Vous êtes sur la page 1sur 18
vereniging ORDE DER VERDRAAGZAMEN Giro no. 468074 t.n.v. de Penningm. der "ODV" Delfgaun Uitsl.v.publ.& abonn. E.Brugsmaveg 1, £1.512, 2555 SC Den Haag tel. 070-684541 Secretariaat: Troelstralaan 38, 2641 WG Pijnacker tel. 01736-6577 29e jaargang nxt nadsuk verboden 14 september 1994 x in de kantlijn geeft de vraag aan a “ het antwoord. Goeden avond, vrienden. Allerectst moet ik u vertellen dat wij niet alwetend of onfeil~ baer zijn. Denk zelf na, Dear ik de kouze van onderverp heb en bepaal— de ontwikkelingen exg interessant kunnen vorden wil ik met u spreken over ISREAL Ik wil mij echter niet alleen beperken tot de modeme tijd. Om israel goed te kunnen begrijpen moet je iets weten van de wijze waar- op het jodendom ontstaan is. Het verhaal kan gevoogelijk beginnen bij Abrahan, dic wegtrok it Ur omdat hij 66n god aanbad cn zich wilde afwenden van de bijna ver~ plichte verc. ing van afgodon. Dit ofschoon ijn vader een priester in de maangod verering was. Hier beginr het verhaal van cen onbekende God, die some echter tot de mensen spreekt.Abraham word een soort sheik, een krijgsvorst van een kleine stam, vaaruit dan leter cen deel van de stammen voortkomt die men nu nog noent. Denk echter aan hen niet als ecn eenheid, Het zijn verschillende Meinere groepen zwervende nomaden, die onderling vaak twist en strijd men, Onderves neemt men vaak restanten van verslagen stamen en an= dere vreendelingen in de stam op. Er zijn dan ook onder hen nict afstan melingen van Abraham als b.v. syrische arabieren en hetticton. Men komt tot het vereren van Jahve, die in feite een soort oorloge~ god is en vele karakteristieken vertoont die wij ook bij de goden van andere volkeren uit die tijd aantreffen.Wen god die onigszins zijn volk ook in eigenschappen weerspiegelt: hij is aan de ene kant goed en edel— moedig, aan de andere kent wreakauchti¢, toornig on zeker niet vies van cen beetje geweld. it primitieve godsbeeld verandert enigzins nadat ‘een of enkele stammen in egypte zijn ceweest. Ven invloed is hier vermoedeliji de stam ven Jozef. So ait veranderende godsbeeld sluit aan bij hetgeon Hozes lator verkondigt. Vergeet niet, dat ook hij in ogyote werd ongevoed. Overigens was hij waarachijnlijic werkeliji: een vondeling, al 2ullen de verhalen daarover qozien vreogere paralel lopende verhalen in mesopotamie vermoedeli jie niot juist zijn, Maar ongezet in egyptisch spraakgebruik betekent nozes in feite jongen of jongeling. Ex komt cen andere, minder direl-t ingrijpend beeld van de godheid. Dit wordt uitgebeold door de lego ruimte tussen de elohim op het deisel van de arke de vorbonds,laast de aanhangers van het ovde godsbeeld do jahwisten, ontstaan zo o.m, de élohisten, Er zijn een vijftal richtin~ gon’ waaronder die van de priesters, toon nog geleid door een." profect Yj allen hebben. op de vorming van het bijbelverhaal hun invloed gehad. ‘De verhalon zijn vaak versierd, aaupast aan reeds belicnde sagen ‘logengen en overleveringen van andere volkeren, Om cen voorbeeld te geven: De tocht door de woestijn, die 40 jaren — symbolisch gotal, zou hebben geduurd is nict alleen maar cen. voort zworven, maar corder ecn lei jgsondernening, waarbij mon stecds weer gedwongen is de gebicden van sterkere vorsten te ontwijken, Men valt soms ook kleine koninluri ji binnen, maar wordt verdreven, In die tijd heeft mon dus heel wat ot mooten’ voeren, vat de krijgshaftigheid veridaart die men leter in palest ten toon epreidt, Het bimengaan in kanaan onder Josua wordt voorgesteld als een wonderbaarli jk een oudige ondexnening vol wonderen, De werkeliji-heid is alwoer anderst in feite trekt niet 6én loger binnen, maar infiltreren Kdeinere stanmen als nomadengroepen het gebied van ov de flistijnen - die een groot en machtig volk zijn en nooit geheel verslagen worden. Opvallend is, dat deze indringende stammon zich aanpasson on een groot deel van de gebruiken van Imm " gastheren" overnenon, ifie zch de mocite getroost ven enige studie op dit gebied kan konstatcren, dat de opzet van bepaalde bijbelverhalen, ja, zelfs de inhoud van sonmige psalmen en profotien en zelfs de wetgeving een troffende overcenkoust Yertonen met die van andere volkeren, Vaarbij het gaat om verhallen en zelfs wetten, dic reeds vele honderde jaren bestaan hebben voor zij in de joodse geschriften en overleveringen opduiken, echter ool, dat wij te maken hebben met cen volk dat tegen zich verdeeld is on slechts in vitzonderlijke gevallen enige eenheid veetoont.Ik wil u niet de gehele ontwikkeling hier zolfs maar sunnier schilderen, daar dit te veel tijd zou vergen, Tiaar er ontstaan uiteindelijk twee joodse rijken: israel en juda. Deze groepen zijn lange tijd voortdurend met elkander in strijd gowikkeld, De corste die daaraan iets kan veranderen is in feite saul, de eerste koning.Hij is in feite ea oorlogskoning die door de priesters wordt aangesteld.iun doel is niet alloon een verdedigen ven hun nacht, maar tevens het vormen van een religiewze eenheid ~ die tot op dat oyenblik nog niet geheel ontstaat. ‘de eenheid" die bereikt wordt is echter maar betreidcelijics Daarbij komt, dat Saul een ondeigd man is.0m eenvoorbeeld te geven: hij maakt tijdens een slag veel vee buit,De priesters, met een profeet als hoofd ven cen afvaardiging , cist dat men hen dit vee zel overdragen vant deze zege en dus ook het vee stamt van Jahwe. Saul ochter stelt, dat hij degene is die het veroverd heeft, houdt zelf een offerplechtigheid en geeft niets af,Daar hij het vee echter onder zijn soldaten verdeelt, is hij te populair om hen direct aan te vallen. De luitspeler Daoud ~ later David - een jongen van filintijnse akomst, wordt door een profeet in het geheim tot koning gowijd. -2- later zal men beweren , dat hij van zuiver joodse origine is. De keuze is niet slecht : David is krijgshafti¢ en mocaig, kent de koning Saw) goed en is zeer eerzuchtig. Overigens geen ideale held: het is een man die vooral van lekker . ten en prettig leven houdt.Delangrijker is echter zijn aanleg voor politiek. Hij weet het de stammen en hun verschillende ri, op de duup bijna onmogelijk te malen om te intrigeren, Hij wist steeds weer op Mp juisteogenblik iemand die als. tegenstander belangriji: dreigde te worden tot zich te trekken en tot zijn volgeling te maken, Im zijn tijd was hij ongetwijfeld een groot man, Dat hij te veel ven wei weib und geseng hield moet men hom dan maar vergeven. Bij de priesters was hij zeer gezien, mede dank zij het doen vernicuwen van het tenttabernakel en de plannen die hij op latere leeftija maakt om een vaste tempel te doen bouwen,Hok laat zelfs een ‘tempel ontwerpen die ruimschoots zou Iwmen konkurreren met alle ‘tempels van de afgoden in de buurt, Jot de witvoering komt hij echter niet: hij voelt zich vooral in latere jaren zeer zondig.in verband met de wijze waarop hij Betsheba voor zich wist te winnen, = Indirecte moord op de echtgenoot, die in de voorste linies van cen cleg wordt gezonden ea mogelijk zelfs door de joodse soldaten op davids bevel werd omgebracht. Daarbij kwam dat hij enige moeilijkheden had met zijn zonen: de oudste van hen wilde niet wachten tot zijn vader stierf of de macht overdroeg en begon een opstand. Tegm het verbod van David in werd hij daarop verlagen en gedood door devids genraal Joab. Deze Joab heeft zich overigens ook een tijdlang tegen David eekeerd maar bleef ondanks dit zijn trouwste volgeling en vriend en keerde dan ook als krijgsheer terug tot zijn vorst. De tveede zoon ‘acht zichzelf nu troonopvolger, meet zich een groot gevolg aan, maar kwetst meerdere malen de priesters door hun verpaan en gezag belachelijk te maken, Zij intrigeren en weten, wanncer David reeds zwaar ziek op zijn sterfbed ligt, deze er toe te brengen om, mede op grond van ecn oude belofte aan Betseba, haar zoon Balono . steels tot koning te doen wijden, Deze moet hem wel beloven, de tenipel die hij - David ~ heeft ontworpen, te doen bouwen, Wat.hij ook déet, maar dan op de bergtop sion, gelegen tegenover de oude stad Urusalem , Hierdoor: vermijdt hij de strijd tussen verschillende stanmen om de eer en schept voor zich een mogelijkheid om, z.g, als kompensatie, een indeling te maken waarbij voorrechten en taken van stammen worden verdeeld, Van wijsheid getuigt het ook, de kleine stam van levi voor de tempeldienst te kiezen: hiedoor worden intrigues vanuit de tempel tegen hem bijna onmogeliji. In deze tijd is er voor het eerst een verdergaande eenheid tussen de stanmen on kunnen wij waarlijk van een voll: spreken.Alleen verzwijet men liever,dat in die dagen tussen al die joodse stamen ook zoals vroeger, arabische en syrische stammen leven die het joodse geloof niet aanhangen. Verschillende goden, vooral de verschillende Baals worden dan ook in het land al die tijd vereerd en Salomo neemt aan bepaalde plechtigheden van deze “ heidenen" deel, zo zich ool: van hun trouw en gunst verzekerende, Dit heeft inviced op de joodse geschiften. Er aijn verschillende lofprijzingen en gezangen, die bijna letterlijk de vertaling schijnen ‘te zijn van soortgelijke gezangen en overleveringon die bij de baalsdienst een rol speelden, Zo is het volk deels nog hoden, Zoals steeds is men voor bepaalde zaken nogal afhankelijk van huurlingen. Davinds lijwacht b.v. bestond oie