Vous êtes sur la page 1sur 124

MINISTERSTWO SPRAW WOJSKOWYCH

Regulamin kawalerii.

CZ 1
TOM 1
Wyszkolenie kawalerzysty.

Gwna Drukarnia Wojskowa. 1938 r.

MINISTERSTWO SPRAW WOJSKOWYCH

WARSZAWA 1938

Gwna Drukarnia Wojskowa. 1938 r.

SPIS TRECI
Regulamin kawalerii..................................................................................................................................................1
CZ 1.......................................................................................................................................................... 1
TOM 1............................................................................................................................................................. 1
Wyszkolenie kawalerzysty...............................................................................................................................1
WARSZAWA 1938.................................................................................................................................... 2
ROZKAZ WPROWADZAJCY.................................................................................................................... 7
WSTP.................................................................................................................................................................9
l. Rozkazy i komendy..................................................................................................................................9
ROZDZIA A. NAUKA JAZDY KONNEJ........................................................................................................ 9
Cel i metody.....................................................................................................................................................9
2. Jedziec.................................................................................................................................................10
3. Instruktor...............................................................................................................................................11
4. Podzia na okresy.................................................................................................................................. 11
5. Okres I...................................................................................................................................................12
6. Okres II................................................................................................................................................. 13
7. Okres III................................................................................................................................................ 13
wiczenia wstpne.........................................................................................................................................13
8. Kieznanie wdzidem...........................................................................................................................13
9. Kieznanie munsztukiem....................................................................................................................... 14
10. Siodanie............................................................................................................................................. 16
11. Postawa zasadnicza.............................................................................................................................17
12. Zasadnicze prowadzenie koniu w rku............................................................................................... 17
13. Dosiadanie konia.................................................................................................................................17
14. Zsiadanie z konia................................................................................................................................ 18
l5. Dosiad.................................................................................................................................................. 18
16. Strzemiona.......................................................................................................................................... 20
17. Cel wicze......................................................................................................................................... 21
18. Stosowanie wicze............................................................................................................................ 21
Pomoce.......................................................................................................................................................... 22
19. Pomoce................................................................................................................................................22
20. ydki i ostrogi.....................................................................................................................................22
21. Wodze................................................................................................................................................. 22
22. Trzymanie wodzy, gdy ko jest okieznany wdzidem......................................................................23
23. Trzymanie wodzy, gdy ko jest okieznany munsztukiem..................................................................23
24. Wyrwnywanie wodzy........................................................................................................................26
Nauka na ujedalni.......................................................................................................................................26
25. Ujedalnia......................................................................................................................................... 26
26. Jazda w prawo (w lewo)......................................................................................................................26
27. Wewntrzna (zewntrzna) strona........................................................................................................26
28. "Spocznij"........................................................................................................................................... 26
29. Na zapowied......................................................................................................................................26
30. Chody wysze i nisze........................................................................................................................ 26
31. Komendy do zmiany chodw..............................................................................................................27
32. Wprowadzanie zastpu na ujedalni............................................................................................... 27
33. Wyprowadzanie zastpu z ujedalni................................................................................................. 28
34. Wjedanie zastpu na ujedalni.....................................................................................................28
35. Wyjedanie zastpu z ujedalni...................................................................................................... 28
Rodzaje jazdy w zastpie...............................................................................................................................28
36. Jazda czc na ogony.........................................................................................................................28
37. Jazda luzem.........................................................................................................................................28
38. Jazda dowolnie....................................................................................................................................29
39. Jazda ze staymi odlegociami........................................................................................................... 29
40. Ruszanie zastepu z miejsca................................................................................................................. 29
41. Przejcie od jazdy czc na ogony do innych jazd............................................................................ 31
42. Przejcie od jazdy luzem do innych jazd............................................................................................ 31
43. Przejcie od jazdy dowolnie do innych jazd....................................................................................... 31
44. Przejcie od jazdy ze staymi odlegociami do innych jazd.............................................................. 32
45. "Do mnie"........................................................................................................................................... 32

46. "Zbirka"............................................................................................................................................ 32
47. Wyjedanie z szeregu........................................................................................................................33
Prowadzenie konia na wdzidle.....................................................................................................................34
48. Stp marszowy.................................................................................................................................... 34
49. Stp skcony....................................................................................................................................... 34
50. Ruszanie z miejsca stpem..................................................................................................................34
51. Zatrzymanie........................................................................................................................................ 34
52. Cofanie................................................................................................................................................34
53. Zakrt i wyjedanie ktw ujedalni............................................................................................... 35
54. Zmiana kierunku................................................................................................................................. 35
55. Zmiana kierunku przez ujedalni.................................................................................................... 35
56. Jazda po kole.......................................................................................................................................36
57. Jazda po 2 koach................................................................................................................................36
58. Zmiana kierunku w kole......................................................................................................................36
59. Wolta...................................................................................................................................................37
60. Pwolta w stpie i kusie....................................................................................................................38
61. Zwrot na przodzie............................................................................................................................... 38
62. Zwrot zwyky...................................................................................................................................... 38
63. Kus..................................................................................................................................................... 39
64. Normalny kus.....................................................................................................................................39
65. Zmiany nogi w kusie.......................................................................................................................... 40
66. wiczebny kus................................................................................................................................... 40
67. Ruszanie z miejsca kusem..................................................................................................................40
68. Przejcie w stp...................................................................................................................................40
69. Zatrzymanie w kusie,......................................................................................................................... 40
70. Figury w kusie....................................................................................................................................40
71. Dodany kus........................................................................................................................................ 40
72. Galop...................................................................................................................................................41
73. Przejcie z kusa w galop.................................................................................................................... 41
74. Przejcie ze stpa w galop.................................................................................................................. 41
75. Zachowanie si jedca, jeeli ko faszuje lub krzyuje...................................................................41
76. Dodawanie lub skracanie tempa w galopie i skrconym galopie....................................................... 41
77. Przejcie z galopu w kus.................................................................................................................... 41
78. Przejcie z galopu w stp i zatrzymanie..............................................................................................42
79. Zakrt i wyjedanie ktw ujedalni; koo, 2 koa.......................................................................... 43
80. Zmiana kierunku................................................................................................................................. 43
81. Skrcony galop................................................................................................................................... 43
82. Przejcie z kusa w skrcony galop.....................................................................................................43
83. Przejcie ze stpa w skrcony galop................................................................................................... 44
84. Przejcie ze skrconego galopu w kus i stp..................................................................................... 44
85. Przejcie ze skrconego galopu w galop............................................................................................ 44
86. Przejcie z galopu w skrcony galop.................................................................................................. 44
87. Zatrzymanie w skrconym galopie..................................................................................................... 44
88. Zakrt i wyjedanie ktw ujedalni; koo, 2 koa, wolta............................................................... 44
89. Zmiana kierunku................................................................................................................................. 44
90. Zmiana kierunku przez ujedalni.................................................................................................... 44
91. Pwolta.............................................................................................................................................. 44
92. Wycignity galop.............................................................................................................................. 45
93. Przejcie w wycignity galop z chodu niszego i odwrotnie............................................................ 45
94. Cwa.................................................................................................................................................... 45
95. Przejcie w cwa z chodu niszego i odwrotnie.................................................................................. 45
96. Tabela chodw.................................................................................................................................... 46
Prowadzenie konia na munsztuku..................................................................................................................46
97. Dziaanie wdzida i munsztuku......................................................................................................... 46
98. Jazda z munsztukiem.......................................................................................................................... 46
99. Prowadzenie konia przy trzymaniu wodzy jak na komend "Wodze - w lew rk"......................... 46
Nauka przebywania przeszkd...................................................................................................................... 46
100. Cel nauki........................................................................................................................................... 46
101. Wyrobienie mechaniki skoku............................................................................................................47
102. Prowadzenie konia na przeszkody.................................................................................................... 49
103. Zachowanie si jedca, jeeli ko odmawia na przeszkodzie.........................................................50

104. Rodzaje i wymiary przeszkd........................................................................................................... 50


105. Skoki w szyku................................................................................................................................... 56
Jazda w terenie...............................................................................................................................................56
106. Cel jazdy w terenie............................................................................................................................56
107. Wybr organizacja terenu................................................................................................................. 56
108. Prowadzenie jazdy w terenie.............................................................................................................56
109. Odbywanie duszych przemarszw................................................................................................. 57
110. Wpaw z koniem............................................................................................................................... 59
Jazda kadry zawodowej................................................................................................................................. 59
111. Zakres wymaga............................................................................................................................... 59
112. Wycignity kus...............................................................................................................................60
113. Cig................................................................................................................................................... 60
114. Kontrgalop........................................................................................................................................ 61
Woltyerka.....................................................................................................................................................62
115. Cel woltyerki................................................................................................................................... 62
116. Zakres wymaga............................................................................................................................... 62
117. Sposoby prowadzenia wicze......................................................................................................... 63
118. Rodzaje woltyerki........................................................................................................................... 63
119. Woltyerka na siodle woltyerskim.................................................................................................. 63
120. Wskok na konia.................................................................................................................................63
121. Zeskok z konia.................................................................................................................................. 65
122. Zeskok i wskok................................................................................................................................. 65
123. Noyce.............................................................................................................................................. 65
124. Skok przez konia...............................................................................................................................66
125. Wskok odwrotny............................................................................................................................... 66
126. Wskok myccm................................................................................................................................66
127. Stawanie na siodle.............................................................................................................................67
128. Woltyerka na siodle wojskowym na kole........................................................................................67
129. Woltyerka na siodle wojskowym w miejscu i w ruchu................................................................... 67
130. Wskok zwyky na konia w miejscu................................................................................................... 68
131. "Wskokiem - na ko"........................................................................................................................68
132. Zeskok z konia w miejscu................................................................................................................. 69
133. Wskok na konia w ruchu na linii prostej...........................................................................................69
134. Zeskok z konia w ruchu na linii prostej............................................................................................ 70
135. Zakres woltyerki na siodle stroczonym na linii prostej...................................................................70
ROZDZIA B. MUSZTRA PIESZO BEZ BRONI........................................................................................... 71
136. Postawa swobodna............................................................................................................................ 71
137. Postawa zasadnicza...........................................................................................................................71
138. Marsz krokiem rwnym.................................................................................................................... 71
139. Marsz krokiem dowolnym................................................................................................................ 72
140. Zmiany kroku.................................................................................................................................... 72
141. "Stj".................................................................................................................................................72
142. Bieg i krok szybki............................................................................................................................. 72
143. Zwroty w miejscu..............................................................................................................................73
144. Zwroty w marszu...............................................................................................................................73
145. Zwroty gowy.................................................................................................................................... 73
146. Salutowanie.......................................................................................................................................73
147. Wywoanie szeregowca z szeregu.....................................................................................................74
148. "Do - modlitwy"................................................................................................................................74
149. "Do - przysigi"................................................................................................................................ 75
ROZDZIA C. WADANIE BRONI.............................................................................................................76
BRO BIAA............................................................................................................................................... 76
150. Wstp................................................................................................................................................ 76
151. Dosiad przy wadaniu broni bia i prowadzenie konia.................................................................. 76
152. Metody szkolenia.............................................................................................................................. 76
153. Podzia na okresy szkolenia.............................................................................................................. 78
154. wiczenia pieszo.............................................................................................................................. 78
155. wiczenia na drewnianym koniu...................................................................................................... 78
156. Nauka wadania broni bia na ruchomych pozornikach................................................................ 79
157. Cel okresu II i sposoby szkolenia..................................................................................................... 79
158. Cel okresu III i sposoby szkolenia.................................................................................................... 80

SZABLA. Wadanie szabl pieszo................................................................................................................ 81


159. Opis szabli.........................................................................................................................................81
160. Postawa zasadnicza z szabl w pochwie...........................................................................................82
161. Dobycie szabli i postawa zasadnicza z szabl dobyt.......................................................................82
162. "Szable - schro".............................................................................................................................. 83
163. "Prezentuj - bro"............................................................................................................................. 84
164. Poruszenia z szabl........................................................................................................................... 85
165. Salutowanie szabl w miejscu i w marszu........................................................................................ 85
166. "Do boju - szable".............................................................................................................................87
Wadanie szabl konno.................................................................................................................................. 87
167. Postawa zasadnicza z szabl w pochwie...........................................................................................87
168. Dobycie szabli i postawa zasadnicza z szabl dobyt na koniu........................................................87
169. "Szable - schro".............................................................................................................................. 89
170. Prezentowanie i salutowanie szabl.................................................................................................. 89
171. "Do boju - szable".............................................................................................................................89
172. Zoenia szabl..................................................................................................................................90
173. Cicia................................................................................................................................................ 91
174. Ciecie z gry..................................................................................................................................... 92
175. Cicie w prawo..................................................................................................................................93
176. Cicie z dou..................................................................................................................................... 93
177. Pchnicia........................................................................................................................................... 94
178. Pchnicie w przd............................................................................................................................. 95
179. Pchnicie w lewo.............................................................................................................................. 96
180. Pchnicie w d................................................................................................................................. 96
181. Zasona..............................................................................................................................................96
182. Zasona gowy................................................................................................................................... 97
LANCA. Wadanie lanc pieszo....................................................................................................................98
183. Opis lancy......................................................................................................................................... 98
184. Postawa zasadnicza z lanc pieszo................................................................................................... 99
185. Maszerowanie z lanc....................................................................................................................... 99
186. "Na udo - lance" pieszo.................................................................................................................. 100
Wadanie lanc konno..................................................................................................................................100
187. Zasady oglne................................................................................................................................. 100
188. Postawa zasadnicza z lanc na koniu.............................................................................................. 100
189. Wsiadanie na konia......................................................................................................................... 101
190. Zsiadanie z konia............................................................................................................................ 101
191. "Na rami - lance''........................................................................................................................... 102
192. "Na temblak - lance"....................................................................................................................... 102
193. "Na udo - lance"..............................................................................................................................102
194. Zoenie lanc. "Do boju - lance"................................................................................................... 103
195. Pchnicia......................................................................................................................................... 104
196. Pchnicie w przd........................................................................................................................... 104
197. Pchnicie w bok.............................................................................................................................. 106
198. Pchnicie w d............................................................................................................................... 106
199. Uderzenia........................................................................................................................................ 108
200. Uderzenia tylcem............................................................................................................................ 108
201. Uderzenia drzewcem.......................................................................................................................108
202. Zasona............................................................................................................................................109
Sprzt do wadania broni bia...................................................................................................................111
203. Nazwy............................................................................................................................................. 111
204. Rodzaje sprztu...............................................................................................................................111
BRO PALNA. Wadanie karabinkiem pieszo...........................................................................................115
205. Postawa swobodna.......................................................................................................................... 115
206. Postawa zasadnicza.........................................................................................................................115
207. "Na pas - bro"............................................................................................................................... 115
208. Powrt do postawy "Do nogi - bro"..............................................................................................115
209. "Przez plecy - bro"........................................................................................................................116
210. "Za szyjk - bro"........................................................................................................................... 116
211. Podluanie i skracanie pasw......................................................................................................... 116
212. "Do przejrzenia - bro"...................................................................................................................116
213. Poruszenia z karabinkiem............................................................................................................... 116

214. Oddawanie honorw z karabinkiem................................................................................................117


215. Nakadanie i zdejmowanie bagnetu................................................................................................ 117
216. adowanie i rozadowywanie......................................................................................................... 119
217. Padanie i powstawanie.................................................................................................................... 119
218. "Kryj si"........................................................................................................................................ 119
219. Czoganie si...................................................................................................................................119
220. Skoki............................................................................................................................................... 120
Wadanie karabinkiem konno...................................................................................................................... 120
221. "Do boju - bro". "Przez plecy - bro"...........................................................................................120
Wadanie rcznym karabinem maszynowym...............................................................................................122
222. Postawy........................................................................................................................................... 122
223. Chwyty............................................................................................................................................ 122
224. "Do przejrzenia - bro"...................................................................................................................122
225. Poruszenia.......................................................................................................................................122
226. Postawy strzeleckie, skadanie si, adowanie i rozadowywanie...................................................122
Wadanie pistoletem.................................................................................................................................... 123
227. Wskazwki szkolenia......................................................................................................................123
SZTANDAR. Chwyty sztandarem pieszo................................................................................................... 123
228. Postawy ze sztandarem................................................................................................................... 123
229. Chwyty sztandarem......................................................................................................................... 123
230. Prezentowanie................................................................................................................................. 123
231. Salutowanie.....................................................................................................................................123
Chwyty sztandarem konno...........................................................................................................................124
232. Postawa i chwyty.............................................................................................................................124
233. Salutowanie.....................................................................................................................................124

ROZKAZ WPROWADZAJCY.
Wprowadzam do uytku subowego Regulamin kawalerii cz I - techniczna.
K.1/1938 I. Tom I - Wyszkolenie kawalerzysty.
Tom II - Musztra oddziaw.
Jednoczenie uniewaniam:
1. Regulamin kawalerii cz I. "Nauka jazdy konnej" K.1/1935 I - w caoci.
2. Regulamin kawalerii cz II. "Wyszkolenie szeregowca pieszo" K.1/1932 II - w
caoci.
3. Z Regulaminu kawalerii cz III. "Musztra i walka maych oddziaw kawalerii"
K.1/1930 III - punkty 1-5, 8-64, 99-129, 159-321, 385-390.
4. Regulamin kawalerii cz IV. "Wadanie broni" K.1/1933 IV - w caoci.
5. Regulamin kawalerii J.1/1922 - w caoci.

Uniewanione regulaminy z wyjtkiem Regulaminu kawalerii cz III. K.1/1930 III, naley


protoklarnie zniszczy.
Dowdcy wielkich jednostek kawalerii i komendant Centrum Wyszkolenia Kawalerii
przedstawi mi przez szefa Departamentu Kawalerii do dnia 1.I 1940 uwagi i wnioski
dotyczce niniejszego regulaminu.
I WICEMINISTER SPRAW WOJSKOWYCH
(-) GUCHOWSKI
genera brygady

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

WSTP.
l. Rozkazy i komendy.
(rodki dowodzenia - patrz rozdzia D).
Dowdca wyraa sw wol za pomoc rozkazw podawanych:

ustnie,

znakami,

sygnaami,

pisemnie,

technicznymi rodkami cznoci.

Rozkaz ustny o cile okrelonym przez regulamin brzmieniu nazywa si komend.


Komenda skada si z zawoania, zapowiedzi i hasa.
Z a w o a n i e - okrela oddzia, ktry ma komend wykona, zwracajc jego uwag na
dowdc.
Z a p o w i e d - wskazuje istot wykonania.
H a s o - nakazuje natychmiastowe wykonanie zapowiedzi.
Komend naley wymawia gono, wyranie, tonem stanowczym i silnym, dostosowanym do
odlegoci i wielkoci oddziau, ktry ma j wykona.
Zawoanie wymawia si krtko, zapowied - przecigajc ostatni zgosk.
Haso w szyku konnym wymawia si przecigle, w szyku pieszym krtko i energicznie, z
wyjtkiem chwytw broni wykonywanych w postawie swobodnej.
Komendy wykonuje si w postawie zasadniczej, z wyjtkiem tych, ktrych wykonanie
regulamin nakazuje inaczej.
Forma rozkazu, ktry nie jest komend, zaley od treci i okolicznoci.
Rozkaz taki powinien by jednak krtki, jasny i treciwy.
Wykonanie rozkazw ustnych nie objtych niniejszym regulaminem nastpuje na haso
"Wykona".
Wykonawca, otrzymujcy ustny rozkaz, ktrego brzmienie nie jest ustalone w niniejszym
regulaminie, powinien natychmiast go powtrzy.

ROZDZIA A. NAUKA JAZDY KONNEJ.


Cel i metody.

10

Regulamin Kawalerii

2. Jedziec.
Nauka jazdy konnej ma na celu wyrobienie jedcw odwanych i wytrzymaych, zdolnych
do prowadzenia i uywania konia w terenie oraz do walki z konia, przy umiejtnym
wykorzystaniu jego sil fizycznych i zdolnoci.
Szeregowiec w pierwszym roku suby musi si nauczy wszystkiego, co obejmuje nauka
jazdy konnej w niniejszym regulaminie; szeregowcy starszego rocznika powinni si w niej
doskonali.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Cele tego szkolenia s nastpujce:
a) wyrobienie w jedcach prawidowego dosiadu, gitkoci, pewnoci siebie, swobody i
miaoci na koniu;
b) nauczenie prowadzenia konia w kadym terenie i chodzie, pojedyczo i w szykach,
przy oszczdzaniu jego si;
c) nauczenie wadania broni na koniu.
3. Instruktor.
Instruktor powinien uczy za pomoc udzielania objanie, umiejtnego stosowania wicze i
osobistego przykadu. Powinien doskonale zna wykadany przedmiot, by stanowczym,
konsekwentnym i cierpliwym.
Kady nowowymagany szczeg trzeba wytumaczy.
Naley sobie wyranie zdawa spraw z bdw kadego jedca oddzielnie. Bdy naley
poprawia, objaniajc kademu jedcowi z osobna, co ma robi, aby ich unikn, i podajc
rodki oraz kolejno ich stosowania.
Instruktor powinien unika zwracania uwag oglnie, a bdy poprawia wywoujc jedcw
po nazwisku przed zwrceniem uwagi, nie za polem.
Uwagi naley robi bez krzyku.
Jeeli chodzi o dusze wyjanienie, zaleca si przywoa jedca lub cay zastp do siebie.
Instruktor stosuje wiczenia stopniowo, aby jedziec by przygotowany do kadego nowego
wiczenia przez poprzednie.
Nie naley si zniechca tym, e postpy s powolne, ani te poddawa rozdranieniu, gdy
bdy jedca, ktre naley poprawia, wynikaj prawie zawsze z jego stanu fizycznego lub
psychicznego, a nie ze zej woli.
Czuwajc nad tym, aby jedziec skupia cala uwag i wysiki na zamierzonym celu, naley
nieustannie i z niezomn stanowczoci kierowa nim za pomoc cigego powtarzania
uwag.
Instruktor powinien zwraca szczegln uwag na sabszych, nie zaniedbujc jednak innych.
Na otwartej ujedalni instruktor stoi przewanie na zewntrz.
Zaleca si instruktorowi dosiada czsto konia, aby mg pokaza to, czego uczy.
wiczenia rozpoczyna i koczy w stpie, unikajc powracania do stajen z komi
spoconymi.
We wszystkich wiczeniach instruktor powinien si stara urozmaica chody, aby nie mczy
ani jedcw, ani koni.
Naley dawa czste wypoczynki, zwaszcza w pocztkach szkolenia.
Dla rekrutw naley dobiera, o ile monoci, konie spokojne i dobrze ujedone.
4. Podzia na okresy.
Nauka jazdy konnej szeregowca modszego rocznika dzieli si na 3 okresy.
cisych granic midzy okresami nie mona zaznaczy, gdy celem ich jest tylko wskazanie
instruktorowi, w jakim porzdku i kiedy ma stosowa swe wymagania. Wobec tego wiele
rzeczy bdzie wsplnych we wszystkich 3 okresach.

12

Regulamin Kawalerii

5. Okres I.
Czas trwania wynosi okoo 2 miesicy. Celem tego okresu jest wzbudzenie w szeregowcu
zaufania do konia, wyrobienie w nim pewnoci siebie na koniu, wpojenie zasad prawidowego
dosiadu oraz zasadniczych poj o prowadzeniu konia.
Jedcy - bez ostrg, konie - na wdzidle, sioda - nie stroczone.
Jeli jazda odbywa si na ujedalni, jedcy wprowadzaj konie w rku, aby instruktor mg
sprawdzi dokadno wykonania sposobu wsiadania i zsiadania oraz dla uniknicia
wypadkw.
Gdy szeregowcy s ju obyci z komi, udaj si na ujedalni konno i konno wracaj. Zastp
jedzie za podoficerem lub za wyznaczonym starszym szeregowcem czc si na ogony lub
luzem.
Zaleca si tworzenie niewielkich zastpw (12 - 15 jedcw).
W razie koniecznoci prowadzenia jazdy w wikszym zastpie naley, dla uatwienia,
podzieli go na 2 mniejsze i w nich czy si na ogony. Zastpy takie bd si posuway
symetrycznie, w jednym kierunku, po obydwch stronach ujedalni. W ten sposb zapobiega
si zderzeniom, nieuniknionym w zbyt wielkich zastpach.
Nauka jazdy konnej odbywa si zawsze ze strzemionami.
Gdy si jedcy oswoj z koniem, stosowa na ujedalni (nigdy w terenie) krtkotrwae
wiczenia gitkoci, ktre naley uwaa wycznie za wiczenia gimnastyczne, a nie za cel
wyszkolenia ( 17 i 18).
Pierwsze dostosowanie strzemion w wikszoci wypadkw bdzie ulegao zmianom w miar
wyrabiania dosiadu. Obowizkiem instruktora jest ledzi odpowiednie dostosowanie
strzemion podczas caego trwania nauki jazdy ( 16).
Co si tyczy samego prowadzenia konia, instruktor powinien si ogranicza do wyoenia
jedynie niezbdnych zasad, aby jedcy umieli ruszy z miejsca, zatrzyma si i zwrci
konia w bok.
Z pocztku czas jazdy kusem naley stosowa w bardzo krtkich nawrotach (2-3 minuty),
szybko moe by mniejsza ni l km w 5 minut. Czas trwania nawrotw zwiksza si
stopniowo, w miar postpw, nic przekraczajc jednak 10 minut, a szybko wtenczas
powinna wynosi l km w 5 minut.
Poniewa galop jest najodpowiedniejszym chodem do usadowienia jedca w siodle, naley
go rozpoczyna z chwil, gdy tylko na to pozwol postpy jedcw, co powinno nastpi
midzy 3 a 4 tygodniem szkolenia. Aby uatwi przejcie w galop, zaczyna si go na kole, po
czym si przechodzi do galopu na wprost.
Gdy szeregowcy zaczynaj si pewniej czu na koniu, powinno si jak najprdzej i jak
najczciej prowadzi zastpy na przejadki w terenie, ktre bdc rozrywk dla jedcw
jednoczenie wyrabiaj nie wymuszony dosiad.
Jeeli pozwalaj na to warunki miejscowe, podane jest koczenie kadej lekcji jazdy na
ujedalni choby krtk przejadk w terenie lub, ostatecznie, jazd rojem na placu
wicze.
Aby wyrobi w jedcach zrczno i miao, naley ich wiczy w cigu trwania caego
szkolenia we wskakiwaniu i zeskakiwaniu z koni, zarwno w miejscu jak w ruchu.
Nauk skakania przez przeszkody naley rozpoczyna po pierwszych lekcjach galopu.
Doskonalenie jedcw w skakaniu trwa podczas caej suby kawalerzysty. Gdy si ju
jedcy oswoili z ruchem konia we wszystkich chodach przechodzi si do okresu II.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

6. Okres II.
Czas trwania wynosi okoo 3 miesicy.
Celem tego okresu jest zupene wyrobienie w jedcu pewnoci siebie, gitkoci i
prawidowego dosiadu, nauczenie go uywania pomocy oraz zapewnienie zupenego
opanowania konia.
W miar postpw instruktor kae poszczeglnym jedcom przypina ostrogi.
Siodanie i kieznanie - jak w okresie I.
Od czasu do czasu stosowa siodanie stroczone jako przygotowanie do zimowych wicze w
terenie.
Jazd prowadzi si luzem, dowolnie, wreszcie ze staymi odlegociami.
Jazd dowolnie naley stosowa jak najczciej w celu wyrobienia samodzielnoci i
umoliwienia wiczenia si w uywaniu pomocy.
Podczas jazdy dowolnie uwaga instruktora musi by w najwyszym stopniu naprona, aby
mg zauway wszystkie bdy popeniane przez jedcw i aby oni tego sposobu jazdy nie
uwaali za uatwiajcy wymykanie si spod oka instruktora.
Jazd ze staymi odlegociami stosowa w celu kontrolowania stopnia opanowania konia i
karnoci zastpu.
Jazd w terenie prowadzi jak najczciej, wybierajc teren coraz trudniejszy. Jazdy w terenie
uywa rwnie jako zaprawy marszowej.
Uczy utrzymywania kierunku wykorzystujc do tego jazd w terenie w szykach lunych,
wyjedanie z szeregu i skakanie przez przeszkody. We wszystkich tych wiczeniach trzeba
baczy na rozwijanie w rekrutach poczucia tempa.
Jako wiczenie zaleca si podczas lekcji przesiadanie si jedcw chwilowo na inne konie.
Pod koniec tego okresu jedziec musi si zapozna ze wszystkimi ruchami i chodami
podanymi w niniejszym rozdziale.
7. Okres III.
Czas trwania wynosi okoo 3 miesicy. Celem tego okresu jest udoskonalenie wynikw
poprzedniego okresu. Konie prowadzi si na munsztukach.
W kocu okresu - jedcy w penym oporzdzeniu polowym, na siodach stroczonych.
Wreszcie stosowa prowadzenie konia lew rk z jednoczesnym trzymaniem broni w prawej.
Po ukoczeniu okresu III w dalszym cigu doskonali si szeregowca w jedzie konnej a do
koca jego suby wojskowej.

wiczenia wstpne.
8. Kieznanie wdzidem.
W celu okieznania konia bierze si uzd do lewej rki, ostronie przekada wodze przez
gow konia, eby zwisay na szyi, i spokojnie zdejmuje kantar. Praw rk bierze si
nagwek, a kciukiem i palcem wskazujcym lewej rki wdzido.

14

Regulamin Kawalerii

Praw rk podnosi si przed rodkiem gowy o tyle, eby policzki byy lekko napite, a
wdzido znalazo si tu przy zbach, l e c z n i c d o t y k a o i c h . redni palec lewej
rki naciska z prawej strony grn warg w tym miejscu, gdzie jest b e z z b n a
k r a w d . Gdy ko pod wpywem tego nacinicia otworzy pysk, prawa rka podciga do
gry uzd, a kciuk i palec wskazujcy lewej rki nadaj wdzidu taki kierunek, eby weszo
do pyska n i e d o t y k a j c z b w . Nagwek przeciga si na potylic przez lewe
ucho konia, a polem przez prawe.
Podgardle zapina si luno, tak eby si pi zmiecia midzy podgardlem a gardem konia.
Wdzido powinno by tak dostosowane, aby leao rwnomiernie po obu stronach pyska, tu
przy ktach, i nie uwierao ich (ryc. 1).
Po okieznaniu przerzuca si wodze z powrotem przez gow konia i zachowuje si jak w
11.
9. Kieznanie munsztukiem.
Kieznanie munsztukiem odbywa si zasadniczo tak jak wdzidem ( 8) z t rnic, e si
do pyska konia wkada najpierw wdzido, a tu za nim munsztuk.
Zarwno wdzido jak munsztuk powinny by dokadnie dostosowane i lee rwnomiernie
po obu stronach pyska.
Dostosowanie wdzida - jak w 8 (ryc. l). cigierz powinien lee poniej wdzida a
powyej kw (u waacha), nie dotykajc ich, na bezzbnej krawdzi, na wysokoci doka
dolnej szczki, w ktrym spoczywa acuszek od munsztuka (ryc. 2 i 3).
Przy lunych wodzach kierunek czanek munsztuka powinien by w przedueniu kierunku
rzemieni policzkowych.
acuszek przypina si do haczyka z prawej strony munsztuka, po czym obracajc go w
prawo naley wyrwna ogniwa acuszka tak, aby leay pasko; nastpnie przypina si go
do lewego haczyka tak, aby lea pod piercieniami wodzowymi wdzida.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

acuszek powinien by tak dostosowany, aby przy lekkim nacigniciu wodzy


munsztukowych, a do oparcia si go o doek acuszkowy dolnej szczki, nachylenie czanek
munsztuka w stosunku do linii dolnej szczki wynosio 45 (ryc. 2).
Jeeli nachylenie czanek munsztuka do linii dolnej szczki tworzy kt wikszy ni 45,
wwczas si okrela, e munsztuk przepada.

Jeli za nachylenie czanek tworzy kt mniejszy ni 45, wwczas si mwi, e munsztuk si


sprzeciwia (sztorcuje).

16

Regulamin Kawalerii

Jeeli acuszek jest zbyt dugi, naley go przypina do haczykw munsztuka w taki sposb,
aby z kadej strony bya jednakowa liczba lunych ogniw. Jeeli liczba lunych ogniw jest
nieparzysta, wiksza ich ilo powinna by z lewej strony pyska.
10. Siodanie.
Przed siodaniem powinno si wytrze grzbiet koski w kierunku z wosem szczotk lub te
przesun po grzbiecie derk. Nastpnie zoy poczwrnie derk unikajc wszelkich fad, tak
aby wszystkie brzegi i rogi byy wyrwnane.
Zoon w taki sposb derk umieszcza si rwnomiernie na grzbiecie konia, ukadajc j
bliej przodu, aby nastpnie mona byo przesun ja wraz z siodem w kierunku z wosem na
waciwe miejsce. Obrbione brzegi derki powinny si znajdowa z lewej strony i z tyu.
Nastpnie bierze si siodo z podcignitymi strzemionami, zaoonym na siedzisko
poprgiem i napiernikiem, lew rk pod przedni, a praw pod tylny k (jeeli jest czaprak,
wwczas si chwyta w tych miejscach pod czaprakiem); podchodzi si z lewej strony konia i
nakada spokojnie siodo na derk w taki sposb, aby przednia cz awek bya o 4 palce od
jej brzegu (jeeli jest czaprak, kadzie si go tak, aby brzeg czapraka by rwny z brzegiem
derki).
W celu umoliwienia dostpu powietrza do grzbietu konia, jak rwnie w celu uniknicia
zbytniego naprenia i ucisku derki na grzbiet, co moe spowodowa odparzenie, podciga
si derk cokolwiek do gry, biorc j oburcz pod obu kami. Nastpnie zapina si
napiernik i przesuwa cao (derk z siodem) ku tyowi, naciskajc na nie obydwiema
rkami z gry. Jeli rce wyczuj, e siodo weszo we wklnicie grzbietu koniu, a dalsze
przesuwanie sioda ku tyowi wymagaoby wikszego wysiku rk, oznacza to, e siodo jest
na waciwym miejscu.
Siodo na grzbiecie konia musi lee poziomo; nie powinno krepowa ruchw opatki, to
znaczy, e nie powinno by wysunite zbyt ku przodowi; nie powinno te obcia i naciska
ldwi (okolice nerek), a wic nie powinno by zbyt przesunite w ty.
Gdy siodo jest na waciwym miejscu, zrzuca si poprg, prawa rka chwyta go pod
brzuchem konia, a lewa wkada we ptl napiernika. Nastpnie lew rka podnosi si lew
tybink i przytrzymuje j gow, aby nie opada: zapina si poprg poczynajc od pierwszej
przystuki, po czym si go podciga rwnomiernie z obu stron sioda, przechodzc stopniowo
z jednej przystuki na drug, przy czym naley zwraca uwag, aby sprzczki nie uciskay
bezporednio boku konia.
Z powodu czstego nadymania si konia przy siodaniu powinien jedziec dosiadszy konia
jeszcze raz sprawdzi i, w razie potrzeby, podcign poprg.
Stopie napicia (nacignicia poprgu) powinien by taki, aby midzy poprg a bok konia
(ebra), w okolicy stawu okciowego, mona byo wsun palce doni zoone na pask oraz
aby przy wsiadaniu siodo nie przesuwao si na bok.
Ko prawidowo osiodany powinien mie poprg w odlegoci doni od stawu okciowego.
Napiernik naley tak dostosowa, aby jarzmo znajdowao si midzy szyj a kbem, w
najniszym miejscu szyi, a ryczka bya na wprosi zagbienia piersiowego. Nacignicie
napiernika od ryczki do jarzma powinno by takie, aby moga swobodnie przechodzi
pi. Naley unika zbyt ciasnego dostosowania, gdy przeszkadza to ruchom przednich
koczyn konia.
Napiernik utrzymuje siodo w miejscu, powstrzymujc je od przesuwania si w ty.
Trzymanie si sioda w miejscu zapewnia nie tyle grna cz napiernika, co nabrzusznik
utrzymujcy na miejscu poprg.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

11. Postawa zasadnicza.


Na komend "Baczno" (ryc. 4) szeregowiec przybiera postaw zasadnicz wedug 137,
stojc na wysokoci gowy i linii uszu konia.

Prawa rka, ustawiona na wysokoci prawego stawu barkowego, trzyma wodze wdzidowe
pod pyskiem koskim i na szeroko doni od niego; paznokcie skierowane w d i ku sobie;
palec wskazujcy midzy wodzami; rka pewnie trzymana, aby przeszkodzi koniowi w
susach; koniec wodzy wdzidowych w lewej rce, przy czym kciuk rozdziela wodze; lewa
rka, opuszczona swobodnie, wewntrzn stron pici dotyka uda.
Jeeli ko jest okieznany munsztukiem, wodze munsztukowe zwisaj zarzucone na jego szyi.
12. Zasadnicze prowadzenie koniu w rku.
Postawa - jak w poprzednim paragrafie, tylko w ruchu; lewa rka porusza si swobodnie.
Przed rozpoczciem ruchu strzemiona naley podcign.
13. Dosiadanie konia.
Na zapowied "Do wsiadania" jedziec, stojc w postawie opisanej w 11, robi zwrot w
prawo, przekada wodze wdzidowe przez gow konia, robi krok w prawo tak, aby stan
przed opatk konia; przesuwa prawe rk wzdu a do koca wodzy nacigajc je bardzo
lekko, a lew doni ujmuje obie wodze oraz gar grzywy.
Na haso "Na ko" wykonuje wier obrotu w prawo, chwyta praw rk za pulisko tu przy
strzemieniu, po czym wkada lew stop gboko w strzemi; przyblia si do konia; praw
rk kadzie na tylny k (ryc. 5), odbija si praw nog od ziemi i unosi si, przechodzc do
podporu na wyprostowanych rkach, majc lewe kolano oparte o siodo, a grn cz tuowia
cokolwiek pochylon naprzd, aby nie da siodu przesun si; przystawia praw stop do
lewej; przekada praw do na praw stron przedniego ku; przenosi wyprostowan praw

18

Regulamin Kawalerii

nog nad tylnym kiem i mikko si opuszcza w siodo; bierze wodze i wkada praw nog w
strzemi.
Naley si wystrzega dotykania kocem buta lewej nogi boku konia przy unoszeniu si w
strzemieniu, starajc si trzyma palce stopy ku doowi.

14. Zsiadanie z konia.


Na zapowied "Do zsiadania" jedziec przekada praw wodz w lew rk (jeeli ko jest
okieznany munsztukiem, wypuszcza wodze munsztukowe z rki i kadzie na szyj konia);
ujmuje t rk gar grzywy jak w 13; kadzie praw do na praw stron przedniego ku i
wyjmuje nog z prawego strzemienia. Na haso "Z koni" podnosi si na lewym strzemieniu,
prostuje lewe kolano, przenosi wyprostowan praw nog nad tylnym kiem, przystawia
praw nog do lewej, majc lewe kolano oparte o siodo, a grn cz tuowia nieco
pochylon naprzd; praw rk przenosi na tylny k; wyjmuje lew stop ze strzemienia;
zeskakuje na ziemi; przerzuca wodze wdzidowe przez gow konia i przybiera postaw
zasadnicz z koniem jak w 11.
Jedcw naley wiczy take we wsiadaniu i zsiadaniu z prawej strony.
l5. Dosiad.
Cae ciao jedca dzieli si na 3 czci: jedn mao ruchom od bioder do kolan i 2 ruchome
- jedna od bioder w gr, druga od kolan w d.
Jedziec siedzi w najgbszym miejscu sioda na dwch kociach siedzeniowych tak, aby ko
ogonowa znajdowaa si nad lini pomylan, czc rodki przedniego i tylnego ku.
Tuw - pionowo, spoczywa na 2 kociach siedzeniowych.
Krzy - prosty (ryc. 6a).
opatki - lekko d do zblienia si (klatka piersiowa otwarta) (ryc. 6b i c).
Barki - jednakowo, swobodnie opuszczone.
Ramiona - opuszczone swobodnie w d (ryc. 6a).
okcie - w lekkiej stycznoci z bokami (ryc. 6b).

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Przedramiona, rce i wodze, widziane z boku, stanowi zawsze linie proste od wdzida do
okcia.
Przeguby - nie naprone (ryc. 7).
Donie zamknite bez wysiku, ustawione na skos tak, aby kciuki byy wicej zblione do
siebie ni mae palce, a odlego midzy zgitymi stawami kciukw rwnaa si mniej wicej
szerokoci doni (ryc. 7).
Gowa - prosto, swobodnie i nie wcinita w ramiona.

Broda - nie wysunita naprzd ani te zbyt cofnita w ty.


Uda - ukonie skierowane ku przodowi, zwrcone wewntrzn czci do sioda.
Kolana - dobrze przylegajce do sioda, bez wysiku jednak ze strony jedca, lecz tylko za
pomoc prawidowej postawy krzya, ud i stp.
ydki - w stycznoci z koniem, na tylnej krawdzi poprgu.
Stopy - woone w strzemiona tak, aby przednia cz kabka strzemienia bya zwrcona na
zewntrz i aby przednia krawd stopnia bya na najszerszej czci stopy i prostopadle do
niej.

20

Regulamin Kawalerii

Stopy opieraj si na stopniach strzemion przewanie stron wewntrzn.


Noga - w kostce (stawie skokowym) gitka.
Pity - opuszczone jak najniej.
Palce u ng - odchylone lekko od konia.

16. Strzemiona.
Przy swobodnie opuszczonych nogach stopnie strzemion powinny zwisa mniej wicej o l-2
palce poniej kostek.
Strzemiona za krtkie przesadzaj jedca bardziej na tylny k, krpuj ydki i wysuwaj
kolana poza tybinki; strzemiona za dugie wywouj cige pochylanie si jedca naprzd,
osabiaj przyleg i ydki oraz utrudniaj podanie tuowia za ruchem konia.
wiczenia wyrabiajce gitko.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


17. Cel wicze.
wiczenia wyrabiajce gitko maj na celu stopniowe usuwanie u kadego jedca
sztywnoci i osignicie swobody wszystkich czci ciaa; nie naley ich jednak uwaa za cel
szkolenia.
18. Stosowanie wicze.
wiczenia wyrabiajce gitko wykonywa si zarwno na koniu stojcym w miejscu jak i na
bdcym w ruchu, przy czym zawsze w bardzo krtkich nawrotach (2-3 minuty).
wiczenia naley rozpoczyna po okreleniu ich i po komendzie "wicz". wiczenia
wykonywa si a do komendy "Do".
Jeeli wiczenia przerabia si bez strzemion, jedcy trzymaj nogi i stopy swobodnie
opuszczone, z wyjtkiem wicze wskazanych pod g i h, w ktrych kolana, ydki i stopy
musz by umieszczone normalnie jak ze strzemionami.
Kade nowe wiczenie przerobi najpierw w miejscu lub w stpie. Nastpnie, zalenie od
rodzaju wiczenia, mona je przerabia w kusie i galopie.
Na pocztku szkolenia nie naley wymaga wykonania wszystkich wicze od razu, lecz po
oswojeniu si z atwiejszymi przechodzi do trudniejszych.
Do wykonania wicze, przy ktrych s zajte obydwie rce, naley zwiza wodze w wze.
a) Wznoszenie jednoczesne (lub kolejne) ramion.
C e l . Wyrobienie niezalenoci ramion od dosiadu i nadanie im swobody niezbdnej
do dobrego prowadzenia konia.
W y k o n a n i e . Wznosi jednoczenie (lub kolejno) ramiona, nie wyprostowujc
ich zupenie, i mikko opuszcza.
b) Koowanie praw, lew lub obydwiema rkami.
C e l . Ten sam co i w poprzednim wiczeniu; jeeli si kouje obydwiema rkami
jednoczenie, rozwija si klatk piersiow i wyprostowuje jedca.
W y k o n a n i e . Zakreli wycignit rk (rkami), ruchem rwnomiernym, koa z
dou w przd do gry i wstecz, trzymajc gow prosto. Ruchy powysze mog by
wykonane szybko lub powoli, zalenie od rozkazu instruktora.
c) Pogaska prawy (lewy) bok konia.
C e l . Wygimnastykowanie jedcw w pasie.
W y k o n a n i e . Gaska kolejno jak najniej prawy (lewy) bok konia tu za ydk,
nie garbic si i nie odchylajc w ty.
d) Obroty krzya.
Cel. Wyrobienie gitkoci w pasie.
W y k o n a n i e . Pozostawiajc od bioder nieruchom doln cz ciaa, kolejno
gaska praw rk lewe biodro konia, a lew prawe.
e) Wahadowe poruszanie ydek.
C e l . Wyrobienie niezalenoci ydek od dosiadu.

22

Regulamin Kawalerii
W y k o n a n i e . Porusza kolejno lub jednoczenie ydkami, wysuwajc je jak
najwicej w przd i w ty, jednak tak aby kolana pozostaway na miejscu. W miar
postpw da szybszego wykonania.
f) Krenie stopami.
C e l . Wyrobienie gitkoci w kostce.
W y k o n a n i e . Zakrela kocem buta koa z dou do gry z zewntrz do
wewntrz, nie zmieniajc postawy nogi i starajc si zakrela koa, o ile monoci,
jak najszersze.
g) Pochylanie tuowia w przd.
C e l . Wyrobienie gitkoci staww biodrowych.
W y k o n a n i e . Nie zmieniajc przepisowego pooenia ng. a zwaszcza unikajc
przesuwania ydek w ty. nie garbic si i pozostawiajc siedzenie w siodle, pochyla
si naprzd i wraca do pionowej postawy tuowia. Naley wymaga nieprzesadnego,
lecz szybkiego pochylenia tuowia, tak aby jedziec mg to wykona w jednym skoku
galopu. Do uchwycenia chwili pochylenia tuowia podana rzecz jest, aby na kady
skok galopu, jednoczenie z pochyleniem tuowia, pogaska konia po wewntrznej
opatce unikajc opierania si drug rk o jego szyj. Stosuje si w stpie i galopie.
h) Normalny kus bez strzemion.
C e l . Wyrobienie przylegu.
W y k o n a n i e . Tak jak ze strzemionami, tylko w krtkich nawrotach.

Pomoce.
19. Pomoce.
Pomocami nazywamy rodki, ktrych jedziec uywa w celu przekazania swej woli koniowi.
S to ydki i wodze.
20. ydki i ostrogi.
ydki su do pchnicia konia naprzd i przesunicia jego zadu w bok.
Dziaaj naciskiem, zaczynajc od grnej czci ydki do dou, jeeli za to nie wystarcza,
pchniciem.
Ostrogi su do wzmacniania dziaania ydek.
ydki powinny by w nieustannej stycznoci z bokami konia.
Przy zmianach kierunku (tzn. przy wszystkich zakrtach) ydki rwnomiernym dziaaniem
zapobiegaj w razie potrzeby skracaniu szybkoci.
21. Wodze.
Wodze su do nadawania kierunku, zmniejszania szybkoci, zatrzymywania i cofania.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Rce jedca powinny by nieustannie w stycznoci z pyskiem konia; to znaczy, e ko musi
mie lekk czno przez wodze z rk jedca.
Rce podaj za ruchami gowy konia. Dugo wodzy jest ograniczona ustawieniem rk (
15) i sta cznoci z pyskiem konia. Pooenie rki powinno by takie, eby wodze wraz z
przedramieniem, widziane z boku, stanowiy lini prost. A wic ustawienie rki nie moe
by stae, jednak jedna rka nie powinna by wyej ni druga. Linia prosta od wdzida do
okcia powinna by zachowana we wszystkich wypadkach prowadzenia konia.
Jedziec dziaa wodzami przez stopniowo wzmocnione ciganie ich ku tyowi.
Dla zmiany kierunku jedziec ciga wodz wewntrzn, aby ustawi gow konia w stron
zakrtu o tyle, eby nie zmieniajc normalnej postawy w siodle mg widzie poow
wewntrznego oka konia. Przy tym wodz zewntrzn utrzymuje czno z pyskiem konia,
ograniczajc ustawienie gowy do wewntrz. Jednoczenie uwaa, eby szyja konia pozostaa
prosta, a gowa, w nasadzie nie zostaa skrzywiona.
Dla zmniejszenia szybkoci, zatrzymania i cofnicia jedziec rwnomiernie ciga obydwie
wodze.
Po osigniciu skutku jedziec przywraca normaln czno z pyskiem konia.
22. Trzymanie wodzy, gdy ko jest okieznany wdzidem.
Na komend "Wodze - w obie" bierze si je nakadajc donie z gry tak, aby wodze
wewntrzn stron byy zwrcone do szyi konia, przy czym w kadej rce przechodz one
midzy palcem serdecznym a maym, wychodz za midzy palcem wskazujcym a kciukiem;
poduszka kciuka przyciska wodze do drugiego stawu palca wskazujcego.
Koniec wodzy, opuszczony midzy rkami, zwisa z prawej strony szyi konia.
Rce ustawione jak w 15 (ryc. 7 i 8).

Na komend "Wodze - w lew rk" przenie lew rk przed rodek ciaa nie zmieniajc
wysokoci jej ustawienia; przeoy praw wodz midzy palec wskazujcy a kciuk, koniec
za lewej wodzy rwnie midzy palec wskazujcy a kciuk w taki sposb, aby si obie wodze
krzyoway na doni, a koce lewej i prawej wodzy byy rozdzielone kciukiem.
Pi prawej rki oprze na rodku prawego uda tak, aby pierwszymi stawami 4 palcw i
poduszk kciuka dotyka uda (ryc. 9).
Na komend "Wodze - w praw rk" postpuje si odwrotnie.
Na komend "Baczno" ujmuje si wodze jak na komend "Wodze - w lew rk".
23. Trzymanie wodzy, gdy ko jest okieznany munsztukiem.

24

Regulamin Kawalerii

Na komend "Baczno" lub gdy nie jest podany inny sposb trzymania wodzy, bierze si
najpierw praw rk wodze wdzidowe i wkada je do lewej rki tak, aby lewa wodza
przechodzia pod palcem maym, a prawa midzy wskazujcym a rodkowym. Obie wodze
uj w do tak, aby poduszk kciuka przyciska je do drugiego stawu palca wskazujcego.
Nastpnie, rwnie praw rk, ujmuje si wodze munsztukowe i wkada je do lewej doni
tak, aby lewa wodza przechodzia midzy palcem maym a serdecznym, prawa za midzy
serdecznym a rodkowym. Obie wodze uj w do midzy wodze wdzidowe tak, aby
poduszk kciuka przyciska wszystkie wodze do drugiego stawu palca wskazujcego.
Koce wodzy zwisaj w przd i w prawo. Wszystkie 4 wodze zwrcone wewntrzn stron
do szyi konia (ryc. 9).
Do zamknita, ustawiona skonie przed rodkiem ciaa (ryc. 10).

Pooenie prawej rki jak w 22 (ryc. 9). Na komend "Wodze - w obie" lewa rka
wypuszcza praw wodz wdzidow i munsztukow, prawa rka ujmuje je tak, eby wodza
wdzidowa przechodzia pod maym palcem, munsztukowa midzy maym palcem a
serdecznym oraz aby obie wodze byy przycinite poduszk kciuka do drugiego stawu palca
wskazujcego (ryc. 11)

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

Koce wodzy, opuszczone midzy rkami, zwisaj z prawej strony szyi konia.
Donie ustawione jak w 15 i 21.
Na komend "Wodze - w lew rk" jedziec ujmuje wodze jak na komend "Baczno" (ryc.
9).

26

Regulamin Kawalerii

24. Wyrwnywanie wodzy.


Wodze skraca si rk woln za rk trzymajc wodze, a podua przed rk trzymajc
wodze.
Jeeli wodze s ujte w obie rce, wwczas lewe wodze wyrwnywa si praw rk, a prawe lew.

Nauka na ujedalni.
25. Ujedalnia.
W razie braku ujedalni ogrodzonej jazda odbywa si na prostokcie, oznaczonym w rogach
wysokimi i widocznymi chorgiewkami lub wiechami ze somy.
26. Jazda w prawo (w lewo).
Jazda nazywa si w prawo, jeli prawa strona jedca jest zwrcona do wntrza ujedalni, a
w lewo - jeli odwrotnie.
27. Wewntrzna (zewntrzna) strona.
W stosunku do kierunku jazdy (zakrtu) mwi si: wewntrzna (zewntrzna) wodza, ydka,
ostroga, noga itd.
Na przykad przy jedzie w prawo wewntrzne bd: prawa wodza, prawa ydka, prawa
ostroga itd., a zewntrzne - lewa wodza, lewa ydka itd.
Przy jedzie w lewo - odwrotnie.
28. "Spocznij".
Aby da odpocz, podaje si komend "Spocznij", na ktr jedcy popuszczaj wodze tak,
eby jednakowo dugie swobodnie zwisay po obu stronach szyi konia, nie przybierajc przy
tym postawy nieprawidowej, i lekko klepi konie po szyi nie pozwalajc im zmniejsza
chodu.
29. Na zapowied.
Po "Spocznij", na zapowied kadej komendy. nawet bez poprzedniej komendy "Baczno",
jedziec ujmuje przepisowo wodze "w lew rk".
Podajc komendy naley robi stosown przerw midzy zapowiedzi a hasem, aby jedcy
mieli czas przygotowa si do jednoczesnego wykonania.
30. Chody wysze i nisze.
Stp w stosunku do kusa, kus w stosunku do skrconego galopu, skrcony galop w stosunku
do galopu lub galop w stosunku do wycignitego galopu, nazywaj si chodem niszym.
Kus w stosunku do stpa, skrcony galop w stosunku do kusa, galop w stosunku do
skrconego galopu lub wycignity galop w stosunku do galopu nazywaj si chodem
wyszym.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

31. Komendy do zmiany chodw.


Podajc komend do przejcia z chodu niszego w wyszy wymienia si w zapowiedzi nowy
chd, a w hale sowo "Marsz", wymawiajc je nieco przecigle, np. do przejcia ze stpa w
skrcony galop podaje si komend "Skrconym galopem -marsz".
Podajc komend do przejcia z chodu wyszego w niszy wymienia si tylko chd, np. aby
przej ze skrconego galopu w stp, podaje si komend "Stpem", wymawiajc j
przecigle.
Jeeli zachodzi potrzeba uregulowania przez instruktora szybkoci jazdy bez zmiany
zasadniczego chodu, podaje on odpowiedni komend "Dodaj" albo "Skr".
32. Wprowadzanie zastpu na ujedalni.
Na komend "Za uanem X na ujedalni - marsz" jedcy prowadz swe konie na
ujedalni po jednemu, jak w 12, zachowujc odlego jednej dugoci konia (3 kroki),
liczc od ogona jednego konia do gowy nastpnego. Nastpnie za czoowym posuwaj si w
lewo, tzn. zwrciwszy si od wejcia w prawo wzdu ciany.
Gdy ostatni jedziec znalaz si na linii dugiej ciany, instruktor podaje komend "W lewo marsz", a gdy si zastp zbliy do rodka ujedalni podaje komend "Stj", po czym jedcy
cigaj strzemiona i przybieraj postaw jak w 11.
Na komend "Rwnaj" kady z jedcw, trzymajc konia praw rk za lew wodz
wdzidow tu przy pysku i pozostawiajc go na miejscu, staje przed nim, ujmuje lew rk
praw wodz wdzidow tu przy pysku i rwna go wedug rodkowego konia (ryc. 12).

Na komend "Baczno" jedcy szybko powracaj na swoje miejsca, przybierajc postaw


jak w 11. Dosiadanie odbywa si na komend jak w l3.

28

Regulamin Kawalerii

33. Wyprowadzanie zastpu z ujedalni.


Na komend "Za uanem X z ujedalni - marsz" jedcy, stosujc si do porzdku jak w
32, najkrtsz drog wyprowadzaj konie.
Przed wyprowadzeniom naley strzemiona podsun do gry wzdu wewntrznej poowy
pulisk, ktre si przeciga przez strzemiona (rys. 13).

34. Wjedanie zastpu na ujedalni.


Jeeli jedcy wsiedli na konie poza obrbem ujedalni, wwczas na komend; "Za uanem
X na ujedalni (chd) - marsz" wjedaj, zachowujc szyk i kierunek jak w 32 z t
rnic, e instruktor nie podaje komendy "W lewo - marsz".
35. Wyjedanie zastpu z ujedalni.
Jeeli jedcy maj zsiada z koni poza obrbem ujedalni, wwczas na komend "Z uanem
X z ujedalni (chd) - marsz" wymieniony podnosi rk do gry i najkrtsz drog wyjeda
z ujedalni, a reszta, zachowujc odlego jednej dugoci konia (3 kroki), po jednemu
jedzie za czoowym.

Rodzaje jazdy w zastpie.


36. Jazda czc na ogony.
Jedcy jad, czc si na ogony, jeden za drugim, za wyznaczonym czoowym,
wykonywajc za nim wszelkie figury w kierunku i chodzie nakazanym przez instruktora.
37. Jazda luzem.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Jedcy jad w kierunku i chodzie nakazanym przez instruktora dokoa caej ujedalni, jak
najrwnomierniej rozsiani wzdu cian, bez przestrzegania staych odlegoci.
W celu rwnomiernego wykorzystania przez jedcw wolnego miejsca, zamiast skracania
lub dodawania szybkoci, zwraca kady z nich swego konia w prawo (w lewo) i przejeda
prostopadle do przeciwlegej dugiej ciany ujedalni, gdzie wykorzystuje wolniejsze
miejsce.
38. Jazda dowolnie.
Jedcy jed we wszystkich kierunkach, rozsiani jak najrwnomierniej po caej przestrzeni
ujedalni, w chodzie nakazanym przez instruktora, unikajc jazdy pod cianami.
Przy spotkaniu wzajemnym przy cianie mijaj si trzymajc si kady lewej strony.
39. Jazda ze staymi odlegociami.
Jedcy jad jeden za drugim w odlegoci 6 krokw (jeeli nie bya nakazana inna
odlego), liczc od ogona jednego konia do gowy nastpnego.
Wszystkie figury wykonywaj wszyscy jedcy jednoczenie tam, gdzie ich zastaa odnona
komenda. Wyjtek stanowi zmiana kierunku ( 54) oraz jeli w komendzie byo podane "Za
czoowym". Wwczas wszyscy wykonywaj to, co jest nakazane po dojciu do miejsca, gdzie
czoowy zacz wykonywa ruch.
40. Ruszanie zastepu z miejsca.
Do przejcia zastpu stojcego w jednym szeregu na rodku ujedalni, bd w szyku
zwartym bd lunym, do:
a) jazdy czc na ogony podaje si komend "Za uanem X w prawo (w lewo) na ogony
chd - marsz".
Wymieniony (ktry zawsze powinien by skrzydowym) jedzie na wprost i dochodzc
do ciany zwraca konia w prawo (w lewo), a reszta jedcw najkrtsz drog kolejno
czy si za nim na ogony;
b) jazdy luzem podaje si komend "Luzem w prawo (w lewo) chd - marsz".
Wwczas jedcy rozjedaj si we wskazanym kierunku i chodzie wzdu cian
ujedalni i postpuj jak w 37;
c) jazdy dowolnie podaje si komend "Dowolnie chd - marsz". Wwczas jedcy
rozjedaj si po caej ujedalni i postpuj jak w 38;
d) jazdy ze staymi odlegociami podaje si komend "Za uanem X w prawo (w lewo)
chd - marsz".
Wymieniony (ktry zawsze powinien by skrzydowym) jedzie na wprosi chodem
nakazanym i po dojciu do ciany zwraca konia w prawo (w lewo). Reszta jedcw
kolejno zwraca konie, dojeda do miejsca, skd czoowy zacz ruch, ponownie
zwraca konie i tym samym ladem czy si za czoowym na odlego 6 krokw i
dalej postpuje jak w 39.

30

Regulamin Kawalerii
Jeeli instruktor ma prowadzi zastp z odlegociami innymi ni 6 krokw, wwczas
podaje komend "Za uanem X w prawo (W lewo), odlego x krokw, chd marsz".
Wwczas jedcy postpuj jak wyej z t rnic, e cz si za czoowym na
nakazan odlego krokw.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

41. Przejcie od jazdy czc na ogony do innych jazd.


Do przejcia od jazdy czc na ogony do:
a) jazdy luzem podaje si komend "Luzem (chd) - marsz". Wwczas jedcy
rozjedaj si jak w 37 chodem poprzednim lub nakazanym;
b) jazdy dowolnie podaje si komend "Dowolnie (chd) - marsz". Wwczas jedcy
rozjedaj si jak w 38 chodem poprzednim lub nakazanym;
c) jazdy ze staymi odlegociami podaje si, komend "Za uanem X (odlego x
krokw) - marsz".
Wwczas wymieniony przechodzi do wyszego chodu i z chwil gdy wszyscy
pozostali za nim jedcy zajli miejsca na odlego 6 krokw jeden od drugiego (lub
na inn nakazan odlego), przechodzi do poprzedniego chodu. Jeeli wymieniony
jedziec przechodzi do wyszego chodu nastpni, kolejno, w miar uzyskiwania
nakazanej odlegoci, przechodz rwnie do chodu wyszego. Z chwil gdy
wymieniony jedziec przejdzie do poprzedniego chodu, pozostali robi to samo.
42. Przejcie od jazdy luzem do innych jazd.
Do przejcia od jazdy luzem do:
a) jazdy czc na ogony podaje si komend "Za uanem X na ogony (chd) - marsz".
Wwczas wymieniony jedziec podnosi rk do gry, jedzie poprzednim chodem, a
reszta, jadc chodem poprzednim lub nakazanym, najkrtsza drog docza si za nim
na ogony. Gdy za czoowym stano 2-3 jedcw, opuszcza on rk;
b) jazdy dowolnie podaje si komend "Dowolnie (chd) - marsz".
Wwczas jedcy rozjedaj si po caej ujedalni jak w 38 chodem poprzednim
lub nakazanym;
c) jazdy ze staymi odlegociami podaje si komend "Za uanem X (odlego x
krokw) (chd) - marsz".
Wwczas wymieniony jedziec podnosi rk do gry, jedzie poprzednim chodem, a
reszta jedcw, jadc chodem poprzednim lub nakazanym, najkrtsz drog czy si
za nim na odlego 6 krokw jeden od drugiego (lub na inn nakazan odlego).
Gdy za czoowym stanie 2-3 jedcw, opuszcza on rk.
43. Przejcie od jazdy dowolnie do innych jazd.
Do przejcia od jazdy dowolnie do:

32

Regulamin Kawalerii
a) jazdy czc na ogony podaje si komend: "Za uanem X w prawo (w lewo) na ogony
(chd) - marsz".
Wymieniony jedziec podnosi rk do gry, dojeda najblisz drog do ciany,
porusza si dalej w nakazanym kierunku, a reszta, jadc chodem poprzednim lub
nakazanym, czy si za nim najkrtsz drog na ogony;
b) jazdy luzem podaje si komend "Luzem w prawo (w lewo) (chd) - marsz".
Wwczas jedcy jad do ciany i nastpnie w nakazanym kierunku jak w 37 w
chodzie poprzednim 1ub nakazanym;
c) jazdy ze staymi odlegociami podaje si komend "Za uanem. X w prawo (w lewo),
(odlego x krokw) (chd) - marsz".
Wwczas wymieniony jedziec podnosi rk do gry, skierowuje si najblisz drog
do ciany i porusza si dalej w nakazanym kierunku, a reszta, jadc chodem
poprzednim lub nakazanym, najkrtsz drog czy si za nim na odlego 6 krokw
jeden od drugiego (lub na inn nakazan odlego). Gdy za czoowym stanie 2-3
jedcw, opuszcza on rk.

44. Przejcie od jazdy ze staymi odlegociami do innych jazd.


Do przejcia od jazdy ze staymi odlegociami do:
a) jazdy czc na ogony podaje si komend "Za uanem X na ogony (chd) - marsz".
Wykonanie jak w 42a;
b) jazdy luzem podaje si komend "Luzem (chd) - marsz".
Wwczas jedcy, jadc chodem poprzednim lub nakazanym, przestaj przestrzega
staych odlegoci jak w 37;
c) jazdy dowolnie podaje si komend "Dowolnie (chd) - marsz".
Wwczas wykonanie jak w 42b.
45. "Do mnie".
Do objanienia czegokolwiek wszystkim jedcom razem instruktor podaje komend "Do
mnie".
Wwczas jedcy nie zmieniajc chodu najkrtsz drog podjedaj do instruktora i
ustawiaj si przed nim w pkole w odlegoci 9 krokw.
46. "Zbirka".
Na komend "W jeden szereg (chd) - zbirka" jedcy kieruj si najkrtsz drog chodem
poprzednim lub nakazanym i ustawiaj si w szereg w odlegoci 2 krokw za instruktorem.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Gdy si wszyscy ustawi w jeden szereg, a nie podano osobnej komendy, jedcy rwnaj si
na jedca, ktry si zatrzyma, kryjc na instruktora.
47. Wyjedanie z szeregu.
wiczenie to ma na celu, aby kady jedziec, ktry otrzyma samoistne zadanie, mg si
natychmiast odczy od szeregu.
Po zebraniu zastpu w jeden szereg instruktor rozkazuje kolejno jedcom wyjeda z
szeregu podajc im punkt kierunkowy.
Wymieniony jedziec wyjeda naprzd, prostopadle do szeregu, unikajc niepokojenia konia
gwatownym ruchem i jedzie w nakazanym kierunku.
wiczenie to moe si odbywa z miejsca i w ruchu we wszystkich chodach. Jedziec
wywoany z miejsca wyjeda zawsze stpem, a w ruchu chodem wyszym. Gdy ko wysun
si zupenie z szeregu, jedziec przeprowadza go w nakazany chd.
Jedcy powinni by przyzwyczajeni do przejedania przez szeregi w kierunku marszu i w
kierunku przeciwnym.

34

Regulamin Kawalerii

Prowadzenie konia na wdzidle.


48. Stp marszowy.
Stp marszowy jest chodem, w ktrym ko kolejno podnosi nogi i stawia je w tym samym
porzdku.
Jeeli chd rozpoczyna prawa noga tylna, reszta ng podnosi si w nastpujcym porzdku:
prawa noga przednia, lewa tylna, lewa przednia, prawa tylna itd.
W stpie marszowym ko pomaga sobie szyja, wic naley mu da mono wycignicia jej
bez utracenia cznoci z pyskiem. Wykrok powinien by swobodny, pewny i ywy.
Stpem marszowym jedzi si stale, z wyjtkiem wypadkw, podanych w 49.
Przepisowa szybko stpa marszowego wynosi l km w 10 min. (100 metrw na minut).
49. Stp skcony.
W stpie skrconym ko unosi nieco wyej szyj i nieco cofa gow wstecz robic krtsze
wykroki.
Prowadzc konia stpem skrconym jedziec lekko przytrzymuje go wodzami, a jednoczenie
ydkami nie pozwala na utrat pewnoci i ywoci wykrokw. Poza tym sposoby prowadzenia
stpem marszowym i stpem skrconym s jednakowe.
Stpem skrconym jedzi si w wyjtkowych wypadkach, gdy trzeba chwilowo zmniejszy
szybko stpa lub gdy trzeba na koniu wykona w stpie ostry zakrt.
50. Ruszanie z miejsca stpem.
Jeeli jedziec stoi w miejscu, na komend "Stpem - marsz" rusza stpem rwnomiernie
naciskajc ydkami, dziaajc mniej lub wicej energicznie, stosownie do wraliwoci konia, a
jednoczenie wodzami pozwala na ruch naprzd.
51. Zatrzymanie.
Jedziec jadcy stpem na komend "Zastp - stj", pozostawiajc ydki w normalnej
stycznoci, naciga wodze, dopki ko nie stanie.
Przy tym ruchu ko powinien si zatrzyma pynnie i gitko oraz, nie cofajc si ani
przesuwajc w bok, stan od razu rwno na 4 nogach, nie zadzierajc ani opuszczajc gowy.
Od chwili wypowiedzenia hasa "Stj" ko powinien si zatrzyma na przestrzeni l-2 krokw.
52. Cofanie.
Na komend "Cofaj - marsz", ktra moe by podana tylko po komendzie "Zastp - stj",
jedziec naciga wodze, a ko zacznie si cofa, a przestaje dziaa wodzami, gdy si ko
cofn na danej przestrzeni. Cofanie naley wykonywa w nawrotach 3-4 krokw a do
komendy "Stj", robic midzy nawrotami krtkie przerwy.
Ko powinien si cofa krok za krokiem po linii prostej. Nie powinien si ani zatrzymywa,
ani pieszy, ani te zarzuca zadem w bok.
Jeeli ko si zatrzymuje, naley wzmocni dziaanie wodzy.
Jeeli ko si pieszy, naley zmniejszy napicie wodzy, a jeeli to nic pomoe, naley
przeciwdziaa ydkami.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Jeeli ko zbacza z prostej linii w prawo, naley przeciwdziaa temu nacigniciem prawej
wodzy i naciskiem prawej ydki, jeeli w lewo - odwrotnie.
Cofajc konia w rogu, w celu wykonania zakrtu, naciga si silniej wodz zewntrzn i
naciska ydk zewntrzn.
53. Zakrt i wyjedanie ktw ujedalni.

Na komend "W prawo (w lewo) - marsz" jedziec zmienia kierunek o 90, zwracajc konia
po uku o promieniu 4-5 krokw i pozostajc w tej samej szybkoci; po wykonaniu zakrtu
jedzie na wprosi (ryc. 14).
Wyjedanie ktw ujedalni wykonywa si jak wyej (ryc. 14).
54. Zmiana kierunku.
Na komend "Zmiana kierunku - marsz", po przebyciu 9 krokw od kta wzdu dugiej
ciany ujedalni, jedzie si po przektnej w ten sposb, aby doj do przeciwlegej ciany na
9 krokw od kta, po czym si jedzie w przeciwnym kierunku (ryc. 15).
Podczas jazdy luzem, na komend:
a) "Zmiana kierunku - marsz" jedcy, ktrych komenda zastaa przed przejciem 9
krokw od kta ujedalni, zmieniaj kierunek, a spotykajc si zawsze si trzymaj
lewej strony;
b) "Za uanem X zmiana kierunku - marsz" wymieniony jedziec postpuje jak wyej, a
reszta jedcw posuwa si ladem czoowego.
55. Zmiana kierunku przez ujedalni.

36

Regulamin Kawalerii

Na komend "Zmiana kierunku przez ujedalni - marsz" jedziec skierowuje konia jak w
53, jedzie prostopadle do przeciwlegej ciany, a dochodzc do niej tak samo zwraca konia,
lecz w przeciwn stron (ryc. 15).
Jeeli jazda odbywa si luzem, jedcy, ktrych komenda zastaa przy krtkiej cianie
czworoboku, wykonywaj zmian kierunku przez ujedalni po dojechaniu do linii dugiej
ciany.

Zmian kierunku przez ujedalni na komend "Za uanem X zmiana kierunku przez
ujedalni - marsz" mona te wykona od krtkich cian ujedalni.
56. Jazda po kole.
Na komend "Za uanem X koo - marsz" wymieniony jedziec jedzie po kole midzy 2
torami (cianami), a reszta jedzie jego ladami.
57. Jazda po 2 koach.
Na komend "Dwa koa - marsz" jedcy, ktrych komenda zastaa przed przejciem 9
krokw od kta ujedalni, tworz koa na przeciwlegych kocach ujedalni midzy 3
torami (cianami), a reszta postpuje jak w 56 (ryc. 16).
Na komend "Na wprost" jedcy rozjedaj si z koa lub k w taki sposb, e znajdujcy
si, po miniciu krtkich cian, na stycznych koa (k) z dugimi cianami pierwsi
rozpoczynaj jazd na wprost (ryc. 16).
58. Zmiana kierunku w kole.
Na komend "Za uanem X zmiana kierunku w kole - marsz" wymieniony jedziec jedzie po
linii krzywej, skadajcej si z 2 ukw w ksztacie litery S, przez rodek koa (ryc. 16). Przy

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


tym w rodku koa, przed przejciem na przeciwny uk, prowadzi si konia 2-3 kroki na
wprost. Reszta jedcw prowadzi konie dokadnie ladem czoowego, po czym wszyscy jad
po kole w przeciwnym kierunku.
Jeeli zmiana kierunku w kole (koach) ma si odby kilka razy bez przerwy, wwczas podaje
si komend "Za uanem X (za uanami X i Y) zmiana kierunku w kole (koach) - wicz".
Do zaprzestania tego wiczenia podaje si komend "Do".

59. Wolta.

Na komend " Wolta - marsz" jedziec prowadzi konia po kole o promieniu 4 1/2 krokw,
wchodzi z powrotem na tor w tym punkcie, z ktrego wyszed, i jedzie dalej na wprost (ryc.
17).

38

Regulamin Kawalerii

Jeeli jazd zastpu prowadzi si ze staymi odlegociami, moe by podana komenda "Za
uanem X wolta - marsz". Wwczas wymieniony jedziec wykonywa wolt jak wyej; po
dojciu ponownie do ciany trafia na wolne miejsce midzy 4 a 5 jedcem z kolei i jedzie
dalej wzdu ciany w poprzednim kierunku; pozostali jedcy kolejno dochodz do miejsca,
skd czoowy zacz wolt, i wykonywaj to samo (ryc. 18).

60. Pwolta w stpie i kusie.


Na komend "Pwolta w prawo (w lewo) - marsz" jedziec prowadzi konia po uku poowy
wolty, przy czym, zalenie od kierunku jazdy, albo najpierw zatacza p koa (np. przy jedzie
w prawo na komendo "Pwolta w prawo - marsz"), a potem dojeda po linii skonej do toru
(ciany) i rozpoczyna jazd w kierunku przeciwnym, albo na odwrt (np. przy jedzie w
prawo na komend "Pwolta w lewo - marsz"), najpierw odjeda po linii skonej od toru
(ciany), a potem zatacza p koa w kierunku toru (ciany) i jedzie w przeciwnym kierunku
(ryc. 17).
Linia skona, po ktrej jedziec prowadzi konia do ciany ujedalni koczc pwolt czy
te j rozpoczynajc, powinna wynosi w stosunku do ciany ujedalni (toru) kt okoo 30.
Jeeli zakoczenie pwolty wykonanej z odchodzeniem po uku od ciany wypada w kcie
ujedalni, wwczas kt powinien by city.
61. Zwrot na przodzie.
Na komend "Na przodzie w prawo (w lewo), w ty - marsz", ktra moe by podana tylko po
komendzie "Zastp - stj", jedziec, nie pozwalajc koniowi na posunicie si w przd lub w
ty, utrzymuje wodzami jego gow prosto, przesuwa lew (praw) ydk nieco w ty i
naciskajc ni przestawia zad konia w prawo (w lewo) o 90, w prawo (w lewo) w ty o 180,
przy czym o zwrotu powinna by miedzy przednimi nogami konia.
62. Zwrot zwyky.
Na komend "W prawo (w lewo) zwrot - marsz" jedziec, wzmacniajc dziaanie ydek i
wodzy, jednoczenie naciga praw (lew) wodz i naciskajc praw (lew) ydk,
przesunit nieco w ty, zwraca konia o 90 w ten sposb, e rodek konia porusza si po uku
o promieniu 1 kroku, przy czym przd konia posuwa si o tyle w prawo (w lewo), o ile zad si
posuwa w odwrotn stron (ryc. 19).
Na komend "W prawo (w lewo) w ty zwrot - marsz" jedziec postpuje jak wyej, czc
odpowiednio 2 zwroty w prawo (w lewo) (ryc. 20).

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Wyej wymieniony zwrot wykonywa si tylko w stpie i w miejscu.
Przy zwrotach w miejscu naley ruszy o krok naprzd i nie zatrzymujc si wykona zwrot.
Po wykonaniu zwrotu w miejscu jedziec zatrzymuje konia a do komendy "Chd - marsz".

63. Kus.
Kus jest chodem, w ktrym ko odbija takty w rwnomiernych odstpach czasu,
wykonywane przez kad par ng na przektni.
Przepisowa szybko kusa wynosi l km w 5 minut (200 m na minut).
Ze wzgldu na zachowanie si jedca rozrnia si 2 rodzaje kusa:
a) normalny,
b) wiczebny.
Ze wzgldu na szybko chodu rozrnia si 3 rodzaje kusa:
a) kus,
b) dodany kus,
c) wycignity kus (tylko dla kadry zawodowej).
Aby jedziec jadcy kusem normalnym przeszed w kus wiczebny, podaje si komend
"wiczebnym kusem", a jeli odwrotnie - "Kusem".
64. Normalny kus.
Normalny kus jest kusem oglnie stosowanym, jako sposb jazdy najmniej mczcy konia i
jedca.
Jedziec opiera si na kolanach i lekko na strzemionach, a zachowuje przyleg i postaw
tuowia nieco pochylon ku przodowi; unosi si w siodle zgodnie z ruchem konia, jeden takt
pozostajc nad siodem, a na drugi opuszczajc si w siodo itd.
Aby dobrze kusowa, unosi si siedzenie nad siodem umiarkowanie i opuszcza mikko, bez
uderzenia.

40

Regulamin Kawalerii

Okrela si, e jedziec kusuje na praw (lew) nog, gdy siada w siodle w tym samym
czasie, kiedy ko stawia na ziemi praw (lew) nog przedni.
65. Zmiany nogi w kusie.
Jedziec powinien umie kusowa na jedn i na drug nog. W ten sposb wszystkie nogi
konia pracuj rwnomiernie. W marszach oszczdza si siy konia i jedca, a przez to
zmniejsza moliwo odsednienia.
Instruktor powinien nauczy jedcw zdawa sobie spraw z tego, na ktr nog kusuj.
Zmienia si nog pozostajc w siodle o jeden takt duej.
Przy jedzie w prawo kusuje si na praw nog przedni; przy jedzie w lewo - na lew nog
przedni.
Podczas jazdy dowolnie, przy najmniejszych nawet zakrtach, jedziec kusuje na przednia
nog wewntrzn.
W marszach zmienia si nog co kilometr.
66. wiczebny kus.
wiczebnym kusem jedzie si tylko na komend, podczas nauki jazdy konnej w krtkich
nawrotach, a prcz tego gdy jest niezbdne chwilowe wzmocnienie dziaania ydek.
W wiczebnym kusie jedziec utrzymuje swj tuw prosto i bezwzgldnie pionowo, stara
si jak najmniej oddziela od sioda, pozostajc w nim swobodnie na rozlunionych
miniach siadu.
67. Ruszanie z miejsca kusem.
Na komend "Kusem - marsz" jedziec postpuje jak przy ruszaniu stpem ( 50) z t
rnic, e silniej dziaa ydkami.
68. Przejcie w stp.
Na komend "Stpem" jedziec stosuje pomoce jak w 51 a do osignicia zadanego chodu.
69. Zatrzymanie w kusie,
Na komend "Zastp - stj" jedziec postpuje jak przy zatrzymaniu ze stpa ( 51) z t
rnic, e od chwili wypowiedzenia hasa "Stj" ko powinien si zatrzyma na przestrzeni
2-3 krokw.
70. Figury w kusie.
Zakrty, wyjedanie ktw ujedalni, zmiana kierunku, zmiana kierunku przez ujedalni,
koa, zmiany kierunku w kole, wolty i pwolty - wykonywa si jak w stpie ( 53-60).
71. Dodany kus.
Na komend "Dodanym kusem - marsz" jedziec uywa sposobw przepisanych do ruszania
z miejsca ( 50), zwikszajc szybko kusa do 225 m na minut.
Na komend "Kusem" jedziec uywa sposobw do przejcia w stp a do osignicia
poprzedniej szybkoci ( 68).

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Dodany kus mona stosowa w krtkich nawrotach wycznie jako wiczenie na ujedalni.
Dlatego wzbronione jest posuwanie si w tym chodzie w innych wypadkach uywania konia.
72. Galop.
Kady skok galopu odbywa si na 3 takty. Ko moe galopowa z prawej lub lewej nogi.
Galop z prawej nogi: I takt - lewa tylna noga, II takt - prawa tylna, lewa przednia, III takt prawa przednia.
Okrelenie "ko faszuje" oznacza, e ko przy jedzie w prawo, mimo woli jedca, galopuje
z lewej nogi, a przy jedzie w lewo - z prawej.
Okrelenie "ko krzyuje" oznacza, e ko galopuje przodem z prawej nogi, tyem za z lewej
lub odwrotnie.
Przepisowa szybko galopu wynosi l km w 3 minuty 20 sekund (300 m na minut).
W tym chodzie jedziec stara si nie oddziela od sioda pozostawiajc tuw pionowo.
W galopie naley unika ostrych zakrtw.
73. Przejcie z kusa w galop.
Na zapowied "Galopem" jedziec przechodzi w wiczebny kus i lekko wzmacnia pomoce.
Na haso "Marsz" jedziec dziaajc obydwiema ydkami, przy czym zewntrzna przesunita
nieco w ty, a wewntrzna wodz ustawiajc gow konia tak, aby bez zmiany normalnej
postawy w siodle mg widzie poow wewntrznego oka konia, zmusza go do galopu.
Ustawienie gowy konia i postaw swych ydek, nadane przy rozpoczynaniu galopu, jedziec
zachowuje przez cay czas trwania tego chodu.
74. Przejcie ze stpa w galop.
Na zapowied "Galopem" jedziec lekko wzmacnia pomoce. Na haso "Marsz" jedziec
dziaajc obydwiema ydkami, przy czym zewntrzna przesunita nieco w ty, a wewntrzn
wodz ustawiajc gow konia tak, aby bez zmiany normalnej postawy w siodle mg widzie
poow wewntrznego oka konia, zmusza go do galopu.
75. Zachowanie si jedca, jeeli ko faszuje lub krzyuje.
Jeeli ko faszuje lub krzyuje (w galopie lub w skrconym galopie), jedziec przeprowadza
go w kus lub stp, po czym zaczyna galop (skrcony galop) ponownie.
Przy jedzie zastpu ze staymi odlegociami jedziec, ktrego ko faszuje lub krzyuje,
dojeda na ogon konia poprzednika, przeprowadza konia w kus, po czym zaczyna galop
(skrcony galop) ponownie biorc nakazan odlego.
76. Dodawanie lub skracanie tempa w galopie i skrconym galopie.
W galopie i skrconym galopie na komend "Dodaj" jedziec wzmacnia dziaanie obydwch
ydek, na co jednoczenie zezwalaj rce jedca ustpujc nieco pyskowi konia.
Na komend "Skr" jedziec nie zmieniajc ustawienia gowy konia rwnomiernie dziaa
wodzami a do osignicia potrzebnej szybkoci.
77. Przejcie z galopu w kus.

42

Regulamin Kawalerii

Na komend "Kusem" jedziec lekko naciga wewntrzn wodz, a prawie jednoczenie


dziaajc zewntrzn wodz i ustawiajc rwno ydki odbiera koniowi mono dalszego
galopowania.
78. Przejcie z galopu w stp i zatrzymanie.
Na komendy "Stpem" i "Zastp - stj" jedziec wpierw przeprowadza konia w kus jak w
77, a nastpnie postpuje jak w 68 i 69, przy czym od chwili wypowiedzenia hasa ko
powinien si zatrzyma na przestrzeni 7-9 krokw.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

79. Zakrt i wyjedanie ktw ujedalni; koo, 2 koa.


Wykonywa si na komend jak 53, 56 i 57, przy czym, w miar potrzeby, jedziec
wzmacnia dziaanie ydek, aby nie pozwoli koniowi zwalnia szybkoci.
80. Zmiana kierunku.

Na komend "Zmiana kierunku - marsz" jedziec, po przebyciu 9 krokw wzdu dugiej


ciany ujedalni, jedzie po przektnej i nie dojedajc 6 krokw do punktu na przeciwlegej
cianie, odlegego od kta o 9 krokw, przechodzi w kus, po czym przy cianie rozpoczyna
galop z przeciwnej nogi i jedzie w odwrotnym kierunku (ryc. 21).
81. Skrcony galop.
Ilo taktw i porzdek ustawiania ng przez konia oraz dosiad jedca - jak w 72.
Przepisowa szybko skrconego galopu wynosi 1 km w 4 minuty 20 sekund (225 m na
minut).
82. Przejcie z kusa w skrcony galop.
Na komend "Skrconym galopem - marsz" jedziec postpuje, jak jest powiedziane w 73 z
t rnic, e odpowiednio stosujc pomoce prowadzi konia z szybkoci nakazan w 81.

44

Regulamin Kawalerii

83. Przejcie ze stpa w skrcony galop.


Na komend "Skrconym galopem - marsz" jedziec postpuje, jak jest przewidziane w 74
z t rnic, e odpowiednio stosujc pomoce prowadzi konia z szybkoci nakazan w 81.
84. Przejcie ze skrconego galopu w kus i stp.
Na komend "Kusem", "Stpem" jedziec lekko naciga wewntrzn wodz, a prawie
jednoczenie dziaajc zewntrzn wodz i ustawiajc rwno ydki odbiera koniowi mono
dalszego galopowania. Sil dziaania zewntrznej wodzy wskazuje koniowi, czy jedziec
wymaga przejcia w kus czy te w stp.
85. Przejcie ze skrconego galopu w galop.
Do przejcia ze skrconego galopu w galop jedziec uywa sposobw jak na komend
"Dodaj" ( 76).
86. Przejcie z galopu w skrcony galop.
Na komend "Skrconym galopem" jedziec postpuje jak na komend "Skr" ( 76).
87. Zatrzymanie w skrconym galopie.
Na komend "Zastp - stj" jedziec wykonywa to samo co w 84 z t rnic, e dziaa
silniej wodzami, tak aby zatrzyma konia na przestrzeni 6-7 krokw.
88. Zakrt i wyjedanie ktw ujedalni; koo, 2 koa, wolta.
Wykonywa si na komend jak w 53, 56, 57 i 59, przy czym jedziec, w miar potrzeby,
wzmacnia dziaanie ydek, aby nie pozwoli koniowi zwalnia szybkoci.
89. Zmiana kierunku.
Na komend "Zmiana kierunku - marsz" jedziec postpuje, jak jest przewidziane w 80.
90. Zmiana kierunku przez ujedalni.
Na komend "Zmiana kierunku przez ujedalni - marsz" jedziec skierowuje konia jak w
53, jedzie prostopadle do przeciwlegej ciany; nie dochodzc do niej 6 krokw przechodzi w
kus, a doszedszy do niej tak samo zwraca konia, lecz w przeciwn stron, rozpoczynajc
jednoczenie skrcony galop z innej nogi (ryc. 21).
Jeeli jazda odbywa si luzem, jedcy, ktrych komenda zastaa na krtkiej cianie
czworoboku, zachowuj si jak w 55.
91. Pwolta.
Na komend "Pwolta - marsz" jedziec skierowuje konia do wewntrz ujedalni po uku
poowy wolty, nastpnie jedzie po linii skonej do ciany i nie dojedajc do niej 6 krokw,

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


przechodzi w kus; przy cianie rozpoczyna skrcony galop z przeciwnej nogi, po czym jedzie
w odwrotnym kierunku.
Linia skona, po ktrej jedziec prowadzi konia do cian ujedalni koczc pwolt,
powinna wynosi w stosunku do ciany ujedalni (toru) kt okoo 30.
92. Wycignity galop.
Porzdek ustawiania ng - jak w 72. Przepisowa szybko wycignitego galopu wynosi l
km w 2 minuty 30 sekund (400 metrw na minut).

Jedziec, unoszc nieco siedzenie nad siodem i wzmacniajc przyleg kolan, pochyla si
cokolwiek naprzd (ryc. 22).
Wycignity galop wykonywa si na komend "Wycignitym galopem - marsz".
W razie potrzeby silniejszego dziaania ydkami przy skokach przez przeszkody w
wycignitym galopie jedziec, nie dochodzc kilkunastu krokw do przeszkody, opuszcza
siedzenie w siodo, przy czym nie zmienia pochylenia tuowia.
93. Przejcie w wycignity galop z chodu niszego i odwrotnie.
Przy przejciu w wycignity galop lub z wycignitego galopu w chd niszy jedziec
przeprowadza konia wpierw w galop, stosujc pomoce jak na komend "Skr" ( 76), a
potem postpuje jak w 86 lub 77 czy 78, zalenie od podanej komendy.
94. Cwa.
Cwa jest chodem o najwikszej szybkoci, jak ko moe osign.
Dosiad jedca jak w 92, tylko z nieco wikszym pochyleniem si naprzd.
Cwa stosuje si tylko na liniach prostych na komend "Marsz - marsz".
95. Przejcie w cwa z chodu niszego i odwrotnie.
Przejcie w cwa lub z cwau moe nastpi tylko po przejciu w wycignity galop lub z
wycignitego galopu ( 93).
W cwale daje si koniowi swobod niezbdn do wycignicia szyi.
Do zatrzymania lub przejcia w stp czy te kus z cwau trzeba mie do 50 m wolnej
przestrzeni.

46

Regulamin Kawalerii

96. Tabela chodw.


Chody:
Czas
potrzebny do
przebycia 1km
Droga
przebyta w
jedn minut

Stp
marszowy

Kus

Dodany
kus

Skrcony
galop

Galop

Wycignity
galop

Cwa

W terenie
3 minuty
4 minuty
2 minuty 30
si nie
20
Zaley od
26 sekund
sekund
uywa
sekund
waciwoci
konia
Okoo
225 m
225 m
300 m
okoo 400 m
200 m

5
10 minut
minut
Okoo
100 m

Prowadzenie konia na munsztuku.


97. Dziaanie wdzida i munsztuku.
Wdzido dziaa na kty pyska, jzyk i, przy prawidowym ustawieniu gowy, na bezzbn
krawd dolnej szczki.
Munsztuk dziaa na bezzbn krawd dolnej szczki i czciowo na jzyk.
98. Jazda z munsztukiem.
wiczc pocztkowo w jedzie z munsztukiem kae si trzyma wodze jak na komend
"Wodze - w obie", a nastpnie jak na komend "Wodze - w lew rk".
99. Prowadzenie konia przy trzymaniu wodzy jak na komend "Wodze - w lew rk".
Aby zatrzyma konia lub skrci chd, naciga si wodze, przesuwajc rk wstecz a do
osignicia skutku.
Do nacignicia lewych wodzy zgina si rk w przegubie tak, aby si may palec zblia do
tuowia.
Do nacignicia prawych wodzy zgina si rk w przegubie tak, aby si kciuk zblia do
tuowia.

Nauka przebywania przeszkd.


100. Cel nauki.
Celem skokw przez przeszkody jest przygotowanie jedca do pokonywania wszelkiego
rodzaju przeszkd, jakie si spotyka w rnorodnym terenie, wyrobienie miaoci,
wzmocnienie dosiadu, wyrobienie wyczucia podania za ruchem konia, udoskonalenie
prowadzenia konia.
Nauk skakania dzieli si na 2 czci:
a) wyrobienie mechaniki skoku,
b) prowadzenie konia przez przeszkody.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

101. Wyrobienie mechaniki skoku.


Nauka skakania odbywa si zawsze ze strzemionami.
Gdy jedcy czuj si w skoku zupenie pewnie, zaleca si kaza im skoczy kilka razy bez
strzemion, aby nie stracili pewnoci siebie w razie zgubienia strzemienia lub urwania
puliska.
Naley zacz od przyzwyczajania jedcw do przechodzenia w stpie i kusie przez drgi
lece na ziemi, a pniej przez kozy wysokoci 30-40 cm (ryc. 40). Jeli w tym wypadku
konie nie bd przez drgi i kozy przechodziy, lecz skakay, jedcy, zachowujc postaw
bez zmiany, musz si stara poda rkami za ruchem gowy konia w taki sposb, aby jej
nie przeszkadza i nie traci cznoci z pyskiem.
Gdy jedcy ju si z tym oswoili, kae si im skaka w galopie przez drgi podniesione do
50 cm i przez rowy szerokoci do l m.
Przy tych wiczeniach naley przyzwyczaja jedcw do podania tuowiem za ruchem
caego konia i uwaania, aby kolana i ydki ich pozostaway cigle na tym samym miejscu, a
krzy by zawsze prosty.
Przy pocztkowym nauczaniu skakania przez przeszkody przenone, a wic o stosunkowo
krtkim froncie, naley dostawia odkosy (ryc. 41).
Instruktor uwaa, aby od samego pocztku jedcy zrozumieli, e podczas skoku tuw nic
wykonywa adnych szczeglnych ruchw i e podanie za ruchem konia w skoku polega na
przybraniu przez jedca odpowiedniej postawy w odlegoci kilkunastu krokw przed
przeszkod. Na tej odlegoci jedziec, jeeli jedzie w chodzie niszym ni wycignity galop,
nieco pochyla tuw ku przodowi, aby uzyska wyrane oparcie kolan o siodo (ryc. 23).
W tym celu pocztkowo nakazuje si jedcom jedn rk trzyma si za grzyw, mniej
wicej po rodku szyi konia.

48

Regulamin Kawalerii

Przy doskoku (ryc. 25) trzeba pozostawi tuw biernym, gdy stopniowo, w miar
wyprostowywania si konia, powraca on sam do postawy prostopadej.
Gdy jedcy nabrali pewnoci przy skakaniu przez pojedycze przeszkody, naley rozpocz
skoki przez szereg przeszkd (2-3) rozstawionych w odlegoci 8 krokw jedna od drugiej.
Dziki rwnej odlegoci midzy przeszkodami uatwia si jedcom uchwycenie chwili
odskoku.
Zaleca si przed kad przeszkod, a zwaszcza przed pierwsz, kadzenie na ziemi drga jako
wskazwki. Wskazwk kadzie si mniej wicej midzy przeszkod a przypuszczalnym
miejscem odskoku lub lepiej na klockach umylnie w tym celu przymocowanych do stojakw.
W miar opanowywania przez jedcw nauki podania tuowia za ruchem konia w skoku
naley da, aby jedcy umieli poda rkami za ruchem gowy konia bez opierania si o
jego szyj, a nawet bez dotykania jej, z jednoczesnym zachowaniem cznoci z pyskiem.

Po oswojeniu jedcw ze skokami w galopie naley ich rwnie wiczy w skakaniu z kusa.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Przy skakaniu z kusa jedcy przechodz w wiczebny kus, nie dojedajc do przeszkody
na 6-8 krokw, przy czym trzymaj tuw nieco pochylony ku przodowi, aby uzyska wyrane
oparcie kolan o siodo.
Do skokw z kusa rozstawia si szereg przeszkd w odlegoci 7 krokw jedna od drugiej.
Dla szeregowcw wiczenia na szeregu przeszkd stosowa rzadziej i tylko jako wiczenia
gimnastyczne ukadu tuowia i nauki podania w skoku. Natomiast dla szeregowcw
bardziej poyteczne bd skoki przez pojedyncze przeszkody stae w ywym tempie
wycignitego galopu (400 metrw na minut).
102. Prowadzenie konia na przeszkody.
Dalsz uwag naley skierowa nic tylko na naprawianie bdw dosiadu, lecz i na nauczenie
prowadzenia konia na przeszkody.
Naley wpoi w jedcw, e konia si prowadzi na sam rodek przeszkody prostopadle, nie
dodajc ani nie skracajc szybkoci. Wzrok jedca powinien by skierowany na najwyszy
punkt przeszkody w tym miejscu, gdzie ko ma przeskoczy. Kierunek po przeszkodzie
powinien by zachowany ten sam co przed przeszkod przynajmniej na przestrzeni 30-40
krokw. Wyjtek stanowi konieczno skierowania konia na nastpn przeszkod lub zmiana
kierunku.
Od kadry zawodowej naley od czasu do czasu wymaga wykonania skoku na ukos, dbajc o
utrzymanie raz obranego kierunku. Dla uniknicia wyama linia kierunkowa, po ktrej si
konia prowadzi, i przeszkoda powinna tworzy kt niemniejszy jak 45.
Dla osignicia dodatnich wynikw w nauce prowadzenia konia na przeszkody, naley tak
wyznacza porzdek skakania, aby jedcy skakali pojedynczo, a ich konie nie byy pocigane
na przeszkod przez konie poprzednikw.
Rwnolegle z prowadzeniem nauki skakania przez szereg przeszkd naley stosowa skoki
przez pojedycze przeszkody, co pozostaje celem szkolenia w skokach.
W miar doskonalenia si jedcw wymaga si od nich przechodzenia przez kilka
rozmaitych przeszkd rozstawianych, o ile monoci, za kadym razem w innym porzdku i
w innym miejscu. Przy tym naley zwraca uwag na to, aby jedcy prowadzili konie w
rwnej szybkoci, tzn., jeeli przeszkoda wymaga krtszego lub szerszego chodu, naley na
ten chd postawi konia jak najdalej od przeszkody, aby nie zmienia szybkoci przed samym
skokiem.
Na przeszkody szerokie prowadzi si zwykle konia w chodzie bardziej wycignitym, ni na
przeszkody wysokie.
Zawsze naley pamita o tym, e celem nauki skakania nie s przeszkody umylnie w tym
celu zbudowane, lecz spotykane w terenie. Powinno si wic czciej wyprowadza jedcw
w teren i tam pokonywa napotykane przeszkody, stosujc do tego jazd "rojem" lub jazd
zastpu ze staymi odlegociami (10-20 krokw).
Dziki temu staje si rzecz jasn dla jedca, w jakim celu wiczono go w skakaniu na
ujedalni lub na placu i wyrabia si w nim orientacj w prowadzeniu konia na przeszkody
poprzednio mu nieznane. Za przeszkody naley uwaa nietylko skoki wzwy, lecz i na
szeroko, skok na przeszkod i z przeszkody (np. way, urwiska itp.), strome zjazdy i wjazdy,
przejcie przez mokrada, zaspy niene itp.
Przy zjedaniu z gry jedziec nadaje i utrzymuje kierunek wodzami, dajc szyi konia
moliw swobod w granicach utrzymania potrzebnej szybkoci. Unika zjedania na ukos.
Jedziec trzyma tuw prostopadle do grzbietu koskiego, aby uly zadowi. Przy bardzo
stromych zjazdach wolno si opiera o szyj konia, dotykajc jej piciami od strony kciukw
tak, aby jednak nie utraci monoci nadawania wodzami naleytego kierunku.
Na dugie, agodne pochyoci naley wjeda spokojnie i na ukos, pochylajc tuw naprzd
stosownie do pochyoci; ydki pozostaj przy tym na miejscu. Przy bardzo stromych i

50

Regulamin Kawalerii

krtkich wjazdach wykorzystuje si rozpd, jedzie na wprost, przy czym jedn rk naley si
trzyma grzywy, ujmujc j porodku szyi.
Jeeli si ma do przebycia pole lub teren bagnisty, naley jecha wolniej i nie ladem
poprzednika, oddajc koniowi dugie zwisajce wodze.
Jeeli si ma do przebycia gbokie zaspy niene, naley rwnie jecha wolniej, lecz ladem
poprzednika, oddajc koniowi dugie zwisajce wodze.
Jeeli si ko zapada, niepokoi i stara wyj susami, naley zej i prowadzi go w rku.
Przy jedzie po lodzie nie jecha zwarcie i unika ostrych zakrtw, a jeeli ostro haceli jest
niedostateczna, prowadzi konia w rku. Jadc po lodzie kusem stosowa wiczebny kus na
dugiej wodzy przy lekkiej cznoci.
103. Zachowanie si jedca, jeeli ko odmawia na przeszkodzie.
Przy wyamywaniu konia jedziec przytrzymuje konia wodzami jednoczenie zwraca go
wodz przeciwn ni strona w ktr wyamuje. Jeli nie ma miejsca do wykonania skoku,
zwraca konia w stron przeciwn wyamaniu i najeda na przeszkod ponownie.
Jeeli ko nagle staje przed przeszkod, naley byskawicznie ukara go ostrogami, cofn o
kilka krokw i wypchn ydkami (ostrogami) na przeszkod lub po cofniciu odjecha na
potrzebn odlego i skoczy ponownie.
Jeeli ko wyamuje ponoszc, naley go zatrzyma, zwrci w stron przeciwn wyamaniu i
ponownie skierowa na przeszkod.
104. Rodzaje i wymiary przeszkd.
Wymiary przeszkd powiksza si w miar postpw jedcw; mog one dochodzi do 2 m
50 cm dla przeszkd na szeroko i do l m dla przeszkd na wysoko.
Przeszkody sztuczne powinny zawsze mie dostateczn rozcigo (dugo frontu), aby nie
wystawia na prb zaufania konia (najmniej 5 m 50 cm).
Prcz tego na placach wicze powinno by kilka staych przeszkd dostatecznej rozcigoci,
aby mogo przez nie skaka co najmniej 6 jedcw ustawionych w jeden szereg (ryc. 26-41).

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

52

Regulamin Kawalerii

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

54

Regulamin Kawalerii

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

56

Regulamin Kawalerii

105. Skoki w szyku.


Oddziay zwarte, gotujc si do pokonania przeszkody, powinny midzy szeregami nieco
zwikszy odlegoci i odstpy w porwnaniu do przepisowych.
Zanim przejdzie si do skokw w oddziaach zwartych, naley uprzednio przerobi wiczenia
w przebywaniu przeszkd "rojem". Do skokw "rojem" dochodzi si po przerobieniu skokw
w zastpie na odlegociach coraz mniejszych, a do jazdy "na ogonach", pocztkowo po
jednemu, nastpnie po 2, 3 i wicej jedcw w jednym szeregu, zalenie od dugoci
przeszkody; potem skacze si przez kozy w gstym, zbitym roju.
Do wicze tego rodzaju naley zbudowa przeszkody stae od 70 do 100 cm wysokoci i
rowy od l do 2,5 m szerokoci na przykoszarowym placu wicze oraz trasy z przeszkodami
staymi w pobliskim terenie.

Jazda w terenie.
106. Cel jazdy w terenie.
Jazda w terenie ma na celu:
a) przyzwyczajenie jedcw do prowadzenia koni w kadym terenie,
b) oswojenie ich z pokonywaniem przeszkd, ktre mona tam napotka,
c) nauczenie ich normowania chodw w celu oszczdzania koni.
Jazd w terenie stosuje si podczas caego szkolenia kawalerzysty, zwikszajc trudnoci
odpowiednio do postpw jedcw.
107. Wybr organizacja terenu.
Dla uatwienia instruktorom prowadzenia jazdy w terenie, naley zawczasu w formacji
przygotowa kilka tras. Trasy te, stopniowo od atwiejszych do trudniejszych, powinny mie
od 5 do 12 km.
Wybr tras powinien uwzgldnia jak najrnorodniejszy teren i przeszkody terenowe.
W razie braku naturalnych przeszkd naley zrobi pewn ilo sztucznych, lecz typu
wybitnie terenowego i najczciej spotykanego. Przeszkody powinny by stae.
Organizacja takich tras zapewnia formacji jednolito wyszkolenia w jedzie konnej i
pokonywania przeszkd terenowych.
Nie powinno to jednak krpowa instruktorw i zwalnia ich od wyboru innych terenw,
nadajcych si do prowadzenia jazd terenowych.
108. Prowadzenie jazdy w terenie.
Instruktor dzieli swoich jedcw na, o ile monoci, niedue grupy. Kada grupa pod
dowdztwem podoficera. W kadej grupie jedcy s rozmieszczeni dowolnie, lecz w taki
sposb, aby podoficer mg atwo zwraca na nich uwag.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Jedcy nie powinni jecha zanadto zwarcie, aby nie przeszkadza jeden drugiemu. Nie
powinni si wyprzedza i przecina sobie wzajemnie drogi, lecz zachowywa kierunek i chd
nadany przez prowadzcych grupy.
Prowadzcy grupy stosuj si do kierunku i chodu nadanego przez instruktora i prowadz swe
grupy w taki sposb, aby on widzia cay zastp.
Zastp w taki sposb ugrupowany prowadzi instruktor drogami, ciekami, po polach, lasach,
przez zarola, sowem po terenie najrnorodniejszym, jaki ma do dyspozycji.
Chody stosuje si odpowiednio do terenu, pory roku, wyszkolenia jedcw i stanu koni.
Zastp rozjeda si w wyej opisany sposb na komend "Za mn - rojem".
Jeeli si ma do przebycia cieniny, gdzie nie wystarcza miejsca na jazd rojem, wwczas
rodkowi jedcy jad tym samym chodem za prowadzcym zastp, po jednemu lub po dwu,
zalenie od miejsca, reszta przytrzymuje konie i docza si w lad w odlegociach
umoliwiajcych dostateczne widzenie przebywanego terenu, lecz w adnym wypadku nie
moe si rozciga wicej ni na odlego 3 koni jeden od drugiego. Po przebyciu cieniny
jedcy ponownie jad rojem.
109. Odbywanie duszych przemarszw.
Dla zaoszczdzenia si konia przy odbywaniu duszych przemarszw, naley przestrzega
nastpujcych zasad:
a) z miejsca jecha przynajmniej l km stpem;
b) zmienia chody, przechodzc z jednego w drugi co pewien czas, zalenie od pory dnia
i drogi;
c) robi 10-minutowe odpoczynki co l - 1 1/2 godziny; pierwszy odpoczynek po 3-5 km
marszu dla docignicia poprgw;
d) przy marszach wykonywanych wycznie w stpie dobrze jest po kadej godzinie
zsi z konia i prowadzi go w rku przynajmniej l km; podczas marszw chodami
zmiennymi w stpie unika pozostawania na siodle, lecz prowadzi konia w rku.
Przed duszym odpoczynkiem powinno si i ostatni kilometr prowadzi konia w rku.
Nawroty kusa nie powinny trwa ponad 10 minut. W maych oddziaach mona stosowa i
galop w nawrotach do l km, jeeli na to pozwala stan drg i inne warunki.
We wszystkich okolicznociach wyszukiwa teren mikki, niegrzski (jak np. piaski),
oszczdzajcy konia, i trzyma si bokw, a nie rodka szos.
Przemarsz koczy stpem tym duszym, im duszy i ciszy by przemarsz.
Ko powinien wraca do stajni suchy i z normalnym oddechem.
Marsze z szybkoci 9 i 10 km na godzin s dla koni, zwaszcza w wikszych oddziaach,
uciliwe, a wic naley je stosowa nader ogldnie, aby nie rujnoway koni; nie powinny
trwa duej ni 3 godziny z rzdu.
Do tych oglnych zasad, ktre naley pokazywa praktycznie, instruktor dodaje uwagi
powodowane rodzajem, stanem terenu i drg oraz rady dyktowane mu przez dowiadczenie.
Przykady stosowania chodw w celu uzyskania szybkoci marszu:

58

Regulamin Kawalerii
a) 8 km na godzin - 10 min. stpem (l km), 5 min. kusem (l km), 10 min. stpem (l
km), 5 min. kusem (l km) itd.;
b) 9 km na godzin - 5 min. stpem (1/2 km), 5 min. kusem (l km), 5 min. stpem, 5
min. kusem itd.;
c) 10 km na godzin - 5 min. stpem (1/2 km), 10 min. kusem (2 km), 5 min. stpem, 10
min. kusem itd.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

110. Wpaw z koniem.


Jeeli si ma ruszy wpaw z koniem osiodanym, naley odj munsztuk; wodze zwisajce
pod szyj okrci 2-3 razy jedna okoo drugiej; przez jedn z nich przecign podgardle,
ktre si zapina jak zwykle; przesun po puliskach strzemiona do gry i o jedn dziurk
popuci poprgi.
Gdy jedziec wjedzie do wody i nada koniowi kierunek, zupenie zwalnia wodze i ujmuje
grzyw w pobliu kbu niedalej, jak na szeroko 2 doni od niego.
Gdy ko straci grunt pod nogami, jedziec zsuwa si do wody od strony prdu i pynie obok
konia.
Nie powinien przy tym przy pomocy rk robi wysikw, aby si unosi jak najwyej,
przeciwnie zagbia si w wod po sam brod, gdy w ten sposb uatwi koniowi utrzymanie
si na powierzchni (ryc. 42).

Przy prdzie z prawej strony jedziec trzyma si prawej strony konia ujmujc lew rk
grzyw, praw za w razie potrzeby kieruje koniem za pomoc klepania go po policzkach z
odpowiedniej strony.
Przy prdzie z lewej strony jedziec postpuje odwrotnie.
Wodz naley kierowa tylko w razie potrzeby i bardzo ogldnie, gdy nieostrone
pocignicie wodzy moe spowodowa zadarcie ba i przewrcenie si konia.
Gdy ko osignie na przeciwlegym brzegu grunt pod nogami, jedziec znw go dosiada.
Mona rwnie stosowa nastpujcy sposb: jedziec zsuwa si w ty, na zad konia, i pynie
trzymajc si za tyln cz sioda (ryc. 43).
Przy przebywaniu wpaw niewielkich przestrzeni, mniej wicej do 10 m, jedziec pozostaje
na siodle.

Jazda kadry zawodowej.


111. Zakres wymaga.
Od oficerw i podoficerw zawodowych naley wymaga cigego doskonalenia si we
wszystkim, co dotyczy szkolenia szeregowca konno, dc do osignicia jak
najdokadniejszego wykonania, wyczucia oraz ujedenia ich koni subowych.

60

Regulamin Kawalerii

Prcz tego oficerowie i podoficerowie na swych koniach subowych powinni umie


wykonywa wycignity kus, cig i kontrgalop.
112. Wycignity kus.
Wycignity kus polega nie na uzyskaniu najwikszej szybkoci w tym chodzie, lecz na
zmuszeniu konia do najduszych wykrokw. W wycignitym kusie ko wyciga naprzd
przednie nogi sprycie, caym ruchem opatki, i robi kady takt kusa, stosownie do swej
budowy, wykonywajc najdusze wykroki (ryc. 44).
Naley da koniowi pewn swobod w pracy szyj, lecz przy dokadnej i czujnej cznoci rk
z pyskiem, aby kadej chwili mc regulowa szybko i przeszkodzi przypieszaniu taktu.
Przy rozpoczynaniu wycignitego kusa ydki dziaaj rwnomiernym naciskiem i z tak si,
aby wzbudzi ca energi zadu. Gdy ko ju rozpocz wycignity kus, ydki pozostaj w
do silnej, zalenie od potrzeby, stycznoci z bokami konia, aby kadej chwili mc
przeciwdziaa zmniejszeniu pracy zadu.

Poniewa chd ten jest bardzo trudnym i uciliwym wiczeniem gimnastycznym, naley go
stosowa w krtkotrwaych nawrotach po rozpreniu konia i nie powtarza ponad jeden raz
podczas kadej lekcji.
Wycignity kus rozpoczyna si z kusa i dodanego kusa; koczy si go w tyche chodach.
Przejcie z wycignitego kusa lub do tego chodu odbywa si na przestrzeni kilku krokw.
Wycignitego kusa nigdy nie wolno stosowa w terenie oraz przy prowadzeniu zastpu ze
staymi odlegociami. Suy on wycznie jako wiczenie gimnastyczne dla konia oraz w celu
udoskonalenia uywania pomocy przez jedca.
113. Cig.
Cig polega na ruchu konia naprzd, przy ktrym zad posuwa si nie ladem przodu, lecz
rwnolegle do linii, po ktrej si posuwa przd. Odlego midzy tymi rwnolegymi liniami
wynosi okoo 1/2 kroku.
Przy cigu gowa konia powinna by ustawiona w kierunku ruchu tak, aby jedziec, bez
zmiany swej normalnej postawy w siodle, widzia poow wewntrznego oka konia. Przy
cigu ko przestpuje zewntrznymi nogami przez wewntrzne, posuwajc si bardziej
naprzd ni w bok.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Na komend "Zmiana kierunku (pwolta w prawo, w lewo), cig - marsz" jedziec nadaje
koniowi wodzami naleyte ustawienie gowy w kierunku bocznego ruchu, wzmacnia dziaanie
obydwch ydek, przy czym zewntrzn ydk trzyma nieco bardziej w tyle ni przy
rozpoczynaniu galopu.
Wewntrzna ydka suy do wysyania konia naprzd, zewntrzna za do przesuwania zadu
konia w bok.
Po zakoczeniu zmiany kierunku (pwolty) lub na komend "Do" jedziec ustawia gow
konia prosto, a rwnym dziaaniem ydek ustawia zad na ladzie przodu.
Cig wykonywa si w stpie skrconym i w kusie. Przy cigu w kusie jedziec jedzie
kusem wiczebnym.
Jeeli ko zanadto wypada zadem do wewntrz, jedziec osabia dziaanie zewntrznej ydki,
wzmacniajc jednoczenie dziaanie wewntrznej.
Jeeli ko zanadto wypada przodem do wewntrz. jedziec powstrzymuje go wodz
zewntrzn.
Rozpoczynajc cig bd po przektnej, bd przy zakoczeniu pwolty, naley pocztkowo
prowadzi konia na wprost, w obranym kierunku, na przestrzeni kilku krokw, a dopiero
potem rozpoczyna cig (ryc. 45 i 46).

114. Kontrgalop.
Kontrgalop polega na tym, e ko, wedug woli jedca, podczas jazdy w prawo galopuje z
lewej nogi, a podczas jazdy w lewo - z prawej.
Jako specjalne wiczenie kontrgalop wykonywa si tylko w tempie skrconego galopu.
Kontrgalop jest prawidowy tylko wwczas, gdy gowa konia jest ustawiona tak jak w
zwykym skrconym galopie, tzn., jeli ko galopuje z prawej nogi, jedziec, bez zmiany swej

62

Regulamin Kawalerii

normalnej postawy w siodle, powinien widzie poow prawego oka konia (przy galopie z
lewej nogi - poow lewego oka), a zad posuwa si ladem przodu.
W kontrgalopie wewntrzn jest wodza (ydka) bdca po stronie nogi, z ktrej ko galopuje,
chocia w stosunku do kierunku jazdy wodza ta (ydka) jest zewntrzna. Np. ko posuwa si
po kole w prawo w kontrgalopie. W tym wypadku prawa wodza i ydka s zewntrzne, a lewa
wodza i ydka - wewntrzne.
Przy prowadzeniu konia w kontrgalopie pomoce powinny dziaa z jak najwiksz
dokadnoci, tj. w taki sposb, aby ko najwyraniej odczuwa rnic w napiciu
wewntrznej i zewntrznej wodzy oraz w ustawieniu wewntrznej i zewntrznej ydki.
W stosunku do nogi, z ktrej ko ma zagalopowa, pomoce dziaaj w taki sam sposb jak
przy przejciu w skrcony galop, tj. jak w 82 i 83. Jeeli ko podczas kadego skoku
galopu nic odczuwa stosownego prowadzenia wodzami i ydkami, atwo przejdzie w kus lub
zmieni nog.
Na zakrtach jedziec, nie zmieniajc ustawienia ydek i utrzymujc wewntrzn wodz
ustawienie gowy konia, naciga zewntrzn wodz nieco silniej, wskazujc ni potrzebny
kierunek.
Kontrgalop rozpoczyna si zmian kierunku, pwolt i zmian kierunku przez ujedalni.
Np. jedziec prowadzi swego konia jadc w prawo skrconym galopem z prawej nogi,
zmienia kierunek jednym z wyej podanych sposobw, lecz nie przechodzc w kus i nie
zmieniajc nogi posuwa si dalej w przeciwnym kierunku.
W kontrgalopie wykonywa si jazd dokoa ujedalni, jazd po kole, wolty, wszystkie
zmiany kierunku itp.
Do przejcia w kontrgalop uywa si komend "Zmiana kierunku, kontrgalop - marsz";
"Pwolt, kontrgalop - marsz"; "Zmiana kierunku przez ujedalni, kontrgalop - marsz".
Zastpy oficerw i podoficerw zawodowych powinny by o tyle wyszkolone, aby mona
byo prowadzi z nimi jazd dowolnie ( 38) w tempie skrconego galopu, tzn. jedc
skrconym galopem i kontrgalopcm.

Woltyerka.
115. Cel woltyerki.
Woltyerka jest gimnastyk rozwijajc i utrzymujc w jedcu pewno siebie, miao,
energi, zwinno i gitko ruchw. Suy do wyrobienia szybkoci i sprawnoci we
wskakiwaniu i zeskakiwaniu z konia, czsto potrzebnych kawalerzycie w warunkach
bojowych.
116. Zakres wymaga.
Przy wiczeniach w woltyerce naley wymaga od szeregowca umiejtnoci wskoku i
zeskoku z konia w kusie i galopie, zarwno z lewej jak z prawej strony, a z ludmi
szczeglnie uzdolnionymi przerabia: noyce, skok przez konia, wskok odwrotny, wskok
mycem, stanie na siodle.
We wszystkich tych wiczeniach naley wymaga dokadnego wykonania, gdy tylko takie
wiczenie jest celowe.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

117. Sposoby prowadzenia wicze.


wiczenia odbywaj si na kole, po ktrym ko chodzi opdzany na lince.
Przy lewostronnych wiczeniach woltyerki na koniu opdzanym na lince naley opdza go
w lew stron; przy prawostronnych - odwrotnie.
Opdzanie konia wykonywa 2 ludzi. Trzymajcy link stoi w miejscu, obracajc si w miar
posuwania si konia tak, aby zawsze by zwrconym twarz do gowy konia. Uwaa przy
tym, aby dugo linki bya niezmienna. Link trzyma w tej doni, w ktr stron posuwa si
ko. Uwaa, aby szybko posuwania si konia zawsze bya jednakowa. Dla zmniejszenia
szybkoci nadaje pionowym poruszaniem rki trzymajcej link pionowy ruch falisty, dopki
ko nie osignie danej szybkoci.
Trzymajcy bat posuwa si wewntrz koa, nieco z tyu zadu koskiego i na takiej odlegoci,
eby kadej chwili mg go dosign batem i nie pozwoli zmniejszy szybkoci. Bat trzyma
si w zewntrznej rce, cienkim kocem zwrcony w ty.
Wodze upinajce powinny by tak dostosowane, aby ko nie mia zbytniej swobody szyi. W
ten sposb zmusza si go do rwnego i krtkiego tempa. W celu utrudnienia koniowi
wyrzucania zadu na zewntrz zewntrzna wodza upinajca powinna by nieco krtsza od
wewntrznej.
Szeregowcw majcych si wiczy w woltyerce ustawia si dokoa, na zewntrz ladu, po
ktrym si bdzie posuwa ko.
W czasie przerabiania woltyerki z jednym wiczcym si nastpny powinien sta przy
trzymajcym link, aby si mg po ukoczeniu wiczenia przez poprzednika natychmiast
zbliy do konia.
Unika si w ten sposb przerw podczas wiczenia i oszczdza siy konia.
Podbiegajc do konia naley si stosowa do jego chodu. Instruktor uwaa, aby podczas
zbliania si do konia wiczcy si mia rce swobodne, lecz posuwajc si wzdu linki nie
chwyta za ni rkami.
Koniowi naley od czasu do czasu pozwoli odpocz, przeprowadzajc go po kole stpem w
odwrotnym kierunku z odpitymi wodzami upinajcymi.
118. Rodzaje woltyerki.
Rozrniamy woltyerk:
a) na siodle woltyerskim,
b) na siodle wojskowym.
119. Woltyerka na siodle woltyerskim.
Woltyerka na siodle woltyerskim jest rodkiem wyrobienia techniki skoku potrzebnej do
wskakiwania na siodo wojskowe.
Wykonywa si j na kole, bez broni, pasa i ostrg.
120. Wskok na konia.

64

Regulamin Kawalerii

Aby wskoczy na konia, naley do niego podbiec, chwyci praw rk za praw rczk sioda
z gry i kciukiem do dou, a lew za lew rczk sioda z dou i kciukiem do gry.
Podczas biegu obok konia naley lewe rami cofn, co daje mono posuwania si prosto w
kierunku ruchu. Biec naley na palcach, majc nogi lekko naprone, wysunite przed wasny
tuw na wysoko przednich ng koskich (ryc. 47).

Przebiegszy tak kilka krokw naley si silnie odbi obiema zczonymi nogami od ziemi, w
takt z wewntrzn przedni nog konia i o 1/2 kroku od niego do wewntrz i do przodu
jednoczenie, mocno si opierajc i przycigajc rkami wykorzysta podrzut, szybko
podrzuci swj tuw prostujc w tej chwili rce; nastpnie przenie przez zad konia
wyprostowan praw nog i mikko si opuci w siodo, jak najbliej jego przodu. Dosiad w
siodle powinien by widowy, z jak najbardziej rozwartymi stawami biodrowymi, nogi
naprone, palce skierowane w d na zewntrz (ryc. 48).

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

121. Zeskok z konia.

Aby zeskoczy z konia do wewntrz koa, naley chwyci rkami z gry za przednie rczki
sioda i wyrzuci praw nog od biodra silnym ruchem wstecz, przerzuci j przez zad koski,
jednoczenie pochylajc tuw do przodu na jak najbardziej wyprostowanych rkach. Praw
nog po przerzuceniu przez zad doczy natychmiast do lewej, ktra pozostaje na miejscu.
Opierajc si prawym biodrem o bok sioda, z tuowiem nieco pochylonym w prawo, kierujc
obie zczone wyprostowane nogi jak najwicej ku przodowi (ryc. 49), zeskoczy z konia
stawiajc nogi na ziemi wraz z lew przedni nog konia, a jednoczenie puci rczki sioda.
Aby zeskoczy z konia na zewntrz koa, jedziec postpuje jak wyej, lecz z t rnic, e
przerzuca przez zad lew nog, docza j do prawej, pozostajcej w miejscu itd., tzn. stosujc
wszystko z przeciwnej strony.
122. Zeskok i wskok.
Przy tym wiczeniu wykonywa si zeskok jak w 121 z t rnic, e natychmiast, za
pierwszym dotkniciem palcami ng ziemi, naley si odbi i wykona wskok jak w 120.
Ruchy wyszczeglnione w 120 i 121 powinny si zla w jedn cao, co czyni wykonanie
cigym i sprystym.
123. Noyce.
Siedzc na koniu naley chwyci rkami za przednie rczki sioda i pochylajc tuw nieco do
przodu na jak najbardziej wyprostowanych rkach, szybko, w takt galopu, silnie od bioder
wyrzuci wyprostowane nogi wstecz i do gry. Krzyujc nogi w grze trzeba jednoczenie
pomc sobie energicznym ruchem bioder w odpowiedni stron i natychmiast wypuci
rczki sioda, aby mc usi twarz do zadu koskiego.
Trzeba uwaa, aby skrzyowanie ng odbywao si stosunkowo wysoko nad siodem,
poniewa w przeciwnym razie nogi zawadzajc o siodo nie pozwol wykona tego
wiczenia. Dosiad pozostaje widowy.

66

Regulamin Kawalerii

Aby si twarz do przodu, trzeba chwyci za tylne ptle w ten sposb, eby 4 palce byy
wewntrz, a kciuk na zewntrz tych ptel, po czym nachylajc si naprzd w chwili
podniesienia przez konia przodu wykona wszystko jak wyej.
Dla uatwienia nauki robi si z pocztku noyce w miejscu, potem w stpie i w galopie. W
kusie tego wiczenia si nie wykonywa.
124. Skok przez konia.
Wykonywa si tak jak przy wskakiwaniu na konia z t rnic, e po odbiciu si nogami od
ziemi naley wykona energiczny zwrot w biodrach w prawo majc nogi zczone;
jednoczenie przycigajc si mocno do sioda rkami wznie nogi wysoko w gr na jak
najbardziej wyprostowanych rkach z caym tuowiem nad zadem koskim (ryc. 50), po czym
przerzuci si na praw stron konia i zeskoczy obok jego zewntrznej opatki, twarz w
kierunku ruchu.

Dla uatwienia wykonania tego wiczenia mona z pocztku da, aby ucze wskakiwa na
konia zatrzymujc si na lewym biodrze z prawej strony sioda.
Skok przez konia naley stosowa jako zakoczenie wiczenia.
125. Wskok odwrotny.
Odskok wykonywa si tak jak przy zwykym wskakiwaniu, lecz z t rnic, e w chwili
odbicia silnym ruchem bioder ciao si obraca w lewo w ty; jedziec siada twarz do ogona
przenoszc jednoczenie lew nog przez zad konia i puszczajc rczki sioda; nastpnie
chwyta za tylne ptle, wykonywa noyce jak w 123 i siada normalnie.
126. Wskok myccm.
Do wykonania tego wskoku chwyta si obiema rkami za obie tylne ptle, praw za praw, a
lew za lew, w ten sposb, aby 4 palce obu rk byy naoone z gry, a kciuki od dou.
wiczcy si biegnie na wysokoci tylnej krawdzi sioda, wykonywa normalny odskok i
przenosi tuw ze zczonymi i wyprostowanymi nogami przez zad konia w ten sposb, aby
nogi zarzuci ku przodowi, a gow zwrci w kierunku zadu konia; po osigniciu tej

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


postawy tuowia jednoczenie przenosi praw nog przez szyj konia i siada zwrcony twarz
do ogona. W chwili przerzucania tuowia rce wiczcego si trzymajce ptle skrzyowuj
si; po przerzuceniu nogi przez szyj konia, w chwili znalezienia si w siodle, wiczcy si
puszcza ptle, a nastpnie chwyta je normalnie i wykonywa noyce jak w 123.
127. Stawanie na siodle.
Aby stan na siodle, naley obiema rkami chwyci za przednie rczki sioda z gry
pochylajc tuw ku przodowi; jednoczenie wyrzuci nogi do tyu, po czym zgi je w
kolanach i opuci si na palce ng na rodku sioda przysiadem, a nastpnie stan na siodle
wypuszczajc z rk rczki sioda.
Podczas stania nogi powinny by nie naprone, cae ciao skierowane ku przodowi i do
wewntrz koa.
Aby si opuci w siodo, naley zrobi przysiad, chwyci za rczki sioda i obejmujc konia
udami mikko si opuci w siodo.
128. Woltyerka na siodle wojskowym na kole.
Woltyerk na siodle wojskowym przeprowadza si na kole, wykonywajc tylko wskok i
zeskok z konia.
wiczenia przeprowadza si stopniowo, najpierw na siodle nie stroczonym, a nastpnie na
stroczonym; wiczcy si wystpuje pocztkowo bez broni, potem z broni i w penym
oporzdzeniu.
Sposoby stosuje si te same co przy wiczeniach na siodle woltyerskim z t rnic, e przy
opdzaniu konia w lewo (w prawo) lewa (prawa) rka chwyta za grzyw porodku szyi przy
samej skrze, a prawa (lewa) trzyma za przedni k.
129. Woltyerka na siodle wojskowym w miejscu i w ruchu.
Woltyerk na siodle wojskowym w miejscu i w ruchu wykonywa si na ujedalni, w
terenie, w czasie wicze lub po ukoczonych wiczeniach nauki jazdy konnej.

68

Regulamin Kawalerii

130. Wskok zwyky na konia w miejscu.

Jedziec stojcy w postawie zasadniczej z koniem na komend "Bez strzemion - na ko" robi
zwrot w prawo, przerzuca wodze wdzidowe przez gow konia, robi cay krok w prawo,
staje na wysokoci sioda i twarz do niego; lew rk z wodzami kadzie na przednim lku, a
praw - na tylnym; robi pprzysiad i odbiwszy si nogami od ziemi wznosi si silnie na
rkach tak aby mie grn cz ciaa na wycignitych rkach nad siodem, po czym nie
wcigajc szyi w ramiona, aby atwiej zachowa rwnowag, lekko si pochyla ku przodowi
(ku prawej stronie konia); ciao pozostaje naprone, gowa prosto i cokolwiek do gry, nogi
wyprostowane, palce w d; pozostaje chwil w tej postawie (ryc. 51), a jednoczenie,
przekadajc praw rk na praw stron przedniego ku, przenosi wyprostowan praw nog
nad zadem konia, ciska siodo kolanami i opuszcza si mikko w siodo opierajc si na obu
rkach.
131. "Wskokiem - na ko".
Jedziec stojcy w postawie zasadniczej z koniem na komend " Wskokiem - na ko" robi
zwrot w prawo, przerzuca wodze jak w 130, nastpnie staje w pobrocie plecami do gowy
konia na wysokoci jego szyi, stawiajc lew nog obok lewej przedniej nogi konia; ujmujc
lew rk gar grzywy wraz z wodzami wdzidowymi, a wyprostowan praw rk zarzuca
w ty; nastpnie robi silny wymach wyprostowan praw nog i rk (ryc. 52) oraz odbijajc
si od ziemi lew nog przenosi praw przez tylny k po czym podcigajc si na lewej rce

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


siada na siodo, pomagajc sobie jednoczenie praw rk opart o siodo ze strony
zewntrznej przy przednim ku.

132. Zeskok z konia w miejscu.


Na komend "Bez strzemion - z koni" jedziec przekada wodze wdzidowe w lew rk
(jeeli s wodze munsztukowe, puszcza je na szyj konia), wyjmuje nogi ze strzemion, opiera
si obu rkami o przedni k, pochylajc jednoczenie wyprostowany tuw ku przodowi;
pomagajc sobie silnym wymachem wyprostowanej prawej nogi, przerzuca j nad zadem
konia; zczywszy praw nog z lew opuszcza si lekko na ziemi, po czyni przybiera
postaw zasadnicz z koniem.
133. Wskok na konia w ruchu na linii prostej.

70

Regulamin Kawalerii

Jedziec trzyma lew (praw) rk wodze i gar grzywy, o ile monoci, porodku szyi
konia, a praw (lew) za przedni k, palcami wewntrz majc lewe rami ustawione w ty,
aby by zwrconym twarz w kierunku ruchu; nogi wyprostowane na wysokoci przednich
ng konia; biegnc z koniem "w nog" odbija si na palcach obydwiema nogami jednoczenie
z wewntrzn przedni nog konia (ryc. 53) i wskakuje na niego przenoszc praw (lew)
wyprostowan nog przez zad konia.
134. Zeskok z konia w ruchu na linii prostej.
Jedziec postpuje, jak jest powiedziane w 132 z t rnic, e ujmuje lew (praw) rk
wraz z wodzami i gar grzywy (ryc. 54).

Przy tym wiczeniu nie stosowa zbyt czsto cwaw, gdy niszczy to materia koski.
135. Zakres woltyerki na siodle stroczonym na linii prostej.
wiczenia w woltyerce na siodle stroczonym, w penym oporzdzeniu jedca, naley
przerabia z tymi szeregowcami, ktrzy ju dobrze opanowali wolty na siodle nie
stroczonym i stroczonym, bez oporzdzenia i broni.
Przy wiczeniu w woltyerce na linii prostej naley mie
na uwadze istotne potrzeby bojowe i nie wymaga od
szeregowcw sztuk cyrkowych.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

ROZDZIA B. MUSZTRA PIESZO BEZ BRONI.


136. Postawa swobodna.
Postawa swobodna jest form chwilowego wypoczynku szeregowca w toku wykonywania
przeze czynnoci subowych.
W postawie tej ciar ciaa spoczywa na nodze prawej, ktra przez cay czas pozostaje w
miejscu; lewa noga wysunita swobodnie w przd, mniej wicej o poow dugoci stopy, w
kierunku, ktry wskazuje palce tej nogi. Poza tym szeregowiec ma zupen swobod ruchw,
ale nie wolno mu rozmawia. Gdy zachodzi potrzeba, poprawia sobie ubranie i oporzdzenie,
a znajdujc si w szyku zwartym take rwnanie i krycie.
Jeeli szeregowiec pozostaje przez duszy czas w postawie swobodnej, moe zmieni
pooenie ng w ten sposb, e dostawia lew nog do prawej, a nastpnie wysuwa praw i
odwrotnie.
Postaw swobodn przybiera szeregowiec na komend "Spocznij".
137. Postawa zasadnicza.
Postawa zasadnicza wyraa gotowo do przyjcia i wykonania komendy (rozkazu). W
postawie zasadniczej stoi onierz nieruchomo. Ciar ciaa spoczywa rwnomiernie na obu
caych stopach. Pooenie caego ciaa w stosunku do stp musi by pionowe i rwnolege do
linii frontu. Pity zczone, stopy rozwarte tak, by odlego midzy duymi palcami ng
wynosia dugo wasnej stopy. Kolana zblione do siebie o ile pozwala na to budowa ciaa,
nogi w kolanach wyprostowane. Minie krzya i grnej czci ud napite, by usztywniay
tuw w pasie. Brzuch lekko wcignity, pier wysunita ku przodowi przez swobodne
cofnicie ramion w ty. Rce opuszczone swobodnie wzdu tuowia dotykaj ud nasad doni
oraz zczonymi i wyprostowanymi palcami w ten sposb, by rednic palce rk wyczuway
szew spodni. okcie odchylone nieco w przd. Ramiona na rwnej wysokoci, szyja
wycignita swobodnie, gowa podniesiona, broda przycignita nieco w d. Wzrok
skierowany na wprosi, usta zamknite normalnie (nie zacinite).
W rozmowie z przeoonymi lub starszymi przyjmuje si zawsze postaw zasadnicz.
Postaw zasadnicz przybiera szeregowiec na komend "Baczno" oraz na zapowied kadej
komendy nie poprzedzonej komend "Baczno".
W tym ostatnim wypadku szeregowiec po wykonaniu komendy pozostaje rwnie w postawie
zasadniczej, jeeli regulamin nie postanawia inaczej.
138. Marsz krokiem rwnym.
Szeregowiec maszeruje krokiem rwnym:
1. ruszajc z miejsca na komend "Uan (strzelec, szwoleer) - marsz",
2. w marszu na komend "Baczno", poprzedzon w razie potrzeby wyrwnania kroku
komend "Rwny - krok".

72

Regulamin Kawalerii
3. w marszu na komend "Spocznij", podan po komendzie wyruszenia z miejsca lub po
podanej w czasie marszu komendzie "Baczno".

Dugo rwnego kroku wynosi 75 cm. Ruszajc z miejsca albo w marszu po padniciu
komendy "Baczno" szeregowiec podajc ciar ciaa naprzd wykracza lew nog w przd,
podnoszc j z ziemi poczynajc od pity z jednoczesnym ugiciem nogi w kolanie o tyle,
eby stop - skierowan palcami ku ziemi i nieco na zewntrz - mona byo przesun w
przd tu nad ziemi; wysuwajc w ten sposb nog w przd na regulaminow dugo kroku,
prostuje j w kolanie i stawia sprycie na ziemi ca stop poczynajc od palcw;
jednoczenie podnosi praw nog poczynajc od pity i przenosi ciar ciaa na lewa nog.
zachowujc przez cay czas wychylenie tuowia w przd.
Nastpnie wykracza nog praw w taki sam sposb, jak wskazano dla lewej, maszerujc cay
czas sprystym krokiem.
Gowa i tuw pozostaj w postawie zasadniczej. Tempo marszu wynosi 120 krokw na
minut. Ruch rk w czasie marszu miarowy; w przd na wysoko pasa, w ty swobodnie.
Jeeli szeregowiec ma maszerowa rwnym krokiem przez duszy okres czasu, a
okolicznoci nic wymagaj marszu na "Baczno", podaje si komend "Spocznij". Na t
komend szeregowiec, zachowujc tempo i dugo kroku nie zmienione, przybiera swobodn
postaw ciaa.
139. Marsz krokiem dowolnym.
Na komend "Dowolny - krok" dugo kroku i tempo marszu zale od terenu i budowy ciaa
szeregowca. Dobra postawa powinna by zachowana. Grna cz ciaa i ruch rk utrzymane swobodnie.
140. Zmiany kroku.
Przejcie z kroku rwnego w dowolny nastpuje na komend "Dowolny - krok"; z dowolnego
w rwny na komend "Rwny - krok", przyczym po przybraniu rwnego kroku szeregowiec
maszeruje jak rwnym krokiem na "Spocznij".
141. "Stj".
Na komend "Uan (strzelec, szwoleer) - stj" szeregowiec robi jeszcze jeden krok i
przystawia szybko nog pozostajc w tyle do tej, ktra wykonaa ostatni wykrok.
142. Bieg i krok szybki.
Bieg z miejsca wykonywa si na komend "Uan (strzelec, szwoleer) biegiem - marsz", w
marszu na komend "Biegiem - marsz".
Kierunek biegu (jeeli nie jest wskazany) - na wprost przed siebie.
Zaprzestanie biegu nastpuje albo przez przejcie w krok dowolny, albo przez zatrzymanie.
Na komend "Dowolny - krok" szeregowiec zwalnia bieg w cigu 3 krokw po wydaniu
komendy, po czym przechodzi w dowolny krok.
Na komend; "Uan (strzelec, szwoleer) - stj" szeregowiec robi w biegu stopniowo
zwalnianym jeszcze 3 kroki, zatrzymuje si i przybiera postaw swobodn.
Jeeli cel, ktry ma by osignity biegiem, albo przestrze, ktra ma by przebyta biegiem,
byy z gry oznaczone w komendzie, np. "Uan (strzelec, szwoleer) do lasku biegiem marsz" lub "Uan (strzelec, szwoleer) przez k biegiem - marsz", wwczas szeregowiec po

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


wykonaniu komendy przestaje biec i zachowuje si nastpnie tak jak przed rozpoczciem
biegu, to jest, jeli sta - staje, jeli lea - pada, jeli za maszerowa - maszeruje dalej.
Szybki krok jest to przyspieszony krok dowolny.
Szybki krok stosuje si przy wykonywaniu niektrych komend niniejszego regulaminu, gdy
chodzi o szybkie sprawienie pewnego szyku.
143. Zwroty w miejscu.
Komenda "W prawo - zwrot".
Szeregowiec wykonywa na prawej picie dziarski obrt o 90 w prawo. W tym celu podnosi
nieco palce prawej i pit lewej nogi, odbija si palcami lewej nogi w prawo, a wykonawszy
nakazany zwrot dostawia szybko lew nog do prawej.
Komenda "W lewo - zwrot".
Szeregowiec wykonywa na lewej picie dziarski obrt o 90 w lewo. W tym celu podnosi
nieco palce lewej i pit prawej nogi, odbija si palcami prawej nogi w lewo, a wykonawszy
nakazany zwrot szybko dostawia praw nog do lewej.
Komenda "W ty - zwrot".
Szeregowiec wykonywa na lewej picie dziarski obrt o 180. W tym celu podnosi nieco
palce lewej i pit prawej nogi, odbija si palcami prawej nogi w lewo, a wykonawszy
nakazany zwrot szybko dostawia praw nog do lewej.
W czasie wykonywania zwrotw grna cz ciaa pozostaje w postawie zasadniczej.
144. Zwroty w marszu.
Komenda "W prawo (w lewo) - zwrot". Haso naley wyda w marszu krokiem rwnym, przy
stawianiu przez szeregowca tej nogi, w ktrej stron ma nastpi obrt.
Szeregowiec po usyszeniu hasa robi jeszcze p kroku, po czym w tempie jednego kroku
obraca si o 90 w nakazanym kierunku na palcach nogi wysunitej w przd przy pomocy
odbicia si palcami nogi pozostawionej w tyle, ktr w tym samym tempie przenosi na
wykrok w nakazanym kierunku maszerujc dalej bez zatrzymania si.
145. Zwroty gowy.
Na komend "Na prawo (na lewo) - patrz".
Szeregowiec szybkim ruchem zwraca gow w prawo (w lewo) tak, aby oko lewe (prawe)
znalazo si w rodkowej linii ciaa.
Gowa lekko podniesiona, oczy zwrcone w kierunku zwrotu gowy.
Powrt gowy na wprost wykonywa si na komend "Baczno".
146. Salutowanie.
Salutowanie wykonywa szeregowiec w postawie zasadniczej (w marszu na "Baczno"),
Szybko zwraca gow w kierunku przeoonego (starszego) patrzc mu w oczy, jednoczenie
podnosi krtkim ruchem do daszku czapki praw rk uoon tak, aby palec wskazujcy i
redni byy wyprostowane i zczone, pozostae za palce zoone na doni i przycinite
kciukiem. Zewntrzna strona pierwszego czonka paca wskazujcego przyoona do brzegu
daszka czapki nad prawym ktem prawego oka, do zwrcona ku przodowi, okie
skierowany w d i na prawo w skos.
Po salutowaniu szeregowiec opuszcza energicznym ruchem rk w d z jednoczesnym
zwrotem gowy na wprost. W marszu lewa rka pozostaje przez czas salutowania nieruchomo,

74

Regulamin Kawalerii

lekko przyoona nasad doni i kocami palcw do spodni - rodkowy palec przy szwie.
Szeregowiec maszeruje krokiem sprystym, nie zaznaczajc jednak tempa uderzeniami stp
o ziemi.
Postaw i ruchy rk do salutowania musi szeregowiec ukoczy na 6 krokw przed
przeoonym (starszym), a powrt do poprzedniej postawy rozpocz 3 kroki za przeoonym.
Przy salutowaniu w miejscu przeoonemu (starszemu) stojcemu rwnie w miejscu (np.
przymeldowaniu si) przytrzymuje rk przy nakryciu gowy przez sekund.
U w a g a . Salutowanie przy meldowaniu w miejscu rozpoczyna si po zatrzymaniu si i
przybraniu postawy zasadniczej.
Gdy ma inne nakrycie gowy, np. hem, przykada rk do salutowania tak samo jak przy
salutowaniu w czapce.
Szeregowiec bez nakrycia gowy oddajc honory przybiera podstaw zasadnicz i zwraca
szybkim ruchem gow w kierunku przeoonego (starszego), zachowujc si poza tym tak
samo jak przy salutowaniu.
Majc praw rk zajt i nie mogc jej na czas uwolni oddaje honory jak szeregowiec bez
nakrycia gowy.
147. Wywoanie szeregowca z szeregu.
Szeregowiec wywoany po nazwisku staje w postawie zasadniczej i odpowiada gono
"Jestem".
Na komend "Wystp" wystpuje z dwuszeregu w przd i staje na 3 kroki przed pierwszym
szeregiem w postawie zasadniczej. Szeregowiec z tylnego szeregu wystpuje w przd przez
luk otwart mu przez poprzednika, ktry w tym celu robi praw nog krok w kierunku na
prawo w skos, a po przejciu wywoanego krokiem w ty lew nog wraca na swe miejsce.
Tak samo zachowuje si poprzednik przy powrocie zaplecznika na miejsce.
W luk powsta wskutek wystpienia szeregowca pierwszego szeregu wstpuje natychmiast
2 krokami jego zaplecznik; po powrocie wywoanego - gdy si ten zbliy na 3 kroki do swego
miejsca - zaplecznik robi w ty zwrot, 2 krokami wraca na swe miejsce i ponownie wykonuje
w ty zwrot.
Szeregowiec wywoany z kolumny wystpuje na t stron, po ktrej jest przeoony, albo na
stron wskazan w komendzie dowdcy i staje na wysokoci swej trjki (dwjki) w postawie
zasadniczej, w odstpie kroku od skrzydowego.
Na komend "Wstp" robi zwrot w kierunku, w ktrym ma odej, i wraca szybkim krokiem
na swoje miejsce.
Szeregowiec wywoany z jakiegokolwiek szyku lub miejsca na komend "Do mnie" albo np.
"Do pana rotmistrza X" poda natychmiast szybkim krokiem najkrtsz drog do
wzywajcego, zatrzymuje si na 3 kroki przed nim w postawie zasadniczej, oddaje honory i
melduje si.
Po komendzie "Do mnie" na komend; "Wstp" lub po rozmowie z przeoonym szeregowiec
oddaje honory, robi zwrot w kierunku, w ktrym ma odej, i wraca szybkim krokiem na
miejsce.
Szeregowiec wywoany z szyku oddziau bdcego w marszu podchodzi do przeoonego z
lewej strony i, jeli przeoony si nie zatrzyma, maszeruje obok niego o p kroku z tyu i po
oddaniu honorw melduje si w marszu.
148. "Do - modlitwy".
Komenda "Do - modlitwy".

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Szeregowiec praw rk zdejmuje czapk (hem) i przekada j do lewej. Lew rka,
opuszczon na ca dugo, trzyma czapk (hem) przy lewym udzie ca, doni za otok, w
okolicy wszycia lewej czci daszka (hem trzyma w okolicy podpinki), orzekiem do przodu.
Podszewka czapki zwrcona ku ziemi. Po wykonaniu tych czynnoci szeregowiec bez
dalszego rozkazu przybiera podstaw swobodn.
Na komend "Po - modlitwie" szeregowiec wykonywa opisane czynnoci w odwrotnym
porzdku.
Na komend "Czapki - zdejm" ("Czapki - w") wykonywa te same czynnoci co na
komend "Do - modlitwy" ("Po - modlitwie").
149. "Do - przysigi".
Komenda "Do - przysigi".
Szeregowiec praw rk zdejmuje czapk (hem) i przekada j do lewej, ujmujc ca doni
za otok w okolicy wszycia lewej czci daszka (hem w okolicy podpinki), orzekiem do
przodu, po czym podnosi praw rk do przysigi w nastpujcy sposb: przedrami pionowo
do gry, do na wysokoci oczu i zwrcona do frontu, palce zoone jak do salutowania.
Reszta ciaa w postawie zasadniczej.

76

Regulamin Kawalerii

ROZDZIA C. WADANIE BRONI.


BRO BIAA.
150. Wstp.
Bro biaa - szabla i lanca - ta tradycyjna bro kawalerii, wyraa ducha zaczepnego, ktry
zawsze cechowa i nadal powinien cechowa kawaleri polsk.
W walce wrcz w jak najjaskrawszy sposb wystpuje bezporednie wspdziaanie jednostek
i oddziaw, ta naczelna zasada dziaania na polu bitwy.
Tylko ta kawaleria speni swoje zadania, ktra bdzie miaa pene zaufanie do swej broni i
bdzie umiaa jej uy.
W walce wrcz kawaleria polska musi by pani pola walki.
151. Dosiad przy wadaniu broni bia i prowadzenie konia.
Do wadania broni bia jedziec:
1. skierowuje wzrok na oczy przeciwnika (przy pozornikach - na cel),
2. skraca wodze tak, aby lewa pi opara si z gry o szyj kosk w poowic jej
dugoci, a ruch jedca podczas wadania broni nie odbija si na pysku konia;
jednoczenie unosi koci siedzeniowe z sioda,
3. silniej opiera si na strzemieniu tej strony, z ktrej chce walczy, jednoczenie
pochylajc (silniej - z lanc, sabiej - z szabl) w tym kierunku wyprostowany tuw.
W kusie to wszystko powinno nastpowa z kusa wiczebnego.
W galopie i cwale jedziec cay czas ju jedzie w pdosiadzie i ze skrconymi wodzami,
wobec czego opiera si tylko silniej na jedno (z tej strony, z ktrej chce walczy) ze
strzemion, tuw natomiast podnosi w miar potrzeby (rzadziej - z lanc, zawsze - z szabl).
152. Metody szkolenia.
Instruktor nie powinien nigdy wychodzi z wprawy we wadaniu broni.
Uczy naley przede wszystkim wasnym przykadem. Uczc pieszych instruktor jest pieszo,
uczc konnych - wystpuje konno.
Zapoznanie z wadaniem broni bia jest pocztkiem szkolenia; doskonao mona osign
tylko przez sta, systematyczn zapraw.
Cae szkolenie powinno mie charakter nauczania indywidualnego i by traktowane jako
sport.
Szkolenie zbiorowe mona stosowa tylko jako krtkie, pomocnicze lekcje zaprawy.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


wicze "na komend" naley uywa tylko wyjtkowo. Instruktor musi zwrci szczegln
uwag na to, aby przez zbyt dug przerw midzy zapowiedzi a hasem komendy nie popsu
mechaniki wykonania.

78

Regulamin Kawalerii

153. Podzia na okresy szkolenia.


Podzia na okresy zaley, midzy innymi od warunkw klimatycznych i z maymi wahaniami
bdzie nastpujcy:

okres I - 2 miesice - szkolenie pieszo i na drewnianym koniu;

okres II - 4 miesice - szkolenie na koniu; opanowanie pracy w galopie;

okres III - od 7 miesica - praca w galopie i w cwale; w 9 miesicu cakowite


opanowanie pracy w cwale.

154. wiczenia pieszo.


Nie naley czeka z rozpoczciem wicze we wadaniu broni bia a do opanowania przez
rekrutw znajomoci musztry formalnej.
wiczenie z broni bia naley rozpocz najpniej w 2 tygodnie po przybyciu rekruta do
oddziau.
wiczenia naley prowadzi swobodnie, szkolc indywidualnie i traktujc je jako sport.
Do wiczenia ustawia si rekrutw pocztkowo w jeden szereg w pkole, w odstpach
rwnych 5 krokom przy wiczeniu szabl, a 10 krokom przy wiczeniu lanc. Po oswojeniu
si rekrutw z wadaniem szabl i lanc mona ich wiczy w dwuszeregu (odstp i odlego
5 lub 10 krokw) w pkolu.
Oddzia do wicze we wadaniu szabl i lanc pieszo ustawia si na komend "Od
rodkowego do wadania szabl (lanc) - na 5 (10) krokw - biegiem odstp".
Instruktor zajmuje miejsce wewntrz pkola, stopniowo osobicie pokazuje wszystkie
chwyty broni bia dotyczce musztry formalnej oraz wadanie bojowe.
Po dokadnym zaznajomieniu rekruta z chwytami szabl naley niezwocznie (podane jak
najwczeniej) przej do szkolenia we wadaniu szabl z uyciem pozornikw.
W tym celu ustawia si rekruta w odlegoci od pozornika (z oz, glin lub chochoem)
troch (okoo 20 cm) mniejszej od dugoci rki z szabl (rekrut w postawie do cicia lub do
pchnicia).
Rekrut wzorujc si na instruktorze wykonywa cicia lub pchnicia samodzielnie; wykonanie
na komend naley stosowa wyjtkowo, tylko w odniesieniu do rekrutw wybitnie mao
pojtnych.
Do szkolenia w ciciu z gry rekrut musi sta w rozkroku na podwyszeniu, aby mg
uzyska peny wymach szabl (aby nie ci szabl w ziemie i nie zgina prawej rki).
Nie wolno uczy cicia somianego warkocza pieszo.
155. wiczenia na drewnianym koniu.
Rwnolegle z wadaniem szabl pieszo, z uyciem pozornikw, oraz z wadaniem lanc
pieszo, naley szkoli rekruta we wadaniu lanc i szabl na osiodanym drewnianym koniu.
Celem tego szkolenia jest nie tylko wykonywanie poprawnych ci, pchni i zason, lecz
rwnie nauczenie rekruta odpowiedniego dosiadu z broni w rku.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Pozorniki naley ustawia w takiej odlegoci i odstpie od konia, aby w chwili wykonywania
cicia lub pchnicia bya (odlego) naturalna, tj. taka, z jakiej mona skutecznie i swobodnie
dosign broni przeciwnika.
Po wejciu na ko w myl rozdziau A jedziec do wicze we wadaniu broni bia
przybiera dosiad opisany w 151.
Nie wolno na drewnianym koniu udawa jazdy cwaem (stosowa dosiad do cwau).
wiczenia na drewnianym koniu naley uwaa za wiczenia przygotowawcze, ktrych celem
jest zapoznanie rekruta z technik wadania lanc i szabl na koniu oraz nauka oceny
odlegoci od przeciwnika.
156. Nauka wadania broni bia na ruchomych pozornikach.
Jedziec na drewnianym koniu.
Nauczanie wadania lanc i szabl w ruchu polega na dziaaniu jedca lanc lub szabl na
pozornik umieszczony na saneczkach lub wzku cignitych przez pieszego (ych) za pomoc
dugiej linki.
157. Cel okresu II i sposoby szkolenia.
Celem okresu II jest wyrobienie silnego i pewnego cicia, pchnicia lub zasony oraz
uspokojenia i przyzwyczajenia koni do chwytw broni bia i do pozornikw.
Po rozpoczciu nauki prowadzenia konia naley niezwocznie rozpocz szkolenie we
wadaniu broni bia na koniu.
Konie - kieznane wdzidem, siodanie - wiczebne.
Chody koskie naley stosowa stopniowo.
Pierwsze lekcje polegaj na tym, e szeregowcy uszykowani na bardzo duym kole wicz si
we wszystkich chwytach szabl lub lanc, bez uycia pozornikw.
Celem tych wicze jest przyzwyczajenie szeregowcw do jazdy konno z broni, w rku oraz
oswojenie ich z uyciem broni biaej na koniu.
Szczegln uwag naley zwrci na spokojne prowadzenie konia lew rk, oraz na
poprawne, naturalne wadanie broni.
Nastpnym etapem szkolenia bd lekcje z uyciem pozornikw na liniach prostych.
Pocztkowo naley uczy tylko na pojedynczym pozorniku. Waciwym chodem koskim do
wadania broni bia jest galop, jednak ze wzgldu na nieprzygotowanie jeszcze
szeregowcw do pracy na koniu w galopie dopuszczalne jest szkolenie pocztkowo w kusie
(zawsze wiczebnym), a nawet w stpie.
Wszelkimi siami naley dy do jak najwczeniejszego rozpoczcia szkolenia w galopie, nic
czekajc na uycie przez szeregowcw munsztuka.
Stopniowo ilo pozornikw naley zwiksza, a jako ich urozmaica.
Odlegoci midzy pozornikami, wynoszce pocztkowo 50 krokw, z czasem naley
zmniejsza a do 15 krokw.
Pozorniki naley umieszcza na:
1. duym czworoboku, a jazda wtedy odbywa si na jednej ciece, i mona wwczas
szkoli jednoczenie kilku jedcw lub tylko jednego,
2. kilku prostych liniach, przy czym na jednej linii wiczy si w chwili jego szkolenia
tylko jeden jedziec; jednoczenie wolno wiczy na kilku prostych liniach tylko w
jednym i tym samym kierunku.

80

Regulamin Kawalerii

158. Cel okresu III i sposoby szkolenia.


Celem tego okresu jest nauczenie wadania broni bia w natarciu i w pocigu, a wic
osignicie doskonaoci pracy w cwale na liniach prostych oraz w galopie na liniach
krzywych w rnorodnym terenie, z penym uzbrojeniem i oporzdzeniem oraz z siodaniem
polowym.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Wymagania stopniowa, a wic stosowa kolejno:
a) skoki z broni w rku przez rowy i poty;
b) prac z uyciem pozornikw w galopie i w cwale na linii prostej w rwnym terenie;
c) jak w b, ale w terenie poprzerzynanym rowami bez obsady ludzkiej;
d) jak c, nadto poty;
e) jak c z obsad roww przez ludzi zachowujcych si spokojnie;
f) jak d z obsad przez ludzi zachowujcych si spokojnie;
g) jak b, nadto obok kadego pozornika stoi strzelec, ktry w chwili zbliania si jedca
daje strza z karabina;
h) jak b z t jednak rnic, e wiczy si jednoczenie kilku jedcw na tej samej iloci
linij prostych, przy czym na kadej linii tylko jeden pozornik i jeden jedziec, a na
linii (szeregu) wszystkich tych pozornikw leca nieprzyjacielska tyraliera, ktra w
chwili zbliania si do nich szarujcych jedcw strzela z karabinkw;
i) jak e, obsada roww strzeleckich strzela;
j) jak i, nadto ogie broni maszynowej.
Przez czst zmian miejsca ustawienia pozornikw i ich kolejnoci osiga si wielk
rozmaito.
wiczenie na linii krzywej (np. na serpentynie) wolno stosowa tylko w galopie i tylko jako
sprawdzian panowania jedca nad koniem.

SZABLA. Wadanie szabl pieszo.


Szabla (ryc. 55 a) dzieli si na gowni i rkoje. W gowni rozrniamy: ostrze, grzbiet i
piro. Cz gowni (1/3) przy rkojeci nazywa si zastaw szabli.
159. Opis szabli.

82

Regulamin Kawalerii

Rkoje skada si z: jelca, kabka, oprawy rkojeci, kapturka i gowicy (ryc. 55 b).
Pochwa jest zakoczona pitk; ma wstawione w wylocie okienko, a nieco niej piercie z
ogniwkiem.

160. Postawa zasadnicza z szabl w pochwie.


Pochwa z szabl jest przypita na abce do pasa gwnego i wisi przy lewym boku; szabla
skierowana ostrzem do przodu.
Lewa rka, swobodnie opuszczona w d, obejmuje pochw szabli kciukiem od przodu (kciuk
wyprostowany), reszta za palcw (zczonych) od tyu.
abka jest tak duga, aby pitka pochwy wznosia si na do nad ziemi.
Prawa rka i reszta ciaa jak w postawie zasadniczej bez broni.
Na komend "Spocznij" szeregowiec przybiera postaw swobodna jak bez broni.
161. Dobycie szabli i postawa zasadnicza z szabl dobyt.
Komenda "Szable - w do".

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


a) Na zapowied "Szable" szeregowiec wypuszcza pochw z lewej rki i ujmuje j w tym
samym miejscu, jednak kciukiem od tyu, a pozostaymi palcami od przodu; pochwa z
szabl nachylona gr do przodu. Jednoczenie chwyta praw rk za rkoje szabli,
kciukiem od wewntrz, a pozostaymi palcami od zewntrz i jednym ruchem wysuwa
szabl z pochwy na szeroko doni.
b) Na haso "W do":
1. energicznie dobywa szabl z pochwy, unosi j na wysoko wyprostowanego
prawego ramienia, pirem do gry, a ostrzem w przd;
2. opuszcza praw rk z szabl najkrtsz drog do prawego uda, jednoczenie
lew chwyta pochw jak w 160.
Praw rk, swobodnie opuszczon, obejmuje rkoje kciukiem, palcem
wskazujcym i rodkowym; pozostae 2 palce lekko zgite poza rkojeci szabli, przy
czym palec serdeczny naciska rkoje od tyu; gownia grzbietem oparta o rami na
szwie rkawa, ostrze skierowane w przd. Jest to postawa zasadnicza z szabl dobyt
(ryc. 56).
Na "Spocznij" trzymanie szabli jest dowolne.

162. "Szable - schro".


Komenda "Szable - schro".
a) Na zapowied "Szable":
1. szeregowiec unosi praw rk z szabl do gry prostujc rami; szabla pirem
do gry i ostrzem w przd; jednoczenie ujmuje pochw szabli lew rk jak w
161 a;
2. opuszcza szabl pirem w lewo w przd i w d ku pochwie; prawa rka zgita
w stawie okciowym tak, aby piro szabli mona byo wsun w okienko

84

Regulamin Kawalerii
pochwy; gowa zwrcona w lewo w d, wzrok skierowany w stron okienka
pochwy; nastpnie wsuwa szabl do pochwy tak, aby szabla wystawaa z
pochwy na szeroko doni, i zwraca gow na wprost.
b) Na haso "Schro" szeregowiec energicznie wsuwa szabl do pochwy i przybiera
postaw zasadnicz jak w 160.

163. "Prezentuj - bro".


Bro prezentuj podoficerowie i szeregowcy w szyku pieszym i konnym tylko stojc w
miejscu.
Chwyt wykonywa si tylko z postawy zasadniczej z szabl dobyt (na ramieniu).
Komenda "Prezentuj - bro".
Na haso "bro" szeregowiec przenosi szybkim ruchem szabl z ramienia najkrtsz drog
przed pier, obejmujc jednoczenie rkoje szabli ca doni; prawa pi oddalona od
piersi na szeroko doni, ustawiona tak, aby jelec by na wysokoci wszycia konierza, prawy
okie swobodnie opuszczony, prawe rami lekko przylega do boku tuowia, gownia szabli
pionowo przed rodkiem twarzy, ostrzem w lewo, a pirem do gry

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

164. Poruszenia z szabl.


Na zapowied komendy do marszu z szabl dobyt zmienia si chwyt szabli.
Wykonanie na 3 tempa:
a) lew rk (nie zginajc jej) wysun w przd i przed rodek ciaa, doni do gry,
jednoczenie wysun praw rk z szabl (grzbiet szabli oparty o rami na szwie
rkawa) tak, aby oprze kapturek szabli na lewej doni (ryc. 57 a);
b) przytrzyma szable lew doni i uj od rodka jelec oraz doln cz kabka
rkojeci palcami: rednim, serdecznym i maym prawej rki; reszta palcw zamknita
poza kabkicm szabli (ryc. 57 b);
c) szybko powrci do postawy zasadniczej; szabla oparta grzbietem o ramie na szwie
rkawa.
W czasie marszu z szabl na ramieniu (rwnie po komendzie "Baczno") prawa rka z
szabl zachowuje miarowy wahadowa ruch w takt marszu, lewa trzyma pochw szabli tak jak
w postawie zasadniczej, przy czym pochwa zwisa nieruchomo ku doowi.

Na komend "Stj" wraca si do postawy "Szable - w do" drog odwrotn; wykonanie


zmiany chwytu szabli nastpuje po zatrzymaniu si.
W czasie marszu z szabl w pochwie (rwnie po komendzie "Baczno") szeregowiec
porusza praw rk jak bez broni, a lew trzyma pochw szabli jak w postawie zasadniczej.
Podczas zwrotw szeregowiec przytrzymuje pochw szabli lew rk jak w postawie
zasadniczej.
165. Salutowanie szabl w miejscu i w marszu.

86

Regulamin Kawalerii

Prawo salutowania szabl przysuguje jedynie oficerom.


Oficer salutuje szabl w szyku pieszym, tak w ruchu jak i stojc w miejscu.

Na haso komendy "Prezentuj - bro" wszyscy oficerowie salutuj na 3 tempa.


a) Stojc w miejscu:
1. przenie praw pi z szabl najkrtsz drog przed pier, a jednoczenie
obj rkoje szabli ca doni; prawy okie swobodnie opuszczony, prawe
rami swobodnie przylega do boku tuowia, jelec na wysokoci wszycia
konierza, gownia pionowo przed rodkiem twarzy, ostrzem w lewo, a pirem
do gry, prawa pi oddalona od piersi na szeroko doni (ryc. 58);
2. wytrzyma jedno tempo;
3. opuci praw rk z szabl tak, aby rka ta zwisaa swobodnie, piro szabli
byo od ziemi na szeroko doni, jelec przy szwie spodni, gownia prostopadle
do linii frontu, ostrzem na zewntrz (ryc. 59).
b) W marszu:
ukoczy salutowanie na 6 krokw przed odbierajcym defilad, a powrt do postawy
zasadniczej z szabl na ramieniu rozpocz 3 kroki za odbierajcym defilad. Prawa
rka z szabl opuszczon w d pozostaje nieruchomo.
Salutowanie szabl wykonywa si tylko z postawy zasadniczej z szabl dobyt
("Szable - w do"). Powrt z salutowania szabl do postawy "Szable - w do"
wykonywa si rwnie na 3 tempa drog odwrotn ni salutowanie.
Poszczeglne tempa naley wykonywa w takt marszu. Salutowanie naley rozpocz

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


na 9 krokw przed odbierajcym defilad:
pierwsze tempo - przy stawianiu lewej nogi;
drugie tempo (wytrzymanie) - wykrok praw nog,
trzecie tempo - znowu jednoczenie z wykrokiem lew nog.
U w a g a : W wypadku gdy obowizuje trzykrotne salutowanie szabl, drugie i
trzecie salutowanie nastpuje bezporednio po pierwszym. Rozpocz wic trzeba
salutowanie o 6 krokw wczeniej, czyli na 15 krokw przed odbierajcym defilad.
166. "Do boju - szable".
Komenda "Do boju - szable".
Na haso "Szable" zrobi praw nog krok w prawo i ugi obie nogi lekko w kolanach jak na
koniu; wysun lew pie przed siebie jak do trzymania wodzy i, pomagajc sobie lew rk,
woy praw po przegub w temblak szabli; oprze praw rk z szabl na lewej pici,
gownia opara grzbietem o prawe rami na szwie rkawa.
Powrt do postawy zasadniczej drog odwrotn na komend "Baczno".

Wadanie szabl konno.


167. Postawa zasadnicza z szabl w pochwie.
Postawa jedca jak w 15 (ryc. 6 a); szabla przytroczona do sioda z lewej strony pod
tybink.
168. Dobycie szabli i postawa zasadnicza z szabl dobyt na koniu.
Komenda "Szable - w do".
a) Na zapowied "Szable" przenie praw rk nad wodzami i pochylajc, w miar
potrzeby, wyprostowany tuw do przodu, uj ni rkoje szabli, po czym wysun
szabl z pochwy na szeroko doni.
b) Na haso "W do":
1. energicznie doby szabl z pochwy, wnie j na wysoko wyprostowanego
ramienia, pionowo, pirem do gry, a ostrzem w przd;
2. praw rk z szabl opuci w d.
Prawa rka trzyma szabl jak w szyku pieszym ( 161) rka zgita w stawie
okciowym tak, aby nasada doni i 2 ostatnie palce opieray si z gry na grnej czci
prawego uda na 2 donie poniej stawu biodrowego (ryc. 60).

88

Regulamin Kawalerii

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

169. "Szable - schro".


Komenda "Szable - schro!"
Wykonanie podobnie jak w szyku pieszym, lecz drog odwrotn ni przy "Szable - w do"
konno. Szabl chroni si do pochwy tylko stojc w miejscu lub jadc stpem.
170. Prezentowanie i salutowanie szabl.
Komenda "Prezentuj - bro". Wykonanie "Bro":
a) szeregowi i podoficerowie - jak w szyku pieszym ( 163, ryc. 58);
b) oficerowie - jak w szyku pieszym ( 165), tylko w 3 tempie szabla ze swobodnie
wyprostowana rk opuszczona pionowo w d, ostrze szabli na zewntrz (ryc. 61).

W marszu naley ukoczy 3 tempo na 12 krokw przed osob (sztandarem, chorgwi itp.)
odbierajc defilad, a rozpocz powrt do postawy zasadniczej 6 krokw za odbierajcym
defilad.
171. "Do boju - szable".
Komenda "Do boju - szable".
Wykonanie na haso "Szable".

90

Regulamin Kawalerii

Woy praw rk po przegub w temblak szabli. Oprze t rk z szabl na lewej pici tak,
aby mc palcami (prawej rki) pomaga w prowadzeniu konia; gownia oparta grzbietem o
prawe rami na szwie rkawa.
172. Zoenia szabl.
a) Zoenie do ci i zason.

Prawa do silnie (przez co nastpuje usztywnienie caej rki) chwyta rkoje szabli 4
palcami z jednej strony, kciukiem z przeciwnej strony (ryc. 62 a), rka w okciu
naturalnie zgita (tyle tylko, ile nakazuj minie ramienia), pi z rkojeci na
wysokoci czoa; do i przedrami tworz jedn prost; gownia skonie w ty, pirem
do gry w ty, a ostrzem w przd (ryc. 62 b).

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

b) Zoenie do pchni. Prawa do chwyta rkoje jak przy zoeniu do ci, gownia
ostrzem w prawo, szabla skierowana pirem w kierunku celu, prawa pi wysunita
w przd na wysokoci biodra jedca.
U w a g a . Do ci i pchni szabla i rka (pi, przedrami i rami jedca) s
zawsze w jednej paszczynie.
173. Cicia.
Szeregowca naley uczy tylko nastpujcych ci:
a) z gry,
b) w prawo,
c) z dou.
Kadra zawodowa moe rwnie uprawia cicie z gry w lewo w d.
Cicie musi by wykonane penym wymachem caej rki, z caej siy, poparte bardzo maym,
lecz bardzo energicznym obrotem prostego tuowia, pocztkowo w kierunku zamachu, a
nastpnie w kierunku cicia.
Tuw z szyj i gowa jedca zawsze wyprostowane ("pier do przodu, nos do gry"),
jedziec pochylony lekko w przd podczas cicia, tak aby nie pozosta w tyle za ruchem
konia.
Nie wolno "popiera" cicia pochyleniem tuowia wraz z gow.
Przed ciciem i podczas cicia wzrok jedca utkwiony w oczy przeciwnika.
Podczas nauki zoenie do cicia wykonywa si z postawy "Do boju - szable".

92

Regulamin Kawalerii

Cicie musi nastpi bezporednio, natychmiast po zamachu.


Po wykonaniu cicia naley powrci do:
a) postawy "Do boju - szable" jeli bezporednio po tym ciciu nie trzeba wykona
pchnicia lub cicia;
b) zoenia do cicia lub pchnicia, jeli zachodzi potrzeba wykonania ich natychmiast.
Cicie zadaje si w szyj, rk lub twarz przeciwnika albo w gow jego konia.
174. Ciecie z gry.
Komenda "Z gry - tnij".
Wykonanie.
a) "Z gry" przybra zoenie jak w 172 a (ryc. 62 b);
b) "Tnij":
1. unie szabl w gr nie zmieniajc przy tym jej chwytu, a jednoczenie
wykona bardzo may obrt tuowia w lewo; w najwyszym punkcie zamachu
piro szabli bdzie skierowane w ty i troch w gr (ryc. 63);

2. byskawicznie ci w d.
Poza tym - jak w 173.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


175. Cicie w prawo.
Komenda "Od ucha - tnij". Wykonanie.
a) "Od ucha": przybra zoenie jak w 172 a (ryc. 62 b);

b) "Tnij":
1. energicznie zamachn si w lewo, prawa pi na wysokoci wasnej szyi,
szabla skierowana ostrzem na zewntrz, gownia poziomo i pirem w ty (ryc.
64);
2. byskawicznie ci w prawo.
Poza tym - jak w 173.
176. Cicie z dou.
Komenda "Z dou - tnij". Wykonanie.
a) "Z dou": przybra zoenie jak w 172 a;
b) "Tnij":

94

Regulamin Kawalerii
1. energicznie zamachn si doem w prawo w ty; w najdalszym punkcie
zamachu szabla bdzie skierowana pirem do gry, ostrzem w ty (ryc. 65);

2. byskawicznic ci doem w przd tak, jak na to pozwol minie prawego


ramienia.
Poza tym - jak w 173.
Cicie to wykonywa si na przeciwnika pieszego, majcego na gowie hem lub
zasaniajcego gow karabinem.
177. Pchnicia.
Szeregowca naley uczy tylko nastpujcych pchni:
a) w przd (w prawo w przd, w lewo w przd);
b) w lewo;
c) z prawej (z lewej) strony konia w d.
Zoenie do pchnicia wykonywa si z postawy "Do boju - szable" i, jeeli czas na to
pozwala, z zamachu.
Zamach do pchnicia uzyskuje si przez przeniesienie prawej pici na wysoko dolnego
skraju wasnego konierza i niedaleko prawego policzka przy czym prawe przedrami, o ile
monoci w prostym przedueniu gowni (ryc. 66). Pchnicie powinno by wykonane

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


byskawicznie i z caej siy, poparte energicznym pochyleniem prostego tuowia w kierunku
pchnicia. Pchnicie naoy kierowa w pier przeciwnika lub w jego plecy.
Po wykonaniu pchnicia naley powrci do:
a) postawy "Do boju - szable", jeli bezporednio po tym pchniciu nie trzeba wykona
pchnicia lub cicia,
b) zoenia do cicia lub pchnicia, jeli zachodzi potrzeba wykonania ich natychmiast.
Przed pchniciem i podczas pchnicia wzrok zawsze utkwiony w oczy przeciwnika,
W galopie i w cwale pchnicie w prawo (w lewo) w przd wykonuje si wprost ze zoenia;
wyjtek - pchnicie w plecy ciganego przeciwnika; pchnicie w d i pchnicie w lewo
zawsze wykonuje si z zamachu.

178. Pchnicie w przd.


Komenda "W prawo (w lewo) w przd - kuj".
Wykonanie.
a) "W prawo (w lewo) w przd": przybra zoenie jak w 172 b;
b) "Kuj": energicznie wykona zamach; gownia poziomo; byskawicznie i silnie pchn
(ryc. 67).
Poza tym - jak w 177.

96

Regulamin Kawalerii

U w a g a . Pchnicie w przd moe by wykonane z zamachu lub wprost ze zoenia.

179. Pchnicie w lewo.


Komenda "W lewo - kuj". Wykonanie.
a) "W lewo": przybra zoenie jak w 172 b;
b) "Kuj": energicznie wykona zamach; gownia poziomo; byskawicznie i silnie
pchn. Poza tym jak w 177.
180. Pchnicie w d.
Komenda "Z prawej (z lewej) w d - kuj".
Wykonanie.
a) "Z prawej (z lewej) w d": przybra zoenie jak 172 b;
b) "Kuj": energicznie wykona zamach i byskawicznie oraz silnie pchn.
Poza tym jak w 177.
Pchnicie z lewej strony konia w d mona stosowa tylko do przeciwnika pieszego,
stojcego lub biegncego.
181. Zasona.
Zoenie - jak do ci 172 a. Przez szybkie przesunicie (w prawo, w lewo, w gr i t d.)
prawej pici z szabl chwyta si cicie lub pchnicie przeciwnika zawsze ostrzem zastawy
wasnej szabli, odrzucajc szabl (lanc) przeciwnika zawsze na zewntrz.
Pchnicie przeciwnika naley chwyci jak najbliej pira jego szabli lub grotu jego lancy.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Jednoczenie z chwyceniem cicia lub pchnicia przeciwnika naley jak najszybciej i jak
najbardziej zdecydowanie natrze na przeciwnika, wykonujc pchnicie lub cicie.
Wzrok zawsze skierowany na oczy przeciwnika.
W ten sposb odbija si wszystkie pchnicia oraz cicia przeciwnika, z wyjtkiem cicia z
gry.
182. Zasona gowy.
Komenda "Zasona - gowy".
Wykonanie.
a) "Zasona": przybra zoenie jak w 172a;
b) "Gowy": szybko i silnie przenie praw pi do gry, tak aby podstawi zastaw
szabli pod cicie przeciwnika; chwyt szabli praw rk jak w 172.
Ostrze szabli skierowane do gry (ryc. 68).
Po odbiciu cicia przeciwnika byskawicznie natrze na niego, wykonujc cicie lub
pchnicie,

98

Regulamin Kawalerii

LANCA. Wadanie lanc pieszo.


183. Opis lancy.
Lanca dzieli si na grot, drzewce i tylec. Na lancy jest piercie ze strzemiczkiem, 2 okucia
(grne i dolne), ogniwo, plecionka (obszycie), temblak z zamkniciem, proporczyk z
rzemykami (lub tasiemkami) do przytwierdzenia i ptla. Cz od okucia do grota nazywa si
czci grotow, a od tylca - tylcow. rodek cikoci lancy jest mniej wicej poniej
grnego okucia (ryc. 69).

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

184. Postawa zasadnicza z lanc pieszo.


Komenda - "Lance - w do" jest rwnoznaczna z komend "Baczno".

Wykonanie na haso "W do".


Uchwyci praw doni lanc blisko jej rodka cikoci; rami swobodnie opuszczone
wzdu tuowia szeregowca, przedrami poziomo.
Prawa pi na wysokoci okcia.
Paznokcie prawej pici skierowane w lewo.
Lanca pochylona nieco w przd i nieznacznie w prawo.
Tylec lancy oparty o ziemi koo nasady maego palca prawej stopy. Przy koniu - lanca
uchwycona lew rk i oparta tylcem przy nasadzie maego palca lewej stopy; lanca
pochylona nieco w przd i nieco w lewo (ryc. 70a).
185. Maszerowanie z lanc.
Komenda "(Oddzia) - marsz".
Wykonanie z postawy "Lance - w do" i na haso "Marsz".
Wysun cz tylcow lancy w przd i do gry rk trzymajc lanc; lanca bdzie
skierowana wskutek tego grotem wzwy i w ty (kt okoo 30).
Na komend "(Oddzia) - stj" przybra postaw zasadnicz ("Lance - w do").

100

Regulamin Kawalerii

186. "Na udo - lance" pieszo.


Komenda "Na udo - lance".
Na haso "Lance" chwyci lanc w punkcie cikoci, oprze pi z lanc na prawym udzie
jak konno, jednoczenie odstawi praw nog o krok w prawo, zgi lekko nogi w kolanach
(jak na koniu) i przenie lew pi przed rodek ciaa jak do trzymania wodzy.

Wadanie lanc konno.


187. Zasady oglne.
Bez komendy przybiera si z lanc nastpujce postawy:
a) "Lance - w do" z pocztkiem marszu oddziau,
b) "Na rami - lance":
1. stojc w miejscu,
2. w ruchu - po komendzie "Spocznij" lub "Rwnaj",
c) "Na temblak - lance" koniowody i strzelajcy konno.
188. Postawa zasadnicza z lanc na koniu.
Komenda "Lance - w do" lub "Baczno". Wykonanie jak pieszo ( 184) z t rnic, e
lanca wisi na ptli na prawej stopie (ryc. 70b).

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

189. Wsiadanie na konia.


Na zapowied "Do wsiadania" jedziec postpuje w myl 13, przesuwajc jednoczenie
lew pi po lancy ku grotowi tak, aby si lewa pi opara z gry o szyj kosk tu przed
kbem, nie podnoszc tylca lancy od ziemi; przeoy wodze do lewej rki i uchwyci ni
gruby kosmyk grzywy (lewa rka jednoczenie ujmuje lanc, wodze i kosmyk grzywy).
Na haso "Na ko" dosi konia. Usiadszy w siodle (w oddziale na znak kierunkowego)
podrzuci pionowo lanc praw rk w gr, przenie j na praw stron, wsun praw
stop w ptl, a nastpnie w strzemi i przybra postaw zasadnicz ("Lance - w do").
190. Zsiadanie z konia.
Komenda "Do zsiadania - z koni".
Wykonanie.
a) "Do zsiadania": przybra postaw "Lance - w do" (bez wkadania stopy w ptle),
wyj praw stop ze strzemienia (i ptli lancy); (w oddziale na znak kierunkowego)
podrzuci lanc w gr i przenie j na lew stron, jednoczenie opuszczajc j w
d midzy lew rk a koniem; oprze tylec na ziemi krok w lewo i 1/2 kroku w
przd od lewego przedniego kopyta; lew rk uj lanc, wodze i kosmyk grzywy
(podobnie jak przy wsiadaniu na konia);
b) "Z koni": zsi w myl 14 i przybra postaw zasadnicz z lanc przy koniu.

102

Regulamin Kawalerii

191. "Na rami - lance''.


Komenda "Na rami - lance".
Wykonanie na haso "Lance".
Drzewce lancy oparte o bark na grnym szwie rkawa. Prawa rka swobodnie opuszczona
wzdu lancy, chwyta drzewce od zewntrz, tak e do obejmuje je od przodu, przy czym
kciuk ujmuje od strony wewntrznej, a reszta palcw - od strony zewntrznej.
Na komend "Spocznij" prawa rka swobodna.
192. "Na temblak - lance".
Komenda "Na temblak - lance".
Wykonanie na haso "Lance".
a) Przybra postaw "Lance - w do";
b) nachyli lanc do lewej rki; chwyci lanc palcem wskazujcym i kciukiem lewej
rki, wsun praw rk w temblak powyej okcia, wypuci lanc z lewej rki, po
czym zarzuci j w ty ruchem prawej rki.
193. "Na udo - lance".
Komenda "Na udo - lance".
Wykonanie na haso "Lance".
a) Przybra postaw "Lance - w do";
b) uwolni stop z ptli; oprze pi trzymajc lanc na prawym udzie w odlegoci 2
doni od stawu biodrowego; lanca ukonie do konia, cz grotowa jej drzewca
przechodzi z lewej strony gowy konia, grot lancy na wysokoci oczu jedca (ryc.
71).
U w a g a . W tym pooeniu wozi si lance w szykach lunych oraz w razie wystpowania
jedcw pojedynczo, np. szperacz, goniec.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

194. Zoenie lanc. "Do boju - lance".


Komenda "Do boju - lance".
Wykonanie na haso "Lance".
Wzi lance pod praw pach, przycisn j prawym ramieniem do tuowia; paznokcie
palcw obejmujcych lanc skierowane do gry, prawy okie dotyka stawu biodrowego
jedca, grot lancy skierowany na przeciwnika (ryc. 72).

104

Regulamin Kawalerii

195. Pchnicia.
S 2 rodzaje pchni:
a) czynne - wykonane ruchem prawej rki w kierunku przeciwnika, szybko i z ca si;
po zadaniu pchnicia naley energicznie cofn rk z lanc;
b) bierne, - tj. takie, ktremu si pchnicia nadaje ruch konia, a szeregowiec tylko
kieruje do celu grot lancy, przyciskajc j mocno ramieniem do tuowia; stosuje si w
kusie, w galopie i w cwale.
Rozrniamy nastpujce pchnicia:
czynne:
1. w prawo w przd,
2. w lewo w przd,
3. w prawo,
4. w lewo,
5. z prawej strony konia w d,
6. z lewej strony konia w d;
bierne:
1. w prawo w przd,
2. w lewo w przd,
3. z prawej strony konia w d.
196. Pchnicie w przd.
Komenda "W prawo (w lewo) w przd - kuj".
Wykonanie.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


a) "W prawo (w lewo) w przd": przybra postaw "Do boju - lance", skierowa grot
lancy w kierunku przeciwnika (grna cze brzucha lub pier przeciwnika); Jeli
pchnicie ma by wykonane w lewo w przd, to cz grotow drzewca lancy
przenie nad gow konia na jego lew stron;

b) "Kuj": silnie pochyli wyprostowany tuw nad prawym (lewym) kolanem,


jednoczenie silnie wypchn praw rk z lanc jak najdalej w kierunku przeciwnika;
lanca spoczywa na wewntrznej stronie stawu okciowego i przedramienia, drzewce
lancy silnie przycinite ramieniem pod pach do tuowia jedca, do silnie
obejmuje drzewce (ryc. 73a), szybko powrci do postawy "Do boju - lance".

106

Regulamin Kawalerii

Przy pchniciu biernym nie wysuwa si prawej rki z lanc w przd; po ukuciu wyciga
lanc z przeciwnika ruch konia - przy pchniciu w prawo w przd jedziec silnie przyciska
lanc okciem do siebie (ryc. 73b), przy pchniciu w lewo w przd jedziec wypuszcza spod
swojego okcia lanc, ktra si oprze o lewe rami (ryc. 73c).
Poza tym wykonanie jak przy pchniciu czynnym.
197. Pchnicie w bok.
Komenda "W prawo (w lewo) - kuj".
Wykonanie.
a) "W prawo (w lewo)": zwrot tuowia z lanc w prawo (w lewo).
Poza tym wykonanie jak przy pchniciu w przd.
198. Pchnicie w d.
Komenda "Z prawej (z lewej) w d - kuj".
Wykonanie.
a) "Z prawej (z lewej) w d".
Wykonywa si z kadej postawy przez zmian chwytu lancy na podchwyt (ryc. 74a) i
myniec lanc w paszczynie pionowej z prawej strony konia, bd te przez
przechwyt przy pomocy lewej rki (ktra przytrzyma lanc), a w ostatecznoci przez
podrzut lancy.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

Prawa rka zgita w stawie okciowym prawie pod ktem prostym, pi jej (z lanc)
na wysokoci szyi jedca, grot lancy w kierunku przeciwnika, wyprostowany tuw
jedca lekko pochylony nad jego prawym (lewym) kolanem, prawy bark jedca
wysunity do przodu (ryc. 74 b); przy pchniciu z lewej w d lanc przenie nad
gow konia na lew jego stron;

b) "Kuj": szybko wykona silne, zdecydowane pchnicie (ryc. 74c), po czym szybko
powrci do poprzedniej postawy.
Pchnicie bierne wykonywa si ze zoenia i tylko w galopie oraz w cwale; po ukuciu
wycignicie lancy tak samo jak przy pchniciu biernym w przd; pchnicie bierne z
prawej w d naley wykonywa zawsze nieco w prawo od kierunku ruchu konia, aby

108

Regulamin Kawalerii
nic utraci lancy i eby lanca nie wysadzia jedca z sioda.

199. Uderzenia.
Uderzenia naley uwaa za najszybsze odruchy jedca bronicego si.
Stosujemy uderzenia tylcem i uderzenia drzewcem lancy.
200. Uderzenia tylcem.
Komenda "Tylcem - bij".
Jest to odruch jedca zajtego walk z jednej strony, ktry nagle dostrzeg przeciwnika
bezporednio mu zagraajcego ze strony przeciwnej. Zwykle wykonywa si to uderzenie z
postawy do pchnicia w lewo lub w przd, jednak mona je wykona rwnie bezporednio
po uderzeniu drzewcem w lewo.
Wykonanie.
a) "Tylcem": wykonanie takie jak do pchnicia w lewo lub w przd; wzrok jedca i
tylec skierowane na przeciwnika;
b) "Bij": pchn energicznie wyprajc praw rk i jak najszybciej powrci do
zoenia.
201. Uderzenia drzewcem.
Komenda "Drzewcem - bij".
Wykonanie ze zoenia na haso "Bij".

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Wykona lanc zamach w prawo lub w lewo, nie wypuszczajc jej spod pachy, doczajc do
rozmachu lancy ca si prawej rki i tuowia; zada cios i natychmiast go powtrzy, ale ju
w przeciwn stron, po czym szybko powrci do zoenia.
Uderzenie drzewcem ma zastosowanie przede wszystkim w walce wrcz jedca z wicej ni
jednym przeciwnikiem.
202. Zasona.
Komenda "Mycem - bij".
Wykonanie ze zoenia na haso "Bij".
a) Skierowa (z zamachem) lanc poziomo, grotem w prawo, i przycisn j prawym
ramieniem do swoich plecw (ryc. 75a), po czym natychmiast
b) praw rk i ruchem wspierajcym prawego boku tuowia nada lancy taki rozmach w
lewo, aby obracana jednoczenie moliwie wysoko praw rk (ryc. 75b) zatoczya
koo nad gow i opara si tylcow czci drzewca o grn cz lewego ramienia
(ryc. 75c), po czym natychmiast
c) silnym pocigniciem prawej rki w prawo i maym, ale szybkim obrotem tuowia w
prawo wprowadzi lanc w szybki ruch koowy nad gow w prawo, eby wrci do
pierwotnej postawy.

110

Regulamin Kawalerii

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

Sprzt do wadania broni bia.


203. Nazwy.
"Pozornik" jest to nazwa wszelkich przedmiotw majcych wyobraa przeciwnika (cel).
Niezalenie od tej nazwy, wszystkie przedmioty suce do nauki wadania broni bia, a nie
wchodzce w skad wyposaenia polowego onierza, nazywamy "sprztem".
204. Rodzaje sprztu.
a) Do nauki ci z gry naley uywa:
1. prostej, wieej ozy wierzbowej albo leszczynowej czy olchowej, ustawionej
prawie pionowo (nieznaczne odchylenie na zewntrz w stosunku do
wiczcego), wstawionej do stojakw wysokoci 40 cm.
Wyej wymieniony stojak jest to drewniany drek z otworem w grze, w
ktry si wkada grubszy koniec ozy. Stojak ten jest osadzony na krzyaku
(ryc. 79a) albo si go wbija w ziemi. Aby osign peny wymach, naley ci
oz tuz przy stojaku;
2. mocno splecionego ze somy warkocza, nieco wymoczonego w wodzie,
napitego na koowrotek (ryc. 76), lekko odchylonego na zewntrz.

b) Do nauki ci w prawo ("od ucha") uywa gomy w postaci stoka (wysokoci 30


cm, o rednicy podstawy stoka 20 cm) z gstej, wyrobionej, mokrej gliny, ustawionej
na stojaku na wysokoci barku wiczcego si, a wic pieszo - l m 40 cm, konno l m
90 cm.
Cicie jest dostateczne, gdy dolna cz przecicia gomy pozostanie na podstawce,

112

Regulamin Kawalerii
bardzo dobre, gdy gownia szabli przetnie gom w poowie jej wysokoci nie
zrzuciwszy grnej czci.
c) Do nauki pchni pieszo naley uywa chochoa (manekin opleciony somianym
warkoczem) odpowiednio ustawionego lub zawieszonego, czy te pooonego na
ziemi.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

d) Do nauki pchni konno naley uywa:


3. piercieni drucianych o rednicy 20 i 10 cm cienko oplecionych som, luno
zawieszonych na wysokoci piersi konnego przeciwnika, a wic na wysokoci l
m 80 cm (ryc. 77);

4. kuli (rednica 30 cm) z plecionego somianego warkocza, ustawionej na


podstawce na wysokoci l m 60 cm;
5. chochoa - jak w punkcie c, o ile monoci ubranego w mundur albo obszytego
workiem, pooonego na ziemi lub zawieszonego na podstawce (ryc. 77);
6. drewnianej szpuli oplecionej somianym warkoczem (ryc. 78).

114

Regulamin Kawalerii
e) Sanki lub wzek musz by drewniane, niedue i lekkie, do przesuwania pozornikw
obok wiczcego si. Przesuwanie odbywa si za pomoc dugiej liny (ryc. 79b).
f) Ko drewniany, naturalnej wielkoci, o ile monoci, obszyty skr kosk. Do
wiczenia naley go kiezna i sioda.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

BRO PALNA. Wadanie karabinkiem pieszo.


205. Postawa swobodna.
Ukad ciaa w postawie swobodnej z karabinkiem u nogi taki sam jak bez karabinka z t
rnica, e szeregowiec trzyma swobodnie praw rk karabinek przy prawej nodze.
Nie wolno opiera si na karabinku lub trzyma go tu u wylotu lufy.
Przy zmianie pooenia ng pooenie karabinka pozostaje bez zmiany.
206. Postawa zasadnicza.
W postawie zasadniczej z broni u nogi szeregowiec trzyma karabinek oparty o ziemi
pionowo przy prawej nodze, jzykiem spustowym w przd. Koniec trzewika kolby na
wysokoci palcw u nogi.
Prawa rka wycignita o tyle, e okcie obu rk s na rwnej wysokoci, obejmuje karabinek.
Kciuk od strony lufy, reszta palcw zwarta - na ou (pasie). Karabinek lekko przycinity do
biodra.
Lewa rka i reszta ciaa jak w postawie zasadniczej bez broni.
207. "Na pas - bro".
Komenda "Na pas - bro".
Chwyt "Na pas - bro" wykonywa si w postawie swobodnej.
Szeregowiec praw rk unosi karabinek i wprowadza go w pooenie pionowe przed rodek
ciaa, jzykiem spustowym w lewo, tylny bczek na wysokoci wszycia konierza, lewa rka
chwyta karabinek tu pod praw; okcie zblione do ciaa.
Gdy lewa rka uja karabinek, prawa do puszcza karabinek, chwyta i naciga pas
przesuwajc si po nim w kierunku piersi.
Lewa rka puszczajc karabinek zarzuca go na prawe rami, a jednoczenie prawa rka
przesuwa si po pasie w d na wysoko pasa gwnego; lewa rka wraca do poprzedniego
pooenia.
Szeregowiec trzyma karabinek na pasie na prawym ramieniu, wylotem lufy do gry, nadajc
mu pionowe pooenie; prawa do trzyma pas karabinkowy na wysokoci pasa gwnego,
prawe rami dotyka tuowia.
208. Powrt do postawy "Do nogi - bro".
Z postawy z broni na pasie na komend "Do nogi - bro" szeregowiec, w postawie
swobodnej, wysuwa kolb karabinka nieco w przd, a jednoczenie chwyta karabinek lew
rk powyej kabka.
Gdy lewa rka uja karabinek, wysuwa szeregowiec prawe rami spoza karabinka ku ciau i
wyrzuca go krtkim ruchem, wylotem lufy w przd, chwytajc praw doni z gry za
nakadk powyej celownika.
Wreszcie stawia praw rk karabinek przy prawej nodze; lewa rka wraca do poprzedniego
pooenia.

116

Regulamin Kawalerii

209. "Przez plecy - bro".


Szeregowiec zawiesza karabinek na pasie przez plecy tak, aby wylot lufy by skierowany na
lewo w skos w gr, kolba pod okciem prawej rki.
Na komend "Przez plecy - bro" szeregowiec z karabinkiem u nogi wykonywa zwrot na
prawo w skos, odstawiajc jednoczenie praw nog na p kroku w prawo, po czym zawiesza
karabinek przez plecy w najprostszy sposb.
Po wykonaniu tych czynnoci przybiera poprzedni front i staje w postawie swobodnej.
Powrt z postawy "Przez plecy - bro" do postawy "Do nogi - bro" wykonywa szeregowiec
w sposb odwrotny jak wyej.
Szeregowiec wykonywa te chwyty w postawie swobodnej.
210. "Za szyjk - bro".
Komenda "Za szyjk - bro".
Chwyt wykonywa si w postawie swobodnej z postawy z broni u nogi.
Szeregowiec unosi karabinek praw rk pionowo do gry i chwyta go lew rk tu nad
praw. Praw rk chwyta szyjk kolby od strony rczki zamkowej, obejmujc szyjk
kciukiem z przodu tu pod kabkiem, a pozostaymi palcami od tyu pod skrzydekiem
bezpiecznika.
Tak ujty karabinek przenosi prawa rka do prawego boku, a jednoczenie lewa wraca do
poprzedniego pooenia. Karabinek spoczywa pionowo w prawej rce wycignitej na ca
dugo, lekko przycinity do biodra i ramienia w okolicy pachy.
Z postawy z broni za szyjk przechodzi szeregowiec do postawy z broni n nogi - na
komend "Do nogi - bro". Szeregowiec chwyta wtedy karabinek lew rk tu nad
celownikiem, po czym ujmujc karabinek praw rk tu nad lew stawia go przy nodze jak w
206, jednoczenie lewa rka wraca do poprzedniego pooenia.
211. Podluanie i skracanie pasw.
Poduanie i skracanie pasw wykonywa si w postawie swobodnej na komend "Pasy zdu" albo "Pasy - skr" w najprostszy dowolny sposb.
Poduenie lub skrcenie pasw mona nakaza zarwno w miejscu jak w marszu.
212. "Do przejrzenia - bro".
Na komend "Do przejrzenia - bro" szeregowiec w postawie swobodnej otwiera lew rk
adownic, nastpnie ruchem jak przy adowaniu otwiera zamek karabinka i kadzie karabinek
z otwartym zamkiem na lewym ramieniu.
Karabinek wylotem lufy do tyu, pochylony prawie do pooenia poziomego, trzyma
szeregowiec lew rk za kolb.
Po przejrzeniu karabinka szeregowiec bez komendy zdejmuje karabinek z ramienia, zamyka
zamek zwalniajc jednoczenie iglic jak po rozadowaniu, po czym bierze bro do nogi i
zapina adownic.
213. Poruszenia z karabinkiem.
Podczas zwrotw w miejscu z broni u nogi szeregowiec unosi nieco karabinek i przyciska go
do uda: po wykonaniu zwrotu opiera go znowu kolb o ziemi.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty


Podczas zwrotw w marszu z broni u nogi, wykonywanych tylko przy niewielkich
przesuniciach szeregowca lub oddziau, szeregowiec trzyma praw rk karabinek nieco
uniesiony przy udzie, wylot lufy nieco podany do przodu. Lew rka przytrzymuje bagnet
ujty u koca pochwy.
W czasie marszu z karabinkiem na pasie lub przez plecy rka (rce) porusza si jak w 138.
Podczas biegu z broni u nogi szeregowiec trzyma karabinek praw rk w rodku cikoci,
wylotem lufy skierowanym w gr i nieco do przodu. Lewa rka przytrzymuje bagnet ujty u
koca pochwy.
Jeeli w chwili nakazania biegu szeregowiec ma bro na pasie, bierze ja do nogi bez osobnej
komendy. Po skoczeniu biegu bierze bro do postawy, w jakiej ja mia przed rozpoczciem
biegu. Karabinka przewieszonego przez plecy nie zdejmuje si do biegu.
Przy wywoywaniu z szyku szeregowca z karabinkiem obowizuj zasady podane w 147 z
t rnic, e jeli mia karabinek na pasie, po wystpieniu bierze bro do nogi.
Szeregowiec wywoany w marszu zachowuje bro w takim pooeniu, w jakim j mia w
chwili wywoania.
Po komendzie "Do mnie" albo np. "Do pana rotmistrza X" szeregowiec maszeruje do
wzywajcego z. broni w rce (jak do biegu) i staje przed wzywajcym, biorc bro do nogi.
Oddanie honorw nastpuje przez przybranie postawy zasadniczej i skierowanie wzroku na
wzywajcego.
Szeregowiec z karabinkiem przewieszonym przez plecy nie zdejmuje go przy wystpieniu, a
wezwany do przeoonego zachowuje si jak szeregowiec bez broni.
214. Oddawanie honorw z karabinkiem.
a) Szeregowiec stojcy w miejscu z karabinkiem: na pasie, przy nodze, za szyjk lub w
innym pooeniu, z wyczeniem postawy z karabinkiem przez plecy, dla oddania
honorw przybiera postaw zasadnicz z broni u nogi, frontem do przechodzcego
przeoonego (starszego) i zachowuje si, jak szeregowiec oddajcy honory bez
nakrycia gowy.
b) W marszu szeregowiec z karabinkiem: na pasie, za szyjk i w rce (jak do biegu), dla
oddania honorw przybiera sprysty krok jak na komend "baczno" i, utrzymujc
karabinek w odpowiedniej postawie, zwraca gow w stron przeoonego (starszego)
jak przy salutowaniu. W czasie oddawania honorw rka wolna porusza si jak w
138.
c) Szeregowiec z karabinkiem przez plecy bez przypitej szabli lub z szabl w pochwie
oddaje honory przez salutowanie.
d) Oddawanie honorw w szczeglnych wypadkach podaje "Regulamin suby
wewntrznej".
215. Nakadanie i zdejmowanie bagnetu.

118

Regulamin Kawalerii

Na komend "bagnet na bro" szeregowiec pochyla praw rk karabinek luf w lewo, ujmuje
go lew rk, praw za wyjmuje bagnet z pochwy i nasadza go na bro, po czym karabinek
wraca do pierwotnego pooenia.
Na komend "Bagnet - zdejm" szeregowiec pochyla i ujmuje karabinek jak wyej, praw rk
zdejmuje bagnet i chowa go do pochwy, po czym karabinek wraca do pierwotnego pooenia.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

216. adowanie i rozadowywanie.


wiczenia w adowaniu i rozadowywaniu karabinka nale do zakresu wyszkolenia
strzeleckiego. Sposb wykonania tych czynnoci okrela "Instrukcja strzelecka cz. I".
217. Padanie i powstawanie.
Komenda "Padnij".
Szeregowiec z broni u nogi robi wykrok lew nog i szybko klka na prawe kolano,
jednoczenie wyciga lew rk wprost przed siebie doni skierowan ku ziemi; praw rk
unosi karabinek i trzyma go w rodku cikoci, wylotem lufy w gr i skonie w lewo w
przd; pochylajc si w przd opuszcza si na lewe kolano, lew do i prawy okie.
W postawie lecej trzyma nogi i korpus przywarte do ziemi, wzrok skierowany przed siebie.
Karabinek ley na lewym przedramieniu. Prawa rka trzyma karabinek za nakadk, zamkiem
nieco ku grze. Wylot lufy nie dotyka ziemi.
Na komend "Powsta" szeregowiec unosi karabinek wylotem lufy nieco ku grze:
przycigajc prawe kolano jak najbliej tuowia, lew doni opiera si o ziemi tu pod lew
piersi; cae ciao pozostaje przywarte do ziemi.
Nastpnie odbija si lew rk od ziemi, podnosi si, wysuwa lew nog w przd i klka na
prawe kolano, po czym powstaje, dostawiajc praw nog do lewej, i przybiera postaw
swobodn.
Poszczeglne ruchy, skadajce si na padanie lub powstawanie, powinny nastpowa po
sobie pynnie i szybko. Naley chroni karabinek przed uderzeniem i zanieczyszczeniem.
Padanie stosuje si zarwno w miejscu jak w marszu.
Jeeli bro jest na pasie lub przez plecy, przed padniciem szeregowiec (z wyjtkiem
szeregowcw nioscych sprzt w rku, np. obsuga cikiego karabina maszynowego)
zdejmuje j bez osobnej komendy.
218. "Kryj si".
Na komend "Kryj si" szeregowiec szybko wyszukuje w pobliu miejsce do dobrego ukrycia
si, gdzie pada pozostajc nieruchomo i w milczeniu. Komenda ta moe by uzupeniona
wskazaniem miejsca ukrycia si.
219. Czoganie si
Czoganie si moe szeregowiec wykonywa w dwojaki sposb:
a) ujwszy karabinek w obie rce i trzymajc go poziomo przed gow, zamkiem ku
grze, opiera si o ziemi na zgitych okciach i kocach palcw ng; wyprajc cae
ciao posuwa si w przd, posikujc si okciami i kocami palcw ng, zwraca przy
tym uwag, aby ciao byo uniesione nad powierzchni ziemi tylko o tyle, o ile jest to
konieczne do wykonania ruchu;
b) trzymajc karabinek w prawej rce, zamkiem skierowanym nieco ku grze podciga
prawe kolano jak najbliej tuowia, po czym przy pomocy lewej rki opartej o ziemi
przesuwa cae ciao w przd jak najbliej ziemi.

120

Regulamin Kawalerii

220. Skoki.
Skok wykonywa szeregowiec na komend (,,Na wprost do rowu) skok - biegiem marsz". Na
"Skok" szeregowiec, jeli strzela i ma karabinek nie naadowany, aduje i zabezpiecza go,
zapina adownic i przygotowuje si do poderwania podobnie, jak to podano w 217,
omawiajcym powstanie.
Na haso "Biegiem marsz" szeregowiec sprycie zrywa si i biegnie naprzd. Jeeli
wyznaczone stanowisko jest zbyt daleko, aby je osign jednym skokiem, stosuje
samodzielnie konieczne przerwy w biegu ("przerwy oddechowe").

Wadanie karabinkiem konno.


221. "Do boju - bro". "Przez plecy - bro".
Na komend "Do boju - bro", a w razie potrzeby samorzutnie, zdejmuje jedziec na koniu
karabinek z postawy "Przez plecy - bro" w nastpujcy sposb:

odpina praw rk troczek;

ujmuje praw rk szyjk karabinka i wysuwa kolb w przd tak, aby mona byo
nastpnie przesun ca praw rk midzy karabinkiem a tuowiem;

chwyta karabinek praw lka za szyjk i podnosi go do gry tak, aby nastpnie mg
przerzuci pas karabinka przez gow;

opiera praw pi (trzymajc karabinek) na prawym udzie w odlegoci 2 doni od


stawu biodrowego; karabinek skierowany wylotem lufy ukonie w lewo w przd i do
gry (w razie potrzeby oparty o lewe przedrami) (ryc. 80).

Przewieszanie karabinka przez plecy wykonuje jedziec na komend "Przez plecy - bro" w
odwrotnym porzdku jak przy zdejmowaniu.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

122

Regulamin Kawalerii

Wadanie rcznym karabinem maszynowym.


222. Postawy.
Zarwno w postawie swobodnej jak zasadniczej z broni u nogi celowniczy trzyma rczny
karabin maszynowy wedug zasad podanych w 205 i 206 dla postaw ze zwykym
karabinkiem.
Prawa rka trzyma rczny karabin maszynowy, objty kciukiem od tyu, za luf, pozostaymi
za palcami, zwartymi od przodu, za rur gazow.
Lewa rka i reszta ciaa, zalenie od postawy, w jakiej si znajduje celowniczy w danej
chwili.
223. Chwyty.
Chwyty "Na pas - bro" i "Do nogi - bro" wykonywa celowniczy w taki sam sposb jak "Na
pas - bro" i "Do nogi - bro" zwykym karabinkiem ( 207 i 208).
224. "Do przejrzenia - bro".
Na komend "Do przejrzenia - bro" celowniczy zawiesza rczny karabin maszynowy pasem
na szyi, kolb w lewo w d, wylotem lufy w prawo w gr.
Skoro przegldajcy znajdzie si tu przy celowniczym, ten napina zamek i zabezpiecza
karabin maszynowy.
Dowdca przeglda go, po czym celowniczy wobec przegldajcego odbezpiecza i opuszcza
spust. Gdy przegldajcy przechodzi do nastpnego szeregowca, celowniczy wraca do
pierwotnej postawy.
225. Poruszenia.
Podczas zwrotw w miejscu i w marszu, a take w czasie marszu z rcznym karabinem
maszynowym, celowniczy postpuje wedug zasad podanych w 213.
Do biegu bierze celowniczy rczny karabin maszynowy praw rk w rodku cikoci lub w
obie rce, ujmujc go rk lew za nakadk, a praw za szyjk kolby.
W drugim wypadku niesie go wylotem lufy skierowanym nieco w lewo w skos, w gr.
Padanie wykonywa celowniczy tak samo jak z karabinkiem ( 217), przytrzymujc rczny
karabin maszynowy praw rk podchwytem za nakadk i chronic go przed uszkodzeniem i
zanieczyszczeniem.
Rczny karabin maszynowy ley chodnic na lewym przedramieniu.
226. Postawy strzeleckie, skadanie si, adowanie i rozadowywanie.
Sposb wykonania podaje "Instrukcja strzelecka cz. II. Rczny i lekki karabin maszynowy" w
odpowiednich paragrafach.

Cz 1 Tom 1 Wyszkolenie kawalerzysty

Wadanie pistoletem.
227. Wskazwki szkolenia.
Wadanie pistoletem wykonuje si wedug "Instrukcji strzeleckiej cz VIII. - O. 5/1937.
VIII. Pistolet Vis wz. 35".

SZTANDAR. Chwyty sztandarem pieszo.


228. Postawy ze sztandarem.
W postawie zasadniczej ze sztandarem u nogi podoficer sztandarowy trzyma sztandar
postawiony przy prawej nodze, na trzewiku drzewca, na wysokoci palcw prawej nogi.
Drzewce przytrzymuje prawa rka doni powyej pasa gwnego; okie prawej rki lekko
przycinity do ciaa.
W postawie swobodnej sztandar pozostaje przy prawej nodze.
229. Chwyty sztandarem.
Gdy oddzia wykonywa chwyt "Szable - w do", podoficer sztandarowy kadzie sztandar
praw rk, pomagajc sobie lew, na prawe rami.
Pat sztandaru musi by oddalony co najmniej na szeroko doni od barkw.
Gdy oddzia wykonywa chwyt "Szable - schro", podoficer sztandarowy przenosi sztandar
praw rk, pomagajc sobie lew, do podstawy u nogi.
W duszym marszu nosi podoficer sztandarowy sztandar na prawym lub lewym ramieniu.
W marszu i podczas soty, na rozkaz dowdcy, zakada si na sztandar pokrowiec.
230. Prezentowanie.
Na komend "Prezentuj - bro" stawia si sztandar drzewcem pionowo przy prawym
ramieniu, prawa rka obejmuje trzewik, a lewa przytrzymuje drzewce na wysokoci ramienia.
W tym pooeniu pozostaje sztandar, dopki nie padnie komenda "Na rami - bro", po ktrej
si przenosi sztandar w pooenie jak w 229.
231. Salutowanie.
Salutowanie w miejscu wykonywa podoficer sztandarowy z postawy "Prezentuj - bro" w
chwili, gdy przeoony, ktrego si salutuje sztandarem, zbliy si na 6 krokw.
Przy salutowaniu przed Prezydentem Rzeczypospolitej i Generalnym Inspektorem Si
Zbrojnych (Naczelnym Wodzem) podoficer sztandarowy wykonywa zwrot na prawo w skos i
pochyla sztandar oburcz w przd tak, aby drzewce sztandaru byo poziomo, a pat sztandaru
na wysokoci 2 doni od ziemi. W tej postawie pozostaje, dopki przeoony nie minie
trzeciego onierza, stojcego na lewo od sztandaru, po czym bez osobnej komendy przenosi
sztandar z powrotem do postawy prezentowania.
Przy salutowaniu przed innymi przeoonymi, ktrych si salutuje sztandarem, podoficer
sztandarowy postpuje jak wyej z t rnic, e opuszcza sztandar tak, aby drzewce byo
pochylone o 45 od ziemi.

124

Regulamin Kawalerii

W marszu (podczas defilady) salutowanie sztandarem odbywa si w taki sam sposb.


Podoficer sztandarowy pochyla sztandar na 6 krokw przed przeoonym, a bierze go, bez
osobnej komendy, na rami 3 kroki za nim.

Chwyty sztandarem konno.


232. Postawa i chwyty.
Postawa zasadnicza podoficera sztandarowego ze sztandarem na koniu jest nastpujca:
sztandar spoczywa trzewikiem drzewca w tulei na bandolierze, pat sztandaru oddalony na
szeroko doni od barku; drzewce przytrzymuje prawa rka doni powyej pasa gwnego,
okie prawej rki lekko przycinity do ciaa, lewa trzyma wodze.
Postaw zasadnicz przybiera si na komend "Baczno" lub "Prezentuj - bro".
Na komend "Spocznij" podoficer sztandarowy opiera drzewce sztandaru o prawy bark, prawa
rka, swobodnie opuszczona w d, ujmuje drzewce podchwytem.
233. Salutowanie
Salutowanie wykonywa podoficer sztandarowy z postawy zasadniczej, wyprostowujc praw
rk trzymajc drzewce sztandaru, i pochyla sztandar w przd jak mona najwicej.
Przy salutowaniu w marszu podoficer sztandarowy pochyla sztandar na 12 krokw przed
przeoonym, a bierze go do postawy zasadniczej na 6 krokw za nim.

Skanowanie

HUCUKA

W barwach 13 Puku Uanw


http://www.zurawiejki.horsesport.pl