Vous êtes sur la page 1sur 4

1.

Nazwa epoki
Nazwa pochodzi od światła – Myśliciele tej epoki nazywali ją „oświeconą” i zestawiali z ciemnotą
baroku . Epoka dążąca do ustalenia racjonalnych praw kierujących rzeczywistością. Światło jest tu
metaforą wiedzy, rozsądku, negacją zabobonów, przesądów, prawa natury.
2. Geneza
 Silne rządy królów francuskich (absolutyzm) kończą się wybuchem Wielkiej Rewolucji
Francuskiej (1789 r.).
 Wyłonienie się Stanów Zjednoczonych (posiadających pierwszą demokratyczną konstytucję) i
umocnienie się Rosji (carat).
 Pod koniec XVIII wieku Polska znika z map świata.
 Spadek prestiżu Polski i uzależnienie się od państw ościennych.
 Słabość militarna, zacofanie kulturalne i ekonomiczne za panowania II i III Vettinów.
 Zwyrodnienie demokracji szlacheckiej, anarchia wewnętrzna - rozbiory.
Podstawowym założeniem epoki stała się wiara w rozum, który uznano za największą siłę człowieka.
Twórczość miała charakter dydaktyczny. Propagowano charakter człowieka oświeconego. Głoszono
hasła wolności, tolerancji, humanitaryzmu.
Walczono z zacofaniem i głupotą.

W Polsce oświecenie rozwijało się w wyjątkowo tragicznych okolicznościach. Nie brakowało
wykształconych i kochających kraj Polaków, którzy chcieli ratować kulturę narodową. Próbowali nie
dopuścić do ostatecznego jej upadku.
3. Ramy czasowe
 W Europie wiek oświecony trwał od 1680 r. do 1780 r.
 W Polsce dzielił się on na trzy etapy:
- od 1740 r. do 1764 r. – faza wczesna; przed elekcją Stanisława Augusta;
- od 1764 r. do 1795 r. - faza dojrzała; czasy panowania Stanisława Augusta;
- od 1795 r. do 1822 r. - faza schyłkowa; od pierwszego rozbioru do wydania "Ballad i romansów"
Adama Mickiewicza.
4. Filozofia
a) Nurty


Racjonalizm – pogląd według którego rozum stanowi podstawowe źródło poznania.
Deizm – pogląd uznający, że Bóg jest stwórcą świata i rządzących nim praw, ale nie ingeruje w
jego dzieje.
Ateizm – pogląd zaprzeczający istnieniu Boga i szukający zrozumienia natury człowieka w
porządku przyrody.
1

Przykłady: -Ratusz w Buczaczu -Pałac Opatów w Oliwie -Pałac biskupi w Ciążeniu Klasycyzm – Nurt w sztuce. społecznym i politycznym. Empiryzm – twierdzenie. Podstawą moralności jest prawo naturalne. przede wszystkim problematykę erotyczną. jak wdzięk i dobry gust. nawiązujący do greckich i rzymskich wzorów. jeśli zapewnia szczęście wszystkim. co Tobie nie miłe” Nietolerancja jest sprzeczna z wiarą chrześcijańską i z prawem moralnym Fanatyzm jest złem. które mówi „Nie czyń drugiemu. w którym był wolny i szczęśliwy. że rzeczywistość poznajemy przede wszystkim zmysłowo. swobodną kompozycją i motywami egzotycznymi. Style oświecenia Rokoko – powstały w XVIII w.     Materializm – przekonanie. Miarą człowieczeństwa są jedynie wartości moralne. Cechy klasycyzmu: 2 . a serce i sumienie. Liberalizm – pogląd uznający wolność za najwyższą wartość w życiu gospodarczym. podejmujący problematykę osobistych przeżyć. że wiedzę o rzeczywistości zdobywamy dzięki doświadczeniu. b) Poglądy Jana Lake’a Woltera:     Celem ludzkiego życia powinno być naprawianie świata oraz pomniejszanie cierpień i zła. że byty idealne nie istnieją. Człowiek powinien zrzucić krępujący go gorset cywilizacji i starać się powrócić do pierwotnego stanu natury. Także nurt w literaturze kładący nacisk na takie wartości estetyczne. styl w sztukach plastycznych i architekturze. Jest odpowiedzią na pełną przepychu sztukę baroku oraz zainteresowanie odkryciami archeologicznymi. 5. Utylitaryzm – pogląd głoszący. charakteryzujący się lekkością i dekoracyjnością form. a świat składa się jedynie z materii. Sensualizm – przeświadczenie. Cywilizacja niszczy wartości i rodzi zło. że dążenie do zaspokajania potrzeb jest moralne. bo prowadzi do nienawiści i bywa przyczyną społecznego zamętu Jana Jakuba Rousseau     To nie rozum oświeca człowieka.

"miej odwagę posługiwać się własnym rozumem". w poznawaniu rzeczywistości bierze udział serce i wiara Odrzuca cywilizację i świat pozorów Kreuje bohatera wrażliwego. politykę. stosunki społeczne. które uosabiają typy ludzkie. cechy charakteru lub przeciwstawne zjawiska. Jest jedną z odmian epiki. Promuje świat i obyczaje prostego ludu oraz kulturę narodową Zainteresowanie średniowieczem i mitologią ludów północy 6. wywodzący się ze starożytności. czasem żartobliwy. wierszowany. Dydaktyczny charakter literatury oświecenia Największy myśliciel niemiecki .  Poemat heroikomiczny – gatunek literacki nawiązujący do tradycji i cech antycznego eposu. Bohaterami są ludzie. Cechy sentymentalizmu:        Sprzeciw wobec klasycyzmu Zainteresowanie jednostką i jej przeżyciami. przedmioty i zjawiska. Definicje gatunków literackich  Bajka – krótki utwór literacki. najlepiej dzika.Immanuel Kant . którego przedstawiciele podkreślali znaczenie indywidualnego przeżycia i emocjonalnego utożsamienia się z drugim człowiekiem. Jednym z gatunków uprawianym w tym nurcie była sielanka. zawierający morał. 7. Rozwijający się w oświeceniu XVIII wieczny prąd umysłowy i literacki. zwierzęta.  Satyra – gatunek literacki lub publicystyczny. że jest "to wyjście człowieka ze stanu małoletniości.mówił o oświeceniu.-kolumny w budownictwie sakralnym i świeckim -budynku na planach koła i kwadratu -antyczne porządku architektoniczne i detale -zespoły architektoniczne z wielkimi placami i szerokimi ulicami -nowe typy budynków :szkoły. zdolnego do współczucia i empatii Scenerią dla twórczości była przyroda. Prezentuje świat poprzez komiczne wyolbrzymienie. łączący w sobie epikę. lirykę i dramat. Innym 3 . teatry i domy handlowe -parki o uporządkowanych założeniach geometrycznych Przykłady zabytków: -Belweder -Pałac na wodzie w Łazienkach -Teatr Wielki Sentymentalizm – uznawany za zjawisko preromantyczne. Ośmiesza i piętnuje ukazywane w niej zjawiska. w której był zatrzymany z własnej winy" a ową małoletniość tłumaczył jako niezdolność do samodzielnego posługiwania się własnym rozumem. nieucywilizowana. bujna. obyczaje. Główną sentencją oświecenia uczynił właśnie słowa "Sapere aude!" . może być wierszowany. Ośmiesza czyny bohaterów w celu pouczenia.

Dlatego postulatami oświecenia stały się przede wszystkim potrzeba gruntownego wykształcenia nie tylko najwyższych warstw.swoich czytelników. że to rozum ludzki ma największe możliwości ze wszystkich elementów składających się na człowieka. stworzenie człowieka świadomego.utworzenie KEN 4 . ale także niższych.hasłem tej epoki były także słowa Kartezjusza "Cogito ergo sum". Oświecenie w Polsce Periodyzacja – umowny podział continuum czasowego na epoki lub okresy w historii oraz historii literatury. Te trudne zadania w dużej części realizowała literatura pisarze. 8. którzy wtedy stali się nauczycielami społeczeństwa . więc jestem". rozsądnego. Początki nowych jednostek periodyzacji wyznaczają zwykle wydarzenia uważane za ważne dzięki tradycji. co znaczy "Myślę. -reforma armii -utworzenie komisji menniczej -współtworzenie konstytucji 3 maja -poprawa gospodarcza miast -mecenas kultury -przebudowa zamku królewskiego -utworzenie łazienek -wydanie zabaw przyjemnych i pożytecznych -zainicjowanie wydawania monitora i założenie szkoły rycerskiej . wychowanego. Obydwa zaznaczały.