Vous êtes sur la page 1sur 24

ISBN:

Baybaying PUP
Panulat ng Unang Pilipino

Karapatang Ari 2016


BSEDFL PUP

Dr. Jennifor L. Aguilar,


Editor
Dr. Bonifacio Comandante Jr.
Konsultant
Nilathala ng:

Reserbado ang lahat ng karapatan.


Hindi ipinahihintulot na sipiin at/o kalakalin ang anumang bahagi ng
pamplet na ito sa anomang paraan nang walang pormal at nakasulat na pahintulot mula sa may-akda o tagapaglathala. Ang sinumang
lalabag dito ay papanagutin nang naaayon sa batas at/o mahaharap sa legal na aksyong may kalikasang sibil at/o kriminal.

Paghahandog
Mula sayo, para sa bayan.

asasalamat

Taos-pusong pasasalamat ang ipinaaabot sa lahat ng


nagbigay ng suporta at nag-ambag ng mga kasipang
nakatulong upang higit na maisakatuparan ang pagbuo ng
Baybaying PUP (Panulat ng Unang Pilipino).
Sa Panginoong Diyos na nagkaloob ng talino at lakas
- pangangatawan ng bawat isa.
Kay Maurus V. Diaz (1994), sa kaniyang aklat-sanayan ng
Abakadang Rizaleo na siyang Batayan ng Baybaying ito.
Kay Dr. Bonifacio Commandante Jr. , na nagkaloob ng
pahintulot na gamitin bilang pangunahing batayan ang
baybaying panulat ng unang Pilipino upang masukat ang
katanggapan nito sa makabagong panahon.
Sa mga tagapagtaguyod ng Baybaying Rizaleo na nagbigay
inspirasyon at nagpahintulot na maging hulwaran ito.
Sa mga awtor ng mga akdang tuwiran at di-tuwirang
pinagbatayan at ginamit upang mabuo ang mga konsepto at istilo
ng akdang ito.
Higit sa lahat, sa mga magulang na sumuportat lumingap
sa kapakanan ng kanilang mga anak tungo sa positibong layunin
na itoy mapagtagumpayan .
MARAMING SALAMAT PO.

ii

Talaan ng mga Nilalaman


Pahina
Paghahandog ...........i
Pasasalamat ......ii
UNANG BAHAGI
Baybayin: Pagsulyap sa Kasaysayan
Baybayin.....................1
Mula Baybaying Rizaleo Patungong Baybaying PUP....3
IKALAWANG BAHAGI
Baybaying PUP (Panulat ng Unang Pilipino)
Baybaying PUP ......5
Sistema ng Pagsulat ng Baybaying Rizaleo................................6
Sistema ng Pagsulat ng Baybaying PUP....................................9
C, at Q........9
Patinig...........10
Diptonggo............12
Pamilang ....................13
Bantas .....................16
Pangngalang Pantangi..............19

BAYBAYING PUP

PANULAT NG UNANG PILIPINO

aybayin

Bago pa man dumating ang mga


mananakop na Kastila, mayroon nang sistema
ng panulat ang mga ninunong Pilipino. Isa sa
mga patunay ay ang pagkakatuklas ng
Laguna Copperplate Inscription sa Laguna de
Bay noong 1989 na tinatayang mula pa noong
900 A.D. Ang lumang panulat na ito ay unang
naitala sa kasaysayan noong 1613 mula sa
Vocabolario de Lengua Tagala at tinawag na
Baybayin. (Santos,1996)

Isa sa mga nagbigay ng teyorya sa pinagmulan


ng Baybayin ay si Dr. Bonifacio Commandante Jr.,
ayon sa kaniya, maaaring makita sa mga
taklobo
ang mga simbolo ng bawat titik ng Baybayin dahil ito
ay sinasabing nagkaroon ng malaking bahagi sa
pamumuhay ng mga Pilipino. Ito ay ginagamit na
palamuti sa mga
tahanan,
pinggan,
inuman,
maging
imbakan ng mga
damit at iba pang
mahahalagang
bagay.
Bagamat itoy teyorya lamang, higit na
mahalagang makita ng bawat Pilipino ang Baybayin
bilang likas at nag-iisang maaaring ipagmalaki na
simbolo ng ating pagkalahiang Panulat ng Unang
Pilipino (PUP).
Mula sa mga BSED Filipino ng PUP, katuwang ng
mga nagmamalasakit sa Baybayin, inaalay ang
mungkahing panulat para sa pagpapalaganap nito.

Mula sa Baybaying Rizaleo


Patungong Baybaying

PUP

Proyekto ng Katipunang Gatrizal ang Baybaying


Rizaleo noong ika-30 ng Disyembre, 1993 upang maging
ambag sa pagpapayaman ng katutubong panulat.
Kumpara sa ibang paraan ng pagsulat ng Baybayin, ang
Baybaying Rizaleo ay halos kumpleto na sa mga panitik,
simbolo at bantas. Ito ay nagtataglay ng 21 katinig at 5
patinig. May mga pinaikling sulat na rin upang sumimbolo sa "at", "ang", "mga", "ay", "ch", "th", at "sh".
Sa pagsusuri sa nasabing Abakada, nakita ang
kahinaan nito sa pagtugon sa mga salitang may mga
titik C, at Q, bukod pa sa paraan ng pagsulat sa mga
Panggalang Pantangi kayat pinagyaman ito at humantong sa pagbuo ng Baybaying PUP.
Bukod sa pagdaragdag ng ilang titik, nagmungkahi
rin ng mga bantas at gamit na pamilang na mula naman
sa saliksik ni Dr. Bonifacio Comandante Jr.
Maaaring itoy isa lamang pagtatangka ngunit
ganap ang paniniwala na ito ay isang simula ng
pag-usad ng Baybayin at tangkilikin ng sambayanang
Pilipino.
3

BAYBAYING PUP
(PINAGSANIB NA BABAYING RIZALEO AT PUP)

NG

P
4

BAYBAYING PUP
(PINAGSANIB NA BABAYING RIZALEO AT PUP)

Ch

Th

Sh

At

Ang

Mga

Ay

X
Y
Z
5

SISTEMA NG PAGSULAT (RIZALEO)

SISTEMA NG PAGSULAT (RIZALEO)

SISTEMA NG PAGSULAT (RIZALEO)

SISTEMA NG PAGSULAT (BAYBAYING PUP)

Patinig
a

Asawa

eksena

Inis

Oso

upuan

Ang patinig ng Alpabetong Filipino ayon sa


Ortograpiya ng Wikang Filipino ay /a/, /e/, /i/, /o/
at /u/. Gagamitin ang mga simbolong kung ang
salita o pantig ay nagsisimula sa patinig o hiwalay
sa katinig.

10

PAGPAPANTIG
Isinusulat nang hiwalay ang mga patinig kung
ito ay may sariling bigkas, ngunit kung magpapantig nang may katinig, ito ay isinusulat sa itaas ng
titik na katinig katulad ng nasa ibaba:

11

Diptonggo
Ang diptonggo ay mga salitang may pantig na may malapatinig na titik /w/ at /y/. Ang bibigyang-diin sa pagsulat ng diptonggo
ay ang mga sumusunod: /ay/, /ey/, /oy/ at /aw/. Sa pagsulat nito,
pinapalitan ang simbolo ng malapatinig na titik /w/ at /y/ ng mga
simbolo ng titik /i/ pamalit sa /y/ at /u/ pamalit sa /w/.
Sa diptonggong /ay/ tulad ng halimbawang 'bahay',
pinalitan ng simbolo ng malapatinig na /y/ ng /i/. Sa pagpapalitang
ito, ilalagay lamang ang simbolong ipinalit sa taas ng kasamang
simbolo sa pantig na kumakatawan sa dalawang patinig na
makikita rito. Ganoon din sa diptonggong /ey/ at /oy/. Nangyayari
rin ang ganitong proseso sa diptonggong /aw/ ngunit ang
pinapalitan ay ang malapatinig na titik /w/ at ang ipinapalit ay ang
simbolo ng titik /u/ na makikita sa halimbawang 'sabaw'.
HALIMBAWA:

( a na haw)

(ba hay)

(ka la baw)

(may ro o n)
12

Pagsulat ng Pamilang

3
4

8
9
0

5
13

PAMILANG
Halimbawa:

Binubuo ng 7,107 na pulo ang Pilipinas.

Ang bareta ng sabon ay nagkakahalaga ng


6.50 pesos.

Tuwing ika-2 ng Nobyembre ipinagdiriwang


ang araw ng mga patay.

38 ang bilang ng mga mag-aaral sa aming


silid-aralan.

14

15

3. Sa isinagawang patimpalak, ang mga


nanalo ay sina: Ana, unang gantimpala;
Ben, ikalawang gantimpala; at Clara,
ikatlong gantimpala.

4. Naku! Mahuhuli na tayo sa ating klase.

5. Araw-araw kaming pumupunta sa bukid.

15

Pagsulat ng Bantas

- tuldok(.)
- kuwit (,)
- tutuldok (:)
- tuldok-kuwit (;)
- tandang pananong (?)
- tandang padamdam (!)
- gitling (-)
- panipi ( )
- gamit sa pangngalang
pantangi

16

HALIMBAWA

1. Ang bata ay naglalaro.

2. Sa ngayon, nakararanas tayo nang


matinding tagtuyot.

3. Sa isinagawang patimpalak, ang mga


nanalo ay sina: Ana, unang gantimpala;
Ben, ikalawang gantimpala; at Clara,
ikatlong gantimpala.

17

4. Naku! Mahuhuli na tayo sa ating klase.

5. Araw-araw kaming pumupunta sa bukid.

6. Babala: Bawal magtapon nang basura


rito.

7. Hindi disyerto ang Pantikang Pilipino ika ng


mga manunulat.

Sinusunod ang sistema at tuntunin ng Baybaying


PUP, isinusulat ang pangatnig na ng sa baybay
nito kaya ang makikitang simbolo na kakatawan
sa pangatnig na ng ay /nang/.
18

Pagsulat ng Pangngalang Pantangi


Sa pagsulat ng pangngalang pantangi gamit ang
Baybaying PUP, tintumbasan lahat ng mga titik na
makikita sa pangngalang pantangi.

Halimbawa:

Mi che l

le

Ke n ne

th

We n de l l

S te

Co le

e
19