quibus aut ratio Trivii omnium sermonum. tam studii quam remissionis moderatione. recedit a perceptis. Unde egregie sapiens quidam (cui dicti habeo gratiam) ait: ingenium a natura proficiscitur. ad omnia intellectum erigerent. qui eis diligenter institerant. Numeri infiniti. ut agitationi mentis ad philosophiam sit expeditior via. et animos roborat ad percipiendas vias sapientiae. eorum quae sensibus. et vehemens animi applicatio. et fidelis arbitra potiorum. quarum principium sapientia non admittit. Ratio.percipit. cui alimenta et incrementa parant. Unde dicatur grammatica. CAP. et temperato aeuitur exercitio. ut ab altero convalescat. XIII. quae certa suae proprietatis assignatione distinxit. merito in injuriam parentis redundat contemptus earum. quae probari possunt. nec in aliqua sede invenit requiem.

mirabili lege [0841A] naturae. cujusque gradus incrementa in philosophia provehit. grammaticus scientia quam opinione potentior. quinario inclusit. quae in prima sermonum institutione versatur. etiam in sonis elementariis ampliorem numerum convincebat. quae linguam erudit. Est enim grammatica. septem sunt. quaedam animae manus est. et sedulitate materna. nutrit infantiam.» et sic substantiis omnibus. verba enim per aurem intromissa. Grammatica enim. ab ea tamen sui parte. quae familiariora sunt. eo quod sicut in magnitudinis incremento. ut ait. ut nomen logices. et quasi quaedam materia est superficiei aut corporis. oculorum et aurium judicium instruit. quam per oculos. id est figurae [0840C] primo vocum indices sunt. et quas illa. et pro parte ab ipsa originem ducit. naturae quodammodo obnoxia est. ut non facilius queat aliquis praeter eam philosophari. illud lignum. deinde rerum. et inde litteralis. quam inter philosophos eminere. CAP. omnem philosophantis producit et custodit aetatem: unde a primis. si quis attendat ora. aliae a qualitate. vel ex materia et forma. compegerat et distinxerat. sic et vocabulis insigniri. Teuredus tamen noster. eique in omnibus. et potestatem earum subtili examinatione perpendat. quae omnium nascentium de sinu naturae teneritudinem excipit. et frequenter absentium dicta sine voce loquuntur. etsi naturalis non sit. esse naturam. et origo omnium liberalium disciplinarum. eo quod litteras doceat. quarum differentiam patenter advertit. littera vel linea est. apud omnes gentes. rebus eis primo vocabula indidit. imo [0840D] ex maxima parte ab hominum institutione processerit. et ad instituendum inter homines verbi commercium. diversas species semivocalium et mutarum. nam apud plerosque. XIV. quas animae per oculorum fenestras opponunt. et ad esse conducunt: idcirco quibus hoc designaretur. etsi arbitrio humano processerit. vel ex quatuor elementis. figurarum numerus multiplicior est. aliud vero [0841B] lapis. sed. quam latissime pateat. modulantia voces. et. scribendique. Homo enim ad exsequendum divinae dispensationis effectum. Sed quoniam ipsarum multae sunt differentiae. rerum capax et perceptitibilis objectorum. ut rationalis creaturae possent sensibus objici. id est voces figurarum intelliguntur.Harum autem omnium prima est logica. Ipsa quoque nominum impositio. naturae manu formatae. quantum potest. tam simplicium vocum figurae. Quod ipsa. aut etiam linearis est. sic aspirantibus ad profectum sapientiae. grammatica appellatur. natura formavit. quantum ad elementa spectat. vocalium numerum. Tradit ergo prima elementa sermonis ars ista. et non modo ad disserendi scientiam contrahatur. naturam imitatur. non a natura videtur esse profecta. qui. qui semper caecus et surdus fuit. sapientiam introducit. totius litteratorii studii altrix prima. scientia recte loquendi. sicut proprietatibus. et tam per aures. sicut jam dictum est. quam elementa. ut ita dixerim. haec autem apud omnes non eadem est. Artium vero matrem superius collectum est. sua quasi impressa sunt nomina. Inde ergo (sicut Boetius auctor est) contigit. quo nomine. aliarumque dictionum. disciplina haec prima succurrit. aliae a variis accidentium formis: item aliae ab his. ut sic procedat oratio. In ipsis quoque consonantibus. earumque diversitas. ut «hoc vocetur homo. Litterae autem. naturam tamen imitatur. quam pro modulo suo probabiliter imitatur. item simplicium dupliciumque. Caeterum cum haec ad placitum sit. pulsant et excitant intellectum. Si enim attendantur vocum. quae praejacebant. dimensio lineae prima occurrit. ut ait Augustinus. licet haec aliquatenus. nomina sunt . tam scribendi quam loquendi [0840B] principiis. siquidem naturalia eadem sunt apud omnes. aliae quidem a quantitate. differentiae. studet esse conformis: unde et ad ejus nutum. Eadem quoque est totius philosophiae cunabulum.

ut nec nomina differentiarum substantialium. eo quod substantiae quamdam indicent qualitatem. quo agendo vel patiendo aliquid temporaliter movetur. sicut solum accidens comparabile est. Et in summa. inest substantiae. substantivis primae non apte copulantur. esse non [0841D] potest. ad modum nominum adjectivorum. reversus ad se animus imponentis. ut dictum est. in mentem alterius suum trajiceret intellectum. dictum est nomen substantivum quidem. si diligentius attendatur. tam substantivis quam adjectivis. quae sensui aut rationi objicitur. nec ea tamen omnia. quaedam accepta communiter inveniantur in istis. vel alias agente vel patiente. nec initia rerum. ut sic dicam. Ergo quod casualiter flectitur. sic in adjectivis secundae impositionis. non suscipit magis et minus. ut equus patronymicus. Quod enim nomen dicitur. si non adjiciantur his. Quod adjectiva secuudae impositionis. dicuntur quaedam propria singulorum. Sicut enim accidentia substantiam vestiunt et informant. si substantiam significat. passivum. sine motu. excogitata sunt verba. Item nec illa comparantur. multicolor. sed. sed in aliis omnibus orationis partibus. ad substantivorum accedit rationem: quod appellativum. quae secundario processerunt. id quod formaliter. Quinetiam quod verba quaedam. et accidentia ejus. cum nomina primitus essent imposita. nec id tamen omne: sic sola adjectiva accidentiam. ut in agente. aut intellectui. per quae sermonum doctrina procederet. adverbia processerunt. vel aliquid ad [0842B] imaginem ejus. [0842A] Procedat ratio ad secundae impositionis originem. Unde quia motus non est sine tempore. ad sui perfectionem accedunt. Adjectivum. si ut in patiente significat. et eorum vim et naturam quodammodo depingerent. sic quadam proportione rationis. Et ut familiarius rationis institutio naturae cohaereat. Pro eo quod substantia. apud humanam rationem. quam eorum. si eum. quibus naturaliter addicta sunt quid significent. alia plurium sunt sua ratione communia. quae adjiciuntur substantiis a quantitate. ab adjectivis substantiva informantur. Adeo quidem. sic substantiva ad comparationis gradus non veniunt. aut enuntiatio. etsi non tam liquido. Nec in solis nominibus conspicua est haec naturae imitatio. aliquibus temporibus carent. [0841C] intentionis et remissionis ignara est. dum eorum adminiculo. quae substantivorum determinat qualitatem. licet adjectiva sint. quam eorum quae compositio sensui ingerit. ad exprimendas differentias ejus. ita quaedam singulariter dicta. comparantur. XV. earum. nec verbum esse potuit sine temporis consignificatione. praeterito eo quod gerendorum deliberatio non statim completur. [0842C] Verumtamen. ipsis nominibus vocabula indidit. dominantis tamen naturae claret auctoritas. Rebus itaque. ideo ad designandos motus corporales agentis aut patientis. facta est institutio. sicut in operibus naturae subtilior est speculatio eorum quae insunt. sicut meditativa et inchoativa. aut substantive. ubi. et sicut motus is non semper uniformis est. utpote simplicium. vestigium? CAP. adjectivae virtutis explet officium. et temporis expers est.inventa quae possent adjici substantivis. sicut substantia cujusque rei. quae sensui aut intellectui familiarius occurrunt. ut sic dici liceat. aut categorica praemissis adnectuntur. solidior est enim natura substantiae quam verborum. Ad similitudinem itaque dictionum primae impositionis. alter. hoc nonne est expressum naturae. difficilius est intelligere. alio aliter. eo quod ipsa quantitas. Activum quidem. sicut praemissae substantiarum differentiae suis proprietatibus exprimentur. Quod autem motum ejus significat temporalem (ita tamen ut temporaliter) verbum est appellatum. ut quemadmodum in illis. ut qui secundae impositionis .

quod simpliciter. tunica simpliciter. [0844A] Primus ergo hujus sententiae aut opinionis articulus est. intelligitur habens praedicatum terminum. Reus acyrologiae Virgilius criminatur. Similis quoque abusio est. equus desinit in S: et similia. ob adjectionis incompetentiam. ubi dictionum junctura inutilis. in similitudine cohaerentibus sibi. nec forte audire displicebit. quia primis secundariorum competens non fit adjectio: quod si adjectiva aequipollenter in alia resolvantur (ut si forte reddatur pro nominibus definitio) appositionem aequipollentis termini nequaquam horrebit animus. non magis proficiunt ad syllabam. numerum et casum attinet. et qui Latinam linguam commode noverat. Si enim equus dicatur patronymicus. stichiologus dicitur. [0843B] licet falsi nota sit. id est sine conditione. Sin autem dicat. ut idem frequenter dicere. etiam secundum grammaticae rationes. adjectivum. sed etiam nugari est. et quodammodo suae legis implendae inefficax est. Sed principalia significata conjungere. aut terminum habet praedicatum. Item: Cato sedens inter Janiculam. sed interim credo. Ex eo autem liquidius est. quod nihil significat. si quis [0843D] dicat. et Kalendas Martias. qui ex solis nituntur accidentibus. alterum transgredientis positam locutionem: quod ad minus isti committunt. propositio praedicativa est. unde distichum. inconsequens est. non aliqua discohaerentia accidentium. intelligatur: ut si in substantivo. primis substantivis apposita. non pigebit referre. Nam stivcoû versus. et subjectum: cum vero. nisi causa discretionis aut significantiae. quam mendacii reum arguat proponentem. etsi non utilitatis (quae tamen in his aliqua est) saltem bonae voluntatis. qua auditoribus prodesse cupiebat. syllabam facit: Siquidem I et V consonantes subjunctae. aut nihil omnino dicant. Nugatoriae autem dictionis rationem. et ipsius adjectivi secundae impositionis formidabit auditum. primae institutionis substantivis applicant. sed ad omnem dicendi formam extenditur. vel patronymico. Nam quod ad genus. Verbi gratia. aut sermo non est. et varia sentientes audierim. ut . quale est. probare quod non omnis consonans. id est sermo inversus: eo quod adversus loquendi leges coeunt verba. vocali subjuncta. statim falsum arguet auditor. Equus categoricus quidquid significet. syllogismus categoricus. substantivo satis cohaeret adjectivum. Habet autem nescio quid latentis ajfwnivaû. Hujusmodi sermo quidem. Constat equidem duo esse peccata loquentium. quod a Graeco interprete. non hic ita coarcto. id est inconsonantiae. [0843C] tunica est categorica. non modo mentiri. praepediente quidem rationem [0842D] intelligendi principali significatione verborum. etsi ea socientur. dum in Apulia morarer. linguae peritiam habenti. et procul dubio longe nugacior. provenit intellectus. haerebit intellectus. Quod enim non invenitur usquam. quam adjectiva secundae [0843A] impositionis. hoc aequipollenter videtur asserere. dicens gramineo in campo. ex quibus nullus. Primae et secundae personae pronomina. junctura incompetens est. aliquid enuntiat. nunc involvit. quem praemisi: quod adjectivorum secundae impositionis. id est sine conditione aliqua enuntiat. et forte citius de inepta dictionum junctura causabitur. Lex enim grammatices mentiri non prohibet. significatur. aut senione resarcit. nam et ipsi volo referre gratiam. eo quod graminoso in campo dici oportuit: et plane magis reus esset. quoniam ex categoricis constat. esse puto nusquam. quis forte adjiciat. alterum mentientis. accepi. aut nugiloqui sint. Dissolvit autem instantiam eorum. Dicatur ergo. aut quovis sermone nugatorio corruptior. licet sibi satis congruant accidentia dictionum. Sed nec inutilis est junctura. Cum super hoc articulo multos conferentes. vel. duorum versuum carmen. Utique cum dicitur propositio categorica. quod in eo intelligitur. nec tamen cito prosiliet ad causandas juncturae ineptias. homo rationalis ambulat. ignotum habeo. aut hypothetici saeculares. aut quod terminum habeat praedicatum. si dixisset in campo categorico. vestes populi Romani quaternario. ad rectam et aequimodam locutionem. et substantivorum primae conjunctio. et quod nunc explicat. verbis inepte conjunguntur.adjectiva.

aut male sonans in aure audientis (falsa enim non omnia absurda sunt) etsi ea veri examinator reprobet. Absurda quoque dicuntur singula pro judicio facultatum. quaedam mutae. non tamen omnino carens forma. in libro De analogia. ducit absurdum. Illa enim non modo accidentium dissidentiam in dictionum [0844B] junctura causatur. cujus est. non solum falso. nec tamen usquequaque absurdum est: sicut mulier informis male quidem formata. Et quidem ea ratione absurda est. Sed nunc Graeci interpretis nostri procedat explanatio. ita quodammodo auris est. nihil omnino ad vocem concepit. quintam adjice. sed ad examinandi veri judicium non aspirat. substantivis primis junguntur. Sed quis auditus recte examinat ea. sed etiam secundariae inventionis adjectionem. quae in aurem surdam effunditur? Quia ergo intellectus. versaturque in fine justi. Attamen absurdum interdum ducitur. in substantivis primae. et sicut in litteris. ut omnino vera esse non possit. Grammatica enim absurdam habet incompetentem juncturam dictionum. cacozugiae. homo categoricus est. Ut multum parcat hic grammatica. haec probabilis est. nihil immutat: gratanter accipit omnia. Modo praemissis. licet eorum improbatio longius absit. sic fugiendum est infrequens atque insolens verbum. Et ob hoc quidem. quae dictorum factorumve qualitatem examinant. quidquid auditori perito potest esse absurdum: «Ut nautae. homo est rudibilis. quorum virtus. [0845A] Nullam istarum grammaticus abhorret. haec quidem possibilis. nisi quia non sequitur leges suas. haec adjectiva illis copulari subjectis. haec quidem impossibilis est. homo est risibilis. sicut animae manus. et repellat. qui non modo dubiam. aut vitium perspicuum est. hanc utique absurditatis damnat grammaticus. Quod forte in his evenit. sed quod aliarum respectu minimum sonent. ei praebere aurem. id duntaxat acceptat. scopulum fugiunt. non modo falsam. homo est albus. quia ubique invenit legem suam. sed etiam impossibilem admittebat. cujus rei intelligentiam absurditas praeclusit. et quidquid ab his longius dissidet. penitus quidem absurda est. Talia quidem multa sunt. XVI. rebus existentibus ut nunc sunt. per se tamen displicet grammatico auditori. [0844C] non quod omnino nihil. Homo est rationalis. insolens et infrequens usus. dubia tamen. Quare? inquit. Haec autem adjectio. ad quae surdus est? Nonne vox lassa est. perpetuo enim dicebat inhibitum. pro tempore. quod ad juncturam hujusmodi animus obsurdescit. quam etsi nequeamus tam facile perspicuis rationibus condemnare. aut honesti: et quae a jure bono et aequo longius absunt (vera aut falsa sint) aeque abhorret: palam erit hoc et in caeteris disciplinis. Quartam corripit et redarguit logicus: eo quod sibi veri falsique commissa est examinatio. Neque enim utilis aut honesti finem attendit: civilis autem scientia utilia ista metitur. Quod adjectiva primae impositionis. quae statim offendunt. ducit absurdum. inquit. quod verum est. Caesar.» [0844D] Dialectica autem. haec appositio. grammaticus quidem est. ducit absurdam. haec quodammodo necessaria est. aut verisimile. . eo quod aeque vera potest esse et falsa. id est malae conjunctionis. et evitandum esse denuntiat. Nihil istorum corrigit. ajkurologivan deprehendit.Quintiliani verbo utar. CAP.

sic obtinente [0845D] usu saepe praevaleat. Si vicissim [0846C] vertas. quae Graece syncategoremata appellantur. . ut dicatur hypotheticum nomen. id est quam a prima institutione habebat. Similiter universale et particulare. ut verbi vitium purget. ut non modo non queant ad rerum vocabula evagari. eum quasi nugacem grammaticus castigabit: unde non opinor quod patientiam accommodet discipulo. Sit autem translatio. [0845B] secundae institutionis nominibus adjici. quae se praedicatione mutua circumscribunt: ut in specie. vel absona sunt. aut proprio. Praeterea penes usum est summa examinandi sermonis auctoritas. si forte ad domesticum redeant sensum. quod proprietas rerum redundat in voces. aut nihil utique dices. illico grammaticus auditor vel dicenti conviciabitur. Siquidem propositio recte dicitur hypothetica. itemque fraudulentus. causam et comparationem in verbo. Adeo autem naturae suae limitibus secundae impositionis adjectiva coarctata sunt. quorum nihil absonum est. non ea commoditate vel usu devocantur. de quibus loquitur. suum commode excitant intellectum.Non autem vice versa. Ecce convertibile in his ex usu obtinet. Alioquin elegantius diceret. nomini adjiciuntur. aut inepte loqueris. quantam arguimus. sicut illorum. transsumptio rationalium ad naturalia. sed in homine [0845C] esse fraudulentiam convincatur. ab adjunctis. multis commode applicantur. aut finita dicatur. aut amarum: cum haec tamen proprie corporum sint. equum patronymicum appellanti. etsi non in ipso. nomen dulce. Natura enim copiosa est. transferri nomina ad explendam indigentiam rationalium. nunc ornatus. adjectiva primae impositionis. grammatico judice. cum adjectiva verborum eo trahuntur. si velut a peregrinatione domum redeant. Multa renascentur. et pro modo eorum. sed quae inventa sunt ut verborum indicent qualitatem. licet enim fides rationalis creaturae duntaxat virtus sit. suae dictionis primae significationi. Inveniuntur et plurima in hunc modum.» Profecto si modum. nunc quidem necessitatis causa. cum econtra. nomen patronymicum. longe recedere. impossibile aut inconsequens est. originis suae sociata sermonibus. non sermonum. ab aequivocatione non est aliena. aut ut multum loquenti deferat. nequaquam absonum est. aut infinita. aut est. sermo tamen fidelis dicitur. et verbo. sed nec a quibus indita sunt. dum ratio affectat sermones rebus. haec bona esse procul dubio non consentit. servi comici utetur proverbio: [0846B] «Bona verba quaeso. sed ut celebre est apud eruditos. et definitione. nonne vitii quaedam exprobratio est? Qui enim pro istis bona quaerit. Et licet improprius. ad res redire possunt. Solent enim naturalia. Inde ergo est. ut res aliqua convertibilis. aut perpenditur significatio. Item finitum et infinitum. neque eo non restituente convalescet. utique aut nulla absurditas est. Si enim dicatur equus patronymicus. esse cognatos. aut tempus quis quaerat in nomine. ut rerum significent qualitatem. propositio patronymica. sensum plerumque mutant ad singula: nemo tamen conjunctionis incompetentiam reprehendit. Quorum ergo necessaria est translatio. sic ista. Dicitur ergo durus sermo aut mollis. aut falsi arguitur apud judicem bonae fidei. vel auditorem. aut leve. aut non tanta. velut naturali vigore destituta. alio vero traducta. sed quoniam haec a rebus sumpta sunt. verbum asperum. ut sic dixerim. eo quod.» Haec itaque supplicatio. id est translationis sensus. ad designandas eorum qualitates. «Meliora verba quaeso. licet in verbis eorum vigeat appellatio. quae ornatus causa non fit. ut rerum indicent qualitatem. evanescunt. cadentque. in tam frequenti usu nequaquam versetur. quod ipse condemnat: hinc est illud. quam a rebus mutuata sunt (secundae enim impositionis non sunt) possunt sine [0846A] absurditate rerum nominibus adjectivis conjungi. Videntur enim aliquid habere simile cum his generibus verborum. Et quidem quae a rebus sumpta sunt. et ubertatis suae gratiam humanae indigentiae facit. quae jam cecidere. quae dicuntur accidentaliter praedicari.

quid velit dicere etiam qui balbutit. Sed nos usum loquimur. et gestu. Necesse enim est ei. erit fortasse aliter. ut composito perpendat ingenio. ita commodiora sint. ut a naturae vestigiis poeta non recedat. et rebus. eisque totius veritatis praecludit intelligentiam.) Eo quidem haec. frequentius explicatur. (HORAT. translativis sermonibus. item verbo. si volet usus. 78. aut impellit ad iram [0847B] Aut in humum moerore gravi deducit et angit: Post effert animi motus interprete lingua. etsi ad usum transsumptionis sicut generaliora. quod sermonum est. CAP. 70. quos institutio secundaria promulgavit. aut certe nondum a grammaticis approbatum. [0846D] sed nec aliquid generis ejus. XVII. quamdam loquendi parit indifferentiam. juvat. Ars poet. nec alicubi a recte loquentibus auditur. seu quod propositum est. et norma loquendi. nam et is saepissime verum dicit. credo ad omnia commode posse transferri. quae. pridem damnatum esse. aliquid extra regulam inveniri. Nam et ea vicissitudo.) Sicut enim in jure dicitur. quia id quod nusquam scriptum legitur. sermonumque ad res. quam dictum sit. sic et usus recte loquentium est potentissimus interpres regularum. Ars poet. Quem penes arbitrium est et jus. (HORAT. quae sibi invicem. Sed nec primae inventionis nomina universa. Sed quia frequens est. compositis ingeniis prodest. Quod et in poetica naturam imitatur. Regulae enim universitati fortasse casus derogat. In aliis quoque naturam grammatica imitatur. naturam morum patenter exprimunt. ei toto nisu studeat cohaerere. quam his. sed habitu. quae rerum est ad sermones. Format enim natura priusnos intus ad omnem Fortunarum habitum. . Haec itaque translationis [0847A] vis. sicut compendio sui. exiguntque ut artis opifex sequatur naturam. ascribit. sic indiscreta confundit et prosternit. quasi collatione mutua. suas proprietates attribuunt. dum sermonibus. alicubi inveniri. quod rerum est.Quae nunc sunt in honore vocabula. praecepta enim poeticae. quod consuetudo optima legum interpres est. Unde consequens arbitror. usus obtinet. qui ad notitiam veritatis aspirat.

et ex maxima parte substantiae suae hominem. In utraque profecto. Loqui autem. cum adversus legem construendi. Recte quidem loqui. sed barbarolexis est. aut poeticam grammatica obtinebit.. Licet autem neutra illarum omnino naturalis sit. Fit autem dupliciter: aut per partes ipsius orationis. qui eas invenit.. Est autem barbarismus corruptio dictionis non barbarae.. affinem tamen utrique. Nam quod dicitur... praepositionem pro adverbio. natura tamen aliquid juris sibi vindicat. aut per accidentia partium. aliorumque. ut per qualitates. non barbarismus. id est quae Graeca sit. ut eam plerique negaverint grammaticae speciem esse.) [0848A] a sermonis proprietate recedit.. Nutu signisque loquuntur (OVID. genus unum verborum quis pro altero ponat. asserentes eam esse artem per se. qui fit in uno verbo licentius urgente metri lege. ut si alteram quis ponat.. locorum. in loquendo. quae sigillatim referre ad rem praesentem non attinet: cum omnia a naturae [0847C] officina proveniant. In eo autem orthographia. puta. aut Latina. sicut et ... Adeo quidem assidet poetica rebus naturalibus.. aut ridebo. qui voluerint (non enim hanc protendo litem). XVIII. artis et usus auctoritatem. temporum. utraque laudet auctorem. grammaticam esse recte scribendi recteque loquendi scientiam. casus. vel econtra: aut si in eadem parte.. Quid sequi doceat. genera. [0848B] Per accidentia vero.. Ringantur super hoc. Similiter et in metro metaplasmus reperitur. quam ad rhetoricam pertinere. puta. est articulata et litterata voce suum interpretari intellectum. Traditum quidem est. (Ibid. incompetenter verba jungantur. Per partes quidem. dolendum est Primum ipsi tibi . Soloecismus autem est corruptio non quidem dictionis. eo quod cum his habeat praecepta communia.) Si gaudere. alioquin . non modo pedum aut temporum ibi ratio habenda est. pro altera. nec magis ad grammaticam. est soloecismi et barbarismi vitium in sermone declinare. Male si mandata loqueris. nec alterius usurpet officium aut deserat. ut quaeque littera suo ponatur loco. secundae inventionis. ut scilicet in scribendo sequatur orthographiam.. Recte quidem dicitur. Aut dormitabo. opinor ut sit haec ad grammaticam referenda. tanquam ad matrem et altricem studii sui. Met.. pro eo quod primae esse oportuit. ut vitium excludat. . (Ibid. et quid vitare grammatica. prius gaudendum. sed aetatum. sed omnium pace. Si vis me flere. sed constructionis. Si enim barbara dictione in nostro utamur eloquio. numeros et figuras.) Ad haec. id est recta scriptura consistit. CAP. aut poetica a numero liberalium disciplinarum [0847D] eliminabitur..

raro fidelem. totum arte putidum et rancidum fastidibo. unius dictionis est in soluto eloquio. Ergo moderator rerum ordo. quas enumerare longum est. id est modos locutionum. figurae et schemata sunt. [0849C] Regulariter enim proditum est. eo quod quasi a jure suo dictionem transformat. aut calumniam et concussionem interpellantium patiatur. Disponit et tropos. nec nusquam esse. metonymia et synecdoche. Nam sermo institutus est. CAP. Quod si eorum ignarus. declinant vitium. figura «vitium cum ratione. eo quod casus agit virtutis opus. si ex causa probabili delictum sit in contextu verborum. et divinis bonis. ut . et similes. aut deformat. Transfer in liberam forensemque dictionem. ut qui in eo iter. aut ornatus. haec licentia indulgetur: «Magnis. omnem fere latitudinem occupant scripturarum. Haec ille. non in singulis. ut a praecepta constet autoritate. schema. mutatis maluerunt appellare nominibus. qui dicendorum tacendorumque noverunt rationes. si ratione peccetur in verbo. quos vocant poetae. non cadit in alterutrius rationem. Unde in secundo De ordine Augustinus: «Soloecismos et barbarismos. suavissima condimenta desiderabo. schemata et metaplasmos. sed in plurium conjunctione fiunt. peritiae ejus ascribendum non est. ut ait Cicero. actumve exercet. qua ire. et artem. medium tenet locum: et dum aliquatenus recedit ab utroque. quia [0848D] permittitur. Quod figurarum perutilis est cognitio. vel crimen auferunt. nec venustates auctorum facile poterit imitari. qua non permittuntur longius evagari. quasi transformatio vel deformatio. dulcia sint et grata posteris. Si quis etiam in translationibus et figuris auctorum studiosior imitator est. quia figuras extendere non licet. Vitium est omnibus devium. quis non eam fugere. caveat ne sit dura translatione figura inculta.» ideoque solis auctoribus. nisi qui se in magnis bonis imitabilem praebet. Dicitur autem metaplasmus. aut praecipitium subeat. ea nec ubilibet. XIX. barbarismum scilicet. Ergo barbarismus et metaplasmus. nunquam vero facilem eorum. non didicerint. in verbis aut in sententiis: fiuntque per varias dictionum formas. Sunt item schemata. viris scilicet eruditissimis. et solis eruditissimis patet usus eorum: unde et lex eorum arctior est. «Virtus enim sermonis optima est perspicuitas et facilitas intelligendi.barbarismus. nec vitium declinare. patietur: quibus interpositis. Detrahe tamen ista carminibus. Alioquin nec [0848C] arte muniri. quam frustra affectat. quia praecipitur. vitium et figura: notitiam singulorum necesse est habere grammaticum. quae figurae interpretantur. Ars itaque est quasi strata publica. quae doctioribus [0849B] concessa. Nam inter vitia. Metaplasmus scilicet. Omnes itaque sequuntur artem. quia prohibetur. alias jacens et vilis erigitur et illustratur oration. Non est levis auctoritas personarum: omnia dicta vel facta laudem afferunt. sed nonnulli figuris utuntur. ut qui proprie et figurate dicta itemque vitiosa. sermo ad non propriam trahitur significationem: qualis est metaphora. a propria significatione ex causa probabili. soloecismus et schemata. Figura vero. ambulare et agere. in verbis singulis deprehenduntur. quam necessaria sit notitia eorum. ad eloquii venustatem. sine calumnia et concussione omnibus jus est. et quos adamaverunt. hanc licentiam assecuti sunt.» Et schematum causa est necessitas. quae scripta sunt. ut haec vitia majorum. atque in theatra se condere jubebit?» Congere multa in unum locum. intelligentiam assequantur. Profecto haec aliarum virtutum auctoritas [0849A] meruit. Sed et hi ad modum schematum privilegiati sunt. Cum autem tria sint. Est enim teste Isidoro. quae virtus eloquii est et norma. ut cum. et soloecismum. auctorumque similibus. ars.» et assequuntur. recte scribit aut loquitur. ut explicet intellectum: et figurae admissae. quam manifesta vitia declinare.

et pedes in metris. Horum autem maxime necessaria est cognitio. «ex circumstantia dictorum. Isidorus. eam singuli tractant. ubi quasi divisione media partimur versum. CAP. ex qualitate personae. ex loco et tempore. quid ab adjunctis in contextu possit. Si quis autem his diligenter institerit. et frustra ad artis peritiam aspirare. syllabarum dictionumque [0850C] naturam considerat. solertius perscrutandum. ut sophismatum umbras. aliqua commoditate compensent. apud diligentem exploratorem. XXVI. quid certum. periodum.» aliisque.» Verborum autem significatio diligentius [0850B] excutienda est. Dicendi autem ratio pensanda est. et alii quam plures. attendit. Quod quidem significantius interpretari possumus. Pars haec tamen artis jam ex maxima parte in desuetudinem abiit: adeo quidem. ut Hilarius ait: «Intelligentia sumenda est ex causis dicendi. et aliis venerabilis apparebit. quae scripturarum distinguunt modos. id est ubi subdistinctio. ubi vulgariter punctum dicimus aut quemdam spiritus tractum: comma. quae adversus tria intellectus repagula proposita sunt. ubi periodus. aut distinctio facienda sit.» alioquin etiam in Scripturis canonicis rixabuntur Patres. et compendiosissima. ut studiosissimi litteram merito querantur. quae dum figuras notat auctorum. Nonne Salomon. Hoc itaque perversi ingenii est. dicunt (an recte viderint ipsi). quid enorme. et suum aspernantis profectum. virtutes et vitia sermonum luculenter ostendit. aut media distinctio. efficacissimam. ne efficiaris ei similis. quia nisi ad regulam. ut deprehendatur. ut sit colon membrum. Nec miretur quis. considerandis. et tam ad res retinendas. Servius. et quid sermo quilibet in se. ne sibi sapiens videatur? (Prov. ut ad illas constet. vario modo. profectum suum in scriptis et dictis intelligendis. sed et figuras accentuum. ubi comma. Cassiodorus. [0850D] quae sermonis sensum cum integritate concludit. dicit: Ne respondeas stulto secundum stultitiam suam. non modo in eodem libro. sibique erunt etiam evangelistae contrarii. acutus aut circumflexus accentus innitatur. At in regulis. XX. cum utilissima sit. artem dico deperisse notariam. vix aliquid utilius aut compendiosius dixerim ea parte artium. quae praejacet in animo dicentis. et fere ab omnibus scriptoribus hujus artis diligentissime pertractata. quid in eis lucidum. ad solam dictorum superficiem. quam intelligendas. discutere possit. prava non [0850A] corriges nulloque studio ignotum praecipitium declinabis. qui sermonis sententiam claudit. ut patentius sit. et rationum diversitas. et fere lugeant. ut nisi ex negligentia. et ipse mirabitur. Quintilianus quoque dum hanc tradit. Priscianus. accentus in syllabis. et non modo litterarum. rem utilissimam. Beda noster. Unde miror quare tantopere a coaetaneis nostris negligitur. haec autem sunt schemata adjunctis tropis oratorum. Sed quidam. periodus circuitus. et in hunc modum. et: Responde stulto secundum stultitiam suam. Sensus quoque distinguit posituris. majorum nostrorum invidia aut negligentia. ut scias cui syllabae gravis. plurima. comma articulus. et rectam [0849D] intelligentiae cognita parat viam. sophismata quae fallaciarum nube obducunt animos auditorum. tantam vim fuisse in notulis: . si judex insulsus. tria solent prae caeteris accusari.) Itaque regulae sciendae sunt. In quibus grammaticum oporteat occupari. quid in sermone rectum sit. quae verum obnubilant. tantis effert praeconiis. sed etiam continuis versibus. Siquidem. ex qualitate auditorum. Donatus. quid obscurum. ignota esse non possit.quod in eis ab arte dissidet. quid dubium. colon esse. id est figuris indicantibus ubi colon. «ut sine hac nec nomen professionis dicat constare grammatico. et non ad dicentium mentes aspiciat. Versatur et circa alia grammaticae studium. et in eadem pagina. quia in omnibus quae praepediunt intellectum. Sunt et notae.

[0852A] cibante et ducente ituri sunt. eamque credunt inutilem. Aperit aures. et unguento honestatis et utilitatis. non circa unum grammaticam occupari. ea praelactante. Si ergo tantum utilitatis praestat. ut ei partes litterae densiores. a quo in epistolis. reddit accommodas. quas tam gravibus. in sermone performat. aut mutus. peccantes autem castigat ferula. quisque consideret. exploret quid scitu dignum carpat a singulis. sciens sine ea. superiorum grammaticorum libros evolvat. alia metrica. Manum quoque ad recte scribendum reddit idoneam.» Nam et intelligere docet et dicere: accentus regit. grammaticam ducit cum scalpro. Exstant autem. sed ad omnia. et totius sermonis mater et arbitra. et palam culpant. Scalpro siquidem oris vitia purgat. Siquidem alia melica. aliorumque vitandorum vitia monstrant. animum praeformare: unde quantum ei omnes aliae disciplinae obnoxiae sint. acuit et visum. alia significativa est. aut tantae scientiae perditas esse claves. sed similibus mei multum non prodest. Sed ad musicam melica pertinet. non agnovisse majores. sicut apparet. Quia. Quintilianus eam commendat adeo. gloriantes se ei operam non dedisse. [0851C] Patet ex his. glossematum. Seneca se artem comparandae memoriae traditurum facillime pollicetur: et utinam innotuisset mihi. CAP. quod sine grammatica garriunt.» Eo spectat quod Martianus in nuptiis Mercurii et Philologiae. Caius Caesar de analogia libros edidit. posse quempiam pervenire. sed minus curamus. imo et cunctis vocibus. quos si universos ad manum habere non potest. et satis communis est. omnino non recolo. usquequaque instrumenta componit. ut dicat: «quia usus grammatices. plurimum confert ipsius memoriter vel hanc tenuisse particulam. male cantas. licet plura scierint. [0851D] et amor lectionis. metaplasmum. quam acutis. et infantium linguas qui ad artem philosophiae. multas acutarum et gravium differentias indicent vocum. Si quis istorum definitiones figurasque desiderat. et ipsius vocis.cum et musici cantores. Tullius in rhetoricis operam dedisse visus est. differentiarum. characteres illos musicae claves dicunt. Unde et Caesar praetextatus egregio scommate lusit in quemdam: «Si legis. obstare non possit. et quod sine ea non magis quis philosophari potest. et si totus haberi non potest. ad multa Isidorus tamen. si cantas. et exponunt [0851B] causas. sed quod eam tradiderit. quis eam a philosophiae liminibus arcebit. Quantis viris placuerit. neque ad philosophiam (in qua peritissimus erat) nec ad eloquentiam (in qua potentissimus). dum erudit: et ne barbarismo aut soloecismo balbutiant. schematumque et troporum licentiosas et ornatas edocent rationes. sed vitae spatio terminetur. prosas aperiunt. At Marcus Tullius non oderat filium. et unguentiaria pyxide medicorum. et ferula. paucis characteribus. et clavis est omnium scripturarum. radit. ut eorum capax sit. Proficerent tamen plurimum regulae analogiarum. quae ex ea provenit. et qua ratione uti oporteat in historiis aut narrationibus fabulosis. etymologiarum. grammaticam instantissime exigebat. et diligenti brevitate laudabilis. qua utimur. XXI. ad instructionem legendorum. quae discere vix sufficimus. Si tamen [0851A] tanta scientiae clavis fuit in notulis. metrorum leges educunt. Et ob hoc quidem. et quae barbarismi. prout personis et rebus convenit. nisi qui intelligentiam eorum . quae verbo doceri possunt. cantas. etsi non omnis ad omnia quaeque utilis invenitur. mirum est nostros. Nam et pronuntiationis lex alia metro. patientium mitigat poenam. soloecismi. Ad laudem suam referendum putant quidam nostrorum. alia prosae praescribitur. aut velum multipliciter elaboratum. non scholarum temporibus. quam si sit surdus.

ornatu verborum splendet: ut eis displicere non possit. celebre est. arena sine calce). aut in praesentis rei intelligentia eminent. quid sit pulchrum. libros omnes. Ut enim ait Quintilianus. CAP. et magis placuisse pueris quam eruditis. Multus enim est in laude virtutis morumque doctrina. unde libri ejus ab uno imperatorum appellati sunt. Lectio vero scriptorum praejacentem habet materiam. circa curam sermonis [0852D] versatur. merito a pluribus commendatur. et commatico genere dicendi utens. Grammaticus.quae dicuntur. Disciplinas liberales tantae utilitatis esse tradit antiquitas. et interdum ad non scripta progreditur. quid turpe. Hoc autem parum non est. et summas rerum minutissimis sententiis frangere. sed charitas sola virum facit bonum. lectio. VIII. rimatur. Poetas philosophorum cunas esse. Utique [0852B] qui eam abjiciunt aut contemnunt. suum aliquid confert. I. ad philosophandum credit esse superfluam. Sentit hic. meditatio et assiduitas operis. quae tamen in arcanis memoriae recondita sunt. Deprimit artes. aut scripta sunt. dicitque eum dulcibus vitiis abundasse. aut sententiis. Quae praecipua sunt ad exercitium philosophiae et virtutis. et tam manifesta rerum. qui aut virtutem amant. sed circa illas haerentibus. sed tamen a philosophia non rejicit. circa carmina. et quod grammatica est eorum fundamentum. ut longissime procedat. doctrina. ut judicium culpet. quae facit virum bonum. Gloriatur Horatius (Ep. Plenius et melius Chrysippo et Crantore dicit. Ad omnia enim. in omni negotio commodius uti possis. circa historias. XXIII. quam abdita. et quaecunque scripta sunt. At meditatio etiam ad ignota protenditur. Quod auctoritate Senecae suum tueatur errorem. non nocent hae disciplinae per illas euntibus. caecos et surdos philosophicis studiis faciunt aptiores. doctrina et scriptis plerumque incumbit. XXII. et erroris sui Senecam laudat auctorem. neque enim soli philosophi boni viri sunt. aut eloquentiam. Magno tamen se Cornificius tuetur judice. Ego ei consentio. II. se. quod disciplinae liberales virum bonum non faciunt. Nam ut [0852C] pace Quintiliani loquar (qui sic hominis ingenium laudat. quod breviter et succincte sententias colligit. etiam sine doctore. quibus naturae gratia integri sensus vigorem contulit et conservat. quid utile. 1) . nullus inter gentiles ethicus invenitur. . relegisse Homerum: Qui. aut rarus. inquit. Qui quidem duabus de causis. ut quicunque eas plene norint. quam eos. quid non. cujus verbis. et usque ad incomprehensibilia saepe se ipsam erigit. virtutis causa. CAP. et de aliis hoc ipsum arbitror. possint intelligere. Scientia enim inflat (I Cor. [0853A] Praecipua autem sunt ad totius philosophiae et virtutis exercitium. et ut longius evagetur. 3) . sed plurimum prodest ad informationem virtutis.

apprehendat lectionem. aut fabulae. . quae istorum fundamentum est et radix. scientia naturaliter praecedit. quas (ad modum corniculae) ex variis disciplinis. XXIV. contemni non debet. Non tamen ut poetas improbet. cum rudem materiam historiae. virtutum nomine censeantur. ut partes orationis reddi sibi soluto versu desideret. quibus datum est. juste recedit. et oratorios tropos. schematismumque. et prae caeteris omnibus recte scribendi et recte loquendi. At lectio. Metaplasmum. suis operibus indiderunt. grammaticus et illa quidem minora praestare debebit. id est quod inter doctorem et discipulum communicatur. et sequacium ejus. unde boni viri et nominantur. LXIII) . ut color aptior sit. doctrina et meditatio scientiam pariunt. omnium artium quodammodo videretur imago. aut in pugna. ut opus consummatum. multiplicitatem dictionum cum adfuerint. quam ad occupationem per se scrutantis scripturas. artesque ministrat varias. operis scilicet assiduitas. et quod videbatur habere. tanto elegantiam auctorum plenius intuebitur. lectio simpliciter appelletur. [0854A] quibus ob metri necessitatem adeo ignoscitur. Deprehendat quae barbara. cum exercitio [0853D] boni operis. ut vitia ipsa in carmine. Unde constat quod grammatica. Caeterum operationem cultumque virtutis. neque enim virtus currit in incertum. cui sine dispendio negari non potest assensus. ut verbo utamur Quintiliani. totam superficiem occupant. quodammodo sementem jacit quasi in sulcis naturae. aerem verberat.Quartum. in praelegendo. [0853C] in solidae virtutis robur coalescit et crescit multipliciter. et ejus. alterum. quod exponitur. laudem enim virtutis plerumque occupat necessitatis improbitas. Auctores excutiat. si ei cooperatrix quoque gratia adfuerit. quae et velle bonum et perficere operatur. et pedum proprietates. etsi a praeexistente cognitione formetur. ut boni operis fructum faciat. Sed quia legendi verbum aequivocum est. gratia tamen praeeunte. Si enim contemnitur. quam exercet cum vitiis. quae impropria. aut argumenti. eam tanta disciplinarum copia et tanta compositionis et condimenti gratia excolebant. CAP. aut alias contra legem loquendi composita. alterum quod ad scrutinium meditantis accedit. auferatur ab eo. ostendat et crebris commonitionibus agat in memoriam auditorum. scientiamque desideret. Sola tamen gratia. et cum se indigentibus benigne offert. De usu legendi et praelegendi: et consuetudine Bernardi Carnotensis. et facta ejus intellexerunt (Psal. CX). nec contemptori relinquitur conquestionis locus. Quantum pluribus disciplinis et abundantius quisque imbutus fuerit. aliamve quamlibet suscepissent. et sunt. Ergo ab auctoritate ejusdem Quintiliani. et diversas sic vel sic dicendi rationes. doctrinam et meditationem. Illi enim per diacrisim. tam ad docentis et discentis exercitium. facultatem impertitur. et sine intuentium risu eos plumis spoliet. vias tamen parat intelligentiae: eo quod intellectus bonus est [0853B] omnibus facientibus eum (Psal. quae. et in quod dirigit arcum: Nec passim corvos sequitur testaque lutoque. Siquidem grammatica poeticaque se totas infundunt. nequando irascatur Dominus. quam nos illustrationem [0854B] sive picturationem possumus appellare. Sed videt quo tendit. planiusque docebit. Qui ergo ad philosophiam aspirat. Et praecones veritatis ut scriptum est: Annuntiaverunt opera Dei. quae debent in carminibus notae esse. virum bonum facit. dicatur praelectio.

alios flagellis et poenis urgebat. ut non in singulis universa doceret. quae a claris auctoribus scripta sunt: siquidem «persequi quid quis unquam contemptissimorum hominum dixerit. ingeniumque acuitur. aut inanis jactantiae est. quasi collatione quadam. percurrenda monebat diligenter quidem. id est cum adjectivum aut verbum. Physica. in prosis aut poematibus imitandis. et eorum jubebat vestigia imitari.Huic. ad alienam traducitur significationem. et in oratione Dominica. sed poenam saepissime non infligebat. qui in Poenitentialibus sextus est. Historias. diligenti instantia exigebat. De ordine: «Quis ferat imperitum videri hominem. et ibi. Cogebantur exsolvere singuli die sequenti aliquid eorum. omnes enim schedas excutere et volvere scripturas. haec. campologica. devota oblatione [0855B] psalmi. nec diem aliquem decet esse religionis expertem. et unde qui convenerant. et in auctorum lectione quid simplex esset. et detinet. poetas aut oratores proponebat. aut nimiae miseriae. alienum pannum assuerat. ignorare non posset. colores rhetoricos. qui dixerit. qui in communi usu versantur. fieret posteris imitandus. aut a translatione. ad exprimendam auctorum imaginem. quae in verbis laudanda sunt: ubi tenuitas et quasi macies sermonis. exploratis naturae consiliis. figuras grammaticae. [0854C] de promptuario suo affert multiplicem colorum venustatem. si hoc tamen meruerat inepta positio. sed pro capacitate audientium. [0854D] et qua parte sui propositae lectionis articulus respiciebat ad alias disciplinas. constat fructus praelectionis auctorum. alii minus: erat enim apud eos praecedentis discipulus sequens dies. aliquid reconditum in memoria. qui interrogaverit. quae in oeconomia [0855C] virtus: quae in decore rerum. modesta indulgentia conscendere jubebat faciebatque. ubi omnium modus. ut si quis in eo per annum integrum versaretur. Vespertinum exercitium. quod declinatio dicebatur. probandi colores afferens. articulus. et animas defunctorum commendabat. stultum. ubi copia probabilis. atque obruit ingenia. deprehensum redarguebat furtum. Et quoniam memoria exercitio firmatur. ubi excedens. aliarumque vestigiis insistens. quod autem melius tollit. et mores. suas immittit rationes in fulgore auri: et rhetorica in locis persuasionum et nitore eloquii. et ad imaginem regulae positum. quae fidem aedificaret. Sed quia nec scholam. melius aliis vacatura. inculcabat mentibus auditorum. non magis ad rem pertinet. non videri? Aut in quo . diurnum debitum. id est ubi sermo ex causa probabili. Id quoque inter prima rudimenta docebat. tanta copiositate grammaticae refertum erat. ethicam dico. exundantissimus modernis temporibus fons litterarum in Gallia. et ea sufficere. Excute Virgilium aut Lucanum. cujuscunque philosophiae professor sis. impudentem. ostendens juncturas dictionum et elegantes sermonum clausulas. Et quia splendor orationis aut a proprietate est. quae praecedenti audierant. dispensaret eis in tempore doctrinae mensuram. cavillationes sophismatum. pietatis vestigia praeferebat. ea proponebatur materia. Si quis autem ad splendorem sui operis. Ut enim ait Augustinus in lib. poemata. quam anilibus fabulis operam dare. colores et venustates suas multiplici varietate contexit. Novissimus autem hujus declinationis. si non esset hebetior. ut qui majores imitabatur. haberet ad manum. Sequebatur hunc morem Bernardus Carnotensis. qui crediderit. ejusdem invenies condituram.» quod nec boni censetur [0855D] nomine. ostendebat. et significationem sermonum. Ergo pro capacitate discentis. proponebat in medio: ita tamen. sumpta occasione. imo philosophicae collationis. collati decoris gratia omnes alias antecedit. substantivo eleganter adjungitur. alios admonitionibus. qui volasse Daedalum non audierit: mendacem illum. sine qua nec philosophi subsistit nomen. candorem argenteum aemulatur. Illa autem quae caeteris philosophiae partibus praeeminet. Sic vero redargutum. Redemptori suo. eo usque non prodest. Quibus autem indicebantur praeexercitamina puerorum. ut dici solet. ad imitandum ea quae audiebant. animarentur ad bonum. rationem loquendi et scribendi. et qui velut nullis calcaribus urgebantur ad fugam: et ex singulis. et infigebat animis. Superflua tamen fugienda dicebat. Mathematica quadrivii sui rotis vehitur. [0855A] alii plus. aut docentis industria et diligentia. etiam lectione indignas.

nihil expeditius ad scientiam. XXV. quae non modo acuere ingenia puerilia. atque jejunam.» Haec quidem ille. plus habet operis. tam liberales quam mechanicas. sive assertor. Unde inter virtutes grammatici merito reputatum est ab antiquis. Sed quia isti hesterni pueri. Non «est enim ejusdem hominis. non modo litterator non est. sed nec litteratus dici debet.) Unde probabile est quod contemptor grammaticae. qui si non responderint quid vocata sit mater Euryali. nihil utilius ad eloquentiam. Sed postmodum. professoresque artium. cognomento Episcopus. dulcis secretorum comes. quam ostentationis.» Ad hujus magistri formam praeceptores mei in grammatica. quod fieri ex arte oportet. apparebit rerum multa subtilitas. ex ignorantia aliarum. ineptos et curiosos. XIV. Quae. quo quidem exercitio. et se mutuis exercebant collationibus. Laus grammaticae ex Quintiliano. cavillantur. necessaria pueris. Exinde autem. minus temporis et diligentiae. Haec est igitur liberalium artium prima. accusantur inscitiae: cum ipsi eos. vita et conversatione vir bonus. (CATULL. in omni studiorum genere. prosas et poemata quotidie scriptitabant. nihil utilius est quam ei. qui hanc artem. vanos. possit.nostros familiares graviter miserari soleo. non audeant appellare. Ex quo contigit. ut qui omnes artes. Siquidem Romulus eam litteraturam. frustra quis progredietur ad reliquas. easque ipsas. Antiquitus tamen vocabatur litterator juxta illud Catulli: [0856C] Munus dat tibi Sylla litterator. quam triennio aut biennio. et professor ejus. Quo minus ferendi sunt. se totam philosophiam brevius. quid de laude ejus inveniatur in libro De institutione oratoris. transfusuros auditoribus pollicebantur. et plurimum confert ad vitam. magistri hodierni. mutarumque partiri. et homines videri. ex quo opinio veritati praejudicium fecit. ut tenuem. quam esse [0856B] philosophi maluerunt. 9. Gulielmus de Conchis et Ricardus. si tamen hanc sedulitatem regit charitas. et si placet innocentibus grammaticis parcant. Ait ergo: «Ne quis tanquam parva fastidiat grammatices [0856D] elementa: non quia magnae sit operae discernere a vocalibus consonantes. litteris et carnalibus vitiis inservire.» . arguunt grammaticam commendari. sed quia interiora velut sacri hujus adeuntibus. suos discipulos aliquandiu informaverunt. Et quia in toto praeexercitamine [0856A] erudiendorum. assuescere. officio nunc archidiaconus Constantiensis. heri vapulantes in ferula. jucunda senibus. si in profectu litterario servetur humilitas. quidquid superstruxeris. a quibus interrogantur. sed exercere altissimam quoque eruditionem ac scientiam. cesserunt. aliqua ignorare. in grammaticae studio impensum est. in semivocalium numerum. dicitur litteratus. et quae sola. CAP. nec primam noverint: sine qua. nisi oratori futuro fundamenta fideliter jecerit. eleganter et vere. audiant patienter. haec tamen privilegio singulari facere dicitur litteratum. profitentur. corruet. Varro vero litterationem appellat. impetu multitudinis imperitae victi. hodie stolati docentes in cathedra. Licet autem et aliae disciplinae ad litteraturam proficiant.

ipsiusque fructus in amore boni et virtutum cultu consistat. Prudentia vero tota consistit in perspicientia veri et quadam solertia illud examinandi: porro justitia illud amplectitur. I. sed nec ad alias philosophiae professiones. eo quod verum quaerit. et amplius mutilandus. satis arbitror expeditum. mentem necesse est in illius investigatione versari. quam. sed et illi. nedum sponte. quae si praecidatur. reluctante aemulo. Tu vero cui de re constat. confido. materia est virtutis primitivae. plena inquisitione discutere. qui et de aequitate causae. quod in sermonibus vertitur. temperantia virtutum praecedentium exercitia moderatur. etsi mutilus sit. metiamur. [0857] [0857A] Superioris libri serie. in lib. grammaticam non esse inutilem: et quod sine illa. eamque cunctis applicabis sermonibus. aut non sit. sed voluntati hominum acquiescit. De officiis auctor est. de nomine judicabis. Nam et leges civium. materia est prudentiae et virtutum fons. non contendo. Nondum tamen absoluta est logica. qui eam nondum salutaverunt a lumine. qui amaverit. bonus. eo tendentibus aliqua patet via. utilis sit. et beatus qui tenuerit eam. et sinceritate. impudenter attentat et impudentius criminatur. tanto minus laboris meo incumbit officio. vitae beatae monstrans originem. Cornificius parietem solidum caecati more palpans. quae. sicut Cic. fortitudo tuetur. et judicis peritia. Sit. Respiciamus ergo an rationalis. reliquis enim tribus utilitates necessitatesque subjectae sunt. [0857C] non modo qui scientiam aliquibus superaverunt blanditiis. constat enim. et vires ejus. Unde nostrorum doctissimus poetarum. sapiens est. ait: Felix qui potuit rerum cognoscere causas: . Unde liquet prudentiam. Omnes enim se esse logicos gloriantur. virtutum omnium esse radicem. per quam totius prudentiae agitatio solidatur. CAP. caeterae. eosque ministrat. qui plene noverit. aut circa rationum duntaxat instantiam coarctabis. quam. se subtrahit [0857B] contentioni. etsi non omnes sermonum examinet rationes. Non formido judicium. velut rami naturae beneficio destituti. quisquis amplectitur charitatem. marcida quadam ariditate evanescunt. ab humana constitutione plerumque vigorem sumunt: et quod publicae utilitati creditur expedire.LIBER SECUNDUS. quanto. grammatica pars logices. Constat ergo exercitatio ejus in scrutinio veritatis. naturali justitiae coaequatur. In quo quidem. pro ea quoque mitius interpretandum est: eo quod non modo naturae obnoxia subjacet. Ut itaque nominis significatio contrahatur. Cum enim omnium expetibilium prima sit sapientia. [0857D] quam prudentiam vocant. favorem suum etiam citra persuasionem. facilius impendit auditor. ut ei de singulis esse possit purum incorruptumque judicium. Utique veritatis amatori non placent jurgia. et ultro. Quod logica. ad totam proficit philosophiam. non modo eloquentia perfecta non constat. et res. [0858A] Quis enim amplectetur aut colet quod ignorat? At veritas. logica est ratio disserendi.

qui materiam Deo fingebant coaeternam. Natae sunt ergo duae partes philosophiae. praeerat tamen usus et exercitatio. ut rationes logices inveniret. quid contemnendum. quae verum a falso [0858D] discerneret et doceret quae ratiocinatio veram teneat semitam disputandi. vim penderet rationum. quam Isocrates plene docuerat. Hic est Peripateticorum princeps. est ortus logicae disciplinae. ita et hic praecepta antecessit.» ac si aliis verbis dicant. Subjecit pedibus. Omnium ergo rerum naturas scrutati sunt. et quae debeat esse suspecta: alioquin veritas. an varietate operum. 490. et inexorabile fatum. quam Pythagoras. sicut Boetius in commento secundo super Porphyrium asserit.» quia quo familiarius [0858B] fluida et ad momentum transeuntia. clariorem putem?» . apud mentem sui compotem. quisquis ex toto corde quaerit et amplectitur veritatem. aut mali. an scriptorum [0859B] copia. Et licet Parmenides Aegyptius in rupe vitam egerit. Tradunt ergo Apuleius. ut ei inventionis suae. Nec jugo premitur vitiorum. quae. et quae ficta sit. innotescunt. an suavitate eloquii. per quam discussis rerum morumque causis. quae in cognitione veri. Et hic quidem. et qui alias disciplinas communes habet cum auctoribus suis. quem ars ista praecipuum laudat auctorem. Georg. ut diligat et colat vanitatem. totam fere praeripuerint gloriam. quid petendum.Atque metus omnes. non tamen hanc in artis redegit peritiam. Deinde Aristoteles artis regulas deprehendit et tradidit. ut magis bonum. sine auctore Deo. Peripateticorum hinc orta est secta. Sed quia per imperitiam disserendi. et stoici. Augustinus et Isidorus. Et licet alibi de eo plenius scripserim. quae verisimilem. II. quid praeferendum. tanquam malum. quem de servitute veritas in libertatem vindicat et educit. quae discretionem faceret vocum et intellectuum. felix qui potuit gravis terrae solvere vincula. nequaquam hic silendum credidi. Oportuit enim esse scientiam. sicuti Epicurus qui ex atomis et inani. per ratiocinantis operam. strepitumque Acherontis avari (VIRG. ut simpliciter bonum. quid de eo dicat Quintilianus: «Quid Aristotelem memorem. tanquam non [0858C] bonum. ut scirent. et ortu logices. et ejus auctore. aliis nominibus. summum bonum vitae humanae esse constituit. tot et tantos studii habuit successores. an eloquendi usu.» CAP. an inventionum acumine. De secta Peripateticorum. eo amplius. peritura vilescunt. constituit. physica et ethica appellantur. II. sed hanc suo jure vindicans. et ethicae. dubito. quod Plato philosophiam perfecisse [0859A] laudatur. «Impossibile enim est. naturalis et moralis. physicae. non poterat inveniri. quae. sed eodem sensu: «felix cui rerum collata est intelligentia. qui ex casu boni nomen sortiatur.) Et alius fide et notitia veritatis praestantior: «Felix qui potuit boni fontem visere lucidum. a possessione illius exclusit caeteros. mundum. sicut in aliis. quem scientia rerum. et omnia peccata aequalia: necesse fuit investigari et promulgari scientiam. quid in omnibus rebus fugiendum. et fallaciarum nubeculas dissiparet. multa inconvenientia colligebant. adjiciens logicam.

IV. aut sapientibus: et his. si altor probabilitatem non habet. si suum metiatur officium. quid [0859C] necessarium. quos casus juvat artis beneficio destitutos. supplentes imperfecta. quod opus in usum. aliquid eorum. sine quibus nullus philosophiae articulus recte procedit in lucem. nec sterilem. dialectica est. Est autem disputare. probabilis et sophistica subjiciuntur. vel omnibus. praelegenda est. sed pauci. involvat eum. Pace dixerim demonstratoris et sophistae. meo judicio. sed prompta et mediocri probabilitate verum [0860B] examinat. aut pluribus. non multum attendit.CAP. et unde dicatur. castis Mercurii junxit amplexibus. quoniam dialecticus et orator persuadere nitentes. At sophistica. assequuntur. omnium rerum exterminet rationes. reputavit antiquitas. bene probat. idem a sapientiae cultu. id quod intendit. vera an falsa sint argumenta eorum. quae apparens et non assistens sapientia est. et sophisticae. bene disputandi scientia: quod quidem ita accipiendum est. Qui vero sine logica philosophiam doceri putat. aut quae sic vel sic proponuntur. nec seducit. dum non omittit quidquam ex contingentibus suae facultatis. Siquidem hoc est philologiam Mercurio [0859D] copulari: pro eo namque logica dicta est. et scientiae. Item non bene disputat. ut vis habeatur in verbis. est enim soror veritatis prudentia. citra auditorum assensum. Haec quidem dialecticam et rhetoricam continet. sed qui efficaciam ejus altius metiuntur. vere et probabiliter nequaquam probat. Siquidem ei demonstrativa. eo quod vocum et intellectuum interpres est. Quod logica philosophantibus praelegenda est. alter judici. probabilitatis aut necessitatis affectat imaginem: parum curans quid sit hoc aut illud. et sic perfecta. nec undis civilibus mergitur. alter deserit veritatem: uterque tamen. et amorem rationis. dummodo veri similitudinem teneant. quae dubia sunt. III. per eloquentiam fecundat et illustrat. resecantes superflua. scientia disserendi. id est rationum ministratoria et examinatrix est. Inchoantibus enim philosophiam. procedentibus viam parat. vel maxime notis et probabilibus. sed ordine prima. quae videntur omnibus. quid falsum. et de differentia demonstrativae. logicae. ne scilicet dialectici credantur. innotescit: aliis philosophicis disciplinis posterior tempore. alter adversario. Divisit eam Plato in dialecticam et rhetoricam. quae suo. et in omnibus praecepta congrua praescribentes. frovnhsin sororem alethiae. quae nec ad docentium aspirat gravitatem. cum quo sermo conseritur. usus transire potest in artem. non multum referre arbitrantur. aut consecutivis [0860A] eorum. Quid dialectica. Ut divertamus ad fabulas. ei plura attribuunt. Decet hoc philosophicam recte docentium majestatem. quid impossibile sit. aut in contradictione [0860C] posita. quae disputandi modos et rationes probationum aperit. quod vagum fuerat et licentiosum. quia eis logica praesidet. . roboratur arbitrio. Profecta igitur hinc est. quorum neuter bene procedit ad propositum dialectici. dum tamen ita esse oporteat. sed egregiam ejus sobolem. Probabilis autem versatur in his. dum phantasticis imaginibus et velut umbris fallacibus. Videntes itaque Peripatetici. fallaciis. quam. Profecto. qua quid in dictis verum. omnes ambiunt. vel pluribus. et ad eorum consecutiva progreditur: necessitate gaudet. quod rationalis. CAP. certis regulis subjecerunt: excludentes mendacia. videlicet demonstrativa a disciplinalibus viget principiis. ut Augustino placet. qui. itemque probabilis. et quid cui videatur. Est autem dialectica. prae caeteris.

et ejus. aut daemoniorum. sensus est. et in toto philosophiae corpore. sed aerem verberat. CAP. quae casu potest. Nam ut alias taceam nominis significationes. teste Remigio. et probabilis. et inducit ad statuendam opinionem plerumque. Sive autem dicatur a Graeco levxiû. et. ad statuendam opinionem. definiendique. sibi [0861D] inter partes philosophiae locum vindicat. Qui enim sine sensu sermonem profert. omnes quidem consistunt in inventione et judicio. veritatem. non quod verum aut verisimile. non scientia. sed ad id protenditur etiam. quod quidem quisquis ex arte probabiliter facit. ut cum dicitur Deus omnipotens. quod locutio interpretatur. probare vel improbare. et nunc se demonstrativam simulat. dictum appellatur. quae minimum possunt. quis ei sit in philosophia processus. et argumentandi peritum habet. sic ista. et. in philosophiae tamen negotiis ad multa subsistit offendicula. definientes et colligentes. sed ubique habitum induit alienum. sicut corpus ad vitam vegetatur ab anima. in suis assertionibus non procedunt. quae nihil. nisi probationibus a logico mutuatis. eo quod in ipsa. si non habeat rationem propositi faciendi: quae quidem est methodus. quidquid adducitur. usurpatur tamen alterum pro altero. Ita quidem. definitionibus collectionibusque versari [0861A] docuerunt: siquidem inveniendi et judicandi magistra est. quod videtur. ad dialectici pertingit metam. quod ratio est. utique non loquitur. ad differentiam ejus. nisi eis artis suae logicus gratiam faciat: alioquin successus eorum. Physicus enim. sed haec examinat sensus verborum. Cum vero ratio multipliciter dicatur. sed quod alterutrum . quo si destituatur. sic ad vitam quamdam verbi sensus proficiat. et itidem dividentes. imo facit opificem. Ergo et sophistica sic rationalis est. sermo cassus et inutilis est. qui rationis expers est: licet enim quis perspicacem habeat rationem. sit. dissimiles sint. Apparens namque sapientia est. quod dictum nuncupatur. quamvis fallat. [0861C] dicunt hoc nomen grammatici absolutum. vel adduci potest. et dividendi. ad differentiam idolorum. vis enim verbi. idem. communiter logicam diviserunt auctores in scientiam inveniendi. aut fere idem. vel mendacio vitari. animae [0861B] virtutem dico. propositi pariens et expediens facultatem. Versantur autem in his et quae dictae sunt pertinentes ad logicam disciplinae. ut opinor. nunc dialecticam mentitur: nec se ipsam profitetur alicubi. Sic ratio necessaria aut vera. nam lektovn. Est autem hic. privilegio duplici insignita est: quia et principalis membri decoratur honore. quod dicitur.ratione supposita. Nemo eorum recte definit aut dividit. Rationalis enim est. aut fine aut modo agendi. Suas enim rationes inducit. quod ad intelligentiam sui. latissime patet hic officium nominis. sed casus promovet. quoniam quaedam adhuc videntur dicenda. Illa verba sensuum principaliter. efficacis instrumenti exercet officium. etsi materia. vel sententiam roborandam. Nam demonstrativa. de dictis et in dictis est. De partibus dialecticae et fine logicorum. V. de dictis disputatur: ut enim grammatica de dictionibus et in dictionibus. et sensum. Verum ut a specie redeamus ad genus. Opinio enim plerumque labitur. Hoc autem ei nomen Aristoteles auctor suus imposuit. sicut ait Isidorus. si recte sermonibus utimur. et sophistica. et ethicus. Inter caeteras itaque philosophiae partes. non indiget adjectione. mortuus: ut quodammodo. sicut Quintiliano in praeexercitaminibus placet. ut constet ex nomine. neque enim coarctatur ad id duntaxat. domesticis rationibus utuntur. eamdemque totam in divisionibus. id est ratio compendiaria. Graeco eloquio. sive a lektovn. ut sic dixerim. non multum refert: cum [0860D] examinare locutionis vim. ut Deus: nisi forte causa significantiae. et per ipsam. ratio. et sententia semper assidet veritati. et scientiam judicandi.

ars scilicet colligendi: quae . cum eorum. quae actus humanos disponit. negotiatur ad veritatem. Restat tertia quidem magis necessaria. si haberetur. Sophistae autem sufficit. diligentius insto. iners enim est omnis philosophia. aut periculis exponit. aut per affirmationem et negationem. jubet enim ut ejus. aut modi. dialecticus ad opinionem: siquidem probabilitate [0862A] contentus est. et infima quia differentiis carent. cavillatrix enim est. Philosophiam loquor. Dolus enim scienti non infertur: sibique imputet. et ignaris rerum efficacius nocet. quae ei accidunt. et bonis moribus displicens. et verba. Compendiose itaque institutus sum.videatur. eique aggregem differentias substantiales. Transfigurat enim se in ministram lucis. et si fieri potest. Ex praemissis itaque magnum aliquid videtur logica polliceri. sufficienter dividere moneor. genus praemittam. Totum integrum in eas partes resolvendum est. si vel videatur esse probabile. Progredimur ad dividendi scientiam. et saepe a veris et manifestis per minutas interrogationes. sed et accidentis in coaccidentia. non probatur. esse non potest. quem praevidit. quidquid est. in subjecta et in potentias virtuales. Clamant omnes ad invicem. Quod omnes logicam appetunt. quia genere. et humili supplicatione deposco. ut sola plures teneat occupatos. definiendi et convincendi. eam esse inutilem scitu. CAP. sed non omnes assequuntur. Ergo et mihi turpe relinqui est. donec ad [0862D] convertentiam propositi coaequentur. non amplectitur. quidquid voluero definire. Plane nec virtutem quis sine veritate. sed interim Pythagoreorum silentium mihi indicunt. quae sibi credita. certe et cogitatus si recte processerunt. vehementius pulso. qui casum declinare noluit. Qui autem demonstrativam et probabilem. ut per omnia membra ejus quadam spiritus vice discurrat. affectuosius peto. vel saltem describere. cum ex longa familiaritate benignius audior. [0863A] aut significationes illius enumerentur. Occupet extremum scabies. VI. Permittunt tamen. sine genere propositi. et plane erroneum. Ecce sic artem definiendi edoctus sum. assequitur. Philosophus autem. et aliqua substantialium differentiarum. Si vocis est divisio facienda. Suprema enim. aut risui. quae ad logicam non disponitur. ut doceretur. sine qua. subjectum quoque in accidentia. et qui probabilia contemnit. et genus in species. excedentia esse docentur. ut me doceant. demonstrativa utens. Promittunt grandia. sed nec probabilium quaerit habere notitiam. [0862C] Vellem videre lumen. quarum alibi non reperitur collectio. mihi ostium artis aperiri. A definitione ergo incipimus. Unde non facile dixerim. aliasve doli sui insidias. quam omnes aliae officinae illius. quae non mediocriter exercet ingenia. quae inventionis et judicii copiam [0862B] praestat: dividendi. et longe verbosior. Substantialis enim definitio. diversitatem contingit assignare. jubetque me quodlibet propositorum commode definire. imo et praecipiunt. similem sui faciant. Merito ergo ad eam tantus undique est cursus populorum. Eis tamen descriptio applicatur quae fit ex proprietatibus. ex quibus integraliter constat: universale. si sit ignota. Accidens in subjecta dividere doceor admonitusque quae illius susceptibilia sint aperire. quod ad arcana Minervae. aut per differentias. et qui non accedit ad logicam. Interdum autem utitur et iis. duas partes exercitii hujus. utique non diligit veritatem. et excessa. insulsum et insipidum est. esse jactitant. quod solis istis praeconibus revelatum est: accedo. probrosum et periculosum. de quo agitur. definiri non possunt. ad dubia et falsa progreditur. et sic philosophiae pars insignis est. cum pro subjectorum varietate. ministrat facultatem. et Neptuni more quem in devia abducit. ut congarriam eis: hoc siquidem talibus est disputare. continuis et perennibus versetur in sordibus. Tandem. Docet me paucis.

sed totam consumpserunt aetatem. ut nihil sciant. et amicos pares. et quae ego. praeter logicam dedignantur. aeque grammaticae. easque utiles. sed utiliores. juxta eumdem: «Culpa docentis scilicet arguitur. tibi judicio publico victoriam cedat. Porro in civilibus. caute provideas ne te hostis laedat in aliquo. secunda medicinalis. ut in logicam invehar. quaeritur veritas. ut docentem ante tumidus declinaret auditor. Regularum trado compendium. aut uno contrariorum posito. et amove: et exinde tamdiu reparativis et conservativis aegrum erige et fove. eis rependo. si in definitionibus pridem scriptis. omnem dictorum aut scriptorum excutiunt syllabam. sola haec in ore volvitur. quid enim scio?» Continuo replicant. et in ea. et illaesus vulneri vulnus infligas. et totius ethicae perfectionem absolvat. Ejus itaque proponuntur pauca praecepta. et raro. versatur in manibus et aliis omnibus studiis praeripit locum. et qui omnia. Fiunt itaque in puerilibus Academici senes. In physica vero ante omnia causam aegritudinis praevide: eamque cura. donec plenissime [0864A] convalescat. quaerentes semper. et decretorum. corpus enervat. sensuum retundit acumina. ad artis triplicem facultatem. nisi humilitatis via. «nosse volunt omnes. et multae disciplinae.» quia itaque vereor ingratitudinis notam. quale est genus ad positionem speciei. Urgent etiam ad solutionem promissae mercedis. ut deductis exemplis librorum. donec ille aut te fateatur esse victorem. Siquidem. ut earum sibi comparent usum: et quia tres artes accepi. tertia juris civilis. VII. et cui fides est ex auditu. haec propono (scientia enim jucunda est et fructuosa) sed ut illis eam liqueat non adesse. tres itidem doceo. aliena inventa recenseat. magis definitivae erunt. sed infidelitas quaerentis egit. si logica definitiva est. vel scripta.ad adversarium convincendum proficit. quidquid sentiant auditores. Sic Pilatus veritatis audita mentione. neque enim a fideli. et me improbum. qui clamant in compitis et in triviis docent. nam et mihi in promptu est usus horum. sicut eis exercitium praemissorum. id agentes in studio veritatis. Eo ergo miserabiliores sunt. eo quod aliquas habeat definitiones. Quod si excipio. compendii gratia. obtusum et caudicem. [0864B] Non tamen. ut physicae expertes. quid esset interrogavit. aliquid praemittamus. et qui nihil nescire dignantur. paucioribus disseram. ut sciant. Sufficere enim debuerat. ut ad faciendam fidem ejus. reliquum tolli. de quo agitur. me illarum doceant usum. ex quo illud probabiliter inferri possit. dum se ipsos fallunt. inquiunt. et praecedentes comprimit voluptates. indicens eis. [0863D] necessariam pro necessaria. qui artem definiendi habet.» Sic. non decennium aut vicennium. Quoties ergo cum hoste congrediendum est. Procedo itaque. et tu in primo conflictu totus insurgas in eum. aut necessario. vel in philosophia. sic. Quoa nugiloquos ventilatores dedoceri oportet. te amabilem omnibus facito. et juxta comicum. CAP. et qui vix. cum in laeva parte mamillae nil salit Arcadico juveni. Nam et cum senectus ingruit. dubitantes ad omnia. quam sacrae responsionis instrueretur oraculo. Est itaque [0863B] diligenter observandum. quo miseriam suam non agnoscunt. Non enim magnum est ei. quam solam profitentur. juxta illud ethicum: «Mercedem appellas. quoniam homo obtusioris ingenii sum. mercedem solvere nemo. usquequaque justitiam sequere. sed nunquam ad [0864C] scientiam pervenientes: et tandem . aut exanimis. imo et litteram. aut lapidem criminantur. Quoniam ergo regulae innotescunt. Quid multa? In omnibus indue charitatem. intelligere possum audita. quod praedictum est. ad veritatem demonstrandam. sine invidia laudem invenias. Indignantur ergo puri philosophi. doctrinam pro doctrina. sollicito doctores. et ethicae. quia pluribus abundant [0863C] definitionibus. Sit ergo prima militaris.

clarum in arte tibiarum. possunt autem id demum quod in proximo est. [0865B] quae quartum quoque adjicit. quod sola subtilitate lasciviens. Ad hoc enim proficit frequens haec. quia «quolibet contraria opinionibus proferente.convertuntur ad vaniloquium. et de omnibus concertatio. ut vera et recta fideliter imbuantur. repugnaret.» Refert Quintilianus Timotheum quemdam. ipsius proferretur liber. quorum pleni. in eluenda vitiosa doctrina. non potest leviter humiliari. sine quibus [0865A] tamen proficere nequit. subtilitatem ingenii: continuo siquidem proficit exercitio. . sui juris effectus. dicens quidem fideliter.» nulla tardati . [0865C] quidquid possunt. I. Quod eos Aristoteles compescuerat. qui jam artificis nomen vindicat. ac nescientes quid loquantur. volubilitatem linguae. Hoc est quod in libro De institutione oratoris praecoquum dicitur. 69. «odibilius subtilitate.currit ad illam. «Nihil» autem. VIII.. II. et continuant. quod qui talibus assuescunt.) et quisque. imo referti sunt commentarii. Quam primum rupto praedam gustaverat ovo. «haec vultu interrito. statim ostendunt. ut ad minora descendat. quia nesciunt praeferre meliora. Sed nunc multos invenies Didymos. Recte autem dicuntur oppositiones. eleganter et vere. proponunt enim omnia. si audiretur Usus tamen aliquis interdum est in malo isto: scilicet. aut dedignantur sententias imitari. Duplex enim labor est: alter. «et non temere pervenit ad frugem. et audacia provecti. obstant enim profectui. Compilant omnium opiniones. subtrahitur namque subtilitati utilitas. capacitatem memoriae. ut in primo Declamationum ait Seneca. ut cum historiae cuidam. Sed haec. quam si traderentur rudes omnino. si tamen modestia instituantur. quo nemo plura scripsit. Si autem moderatio desit. sollicitum esse stultum est. et ea quae etiam a vilissimis dicta vel scripta sunt. pueri enim ex hoc facile parva faciunt. nulla residet gravitate. alter. ab inopia judicii scribunt et referunt. errores condunt novos.» et ad Lucilium: «Nihil est acutius arista. auditur. Verba concinnant. quam perceperant.. solitum exigere duplas mercedes ab his. Ad haec. et culpatur. quos alius instituisset. quem solum nugidici ventilatores isti dignantur agnoscere. ad quid utilis?» Tale utique est illud ingenium. verborum copiam praeparant. Sed nec Aristoteles. Timotheus utique sapiebat. aut de quibus asserant.» Laudatur in pueris. omnia haec in contrarium cedunt. Ep. ut vix suo nota esse possit auctori. [0864D] hujusmodi logicorum impedimentis. ubi nihil aliud est quam subtilitas. servabit odorem Testa diu: (HORAT. qui eam continebat. sed in senibus contemnitur. Accidit hoc Didymo. CAP. et antiquorum aut nesciunt. quia Quo semel est imbuta recens. Tanta est opinionum oppositionumque congeries. quia melioribus studiis opponuntur. tanquam vanae.

aut voluptate tam dicentis quam audientis inutiliter proferuntur. ad modum fulminis universa prosternit. celerius se effundunt. imo et prohibente. deducta gravitate. apud Arellium declamabat. et totum [0866A] hominem. et verum: unde ipsam. unicuique prodesse ad mensuram scientiae suae. vel non. et cito labitur. eo inconsulto. et parentes honorare.» Sed et Cicero verba redarguit. Obtinet enim illud poeticum: Aut prodesse volunt. dialecticae exercitium putant. Licet autem sit membrum modicum. Ei enim prodest plurimum. et de omnibus aeque disputant. Ergo et pro modulo sapientiae. aut pumilionis. si ad sapientiam disponatur. manifestum est. Si aliarum robore vigeat. si aliarum disciplinarum destituatur subsidio. sed cito. sensus. CAP. et poenae. sic et. qui indiscretam loquacitatem. eloquentia [0866C] prodest. ineptum et indiscretum est. conturbat vitam. admiratio decrescit. quam quisque adeptus est. IX. omne problema. neque quorum valde longe. quam siluisse quod nescias. Nam sicut gladius Herculis in manu Pygmaei. quodammodo manca est et inutilis fere. nec omnem positionem. si dissocietur ab illa. placent haec annis comparata. et idonea dicere vitae: Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci. nocet enim haec. Sed nec verborum copia perpetuo [0865D] laudem habet. Ex quo liquet dialecticam. vel non. nam haec quidem non habent dubitationem. deinde stat profectus. Quis unquam inutilia folia. inquit. et ei. Quod inefficax est dialectica. et idem in manu Achillis aut Hectoris. Quid autem prodest illa in archivis memoriae.» Haec ille. ut enim ait Sidonius: «Non est major gloria dixisse quod noveris.verecundia proferunt. ubique. Eloquentiam sine sapientia non prodesse. «Non oportet. [0866B] poenae indigent. si audiretur. aliquid extra eloquentiam commendabat. qui habet notitiam plurimorum. sic et ingenia. semper. si aliarum disciplinarum vigore destituatur. Sed illi. non subest vera vis. sic ea quae inutiliter proferuntur. potens est . Neque vero quorum propinqua est demonstratio. Et sane compescuerat. in puero scilicet eloquentiam lenocinium erat ingenii aetas. sic dialectica. forte quia notitiam omnium aeque habent. quae subtilitatem aut copiam affectant. quorum nullus est usus? Sicut enim de lana caprina contendere inofficiosum est. a sapientia contrahere. Linguae autem volubilitas tunc demum prodest. et aristas thesaurizans congessit. nisi moderationis vinculo refrenetur agit in praeceps. sed quam dubitabit aliquis rationis egentium. ut opibus abundet? Debuerat Aristoteles hanc compescuisse intemperiem eorum. in visio Flavo. quae inter ministras eloquentiae expeditissima est et promptissima. qui referente Seneca. qui pauca novit. illa autem magis quam secundum exercitativam. Nam qui dubitant utrum oporteat deos vereri. Qui vero utrum nix alba est. aut delectare poetae. inefficax est. minimum prodest. recondisse. Aut simul et jucunda. et imitatae spicas herbulae. Et multiloquium peccata comitantur. rotam humanae nativitatis succendit. commendare memoriae. celebre est. in udo enim est. Ut quae solo summo sparsa sunt semina. quae sine utilitate. considerare. Non multum praestant. vel sensus. ut prosit. nec penitus immissis radicibus nititur. inanibus aristis ante messem flavescunt.

Sic de definitione. prosunt: ibi enim teneriori aetati plura indulgentur ad modum et modicum. Hoc est enim quod sub poetici nube figmenti. artis hujus praeceptoribus usus sum Alberico. more nostrorum. Quis ethicus morum regulis. Nam postea unus eorum profectus Bononiam. nec militiae. quidquid excidebat ab ore ejus. quorum alter ad omnia scrupulosus. et caeteris pertinentibus ad physicam. nec in foro. et similibus loqui. qui mihi praeproperus visus est. sed [0867B] eadem. contuli me ad peripateticum palatinum. Ambo enim acuti erant ingenii et studii pervicacis. [0867C] Deinde. longe difficilius. Siquidem hic. qui inter caeteros opinatissimus dialecticus enitebat. Alter autem. sed totos plerumque rejicit libros. Cum primum. in responsione promptissimus. si. prima artis hujus rudimenta accepi. sed nemo eorum tam levi opera architectum exercet. pariter eis. qui tunc in Monte Sanctae Genovefae clarus doctor. magis poterat aegrotare. aut genere. offendiculo non careret. Ibi. ut cognomine designetur. Mechanici opifices. et pro modulo ingenioli mei. et humoribus. sufficit de omnibus probabiliter disputare. leo justitiae. quae mox magis serius philosophiae tractatus eliminat. studiorum causa migrassem in Gallias.omnem destruere falsitatem. librorum copiam. se circumeat. jugiter in [0866D] se rotetur. magni praeclarique viri in physicis studiis enituissent. si alicui omnium contigissent. nisi in schola. nec in curia. non abundat? Sed plane longe difficilius est ut exprimantur in vita. ut reor. ad artis explendum officium. Sic ferme toto biennio conversatus in Monte. qui non de elementis. tota mentis aviditate excipiebam. postquam coeli templa conscenderat. dedidicit. ut minimum ei ascribam. Ergo qui disciplinarum inopia premitur. parem utique disputatorem nostra aetate non esset invenire. quin alteram contradictionis partem eligeret. et sequentia. in singulis facultatibus invenire. Ibi namque Philologia. saepe loquatur. aut pugilem. non modo verba puerilia. subterfugii causa propositum [0867D] nunquam declinavit articulum. et licentioris indulgentiae. anno altero postquam illustris rex Anglorum Henricus. adolescens admodum. et magistro Roberto Meludensi. post discessum ejus. quod docuerat: siquidem et [0868A] reversus . sua rimetur arcana. et. si de magno litterarum niterentur fundamento. adhaesi magistro Alberico. quod artis est. et morbis. et complexionibus. aut argumentis. Est autem cuique opifici facillimum de arte sua loqui. et. nec in claustro. ad pedes ejus. facere. iste in responsionibus perspicax. deorum omnium auspicio contractis et utiliter hominibus amplectendis. sed ex arte. Idem est in reliquis. scirpus ei non esset enodis. si tantum institissent vestigiis majorum. aut determinata multiplicitate sermonis. et multum? Sed qui ad hoc convalescit. ut. CAP. doceret unam non esse responsionem. nec in Ecclesia. quibus fecunda erat. ut aiunt. facillimum est. in Mercurii et Philologiae docemur nuptiis. et multus. Nam et ibi monstrabat quid oporteat enodari. imo nusquam. Quae duo. cum ad maturam scientiae vel vitae venitur aetatem. et erat revera nominalis sectae acerrimus impugnator. Quis est enim medicus. quod meruit in scholarum regimine (natione siquidem Angligena est). et. Quorum auctoritate praecedentia. et admirabilis omnibus praesidebat. evomuisse describitur. Ille ergo in quaestionibus subtilis. facile singuli loquuntur de artibus suis. quantum suis applaudebant inventis. copiam quam dialectica pollicetur et praestat. non habebit. quo illis adhaesi. et in illis duntaxat versetur. Haec pro tempore. dum in lingua versatur. et purioris status nacta est [0867A] libertatem. rebus excessit humanis. Neque enim magnum est. difficillimum est. constent. locum quaestionis inveniebat ubique. quamvis polita planities. brevis et commodus. X. quae nec domi.

et inaudita quaedam. Unde nec amici machina impellente urgeri potui. ut officium docentis aggrederer. si aliunde non concipit. ut aiunt sui. nec me unquam poenitebit temporis ejus. alimenta praestabant. et se. Deinde me excepit Simon Pexiacensis. bona praeceptorum meorum gratia. Nihil enim ex contradictione evenit. Postmodum vero Ricardum. licet eum doctorem non habuerim. Unde ad magistrum Adam. et tandem jam dicto praeceptori apposui. plus scientiae quam facundiae. neque enim ad palmam visi sunt processisse ad quaestiones pristinas dirimendas. Reversus itaque in fine triennit.dedocuit. familiaritatem contraxi ulteriorem. multarum litterarum. et metiens vires meas. Et quia nobilium liberos. sociorum petitio. Sed hos duos in solis theologicis habui praeceptores. mihi sua benigne communicaret. machinam postmodum fecit. et non esse. didici. Hoc enim plane didiceram. promptus eram. ipsumque triennio docentem audivi. et expeditissimi. sed nimis cito subtractus est. paupertati meae solatiante Deo. Quid sola dialectica possit. nec ad fructum philosophiae fecundat animam. amicorum et cognatorum [0868C] auxiliis destituto. eisdem et [0869B] ipsi urgebantur. Ibi forte didicit idem esse ex contradictione cum Aristoteles obloquatur. Sic fere duodecennium mihi elapsum est. non necesse est idem esse. quam esset. in quo aliquatenus Teutonicum praeaudieram Hardewinum. diversis studiis occupato. quod aut nulli faciebat. paululum intelligebam. sic locis assignandis assuevi. Parui. toto exercitatus biennio. ut credam ex uno impossibili omnia impossibilia provenire. cognomento episcopum. quibus pueriles animi imbuuntur. fidus lector. sic. et celebrioris nominis assecutus est gloriam. aut paucis alienis. Inventi sunt qui fuerant. Apud hos. ut nostrum invicem. ipsumque audivi in [0869A] logicis et divinis. Extraxerunt me hinc rei familiaris angustia. virtutis quam ostentationis. dedicerant modum. ab eo cuncta relegi. Jucundum itaque visum est. et consilium amicorum. Relegi quoque rhetoricam. adeo quidem ut de reparatione eorum posset desperari. An melius. et quae ab aliis audieram. instruendos susceperam. hominem fere nullius disciplinae expertem. conferre cum eis super ambiguitatibus pristinis. sed obtusior disputator. acutissimi virum ingenii. logicae vetustatem. et ubi. . Videbar mihi sciolus. neque propositiunculam unam adjecerant. quia idem cum sit. et in quibus praefati doctores potentissimi erant. et quos adhuc dialectica detinebat in Monte. quam prius cum quibusdam aliis a magistro Theodorico tenuiter auditam. judicent qui eum ante et postea audierunt. etiam eminentioris philosophiae. et antiquorum [0868D] sententias diruendas. ad memoriam crebrius revocare. modestiam nesciebant. Successit Robertus Pullus. CAP. reperi magistrum Gilbertum. et non sit. veteres quos reliqueram. Expertus itaque sum quod liquido colligi potest. et qui plus pectoris habet quam oris. prima logices docui elementa. profecerant in uno duntaxat. ut. et aliis rudimentorum elementis. Interim legi plura. jacet exsanguis et sterilis. ad quadrivium pertinentia. ut juvenili levitate pluris facerem scientiam meam. Deinde reversus in me. et contradictionem impossibile est ex aliquo evenire. qui ad expugnandam. qui Aristoteli prae caeteris incumbebat. quia sicut dialectica alias expedit disciplinas. qui mihi. Sed eam postea a Petro Helia plenius accepi. Porro alter in divinis proficiens litteris. quem vita pariter et scientia commendabant. et regulis. et quidquid alii sentiant. secutus sum. Interim Willermum Suessionensem. Putabatur enim invidia laborare. mihi patentius exponebat. ex collatione mutua. ex necessitate officii et instantia juvenum urgebar quod audieram. XI. veritatis quam vanitatis. consulto me ad grammaticum de [0868B] Conchis transtuli. commetiremur profectum. revisere socios. non necesse est idem esse. et consequentias inopinabiles construendas. Et item cum aliquid sit. eo quod in iis quae audieram. Quibus urgebant stimulis. si sola fuerit. ut haec omnia mihi viderer nosse tanquam ungues digitosque meos.

qui et artem disserendi noverunt. In quibus constet exercitium ejus. vel ad incolumitatem. an sit in indigentia laborandum.Est tamen quod solitaria pollicetur et praestat. Hoc autem quid ad usum vitae conferat.» Thesim vero vindicat sibi. CAP. propositas enim de se expedit quaestiones. itidem instrumentum est. quae facit ut oratio sit instrumentum. sed eam. Tres itaque facultates. et rationalis. et vigore. quam oratio vestit. ab ipsis tamen humoribus nascitur. id est quae circumstantiis implicatur. oratio est. et plerumque populum captat: haec autem intercisa oratione. Imo haec est. Neque enim sermonem habet ad populum. a praedictarum circumstantiarum nexibus absolutam. quibus adminiculis. XII. ut spiritus animalium ea disponit. ingrediens. materiam enim praestant communiter et aliae disciplinae: siquidem undique emergunt quaestiones. quia singulae suas exponunt quaestiones. nec arbitrium legis exspectat. et inductione frequentius. hospitis more. materiam praestant. XIII. id est quaestionem. et crebrius utitur syllogismis. licet enim logica se ipsam expediat. si forte . sed ad alia non consurgit. relinquit oratori. parentibus magis. an in summo bonae habitudines. et quo utatur instrumento. magnam molem agitat. quia de adversarii pendet judicio. ratio vel oratio instrumentum. solius grammaticae subnixa praesidio. Porro instrumentum quo alterutra utitur. cur. artis opera singulariter in eo versatur. et subtilitate sua. at in iis vivendi. easque disponit. ipsam movet. et movet quantum inertiae et ignorantiae [0869D] nocumento non retardatur. sed non undique absolvuntur. quisque dijudicet. cui si fidem fecerit. sine qua nec vigere. et alias disciplinas. quid. CAP. an praeeligenda virtus. et humores regit. moralis. eo quod ad plures est. continua utitur oratione. si non est adminiculans [0869C] alii. quomodo. nec movere [0870B] potest oratio. Virtus enim orationis est mens atque sententia. per aurem. Quod planum est iis. et doceat usum ejus. et adminiculo sermonis. proposito suo deserviens. et an simul exstare possit contradictio. ad animam. quando. et quae simpliciter necessaria non facile innotescant. an legibus oporteat obedire. Caeterum an voluptas bona sit. Quaerit enim ethica. Communiorem enim speculationem aggreditur. Fere ergo. Versatur exercitium dialecticae in omnibus disciplinis. et ad se disponit. et fovet ad vitam animalem. Cum itaque quaestio sit materia. Sunt autem circumstantiae.» sic logica ab aliis ducit originem. nec jure suo descendit ad singula: quod si quando evenit. Ipsa quoque ratio. siquidem quaestionem habet materiam. purus et simplex dialecticus raro examinat. ut instrumenti copiam faciat. versatur utilitas. Illa enim quae judicem movet alium a confligentibus. et vegetat. bonis [0870A] fruitur alienis. quas Boetius in quarto Topicorum enumerat: «Quis. «quantum non noxia tardant corpora. quae hypothesis dicitur. ubi. et ad unum est. vel ad beatitudinem. quale est: an affirmare sit enuntiare. finem propositi apprehendit. propter alia tamen magis inventa est. Quantae utilitatis sit scientia probabilium. naturalis.

facilior est assignatio? Vacillat itaque in naturalibus plerumque (corporalibus et mutabilibus dico) ratio demonstrandi. sed aliunde ad alteram. nec apprehendit scientiae fructum. Probabilium vero rationes mutari posse palam est. progredi possumus et refellere sine iracundia. Caeterum quia vires naturae. aut corrupta est. principiis non recedit. et sit finem habiturus in tempore. quoniam eorum idem sensus. non modo veritatem. non ab extraneis. Itaque ad demonstrandi scientiam non aspiret.» Idem quoque alibi: «Hanc nobis dat Academia nostra licentiam. aut pluribus. cui probabilia nota non fuerint. ut quidquid . et ad. [0870C] aut sit nihil horum. ad utraque poterit pertinere. Quis enim novit penitus. Sola enim probabilitas dialectico sufficit. Logica. commode obviat. et iis duntaxat insistet. qui semper necessitatem sequitur. indubitanter verum est. tanquam in profundo putei latet. sed in mathematicis efficacissime convalescit. facile argumentatur. quam impossibile est dissolvi: hoc enim duntaxat necessarium est. Quod si quid probabile. immutans quidquid non bene dictum videtur. magnum est: quantae vivacitatis est. aut rarus. sed et temerarium judicium est. an mundus aeternus sit. [0871B] et a veritatis quam profitetur. necessarium esse duxerunt saecula multa. Item de eodem. ad omnium methodorum principia viam habet. sicut demonstrativae necessaria. sed ipsius necessitatis penetrare arcana. et nullo modo evacuari posse. Cum autem dialectica inquisitiva sit. nullo modo aliter esse potest. esse asserit sempiternas. sed ad obviationes. aut perpetuus aut initium habuerit. Quaerunt ergo singulae. disciplinas utilissima est. Sed tandem in fine temporum non necessarium esse. dialectice probabilia. quod a determinatione necesse est. figuris. quod philosophantis propositum expetit. et a manifestis. in unoquoque generum nota erunt. mutari vero potest. quas nos figuraliter adviationes vel aditus possumus interpretari. Unde et dialecticus ab illis abstinebit. ne habeatur insanus. quae. unde non modo ad exercitationem. nisi necessariae fuerint. docuit integerrimae virginis partus. aut praecipuis. communiter subministrat. in singulis verum facilius discernit a falso. ne palpare videatur in tenebris. Principia itaque dialecticae probabilia sunt. Quidquid enim in numeris. et officium [0870D] exigit. Unde Cicero. quae necessariae sunt. sed a propriis loquitur documentis. et qui circumstantes attendit rationes. eis tamen logica methodos suas. Nam et de proposito methodum habens. et inquisitioni succedit inventio. secundum philosophiam. quae aut omnibus. an contrariorum sit eadem disciplina. Sed demonstrativa necessarias methodos quaerit. quid [0871A] esse possit aut non possit? Si peperit. et quod ad partum corruptio.dissentiant. et licet suis muniantur principiis. et quae illam rerum inhaerentiam docent. Demonstrative ergo principia necessaria [0871C] sunt. et refelli sine pertinacia [0871D] parati sumus. sed probabiliter consequatur. et numerum possibilium solus Deus novit de necessariis plerumque non modo incertum. compendii scilicet rationes. Victorinus in Rhetoricis in explanatione necessarii hoc ipsum docet. quam possibilium. nec ultra quam quod verisimile occurrit. ut aiunt academici nostri. siquidem existentium. Unde constat quam arduum sit demonstratoris propositum. cum aliquo concubuit. et habilior redditur ad intelligendum et docendum. quae nulli videntur. non quidem necessario. cui quaerendi displicet studium. et aliter esse non potest. CAP. et necessarium est. proportionibus. aut nullus pene scrutatur. et qui multorum opiniones sciens. Physica. Quod enim simpliciter necesse est. Si enim veritatem deprehendere. Augustinus quoque rationes. quod aliter esse impossibile est. similibusque ab ea colligitur. XIV. siquidem ars quaelibet suas habet methodos. in secundo Tusculanarum: «Nos qui sequimur probabilia.

tamen scientiae. si adhuc feratur super terram. judicio vacillat incerto. si philosophice secum exerceatur. aut in paucissimis. cessante visu [0872B] non evanescit quidem scientia. auctore Aristotele. ethico scilicet. quod habenti judicium. quidquid inter affirmationem negationemque deducitur. contendens ad electionem vel fugam. etsi aliter esse possit. quod nec per se. causae. si vehemens. vel non. vel non. Potens enim est de omni problemate. non est instantia. aut ferenda instantia in quo non sic. cum occiderit sol. in omni genere controversandi. aut nihil. Tanto autem probabilius. «Nam quod. et universaliter in omnibus statuendum est. et ad . in illius ventilatione credidit exercendum. aut utrique iidem eisdem. quod ad certitudinem judicii. sic quidem in omnibus. Scientia itaque probabilium copiosa. longam sciat. et etiam. Fides tamen lationis et reditus tanta est. et aliter esse possunt. logica speculatur. An contradictoriarum sit semper altera vera. expeditissimam ad omnia viam parat. Ergo quod divisim in omnibus. speculatio quidem physica est. physico et logico probabiliter disputare. Sed et sensus verborum. aut sapientes plurimis. coaequatur. ad scientiam et veritatem. aut minimum. ut aut non protendi. Neque enim problema dialecticum censuit. Est autem dialectica propositio. nec per aliud praedictarum disciplinarum alicui prodest. speculatio contendens vel ad electionem et fugam. de quo aut neutro modo opinantur. aut videtur probabile. propter se utilis. invenitur. et forte ad aliud [0873A] prodest: ut scilicet cum creatus innotuerit. Siquidem et ibi virtus. ut aliquatenus videatur aequis cum scientia passibus ambulare. quanto habenti judicium facilius et certius innotescit.» etsi sint qui ad ethicas duntaxat quaestiones referendum putant. et vitium. Siquidem si opinio tenuis. id est argumentum ad positionem. CAP. ut etiam necessaria reputentur. transit in fidem et ad [0872A] judicium certum aspirat. cum transitoriis. Si autem adhuc ejus vehementia invalescat. quod aliter esse non potest. aut frequentissime. collectae universitati praejudicans. et semper. nostro jure liceat defendere. Si vero sensus scientiam parit ejus. Porro ad scientiam et veritatem trium disciplinarum quaestiones aeque contendunt. ego etiam ad physicas arbitror pertinere. Quod quidem palam est. an in nostrum sit hemisphaerium reversurus: eo quod tunc cesset sensus. XV. contra quam sic in pluribus se habentem. vilescat moribus piis. aut contrarie. aut parum possit. aut ipsum. Qui vero tales propositiones prae mente habet. Ignotum enim erit. in his. et admodum raro. ethica speculatio. ait. Sunt enim quaedam tanta probabilitatis luce conspicua. signa. Quaedam autem. non modice felix. Est autem instantia alicujus. et similia electioni vel fugae materiam praestant: hic autem sanitas. talis obvia positio. aliter existens. eo quod opinioni minus familiaria sint. Utrum mundus aeternus. plurimi sapientibus. eo quod vanitati subjectus est totus. aegritudo. vel in pluribus alicujus generis. Est autem problema dialecticum. aut superficiem coloratam.» Est autem probabile. quae sensu solo cognoscuntur. et Aristotelem faciunt verba manifestum.probabile occurrit. eo quod rem ita esse necesse est. aut probabile est. vix ascribuntur probabilibus. vel ad veritatem et scientiam. Auctorem definitionis indicat stylus. et si quae sunt positionum [0872C] instantiae. nec artis suae [0872D] opificem. etiam a superficie innotescit. et circumstantiae singulorum. visu docente. tanti operis veneremur auctorem. ut si quis lineam. Quod enim semper sic. Sed ad logicas. per quem lationis ejus habebatur scientia. aut ut adminiculans ad aliquid aliud hujusmodi. Utrum voluptas eligenda sit. vel non. ad alteram quidem copiosus erit. licet infra scientiam sit. Quae propositio sit dialectica et quid problema.

Itaque inscriptioni derogant. voces enim primo significativas. Qui igitur de lana caprina contendunt jugiter. Indignum enim est. quibus ignotis. Unde quidem manifestae videtur insaniae. philosophus appellatur. quam ab officio remoti sunt: siquidem materia ejus thesis. illa autem nemo ponet. quorum gratia debuerant haec praedoceri. Unum scio quod Cornificium posteritas illis nequaquam praeferet. et alios expositores taceam (quorum tamen celebris gloria est) omnes artis hujus. Quam perniciose doceatur. Sed quia ad hunc elementarem librum. nec quod omnibus manifestum est. de grammatici manu accipiens. omnes se Aristotelis adorare vestigia gloriantur. Est autem positio. et sine cujus beneficio nullus recte investigationibus physicis procedit. XVII. Quocirca nullam liberalium disciplinarum utiliorem esse crediderim. Sed cum singuli suis meritis splendeant. quod Melissus statuit. ut ad complexionem enuntiationum. quae omnes alias instruit. id est ut tenebras non inducat erudiendis. Boetius. quam istam. qui sic versantur in hoc. eum ante Aristotelem esse credidit antiquitas praelegendum. Scripserunt de ea quamplures. quod nulli videatur. et hi quidem sicut acutissimi. et quae fuerint de generibus et speciebus opiniones modernorum. velut triumphatricis. . auctoris indubitata criminatio est. inter alias grandi praeconio erexere vexillum. CAP. usque ad propositi perfectionem evexit. nomine Isagogarum inscribitur. ut locum principalibus non relinquant. illi detrahere disciplinae. quod Heraclitus. Theophrastum. Recte quidem si recte doceatur. a qua in omnes philosophiae partes facilis et felix est processus. dialectica quidem problemata non exercent. [0873C] quos omnes reprehendi palam est ab his. nec consumat aetatem. Augustinus. qui artem hanc criminantur. [0873B] aut his. Studii namque detractio. et quasi ab elementis incipiens. et inveniendi judicandique scientiam facilius accedant. Alexandrum. id est sermones incomplexos. vel positio est. Nam haec non habent dubitationem. differentias et vires eorum diligenter exposuit. Nam et antonomatice.aliud confert veritatis hujus habere scientiam. Cicero. qui scrutantur et discutiunt opera ejus. CAP. Hoc autem planum est his. et tam ab artificis materia. opinio extranea alicujus notorum secundum philosophiam. Apuleius. deducet in quaestionem. ut Eudemum. ut quoniam omnia moventur. magis elementarem quodam modo scripsit Porphyrius. non est quod introducentis operae gratia debeatur. nam Aristoteles. [0874A] ut ei desit spatium procedendi ad illa. Nullus enim qui mentem habeat. quorum judicium obtinet. adeo quidem ut commune omnium philosophorum nomen praeeminentia quadam sibi proprium fecerit. cui probabilia innotescunt. [0873D] Hic ergo probabilium rationes redegit in artem. Porphyrius. ad nullam enim scientiam invenitur infirmus. si in quinque voculis addiscendis quis vitam terat. Quod omnes alii professores hujus Aristoteli cedunt. ita et diligentissimi philosophorum. aut unum est ens. Unde quoniam ad alia introductorius est. XVI. id est excellenter.

quod haec credi et dici debeant notiones. genus dicit esse vel speciem. refelli valeat. nosse opiniones multorum.» Hae autem . Et quoniam universalia corruptioni non subjacent. relationes. facilius quam earum natura exigat. sed subalternum: in eo quod substantia. numero est. quibus moventur singularia. Ille ideas ponit. «motus amnis manet in flumine. aut mutari. sed semper suae naturae subnixa subsidiis sese custodiunt. nec exspectent appellationem. universalium universitatem claudat. Alius versatur in [0874D] intellectibus. generalissimum. quod ad essentiam. Quae quidem corporibus adjuncta mutari videntur. ut ex earum conflictu ad invicem. loca. genus. ut non intelligantur ab eis. [0874C] contra mentem auctoris explicare nituntur. familiaribus ejus. et eos duntaxat genera dicit esse. Siquidem res singulae verbi substantivi nuncupatione creduntur indignae. unienda. habitudines. ideo quod omne quod unum est.» quam ob difficultatem. Habuit haec opinio aliquos assertores. licentius proponantur: eo quod in puerilibus annis addiscuntur multa. miseratione illius movetur. alia defluunt. ut aiunt. Platonem aemulatus. aut omnino non esse concludit. dicunt individuum. et rem de re saepissime asserat praedicari: quod palam est. in eo quod homo. Utile quidem est et obviantibus.Nostri vero ad ostentationem scientiae suae. temporibus. Eo ergo deflectitur quidquid scriptum est. ut vel durior animus. aut rem universalem. multae sunt et diversae opiniones. notio ex ante percepta forma cujusque rei cognitio. et nihil praeter eas. nisi dissimulent. Eorum vero. aut unam numero esse. ut et multa in rebus difficilibus. in eo quod Plato est. Naturam tamen universalium hic omnes expediunt. [0875A] denuo colligunt. et adhuc quidem aliquos habet professionis hujus sectatores et testes. tempora. Unde illud apud Senecam.» nam et idem dicitur. et quasi ad momentum. quae neque intensione crescunt. qui rebus inhaerent. enodatione indigens. eorum. siquidem hic. et altissimum negotium. Sic et rerum species transeuntibus individuis permanent eaedem. Adeo quidem. adeo namque variantur qualitatibus. ea dicimus. et quidquid quodammodo adunatum corporibus invenitur. et species. Est autem idea. et Platonem. ut totum esse eorum non status stabilis. licet ita plerumque captivatam detorqueant litteram. «saepe minus intellecti sint ob rerum multitudinem. inquit Boetius. In hac autem opinione deprehensus est peripateticus palatinus Abaelardus noster. quae serior philosophiae tractatus eliminat. licet Aristoteles monstruositatis hujus auctor sit. et apices singulos secretis Minervae gravidos opinantur. ut intellectus aut notio.» cum oratio simplex. [0874B] ut vitio. quae natura fiunt exemplar aeternum. (alienum tamen) «bis in idem flumen descendimus. et majoris inquisitionis. quod a Cicerone arguitur. et facilis quantum potest. qualitates. Amici mei sunt. Haec autem sunt quantitates. quidquid alicubi de universalibus meminit scriptum. res brevis. aliis succedentibus. Alius ergo consistit in vocibus (licet haec opinio cum Rocelino suo fere omnino jam evanuerit:) alius sermones intuetur et ad illos detorquet. debeatur introducendis. universalia singularibus. quidquid non bene dictum videtur. qui Aristotelem laudant auctorem. Partiuntur itaque status duce Gautero de Mauritania. et non descendimus. Esse autem. nec motibus alterantur. sed mutabilis quidem transitus videatur. Sumunt enim occasionem a Cicerone et Boetio. excutiunt et teneris ingerunt auribus. locis et multimodis proprietatibus. sed pridem hanc nullus profitetur. neque retractione minuuntur. et imitans Bernardum Carnotensem. Quidquid unquam ab aliquo dictum aut factum est. existentibus his quorum sunt substantialia. sicut Seneca definit. «sed nunc non erat his locus. qui multos reliquit. Est autem. et simplex animi conceptio. sic suos instituunt auditores. cum nequaquam stent et fugiant. Rem de re praedicari monstrum ducunt. Sed quia impossibile substantialia non esse. proprie [0875B] et vere dicuntur esse universalia. sicut ait Aristoteles. sed [0875C] in natura sui immutabilia permanent. quemadmodum praeterfluentibus undis. Et alibi: Notio est quidam intellectus. speciem: in eo quod animal.

cum genus audit. laborat prae dolore. sicque fit. et. Ut enim ait Aristoteles. et ejus sectatores. stabiles et perpetuae. etiamsi temporalia perire contingat. sed in omnibus universalis. Sane in articulis. ut Aristotelem exprimat. tot sententiae. ut exemplum ad exemplar. rerum numerus nec minuitur. dissenserunt. contemplantibus altiora. quia Latinae peritiam non satis habet. quoniam modus hic viro gravi inconvenientissimus est. et laborasse in vanum ut reconciliarent mortuos qui. Ut autem cum doctoribus mitius agam. cum ad interpretandas auctoritates ventum est. incertum habeo. et species. rerum numerus aut status. sicut evidens est in libris ejus. Hoc autem nomen in quo auctorum invenerit. universalitatem formis nativis attribuit. aut rem universalem. quia in locis pluribus «rictum litterae indignantis ferre non sustinet. Nec deest qui rerum status attendat. etsi mundus totus corporalis pereat. XVIII. sensibilis quidem in re sensibili. et totius orbis. se ipsum corrigendum. Quod posteriores semper priorum opiniones immutant. Ego ipse mihi legem hanc non ambigo imminere. omnium sententias excipit. nequeant interire. et a proposito penitus alienum. ut [0876C] verbo comici utar: «Fere quot homines. singularis quoque in singulis. aut reprehendendum. aut modernorum linguis doctorum. cum. saepius adversatur. Egerunt operosius Bernardus Carnotensis. originalis exemplum. Qui enim loquitur judicatur ab uno. ut dum ab aliis dissentio. [0876B] vel hanc distinctionem. et omnis aetatis se exponit judicio. sicut Boetius. et dissensum scripto profiteor. nunc enim. vel errores. sed eos tarde venisse arbitror. habens se ad ideam. Nihil tamen est quod artis hujus minus deceat professorem. et quae non in mente Dei consistit. [0876A] Haec Graeco eloquio dicitur eißdoû. et eos genera dicit esse. quod tamen fugit materiem dici. sed. quod isti pollicentur. cum Gausleno Suessionensi episcopo. quisque proprium cudit errorem. rerum primaevae omnium rationes sunt. nec augetur. res quidem dicit intelligendas universales. nam ad utrumque potest ab interpretatione nomen referri: eo quod materies. in quo talis permanet res.» Est aliquis qui confugiat ad subsidium novae linguae. a sententia Aristotelis penitus alienum est. Rerum omnium corporalium numerus consistit in his. vel a paucis. quae nec diminutionem suscipiunt nec augmentum. omnino verendum dialecticis hujusmodi ad nomen disputare. ut componerent inter Aristotelem et Platonem. si singulorum opiniones posuero. Exinde. vel species. aut rarus est. nisi quis aliter non possit de proposito disputare. sicut in libro De libero arbitrio videtur astruere Augustinus. alter alterius . Longum erit. Sed et ibi quid significet non video. dici potest. ut. Nam et ipse huic sententiae. nisi rerum collectionem cum Gausleno. Est et alius qui. Porro alius.» Nam de magistris aut nullus. Est autem forma nativa. cum Gilberto episcopo Pictavensi. sed rebus creatis inhaeret. [0875D] Magnum profecto est et notum philosophis. universalitatem rebus in unum collectis attribuit. sed qui scribit. quandiu in vita licuit. et singulis eamdem demit. Ut sibi faciat nomen. ubi plurimum dissidere videntur. CAP. saepius ad nomen quam ad rem. nunc rerum materiem interpretatur. [0876D] videntur plurimi disputare. et alii multi testantur auctores. me objicio reprehensionibus plurimorum. nisi forte in glossematibus. id est exemplares formae. et in earum conformitate laborat. sed mente concipitur insensibilis. quia hae semper sunt. ut dum se doctorem corrigere promittit. qui doctoris sui velit inhaerere vestigiis. tam discipulis quam posteris praebeat.ideae.

sed Analyticorum et Elenchorum vim Porphyrius praedocet. aut qualitatis. aut causae. quod non est. quod non est. Quid ergo ad rem attinet quaerere. inepte quaeritur. sensibilibus rebus. si illud omnino non esse constiterit? In eo enim. Aristoteli adversatur. poet. nihil ei relinquitur aliorum. ut si hominem albere. vel equum currere contempletur. aut erroneam opinionem. nunc enim componendo. Sit ergo quod sententiis parcam. formis. genera et species non esse. veniunt contra mentem auctoris. velut si hominem per se intueatur. XX. ignotam. Deinde. In quo non sit parcendum doctoribus hujusmodi. cum tamen a singularibus seorsum esse non possint. Ergo si Aristoteles verus est. naturae hominis ad bestiam. CAP. Quare ab Aristotele recedendum est. quantum. ne Singula quaeque locum teneant. et multarum testimonio scripturarum. aut tantum aut tale. inanis est opera praecedentis investigationis. Qui enim hircocervum cogitat. Porro simplex rem [0877D] interdum inspicit ut est. etsi eam contendat esse ineptam. aut lapidem. sermonibus. nunc abstrahendo. aut bestiae ad bestiam. sortita decenter. hoc aut [0877C] illud sit. [0877B] Porro hic. sed intelligi tantum asseruit. quid genus sit. et ob hoc simplex est: quandoque gradatim suis incedit passibus. concedendo ut universalia sint. aut qualitas nequeat assignari. aut causa propter quam. et non modo Topicorum. Intellectus enim quandoque rem simpliciter intuetur. Sententia Aristotelis de generibus et speciebus circumvallata rationibus multis. collectionibus aggregant. 92. ideis. qui eis esse tollit. XIX. Itaque vicissim ducunt in crimine sermonem.interpretationem admittit. CAP. cum illius quod non est substantia. legunt in titulo. non sensum alienum. cum singula horum esse non dubitentur. quae aequo errore deviat a sententia Aristotelis et Platonis. quantitatis. aut quantitas. dissident. qui ea perceperit seorsum a singularibus. ut sic dixerim. Et hic quidem dicitur esse compositus. ut si Platonem attendat: interdum alio modo. quid. aut quale est: si enim substantiam tuleris cuique. compositionem opinatur. (HORAT. pauca tamen sunt in quibus eis non arbitror ignoscendum.) finem enim artis. quae non possunt esse disjuncta. diligentissime cavent. Primum quod onera importabilia [0877A] teneris auditorum humeris imponunt. Platonis sententiam docent. quod docendi ordine praetermisso. in inquisitione substantiae. Postremo quod quasi ab adverso petentes. naturis. si interpretationes invicem supponere liceat. De Art. in quibus nec ipsi. Nec verendum ut cassus sit intellectus. aut centaurum. Qui autem ea esse statuit. et ut Aristoteles planior sit. At qui . quae eadem vocibus. aut refragandum opinionibus. Siquidem omnes Aristotelem profitentur. quae non sunt composita.

aut nomen suscipiunt Creatoris aut creaturae. et sensibus objecit. est animal. qui disjuncta conjungit. nisi sit species aut genus. cum tamen sine altero esse non possit. quem scilicet natura contulit. in se ipsa reperit. id est nisi quid sit. aut subtilitas spirituum. diligentius a sensibilibus remota. singulariumque naturam: hoc enim in singulis patet. quas si quis apprehendere nititur per existentiam. Illa itaque exemplaria. et plerumque simpliciter esse. Quod autem universalia dicuntur esse substantialia singularibus. Hoc enim nec substantiam habebit. si quis in [0878B] rerum natura. Non tamen forma sine materia esse abstrahens hic concipit intellectus (compositus enim esset. qui non sit iste. aut innotescat tale vel tale. aut intelligi. siquidem inferiora. et sunt quasi phantasiae et umbrae existentium. sine superioribus. inanis est. ad causam cognitionis referendum est. quas Graeci eJnnoivaû sive eiJkonovfanaû appellant. de similitudine actualium. per abstrahentem intellectum genera concipiantur. nisi in singularibus. et non exigitur a tali. nec esse. et intelligitur talis. cogitabilia quidem sunt. tam ad essentiam quam ad notitiam: ideo hoc illi substantiale dicitur esse. nec convertitur. [0878D] velut somnia elabuntur. quae ad sui investigationem hanc potestatem contulit intellectui.) sed simpliciter alterum sine altero. sic quaedam exemplaria concipiuntur in mente. nec tamen substantiis vel accidentibus aggregantur. et genera. Ratio autem ea deprehendit. Universalia tamen et res dicuntur esse. sed easdem intelligendi aut significandi. nam in ratione hominis. Idem est in individuis. intelligi tamen potest et significari: ita quod nec intelligatur. res dicuntur. et disjuncta conjungere. Hoc autem naturae rerum non adversatur. nam et ejus exemplar in ipsa est. exempla vero in omnibus illius terminationis dictionibus manifesta sunt. [0878A] perspicit singulatim. nisi sit animal. Caeterum componens. Sic in Platone. quae exigunt species.ineam. esse non potest. nihil enim tale natura peperit. secundum Aristotelem. Quia ergo tale exigit [0879A] tale. quod de hominum conformitate perpendit. quoniam homo est animal tale. quo simpliciora. homo quoniam Plato et est. substantialem similitudinem rerum differentium pertractans apud se. hoc est rerum [0878C] imagines in mente apparentes. Ad hoc autem ut sit homo. aut singularium discreta essentia in eis attendenda est. exemplum vero in actualibus.» Quod utique. ut possit conjuncta disjungere. quod definit. sed non ob hoc. cum tamen sine materia forma esse non possit. Monstra enim sunt. aut iste homo. nec in notitiam veniet. vel alius. si non sit. nihil aget et frustra laborabit. abstrahens vero fidelis. intuetur. aut moles corporum. nec intelligi possunt. Licet enim esse nequeat homo. quam habent a singularibus separatam. Ergo ad significationem incomplexorum. quorum exempla natura formavit. Sunt itaque genera et species non quidem res a singularibus actu et naturaliter alienae. sed nequaquam exiguntur ab eis. ut ait Ulgerius venerabilis [0879B] Andegavorum episcopus in .» generalis quaedam praescribitur ratio. generale conceptum suum. sine aliorum admistione. Sicut enim cum in grammatica dicitur: «Nomina quae sic desinunt. sic: «Animal rationale mortale. aut superficiem attendit sine corpore. non unus est modus. sed non in animalis ratione est homo. sed eo simplicior est. Sed nec intelligitur homo. formam utique contemplationis oculo a materia disjungit. quae jacent sub affirmatione et negatione. Nec hoc quidem simplicitati ejus praejudicat. vel alius homo. feminina vel neutra sunt. Nam et ea. Et quidem rebus existendi unus est modus. quae quasi multorum declinabilium exemplar est. Siquidem. et soli intellectui patent. ut animal esse non possit. quin cointelligatur animal. et species. exigitur esse animal. Anima enim quasi reverberata acie contemplationis suae. sed quaedam naturalium et actualium phantasiae renitentes intellectui. quae tamen. et vera saepissime dicuntur esse. et quasi quaedam officina omnium artium. nec significetur iste. Homo namque non est. desinitque. tanquam in speculo nativae puritatis ipsius animae. quaerat. sicut Boetius ait. aut non intelligatur homo.

sed nec relativas. ne laboret in infinitum. Seorsum tamen a multis quaesitum est. quae ejusdem rationis [0879C] sunt. exempla sunt universalium et incorporalium. eo quod non est equus. ut partus Arethusae. Unde si equus promittatur in genere. vel cogitatio. Sic et qui definit animal esse substantiam animatam atque sensibilem. est genus. scilicet qui et ea. et ea fideliter exercet. Puta quod significatur hoc nomine homo. arguitur nugari. Non dico. eo quod non existat. et aeque de multis verum est. actus cognoscendi determinatione. ut de qua praecessit sermo. aut significationi subjectum [0880B] est si tamen propria est ipsa relatio. qui et bona noverit. quoniam seorsum a singularibus. nec imperfectum. quae ex sui natura. nec singularia numeri accessione universalibus accrescunt. ut nequaquam ad disputandi decurratur angustias. Singulum enim horum non simpliciter quid significat. et quas boreas aufert. Nam.» nam in philosophantium foro exuberat bonitas. nam et illud quod non existit. illud tamen quod geritur. a sua quodammodo infinitate [0880A] arctantur. Siquidem relativa dictio est. fiunt tamen relationes in genere quae. revehit mitis zephyrus frondes. Ergo quod mens communiter intelligit.» Sic et in iis. cum omnis equus sit aut sanus aut aeger. et actus. et similia. nihil est. sed subsistant in genere. numerus enim duntaxat illa complectitur. sed tandem nihil invenerunt omnes in manibus suis. rerum numerum augeri vel minui pro eo quod ista non sunt in numero rerum. quod discernant. quod promittitur. sed quia species. aut etiam ut res sint.Venalitio disciplinarum. et ex eo sit felix. id est ad definitum aliquod. numero quidem inveniet esse subjecta. non est. salvo intellectu veri. et verba distrahuntur ad gratiam. quod significatur. nequeunt revocari ad speciem. etiamsi personam non exprimant. nisi forte qualia sunt vera. et artis grammaticae subtilitatem. Nec moveat quod singularia et corporea. aut activis alterius coarctetur. Si quis autem universalia seorsim recenseat. qui bona novit. sine vitio aut figura. quin earum significatio. in certissimam deducitur obligationem. et quae in singulis rerum generibus natura discrevit. Ut cum dicitur: «Mulier quae salvavit. obligationem generis non attingit. nisi quod in singularibus invenitur. et exerceat. plerumque sensibilis sit. nec omne definit. ut ait Augustinus. Itaque detur ut sint universalia. Quod significatur hoc nomine animal. infinitas esse non patitur. et dicat stipulator. Cum enim dico. vagas esse permittit. quoniam hoc imperfectum. et homo animalium species est. non enim simpliciter hoc. cum omnis ratio gerendi. non contingit. sed cui singularium numerus non aggregatur. ut nihil certum et finitum sit. aut similia complexorum significata sermonum. quae significat rem. non tamen ob hoc verum erit. sanus aut aeger est. in quod cadat relatio. scilicet quod intelligitur. incorporea sit et insensibilis. Itaque cum dicitur sapiens est et felix. si hoc pertinacibus placet. aut definit. id est res discreta. et vires excedit) nec tenetur in uno. qui sit ei promissus. relativae dictiones. Lignum quod mortis et vitae causam dedit. et ad doctrinam parum. indubitanter universale est. relativas dictiones accipiendas arbitror. [0880C] in quod descendit. aut capitibus corpora. aut determinatione personae. discretum aliquid promissioni. Necesse tamen est aliquem unum dictionibus subesse. Nihil autem universale est. demonstrativas dictiones. «gratiosum ad invicem debet esse verbi commercium. quo geritur. damnavit. aut quod animus rationabiliter concipit ex voce audita. nam et animal significatur. Itaque qui audit hanc vocem homo. quoniam et homo significatur. sed potius quale quid. quod intelligitur. sic nec universalia singularibus. benignius interpretandum est. nisi venia licentiae impetrata. quae praedixi. aut actus. species est. et animal genus rerum est: est enim significatum vocis. sed potius quid . nec omnes percurrit homines (quoniam hoc infinitum. non unum aliquid. Sicut enim collegiis aut corporibus non connumerantur capita. et ad singularia multa aeque pertinet: quod vox communiter significat. ut non decurrant ad speciem. Sed et hoc [0879D] ipsum. equus qui mihi promissus est. quod significatur.

aut talium quid. aut non satis proprie ponitur. vel universitatem colligat. quod communiter praedicatur de omnibus. Nec istis praejudicat. fidem universalis de singularium veritate convincit. Plane si relationem simplicem.» benignius quidem accepta relatione intelligitur. Frequens tamen est usurpatio.» nec aliquis est qui diligatur ab omni. quia demonstratio. nisi quatenus ignota aut infinita est. et immensitatis suae scientia. aut ad aliquid. sive notitia creaturae finita est. non quorumdam. quam ut. et sapientia. aliud scilicet esse quod appellativa significant. certissime definit. qualitatem determinant: non enim simpliciter quid. Item in Elenchis: Homo et omne commune. suo tamen fine scilicet infinito. qui non primam. vel ad aliquid aliquo modo. quibus de quavis materia satis est oggarrire. ab universitate singulatim excerpat. omnis. veri intelligentiam. forte non palam est. «quia omnis homo diligit se. Omnis itaque dictio. relatio. incongrue dictum forte causaberis. quoniam hoc infinitum. sed quale quid. quod fere in omnium ore celebre est. si [0881B] res usquequaque occurrat animo infinita. Admittitur itaque non modo ad cavillationem eorum. vel aliquod singulorum. cujus numerus aut finis non est. quod subjungitur. non tertiam. et neutrorum. Simile est quod Galenus in tevcnhé medicinam dicit «scientiam sanorum. primam. et falsum: siquidem «nec omnis omnem diligit. nec universitati singulorum. sive distributive accipiatur. secundam facit cognitionem. Est itaque licentiosa relatio. Et post pauca: Manifestum quoniam non dandum hoc aliquid esse. ut sive collective. non secundam. aut certo. sed aut quale. Item Aristoteles: Genera. Sed nos modulum humanum prosequimur. ex angustia grammaticae. Profecto quod non est hoc aliquid. Existentium enim a natura certus est finis. Nominantur singularia. et sua ratione definito. et illicitorum ex causa commoditatis. quod dictum est. sed potius quorum qualium. aut quantum. et species. Porro cognitio rem. Omnis enim scientia. scientia infinita. inquit.tale. nec . quatenus novit. et aliud esse quod nominant. nec secunda possit procedere cognitio. significatione expressa non potest explanari quid sit. pronomen relativum se. praecedentibus nihil obest. cum ratio cognitionis [0881C] certitudinis finem quaerat aut teneat. si vero discretionem quaerit. alioquin suo privabuntur officio. Regulariter proditum est. innititur subjecto. sed nec aliquam rei infinitae. vel hujusmodi quid significat. omnium. sed etiam ad statuendam in auditoribus bonae fidei. nec alicui omnium veraciter aptetur. sed eorumdem est plerumque minus finita cognitio et quodammodo conceptio vaga.» Quod si ex relativae dictionis proprietate discutias. circa substantiam.» Non inquit. quis attendat. Unde ex sententia eorum. quia quisque diligat se. quae fit in genere. de universis in commune affirmatur. quadam mentis capacitate definiens circumscribit. quamlibet infinita. sibi scientiae gloriam vindicat. sed quodam modo quale quid determinant. solius autem Dei. [0880D] quoniam hoc ad artem imperfectum. Quoniam enim in singulis verum est. aegrorum. et distributiva ratione quadam. et singula suis ab invicem propriebitibus [0881A] discreta sunt. Ut nec prima. non hoc aliquid. «quod omnis homo diligit se. quod discernat. quoniam infinitus est. sibi. circumscribit. et quasi [0881D] legis suae venia impetrata. qui angustiis et subtilitatibus semper insistunt. plerumque multus est usus. quae demonstrative aut relative significat. sed universalia significantur. significare.

aut benignioris ingenii homines vexant. si tamen primae inventionis causae recte respondeat. Formae quoque tam substantiales quam accidentales. Sed esto. quo referatur. et pervicaci instantiae insistentes. universale est. nec esse. nec refertur ad hominem ex angustia disputandi. aut ex ignorantia. Sed et nomina. Investigationi ergo ratio. incorporeum. vel a suis affectibus dicuntur. ait illam esse earum rerum quae. Itaque cum dicitur. quoniam uålhn. illis attribuunt: siquidem nihil incorporeum. Quid est autem incorporeum. a quo quidquid vero nomine censetur aliquid. appellativa significent (non enim contentionibus delector. in libro contra Nestorium et Eutychem. formatam creavit Deus materiam: siquidem. quoquo modo. nec proprietates aliquas. etsi alicubi dicatur informis. animo singulariter ostendunt. et quodam substantiae contactu. ut statum aliquem generalem. Exponens autem vim definitionis. Nam quidquid incorporeum est. I) : «Utique tam subjecta formarum. ait Augustinus. quae informis nec est. Vires enim rationis quodammodo circa rerum principia evanescunt.» ut sint. aut concreta his. Idem quoque asserunt. et ex causa suae existentiae. et formae dicant nullum exstitisse principium. quoties pronominis fit ad nomen appellativum relatio. cum ipsi inquieti objurgatores. utique non recte incorporei suscipit nomen. Ergo sicut cognitio certitudinem quaerit. aut alteram faciunt cognitionem. et Deum. deductis quodammodo exuviis usque ad quamdam nuditatem sui propiumque defectum intellectus prosequitur. sit aliquando. sic demonstrativa. omnis proprietas substantiae. sit quanta. certo et definito innituntur subjecto. Unde et importunitates multae. haec potius enuntiationis forma est. aut insensibile. omnino nihil est. aut sunt substantiae. Quod itaque ei obnoxium non est. et affectu philosophi. hoc verbum propter Deum et materiam dicit appositum: quia in eorum scrutinio humanus deficit intellectus.» non tam hypotheticae dictionis consequentia est. qui me in his. quae praemisi. et relativa. aut aviditate comproficiendi. non Creatorem quidem. si ei obnoxia non sunt. consequentiae forma. aut faciat. discernatur. aut ex protervitate laborent. et insensibile. tria ponentes principia. eo quod pronomen. Ut substantia ab eo substantia sit. et si aliquo modo somniare possim.) status ille quid sit. quod non sit substantia creata a Deo. quod a suis [0882D] qualitatibus. non actui servit. Porro materiam Deus fecit ex nihilo ipsique materiae concreta . Inde est quod Boetius. Quod si in rem universalem non cadit. quibus [0882C] natura universalium. quam formae subjectorum. sit ad aliquid. habent ab ipso ut sint et suos in subjectis operentur effectus. Illud enim quod dicitur. quod semper demonstrativum [0882A] aut relativum est. sed nec plene intelligi potest. formam. vel ipsi concretum? Ita. aut patiatur. qui universalia non esse contendit. sunt obnoxia Creatori. sit alicubi. sed nequaquam [0883A] ad plenum veri notitiam assequentes. nec alio patet certum quid. materiam. universalibus convenire. Valeant autem. Ut enim. «si aliquid est homo. et illud. in hypothetice dicendis. nam interdum ex indulgentia latius evagatur. quae sunt dubitabilia sapienti. plura mentiantur principia: rerum omnium unum principium est. sed praedictorum conciliatorem: et alii quidam professione. si universalia incorporea sunt. aut spiritus est. omnis quoque compago partium. in quo singula uniuntur. imo dispereant universalia.bonae fidei rationem in colloquiis aut lectionibus curant. aut spiritus. quam. et nihil singulorum est. illud est animal. privativa in eis duntaxat sunt. sit qualis. [0882B] quae aut primam. aut spiritus. si proprie fuerint posita. tamen quomodo sententiae Aristotelis coaptetur. aut proprietas corporis. et omnis pars. Licet enim Stoici Deo ponant materiam coaeternam. cum sint. proprii nominis expleat vicem. quoquo modo intellectu capi [0883B] possunt. nunquam omnino exstitit sine formis. illo auctore. ab his qui rerum ignaros. corpora scilicet. per quem est omnis substantia. non perspicuum habeo. et aliquid habeat. academicum esse pridem professus sum. Omnia per ipsum facta sunt (Joan. naturam definiens. quam regularis formae enuntiatio.

sed non accidentium aut formarum participatione. aut utique singulare est. I) : ut materiae formas doceret esse concretas. omnino nihil sunt. esse quod est. discreta est. et idem bonum est. dicitur terra. Sed.. sed quod multa vivat expressa plurium conformitate. De art. . Cbaos erit. sed a siccitate et gravitate. Si autem quid unum numero est. quod materia ejus est statua. sicut materia habet ut possit hoc esse. Quod si unumquodque eorum [0884B] ab ipso est. Statua enim. vel forma sine subjecto sit majus. quae materia ejus est. prout natura cujusque. ad generis dignitatem. Hinc est quod hominem. Omnis namque substantia. deinde ornatus tam eorum quam illorum quae interjecta sunt media. Quodam enim modo.» quod et [0883C] subjectis declarat exemplis. I) . sed formarum.Alterius sic Altera poscit opem res. (HORAT. Caetera enim omnia finita sunt.. imo et valde bonum. sicut discernitur materia ipsa per formam. Non illarum dico. vel aliquid facere. aut tale. non ajpoú thðû uålhû. Terra quoque ipsa. ipsumque bonum. naturaliter conjuncta. inquit. ex formae reverentia. aut lignum. protinus et singulare est. qui omnia creavit in numero. ad distinctionem. nisi rerum effigies. aut tantum. vel pro dignitate effectus. aut terra dicitur. quae quasi prima mundani corporis fundamenta jecit Deus: et in ipsa expressione rerum habita est mentio specierum. cuncta quae fecerat. eo quod facit . si substantia est. inter ignem et aquam. Quantumlibet conformia sint opera Dei. non a terra. aut quale. et subtilitate sua. Item produxit. ita et viroris auctorem. sed a formis quas a natura accepit. in quibus res prodierunt primo in essentiam suam. quae formae sunt. Accidens autem omne. ita privilegium existendi materiae relinquatur. non quod in se. aut tantum. sic et formae habent a conditore ut possint vel hoc. aut tale. et pondere. inquit. et forma quaelibet. Nam sine eo factum est nihil (Joan. accidentium pluralitate. ita tamen. ex divinae dispositionis decreto. ut sicut discretionis formae. Item aes. res per se existens est. formae effectus est. et Deum. Voluit enim Deus cuncta similia sui effici. eo quod simul aeque de nihilo creata. dicitur. capax bonitatis esse poterat: et sic facta sunt. ut vel materia sit informis. Habet itidem pondus suum. etsi mathesis. quae ejus materia est. a forma est. per materiam existit forma. Nam nec forma. in substantiis. I) . sed ab Hectorea vel Achillea forma. unum plane. Eo spectat illud Boetii in primo De Trinitate: «Omne esse ex forma est. aes dicitur.) Unde ab initio creata memorantur coelum et terra. approbante Deo. infinitam sibi reservans in omnibus auctoritatem. haec vicissim separatimque [0883D] discutiat. et conjurat amice. si sit forma. articulo praesenti non derogant: illud enim nec statim nec satis unum est. tamen alterum sine altero esse non potest. aut potius mundus sensibilis nihil erit. Ergo si genera et species a Deo non sunt. v. [0884A] et in humanum intellectum demum.» et mensura ad modum quantitatis certae. non habere. unum numero est. quoniam rationalis est: et rationalitatem praeponimus colori. valde bona (Gen. nec materia sine formae beneficio. disjungit. formis adhibitis natura componat. 411. quas logici fingunt non obnoxias Creatori. et lignum tale vel tale (Gen. Nam quod quidam unum aliquid dicunt. quoniam ab optimo est. sed profecto quidquid ab uno principio est. sed singularitate subjecti. opifice rerum. sicut herbae. terra herbam virentem. itidem numero subjacet.est forma. Cuilibet ergo. «illo sic disponente. numero [0884C] subest. quae aeri impressae sunt. brutis praeferimus. omnia singularia sunt vicissimque discreta. vel pro veneratione formae. ut natura compositorum fidelius et expressius teneatur. quae doctrinaliter in abstractionibus versatur. Caeterum. nam hoc ipsum quod aliquid coelum. puta animal. poet. aut quantum est.

in toto sui subjecto est totaliter. nec oportuit quidem. id est in se ipso. formae sint exemplares. nomina indita sunt. Ergo. sed propriis quodammodo figmentis gaudet. rem subjectam. et secundum intellectum illud deliberari potest de re subjecta. pro diversitate subjectorum. si quis ejus. universalia. «quoniam a Deo sunt. et quasi quaedam sunt figmenta rationis. ut. genera et species. pondus quo statuuntur. quae facta sunt. qui est mensura. cum dicitur homo esse animal rationale mortale. et numerus. Hoc idem de generibus et speciebus protestari non vereor. aut quod definitur. inquit Aristoteles. ob intellectus communitatem. sine quantitate mensura. subtilius exercentis. et ille alter) differentes. res enim sibi conformes sunt. quorum exempla conspiciuntur in singularibus. et tres quae sic intelligi potest. naturae forma similes. perpendit intellectus. In quo solo creata sunt omnia. Et quodlibet subjectum accidentis sui limitibus coaequatur. nec ille. aut formae modum excedat. quae nullus ambigit esse. aut si Platonicum dogma obtineat. Sic et jus civile sua figmenta novit: et disciplina quaelibet ea. species. . et licenter quidem.» id est terminans. scilicet quod animalia sunt. Siquidem homo homini conformis est. si essentialiter singularibus unita sunt. Et hoc quidem fideliter quia. ipsamque conformitatem deducta rerum cogitatione. [0884D] Sic et quodlibet accidens. dicitur esse communis. speciei censetur nomine. audito hoc nomine. vel. Gaudeant. nec infra subsistit. id est actualiter exemplificari. ita quod nec iste intelligatur. Dei dicit imaginem: «Siquidem Deus sine numero numerus est. In operibus sex dierum in genere suo bona singula creata memorantur. et solo numero (quod hic scilicet unus. ut ea dicantur esse. Ergo duntaxat intelliguntur. tota facie dissidet) quod vivunt et sentiunt. Quin mundo reclamante dicam.» aut omnino nihil sunt. nusquam memini me legisse. sed totius partialiter. homo. vel esse distinguitur. [0886A] antequam prodirent in corpora sed quoniam. qua diffiniuntur omnia. cicadationes enim sunt. nec res subjecta. per quae ipsius procedat usus. ut sic [0885C] dixerim. sed in actu rerum nihil est quod sit universale. ex sententia Aristotelis. quo discernuntur. agitationis suae manifestum in rebus producit exemplum. monstra enim sunt. species et genera utrumque non sine ratione. Persuadet enim ratio. ejusque termino limitatur. Nam et color in toto diffunditur corpore. sed quale quid quodammodo concipiuntur. qui omnia in numero. qua ens. A modo enim intelligendi figuralia haec. etsi personalibus proprietatibus differant. Illud itaque in quo conveniunt homines. et numerum. accidentis. quod communiter concipitur. et. pondere [0885A] et mensura disposuit. aut si sunt. excogitare [0885D] non erubescit. se ipsam. sed quia intelligi potest homo. id est universa naturae suae forma. si pro parte. quoties opus est. habita tamen ratione aequivocationis. et formans. non omnino quid sit. id est res singularis est. nec tamen creationis universalium mentio aliqua facta est. [0885B] Nam omne quod homo est. in rerum inquisitione et doctrina. Quod etsi de Platonicis ideis possit intelligi. solus illo ponderare potuit. Quod autem diversarum formarum quasi communis imago est. et ordinans omnia.rationale. juxta Platonici dogmatis sensum. nec aliquid singularitate essentiae unum. nec excedit. in eo quod uterque est homo. omni rei modum praefigens. Clamat mecum et Dionysius Areopagita. et pondus. omni rei speciem praebens. secundum novam translationem. Habet autem commune cum equo (a quo tota specie. quod res omnis certa quantitatis lege finitur: ut nec accidens sive forma.» Unde Augustinus: «Invisibiles differentias invisibilium. pondere et mensura. et corpus ad coloris disponitur quantitatem. esse dicuntur. Non autem sic dicuntur genera et species exemplaria singularium. Alioquin unde esse habeant aut quando coeperint. quae in mente divina intelligibiliter constiterint. nihil ad rationem. pondus sine pondere. in numero. secundum Aristotelem. Mensura vero in eo consistit. et doctrinaliter. generis suscepit nomen. iste vel ille est. mensuram. etsi a nullo intelligatur. omnem rem ad stabilitatem trahens.

linea superficiei. Ut enim. et monstrantur ab eis. alia priora non praedicantur. quarum collectio eadem non reperitur in alio abstrahentis intellectus opera. Si enim nec de se. Possunt et monstra dici. quae vero singularia. et notitia simpliciter ignotiora sunt nobis. Nobis tamen econtrario quandoque accidit. posteriora. [0886B] quae vero subtiliora. Aristomenes autem non semper. longius absunt. orationis elementum. superficies soliditate. simpliciter intuetur. nunc per posteriora rerum manifestatio. exsecutus est. Itaque hic. et ille est Plato. Aristoteles in Analyticis. cum dicitur punctum lineae. Hinc forte est illud in analyticis: «Aristomenes intelligibilis semper est. sed hoc quidem magis ad rationem doctrinae (si Aristoteles verus est) quam ad causam essentiae. nam et homo et animal uterque eorum est. et qualitatis. nec propugno. magis familiariora sunt sensibus. individuum est. «Alia autem et ipsa de aliis. agens. et quod «singulare et sensibile. nec ratio constat exempli.» Quoniam ergo quaedam [0887B] eorum quae sunt.» ut Cleon et Callias. sicut et alibi. Sed plerumque quae naturaliter priora sunt. ut. et priora quidem simpliciter. non tamen de alio. aut temporis. et simpliciter evidentius. Et cum quaelibet substantiarum ex proprietatibus constet. nec quantitate ut atomus. et abundanti intellectu comprehendere est. Plato enim Aristidis filius. ipsa quidem. per se rem quamlibet contemplatur.) figmentorum speculatio usque ad ventilationem singularium. quoniam ejus principium est: littera quoque. statim ei Plato aliusve hominum singulorum ostenditur. Minerva pinguiori. aliorumque accidentium. Item unitas principium numeri. Sunt itaque genera et species exemplaria singulorum. sic et linea superficie. magis quolibet: illa autem priora. fit enim nunc per priora. et individuum nominat. nisi sensibile contingat praedicari. et subtilioris agitationis figmentum est. Unde. nisi secundum accidens. quam syllaba. Ego quidem opinionem hanc vehementer nec impugno. de aliis praedicantur. nam et in aliis intelliguntur. Illa vero. licet per priora melius fiat assignatio posteriorum et disciplinabilius sit hoc ubique tentare. aut species. ut intelligeretur.quaerat exemplum. Et hoc quidem est singulariter individuum. haec quidem sunt talia. Hoc enim. de nullo nata sunt dici palam. ut de nullo praedicetur. ut secundum accidens. Nihil enim tale in rebus occurrit. siquidem sunt animalia. Calliam) sane inepta videtur haec distributio. Quod si nec subjici res sensibilis potest.» quoniam corruptilis est. Quid obest si. quod solum quidam aiunt posse de aliquo praedicari. ait Aristoteles. Ex hac Minervae pinguedine. eum ratio quasi nudum. nec in generibus et speciebus hanc statuit difficultatem. procedit et haec monstruosa (ut licentius loquar. unitas numero. dictum est illud in Topicis: Differentiae omnes. tale quid tamen fideliter intelligitur. priorum saepe fit per posteriora explanatio. nedum sufficiant aliis explanare. sed nec praedicatione. ita et Plato iste sensibilis de filio Aristidis verus sit. magis subtili. de his» autem. ut dicunt. et de homine animal. Namque solida. ut communiter significantis aut definientis ratio solidetur. nec soliditate ut adamas. ex opinione quorumdam. aut individua erunt. et expers loci. nam haec quidem. [0887C] quam ipsi doctores nequeunt intelligere. dicimus enim quandoque album illud Socratem esse. et sic in aliis. Cum enim Plato esse non possit informis. nam unumquodque animalium. nec de alio. (nam sensibilium pene unumquodque est hujusmodi. quod decet liberalium artium praeceptorem. sensisse visus est. sine qua non credo quempiam ad mentem auctorum fideliter [0887A] pervenire. terminus esse. nisi secundum accidens. nec dicti veritas. ut dici solet. praedicatur. et de his alia: ut homo de Callia. ob hoc quod illam amplector indifferentiam in vicissitudine sermonum. ut de nullo alio praedicentur vere universaliter. ob impotentiam sensuum. nec enim multum referre arbitror. superficies soliditatis. Sed [0886D] et hoc utique doctrinalis instantiae. momentum [0886C] temporis. Quae autem communiora sunt. dicens: «Omnium quae sunt. id est posteriora. aut species . urgente tamen necessitate. si ei solus Plato est filius? Sicut enim homo animal. et veniens. punctum prius est linea. quoniam invicem res singulas monstrant. deducio respectu quantitatis. de his autem alia. quemadmodum genus de specie verum est. Aristotelem nullus esse mentitum ambigit aut nugatum.

» Nam omnis homo animal. omnis albedo color. ut ubique serviant intellectui. intelliguntur abstracta a singularibus. juxta hanc licentiae rationem. quae sic. in juncturis omnibus. Ab hac autem longissime videntur abscedere. qui commodissimus est. et «retundat ingenia auditorum. vehementer impugnat. Unde. magis Aristotelis sententia sequenda est. in admittenda licentioris verbi indifferentia. aut individuum. quoties datur occasio. qui genera et species. tantorum virorum dijudicare sententias. et tam impudentis quam imprudentis ingenii. significationem. cujus subjecto aliqua de re agitur. auctore Aristotele. cum sermo de sermone jungibilitatem quamdam terminorum verae affirmationis innuit. quod nec fideliter cum Porphyrio. minus arduum fatetur. nec utiliter cum introducendis versentur. Sed et rei nomen latius pateat. sicut ait.est. Quod male fers. ut possit universalibus convenire. Sequamur ergo figuras auctorum. dictionis. ostenditur. et quod Boetius in secundo commento super Porphyrium. qui genus unum numero esse dicunt. distrahuntur. eique mos gerendus est. cum de re sermo dicitur praedicari. illa asserunt. aeque necessarius scitu. aut usurpationem dyscolae. ut tamen esse non habeant. cum hoc in mente mihi versetur. ipsius [0888C] tamen dogma in scrutinio universalium nequaquam sequimur: eo quod hic Peripateticorum principem Aristotelem. licet Plato coetum philosophorum grandem. utpote subjectum accidente. feres. puta [0888A] Plato homo. ideas scilicet. qui formas solas ponunt. sed amicandum. quas cum auctore suo Platone. et quem ibi haberi prae caeteris ratio exigit. ut alligatus sit ad unam. Nam. vel praedicari vel subjici? Nec opinor auctores hanc vim imposuisse sermoni. Haec opinor debere sufficere. qui ad omnia. Nec erubesco confiteri quod res de re praedicetur in propositione. etsi res in propositione non sit. sed ei qui Peripateticorum libros aggreditur. aut sermones. se docentis. assuesce. Poterit tamen forte ubique aliquam quodammodo convenientiam vel inhaerentiam designare. Magnum quidem est. de generibus et speciebus. Et quidem omnes ab Aristotele puerilius aut stolidius evagantur. Hoc [0887D] ipsum ergo quod dicitur praedicari. Id autem faciunt. qui praemissis de rerum investigatione opinionibus. tam illi. quod ei talis nuncupatio aptatur. Similiter et illud Boetii: «Omnis species est suum genus. locum inquisitionis esse non sinat. ut creditur. cujus sententiam [0888D] agnoscere dedignantur. aut res aliqua significatur. Et plane ingratus est. ab adjunctis. verba movetur. nec ad omnem translationem. quam Platonici. forte non quia verior. [0888B] et ei in aliquo obtemperare detrectat. ut tandem suae inventionis erigant titulum: cum hoc a proposito auctoris omnino dissideat. et «singula dicta pensemus ex causis dicendi. in statuendis ideis habeat assertores. quam alii. sed doctrinaliter sic esse locutos. et tam Augustinum quam alios plures nostrorum. lectorem. recensent opiniones. quoniam hoc est hoc. dogmatis hujus principem profitemur. qui omnium. plures significandi contrahit modos. Itaque non adversandum litterae arbitror. vel auditorem decet dentem exercere caninum. sed plane quia his disciplinis magis accommoda est. . voces esse constituunt. deductis singularibus: hoc enim. omnibus obviant.» et aliis articulis. interdum quoniam hoc participat hoc. Rem vero de re praedicari interdum notat. quod res significetur praedicato termino verae affirmationis.» inde enim fidelis sumenda est intelligentia. Quid ergo prohibet. ea quae sunt sensibilia.

aut negligentia spiritus ex his suborta. Mihi itaque illud ethicum facit Omnia fert aetas. malitia serietatem minuit aut exstinguit? Utique sicut virtus. aut. cura rei familiaris. et emergentibus variis causis [0889B] non modo Angliam. dominorum et amicorum negotia in Ecclesia Romana saepius gessi. tutus. rei familiaris avulsit angustia. Conditio dura et dira mihi proponitur. Apuliam secundo peragravi. per fomitem peccati. et accessit Entelli titulis. et aetate. acceptatur. sed et Gallias multoties circumivi. Insignem fecit Ascanium leo immanis prostratus a puero. partim curialibus nugis ascribenda sunt. torpor sensuum partim praemissis. et non modo diversis. Turpitudinem itaque malui declinare. quod omnino perniciosum est. amicorum omnium jaculis indifferenter utor. litteris dare operam non sinebant. philosophantis propositum adversatur. si illa juvenilis exigatur agilitas. Siquidem Alpium juga transcendi decies. et hoc quodammodo furtim. partim adversarii dolo et impudentiae. circa seria duntaxat occupata. sed adversis fere occupationibus interim distractus sum. et utcunque respondere coegit invitum. vel in artibus. Unde me excusatiorem habendum puto in his. Non enim. aut retinent. Ariditas enim linguae. aut glossematibus scientiam pariunt. vox quoque Moerim Jam fugit ipsa. vel semel dialecticorum attigi scripta. more coaetaneorum . victus confessione. vel in commentariis. [0889C] Nonne ergo mecum inique agitur. quodammodo protrahor ad arenam. si jura procederent. aut ordinis privilegio. quae deficientes non deserit. quod non expedit. Et quia propriis [0890A] non abundo. emerito seni cedens triumphis inclytus Dares: «Gloriosissimum enim est. si virtuti natura cedere videatur. aut reformant. quae obtusius et incultius a me dicta lector inveniet. quae annos praevenit. Exinde. quae. sic et illa. Aliis namque. sollicitudinum concursus gerendorum instantia. ex quo me ab officinis et palaestra eorum qui logicam profitentur. [0889] [0889A] Anni fere viginti elapsi sunt.LIBER TERTIUS. Ad haec. ut vix vel ad horam. saepe ego longos Cantando puerum memini me condere soles: Nunc oblita mihi tot carmina. et deserta et desueta cogor instaurare certamina. philosophari licuerit. et consilium amicorum quibus non obtemperare non potui. turpi mendacio acquiescam. si memoriae fides in tanto tumultu rerum. qui instantia pervicaci provocavit incautum. ut aut conflictum ineam. cui aut soli.» Ego autem jam emeritus et tam aetatis [0889D] quam professionis. ut ex animi mei sententia verum fatear. animum quoque. si alacritas ferventis ingenii. nec in transitu. aut prae caeteris. nisi quatenus aut infirmitas carnis. egressus Angliam.

quod in omnibus praecipit fieri Augustinus. per quos profeceris. Et hae quidem acceptae sunt opiniones veterum. nominati sunt? Et illud idem reprobabit. quia nomen generis multiplex est. ait utrumque complectens. quandoque. aeque omnes ignoti.» Illi quoque qui hoc ipsum nunc in me carpunt. et a prima institutione significat generationis principium. quem noverim. in quo aliquid laudi collatum est alienae. reprobantur. et qualiter legendi sunt alacri commemoratione revolvens. quoniam academicus sum. idemque mei profectus non erubesco laudare auctores. de quibus agitur. ut pace suorum loquar. . et ex ipsa superficie habeatur sensus verborum. Inde est. quia bona temporis sui oderunt. Quis autem. sic enim satis introductorius erit. Ego hoc ab invidia plerumque arbitror provenire.nostrorum. . ut opinor. qui. et alios auctores. attestatione novi auctoris evanescit. vel locum in quo quis genitus est. vel in aliis bonum [0890C] est. cum unusquisque in eo suae reputet derogatum. quanto ea certius novi esse fidelium munera amicorum. sic omnem librum legi oportet. Equidem ex animi mei sententia. Ergo procedat oratio. sed ubique facilitas generanda. confiteri. Quae vero [0890D] praetermissa. aut quod moveri non contingit. sed ea tanto familiarius apprehendo. eorum. id est «rerum intellectui serviebat. Ardet dum totus in igne est. quam in gravitate philosophorum esse obscurior. Ut enim ait Plinius: «Boni ingenii laudabilis indoles est. habeatur cognitio Non enim occasio quaerenda est ingerendae difficultatis. quod in se verum est. propositum habebit authenticum. [0890B] Nemo nostrorum. et beneficio temporis. et quae antiquatae occurrent memoriae de adolescentiae studiis. eo quod nostrorum sunt. Abaelardo. bonorum laudabuntur auctores. et Adam nostro. eo quod illud Coriscus Brisso protulit. aut stadium pertransire. aut Melissus. domestica negligo instrumenta. sit prolatum? Utique non sum ex eis. nisi insulsus. aut vitiose dicta fuerint. compendiose percurrat qui prae caeteris. . inclinavit opinionem: malens instruere et promovere suos in puerilibus. tempori et occupationibus imputentur. id est parentem a quo. oblivioni. CAP. Faciebat enim studiosissime. Quem morem secutum [0891A] recolo Peripateticum palatinum. I. Rerum enim veritas permanet incorrupta. et facili brevitate conspicuus. quod se ad puerilem de generibus et speciebus. quoniam jucunda aetas ad mentem reducitur. Ast ego propriam gloriam non affecto. aut ingratus. Ex quo omnia primordialiter composita esse contendit. Quomodo Porphyrium legi oporteat. eo ipso quod veteres: et nostrorum longe probabiliores et fideliores. et coaetaneos suos invideant commendare posteritati. ut sermonum. quae scribuntur. [0891B] Unde Polynices ab Adrasto genus interrogatus. nisi quatenus ab Aristotele exempli gratia.» Itaque sic Porphyrius legendus est. ut quam facillime potest. Et illorum honorem desidero. eo quod a Gilleberto. quia eos virtutis manet gloria. quoniam omnia secundum Heraclitum moveri contingit. coaevorum invidia evanescet. Sufficiat ergo introducendo nosse. auctore Deo. nec unquam. significatio teneatur. asseruit quoniam non est contradicere. aut quia terra movetur. qui mihi contulerunt modicum illud quod scio vel opinor. sicut ait Martianus: . sed illius a quo est quidquid in me. Dicat unusquisque quod sentit.

et nomen totius. non modo in Porphyrio. quae in lineamentis membrorum consistit: unde et speciosus. sed cum primae sint. inquit. Siquidem recte docentis officium pro ratione temporis et personae. aut Domino revelante. quae proposito congruit. Sed hanc subtilem speciem nominat. ad significationem ejus. sed a solis philosophis recipitur. aut audientem. tam nostrorum quam gentilium. quoniam. puta humanitatem. qui Porphyrium cogit solvere. veritas plenius et familiarius innotescat. nam in figuratis nihil prohibet. saepissime demeretur. corpus non erit genus [0892B] animalis. quod cuique noverit expedire. quod. et metens quod non est seminatum. quoniam pars illa evidentior est. dispensat. visibile aut sensibile. non magis est corpus quam anima. sicut occurrunt. Item et species multipliciter dicitur. quod omnes philosophi acceperunt. de specie praedicatur. de differentibus numero praedicatur. corpus asserit esse genus hominis. Quod enim unus fideliter et utiliter docet. ut aiebat Abaelardus. Si quid autem. nisi libellus doceat. toti attribuit. per descriptiones certissimas. id est secundum corpus. cum id egerint. Littera enim suaviter excutienda est. I. et proprie verum est de omni eo. Plane veritas est amica simplicitati. non animam: quare. lector fidelis [0892A] et prudens interim veneretur ut sacrosanctum. et sensibus notior. alter aeque fideliter et utiliter dedocet. si locutio propria. semper enim. hominis speciem appellari. a Porphyrio praetermissam. Unde homo. donec ei alio docente.) Deinde hinc translatum est. qui ex anima constat et corpore. cui satisfactum non est. donec restituat quod non accepit. apprehendatur illa. qui genus secundum quid opinantur de specie praedicari. Apuleius. Idem fiat in differentia. et eorum purgat errorem. quia se invicem interpretantur auctores. sed in quavis scripturarum. Vocabulorum simpliciter aperiantur significationes. eo quod pars est. Porro austerus nimis et durus magister est. in superficie assignentur: et Porphyrium perlegisti. eo quod figuras non licet extendere. deinde singulorum sequantur [0891D] divisiones. intellectu difficilius occurrit. et quod majus est. cujus est genus. (STAT. aeque tamen verum est. formam substantialem speciei. sed praecedat. nisi cum expedit. dicens. inquit. . Quid ergo sibi voluit qui non modo hanc contra consilium auctoris. Hinc autem sumptum est. et «qui indebitum exigit. Nullo enim modo pars de toto praedicatur: ita quidem. quoniam et animalis. Ex quo palam est. Postremo differentiae singulorum ad singula. res enim. sed quidquid aliud excogitari potest. tropum locutionis esse. dignioris aut notioris partis. Figurativae quoque locutionis progressum inhibebat. Aristoteles autem hoc dedocet. Unde constat nomina haec. non esse genus animalis. non esse secundae impositionis. adjiciunt? Hoc credo appetunt. ut videantur multa scire et benedixisse. ex translatione devocari ad aliam significationem. non statim deterreat legentem. et sicut Cicero. sed necessitatis causa. proprio et accidente. sed quodammodo minus corporis censetur nomine secundum publicum usum.» Quidquid autem litterae facies indicat. quidquid alicubi scriptum invenitur. testantur. et ex industria asserit. Nec tamen ob hoc. Nam Porphyrius. Quod quia non ornatus. qui Synecdoche appellatur. Hieronymus. tollens quod positum non est. Nullum autem genus figuraliter aut translative. Tertiam ejusdem apponit Boetius significationem. ne nimia gravitate introducendorum animos retardaret. tellus Mavortia Thebae. ut minus fuerint intellecti. Theb. contingit. ad significandum id quod de differentibus specie in quid praedicatur. nam ab institutione formam significat. non enim secundum quid de specie praedicatur. Augustinus et multi alii. et itidem partis nomen. parti. plerumque suscipit nomen. Tradunt utique grammatici. praedicantur enim secundum quid. quae ipsae non recipiuntur. idem est formoso. [0892C] ipsum esse animam.Cadmus origo patrum. negatio vehementior est. et non more captivorum acerbe torquenda. [0891C] aequivocationi comparatur. esse incorporeum sequitur. quod debitum erat accipere.

personam reperies. et ad hoc denominativorum scientiam perutilem asserebat. dividenti et colligenti plurimum necessaria est. significat colorem albentis subjecti. siquidem. alia fuerint vera. Habet haec opinio. cum intelligentiam dictorum sumendam noverim ex causis dicendi. Unde ex opinione plurium. Manifestato autem. Siquidem nomen ipsum pro substantia subjectum albedinis. si non ad hoc sermonem faciat. si eodem. Scientes enim quoties dicitur. ut ex ipsa verborum forma perpendatur quodammodo adjacens intellectus. quia albedo significat virginem incorruptam. simpliciter. plurima. qualitas albedinis occurret. nec prorsus [0893B] alio. idem principaliter significant denominativa. vicissim sunt indices aliarum. aut univoce. et negotiantes impedit. aliorumve auctoritates interpretandas arbitror. et ipsi interrogantes. Ait enim. Univocorum quoque et denominativorum. albet. pro qualitate. et jam quodammodo magis corruptam. res interdum pure. disgregativam visus. eamdem introeuntem thalamum aut cubantem in toro. ut trahatur istuc. si non prorsus eodem. eamdem [0893C] principaliter. univocis et denominativis. quidquid alicubi dictum reperitur. ipsam significat qualitatem. undique conquisita. Sic a bonitate bonus. non paralogizabimur. sed in accidentibus verbi. adeo necessaria est cognitio. astruitur praedicari: et sic plura. univoca et denominativa. pro substantia significat. quam de multorum auctoritatibus niti. si unus nesciat quo ferat alius intellectum. Aequivoce quidem. eamdem significat qualitatem. Videbatur etiam sibi tam de Aristotele. [0892D] Categoriarum liber Aristotelis. quot modis dicatur. Alioquin analyticorum exempla. si lateat. II. si eorum quae multipliciter dicuntur. Multa quoque proferebat. Nec sic memoratas Aristotelis. etsi participationem personae admittat. sicut impugnatores. et apud eumdem: quod si caecitas et caecum . quoniam eorum notitia definienti. Siquidem aequivocatio multos inducit errores. Si enim illud excutias. album vero. suis applicantur subjectis. sed infusam commistamque substantiae. quo nihil prius est apud dialecticum. aut denominative. sed sciemus si non ad idem sermonem faciat. alia falsa: nisi et his qui respondet noverit quoties dicitur. eamdem. asserat Isidorus categoriarum instrumenta. denominative. vigilatio de bipede. interdum adjacenter [0893D] praedicari. elementarius est. ridiculosus videbitur interrogans. tractat enim de sermonibus incomplexis. si non eodem sensu. in eo quod rerum significativi sunt. sed corruptam. et sine omni participatione subjecti. unde legentem. De categoriarum utilitate et instrumentis. et accedentis ad logicam quodammodo infantiam excipit. Praemittit autem de aequivocis. ut ait Aristoteles. non recte procederent. quaecunque praedicantur. sicut manente conformitate vocum. album nihil aliud significat quam qualitatem. et ea. Utilis [0893A] autem et ad non paralogizari. semper quidem. quibus persuadere nitebatur. sed consignificatione diversa aiebat Bernardus Carnotensis. Albet autem. sic defensores suos. quod verbum hoc. Mihi pro minimo est ad nomen in talibus disputare. poterimus paralogizare.et singulae scripturae. aut nulla. univoce. et ad paralogizare. ex assertione ejus. aut paucissima latent. a fortitudine fortis dicitur. CAP. aut aequivoce. videlicet coloris speciem. sed adjacente sibi vicinitate quadam intellectu verborum. Nam apud eumdem motus de animali. ut haec tria scilicet aequivoca. et ad quid ferens ponat. Hoc quidem quoniam albedo. qui interrogat. Album vero. a quibus denominantur.

et similia. significant quodam modo qualia ex aliquibus. ut ad ea sequatur contradictio. quod tamen ex causa consignificationis magis. Nunc autem homo. praedictas itaque res significant. vel de se invicem praedicantur denominative conjugata. eam quae est supra substantiam. virtutis: Platonicus. cum eo tendat dialectices tota intentio. non ut cujus. inquit. a quibus denominantur. caecus dicitur. Plura sunt ad hunc modum. et diversivoca. discernere palam est. Nihil equidem refert. idem essent. ex quo quis fortis. plura verba concurrunt: ut . quod justitia justum [0894D] significet. ut dictum est. et ex eorum praedicatione. quam significationis asserunt evenire. dico Deus justus est. cum autem albedo dicitur. a se enim invicem plerumque removentur. Tale est illud Aristotelis. minime. scientiam assequatur. inquam. aut univoce. Multivoca autem sunt. dignitatis. sive ea. qualitatem significant. ipsaque praedicatio quaedam ratiocinandi materia est. Nam ad ea. de eodem praedicarentur. nec eorumdem appellativa sunt. resolvat.» siquidem ex officio est. Quia ergo aut aequivoce. nam multivoca. magis ad grammaticam pertinent. unde proveniat. Nam et bonitas bona. quae Boetius adjicit. etsi audito albus intelligatur in quo albedo. qualitatem videbitur praedicare. non eumdem his a quibus denominantur. sive colligat. [0894A] quae ex circumstantia sermonis pensanda est. sed praedico substantiam. Socraticus. nec dicuntur justum. aut procurant. Non est itaque ex levi occasione verbi. et quibus contenta sit sobrietas philosophantium. multipliciter dicitur. caecitas vero. [0894B] ex causa significationis duntaxat. Ex quo liquet quoniam significare. CAP. non intelligatur [0895A] in quo talis color. et ad ea sequitur contradictio. quae fuerint collecta. quam apposita demonstrant inesse subjectis: interdum dicuntur significare qualia. passim apud auctores. Sed haec a se. III. si tamen hoc alicubi. sed ut ex quo. imo. Regulare tamen est. aut promovent. si sit benignus interpres. menti auctorum praejudicandum. sive dividat. Nam fortitudo significat. sive definiat. Interdum tamen se patienter admittunt. professionum sunt nomina. praedicamentorum praemissa sunt instrumenta. quantitatem.esse. significatque. Inde est quod justus. sequitur contradictio. notant a quibus qualia. aut praedicet. non multum distant. vel praedicare. ut si quid homo est. quae idem significant. non naturae. dijudicent periti. Sed aut omnino non convertitur. Hoc agit. nec in eamdem rem descendit animus his auditis. Ergo denominativa. ut bicubitum. ut album. nunc justitiam significare. Boetius autem in libro De Trinitate: «Cum. aut denominative. Sic utique quia dantur a qualitate vel quantitate. Illud vero quod audita voce concipit intellectus. fortis autem. sed quis modus familiarissimus sit. ut sermonum vim aperiat. sed personae. singula praedicantur. [0894C] Hinc est illud Gregorii: «Angelus nomen officii est. Non enim omnis dictio semper eodem formatur schemate. cum in ejusdem rei intellectum et nominationem. quodammodo quale quid illo ministret officio. Singularis enim numerus positus ejusdem nominis pluralem tollit. ita et qualitatem praedicant. intellectum significant. quoniam appositione sua declarant qualia sint subjecta. studiosus. una unitas dicitur. indicat enim causam. qualis quis ex fortitudine: unde et fortitudinis dicitur nomen. Et hoc quidem probabiliter: an satis vere.» Quare. si hoc nomen justus non praedicet qualitatem. et de eodem simul. ipsius familiarissima significatio est. examinandi veri et statuendi. ut consul. qualitatem videor praedicare. aut rarissime invenitur. Illud homines non est. quae negotiantium ex arte operam impediunt. sicut et praedicare. Plane denominativa. ut sequantur indifferentiae rationem. Quae sit praedicamentorum conceptio. illa vero. sed potius color faciens tale.

quantum. si contempserint vel ignoraverint illa. sextum quando. sive in sermonibus. et. aut nullus. in ipsa primo decem praedicamenta formata sunt. decem genera praedicabilium. Et haec quidem sic multiplicata sunt. Longe mihi alia mens est. nunc de significatis. cur ita sit. ad aliquid. qui ex toto corde quaerunt eam. quantum. revelat Dominus his. in dialectica disciplina et apodictica.ensis. quid substantia. Siquidem ad habendam perfectam cujusque rei notitiam. aut spiritibus incorporeis recte senserint. Sunt qui librum istum. Porro logicus decem institutionis suae elementa cognoscit. Peripateticae disciplinae. Agit enim nunc de significantibus. tertium ad aliquid. Sed quia naturalium prima est inquisitio. quae primo occurrunt sensui aut intellectui. divina. Unde et praedicamenta dicta sunt. quis magis possit esse logicus. quoniam apud philosophos maxime vigebat speculatio corporalium. [0896C] aut pauci admodum. et quodammodo elementares sunt. quid universale. et voluntatem suam. decimum pati. ad aliquid. in arcto campo distrahentes. tendit enim quisque evacuare. esse perfectos. quae dicuntur naturales. et qui quatenus voluit. sive in rebus. quae sic ad singulares individuasque substantias applicentur. undenarii sobrietate contenta est. faciat. humana perfectio est. etsi ubique diligenter inspicienti. Rationem vero indifferentiae. se. quid accidens. mucro. Hic . quantum. Hinc incomplexorum significatio innotescit. et quae jam non modo ad angelicam perfectionem. contradictionem formant. Nam pulsantibus aperit gratia. conspicuum est. septimum situm esse. quae de ipsis judicent quid sint. sine isto. quando. liber iste commendat prae caeteris. si ultra progreditur. quoniam elementarius est. in [0896A] parte contradictionis adversarium pergit ex intentione plenius convincere. quid habeant. in nullo labi. quid. Primum itaque praedicamentum est in his. nonum facere. cum in his gymnosophistae fuerint instituti. quid. deinde. qualia sint corpora aut spiritus. Secundum in his quae quantum. quomodo situm. Novissima speculatio est in singulis quare sit. excogitatique sermones. Investigatio philosophica. ei namque soli rerum omnium causa innotuit cujus voluntas omnium primaeva causa est. in plurimis bene sentire. quantum et quale esset. quartum quale. quale. voluit revelare: «Omnia namque ad plenum nosse. docet Boetius praelegenda. quid habeat. quibus de his. faciant aut patiantur. aliquid de anima. ut dici solet. quod apud alium statutum est. quid denominative dicatur. quintum ubi. Et exinde. manifesta sit. ubi. et satis esse putant ad persuadendum. praejacent quaestiones. antequam artis aliquid attingatur. quae sensu et voce diversa sunt: ut homo. lapis. nec video quomodo. quae in primo commento super Porphyrium. quam semper approbamus. etc. hinc rectissime investigationis docetur modus. Hae ergo. prae caeteris videntur ista sufficere. aliorumque doctrinam facit nominibus aliorum. inutilem fere dicunt. quale. scilicet.» Cumulus itaque scientiae. [0896B] aut secundum caeteras quaestiones naturaliter procedentes. Primo quidem nosse de aliquo an sit. quid univoce. ubi. angelica. quando sit. cum ante Zenonem. quae originalis omnium causa est. quale. quid in sermonibus aequivoce. eamque. quam sine litteris litteratus. declaretur unumquidque eorum. profectum suum gratiae ex magna parte ascribit. quae de aliqua substantiarum indicant quid sint. octavum habere. sed [0895D] ad divinae majestatis praerogativam accedit. quae in investigatione veri laborat. gladius. situm. et cum in his plene fuerit educatus. Hinc enim [0895C] quid in rebus singulare. ad reprimendam partem oppositam. [0895B] Diversivoca. hinc ad notitiae perfectionem prima et dilucida patet via. rationis suae nituntur aculeis. singulis. quid. patiatur. in hoc duodenario solidatur.

sive materiam subduxeris formae. et subjecti. sic mathematicus. et quaedam alia. imitaturque naturam. Unde pauciores illos credo peragrasse philosophos. ne philosophicus labor procedat in infinitum. non quid est significat. quoniam appositione generis speciei primae satisfit quaestioni. Deinde pro [0897B] genere quaestionum sequentia disponunt. sed figmentum animi est. Utique situm esse. quid est. sed quantum. inquirit de Cleonte. aut quod novem genera accidentalium rerum non praedicentur de substantiis. magnus orator. et semper vagetur inquisitio. Sic posita cubitali magnitudine. et quid est dicit. et respondetur color talis. naturalium more philosophorum. Sed apud eos. Omnia ergo genera speciesque substantiarum. indicat. disputando fatigatur. quid est. aut quantus. aut aliquid aliorum praedicamentorum. unumquodque enim talium. et quidam alii sapientum. mathematica est. id [0897D] est illius de quo agitur. vestire formam. Ergo quidquid ultra tentatur. qui purioris philosophiae vigent acumine. quas non admittit. quae in corporibus et spiritibus manifesta sunt. et sive formam a materia abstraxeris. quoniam haec praedicamenta. dicit. significat quandoque quidem substantiam. cum caeteris. Unde mathemathicus ab antiquis dictus est «simia naturalium philosophorum. superfluus erit exinde labor. Cum enim [0897A] quaeritur quid est albedo. cum substantiam [0896D] ejus abstraxerit. Hoc quidem ab Aristotele videtur alienum. spoliare materiam. et sic substantiae obnoxium est. inquirit de ea quid sit. sicut Hieronymus auctor est. aut qualis. quod in eodem praedicamento. sive idem de eodem dicatur. quid sit. si dixerit eam esse magnitudinem. et quodammodo naturaliter philosophantium. omnia alia de primis substantiis asserunt praedicari. ut quaeratur quanta. quod positum est. et quantum significat. aut ubi sit ad corporalium diverticula fugiendum est. ut in hoc eorum patet exemplo: «Augustinus.enim est. pro parte corporibus praecipue addicta sunt. et qualitatum. etsi forte minus proprium dederit quantitatis . aut effectum redolet. Alcuinus. aut quanta. significat. secundae mathesi locum non esse. id est declaratur de aliquo quid ipsum sit. aut circumstantiis et proprietatibus. quae semper tendit ad finem. quidquid ei ad subsistentiae discretionem adjicitur. cujus forte operatio nondum est. stans in templo. sequens autem. et sententiam plenissimam decem praedicamentorum absolutione perficiunt. dixerit ipsum hominem esse vel animal. aut Callia. etsi eumdem modum habeant praedicandi. aut potestatem sapit. sive genus. vix congrue poterunt spiritibus applicari. filius illius. ait enim: manifestum quoniam quidquid est. versatur in speculatione substantiarum. sint omnia genera. qui naturae arbitrio mathematicum per omnia coaequant: opinantes in aliis inveniri haec genera praedicamentorum. quando posito homine. Similiter autem et in aliis. quandoque autem quale. non constitutio naturae. Utique jam spoliatus omnino amplius nudari non potest. Equidem non hic videtur auctor exprimere. quandoque aliquid aliorum praedicamentorum. Quod si processerit inquisitio. quando autem de alio. aut quod eodem modo praedicentur de subjectis et de contentis suis. primo ingerunt praedicamento. Prima itaque contemplatio. dixerit colorem esse. hodie infulatus.» Sicut enim naturae scrutator. Quando vero posito albo colore. aut quas illa non habet. et quale. qualitatem et quantitatem. aliorumque. et substantiam significat.» Perfecta enim sententia est. subtilitate mathematica laborantis. substantiam. [0897C] aut quale. de hoc quid est significat. dicit. nam. pridem receptum est. Isidorus. ad ulteriora progreditur. aut qualis. qui immortalitatem tradidit. animarum. et deinceps.

Dicare siquidem. anguli acuti. ut agnosci nequeant sine illis. praedicata. siquidem [0899A] Multa renascentur quae jam cecidere. sic et singularia accidentia. id est addicta sunt. quae prius aut simul. universa describit. abstrahuntur. quae sint. Et quoniam agnoscuntur ex subjectis. Unde et praedicamenta recte nominantur. Constat autem. talia sunt. et corpus obtusum esse in aliquo multiplicius dicitur. quoties dicatur unumquodque docet esse quaerendum. Quamvis et hoc perspicacius intuenti ab acumine angulorum appareat evenire. cujus ambitum si lasciviendo excesserit. et his. Nihil enim utilius ad scientiam. dum regulas non patiuntur suis generibus limitari. qui vim praedicamentorum extendunt ad omnia.» quoniam utrinque facile secat. ubi in angulo acutissimo coeunt superficies ejus. qualia sunt secundae substantiae. ut praemissum est. ut ait Boetius. et universitas omnis. multiplicatur et labor cum errore eorum. parens omnium natura creavit. . quam Aristotelis tempore diceretur. perutilis est notitia et evidens ab Aristotele disciplina. et singularitate essentiae accidentibus subjacent. si phantasiae rerum volvantur in mente. substantiis singularibus concreavit. si exemplum ejus inveniri non potest in re subjecta. cum modo potius videatur indicare facile secantis acumen. quae a singularibus quadam ratione similitudinis. quod in oppositis. distinctione eorum. Utique sicut primam substantiam. illae vero secundae. et secundae quantitates. historia naturae est. corpus enim acutissimum est. et hujusmodi modis librum explevit. et acquiescente utentium voluntate. circa divinam excellentiam evanescit. [0898B] Siquidem «universitas singularium. Contingit [0898D] autem tractu temporis. nunc forte nullam habent significationem. aut victoriam. et quae tunc verba aliquam. ut dictum est. ratione proportionis. eo quod non possunt nisi ex subjectis agnosci. Nam si obtusus superficierum coeuntium fuerit angulus. inanis est conceptio. quae multipliciter proferuntur. quae ex conformitate singularium intellectu non casso concipiuntur. multiplicitatem sermonum nasci. quaedam ex ratione probabili. Ea vero quae intelliguntur a singularibus abstracta. quas constitutio naturae ostendit. animi figmenta sunt. itemque exstingui. et fines naturalium excedentes. alicui generi accommodata est. juxta illud Virgilii: Connubio jungam stabili propriamque dicabo. suis informatam accidentibus. possunt dici quantitates [0898A] et qualitates. quae susceptibilia contrariorum sint.» esse significabat. illico vitiatur. sic et primae. Profecto rerum [0898C] praedicamentalium. quae primis singulariter insunt.» quidquid in rebus actualiter nequaquam invenitur. cadentque. Illuc enim tracta verba mutantur omnino. Unde virtus praedicamentorum. quibus eadem informatur.exemplum. Et quidem sicut in substantiis hae primae dicuntur. sic enim dicitur: «gladius bis acutus. dicuntur et in speciebus motus. a qua eximitur. Omnis enim regula. aut falsa sunt. quae revera substantiae sunt. quae totius contrarietatis ignara: exemplum relinquens posteris quo ad veri notitiam compendiosissime pervenitur. subvertunt integritatem artis. quorum contraria. Sic autem addicta sunt aliis. Nam. dicata. quae in operibus naturae viget. ut ait Isidorus. dividit et docet quae veniant ad comparationem. Et quia multiplicitas sermonum. et sic in aliis. appellatas esse categorias. Nam apud Aristotelem «cultellus acutus. et sermonum. Eo enim pertinet. eo quod rebus praesentibus. qualia subjecta permiserint. addicere est. plerumque intelligentiam claudit.

Ars poet. (HORAT. aut conversim. quas introductiones vocant: vix est enim aliquis. quoniam aliud ratione consulta praeelegeram. quid oratio. non minus necessariis. quid verbum. ratione proportionis syllabicus est. Quem penes arbitrium est. compendiosius et manifestius poterit quilibet doctorum. Percurrunt itaque quid nomen.) sed plane magis dedocent quam erudiunt. quae quibus aequipolleant. artis scientia comparari non potest. IV. quae dissentiant. qua ipsam doceri expediret. et quae non: item quae sit natura modalium. Quidquid alicubi dici potest hic congerunt quibus gravior esse videtur confessio. quod eo docente plura cognovi.. ut in praeconium ejus celebratum ferat Isidorus. 70. Quae sit conceptio et utilitas Periermeniarum. quae praedicata divisim. quae conjunctim praedicentur. Neque haec omnia eo praelibavi proposito. et quae singularium . plura ipsius. quid ex quantitate sortiantur. quoniam revera commendabilis est. quia sine his.» Caeterum (ut pace omnium loquar) quidquid in isto docetur libro. sicut ubique. Tantae quidem [0899D] subtilitatis est habitus ab antiquis. sicut praedicamentorum elementarius. ut ubique dicantur. ei tamen habeo gratias. et eum brevitate sua contentum esse non sinunt. facilitati arbitror serviendum. si volet usus. sed pauci praepediente invidia profitentur. vel rectius Periermenias.. quae determinate verae sunt [0900A] aut falsae. et jus.Sic pueris olim dant crustula blandi Doctores. ipso arbitro reprobavi. quae alicubi dici expedit. aut auditores paucissimos habiturum. Itaque hic. Caeterum si plus justo charitati indulgeatur. I. ut enim ait Aristoteles: «omnino insistenti omnino est adversandum. adjectis aliis.. sed ne sileantur ubique. Sed nec una die discipulus ejus fui. nam elementa rationum. et quotidiano fere exercitio super emergentibus articulis conferendi.. excepta reverentia verborum. dicebatque se aut nullum. iste colligit et in modum syllabae comprehensa producit ad veri falsique significationem. si ea simplicitate sermonum et facilitate sententiarum dialecticam [0899B] traderet. in doctrinalibus parare rudimentis. qui in hoc libello legunt universa. [0899C] . et norma loquendi.Quae nunc sunt in honore vocabula. quia Aristoteles quando Periermenias scriptitabat. Deridebat eos noster ille Anglus Peripateticus Adam. elementa velint ut discere prima: (HORAT. quae vires enuntiationum. 25.) et quia ei a plerisque amplius derogatur. Liber Periermeniarum vel potius Periermenias. quae ad prima artis elementa studiosius rudes et detrectantes invitat. eo vehementius commendatur.» CAP. librum commendavi. Habui enim hominem familiarem assiduitate colloquii. Hoc utique. quam ignorantia veri. quod et multi faciunt. quae species ejus. aut qualitate. cujus vestigia sequuntur multi. «calamum in mente tinguebat. Nec poenitet. Sat. quae singulatim tradit in sermonibus incomplexis. et communicatione librorum. qui haec ipsa non doceat. quae consentiant sibi.

nisi quatenus ex condicto interdum admittitur. sicut plurimum vigoris habent a veritate doctrinae. Aristotelis auctoritate deducta. quoad conceptionem veri. alias inutilia sunt. quoniam possibilia sunt. Dixisse recolo Peripateticum Palatinum. sic in commercio verbi minimum possunt. hoc in publico praedicet. laboris sui fructum posteris reliquerunt. cum ad urgendum aut resistendum potentissima sunt. speciemque cygnorum nigrescere. inaudita enim philosophorum verba tonitrua sunt. Sunt ergo memoriter tenenda verba auctorum. esset inferior. qui quodammodo festivior est. [0901A] sicut ad doctrinam proficiunt sic tractata. Licet enim possibile est albere gentem Aethiopum. nam et haec integritatem scientiae servant. renitente publicae suasionis usu. quia facile esset aliquem nostri temporis librum de hac arte componere. Jam enim nequaquam contingens possibili comparatur. Praeterea reverentia exhibenda est verbis auctorum. tum quia dispendiosius ignorantur. sed innitens viribus alienis. et universaliter aliquid de aliquo praedicari. Et his facile acquieverim. nam quod dicitur in toto esse alterum alteri. fruitur tamen aetas nostra beneficio praecedentis. sed quia in altum subvehimur et extollimur magnitudine gigantea. gigantium humeris incidentes. non utique proprii visus acumine. Sunt autem pleraque. quoniam ita vult usus. Itaque ea. aut certe parum sobrius esse. quia artis praeparatitia et multos articulos veritatis tradunt artium praeceptores. aut insanis videbitur assidere. Vestiunt enim sensus auctorum quasi cultu quotidiano. Hoc ipsum tamen asserebat majoribus ascribendum. ut possimus plura eis et remotiora videre. tum quia quamdam a magnis nominibus antiquitatis praeferunt majestatem. qui nullo antiquorum. et forte commodius. sed ea maxime quae plenas sententias explent. sit sensus idem. sed ut auctoritatis favorem sortiretur aut impossibile. [0901B] hoc tamen in tractatu modalium sensisse visus est. idem est. Dicebat Bernardus Carnotensis nos esse quasi nanos. unus assequitur.contradictio. Regulae quoque ipsae. et praeter hoc a se ipsis tam latentis quam patentis energiae habent plurimum. Fuit fortasse tempore Aristotelis utriusque usus celebrior. Utrisque vero habenda est gratia. nunc facile. aliquatenus derogatum est ei. etiam in introductionibus suis. et saepe plura novit. Sed ut ad alium migremus sensum. venerabilior est vetustas. et metu perculsos exagitant. quod verum arbitror. quoniam et sensus erudiunt. cum antiquitatis gravitate clarius insignitur. ubi litterae ponuntur pro terminis. et alterius fere intercidit. et opulenta doctrina Patrum. contingere opinatur. et verba exercent. vel elegantiam verbi. neutrum tamen contingens est. et inventione mirabili pollentes. sed nunc prae altero viget alterum. et brevi. quae si a suis avellas sedibus. vel in toto non esse. [0900C] in inventione sudantes plurimum. et quae commode possunt ad multa transferri. et verbis facilibus tradunt. quae. aut nihil. aut difficillimum. Frequens tamen usus est alterius verbi. habetque sicut sententiarum subtilitatem. quod apud Aristotelem obtinebat. ita non mediocrem difficultatem verborum. Siquidem ignaros in modum turbinis [0900B] rapiunt. Sic et in eo quod dicitur contingens. quo . in quibus multi sua tempora consumpserunt. quorum floruerunt ingenia. quae vel Aristoteles in Periermeniis docet? Quis aliunde conquisita non adjicit? Omnes enim totius artis summam colligunt. aut eminentia corporis. aut minimum sapiunt auditori. Quod si haec quis. cum cultu et assiduitate utendi. Licet itaque modernorum et veterum. vel ab aliquo removeri. qualia fere sunt omnia analyticorum exempla. aut prosternunt. non suo quidem praecedens ingenio. et plane. aeque bene antiquis. In his autem articulis operis hujus praecipue summa consistit. Quis enim contentus [0900D] est iis.

et hic illi usui derogatum esse videbimus. quod plerumque fit et deficit. quas ei ascribit. nec voluntas humana convellit. quod profitentur. et jus. instrumentorum. vel augeri. necessarium ut canescere hominem. quo non existente necessario. vel minui. sed circumscribitur a possibili. nihil erit [0901C] propter hoc impossibile. possibile. vel omnino quod a casu fit. Siquidem sibi . qui versantur in gravitate demonstratoris. satis vere dicuntur esse ad artem. et commodius. quoniam contingere duobus modis dicitur. quibus res militaris instruitur. quod et sic.. ipsam fere aequaliter proficere arbitror iis. De arte poet. et habitu eorum per usum et exercitium roboratis. ut animal ambulare. non est scriptorum verba revolvere. Quem penes arbitrium est. Nunc autem ut sequamur usum. vel omnino quod natum est esse: hoc enim non continuum habet necessarium eo quod non semper [0901D] est homo. Artis praeparatitia praecesserunt. Haec autem significatio contingenti deducit quidem necessarium. praecedit artem. Et ut planius liqueat in quantum sit ille usus abolitus. analyticorum. quaedam elementa praemittuntur. non censuit admittendum. cum homo est. aut in fallacia et agone sophistico. excidant verba.) illud solum esse contingens quod interdum evenit. vel econtrario. Alio autem infinitum. praecipue probabilitatem sectantibus. et sensus. Utilissima quidem sunt. ad quam suus opifex. quoniam minus est. dicetur contingere. an sic. illotis manibus. rudem omnino tironem. elenchorumque notitia: his enim perfecte cognitis. [0902A] Itaque si fieri potest. Parum autem refert si magis dicatur. et norma loquendi. Ait enim Aristoteles. Siquidem Hobinellum regnare non est necessarium. Nihil enim sic magis natum est. exerceant. et quasi legislator. in derogando verbis. ex opinione multorum. posito autem esse. judiciis tamen non mediocriter suffragatur.contingens non coaequatur quidem. et non sic. non tibi quis facile acquiescet. sed alias possibili coaequatur. praeparatio. 72. et ut dici solet. quoniam eam homo non statuit. principaliter consistit in tribus. et quasi instrumenta tironum. sic hujus sacri adeuntibus cultum. Nam ut ait in Analyticis Aristoteles: «Contingere. aut ut in pluribus est. CAP. dialectico et oratori principaliter faciat. inventionis et judicii copia suffragabitur in omni facultate. sed veritatem rerum. uno quidem. vel abrogando verba. jam dicitur: alioquin neque propter amotam necessitatem. et si non satis proprie dicantur esse de arte. vel ambulante fieri motum terrae. Porro in his maxime necessaria est. et de topicorum utilitate. (HORAT. Nam. quorum usu compendiosius [0902B] ad ipsum corpus artis accedant. Sin autem minus dum sensus maneat. Et quamvis. in nulla significationum. si vero contingens esse regnare Hobinellum dicas Wintonae. Sed neque ista jam obtinet. quoniam artes scire. neque eo posito quidquam erit propter hoc impossibile. et contingens» est. In quibus consistat corpus artis. sed nosse vim earum atque sententias. scientia topicorum quae. artium verba teneantur.. Ipsum itaque quodammodo corpus artis deductis praeparatitiis. memoratum jam plene obtinet verbum. Sicut enim in arte militari. scilicet topicorum. etsi inventionem principaliter [0902C] instruat. Patet itaque quod usus Aristotele potentior est. V. irreverenter. neque propter assistentem possibilitatem. aut ex necessitate. tam demonstratori quam dialectico et sophistae.

sicut Graecus interpres. quando aetate nostra. et qualiter oporteat dividi ea quorum multiplex est significatio. et angulus. Item quid propositio. quae principia artium et fidei. Satis enim inter caetera. et viam veritatis quaerentibus aperiret. et quoties dicatur oppositum. Singula verba ejus. aut cultellus. [0904A] Nam quoniam acuto in voce grave contrarium est. id est quae propositiones ex arte deducantur in quaestionem adjicit. fiuntque semper novissima ejus potiora prioribus. sed fere ad omnes proficiunt disciplinas. et cognita. quam sophistica conferunt inventori. et ubi ea uti expediat. ut prae caeteris expediat hunc agnosci. vel alterum acutius altero. quod paralogista falsigraphusve non sequitur. tam in regulis quam in exemplis. ex quibus sint problemata. non modo ad dialecticam. ut facile sit auctoris sui stylum agnoscere. probationemque positionum progrediendum est. Ad haec. aut proprium. singulas in suo proposito dominari. aut categoriis explanandis. eoque in proposita facultate quisque expeditior est. nec minus praedicari. quis litigiosus. vel illud nosse. et omnium. aut aequalia praedicat de subjectis. minus subjecto non dicitur recte. dubitatur. docet longe commodius iis. ut conjunctim colligat. quo in vicina et cohaerente instructior fuerit. quae digna quaesitu sunt. et totius logicae quaedam constituit fundamenta: docet enim quid syllogismus. ut de caeteris articulis. Quolibet namque proferente contraria opinionibus. ita tamen. Siquidem ad multa prodest. miror quare cum aliis a majoribus tandiu intermissus sit Aristotelis liber. aut quale sit. aut majora. nequaquam dicuntur acuta. inquisitionem generis esse. nec aliquis amicorum meorum praeceptoribus his utatur. ut a studiosis non possit intelligi. vel a somno excitatus est. singuli volumina multa et magna conscribunt. quae translationis arctissima lege a Graecis tracta sunt. ex quorum natura manat ratio quaestionum. Cum itaque tam evidens sit utilitas topicorum. ut ex contrariis vis contrariorum saepissime perpendatur. aut in pluribus. et utilitas tanta est. quid problema. quae ab artibus est. planus est. et topica itidem conducit judicanti: facile tamen acquieverim. ut omnino. ut quidem in omnibus. problematum dialecticorum quadripartitam docet esse naturam. in desuetudinem abierit. si enim unum eorum aut aequivoce. quasi sementem dedit. necesse est vim sermonis excutere: qua ignota. de definitione fieri quaestionem. quae in multis voluminibus dilatavit antiquitas. et ab iis duntaxat fideliter intelligatur. neque numerum pluralem admittit. quid et ex quibus demonstratio. Octo quidem voluminibus clauditur. habita distinctione praedicamentorum. in magnitudine autem levi. aliquid conferunt. quid inductio. [0903C] Vult enim (etsi de hoc possit. contemptibiliterque inquirente. Verum quia de aliquo quaerenti quid aut quantum. Volenti autem scire quid agatur. sine qua nemo unquam nec apud nos. de accidente. nec apud Graecos. suas formas applicat: sed ad ea. Ergo et tam analytica. quis syllogismus dialecticus. quasi materiam praejacit omnium reliquorum. simili modo et reliquum. natione Severitanus. quid accidens sit. Nam vox. In consilium [0903D] illorum non veniat anima mea. utilitatem operis commendavit. Aristotelem intellexit.invicem universa contribuunt. si de pari et accidentali de proprio constat inquiri. disputari) ubi de majori et substantiali quaeritur. quasi a morte. sollicitari non expedit. diligentis ingenii pulsante studio. Quia ergo ratio praedicamentorum. ut revocaret errantes. Neque enim ad omnia quae quaeri possunt. aut contemptibilia quaelibet. quod aequivocatio neque comparationem. Ad hoc quoque prodest haec speculatio multipliciter dictorum. qui sequuntur indifferentiae rationem. et accessorium esse beneficium cohaerentis. dicit. quamvis singulum dicatur acutum. nec de minori quaestio esse monstratur. Primus autem. Proinde quid genus aut definitio. quoniam nec omnia quaerere prudentis est. Neque enim sermonum aut rerum tanta est difficultas. fidus . aut univoce dicitur ad multa. qui in Porphyrio. quod divisim positum est. si de pari et substantiali ambigitur. Et [0903B] quoniam ad problematum discussionem. Sane ipso librorum numero [0903A] quasi quodam perfectionis auspicio. palam quoniam leve aut grave aequivoce diceretur ad plura. quid probabile. [0902D] aut fere. dicere consueverat. Quod si de majori et accidentali.

verborum intellectus constare non potest. Eo spectat illud Augustini, tractum quidem ab Aristotele, quoniam de fonte isto hauserunt omnes, quia in omni enuntiatione spectanda sunt tria: dictio, dicibile, et res. Est autem res, de quo aliquid, dicibile, quod de aliquo, dictio, quo dicitur hoc de illo. Interdum tamen dictionem, rem esse contingit, cum idem sermo ad agendum de se assumitur, ut in iis quae praeceptores nostri materialiter dicebant imposita et dicibilia; quale est, homo est nomen, currit est [0904B] verbum. Porro res, ut in pluribus, et dicibilia pertinent ad naturam; dictio vero ex hominum pendet arbitrio. Itaque ad veri examinationem necesse est rem non omnino notitiae esse subtractam, rei subjectae, id est de qua agitur, dicibile convenire, et dictionem, ut omnis increpandi tollatur occasio, utrique esse cognatam.

CAP. VI. De utilitate et conceptione trium librorum in topicis.

Sicut autem elementarius est praedicamentorum, periermeniarum vero syllabicus, ita et topicorum liber, quodammodo dictionalis est. Licet enim in periermeniis agatur de simplici enuntiatione, quae utique veri falsive dictio est, nondum tamen ad vim colligendi pertingit; nec illud assequitur, in quo dialectices [0904C] praecipua opera versatur. Hic vero primus est in rationibus explicandis, doctrinamque facit localium argumentationum, et sequentium complexionum pandit initia. Et sicut juxta ethicum: «Discipulus prioris est posterior dies,» ita primus sequentium librorum instructorius est. E quibus itaque locis sint problemata, primus aperit. Sequentes, unde, et quomodo probentur exponunt, et quae propositio magis aut minus argumentabilis sit, et quare. Non tamen huic operi tantum tribuo, ut inanem reputem operam modernorum, qui equidem nascentes et convalescentes ab Aristotele, inventis ejus multas adjiciunt rationes, et regulas prioribus aeque firmas. Caeterum hoc Aristoteli [0904D] debetur, quoniam qui a parte totum probari docuit, et a duplici parte, vel triplici, aut amplius, inferri posse monstravit. Eodem modo et in aliis. Ergo non modo Themistio, Ciceroni, Apuleio, et Boetio, adjectorum habemus gratiam; sed Peripatetico Palatino, et aliis praeceptoribus nostris, qui nobis proficere studuerunt, vel in explanatione veterum, vel in inventione novorum. Miror tamen quare Peripateticus Palatinus, in hypotheticarum judicio tam arctam praescripserit legem, ut eas solas censuerit admittendas, quarum consequens in antecedenti clauditur aut destructo consequenti perimitur antecedens. Siquidem argumenta recipiebat facile, sed hypotheticas respuebat, nisi manifesta necessitate urgente. Forte ideo, quod omnes, ut ait Boetius, volunt necessariam [0905A] tenere consequentiam. Volunt utique, quoniam hoc profitentur adjecta conditione; sed nihilominus quaedam, ob evidentem probabilitatem, quae necessitati plerumque assidet, admittuntur. Sicut enim argumenta dialecticis sufficiunt probabilia, sic et probabiles consequentiae: sed utrisque vis urgens deest, si necessitas desit: ut si instantiam dederis, docens in quo non sit. Aristoteles autem fere ubique consequentias ponit, sive astruere, sive destruere doceat, quod positum est. Et quia ad unum multa sequuntur, habenda est ratio unde plura astruendo vel destruendo proveniant. Ut enim ait Aristoteles: omnis qui dixit quidlibet, quodammodo multa dixit, eo quod plura unicuique ex necessitate consequentia sunt. Ut [0905B] qui hominem dixit esse, et quoniam est animal dixit, et quoniam animatum, et quoniam bipes, et quoniam mentis et disciplinae susceptibile. Est autem rationabile problema, ad quod ratiocinationes fiunt et spissae et bonae. Totus itaque secundus liber in eo versatur, quod est de accidente. Et cum naturam accidentium eleganter doceat, tam rationum firmitudine quam exemplorum jucunditate, ad multa commodus est. Et quia

solum accidens ad comparationem venit, tertius comparabilium vim aperit, et insistens naturae accidentium, quae sit eligendi aut fugiendi ratio, et in ipsis eligendis, quae praeelegenda, et in fugiendis, quae prae caeteris fugienda, regulariter monstrat. Ex quo liquet, [0905C] quantum haec disciplina physicae et ethicae prodest. Cum haec disciplinae particula, in appetendis et devitandis, et in omnibus denique comparabilibus vigeat, plane hujus lata est commendatio, et male neglectus a prioribus, cum utilitate conspicua, et verborum gratia jucundus sit, et tam ethicae quam physicae plurimum prosit.

CAP. VII Brevis ratio quarti et quinti.

Quartus autem exercet problemata, quae sunt a genere, et sic generis et speciei, et ad se, et ad alia, cohaerentiam docet. Ut liquidum sit omnibus, quanto dispendio temporis nostri neglectus sit a praeceptoribus nostris, in hac speculatione, non credo diutius immorandum: cum de rerum generibus [0905D] multa superius dicta sint, et non sit nostri propositi, in hoc opus speciales commentarios facere. Hoc tamen ab Aristotele (quoniam Porphyrius, quem parvuli sequuntur, aliud docuit) adjiciendum puto, quoniam sicut genus univoce, et non denominative, sic nec secundum quid, praedicatur. Unde constat corpus non esse genus animalis; ait enim, considerandum, si in aliquibus secundum quid participatur genus; ut si animal aliquod sensibile vel visibile dicatur. Nam secundum quid sensibile vel visibile dicitur animal, nimirum corpus; secundum autem animam, non. Quare non erit genus sensibile vel visibile animalis. Latent autem quandoque, et totum in partem ponentes, ut animal corpus sensibile. Nullo enim modo pars de toto [0906A] praedicatur. Quare non erit corpus genus animalis, eo quod pars est. Utique genus omne, de specie verum est, et de individuis, sine translatione et figura. Nunquam enim improprie praedicatur, quoniam nulla familiarior est assignatio quam substantiae, quae in genere et specie rectissime judicatur. Corpus autem de homine, figurative scilicet, per synecdochen dicitur. Et quo liquet, quod qui ob unius partis evidentiam corpus dicitur, idem et anima dici potest, ob alterius dignitatem. Sed minutiores philosophi, cum Porphyrio, vulgi sequuntur opinionem; qui fere id solum consuevit approbare, quod sensibus patet. Plato autem, et tam Stoicorum quam Peripateticorum dogma, hominem rectius animam, quam corpus dici declarat. Quam [0906B] secutus sententiam Marcus Tullius in libro De republica, ait: Tu non es is quem exterior figura designat, sed mens cujusque, is est quisque. Doctoribus quoque Ecclesiae, Augustino et caeteris, id ipsum placuit. Si quis hinc dubitat, legat Scripturas, quae principatum personale quodammodo animae tribuunt; et corpus hospitio comparant, aut indumento.

Item quintus copiosissime docet quot modis dicatur proprium; et in his, quid proprie et multipliciter docet quando recte positum sit, et quando sit perperam assignatum. Utilissima autem est haec speculatio ad astruendum, et destruendum, quoniam proprium, quod proprie dicitur, et cujus proprium est, se invicem mutua praedicatione concludunt.

CAP. VIII. De titulo definiendi qui exercetur in sexto. [0906C]

Porro sextus de definitione est, et artem definiendi luculenter tradit, ut qui istum plene noverit, in statuendis aut evacuendis definitionibus haesitare non debeat. Porro regulam definiendi arctissimam docuit, et quam plene aut nullus, aut rarus assequitur. Itaque Aristotelem prae caeteris omnibus, tam aliae disserendi ratiocinationes, quam definiendi titulus illustraret, si tam patenter astrueret propria quam potenter dextruxit aliena. Caeterum sicut validior hic expugnator exstitit, quam assertor, ita plerique validius asserunt, quam impugnent; neque enim omnes omnia possunt, et quisque si efficaciam attendat gratiae, proprio munere [0906D] insignitur. Ut de fidelibus taceam, Naso carmina, Cicero causas feliciter agit; Pythagoras naturam excutit; Socrates morum praescribit normam; Plato de omnibus persuadet, Aristoteles argutias procurat. Sumpserunt hinc doctrinae suae primordia Marius Victorinus, et Boetius cum Cicerone, qui singuli libros definitionum ediderunt; illi quidem definiendi nomen, usque ad quindecim species dilataverunt, describendi modos definitionis vocabulo supponentes. Huic vero, de substantiali praecipue cura est; quae sic constare debet ex genere et substantialibus differentiis, ut proposito coaequetur. Recte enim assignata est, cum fuerit aequalis definito, et planissima utitur interpretatione. Amovenda est ergo non modo aequivocationis impostura, [0907A] sed omnium quae incerta sunt fugienda obscuritas: quoniam evidens esse debet, quae redditur ut aliud innotescat. Ergo et translationes declinandae, et quaecunque proprie non dicuntur. Ut lex, mensura vel imago eorum quae naturaliter justa sunt. Sunt autem, ut ait Aristoteles, hujusmodi, pejora translatione; nam translatio facit quodammodo notum, quod significatum est per similitudinem. Omnes enim transferentes, secundum aliquam similitudinem transferunt. Quod autem hujusmodi est, non facit notum; nam neque similitudo inest, secundum quam mensura vel imago lex est, neque dici solet. Quare si proprie mensuram vel imaginem legem esse dicit, mentitur. Imago enim est, cujus generatio per imitationem est. Hoc autem non inest [0907B] legi. Si autem non proprie, palam, quoniam obscure dixit, et pejus quolibet eorum, quae secundum translationem dicuntur. Nota autem sic accipienda sunt, quod bene dispositis intellectu innotescant. Quod autem nec ex simpliciter notioribus, nec ex his, quae nobis notiora positum est, non facit ad definitionem. Aequicolam quoque, id est aequimembrem, definito oportet fieri definitionem, ut si quaeratur quid sit speculativa scientia, neutrum, nec speculativa scilicet, nec scientia, relinqui debet ambiguum. In ipsis quoque substantialibus definitivis nihil ponendum est, quod vergat ad passionem. Auctore siquidem Aristotele, omnis passio magis facta, abjicit a substantia. Differentia autem non hujusmodi. Nam magis salvare videtur id, cujus [0907C] est differentia. Et simpliciter impossibile est esse singulum, sine propria differentia. Nam cum non est gressibile, non erit homo. Simpliciter autem dicendum, secundum quae alteratur habens, nihil horum differentia illius. Omnia enim hujusmodi, cum magis fiunt, abjiciunt a substantia. Quare si aliquam hujusmodi differentiam assignavit, peccavit. Simpliciter autem non alteramur secundum differentias. Unde etiam Plato arguitur, mortem in animalium definitione ponens. Licet enim non fiat, id est magis aut minus praedicetur, eo quod hujusmodi non suscipiunt magis aut minus, differentia tamen non est; sed forte rectius habitum notat, et passionis habilitatem, aut magis necessitatem indicat [0907D] patienti. Hoc autem facile suadebitur Christiano, qui immortalitatem exspectans, conditionem vivendi credit mutandam in melius, non corrumpi naturam. Glorificabitur enim substantia, et sine corruptione sui eximetur a necessitate patiendi. Ipsa quoque habilitas passionis perpetiendae evanescet, quando mortale immortalitatem induet morte absorpta; et corruptibile nunc, incorruptionem possidebit. Nec mirum mortalitatem passibilitati ascribi, cum immortalitas ipsa, secundum Aristotelem, passio sit dicenda. Ait enim: Passio vitae et casus, immortalitas videtur esse. Quoniam autem verum est quod dicitur,

vel ob difficultatem rerum. probabiles quidem magis. ad construendum destruendumque propositum. vel propter ambiguitatem sermonum. qui sunt argumentorum sedes. non modo Ciceronis et Boetii topicos ab his septem voluminibus erutos deprehendet. quo ad definitionum formam magis accesserint. Sed quae genere diversa sunt. sic et idem alicui multipliciter dicitur. Caeterum sicut diversum. et diversi. necessaria est cognitio. CAP. Sunt etiam pleraque. ut ait Isidorus. tunicae. homini. Solet autem et hoc assignari multipliciter. ut principia. ut sedens vel musicum Socrati: omnia enim haec unum numero volunt significare. fontes sensuum et origines dictionum. saepe enim praecipientes nomine vocare aliquem sedentium. quia non sunt genera. aut convalescit. [0909A] ob ubertatem locorum. quae de eodem sunt et diverso. et secundum nomen. Utique et hinc constat.palam fiet. ab omnibus idem videtur dici. Est autem quidlibet fecisse facilius quam benefecisse. quando forte non intelligit is. Porro hic descriptiones [0908B] pro definitionibus sunt. Tertium vero quando ab accidente. nihil notius est. et secundum accidens significare. sed librum divisionum. nam et hoc est esse simpliciter idem. Itaque non modo definitionum. Est autem difficile. et jubemus sedentem vel disputantem vocare ad nos: palam quoniam eumdem opinantes. nisi multam rerum notitiam habenti. [0908D] Quoniam autem verum est. accidentis. Qui vero librum hunc diligentius perscrutatur. sed generis. efficacissima est. non sunt viventium species aut differentiae. Non omnes tamen locos huic operi insertos arbitror. proprii. quoniam nihil efficacius. inter opera Boetii. permutamus. aut naturae conditionem. inest substantiae maxime. propriis definitionibus carent. non occurrunt et individua: eo quod differentiis substantialibus ab invicem non separantur. et quod natura fertur sursum. quoniam contrarium concursus rationum. tam ad astruendum quam ad destruendum ea problemata. quia virtus semper in arduo est. quia mortale et immortale. cum substantialia saepe incerta sint. ergo idem (quemadmodum dictum est) tripliciter dividatur. quae idem numero. igni. IX. Septimus quoque a definitionibus pendet. statim et caeteris modis uniuntur. illico et sequentibus. eorum. Econtra. quoniam tovpouû continent. Cum vero de definitione constabit. In iis autem septem voluminibus. quod nunc dictum est. quando nomine vel definitione idem assignatum fuerit. velut ab accidente. et idem alicui. quae. dubitandi [0908C] materia est. vel passionem huic eidem adgenerari: [0908A] quare non est genus vita immortalitatis. quia . quae. regulariter eam definire. nam quod cujusque optimum. evolvitque problemata. sic dicta sunt. qui compendio verborum. specie et numero. et diverso. cui praeceptum facimus. quae ad logicam spectant. Equidem nihil mali in substantia. Earum tamen major est indulgentia. sed nihil ad alterutram operam definitione utilius. In hujus autem discussione plurima attritio est. constare rectissime dicitur summa topicorum. sed casum aliquem. et eo magis intelligente. quod unum est numero. Nullus enim dicet aliam eum vitam sumere. proprie autem et primum. et elegantia sensuum. si quis concedat ex mortali aliquem fieri immortalem. ut vestis. quae de eodem sunt. urgente natura. singularem gratiam nactus est. nam utrumque genere. Pro eo enim disciplina ipsa dicta est topice. ex permutantibus appellationes aliquis addiscet. quod agitatur in septimo: et communia quaedam topicorum. et animal gressibile bipes. Maxime indubitanter. quod locorum doctrinam facit. id est locos. eo quod sursum pergentibus. De problemate ejusdem. sed potius modos vivendi indicant. quia cum ipso pariter infirmatur. et ignorantiam.

nec potuerunt, cum et a modernis, hujus praeeunte beneficio, aeque necessarios evidentius quotidie doceri conspiciam. [0909B] Versatur in his inventionis materia, quam hilaris memoriae Willelmus de Campellis, postmodum Catalaunensis episcopus, definivit, etsi non perfecte, esse scientiam reperiendi medium terminum, et inde eliciendi argumentum. Cum enim de inhaerentia dubitatur, necessarium est aliquod inquiri medium, cujus interventu copulentur extrema; qua speculatione, an aliqua subtilior, vel ad rem efficacior fuerit non facile dixerim. Medium vero necessarium est, ubi vis inferentiae in terminis vertitur, si enim inter totas propositiones sit, ut potius sit obnoxia complexioni partium, quam partibus complexis, medii nexus cessat. In iis autem, quae terminis, aut terminorum partibus, vim urgendi habent, locus ab ea habitudine est, quae est [0909C] inter id quod demitur conclusioni et id quod dempto succedit, succedentia enim a praecedentibus convincuntur. Quod autem utrobique manet immobile, nec probantis violentiam, nec probati recipit fidem, et sicut a significatione contrahunt termini ut universales dicantur esse, vel singulares, sic ut unus sequatur ex altero, vel propulsetur ab altero, facit cohaerentia vel repugnantia significationum. Nisi enim res significatae sibi cohaereant aut repugnent, non est quare in terminis familiaritas aut hostilitas requiratur. Non est autem facile in singulis semper explorare, quam firmus rerum sit nexus, aut quanta dissensio, et ob hoc quid simpliciter necesse, quidve magis probabile sit, indicare interdum difficilius est. Sed quod frequentissime sic, [0909D] probabile quidem, quod nunquam aliter, magis probabile, quod aliter esse non posse creditur, necessarii suscipit nomen. Nam penes naturam est necessariorum possibiliumque definitio, sola siquidem vires suas agnovit. Adamas diu habitus est insecabilis, quia nec ferri nec chalybis verebatur acumen, tandem vero, cum plumbo et sanguine hircino sectus esset, patuit factu facile, quod prius impossibile videbatur. Ergo solitus rerum cursus diligenter advertendus est, et quodammodo excutiendus naturae sinus, ut necessariorum probabiliumque natura clarescat; nihil enim est, quod ad locorum notitiam magis prosit, nihil quod veritatis notitiam amplius pariat, nihil quod ad docendum aut ad persuadendum [0910A] magis proficiat, et omnium dicendorum paret laudabilem facultatem.

CAP. X. De utilitate octavi.

Familiare est omnium peritorum artificum, artis suae instrumenta praeparare, antequam experiantur usum, ne conatus propriae facultatis inanis sit, si domesticis caruerit instrumentis. Sic in re militari, praevidet dux arma, et impedimenta militiae. Architectus, cum instrumentis materiam perquirit, in qua se, et illa, exerceat. Nauta clavum, rudentes, remos, anchoras, et caetera navigii armamenta componit, ut eorum fretus adminiculo, propositum artis possit rectius expedire. Itaque pari modo, rei rationalis opifex, et campi doctor eorum, qui logicam profitentur, in praecedentibus instrumenta disputandi, [0910B] et quasi arma tironum suorum locavit in arena, dum sermonum simplicium significationem evolveret, et item enuntiationum locorumque naturam aperiret. Consequenter autem instrumentorum exercitium docet, et quodammodo congrediendi artem tironibus tradit, et quasi membra moveat colluctantium, proponendi et respondendi, convincendi et evadendi, vias monstrat, et eam propter quam caetera praemissa sunt, facultatem praeceptis informat. Ut autem praemissae similitudinis sequamur proportionem, quemadmodum categoriarum elementarius, periermeniarum syllabicus, praemissi topici, dictionales libri sunt: sic topicorum octavus, constructorius est rationum, quarum elementa, vel loca, in praecedentibus monstrata sunt. Solus

itaque versatur [0910C] in praeceptis, ex quibus ars compaginatur, et plus confert ad scientiam disserendi, si memoriter habeatur in corde, et jugi exercitio versetur in opere, quam omnes fere libri dialecticae, quos moderni praeceptores nostri in scholis legere consueverant; nam sine eo, non disputatur arte, sed casu.

Caeterum ut plurimum prosit, aliorum necessaria est cognitio, qui etsi non abundent praeceptis, nisi raro, rerum tamen sermonumque utilissimam doctrinam faciunt. Quia ergo exercitatio dialecticae ad alterum est, pares, quos producit, et quos rationibus munivit, et locis, sua docet arma tractare, et sermones potius conserere quam dexteras, et tanta cautela imbuit, ut totius eloquentiae praecepta hinc tracta principaliter, velut a primitivo fonte [0910D] originis suae, manare perspicuum sit. Indubitanter enim verum est, quod fatentur Cicero et Quintilianus, quia hinc non modo rhetoricorum adjumentum, sed et principium rhetores, et scriptores artium assumpserunt: postmodum tamen propriis dilatata est institutis. Versatur ergo tota dialecticae agitatio, quoniam alter alterius judex est, inter opponentem et respondentem. Horum vero uterque finem suum assequitur, si nihil omittat ex contingentibus: si proposito sic insistat, ut et se, et orationem increpationi subducat. Non enim semper eadem est increpationis occasio; nam plerumque propositi, plerumque proponentis culpa est. Siquidem, ut ait Aristoteles, non est in altero tantam [0911A] bene finire commune opus; nam et qui litigatorie interrogat, prave disputat, et qui in respondendo non concedit quod videtur, neque suscipit quidquam, quod vult interrogans inquirere: manifestum etiam quoniam non similiter increpandum, et per se rationem, et interrogantem. Nihil enim prohibet rationem quidem pravam esse, interrogantem vero, ut contingit, optime contra respondentem disputare; nam contra dyscolos, non possibile fortasse statim, quales quis vult, sed quales contingit, facere syllogismos. Est autem pravus socius qui impedit commune opus. Qualiter vero facienda aut vitanda sit alterutrius increpatio, an utilius, an subtilius et strictius doceat, incertum habeo. Porro bene interrogantis opus est, ut faciat respondentem improbabilissima [0911B] dicere, et alia quidem, quam quae propter positionem sunt necessaria: respondentis autem, non propter eum videri accidere impossibile, aut quod praeter opinionem est, sed propter positionem. Diversum enim fortasse peccatum est, ponere primum, quod non oportet, et positum non servare secundum modum: at opponens, etsi interdum ad inductionem, ut detur universale, aut in magnitudinem orationis, aut ut manifestior sit oratio, negotietur, in omnibus praecipuam virtutem ducit occultationem conclusionis, ut oratione per conclusionem expleta, quaeratur propter quid. Unde in nuptiis Mercurii et philologiae, dialectica in manu serpentem gestat, et formulas, ut astutia serpentis, quae propositum tegit, mordeantur incauti et rudes, aut [0911C] improbi per rationis formulas erudiantur, aut convincantur. Consistit autem cautela, in ordine et modo explendi propositum, sive dividendum, seu definiendum, seu colligendum sit: recteque procedit ex praeexistenti cognitione locorum et argumentationum, aliorumque sermonum, quibus definitiones et divisiones explicantur. Nam loci argumentandi, et dividendi, definiendique, plerumque sunt communes; sed vis artis in argumentationibus amplius viget. In ipsis quoque syllogismis violentior est, sive integritate sui perfectus sit, sive media propositione subtracta, ad modum enthymematis conclusionem acceleret: ideoque usus magis ejus facit ad alterum. Inductio vero levior est, sive maturiori [0911D] incessu a pluribus progrediatur ad unum universale, aut particulare, sive acriori impetu ab uno, ad exempli formam inducto, ad unum, inferendo prosiliat. Hic autem modus magis oratoribus congruit: interdum tamen ornatus aut explicationis causa, conducit et dialectico; magis enim persuasorius est quam urgens. Unde, sicut Marcus Tullius in rhetoricis testis est, Socrates hoc argumentandi genere saepissime utebatur. Caeterum cum exempla ad probandum

quid, aut plura feruntur, aut singula, convenientia esse debent, et ex quibus scimus: qualia Homerus, non qualia Cherillus. Si autem ab auctoribus transsumantur, Homero quidem Graecus, Latinus autem Virgilio utatur et Lucano; domestica namque exempla magis movent, et ignota, [0912A] dubiorum non faciunt fidem. Ad occultationem vero propositi, imo ut uterque gignadiorum noti compos facilius sit idiotismus et orthonoismus, perutilis est. Ut uterque scilicet sic artem dissimulet, quod aut eam non habere credatur, aut quod habita nolit uti. Semper enim suspecta est artis ostentatio; et econtra facilius admittuntur, via simplici gradientes. Sed prae omnibus utrique expedit nosse fideliter, circa quid confligentium versetur intentio. Siquidem non facto manifesto quid est quod positum est, non est facile argumentari; nam ex hoc, vel ad nomen, aut saepe nulla est disputatio. Ratio enim non habet processum, nisi intellectus altercantium alicui innitatur articulo. Nam ut obviatio sit, necesse est eamdem teri viam. Ergo aut una debet esse interrogatio, [0912B] aut multiplicitas suis est rationibus distinguenda. Unde Aristoteles, quoniam autem concessum est respondenti, non intelligenti, dicere, quoniam non intelligo, et multipliciter dicto, non ex necessitate confiteri, vel negare; palam quoniam primum quidem, nisi planum sit quod dicitur, non pigritandum dicere, non intelligere. Nam saepe ex eo quod non plane interrogantibus dant, obviat aliquod difficile. Si autem notum quidem sit, multipliciter autem dictum, si in omnibus quidem verum vel falsum sit, quod dicitur, dandum simpliciter, vel negandum. Si vero in aliquo sit falsum, in aliquo autem verum, significandum est quoniam multipliciter dicitur, et propter hoc, aliud quidem falsum, aliud autem verum; posterius enim diviso [0912C] incertum, si et in principio conspexerit, dubium. Si autem non praeviderit dubium, sed in alterum respiciens posuerit, dicendum ad eum, qui in alterum ducit, quoniam non ad hoc inspiciens dedi, sed ad alterum eorum; nam pluribus existentibus, quae sub eodem nomine, vel sub eadem oratione sunt, facilius est dubitatio. Si vero planum sit et simplex quod interrogatur, aut sic, aut non, respondendum: Ut enim est apud Agellium: «Qui in talibus plus vel minus respondet quam quaeratur ab eo, lineam recte disputandi ignorat aut dissimulat.»

Siquidem qui aut multiloquio, aut distorta responsione collegam impedit, non modo pravus socius, sed manifeste protervus est; praesertim si non habens [0912D] instantiam, admissis particularibus, contradicit universali; nam sine instantia quae sic, vel videatur, prohibere orationem, protervire est. Si ergo in multis apparente, non dederit universaliter, qui non habet instantiam, manifestum quoniam protervit, nisi forte contra habent argumentari, quoniam non verum est quod infertur. Siquidem si consequens falsum est, palam est quoniam ex antecedentibus veris non provenit: nam ex vero nunquam falsum, «pro eo quod veritatis integer sinus nec parit nec alit mendacium.» Non tamen sufficit in contrarium argumentari; eo quod plura contraria opinionibus, plerumque facile non solvuntur, hinc inde colluctantibus argumentis; nam Zeno quod non contingit moveri, neque stadium pertransire, et Empedocles [0913A] ab adverso omnia moveri contendit. Sed paucorum opinio, praesertim quam firmissima ratio non munit, aeque firmae et communiori opinioni non derogat. Itaque protervus est, qui in talibus, nec instantia, nec contrariis utitur argumentis; est enim in disputationibus protervia, responsio praeter hos modos syllogismi corruptiva. Ita quidem, ex parte respondentis; nam in interrogante nihilominus est, si patefacto quid datum sit, inepta verbulorum occasione in contrarium tendit, fidelem non recipiens intellectum, sed aucupans syllabas, et ad nomen inaniter disputans. Tanto quidem improbior est protervia, quanto acrius quisque sic urget. Caeterum uterque alterius propositum impedit, sine proterviae vitio, si officii sui partibus probe renitatur, [0913B] aut urgeat: puta si tardum natura vel usu, adhibita celeritate quis urgeat; si acrem ingenio, vel exercitii assiduitate, quis, adhibita gravitatis mora, retardet; si tegit quis propositum, ut

acceptatur gratius et clarius enitescit. argumentum autem. non certum quid respondebat. et sine ignominia superabitur.arte deludat. male inquirit. Dum enim coctam massam volveret in incude. sed fortuna. puta cultrum. ab oppositis. aut depellendis. sed quod poterat. et a se invicem: excutiendae sunt vocum significationes ut facile. aut decenter sibi. nam sophisma est syllogismus litigatorius. unde postmodum in necessitatibus reipublicae feliciter triumpharent. si vero non respondente. operis finem. cui fidem haberi non oportet. demonstrativus. sed aphorisma. efficacius operatur. Itaque assuescendum est disceptationi. et sic rem fabrilem. cum in eis profectus aut periculum evidentius constat: pro eo quod non est sine universali syllogizare. syllogismus dialecticus contradictionis. Telorum quisque noverat usum. ut reprehensionis detur occasio. seu suadendum. purganda est mora. nec promovetur. Quare aut venatur. et hoc [0914A] plerumque laudabile. seu philosophandum fuerit. tum in eo. Quod si non [0913D] potest accelerari propositum. quam demonstrationi. eamque formaret ad ictum mallei. sic enim facile erit quisque idoneus ad cogendum et reluctandum. sicut hi expediunt dialecticam. quoniam non increpat. nam in prolixitate omnium majus dispendium. constat quoniam sophisticus est syllogismus. novitate rerum. qualiter peditem. In universalibus aut astruendis. aut frequenter easdem. et quanta propositae quaestionis articulum muniant aut impugnent. nam ex paucis omnis syllogismus. si alter detegit occultatum. et prima initia memoriter revolvenda. una oratio in plures transeat. sicut magister Willelmus referebat. urgentias instantiasque habens aut superabit. quot. Fuit antiquitus haec in re militari disciplina Romanorum ut qui armis [0914C] fuerant exercendi. qui ad alterum est.] . nunc instare. ut ait Aristoteles. exercebat. Et si adversarius deest. interdum vero defectus indicium est. quoniam. Cantab. sed multa disjunctim. Nihil autem minus peritum decet artificem. et auras eadem circinat. qui easdem replicat orbitas. aliave argumentatio fallax quidem et perfida. palam quoniam multas interrogationes interrogat. philosophema vero. ab ineunte aetate assuescerent militiae imaginariae. qui nihil in disputationibus certum appetunt. si forte interrogaretur quid fieret. secum quisque experiatur quae. aut plures reducantur in unam. sed magister Willelmus de Conchis. cum in omni sermone praecipua sit virtus brevitas. Praestolabatur enim non ab arte. aut ei via non patet ad processum. aut non habet syllogismus. Hoc autem litigiis. quisquis unam orationem multo tempore interrogat. aut vomerem. Heschelinus faber [(34) [0913] Cod. Contingit autem multiplicare interrogationes. producebatur. syllogismus dialecticus. Porro. et movetur jugiter. ms. aut falcem. et quidem in hunc modum plurima. scientiam habenti. nam si respondente interrogato quod interrogatur. ut prudenter evadat. et in facultatibus singulis perutilis est exercitatio. et sive agonizandum. illorum morem sequebatur. diligentia major. conquirenda est copia. magis placeret. vel recedit. etsi ubi fallacia sit non sit perspicuum. et undecunque justae increpationis ansas eliciat. ut urgendi instandique facultas comparetur. [0913C] Horum omnium necessaria est cognitio. nunc fugere. distinguenda necessaria et probabilia. ad statuendum vel destituendum positionem. aut aliud ad quod materiam casus induceret: [0914B] non enim quod volebat. Si vero falsum sequi videatur ex vero. non arbitrium rationis: proinde rationum undecunque. aut evadet cum gloria. habet faber Conchis. quae tamen praeter rem non videantur. quam sequi casum. aut exercitationi dialecticae magis facit. et qualiter equitem. . et ludentes in eo jugiter versarentur adolescentes. eo quod non est propositum certum.

parant copiam rationum. doceat [0916C] potiora. qui proponebantur. alioquin os stulti. Vires quoque adversarii metiatur. Necesse est enim. quae rerum sermonumque adjunctione deprehensa. amat ardentius. justum quidem omnino tentare syllogismum facere. ad instantiam provocantis retexui. sicut studium exercitii. nec semper. nam eruditus syllogisticis. [0914D] sic plerumque tarditas auditoris. magna pars prudentiae. Haec autem sunt. Sic suorum instrumentorum necesse est logicam expeditam habere facultatem. [0916B] ipsam vero. [0915B] non informant ad vitam. quia de omni re potest in utramque partem probabiliter disputari. quem rudem nosti. cum quo contrahit. quam ut in artes. ex quibus fere scientia est humana. . quod vero facile acquiescit. contra aliquos pravas fieri orationes. et tantum fidei consecrantur. examinat fidelius. facilius tamen. qui omnino tentat videri perfugere. Nam contra eum. Non est enim satis in altero tantum bene finire commune opus. non tam facile ingenia adolescentium. quae scita non conferunt. ad philosophiam non tam accessum praeparat. Ut enim ferrum ferro acuitur. domi praediscebatur. Ingenium vero bonum est. nec instruunt ad scientiam. deprehendere veritatem. Unde eleganter beatus Ambrosius: «Libenter fateor me nescire quod nescio. illud Pythagoricum verum esse cognoscat. si artis praeceptorumque compendio solidetur. imo quod scire nihil prodest. et usu. sed ut articulos. probabilibus abundet. quam pervertunt. hoc autem primum a natura oritur. quod ebullit stultitiam. Sunt enim plura. quas omnes docent. quoniam et ex hoc plerumque negotii pendet eventus. et ignorata non laedunt: iis operam dare. sed difficientis ingenii indicium est. aut desipere. et a proposito alienum). nec de quolibet disputandum. aut rei difficultas. Sed nec ubique. quam recessum. erudiunt. vivacius convalescit. [0915A] et falsum aspernatur. rudis urgendus est rationibus inductivis. ad quam tanto quisque familiarius accedit. et criminabantur inutiles. Haec summatim excepta. eum qui agit ex arte. ut ait Aristoteles. quanto verum quaerit avidius. ut ait Palladius. per fomitem innatae rationis. voti compotem esse non sinit. et protervus. ut si quis in eis sufficienter instructus fuerit. non possunt abstinere a disputatione certatoria. quia nemo debet esse ignarus conditionis ejus. et toxicant linguam. necesse est enim laboriosum sermonem accidere. sunt quae humanas [0915C] excedunt rationes. Cui ista non placent. non pulchrum autem. In jure quoque cautum est. sed maxime si cum sapiente aut modesto sermo conseritur. Sunt et quae interrogante aeque ac respondente [0916A] videntur indigna. qui in talibus dimicant. Sed licet nunc ad alterum contingat utiliter exerceri. divinae vel angelicae perfectionis est. ita et venam laudabilis necesse est subesse ingenii. et in contemplatione ejus jucundius delectatur. quae disputationem non admittunt. et eos. ut scilicet principia noverit. nam qui exercitati sunt. Usus quidem exercitium roborat. sed infatuant animam. Ergo et aliter cum erudito. sicuti est. aliter agendum est cum eo. qui aliis per imitationem appetunt conformari. collatio meditatione videtur utilior. officiosos esse monstrarem. eo quod non oportet consistere statim contra quoslibet.nunc caesim. aut discunt. contingit animum colloquentis acutius et efficacius excitari. Itaque licet nihil magis mutua collatione prosit. paritque facultatem probandi et examinandi veri. nunc punctim ferire oporteat. deinde affectione boni. quodammodo manat a fonte topicorum. et expeditius. non est tamen cum omni disputandum. siquidem sicut interrogantis aut docentis imperitia. qui modestiam nescit. Idem quoque in sequentibus propositum est: scilicet ut potius aemulo occurratur. sic ad vocem alterius. Caeterum ut quis veniat ad profectum. neque enim proficientis. aut non sapuisse convincunt. commentarii scribantur a nobis. neque contra quemlibet exercitandum. ejus cum quo agitur aestimare personam.» Porro probabilium investigatio. Est autem. non quidem quod utilitatem aut conceptionem praecedentium librorum plene descripserim (hoc enim supra vires meas est. syllogizandi et inducendi omnes ad manum habeat rationes.

et unde haec sortita sit nomen. nam illi ana aequale. et domesticae rei oneribus ad praesens taceam. in hujus palaestrae descendo arenam. quod volebat aequivalenter exponi. succincta brevitate percurram. quae pro tempore licuit. quid de hoc opere sentiam. et quodam . infelicem [0916C] summam operis dedignatus. dicebat analetiza hoc. Ut autem opinionis meae judicium plene cognoscas. occupationem aliam exigebant. quae sine alterius adminiculo. Sed haec hactenus.LIBER QUARTUS. qui ad judicium principaliter spectat. paucis adverte. et ad annos respicere meliores. nisi amaritudo. quasi in conflatorio sedens. ridiculus est. et tamen ad inventionem aliquatenus proficit. CAP. nos possumus resolutoriam appellare. Frequens autem est. et maxime in compositis. liber non eatenus necessarius est. sed certe verius aut fortius nusquam. Unde cum inventionis instrumenta procurasset et usum. opinionis meae sententiam quaeris. Campidoctor itaque Peripateticae disciplinae. invitus. Jucundum enim fuerat. animum praegravaret. conditionis forma. et tu. Quia tamen visum est tibi meum et Cornificii examinare conflictum. quod cujusque artis perfectio. totum componit. Analyticorum quidem perutilis est scientia. examinatorium quoddam studuit cudere. Quod scientia haec utilis est ad omnia. Quod liber Analyticorum est rationum examinatorius. Nam disciplinarum omnium connexae sunt rationes. in antiqua redire tempora. ut de imminentibus causis. Siquidem et ab invito fidem extorquet: quippe violentus est. alibi facilius et fidelius traditur. cui mos gerendus est. [0915] [0915C] Redire compenor ad materiam intermissam. quae ad summum possit ascendere. Sed quoniam temeritas aemuli non [0915D] quiescit. lexim locutionem dicunt. et quae studiis gravioribus fuerat prius praeponenda. Nam et processus aetatis. et quodammodo tractus. quo diligentissima fieret examinatio rationum. ut Senecae verbis utar. Nam haec resolutio intellectui ad scientiam adminiculatur quam plurimum. I. gloriam sui praeconatur auctoris. cum sermo parum est intellectus. si dixerimus aequam locutionem. quae partim ex meatu. partim ex alia sollicitudine incumbit. gradus ordinis. Hic [0916D] autem est Analyticorum liber. certus. quae prae caeteris in veritatis indagatione laborat. et sine qua quisquis logicum profitetur. Vix est. si tamen omnino aliqua est. quam Graeci Analyticen [0917A] dicunt. Ut vero ratio nominis exponatur. Caeterum. et quaelibet sui perfectionem ab aliis mutuatur. ut eum in notiorem resolvi desideremus aequivalenter. unde et interpres meus cum verbum audiret ignotum. licet necessaria sit doctrina. CAP. quidquid enim continet. II. familiarius tamen assignabimus.

quid syllogismus perfectus. Unde qui Aristotelem sequuntur. Quod utique satis congruit officio judicantis. hoc subtilitati ascribunt. quas propositiones ad usum syllogizandi converti contingat. et verba pleraque excerpenda sunt. aut sua relinquuntur in arbore. CAP. nec verus nec falsus est. aut contingenti. Quod liber non eatenus utilis est ad phrasim comparandam. CAP. et plerumque dum mendacium vitat. partem pessimam [0917D] mihi praeelegisse videntur. [0917B] «nullas nisi hoste subacto. sic liber fere inutilis est ad phrasim instruendam. quot et .) Habenda est tamen auctoribus gratia. Est enim phrasis commoda verbi facilitas in quavis lingua. contigisse interpretati sunt. Hoc equidem est. et ob hoc aut calcantur. ut verborum intellectui semper insistat. et praeter hoc diligenter excerpat verba. interseruit. (PERS. et intricata subtilitate. quae modernorum usu dicuntur esse de naturali materia. in turbatione nominum et verborum. aut imperfectus. I. aut infinita: quid terminus. tum causa brevitatis. trium figurarum subnectit rationes. IV. hominis. praedicatus videlicet. quid in toto esse. quem artem disserendi inscripsit. quam nos verbi supellectilem possumus appellare. ut cum magno labore eo perveniatur. 97. particularis. Quibus praemissis. bona quae dixit!» et licet familiares ejus et fautores. in libro. et necessariae ad scientiam. Porro exemplorum confusione. verissime et certissime traditur. aut subjectus. Adeo enim expressit Aristotelem intricatione verborum. et trajectione litterarum. Et «utinam bene dixisset.Caesareo impetu.. si tamen protervia calumniam facit. quae alio commode transferuntur.Nonne hoc spumosum. ut suum vindicent. ut sobrius auditor recte subjungat: . quod facillime tradi potest. et tam extremitatum quam medii definitione praemissa. quo quidem vitio Anglicus noster Adam mihi prae caeteris visus est laborasse. et cortice pingui. gaudet habere vias:» amici gratiam nullius momenti facit. cum affectus amici vel hostis. [0918A] Caeterum quod necesse est sciri. ea enim debet esse philosophantis cautela. Quae sit libri primi conceptio. [0917C] Sicut autem regulae utiles sunt. tum ne falsitas alicubi exemplorum argueretur. Reliqua coaequantur foliis sine fructu. et quas non: quidve obtineat in his. aut remota. quid propositio dialectica. III. aut non esse. plurimi tamen hoc ex desipientia vel invidentia vani. Ut ramale vetus praegrandi subere coctum. aliorum obtundunt ingenia. universalis. Ergo scientia memoriter est firmanda. quas tum de industria. et quorum potest esse frequentior usus. quia de fonte eorum haurientes. aut demonstrativa. adeo confusus est.. sinceritatem judicii pervertere soleat. labore ditamur alieno. aut forte mentitur. ut aiunt.

et altera concessarum. Caeterum in his praecipuam arbitror esse usus auctoritatem. mutat aut evacuat. ut aiunt. plurimum attendendum. Ut et [0918C] ibi: Tenerum spe devorat agnum. ostendatur. veros esse convincit. Deinde ad circulares progreditur [0919A] syllogismos. Secundus autem transit ad rationem inferendi. et in qua figura syllogizetur ex propositionibus oppositis. quo possibili aequabatur. Ut quidem imperfecti redeant ad perfectos. aut non probabilis. Nec tamen dico ipsum Aristotelem alicubi. singulatim enumerare sufficiat. et omnium fides pariter elucescat. ut pace multitudinis loquar. Expositores vero divinae paginae. Ad haec subjungit. voluntate scilicet. Nam in hac. nisi quis et potentiam habeat faciendi. quod quidem nec ars exigit. earum. ille veritatem duntaxat amplectatur. CAP.qui modi in singulis figuris. sive ob solam formam dicantur modales. quasi quidam medius habitus terminorum. significationes. puta. nisi forte quod ad propositum. qui sermonum auget aut minuit. Quod sit conceptio secundi. unde modales dicuntur. rationem modorum pernecessariam esse dicunt. modus subticetur. tamen magistri scholarum inde commodissime disputant. quae in formam conclusionis patet. quam perfecisti destruxerunt. quae necessitate impossibilis eventus. Ad haec qualiter. Deinde habita modalium ratione. Adjicit et regulam petitionis principii. sive tacitus sit. quod eos forte praeterit. Sequitur ratio reducendi syllogismos in primae figurae modos. necessaria est cognitio. data [0918B] quidem semente rationis eorum. ut quid ex his in singulis figuris proveniat. quoniam parum est generationem nosse syllogismorum. aut contingenti cum his quae sunt de inesse. sed eo quod falsum aliquid positum fuerit. et modum sive expressus. propositum astruit. Est enim modus. . ista praecedunt quae directae ratiocinationis forma est: subjungitur ratio hypotheseos. Cujus quidem ratio est. docet. ostendit: omnesque modos. Theophrastus et Eudemius addiderunt. quod legerim. transit ad commistiones quae de necessario sunt. in communi modernorum usu parietes scholarum nusquam egreditur. ut si concludenti non acquiescatur sumpta contradictoria conclusionis. ex complexione extremitatum proveniant. colligatur oppositum alicujus concessarum. unde idoneitas syllogizandi proveniat. et intelligitur perinde ac si modus hic. sicut Boetius asserit. Quod qualiter in omni figura fiat. Praeterea si non causa ponatur ut causa. Et profecto licet nullus modos omnes. et. Utique quod sive ob verum modum. Aristotele ipso commodius opinor. eisque in prima figura dispositis. adjiciens quomodo ex falsis in secunda et tertia figura verum syllogizetur. quae speculatio tam demonstratori quam dialectico satis accommodata est: licet hic probabilitate gaudeat. cujus latissimus usus. ad impossibile ductus esse causatur. quos. qui ex falso nihil sequi contendunt. apponeretur. Quod [0918D] patet in eo quod est contingens. et eos in omnibus figuris exsequitur: tunc ad conversiones syllogismorum in omni figura. per impossibilem eventum. V. sed procedendi de omnibus fidelissimam scientiam tradidit. fideliter [0919B] aperit. de modalibus sufficienter egisse. apud plurimos Scripturarum locos. et sic primi libri conceptio clauditur. cum quis non urgente se ratione complexionis.

quam dicit rhetoricum syllogismum itidem et exempli. Continet [0919D] enim artem demonstrandi. Postremo agit de cognitione naturarum. cujus tamen tota utilitas longe commodius tradi potest. ut matres amare. et sicut in primis examinatorium cudens. merito ad docentis cathedram sublimatur. ardua est. Grande quidem capitulum. profitemur. ut aiunt. audiatur vel Burgundio Pisanus. CAP. qui alios fere omnes et fere in omnibus. id est non perpetuo obtineat. Quare Aristoteles nomen philosophi prae caeteris meruerit. librum ad nos non recte translatum pervenisse. et in his fere. astronomiae causa geometriam exercent prae caeteris. desuetudine exemplorum. quia qui recte judicantis implet officium. vix apud solos mathematicos est. neminem in cognitione naturarum vidisse perfectum. novercas invidere. a quo istud accepi. similiter Aegyptus. facitque quemdam praenoscendi praerogativa scientem. quam in his. Eleganti quidem ordine. asserentibus. Subjungitur ratio reducendae inductionis. liber quo demonstrativa traditur disciplina. ut ere quot capita. Unum scio. philosophos superabat. Quid item signum et quomodo enthymema constet ex eicotibus et signis. ubi non sunt obstacula capitibus plura. in ipso nomen philosophi sedit. eo quod demonstrationis usus. Posteriorum vero analyticorum subtilis quidem scientia est. sed et hujus quoque disciplinae non est celebris usus apud nos. Deinde haec utentium raritate jam fere in desuetudinem abiit. instruxit judicem. sectam Academicorum. et elenchi. quae a diversis disciplinis mutuata sunt. caeteris longe turbatior est. Unde a plerisque. trajectione litterarum. quae sapienti dubitabilia sunt.sequitur de causa falsae conclusionis. de caligine sua frequenter educit in lucem. . et nonnullae gentes Arabiae. et de conversione medii et extremorum. et quod licet aliquatenus proposito conferat. Et quoniam [0920B] haec ignorantiae tenebras tollit. in interpretem difficultatis culpa refunditur. et de fallacia secundum opinionem. et paucis ingeniis pervia. quod quidem ex causis pluribus evenire perspicuum est. quam probabilem propositionem dicit. hinc commune nomen sibi quodam proprietatis jure vindicaret. me hujus capituli beneficio. Fuit autem apud peripateticos tantae auctoritatis scientia demonstrandi. tot obstacula habeat. De difficultate posteriorum analyticorum et unde contingat. Et postremo quod non attingit auctorem. VII. ut catasyllogismi. et de deductione. apud geometras duntaxat. VI. deinde [0919C] quid instantia. Etenim gentes istae. Ideo enim. ut Aristoteles. sic clientem suum Aristoteles in his ad docentis provehit auctoritatem. Ad haec. adeo scriptorum [0920A] depravatus est vitio. CAP. Et bene quidem. etsi ejus possit esse instantia. Si mihi non creditur. quid ejivkoû. nisi forte in tractu Ibero vel confinio Africae. quae prae caeteris rationibus disserendi. quod demonstrativam tradiderat disciplinam. fidem tamen promissi nequaquam implet. et transpositione sermonum.

et praeexistentem format cognitionem. quae ex arte gerenda sunt. quae usu et exercitatione firmata est. deficiente sensu. via est demonstratori. demonstrativa exoritur. ac si sensu corporeo teneatur. per propositiones immediatas. et ex his ex necessitate verorum sequelam colligere consertis rationibus et. Communes itaque conceptiones animi praecedunt. quaeve sit figura syllogismo accommodata. calcatius urgendo. secundum Aristotelem. De officio demonstrativae. omnium artium praejacit fundamenta. quae primis principiis viam non modo aperit. utpote universalia. et quod sensus scientiae principium est. eam in multis nullus perfecte assequitur. sed omnis demonstratio syllogismus est. sic demonstrativam scientia inconvertibiliter ambit. nec scientia simpliciter est). quae ex veris. sit naturalis potentia indicativa rerum. et quam vim in astruendo afferat propositionis quantitas aut qualitas. Inducere autem non habentes sensum impossibile est. videatur hiatus. ut ait. Et quia non omnis locus demonstratori commodus est (utpote ab accidente. neque ex universalibus sine inductione. quae ratio indubitata sic esse convincit. an ad nos notiora sint. pandit. provenit facultas exsequendi ea. nam scientiae sibi invicem adminicula conferunt. Impossibile enim est universalia speculari. qui prima vis. notiora nobis. si verisimillimus fiat syllogismus. per inductiones. et ex quibus sit demonstratio. [0921A] Praeterea quibus syllogismis. Communes enim conceptiones. nam proxima sensui. reliquos dialectico cedit et oratori. ab experimentis scientiae. Refert autem in iis. eo quod corruptibilium. Et licet ad judicium maxime dicatur haec scientia pertinere. et quando. inventioni tamen plurimum confert. quoniam. experimentum. remotiora [0920D] vero. et quomodo. simpliciter et naturaliter notiora. ne quis. nec demonstratio. Non utique omnis scientia demonstrativa est. Ex principiis itaque disciplinarum. an natura. ex ipso convalescat per imaginationem [0921C] Planum autem est hoc diligentius inspicienti per singula. Nam sicut non omnis syllogismus demonstratio. qui demonstrativae scientiae praejudicium afferat. et primis est. et quomodo omnis philosophiae species. Fit ergo ex sensu memoria. sed et parit CAP. deinde per se nota. aut vix est cognitio. et quomodo propriis aut communibus sit utendum. quae ex abstractione dicuntur. quis autem syllogismus. ad id quo tendit. Docet enim ex quibus et qualiter contingat demonstrare. et sic demonstrandi scientiam statuit. vel materia constant et forma. quibusve propositionibus utendum sit aperit. necessarios sibi vindicat locos. quae ex elementis. a singulorum inductione fidem sortiuntur. si quis opera naturae. aut primum exercitium animae est. Quid sensus. non per inductionem. ex memoria multorum saepius iterata. nota fiunt. ignota. Nam cum sensus. nec per inductionem. quasi ex defectu necessitatis. ratiocinandi viam ab indicio sensuum mutuatur. Si vero cum mathematico figuras . Quibus satisfactum est. nec [0921B] contingit ipsorum accipere scientiam. aut omnino non est. Sed ad hanc disciplinam quis idoneus est? Profecto et si quis in aliquo. VIII. Porro ab arte. Singularium enim sensus est.CAP. quae nota sunt. et quomodo. sine sensu. diligenter inspecta. id est quae probatione non indigent. cui faciat quaestioni. sed illa duntaxat. pertractet cum physico. IX. aut artis ratio manat. Necesse enim est disciplinarum [0920C] praenosse principia. Sic itaque sensus corporis. et immediatis. et ex his. ut sic dixerim.

Recolo enim fuisse philosophos. sui vivacitate progreditur. De imaginatione. [0922B] cum anima. ut judicium suum de rebus formet. quam nos conformationem possimus dicere. quae non modo praeceptorum recordatur. innuit Maro. quae sensuum testimonio convalescunt. Est autem sensus. 771. gaudium nominatur. et quod ex ipsa oriuntur affectiones. sed ad eorum [0922A] exempla conformanda. suae originis nimis ignara. aut turbata deturbatur. quod eadem potentia nunc sentiat. loco quidem. quam corporis passionem. ab iis incipit. II. X. nec cadit in sensus forma. et si invalescit. sic ora ferebat . sicut incorpoream simplicem. et proficiunt ad intelligibilium incorporaliumque notitiam.abstrahat. Sed plures sunt econtrario sentientes. nunc memoretur. dum se [0922C] sui Astyanactis imaginem abstraxisse recordatione quadam Andromache fatetur: O mihi sola mei super Astyanactis imago! Sic oculos. earumdem apud se deponit imagines. aut numeros partiatur discretae multitudinis. lenitate sui voluptatem gignit. Nisi enim eadem aliquid violentiae habeat. sic culta fuit. quam eorum sit libris expressum. nunc discernat investigando. Eorum ergo opinio est. passionibus excitatur. Sed haec eadem vis. an a solo percipiendi modo. animam quidem quantitate simplicem. quibus anima componitur.) Quod autem abstractiva sit. sic multis potentiis utentem. aut continuorum corporum copiam fidelibus oculis ingerit. Aristoteles autem sensum potius vim animae asserit. vel tempore. sed et absentiam. et sicut multis obnoxiam passionibus. Quod si asperitate sui exulcerat. sic stamina nevit. ita et unam esse potentiam. nec ad animam pervenit. quibus placuit. et non modo praesentiam. passio corporis [0921D] ex quibusdam extra positis et varie pulsantibus corpus usque ad animam commeans. Quare retentione et frequenti revolutione. quam multipliciter. nunc investigata assequendo intelligat. Quaesitum tamen est an a sensu distet imaginatio naturaliter. Et facile quidem crediderim plures esse. pro rerum diversitate. sic ille manus. Si vero eadem passio grata est. intuetur. Philosophus quoque qui rationalem exercet. Et quia res percipit. CAP. ut Chalcidio placet. sed qualitatibus compositam. dum a Domino peregrinatur. dolorem gignit. nascitur imaginatio. Imaginatio itaque a radice sensuum per memoriae fomitem oritur. nunc imaginetur. et individuam esse substantiam animae. qui etiam tam physici quam mathematici cliens est. exercet. Fast. per quamdam symplasim. vix vires suas agnoscat. Dum vero rerum volvit imagines. quasi thesaurum memoriae sibi format. Hinc est illud. Injectae collo sic decuere comae (OVID. Sic sedit.

et . de rebus judicat. per imaginationis opem: ut amor. thesaurizat memoriae: vel de praesentibus callet. tale vel tale asserit. ad formidinem. ad temeritatem accedit. Hoc autem alterutrius judicium opinio appellatur. ex ea concussione fit ira. si utilitate vel amoenitate. odium. Hinc nascitur et cupiditas. perniciosissima pestis. imaginem eorum. ex his quae frequenter accidunt. de futuro judicans vel remoto. domesticae quaedam necessitates. 488. Dum vero nimis cavet. in qua exercetur. Et est quidem certa si. dicit ex eo contingere lactentes omnes viros putare patres. (VIRG. pro errore. veritas est: reliquarum vero. esse pronuntiat. dum aliquid album aut nigrum.) Et quia. et sequelae istorum. aut calidum aut frigidum. sed et in provecta aetate. Itaque ad compescendos motus illicitos parit imaginatio cautelam. aut per recordationem redit primum. rerum imagines animae imprimantur. cum spes fruendi voluptatem pariat. Ne ergo undecunque fallatur. vel ad conservationem utilium. Quid imaginatio. Primum enim judicium viget in sensu. Secundum vero imaginationis est: ut. quae in inquisitione et perspicientia solertiaque veri versatur. et de opinione et fallacia opinionis et sensus: et de ortu phronesis. cupiditas. virtus animae. quae futura sunt. Hanc autem asserit Aristoteles animae passionem. quae praesentialiter sentit. cum aliquid perceptorum. quo secundum exercetur judicium. puta invidia. ira. vel praeterita ad mentem revocans. XII. et quomodo scientia ex sensu. quam Graeci frovnhsin. feminas autem matres. quam nos prudentiam nominamus. quae materia ejus quae partes. quae. si vero aliter. vel aliquando sensit. in eo agitatur ut et fidele aliquid teneat. et quae philosophandi proposito plurimum adversatur. cui sine errore fiducialiter possit inniti. infidelis. facile est assequi naturalia arcana. spes autem. Latini prudentiam vocant. Nam saepissime falluntur sensus. in aqua fractus videtur etiam perspicacissimis. ut in Politia ait Plato. vel ad procurandam successionem. Quod Aristoteles docens. sed dilatio tristitiam et dolorem. III. luxuria. XI. Quod si una pro altera imprimatur. quod sensus rudis fallitur. et providentiam format. Mista autem est ex contrariis. Et quia sensuum fallaciam deprehendit. retenta imagine. non modo in parvulis. ut ait Cicero. Baculus vero. vanitas. jucundam. [0923A] Est ergo imaginatio primus motus animae. prout se habent. fallax vel falsa opinio nominatur. Quid prudentia. qui ad tutelam corporis. quae ei nociva declinet: ut sunt ex quibus dolor. Impossibile [0922D] enim est quemquam cupiditati et philosophiae pariter operam dare. ad futura prospectum intendit. CAP. dum parum. detractio.. timor oritur. si invaluerint ut exordinent et turbent animam. Ergo si passionem asperam concipit de futuro. Ab hac agitatione nascitur virtus. concipit ex qualitate eorum. Materia enim hujus virtutis. eo quod [0923B] dum exercetur. quo fallitur in judicio. nec firmum potest afferre judicium. ubi ratio putatur otiosa. CAP. [0923C] Prudentia autem est. Aen. plurimum operatur. extrinsecus pulsatae.Et nunc aequali tecum pubesceret aevo.. Et in hunc modum ex sensu proveniunt caetera.

eo quod prudentiae cum veritate est quaedam divina cognatio. Potest tamen esse fidelis opinio: ut [0924A] cum post noctem sol creditur rediturus. Cum autem veritatem fuerit assecuta. et posse decipi. et usque ad divinorum comprehensionem protenditur. quam exercere rationem. quod non usquequaque certum est. tam in humanis quam in divinis rebus. quod potest ratio appellari: siquidem ratum et firmum est rationis examen. Est et media inter opinionem et scientiam [0924B] quoniam per vehementiam certam aperit. et quae ratio. multae regulae reddiderint unam artem. quinimo inter homines quoque meritorum praemiorumque nequit esse commercium. et sapientiae: et quid fides. Haec autem tum habet meritum. quia sicut appetere. in speciem scientiae transit. ut firma perceptione gaudeat. Et est philologia. dum amor veri sollicitat prudentiam ad notitiam rerum. Ratio enim. ars vero facultatem. memoriam unam. CAP. Nam. et ei circumspectio nascitur. non sit scientia. Unde magister Hugo: Fides est voluntaria certitudo absentium supra opinionem. Inde est quod ab aspectu veritatis prudentia. quod scientia de sensu trahit originem. Sed hic scientiae nomen dilatatum est. fide subtracta. et ex opinione [0923D] prudentia nascatur. sicut philosophia. sic amare quidem. de divinis. rebus a sensu subductis. Fides autem. si perfecta est. Inde est. multae memoriae. cum veros de religione tenet articulos: et est. vel sapientiam. sapientia dici solet. vix in ejus investigatione fideliter incedit. paucorum est. maxime necessaria est. [0924C] Et quidem propter fallacias sensuum et opinionum. quod cum de sensu imaginatio. et de ortu phronesis. ut dictum est. experimentum. CAP. cum nec contractus sine ea celebrari inter homines possent. id est sincera judicii firmitudo. ut eorum. De cognitione fronhvsewû. aut aliqua exerceri commercia. multi sensus aut etiam unus. quod majores prudentiam vel scientiam. vix est in comprehensione secura: recolit enim se deceptam esse. De differentia scientiae. Ex his patet. XIII. infra scientiam constituta. certum opinionis de iisdem nequit esse judicium. argumentum non apparentium (Hebr. Adeo autem de sensu scientia pendet. substantia rerum sperandarum. quam habere sapientiam facilius est. finxerunt antiqui phronesin et ajlhqeivan esse germanas. indubitatoque judicio. Unde quia humana transitoria sint. fit accessus ad fidem. Et quia veritas prudentiae materia est (nam in veri comprehensione laborat). . et ex his duobus opinio. Constat enim hoc ab Aristotele. XI) . Nam de humanis scientia. regulam. ad temporalium et sensibilium notitiam retulerint: ad spiritualium vero. latens verum avide quaerit infirma conditio. nisi raro: si autem. ut ait Apostolus. quae sensu sciuntur. Sollicitatur ergo. de quibus ferri vult sincerum firmumque judicium. quam Aristoteles definit esse vehementem opinionem. intellectum. quae in scientiam convalescat. Philologiam ergo parit phronesis. XIV. ad cujus certitudinem per scientiam non accedit. et ajlhqeivaû. pro certo statuatur. nomen temperatum. multa experimenta. nequit arceri: verum quia hoc hominum non est.astutiae vel calliditatis speciem parit: aut se pariter ad universa diffundit.

non tamen rationem exercent. [0924D] Anima itaque pulsata sensibus. et judicium . Ipsum quoque judicium ejus. Haec autem sunt. palam est invenire: nam Deum esse Deum. formas utique corporalium. quam videre hominem moventem. quid honestum. [0925A] in quibus ab initio. et imaginatio. vel utile sit. sed sensus [0925D] comprehendit. Item quid ratio. sensibilem. nonnihil utique sunt haec enuntiabilia. qui movet manum. CAP. qua discernunt cibos. aut fugiendum. Hominis vero spiritus. XV. solus divina meditatur. tali utitur definitione: Rationem dico. et fotu caloris et humoris. quam si dixero. et prudentiae sollicitudine validius concussa. id est. Distinctio multiplicitatis. Ad haec. et ita esse constabit. sed in aliis hoc ipsum liquet. Res enim corporeas. Sensus enim videt hominem. Ergo et potentia. Quod quidem ex eo provenire dicunt Hebraei. non modo imaginatio. a sensibilium singulariumque natura distincta est. censetur nomine rationis. et sincerius judicat. sed ab aeterno vera. Quod si cui videatur absurdum. dolos sensuum et opinionum studet intentius declinare. sed causas rerum discutere nequaquam possunt. [0925C] sed naturali appetitu vigent et imaginantur pleraque. et in hunc modum plurima. ratio appellatur. praecipitia transiliunt. etsi discernere videantur: et unde homo eam sortitus sit juxta Hebraeos. Habent enim et bruta animalia vim quodammodo discretivam.CAP. cum ratio duorum ad tria. vel in ipsis veris. et rerum corporalium formas. et quorum essentia. sortita sint spiritum naturalem. quam habent bruta: solus homo assecutus est vim efficacius et sincerius disserendi. animalem. si cui mirum est. appetendumve. Sapientiam Dei. declinant insidias. quae res appetit firmo et sincero examinare judicio. collectisque in unum viribus. videt colores et motus. vim esse deliberativam animae. Domino disponente. ad aliquid incognitum ducit. quae. in libro De anima. Sed et illa censentur rationes. Porro ratio transcendit omnem sensum. Infinita quidem hujusmodi. si quidem ratio est potentia spiritualis naturae. et quod nomen rationis multiplex est: et quod rationes sempiternae. pensatis rerum speciebus. et quod bruta non habent rationem. librum ejus de libero arbitrio legat. Has Pater Augustinus et multi alii asserunt sempiternas. et non modo in veris. specierumque causis judicio fideli examinat. veram quoque ipsam cohaerentiam discohaerentiamque. qui per ea quae conceduntur et nota sunt. Quod. acquiescat vel Augustino. perveniens ad veritatis arcanum. utique non errabo. quoniam a Deo datus et ad Deum rediturus est. et Spiritum sanctum utrique consubstantialem esse. necessitudinem recognoscunt. [0925B] Cassiodorus vero. et divino firma judicio. aeternae constitutionis decretum et suae dispositionis seriem sanxit ratio primitiva. divinae rationis voluit esse participem. Hunc autem motum asserit Plato in Politia. XVI. sempiterna sunt. quod ei vitam inspirans Deus. quod cum. et Patrem habere Filium. videt etiam hominem movere manum. pro parte cognoscit. firmius tenet. quod quidem amplius est. seipsam exerit. quae ratio nominatur. et item trium ad duo. discretiva rerum corporalium et incorporalium. animi probabilem motum. Et haec est vis. de quibus sola ratio judicat. et sine initio. ab initio creaturarum caetera coaluerint. auctore Augustino. et potentiae motus. et in eo fere solo caeteris animalibus praestat. Sua vero intentione perspicacius videt. ex quibus oriuntur appetitus. rem utique corporalem.

Quia cum prudentia. et quia prudentia ad investigationem veri. XVIII. Nam intellectus assequitur. quam angelorum. et divino polleat exercitio. etiam in corporalibus et spiritualibus rebus immergit. etsi ille aliud senserit. Rationi Hebraeorum consentit Senecae definitio. quae humana continens. Licet enim ratio quodammodo virtus divina sit. Et quia sensuum examinatrix est. CAP. ut in Timaeo ait Plato. Haec enim inordinatos motus compescit. felici processu peraget aevum. qui animam mundi. et mancum serpens. ne quid nimis. qui ob fallendi consuetudinem possunt esse suspecti. et ad normam [0926B] bonitatis componit universa. cum familiari stultitia demum revocatur ad inferna. totius philosophiae decreto sancitum est. et utrumque componit. quasi quodam sensuum et imaginationum ventilabro excitatur. amor enim otiosus non est. nequaquam tamen pars ejus est. cui si quis obtemperat. suprema vis spiritualis naturae. XVII. et quas pedissequas habeat philologia. tam hominum. ajgrupniva vigilans diligentia. quodammodo a mortalium conditione eximitur. immortalitate quadam deificatur. naturaliter sibi perceptibilium. Habet enim terrenam et mortalem philologia originem: sed cum ad divina transit. in animas singulas discerptam opinabantur. quaerit rationis sincerum examen. et sibi ad sapientiam thesaurizat quod ratio praeparans acquisivit. quae de terrenis est. etsi divina sit. De differentia rationis. natura optima parens omnium. ea. Quod tamen aut errori gentilium accommodandum [0926A] est. adjecit quaedam.suum. Sunt enim quae exsuperant omnem sensum. pro divinae . quod ratio investigat: si quidem in labores rationis intrat intellectus. quam duae pedissequae periergia. Est autem periergia quae laborem circuit operis. [0926D] in sapientiam transiens. aut benignius interpretandum est: ut pars. Nam ut verbi figuram exprimeret. Agit haec corporis curam et animae. Qui vero utrumque contemnit. sicut Plato in Politia auctor est. mediam quidem sedem tribuens inter cellam phantasticam et memoriam. et imaginationum. quibus ratio praesidet. De officio rationis. qui alterum. et ad superiora prospectum intendit. ut nihil sit quod ordinationi divinae repugnet. divinae rationes. sed in virtute dicta credatur. eam super omnia colendam esse. quia absolutissimae simplicitatis est. si detrectat. mancus et debilis est. quae exercitium temperat. Contemplatur omnia inferiora. velut quemdam senatum in Capitolio animae. et philologiam parit. CAP. et ajgrupniva. Ait enim: Ratio est quaedam pars divini Spiritus humanis immersa corporibus. Qua vero proportione ratio transcendit sensum. Et nonnullae aliis plus aut minus. jugiter prosequuntur. non in quantitate. ad incorruptae veritatis. ut velut e specula sensuum. ipsamque mentiebantur esse Spiritum sanctum. et intellectus: et quid intellectus. claudus. excedit intellectus rationem. Est igitur intellectus. quia haec ipsa vis. divinorumque arcana consurgit. Proinde quidem. Claudum iter vitae. et divinas penes se causas habet omnium rationum. Cum ergo ratio origine divina nobilitetur. [0926C] possit examinare judicia. et rationis amor. universos sensus locans in capite. et quare sensus in capite. rationem quasi dominam in arce capitis statuit.

tamen ut Deum agnoscis ex operibus ejus. secundum Ciceronem. alia cernit. asserit Plato. super actis. et quod ipsa de sensu per gratiam. sed gratia. quo rerum apud se notiones. sagacitatem. [0928A] haec divina. et segregata ab omni concretione mortali. sic animus se non videns. nisi mens soluta quidem sit. CAP. ullam negant esse scientiam. profecto divinum est. et simplicitate. manifestat. de scaturigine sensuum etiam sapientiam. Quod quantum philosophandi proposito adversetur. CX) . motum. sed per experientiam obsequii scientiam assecutus est. pro arbitrio suo. formam suam fortasse. sejuncta ab his usitatis notisque naturis: quidquid illud sit. vel agendis. Hos tamen gradus non operatur natura. elicit varios virulos scientiarum. vel imaginatione poenae contingit. timor ipse. consilium deliberationis. celeritatem videt. Patet ex his quod. et cogitationem a consuetudine abducere. Hunc solius Dei esse. revocare mentem a sensibus. Quanquam id quoque. oboritur. ut plene seipsum videat: sed ut oculus. Vim certe. ex consuetudine gerendorum provenit fortitudo. praeeunte et opitulante gratia. Praemiorum quoque sensu. quod gratissimum est. Qui cum sollicitetur. nec nomen constare potest. Unde et quidam minuti philosophi. videbit emanare. perspicuum est. eo quod divina de his rebus. Qua facie quidem sit. Non valet tamen animus.dispensationis decreto. De cognitione animae. quod boni saporem habeat in divinis. Quid sapientia. et in amorem suum animas intelligentes accendunt. XIX. Nec enim Deus ipse. Si vero assuescat experientiae. Ut autem obsequium rationabile. [0927D] quaerit et tenet: sine quo. Pietatem ergo exercuit. de sensu. et immortalitate. qui intelligitur a nobis. meliorem partem retinens in sinu suo. sic ex memoria rerum. Singularis est quaedam natura. si quis praemissos gradus recenseat. alio modo intelligi potest. Perit enim exercitium rationis. ipsius declinat offensam. magni ingenii. versatur enim in divinis. quamvis eam non videas. omnique pulchritudine virtutis. sapientiam. et celeritate motus. CAP. qui declinat offensam. atque vis animi. qui est [0927B] initium sapientiae (Psal. ne vapulet. quadam charitatis unitate communicat. intellectus excerpsit. per ea quae facta sunt. praestet. Deliberationem sequitur intellectus. incitatur. Sapientia vero sequitur intellectum. et manifestata. Haec magna. vim divinam mentis agnoscito. et admodum paucorum hominum selectorum. quas Graeci ennoias dicunt. ad contemplativam vero. quas ratio discutit. Et ut prophetico testimonio gaudeamus. et amor. suavem habent gustum. In animi autem cognitione dubitare non possumus. ad obsequium punire et beare potentis. et libera. Est ergo. ut ait Cicero in Tusculanis. eo quod a sensibus ad scientiam sit processus nisi eorum. Nam et ex eo sapientiam dici reor. memoriam. vel imaginatione. Non videt autem quod minimum est. Haec enim actionis est. ut Deum non vides. haec sempiterna sunt. et hominem Deo unit. sed haec relinquamus. quae de fonte sensuum. ne quaerendum est quidem. et inventione. Unde Patres scientiam referunt ad activam. et sapientiae: invisibilia Dei. Itaque sic mentem hominis. quae sentiuntur. aut ubi habitet. punientis habens memoriam. vera demum sapientia est. nisi plane in physicis . XX. [0927A] innotescunt. quorum [0927C] gustus. et inhaerentia.

ostensum est. quae falsa imagine tam dialecticam quam demonstrativam aemulatur. certe nec secerni. ut consequentia constet. et post eos Claudianus. qui fiunt ex disjunctis. ut arbitror. nihil concretum. mechanicae hujus supplantetur insidiis. CAP. multa brevitate perstricta sunt. qui in posteriori per destructionem consequentis: quaeve sint figurae. Profecto si hunc Aristoteles more suo exsequeretur. Eum tamen aliis omnibus non praepono. ut ait Aristoteles: Ars sive scientia originem trahit a sensu. non modo Platonis. et quo aliud magis expedire juventuti non facile dixerim: juventus enim. Unde ne cliens Aristotelis. etsi sapientiam veram in . [0928D] quid ex quo sequitur probabiliter. et non aequimodis. librum de anima copiosissime disputantem. imperfecte. rationem scilicet. Praeterea Boetius hoc pro seminario inveniendorum dicit acceptum. non necesse est idem esse. verisimile est tantae difficultatis fore librum. CAP. ut mihi visum est. quod Aristoteles ait in Analyticis. Aristoteles aliquod hypotheticorum seminarium dedit. supplementa vero scholarum perutilia et necessaria sunt. cum sit et non sit. et veterum philosophorum scripta revolvant. vel Phrenouphysicon legat. capacem memoriam. aut parum. Quod cum ita sit. et de propositionibus. Ciceronis. et alii aliquatenus suppleverunt imperfectum Aristotelem in hac parte: sed quidem. ut et istuc. Haec quidem. Quod praecedentibus. Aristotelis. nihil duplex.plumbei simus. et utilitate ejus. ut. et animas hominum esse [0928B] immortales doceat. Nam et doctores Ecclesiae. de anima [0928C] multa scripserunt. et expeditum otium quaerens. Si quis enim vellet de viribus animae copiosius disputare. Ergo ipse. nec distrahi potest: igitur nec interire. [0929A] ostenditur. XXI. aequimodis. possit esse processus. Itaque in hypotheticis syllogismis. intelligat nemo. eam praecedentibus [0929B] recte subjungit. quin nihil sit animis admistum. nec dividi. XXII. cum studio diligenti. De sophistica. Opus quidem dignum Aristotele. nihil coagmentatum. aut modi qui constant. nihil copulatum. Sed forte ab Aristotele. in priori forma per positionem antecedentis. qui syllogismi fiant. ut constaret. Dialecticam et apodeicticam. et quae sit natura eorum. Qui vero naturam animae diligentius investigare voluerint. materia subtilis ingenium acutum. est actitatum. Cum enim tam probabilium. etsi non sufficienter. per industriam aliorum. quos si quis non potest evolvere. praeter Sibyllam. nunc ad propositum redeamus. Sophisticam esse. praecedentia docent: in iis tamen de hypotheticis syllogismis nihil. divinam quidem. sed Patrum. quam nos demonstrativam dicimus. in maximorum voluminum quantitatem erumperet. de passione sensuum. Seminarium tamen datum est ab Aristotele. et speciem quam virtutem sapientiae magis affectat. quam necessariorum loci monstrati sunt. de industria relictus est hic labor: eo quod plus difficultatis quam utilitatis videtur habere liber illius. qui diligentissime scripsit. quia. Nec tamen hic de hypotheticis satis arbitror expeditum. aut necessario. qui veritatem fidelius expresserunt. Haec ille in Tusculanis. idem. ex compositis hypotheticis. dictum est. Quod quidem ad hypotheticorum indicium maxime spectat. et viribus. et alii moderniores. Sed haec hactenus. et dignitate animae. nec discerpi. ut et vim deliberativam.

quod minus deceat aut gloriae aut victoriae captatorem. rationumque monstratae sint necessariae complexiones. cum hi. adjicit sophistarum notas quinque. et qui boni sunt. sophista imitetur. perniciosior. ut in ea specie. quo illa utitur. sapientiae tamen opinionem affectat. divisio. XXVII) : sed plane odibilior est. et figura dictionis: et item eos. et sexta. nunc ex his. compositio. incautosque subvertit. CAP. inquam. quae non videntur. suas omnibus tendiculas parat. Frustra. et sub earum specie. videantur. et in praecipitium ducit. dialectici. illum instruit ad cautelam. docet qualiter [0930A] admitti debeat. non existens. Haec autem omnium disciplinarum aemulatrix est. nunc ex probabilibus colligentem. procurantium quomodo [0930B] adversarius in redargutionem incidat. et tentatoris officium. vel non simpliciter dicitur. cum ab aliis. et fallaciarum nube depulsa. ut meliores quam sint. aut vitari. sophisticae exercitatio plurimum prodest: ita tamen. Hoc utique in unaquaque disciplina opus scientis est. Itaque. forte poterit excusari. finisque utriusque in disceptationibus et contentionibus plurimum placet. qui utique imaginarius est syllogismus. Hoc est utique quod sophistica pollicetur: est enim apparens sapientia. qualiter opponentem aut respondentem in his versari oporteat. et quarta secundum consequens. cum nequeat cavere mendacium. quam verbi. et gloriam suam aliorum vult judicio celebrari. Sic enim veritatis et sapientiae famula est: alioquin adultera. sophistica elencho utitur. et probabilium. et totius philosophiae investigationes. et quinta secundum quod est in principio sumere. patefacti sint loci. Hanc itaque in scholam Peripateticam Aristoteles introducit. ad inferendam pugnam. non verbositas. qui sunt in dictione: ut aequivocatio. aut nugandi ineptias. aut alium deprehendere mentientem. qui sunt extra dictionem. sine hac. Supponit et genera disputationum. sicut optimus campiductor. eo quod non contradictionis est sed videtur. velint videri boni.omnibus plene nequeat obtinere. et in ea qua simpliciter. aut falsum. amphibologia. qui sophistice vivit: error enim vitae. accentus. quomodo possunt haec fieri? (Joan. quae est secundum accidens. Cum ergo ex his liqueat quae adesse debeant. Unde et ad phrasim conciliandam. odibilis est (Eccli. docendi . manifestat. ut appareat quomodo nunc docentem ex principiis.) Nihil autem est. quae sola sufficit humana infirmitas comprehendere. XXIII. plures interrogationes unam facere. eo quod contradictionis est: sic et ista. per singula [0930C] capita diligenter exsequitur. et quidem ex scientia. et hoc modis omnibus agant. sophista gloriam quaerit. probabilia arguentem. si vel hoc facere videatur. cum fuerint supplantati dicentes prae stupore: Domine. se quisque gloriabitur esse philosophum. Vires ejus universas exponit. quod est non causam ut causam ponere: et septima. prodens amatores: quos excaecatos exponit erroribus. Quod quidem est. quem nos reluctatorium dicimus syllogismum. quod est demonstratoris. quae abesse. qui agonizans litigiosam exercet. Subjungit his arguendi modos. De sophisticis elenchis. III. et. vel a se. hunc. sophistam induere. in ratione vivendi. Paralogismus enim est. Sicut enim dialecticus elencho. Videas hujus [0929C] ignaros. et tertia quae est secundum elenchi ignorantiam. Sane litigiosus victoriam. Vix est tamen qui in vita non imitetur sophistam. paralogizentur homines Nicodemianos. nam si divinam. sed non existente. si tamen gloriam propriam simulator affectat. aut soloecismum. et instrumentum. qui non sunt. Sufficit autem cavillatori. id est syllogismus umbratilis. [0929D] Ait Sapientia: Qui sophistice loquitur. aliorum saepe circumvenire quaerant judicia. copiosus ab apparente sapientia. aut inopinabile. Is. Unde et sophista. sit hujus exercitii fructus. ut veritas.

Quidam auditores magistri Roberti de Meliduno. ut est in fabulis. philosophia inchoata est. quam dialecticam vocant? Haec docet docere. CAP. atque ordinaverat. quae utique non exponere propositum [0930D] fuerat.sint rationes. et desidiae. non Aristotelis. quod versus habent poeticos: sed constat quod idioma linguarum commode in commercium non deducitur. CAP. Scientes facere. Tullio. sed et potest. criminatur. morose non censui commendandos. Quo consilio utendum sit adversus eum. cui temerarium est obviare. ut majores perhibent. Bromius deorum scurra contemnitur: sed Cornificius noster. sed impudentia multa. Quod Cornificius. digereret. logicae criminator. et alii philosophi dicant. nisi [0931B] ab his. XXIV. ut vituperari non possit. Unde in commendatione eorum diutius moratus sum. luce clarius est rationem disserendi suis esse limitibus et partibus absolutam. scit sola. Alii detrahunt categoriis. In eo autem mihi videntur analyticis praeferendi. ineptissimus est. et perfecta. in nuptiis Philologiae compescit. Satis ergo mirari non possum. quorum nulla est prudentia. et superis multa praedicatione consociat. sed inepte. [0931C] Quid ad haec Cornificius? Nempe quod cujusque deficientis ingenii est. quasi quaedam machinamenta et instrumenta distingueret. nisi ipsa. non immerito contemnetur. quod non potest assequi. haec docet discere. opponitur. et calumniatores. et protervos. sed laudare. Quando ergo transiret ad alia fabricanda. Elenchis tamen. Aristotele. Pallas Bromium. quod non minus ad exercitium conferunt. ut memini. eam tantis effert praeconiis. sua prius. et faciliori intellectu eloquentiam promovent. Nam eam definiendo. quae ad hortamenta virtutis stertere consuevit. Pater Augustinus. Ut de Platone taceam. et viae explanatae. De his qui Aristotelis opera carpunt. proderetque ipsam disciplinam disciplinarum. In hac se ipsa ratio demonstrat. sed Trecassini Drogonis irridebat. quisquis eam causatur ineptam. [0931A] Cum itaque logicae tanta sit vis. quae velit. atque aperit quae sit. CAP. et quid valeat scire. reliquos. verum etiam ab omni falsitatis irruptione defenderat. fallaciarum sublata sint impedimenta. . quae peperit artem. a quo. non solum vult. XXV. quid mentis habeant (si quid tamen habent). notaret. distribuendo. qui eam Marsicam aut veneficam irridebat. admonita est ratio quaerere atque attendere hanc ipsam vim. eo quod omnium judicio commendantur. Ait ergo in secundo libro De ordine: Cum perfecta esset dispositaque grammatica. Magister Theodoricus. Porro. qui haec Aristotelis opera carpunt. philosophantium scurra. Bromio scurra deorum. colligendo. Eadem tamen quandoque docuit. XXVI. vilior est: et de laude logicae quid Augustin. Topica. non solum digesserat. librum hunc fere inutilem esse calumniantur.

quidquid scripsit. doctor sit. ut aliquid aliud potius agat. inquit. quam tempus in superfluis operamque consumat. propter quam verba dicuntur. Si verum falsumque in una conclusione confligunt. Si autem modus. in primo contra Academicos. Unde sic accipiendus est. accipiendum inde quod intelligitur: quod explicari non potest.Utamur ergo adversus eum. ut ad promovendos juvenes ad gravioris philosophiae instituta. CAP. Sed licet ars ista ad quammulta sit utilis. CAP. si sit sola. de verbis non debere contendi. De captiosis autem atque fallacibus ratiunculis breve praeceptum est: si male concedendo inferuntur. obtinente ratione et auctoritate fidei. et diligens opera. aut in futuris aliquam esse perspicientiam. usque ad miserationem. Sicut enim corpora. Tunc demum eminet. Caeterum contra eos qui veterum favore potiores Aristotelis libros excludunt. latet penitus hominem. qui [0932B] in scripturis tam ethnicis quam fidelibus poterunt inveniri. Et quisquis faciat id. monendum. Procedente ergo aetate. Nam in pluribus. Manet haec sollicitudo eum qui doctoris . sic et ingenia puerilia. aut daemonum in his. Quomodo ea sit utendum. et ut copiam eloquentiae comparet. impeditur. in primis [0932C] alenda sunt ne inarescant: et ut a plenitudine et copia alimentorum succo distendantur ad robur concipiendum. verum in logica parem habuisse non legitur. si ex imperitia facit. cum adjunctarum virtute splendescit. et sophisticae (quam Aristoteles dictitivam. nos circumventoriam vel cavillatoriam dicere possumus). ut sacrosanctum sit. Hoc autem et laboris exercitium. quia palam est omnibus. usque ad regionem lunae progredi diffitetur: et ut divinationem tollat praenoscentiamque futurorum. convincitur errasse: siquidem non modo studiosum quemlibet. sequenti aetate satis excoquet et purgabit. XXVII. verbositatis cohibeatur licentia. Nec tamen Aristotelem ubique plane aut sensisse. providentiam Dei. Haec adversus Cornificium. ut fere nihil sciant. sumpta verbositate et temeritate. ad ea. asserit inferiora non regi per divinae decreta Providentiae. cum de re constat. quae concessa sunt. quodam dilatationis suae vitio in hac aetate luxuriet. dicit Augustinus a dialectica dedicisse. si non obtemperat. quod in logica eminet. in aliquibus rebus. XXVIII. non tantum hujus eruditione ad philosophiam juvatur. interim est ferenda verbositas. si ex malitia. et ut caro. sed disceptationum. deserendum. qui aliorum ignarus est. redeundum esse. aut dixisse protestor. et compigrescentes (quoniam jam habet consortes erroris). possent plurima [0932A] allegari. et pondus sollicitudinis. quantum hinc. consilio. si [0931D] doceri non potest. Sunt et multi errores ejus. negligendum. Boetio fere solo contenti. sed et Deum ipsum prava posse committere asserit. improbitas conquiescat. Docuit me. nec angelorum prodesse opem. et sensu. qui in sola Boetio tempus et rem consumpserunt. Item. Quod Aristoteles in multis erravit. Sed non oportet. Fere enim inutilis est logica. docendum esse. quae per ipsam didicit. relinquendum. imperfectio illorum. non morum. quod se post multa. Tenerae tamen aetati indulgendum est amplius. scientiam ejus non esse quaerendam.

inquam. affectat tamen indesinenter humana infirmitas. et lucubrationum praemium nescire . ut laudaretur in bonitate. et glorificaretur in mirabilibus suis (Eccli. sapientiam. non Phronesis. Harum vero philologia prima est. et quae aliarum naturam. XVII) : horum. sic [0933D] quae praecaveret errorem has quae virtutes afferunt naturaliter antecedit: et. et ad male sanos accedere. si non usu et exercitio assiduo roboretur. sed cognationem trium indicat Aesopus. sed sofiva appellatur. quam sapientiam. et sicut virtus est vitium fugere et sapientia prima. Porro inutilis est opera praeceptorum. quod quidem saporem appetitus potius exprimit. hortatu matris in Philologiae nuptias transit ab adolescentia prima. Appetitus enim hic naturaliter a Deo insitus est homini. rerum certitudinem quaerit. ut Junonis. qui sapientiae et eloquentiae mistura condiuntur. ad veri bonique provocat appetitum. apprehendere bonum. quem multa cogitantem terrena inhabitatio deprimit. et quare Mercurius societur Philologiae. Haec autem sunt vera bonitas. cui Deus sicut in libro Sirac legitur: Posuit oculum supra cor. et ei. Martiani verba ponantur. CAP. ut rectius dixerim.nomen et officium vindicat. filias Phronesis. Philologiae Marcianus. eo quod jam pubentes genae. maxime expetendorum. versatur in amore istorum. Unde tres sorores. XXIX. aut. eloquentiae praesul. est philosophum diffiteri. inermis. humerorum cacumen obnubere. XXX. ut in annos maturiores. sine magno risu Cypridis. Nam fronwð Graece dicitur sapio. nudae ventosaeque facundiae deridet ineptias. Latet autem sensum hominis. fere de omni re potest in contrarium disputari). Philologiam. et clamosa. donec amoris exercitio per gratiam. nisi forte in habitum transierit dispositio. Illa enim. arcana praestantissimaque natura. ne dispendium patiatur. cum prima lanugine deponenda sunt. qui philologiae se asserat privilegia laborata. [0932D] Non tamen ea licentia est indulgendum gymnasiorum exercitiis quae. Scurriles ineptiae. seminudum eum incedere. Mercurius. quae mistura interpretabatur. an quisquam est. trium. rationem. Philosophiam et Philocaliam. ut ait Pythagoras. insulsa loquacitas. quia sapor. Horum tamen quasi olfaciens dulcedinem natura humana. veritas sincera. etsi polliceri sibi arroganter non audeat. fabulosa gentium finxit antiquitas. Haec siquidem agere. firmiter adhaerere. non sinebant. assequatur. et quae sint praecipue expetenda. chlamydeque indutum [0933A] parva. CAP. quae in divinorum contemplatione consistit. Unde. aut in studia graviora protendantur. qui humanae [0933C] naturae dulcescit. vim et consilia indicat: siquidem cum undique probabilia multa occurrant (quia. Idem. invelatumque caetera. Genus Philosophiae et Philocaliae Augustinus. dulcedinem [0933B] sentiens. Quod temeritas adolescentiae reprimenda. Cypris enim. ut a fabulis instruamur. Has quidem affectiones Phronesis parit. ratio incorrupta et certa. quasi jocus quidam et palaestra philosophiae agitantur in spe proficiendi. vigens in eis. Ergo quia veram bonitatem. et diligenti cautela declinat errores. etsi per naturam sine gratia perficere non possit. ut ostenderet magnalia operum suorum. itemque levitas puerilis. res ipsas quas desiderat. appetit nosse verum. stultitia caruisse.

nisi quod [0934B] firmum est. et quomodo aliis conformetur. Deinde an sit ei quid contrarium. Est autem praedicamentalis inspectio. Sed ratio vera non est. quod quidem interdum verum..) Liquet autem ex praecedentibus ad hoc. quae se profitetur [0934C] scientiam veritatis. quam ubi vis logicae discutitur. quam supra nominavimus rationem. Ut itaque magno placuit Augustino: Ratio vera solius Dei est. etsi pro voto exprimere nequeam. et eorum. Nam et ratum non dicitur. et prima fere philosophandi via. viam et copiam parat. (VIRG. ut ait alius. et quae in eis sunt. minister sentiendi.. itemque quibus proprietatibus ab aliis differat. in tantae rei investigatione tamen. de qualibet re proposita quid sit attendere. quod itidem ratio appellatur. quibus ipse certam notitiam firmumque judicium de rebus habere concessit. suumque judicium exercet. nomen firmitudinis est. quae etiam deos quiescentes ad se venire inaudita obsecratione compellit: et paulo supra coelum. Quae cum innotuerunt. prima scrutatur: quae Pervigil in modico penetrans arcana labore. I. nisi sit certa et firma: eo quod ratio. Quin crebrius in nos Jus habet illa. et utinam assequi valeat quod promittit! Constat autem quia plurimum prodest. idemque spiritus qui exterioris obstaculi qualitatem ad notitiam animae profert. Ut sint tria. . ut praedictum est. CAP. mare... quod extrinsecus sentit. His. 144. et an ipsum susceptibile sit contrariorum. Quod philologia alias duas praecedit: et quae sit praedicamentalis inspectio sequenda in discussione rationis et veritatis. Nec est ubi justius de rationis veritatisque substantia quaeratur.Pallorem. anima quae sentit. plura concurrere: ut sint exterius offendiculum. Labor improbus omnia vincit. non inferior Martiano. XXXI. terram. et offendiculum.. [0934A] . in quem impingit spiritus. placuit imitari. et inveniendi examinandique rationes. Utique hunc ordinem. ut sensus sit. spiritus. ut asserit Augustinus. Et quod nulla queat superum tentare potestas Invito scit posse Jove. Georg. Siquidem. excitatur vis deliberativa. res familiarius assignata. quo sentit. Quae potis est docta totum praevertere cura Quod superis praescire datum est. deos urgens injussa coactos. interdum probabile est. quia commodissimus est. in notitiam transit.

quibusdam philosophantibus visum est semper esse verum quod semel est verum: quibus videtur suffragari ratio. una sit idea. urbes. Unius. CAP. quae sua virtute res omnes. in quibus ratio quemdam suae virtutis motum exercet. quam intelligibilium assequens notitiam: ita primitiva quaedam ratio est. Quales quidem sunt inhaerentiae in consequentiis: proportiones in numeris: et eorum. sive virtutem Dei dixero. [0934D] et rerum omnium firmitudinem esse. sic cum Epicuro. nec magis fuit heri ratio illa vera. Quippe haec est sphaera quam poetico figmento Martianus obnubilans. Has autem. id est absque omni errore. in his quae sunt dubitabilia sapienti. ad necessitatem omnia dicit arctari. naturae rerum examinatrix. illa enim statuit et confirmat. Penes hanc omnium rerum natura. et libero arbitrio subjacere. quod illi praestolabantur implendum: . et vim singulorum plene fideliterque. confiteantur nosse. Habet alios. Prima itaque et ratio vera. compita. Peripateticus vero. quam nos appellare possumus providentiam. sive sapientiam. Nec si omnis mundus iste concidat. Nihil autem est quod magis rationi videatur adversum. Tertius gradus. Haec [0935B] tamen secta trifariam divisa est: habet enim. nunc vis. et tam corporalium. cum actibus fortunisque suis. simili modo substantiam esse. et quid in singulis verum sit definire non audet. qui se sola necessaria. quam Augustinus inducit. ideae sunt infinitae. quam actus imaginandi dicitur imaginatio: ita ratio. a necessitate res expendit. claustraque tartarea. quam error. et duorum ad quatuor. Illic coelum omne. nunc etiam illa. cunctarumque species rerum. Hanc intuens stoicus. Ex hoc autem veritatis rationisque consortio. hic lubricitate sua prosternit et supplantat. ut nihil absit. Hanc. aut post annum. et per se nota. ut rebus non inducat necessitatem. demonstrationum principia. asserit Augustinus immortales esse et sempiternas. pronoivan. XXXII. Res itaque partim necessarias asserit esse. Quid ratio primitiva: et de variis sectis philosophantium. et naturam. dicuntur rationes. Epicurus econtra rerum facilitatem attendens. [0935D] poterit ista ratio non esse. quae absolute necessaria sunt. vera quidem sunt. Caetera quidem. aer. ut providentiae non auferat veritatem. Plato autem quaestionem inducit. Quae quidem sphaera. nunc agitatio motusque virtutis. veneratur. nunc actus [0935C] sentiendi. et legibus ipsius. an plures. Et sicut sensus nomine censetur nunc potentia. tam in libris De ordine. exstinguit pronoivan. Academicus vero fluctuat. non esse non potest. processus finisque subsistit. quam diximus. Si sit corpus. et omnia a lege necessitatis absolvit. et quae nullum omnino admittit errorem. imago quaedam videbatur. nec ad kuriodovxaû Epicuri movetur: sed sic in stoico pronoivan asserit. erit vera. freta. qui sententiam non praecipitant. examinat. qui se nihil omnino scire profiteantur. quae divinae rationis oculus contemplatur. ad duo. inquit. Et profecto si substantiam scientiae aut rationis quis attendat. quod ab aliqua natura credatur contineri. quae scilicet nesciri non possunt. nostrorum est. sed prae mutabilitate sua nequaquam dicuntur rationes. nec ad paradoxas stoici. utrinque erroris praecipitium metuens. diversitasque telluris. et cautela nimia demeruerunt philosophi nomen. procul dubio non errabo. quam in multis aliis. tam in specie quam in genere numerandae. ut doceat nostram et praecedentium patrum eamdem esse fidem: etsi nos pro parte gaudeamus impletum. una est: si pluralitatem rerum.Sicut autem ratio in creaturis est vis quaedam spiritualis. et Hyponosticon. et item tam potentia. ideaque mundi. verissima ratio est. est divina. [0935A] quas penes se ratio intuetur. quam hodie: nec magis cras. tam corporales quam intelligibiles comprehendit. et De libero arbitrio. ex omnibus elementis dicit esse compactam. partim facilitati naturae.

Res quoque singulae. scilicet vel a forma substantiae. quae albificat: quae justum facit. CAP. cui vera inest humanitas: id est conscia rationis et possibilitatis. Latinus V posuit consonantem: quum Aeolicum digamma ad hanc consonantem multas habeat affinitates. sanctos appellamus. est vera locutio: unde nonnullis philosophorum probabiliter placuit. et quod verum multipliciter dicitur. unde opinio vera dicitur. Hi vero hJmivqeoi. Et quia incertitudinis lubrico vacillat. Et hoc quidem a certitudine stabilitatis suae. quod pro aspiratione Graeca. a modo percipiendi. nec aliquo vacillat errore. nullius imaginis phantasmate circumveniatur opinio. Fides autem examinandi res. cui ratio fideliter possit inniti. Eos namque. Si mihi non credis. et illi. ex eo quod veteres terram håran appellaverunt. etsi variata sint tempora. quibus eos fabulosa antiquitas sociavit. quasi quemdam medium habitum esse rerum. Hinc [0936D] heroes dicti sunt. Veritas vero. multis patet erroribus. quae sit a fluctuatione et vanitate mundana ad gloriam. vel ab effectu formae. qui Gallicano cothurno attollitur. et nunc ex fida rerum similitudine veras exercet opiniones. modalis appellatur. qui firmum et stabilem adepti sunt gradum ex consortio numinum. Et licet non aequaliter Deo cuncta examinet. ut nullo supplantetur errore. et ratio vera a qualitate examinis sui. Proinde verum. dum in his taliter percipiendis. quae examinantur extrinsecus ad rationem. et a lectione simplicium procul est. qui circa verborum analecticem vel analogiam sollicitantur. et in veritate versari. quod firmum et stabile. [0937A] hoc verbum. Sicut autem ut vis sentiendi . verum dictum est a Graeco heron. quam merito culpae. Si enim res ut se habet comprehenditur. quae noxio corpore non tardatur. verae certitudinis et firmae stabilitatis. Quid sit rationi contrarium. ob perfidiae notam. degenerat in examinatione rerum. a modo quem innuit. imo et capta labitur a prima et secunda puritate. verbo significamus Catholico. certa est. XXXIV. confirmationis nota est. sed nec heroes. Vera autem albedo est. aliquos dicimus. verus candor. falsas. et quod multis modis dicitur ratio. stabilitatemque significat rei. aut sermo verus. confirmare est: et sanctus. quam adepti sunt. sed aliis et aliis sermonibus praedicamus. non semideos. Nec moveat. seu certum et clarum interpretatur. eamdem amplectimur veritatem. XXXIII. Item opinio vera. aurem praebe. Ut autem geramus morem stoicis. nunc decepta [0936B] vanis imaginibus. nomen firmitudinis et stabilitatis est. sicut Martianus ait. sed translationem electorum. et si sic verbo exponitur. heroes nuncupati sunt. quae vera dicitur. Et nos. vel magno Hilario. veritatem. et quae rationes aeternae? [0936A] Natura vero angelica. qui nulli sunt.ait enim: non est mutata fides. a confirmatione. Quod homo perfectam non habeat rationem. Itaque locutio. Nos autem. CAP. rationis incorruptae viget acumine. id est in exercitio rationis. apprehendit quod potest. vera justitia. quae tam ex conditione naturae. siquidem sancire. ut verae [0936C] dicantur. vera opinio est. Hoc utique est a vanitate eximi. verae dicuntur: ut homo verus. ea tamen rationis praerogativa ditatur. Est enim verus homo. et divinae puritati familiarius inhaeret. Si enim eis fideliter in examinando innititur. confirmatus in virtute vel gloria. At humana infirmitas. convincitur plerumque a duobus.

Siquidem. nec exspectant appellationem. Porro vanitas et falsitas ad nihilum vergunt. et contra Manichaeos. reliqua duo. scire falsa neminem posse. Dicitur tamen quod tunc videantur tenebrae. Nam. [0937C] omnino nihil est. notat imbres. tangatur inane. Nam Deus usquequaque immutabilis est. quae certum quid non comprehendit. sicut errorem diximus rationi contrarium. ne dispendium temporis. Deum scilicet. intelligibilia vere esse asseruit: quae nec incursionum passionumve molestiam metuunt. quod terra ab initio erat inanis et vacua. Unde. Georg. si proprie ponitur. et cassatur ejus intentio. recte competit esse. proclamat Ecclesiastes (Eccle. (VIRG. Unde. et in vanum laborat. velut phantasma evanescunt.. ut fumus. et quid veritas. quae rerum principia statuebat. quam ratio. etsi voces diversae sint. ut itidem contra Academicos astruit. quoniam omnino non sunt. et alterum ex necessitate non esse. sicut Augustinus et in soliloquiis. II) : tanta quidem majestate verbi. differentiam docens.motum suum exerceat utiliter. immutabilia sunt. nam falsum vanumque. evanescant: fugiunt enim. Plato quoque. Sed appellatione verbi substantivi non satis digna sunt. in sui natura. et omnium. sed esse videntur. et eorum quae non sunt. silentium audiatur. rei non existentis est signum. rerum falsarum. olfactus gustusque quiescunt ab odoris saporisque carentia. eo quod intelligibilium praetendunt imaginem. quae vere sunt. quoniam idem sunt. quae cum tempore transeunt. corda penetrando concutiat. si non stabili innititur offendiculo. Nonne res existens. nec sub scientiam cadit. qui aures audiendi habent. Ergo verum vano falsoque. id est firmus certusque status. et quid ejus contrarium.) CAP. Unde et eis. ut idem ait in Timaeo. ut rubor futurae serenitatis. tactus inanis est. in concione universorum. Nam cum agit ut teneat. nulla potest esse scientia. ut nunquam in [0938B] eodem statu permaneant. Nec moveor si res existens. sed. Nam [0937D] Aristoteles docet alterum eorum esse semper. non modo has. post essentiam primam. cui stabiliter innitatur: sic ratio labitur. cessante sono. exprimit substantivum: temporalia vero videntur quidem esse. ne inanis sit opera. Hanc autem veram existentiam partiebatur in tria. alii interpretati sunt. sed semper vigore conditionis suae eadem perseverant. fallunt. sed ad se quodammodo subjecta disponunt. stabile quid exposcunt. sed quaslibet privationes. si in rem solidam non offendat. Et cum falsitate deceptas mentes illuserint. et suo fallitur errore. eorum. Ubi autem quidam interpretes dixerunt. et ideam. quem verbum. cessat visus. Augustinus enim. quatenus vana sunt. ob hanc rerum evanescentium disparentiam. tanta probabilitate sententiae. Itaque tam sensus. Nam si lucem subtraxeris. et contra Academicos et in plerisque aliis docet. nihil esse. aut tempestatis? Siquidem Mane rubens coelum. ad eamdem quodammodo accedunt significationem. Quid dicatur verum. rei non existenti opponatur: cum hoc palam sit in enuntiabilibus quae contradictorie opponuntur. quod enim falsum est. et in Hyponosticon. sero serenum. siquidem haec. materiam. sic vanitatem veritati contrariam profitemur. vana esse. Sed verius diceretur his [0937B] sensibus tunc nihil sentiri. Omnia vero vana. Aristoteles autem eas nonnihil esse asserit: eo quod non modo privant. . et in aliis multis libris docet. XXXV. inter omnes veteres et etiam inter ipsos Academicos constitit. lege contrarietatis opponitur. qui versantur in mundo. [0938A] ut ad omnes nationes et linguas vox illa pertranseat. omnia quae sub sole sunt. necesse est aliquod esse. quod nihil erat nec composita. auditus nullus est. non potestatis injuriam.

] Et licet Stoici materiam et ideam Deo crederent coaeternam. illae formae venerunt. extrinseca causa non indigens. et quodammodo motui reddunt obnoxiam: et item formae materiei contactu. antecedunt. omnium creavit materiam. qui omnia fecit de nihilo. aut mansura in aeternitate. Materiam quippe advenientes formae disponunt. constat quandoque necesse. Coaeternitas autem esse non potest. Ideam vero aeternam esse consentiebat: admittens aeternitatem providentiae. negat in seipsis materiae admisceri. quas post Deum primas essentias ponit. sicut Augustinus testis est. Hinc in libro De Trinitate Boetius: Ex his formis. sed in effectibus ab invicem variantur. una quod constat earum: Hoc vocat Ideam illud Acheus et [griech. gemina quod parte coactum Materiae formam continet implicitam: Sed dico esse quod est. nec natura majestatis. Si non ad praesens. et continet in se. cum illis [0938D] qui philosophantur. in intervertibilem transeunt inconstantiam. Ut enim ait in expositione Porphyrii: Duplex est opus divinae mentis. Deo neutram dicebat coaeternam. alii vero. Acquiescebat enim Patribus. nisi in his. Dissolvit tempus quidquid producit adesse. et. Ergo super tali qui luget conditione. quas natura rebus singulis concreavit. qui. alterum quod de subjecta materia creat. in qua omnia semel et simul fecit. quarum est una natura. statuens apud se universa. quae futura erant in tempore. fatebatur esse coaequales et coaeternas: nam in illis. quae praeter materiam sunt. omnimoda parilitas est. Ideam vero. quia in hanc parilitatem non consurgit [0939A] sed quodammodo natura posterior est. quadam ratione variantur. externo non egens adminiculo. cum Epicuro providentiam evacuante. nec formam quaesivit extrinsecam. quod de se facit. Aetas non frangit demoliturque vetustas. Alibi quoque ait: Principium cui sola fuit divina voluntas. Ylen. aut quod ei concreatur.quodammodo immobilia. et velut quidam effectus. sic coaeternam esse negabat. Itaque solas tres personas. quae in materia sunt. probant quia Deus est. scilicet imagines exemplarium. operatio inseparabilis. potestas singularis. Utique coelos fecit in intellectu ab initio. ideam omnino tollerent: iste. nec auctoritate operis. perfectissimus inter Platonicos saeculi nostri. ad quos ibi formandos. et corpus efficiunt. nec materiam. . ut ait Boetius in Arithmeticis. aut aliquem [0938C] sortiri motum: sed ex his formae prodeunt nativae. Bernardus quoque Carnotensis. nec privilegio potestatis. hanc fere sententiam metro complexus est: Non dico esse quod est. alterum. manens in arcano consilii. sicut aeternam audebat dicere. quae se. Ideas tamen.

secundum Platonicos. procul dubio constat quoniam quo fidelior est scientia et certior. dicentes nihil esse aeternum. Differentiae eorum quae vere sunt. et quae videntur esse. CAP. Res vero falsa dicitur ab effectu. et semper eadem sunt. Ea tamen falsa esse cognoscit. et quomodo. Si enim rem sic esse [0939D] ut est. nunc causae. quidquid in rebus fideliter dicitur verum esse. vel discohaerentia constat. ut de significatione complexorum sermonum agatur. Ut autem a Platonis eminentia cum Peripateticis paululum descendamus. Siquidem illi soli omnium tam rerum quam sermonum. aut stabilitas. et rei pariter applicetur. et cum Platonicis. vel falsa. ea vera dicuntur esse. Unde quia Deum falli impossibile est. sermonum vero. cum Salomone. a modo significandi. nunc signa. aut non esse ut non est. et ex non existentibus veritatem toto pectore deprecatur. aut minimum claret rationis habere. unde Martianus praemissam asserit manare veritatem. judicio certo et fideli usus est. sin autem vel non esse quod est. sed sobrii sunt. . [0940B] nisi de scaturigine fontis hujus. cohaerentia. quam poetici nube figmenti involvit. [0939B] Quidam tamen. eo quod aeternitas. et certa est. non potest esse absconditum. falsa rectissime nominatur: siquidem ipsa est. Res autem. CAP. aut percipiunt) convincitur veritas aut falsitas tam opinionum quam rerum. Homo vero quantuscunque. intellectui subjicit. Locutio autem falsa est. quoniam fontana illa. et veritati omnia contemplanti. Nam penes essentiam Dei. quae fallitur. quam si aliqua stilla divinae sapientiae per gratiae eliquationem seipsam infundat. aut claritas est. et mentem se quaerentis et amantis illustret. omnia subsolana vana esse. Cum vero nomen falsi opinioni. quae. Ex his patet placuisse Platonicis. locutioni. et. Item de veris. vera est: quae aliter. et eas res duntaxat esse veras. Nihil enim veraciter innotescit. quae non ut phantasmata evanescunt. et quod aliter dicuntur esse res. XXXVII. et totius corruptionis et falsitatis ignara. Sic et in physicis sana dicuntur esse vel aegra. et ab hac derivatur quodammodo.Aut nihil. opinatur. Ista siquidem est virgo fontana. ideo quod ipsam. ut ait Martianus. id est certitudo. aut vano: hi siquidem. primitiva [0940A] veritas. percipiat intellectus. non excedunt mente sibi et Deo. ea tamen negant esse aeterna. XXXVI. Sed nec aliquod falsum inde emanat. sed statu substantiae certa. certo percipiuntur intellectu. Haec utique aliunde non provenit. teste Augustino. nunc animalia. virgo est. eo minus falsa comprehendit. comprehendit. quae deceptionis fallaciam patitur. in quo sicut percipitur examinando et comprehendendo fidelis est aut erroneus intellectus. nisi quod vivit. quae seipsam. aliter vera. opinio. vel esse quod non est. procul dubio fallitur et errat. status est interminabilis vitae. licet ab aeterno concedant esse vera. quod verum est. eo quod [0939C] falsam significat opinionem. affectat quidem certiorari: eo quod amor veritatis cognatus et innatus est rationi. cum philologia illam existentem. hominibus in eo veritatem aut falsitatem statuunt. vana et falsa. prout est. aliter sermones. velut qui philosophantur humanius. non nisi cassus et vanus. Idem quoque est in sermonibus. Ergo a modo percipiendi (scilicet quo percipiuntur.

quo loquitur omnipotentia. haec habent suum existendi modum. et unum. ex auctoritate Patrum universitatis complexio revocatur. creavit omnia simul A quibusdam enim refertur tam ad illud opus. Quae distinctio quodammodo videtur inepta. et scivit. Nonnihil ergo sunt vera. affirmaverit evanescere? aut quis ea non semper fuisse in mente ejus. inquit. sapientia ipsius est. et res. et nova more nostro init consilia? Et licet haec ab aeterno fuerint vera. ut ei omnia innotescant. verborum tuorum veritas (Psal. innotescere est: nam et humanorum verborum idem dicitur pronuntiari et esse. accipienda sit interpretatio. ut dictum est. ad substantias. aut Creator dicitur. quam de iis quae non sunt. qui ab aeterno universa disposuit. sermones. XXXVIII. VI) . CAP. aut non esse. siquidem ipsius est. et discohaerentiam pensat. et quare locutiones hujusmodi et modales appellantur. Porro memorari et dicere. XVIII) : Qui vivit in aeternum. respexerunt ad incomplexorum significationes. aliter locutio vera vel falsa dicitur. nam enuntiationum significatio non contingit urgente aliqua ratione sermonis. et non ab initio omnia contemplatam (II Paral. audeat profiteri? Nunquid et ille novas cogitationes concipit. stabili intentatoque judicio. Augustinus ait: Hoc est verbum non quod desinit prolatum. Dei scire ipsius est. eo quod ab aeterno exstiterunt. ut ei nec futura desint. fideliter . falsa vero usquequaque non sunt quoniam omnino nihil sunt. quis illa. quasi quaedam cogitata Dei sunt. et catholici Patres definierunt. [0941A] Caeterum hoc est eis esse. CXVIII) . nisi praesumptuosus. quam ad creationem primordialis materiae. quia non evanescunt. quod ad primitivam rationis scientiam referri. habet. sed quod permanet natum. eorum quae fideliter enuntiantur. Quod aliter res. et vera dicuntur. habent cogitationes. inquam. et ita esse quasi pronuntiari. nec praeterita elabantur. sed [0940C] processu temporis. Caeterum. quarum profunditatem nemo sufficit explicare (Job. Verbum ergo. vel naturalium opera). aut certa. aliter opinio. aut memoria retineri et esse. quoniam esse. viderit quisque quomodo dictionum interpretetur significationem. in actum prodeunt. [0940D] aut creatura. ad parilitatem ejus nihil omnino consurgere potest. [0941B] ut pro qualitate illius. Memoria namque ejus. quam Deus inhabitat (I Tim. divinae simplicitatis oculus contemplatur. sed nec investigari. Nunc jucundissimam rationis veritatisque cohaerentiam cum omni reverentia contemplemur. aut in ipsa creatis concreantur. nisi forte eo referatur illud Ecclesiastici (Eccli. et rationes: singula. quae in mente Dei consistunt. et vera. certum et fidele exercet judicium: et quae ab initio vidit. quae loquitur. non tamen aliquid Creatori dicitur coaeternum quia. eo quod a luce inaccessibili. multipliciter dicuntur. infinita. Sic enim et antiqui philosophi. rationis et veritatis auxilium implorantes. sive ratio. Cohaerentiam rerum. a substantia ejus. Non contendo. Quis mentem Dei dixerit otiosam. pro divinae dispositionis decreto. ut haec ipsa vera sint. Qui enim sic partiti sunt. nam sine eo. et tam de iis quae sunt. non [0941C] arbitror alienam. ex qua omnia creata sunt. esse vera dicantur. unde inspecta diligenter significatione verborum. Nam quin quaedam sempiterna sint. aut verbum. non modo apprehendi. dum tamen vera non omnino nihil sint.) Si ergo vera. quae semel dicta sunt. Esse ergo istorum. Quod autem omnis res. XXIII) . nisi per prolationem subsisterent verba. nulla quaestio est. quod in se conspiciendo et disponendo Trinitas operata est. et ad ea quae substantiis insunt quocunque modo. firma sunt. XVI. unum est: sed verba.Omnes autem res. Haec verba. Principium. Hae utique sunt cogitationes Altissimi. Hanc tamen lucem. sed nec creaturae sunt. Nam de unico. Habent itaque res (naturae scilicet.

veritatem rerum agnoscat. CAP. sed in homine aut omnino imperfecta est. investigantis verum. quaerere. omnis sensus rationis frustrabitur. visum fovet: res solida roborat tactum. Quod autem non est. nequaquam contrariorum susceptibilis est. aut collatione imperfectiorum. vindicat sibi: siquidem nomina haec philologia. substantia non est. quae praepediunt intelligentiam.queunt. Unde non rationem. dici quasi inune. philosophia. et veritas seipsam invenit. philosophorum modestia temperavit. et quasdam inducit tenebras absentia lucis. quia: Qui ambulat in tenebris. vel sapore subtracto. Ratio. et dies ejus sicut umbra praetereunt (Psal. Proprium ejus est. inane. angelus particulariter intuetur. . veneretur et colat. etiam perfectissimus. [0942D] Si huc Peripateticorum tendit intentio ut. Utique sic ut: Homo vanitati similis factus est. vel odore. homo autem. sicut philosophia probat. assequi et amplecti veritatem. Et ut latius describatur: Ratio est quoddam instrumentum. utpote invincibilis ignorantia eorum. sed quo perfectior. in angelo perfecta pro natura. aliud veritas. nescit quo vadat (Joan XII) . CXLIII) . investigare. XL. imago quaedam Divinitatis est. Hanc Deus universaliter. Proprium quidem veritatis est. CAP. Ratio vero. quae occupatur in perspicientia veri. sicut et in aliis sensibus. frustrabuntur visus et tactus. Haec est soliditas certitudinis in qua rationis viget examen. error vero fallit. Idem de eodem: et quod nec ratio. fovere [0942C] rationem. XIV) : alieno enim non eget adminiculo. si tamen sit in aliquo perfecta pro tempore. ob eamdem causam. littera mutata. aut inane: quod. Error [0941D] autem contrarium est illius agitationis. Nam et lux exterior. aliud ratio: nam veritas. Virtus haec in Deo simpliciter perfecta. Est autem primaeva veritas in majestate divina. Ergo veritatis luce sublata. De cohaerentia rationis et veritatis. tanto verius est quanto imaginem Dei fidelius exprimi: et quanto ab ea magis deficit. Omnis enim res. scilicet quod [0942B] non est unum. Simili modo. ut dictum est. nihil est. aut mentis agitatio est. quia ratio. est imbecillitas et impotentia investigandi et assequendi verum. eo amplius appetit. non inutiliter laboratur. quae in divinitatis consistit imagine. et breviter quid utrumque. quam in rebus ratio quaerit et invenit. Sed quia multa sunt. et apprehendere veritatem. Alia vero est. [0942A] Veritas autem. nec veritas contraria suscipit. quidam mentis oculus. Non est autem umbra. quam supra diximus rationem. et illustrare. virtus. et philocalia. vel hominis ratio. erroris tenebrae invalescunt. Alioquin opera perit et impensa. pro parte modice videt. Est ergo ratio. quo mens omnes sensus suos exercet. a fallendo falsitas nominatur. et solidare: sicut rationis. et materia rationis. lux mentis est. nisi lux corporis aliquo praepediatur obstaculo. omni vanitate rejecta. et Verbum aeternum. Non est autem veritas susceptiva contrariorum. et tota ratione veritatem Dei quaerat. sed appetitum rationis. Unde et quibusdam placuit. At in creaturis. quem philologia exprimit. de se dicit: Ego sum veritas (Joan. Unde et veritatis contrarium. tanto falsius evanescit. Hujus virtutis contrarium. Porro haec in Deo unum. id est in imitatione. aut ut multum. quia et se ratio illustrat. Angeli vero. veritate subducta. Tolle lucem et soliditatem. Contrarium vero ejus est veritas seu falsitas. eo quod divina ratio immutabilis substantia est. XXXIX. sono. quam de ratione superius exposuimus. in rebus nihil est.

Versati sunt in hac. reverentiam et amorem. culpa. virtutum vitiorumque speculari conflictum.quae ratione expediri non possunt. quae lucem demeretur. et. rationumque cupiditatumve servus. impedit. qui imaginem Dei. rectissime philosophatur. Hic utique de se non superbit. et exercet officia. ut ad veri notitiam raro possit [0943A] accedere. Quaerite. et evolabunt in coelum (Prov. occupatio inutilis. non cum ipso. evagatur longius a se. suum [0943D] metiatur imperfectum. Quid autem prodest homini coelorum. nisi quatenus necessarium aut licitum est. et coaequalia sine negligentia intuetur. ut eorum agnoscat et veneretur auctorem. dum aestuantis Oceani incertas causas promeret. reprimit. dereliquit me. et propria non attendit. Alibi quoque: Ignorantia Dei. sed fere totus occupatus est mundus. Ut autem ait Augustinus. quae novit quis. I) . dicentes se esse sapientes. veritatem Dei in mendacio tenuerunt. Qui vero ad usum vitae convertit extrinseca. stulti facti sunt (ibid. procul dubio tantum errabit. complexiones attendere rationum. et rebus pereuntibus inhians. curiosos ad certitudinem inscrutabilis secreti invitat. quae proposita sunt. vita brevis. non nisi praecario utitur et ad horam. colit. et morum. et ipsum non est mecum (Psal. probabilium conflictus opinionum. et sui ipsius esse ignarum? Nonne stultus reputabitur. et non multum ad se pertinentia. et se ex creaturarum intelligentia manifestat. si nos non laboraremus infirmitate qua premimur. omnino sciri non potest. philosophi gentium. magnitudinis et multitudinis proportiones doctrinaliter quaerere. vitio corruptam. Qui concupiscentias cohibet. et tandem numerositas et immensitas investigabilium: adeo obductum cor humanum. ad divinum reflectat obsequium. evanuerunt in cogitationibus suis (Rom. minime concupiscit. et quo sibi in necessitate divertendum sit. facit scientia ejus: multa enim scire non prodest. qui virtutum. invenire confidit. qui. Creatoris gloriam praeconantur. inquit. et plerumque obliviscitur [0943C] sui. aut exstinguit. quae inscrutabilia sunt. cum quibus et ipse transit. quia facient sibi pennas ut aquilae. aut elementorum nosse naturam. quae separat inter nos et Deum. ingenii viribus quaerendo. Quod vitium Lucanus notans. et [0944B] disciplinarum nescius. et superiora contemplatur cum veneratione. Sobria est illius investigatio. nihil adeo. si unum desit. Sed in his octo. et item fragilitas conditionis.) . Est autem curiositas. Nam se nosse. qui primo seipsum excutit. et bonorum omnium gratiam et laudem refert divinae majestati. aut ausu temerario in ea. non irrumpat. obliviscitur? Nimis utique curiosus est. XXXVII) . quod est super omnia necessarium. Hinc est illud Salomonis in Proverbiis: Non erigas oculos tuos ad opes quas habere non potes. fere summa sapientia est. inutilium superflua inquisitio. amplius occupatur. qui aliena lustrat hospitia. qui vix pauca comprehendere potest. toto nisu. I) . proximo impendit [0944A] charitatem: coelestibus. Hanc occupationem [0943B] pessimam dedit Deus filiis hominum. et sui negligens. sed potius contra ipsum. sicut sunt sanctae Trinitatis arcana. et de omnibus probabiliter disputare. juxta Apostolum. et lumen oculorum meorum. sicut ait Apollo. pro mea opinione. et disputando. sicut culpa. Cor meum. et merito suo. diligenter examinat. . et quae inferiora sunt. quos agitat mundi labor. quasi publica attestatione. Siquidem nisi ea. aut forte caste vivens. qui aliena miratur. de omnibus quae fiunt sub sole (Eccle. quam utique nec plene nosse permittit immensitas sui. utilium negligentia. Pro eo enim quod gratias bonorum non retulerunt auctori. Dum autem mens circa multa. scientiam eorum quae expediunt. ejus verissima sapientia est: et item: Non est parva scientia de Deo scire. et fontem praecludit veritatis: quem tamen ratio sitire non cessat. qui vultui Dei semper assistunt. quo quidem nullus error perniciosior est. diligenti studio nititur reformare. et rebus transitoriis. nec plene ignorare sinunt creaturae: quae omnes. quia quid sit. inquit mens suorum conscia peccatorum. quid non sit Deus. XXIII) . variam mundi supellectilem. in qua non modo Peripatetici. quantum errari plurimum potest. Ait sanctus Salomon: Proposui in animo meo quaerere et investigare sapienter. in libro De ordine: Deus melius nesciendo scitur: quem si quis ignarus naturarum.

Illa enim. me. quod nec minimae rei. Hic quoque illorum audaciam reprimit. Angliam nostram. III) . Hinc est illud Philonis. Unde. Voluntatem quoque Dei patenter exponit. etsi scientia videatur augeri. bonitatem manifestat in conservatione rerum. tendat intentio. me in propria mensa gaudebat habere convivam: [0945C] et eumdem scyphum et discum. Sed haec maxime eminent in hominis reparatione redempti. devotio certe minuitur.CAP. XLI. cogita illa semper. quid expediat parum novit. . cui potissimum insistendum sit. intelligent veritatem. me renitente. et ecce turbatio et tempestas ingruens Tolosanis. quod me prae omnibus mortalibus diligebat. Omnibus ille bonis flebilis occidit. et de octo obstaculis intelligentiae. aut quantum expedit quaerere. qui sollicitantur de omnibus. quos amicissimos vidimus. qui Deificae Trinitatis arcana. Sed haec hactenus. et indicaret de Deo. XLII. unde fuerat oriundus. Ad haec. et omnium recte philosophantium. III) : Qui confidunt in Domino. nedum coelestium. Quia enim de radice sensuum. [0945A] ut sciat quisque quid ipsum oporteat facere. Cum ergo sciri quaedam non possint prae eminentia dignitatis. qui frequenter falluntur. aut supra coelestium. cum omnes Christianae religionis populos nationesque perturbaverit. et quae causa fuerit hic finiendi librum. In supervacuis. irrigavitque lacrymis profusioribus. Fatebatur etiam publice et secreto. et fortiora te. Quid visibilia argumenta mundum vanitati subjectum esse convincunt. quae sub coelo [0944D] est. Jam enim flere magis vacat quam scribere. III) : Altiora. Cum enim matrem haberet. CAP. Anglos et Gallos undique concitat. et fideles in dilectione acquiescunt illi. Ad quid Peripateticorum. in libro Sapientiae (Sap. quaedam propter inconstantiam et lubricitatem sui. Et cum Romanus pontifex esset. te ne quaesieris.) . primum fundamentum locavit in fide. irreverenti verbositate discutiunt. data est. arctiori diligebat affectu. et visibili argumento doceor quod mundus totus subjacet vanitati. divinam potentiam in creatione. et quid maxime expediat. Multos enim supplantavit suspicio eorum. quantum scire licet. et decepta infirmitas. Exspectavimus enim pacem. et volunt de universis reddere rationem. cum constet auctoritate Salomonis in Ecclesiastico (Eccli. et in pluribus operibus ejus non eris curiosus (Eccli. Eam de me conceperat opinionem. conscientiam suam in conspectu meo effundere laetaretur. quaedam prae multitudine et magnitudine quantitatis suae. lex. inquit. ne scrutatus fueris. et in pluribus ejus operibus non eris curiosus. se insatiabiliter [0945B] persequuntur. filius Sirac docet: Quae praecepit Deus. per clementiam Dei. Ecclesiasticus [0944C] docet (Eccli. rebus. quae utilium scientiam aperiret. Et quia tam sensus. sibi et mihi volebat et faciebat. sed nulli flebilior. quam mihi. I) . quam ratio humana frequenter errat. mors domini Adriani summi pontificis. et fratrem uterinum. et ea quorum visio in vita aeterna promittitur. ad intelligentiam veritatis. noli scrutari multipliciter. ut quoties opportunitas aderat. et in vanitate detinuit sensus eorum (ibid. Porro in quibus oporteat philosophantis ingenium exerceri. plenam possit homo reddere rationem. Ecce temeritatem eorum cohibet. inquit. sapientiam in dispositione. et reges. acerbiori dolore commovit. scientia manat. quam illos.

intercedant. et vita. si natus non fuisset. VIII) . Annulum quoque per me transmisit aureum. Sed in his omnibus. de jure antiquo. ut cribraret sicut triticum. unicum mihi consilium superest. tum non leviori. faciatque me officiosum veritatis inquisitorem. Is. et timendum ne partem stellarum secum involvat ambitiosi ruina proditoris. Omnium vero mentes magis exulcerat scissura Ecclesiae. imo et tuus. et dominus. et importabile onus imposuit. (Joan. amatorem pariter et cultorem. Siquidem Pater meus. in [0946A] magni voluminis librum. sicut sibi et nobis expedire praenovit. Oriuntur bella plusquam civilia. Expetivit eam Satanas. alterius Judae proditoris ministerio. et dominum meum. clementer eripiat. idemque adhuc annulus in curali archivo publico custodiri jussus est. Anxiatur ergo undique in me spiritus meus. non sufficio enarrare. quatenus apud Filium Virginis. ignorantiae tenebris.esse communem. contigit. injunxitque mihi provinciam duram. et cruciatus quos patior. -------------------------------------------------------------------------------- [Zurück zur letzten Seite] [Zum Seitenanfang] -------------------------------------------------------------------------------- . tanto Patre sublato. haec una excrescet materia. ut errore. amaritudines et scandala spargit. inquam. Et plane melius erat. quae. eosque faciat. ad honorem et gloriam nominis sui. ut procellam componat naufragantis Ecclesiae. Cantuariensis [0946B] archiepiscopus in aegritudinem incidit: ut incertum sit. supplicatione pia convenio. Negotiis more solito superesse non potest. XIV) pro me. fidelium precibus excitandus est. Si virtutes ejus percurrere velim. et reges et principes nostros ab omni adversitate defendat. per quem [0946C] reges regnant. cognitionis suae lumen infundat. quid sperare. sacerdotalia enim sunt et fraterna. Vae autem illi. exigentibus culpis nostris. smaragdo optimo decoratum. et principes dominantur (Prov. vano et misero. omnium ecclesiasticorum sollicitudinem. et placitum sibi pastorem praeficiat. XVIII) . qui eam fundavit et dotavit. intemeratae Virginis Filium exorare: qui velut in navi dormiens. gregem sibi servare commissum. quid timere oporteat. venerabilis Theobaldus. Ad preces meas illustri regi Anglorum. veritas est. universali Ecclesiae idoneum. Nam omnes insulae. concessit et dedit Hiberniam jure haereditario possidendam. et undique. ab omni infirmitate mentis et corporis. Nunc judicium est mundi. quo fieret investitura juris in gerenda Hibernia. ex donatione Constantini. per quem hoc scandalum venit (Matth. Lectorem quoque et auditorem. et vanitatis amore depulso. qui via. sicut litterae ipsius testantur in hodiernum diem. quod ad me spectat. Publici doloris expono causas: cum tamen aliunde familiarius dolore torqueat. Henrico II. dicuntur ad Romanam Ecclesiam pertinere. Deum hominem.