Vous êtes sur la page 1sur 5

3

Spis rzeczy
Od Redakcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
От Редакции . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
Note from the Editors . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
DEBATY
Polityka energetyczna oraz możliwości współpracy wielostronnej w basenie Morza
Czarnego, ION MUNTEAN (Mołdawia); SINAN OGAN (Turcja); TENGIZ PCHALADZE (Gruzja);
SERHIJ TOŁSTOW (Ukraina); GRIGORIJ TROFIMCZUK (Rosja) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
WSPÓŁCZESNOŚĆ
SERHIJ GLEBOW, Российско-турецкий энергетический узел: стратегический якорь
в Черноморском регионе и последствия для энергетической безопасности
Европы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
HAŁYNA JAWORSKA, Делимитация украинско-российцкой морской границы
в черноморско-азовском регионе: политический и символичецкий аспекты . . . . 61
JAKUB PIEŃKOWSKI, Giurgiuleşti – okno małego kraju na wielki świat . . . . . . . . . . . . . . . 71
ELMIRA MURATOWA, Крымские мусульмане между традиционной религиозностью
и вызовами современности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93
ALEKSANDRA GRYŹLAK, Turcy meschetyńscy – historia i współczesność w Gruzji
i w innych państwach postradzieckich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103
SAŁAWAT ISCHAKOW, К вопросу об актуальности и задачах прометееведения . . . . 121
ESEJ
KAZIMIERZ WÓYCICKI, Przyszłość Rosji. Rozbieżne scenariusze 2020-50 . . . . . . . . . . . . . . . . 131
REWAZ DŻORBENADZE, KRZYSZTOF ŁUKJANOWICZ, Gruziński egzamin z demokracji . . . . 141
SYLWETKI
WŁODZIMIERZ SULEJA, Piłsudski jako prometeista . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155
HISTORIA
MAREK KORNAT, U źródeł idei prometejskiej. Związek Zbliżenia Narodów Odrodzonych
(1921—1923) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161
WOŁODYMYR KOMAR, Stosunki polityczne Ukraińców i Tatarów krymskich w okresie
międzywojennym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185
SELIM CHASBIJEWICZ, Tatarzy polscy w ruchu prometejskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199
SZAHLA KAZIMOWA, Działalność antysowieckiej emigracji kaukaskiej w Turcji . . . . . 213
HENRYK BARTOSZEWICZ, Udział Romana Knolla w akcji prometejskiej w okresie
ankarskim 1924-1925 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227
MARCIN KRUSZYŃSKI, Kaukaz w polityce polskiego MSZ – rola i znaczenie Konsulatu
Generalnego RP w Tbilisi w okresie międzywojennym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243
GEORGIJ MAMOULIA, «Прометей» до прометеизма. Неизвестные страницы
из истории национально-освободительного движения на Кавказе (1922 г.) . . . 259
PAWEŁ LIBERA, Ormianie i ruch prometejski w pierwszej połowie XX w.
Zarys problematyki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295
Nowy Prometeusz 2.indd 3 23-07-2012 10:02:03
4
Z ARCHIWUM
Depesze Dżafera Sejdameta do Ligi Narodów i do Marszałka Józefa Piłsudskiego
w sprawie objęcia przez Polskę mandatu nad Krymem, z komentarzem Pawła Libery . . . . 317
RECENZJE I OMÓWIENIA
ZAUR GASIMOW, „Крымские сонеты” между Стамбулом, Варшавой и Парижем:
„Некоторые воспоминания” Джафера Сейдамета Кырымера . . . . . . . . . . . . . . 323
AJDYN BALAJEW, Ценный вклад Г. Мамулиа в изучение истории кавказской
эмиграции . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329
MAREK KORNAT, Sprawy kaukaskie w polityce europejskiej w latach 1831-1864
Ludwik Widerszal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335
WARSZAWA
Warszawa Prometejska - Jarosław Zieliński Prometejskie siedziby w przedwojennej
Warszawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341
Warszawa Wschodnia – Kalendarium „wschodnich” wydarzeń w stolicy . . . . . . . . . 349
SPIS RZECZY
Nowy Prometeusz 2.indd 4 23-07-2012 10:02:03
5
Od Redakcji
Drodzy Czytelnicy, w wasze ręce oddajemy drugi numer Nowego Promete-
usza, poświęcony szeroko rozumianym problemom regionu Morza Czarnego.
Obszar ten zawsze zajmował ważne miejsce w polityce międzynarodowej, gdyż
stanowi geograficzną granicę między Europą i Azją oraz zbiegają się w nim
niezliczone szlaki handlowe łączące Wschód z Zachodem. W ostatnich latach
znaczenie regionu Morza Czarnego wzrosło z powodu skrzyżowania w nim
strategicznych tras przesyłu surowców energetycznych. O kwestię polityki ener-
getycznej oraz perspektywy rozwoju współpracy wielostronnej w tym obszarze
zapytaliśmy ekspertów z Mołdawii, Turcji, Gruzji, Ukrainy i Rosji. Zapraszamy
do zapoznania się z ich wypowiedziami w dziale DEBATY.
W tematyce związanej z regionem Morza Czarnego pozostajemy również
w sekcji WSPÓŁCZESNOŚĆ. Serhij Glebow zastanawia się nad długofalowymi
skutkami bliskiej współpracy rosyjsko-tureckiej dla bezpieczeństwa energetycz-
nego regionu i Unii Europejskiej, z kolei Hałyna Jaworska analizuje polityczne
i symboliczne aspekty problemu delimitacji ukraińsko-rosyjskiej granicy morskiej
w regionie Morza Azowskiego. Rozważając istotne procesy zachodzące w inte-
resującym nas obszarze nie sposób nie wspomnieć o Mołdawii, której ogromny
sukces w postaci budowy portu morskiego w Giurgiuleşti naświetla Jakub Pień-
kowski. Dwa kolejne teksty – Elmiry Muratowej i Aleksandry Gryźlak dotyczą
problematyki dwóch narodowości deportowanych z obszaru czarnomorskiego
w 1944 r., a które obecnie starają się odnaleźć swoje miejsce w postsowieckiej
rzeczywistości. Mowa tu o Tatarach krymskich, ze szczególnym naciskiem na
rolę odradzającego się wśród ich społeczności islamu oraz o Turkach mesche-
tyńskich, walczących o prawo do repatriacji w Gruzji. Ostatni artykuł działu
dotyczy stanu współczesnych badań nad prometeizmem. Jego autor – Saławat
Ischakow, stawia szereg niezwykle ważnych pytań dotyczących aktualności i ce-
lowości rozważań naukowych nad historią ruchu prometejskiego dziś.
Współczesność regionu Morza Czarnego to również ponury czas wojny
rosyjsko-gruzińskiej w 2008 r. W ciągu czterech lat od tamtych wydarzeń oba
państwa, choć w różnej formie i skali, borykają się zarówno z problemami we-
wnętrznymi, jak i ze skutkami globalnego kryzysu ekonomicznego. W dziale
ESEJ prezentujemy dwa teksty poświęcone sytuacji w tych krajach. Kazimierz
Wóycicki prezentuje możliwe scenariusze rozwoju Rosji w latach 2020-2050,
z kolei Rewaz Dżorbenadze i Krzysztof Łukjanowicz analizują napiętą sytuację
przedwyborczą w Gruzji.
W sekcji SYLWETKI mamy ogromną przyjemność zaprosić do przeczytania
artykułu Włodzimierza Sulei, poświęconego Józefowi Piłsudskiemu. Mogłoby
Nowy Prometeusz 2.indd 5 23-07-2012 10:02:04
6
się wydawać, że postać Marszałka została już wyczerpująco opisana w Polsce,
jednak analiza jego osoby jako prometeisty jest nowością. W kolejnym zeszycie
Nowego Prometeusza planujemy zamieścić drugi, niezwykle ważny głos dotyczący
aktywności prometejskiej Piłsudskiego, autorstwa Andrzeja Nowaka.
W rubryce HISTORIA poruszamy się wśród zagadnień związanych z ak-
tywnością emigracji narodów prometejskich, również związanych z basenem
Morza Czarnego. Marek Kornat, w swoim artykule poświęconym Związkowi
Zbliżenia Narodów Odrodzonych, przybliża działalność i główne postaci pierw-
szej organizacji prometejskiej powstałej w Polsce. Ukraiński historyk Woło-
dymyr Komar analizuje stosunki polityczne pomiędzy Ukraińcami a Tatarami
krymskimi w okresie międzywojennym. Z kolei polscy Tatarzy i ich aktywność
w ruchu prometejskim jest tematem artykułu Selima Chazbijewicza. Kolejni
autorzy przenoszą nas w region Kaukazu – Szahla Kazimowa prezentuje dzia-
łalność emigracji kaukaskiej w Turcji, ze szczególnym naciskiem na działalność
wybitnej postaci ruchu prometejskiego – Mehmeda Emina Resulzade. Z kolei
Włodzimierz Bartoszewicz i Marcin Kruszyński ukazują aktywność dwóch pol-
skich przedwojennych placówek dyplomatycznych na Kaukazie – Poselstwa RP
w Ankarze, w szczególności w okresie, gdy działał tam Roman Knoll, oraz Kon-
sulatu Generalnego RP w Tbilisi. W następnym prezentowanym Państwu artyku-
le Georgij Mamoulia przedstawia nieznane fakty i dokumenty dotyczące kulisów
przygotowań do organizacji powstania zbrojnego w Gruzji w 1922 r. I - last, but
not least - artykuł autorstwa Pawła Libery, który stawia sobie za cel odpowiedź na
pytanie – dlaczego Ormianie nie uczestniczyli w ruchu prometejskim?
W regionie Morza Czarnego pozostajemy również w sekcji Z ARCHIWUM,
gdzie prezentujemy depesze Dżafera Sejdameta do Ligi Narodów oraz do Mar-
szałka Piłsudskiego w sprawie objęcia przez Polskę mandatu Ligi Narodów
nad Krymem. Dokumenty poprzedzone są wprowadzeniem autorstwa Pawła
Libery.
Zapraszamy także do rubryki RECENZJE, gdzie będą Państwo mogli za-
poznać się z omówieniami prac Dżafara Sejdameta, Georgija Mamoulii, a także
Ludwika Widerszala.
W niniejszym zeszycie Nowego Prometeusza inicjujemy również całkiem nowy
dział, a mianowicie WARSZAWĘ, gdzie, zgodnie z głównym założeniem na-
szego czasopisma, poruszać się będziemy zarówno w prometejskiej przeszłości
stolicy, jak i prezentować jej współczesne oblicze. Tym razem, na stacji „Warsza-
wa Prometejska” prezentujemy tekst znanego varsavianisty Jarosława Zielińskie-
go – wycieczkę i spacer do siedzib najważniejszych przedwojennych instytucji
i organizacji ruchu prometejskiego. Z kolei przystanek „Warszawa Wschodnia”
przenosi nas do współczesności, prezentując kalendarium najważniejszych, na-
szym zdaniem, wydarzeń kulturalnych, artystycznych i naukowych dotyczących
OD REDAKCJI
Nowy Prometeusz 2.indd 6 23-07-2012 10:02:04
7
szeroko rozumianych spraw wschodnich w stolicy, od momentu wydania ostat-
niego zeszytu Nowego Prometeusza (październik 2011).
Zapraszamy do lektury!
DR HIJRAN ALIYEVA-SZTRAUCH – prezes Domu Kaukaskiego w Polsce, inicjatorka
powstania i Redaktor naczelna Nowego Prometeusza
Aleksandra Gryźlak – doktorantka na Wydziale Orientalistycznym Uniwersytetu
Warszawskiego, absolwentka i pracownik Studium Europy Wschodniej UW, członek
zarządu Domu Kaukaskiego w Polsce
Tadeusz Iwański – doktorant w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk, anali-
tyk w Ośrodku Studiów Wschodnich
OD REDAKCJI
Nowy Prometeusz 2.indd 7 23-07-2012 10:02:04