Vous êtes sur la page 1sur 1309

A propos de ce livre

Ceci est une copie numrique dun ouvrage conserv depuis des gnrations dans les rayonnages dune bibliothque avant dtre numris avec
prcaution par Google dans le cadre dun projet visant permettre aux internautes de dcouvrir lensemble du patrimoine littraire mondial en
ligne.
Ce livre tant relativement ancien, il nest plus protg par la loi sur les droits dauteur et appartient prsent au domaine public. Lexpression
appartenir au domaine public signifie que le livre en question na jamais t soumis aux droits dauteur ou que ses droits lgaux sont arrivs
expiration. Les conditions requises pour quun livre tombe dans le domaine public peuvent varier dun pays lautre. Les livres libres de droit sont
autant de liens avec le pass. Ils sont les tmoins de la richesse de notre histoire, de notre patrimoine culturel et de la connaissance humaine et sont
trop souvent difficilement accessibles au public.
Les notes de bas de page et autres annotations en marge du texte prsentes dans le volume original sont reprises dans ce fichier, comme un souvenir
du long chemin parcouru par louvrage depuis la maison ddition en passant par la bibliothque pour finalement se retrouver entre vos mains.
Consignes dutilisation
Google est fier de travailler en partenariat avec des bibliothques la numrisation des ouvrages appartenant au domaine public et de les rendre
ainsi accessibles tous. Ces livres sont en effet la proprit de tous et de toutes et nous sommes tout simplement les gardiens de ce patrimoine.
Il sagit toutefois dun projet coteux. Par consquent et en vue de poursuivre la diffusion de ces ressources inpuisables, nous avons pris les
dispositions ncessaires afin de prvenir les ventuels abus auxquels pourraient se livrer des sites marchands tiers, notamment en instaurant des
contraintes techniques relatives aux requtes automatises.
Nous vous demandons galement de:
+ Ne pas utiliser les fichiers des fins commerciales Nous avons conu le programme Google Recherche de Livres lusage des particuliers.
Nous vous demandons donc dutiliser uniquement ces fichiers des fins personnelles. Ils ne sauraient en effet tre employs dans un
quelconque but commercial.
+ Ne pas procder des requtes automatises Nenvoyez aucune requte automatise quelle quelle soit au systme Google. Si vous effectuez
des recherches concernant les logiciels de traduction, la reconnaissance optique de caractres ou tout autre domaine ncessitant de disposer
dimportantes quantits de texte, nhsitez pas nous contacter. Nous encourageons pour la ralisation de ce type de travaux lutilisation des
ouvrages et documents appartenant au domaine public et serions heureux de vous tre utile.
+ Ne pas supprimer lattribution Le filigrane Google contenu dans chaque fichier est indispensable pour informer les internautes de notre projet
et leur permettre daccder davantage de documents par lintermdiaire du Programme Google Recherche de Livres. Ne le supprimez en
aucun cas.
+ Rester dans la lgalit Quelle que soit lutilisation que vous comptez faire des fichiers, noubliez pas quil est de votre responsabilit de
veiller respecter la loi. Si un ouvrage appartient au domaine public amricain, nen dduisez pas pour autant quil en va de mme dans
les autres pays. La dure lgale des droits dauteur dun livre varie dun pays lautre. Nous ne sommes donc pas en mesure de rpertorier
les ouvrages dont lutilisation est autorise et ceux dont elle ne lest pas. Ne croyez pas que le simple fait dafficher un livre sur Google
Recherche de Livres signifie que celui-ci peut tre utilis de quelque faon que ce soit dans le monde entier. La condamnation laquelle vous
vous exposeriez en cas de violation des droits dauteur peut tre svre.
propos du service Google Recherche de Livres
En favorisant la recherche et laccs un nombre croissant de livres disponibles dans de nombreuses langues, dont le franoais, Google souhaite
contribuer promouvoir la diversit culturelle grce Google Recherche de Livres. En effet, le Programme Google Recherche de Livres permet
aux internautes de dcouvrir le patrimoine littraire mondial, tout en aidant les auteurs et les diteurs largir leur public. Vous pouvez effectuer
des recherches en ligne dans le texte intgral de cet ouvrage ladresse http://books.google.com

This is a reproduction of a library book that was digitized


by Google as part of an ongoing effort to preserve the
information in books and make it universally accessible.

http://books.google.com

"",

. :

-- "

2
:
D E L , G I v s.
-

p o ndecemodaib:
L IS L
"

"

Ho. . D. F r n 1} } } }, . .

|
-

Granatent? Societate IE 8, Sacra Theologia,interbri(


bricenficademia Primario Profefore."

I L Lys 1ss I , s p,
}

D.Alphonium Furtado de Mendoga Epicopum Egitanieniem.



(

A R I I S

I N D I I V S.

*/

*}
*
",

}
-

spy "

<}
*.

( Privilegia Regi, caboliciprocariella,es Luftania.


ud Didacum Gomez de Loureyro. nno D.

."

***

}"

*.*

**

**

. :

."

- -- --

--

----

}a

x*

.*

*,

"

- - -

V L S

P R V IN I L I S.

G
icronymus DiazSocietatis IESVinLuftana Prouincia. Prouincialis, e facultate
adidnihifactaa Reuerendo admodum Patre Nottro GeneraliClaudio quauiua, faculta
tem concedo, vthocopus de Legibusa Patre Francifco Suario Societatis Noftra,Sacraeque

Theologia:Doctore,8 in Conimbricenficademia PrimarioProfefore compofitum, & ciufdem


Societatisgratium, Doctorumquehominum iudicioapprobatum Typis mandetur. In quorum
fdcmhasiteras manu noftrafubfcriptas, figilloque noftromunitas dedimus. onimbrica die zo.
gufti, Anni io.
ieronymus Diaz.
|

N S V R.

F.

L V D V I I

b Angelis Ordinisinorum Prouincialis.


InquifitionisSenatus,vidihanc de Legibustrattationemabad
mandatoSupremiSantta
modum Reuerendo, & eruditifsimo Patre FrancifcoSuarez compofitan, in quafma, 8:in
profolitaeruditione difficultates huius materia differit&diffoluit.nihilqfideirepugnasin
-/

locmitatucontinctur, nihilalma matris Ecclefieatq:Santtor atrum decretis,autbonismo


buscontrarium, Imopotius in omnibus explicandis, qua hanc difputationem concernere pof
fintantumineaeruditionisfplendorem reperiricomperi,vt nihilfuperius,velad diputationem

Theologicam,veladIurisontificiiinterpretationem defiderarivideatur: quocircatanqua Theo


logir, & Iurisanonicicruditifsimis neceilarian, & Reipublica: hriftianae vtilifsimam dignam
iudico, quodisexcutia omnibusoferatur.
Dat.lyfpone die 5. , nnoDomini,
161 .
Fr. Ludouicusab Angelis.
.

NSV R . . V IN N II RE 1 R.

rdinis Praedicatorum.
GIaccuratedemandato Supremi SenatusS.Inquifitionistrattatihde Legibusin de
Librosdiftintum Authore R..Doctore Francifco Suarez Primarijin onimbricenfi

demiaProfeoris.dgnumquefuoauthoreiudico,pluseniminillocft, quod probetural


u,quamorelaudaripofsit,ficut de Luceait D. Ambroliuslib. 1. Exam. cap. 9. In communem
ergoomniumvtilitatemypismandaripotett. Dat, in uentu S. Dominicilyfponenfis die
|

3.gufti, Anno Salutis 161 .

Fr. Vincentiusreira.

F
LS
SV I SE N vs

Sanctae Inquifitionis.

Vf:hopcrafc.conferir,
ISaInformaciopodefe Imprimir efte Liuro, 8 depoisdeimprefotorneaefte
& dar licenga,peracorrer, &femella nio correra; n Lisboa 8. de
golto 161 .

artholameu da Fonfcca.

Ruy Pizda Veiga.

4 Licenca da fa do .
VER.polaimprimireflaobra de DeoLegislatore, feu de Legibus, viftaalicenga do San
aoOficioquefe offerece, & comofoy via cm fa, & depois de imprefio tornardaella
perafetaxar. m Lisboa 12. de Agofto de 1611.
Fernaode agalhes. Luis achado de Gouuea. Seba[ho Barbofa. Francifco Vaz Pinto.
-

* V L s I L L V s R I s S I N I
D.Alphonfide attelbranco Epif imbricen98.
S licengaao Padre Francifco Suarez daompanhia de I ESVperapoderimpremir
omode Legibusquefera bemproueitofoaos que eliudao, & fabem, como famos mais
uros, queteminpre.imbra 18. de Noucmbro de 161 .
onde.
-

"Podeleyendercfictiuropormi18:cem reisem). m Lisboaa28.de Maio de 1612.


Fernio de Magalhes.
Luis Machado de Gouuea.
Sebafti arbofa.
-

j z
.

| VSS V oncilijSupremi Iuftitir infpexi librum hunc D E L I VS, Authore Rene


rendo Patre Francifco SuarezSocietate I E SV,8 nihilhabetimpedimenti,quominnsin
(tella regnopofsic venire. enturas autem, quae adduntur de authoris eximia eruditio
ne,dednevtilitate in publicum commodum redundatura,aequifsimas exiftimo. Dat.drici
in hoc Conuentu D.Philippi 29.Decemb. 16 | 2.

ag Frat. Philip d .
*
.

y *

R Quantopor parte de vos Francifco Suarez Dodor Theologo de la Compania de I ES V S nos fue techa
relation que vosauiades ympreffocon licencia de vueftros Superiores, yaprouacion de la Sanda Inquificion de
rtugalyn Libro,intitulado D LE G I V S,y para podelle venderenettos nuefiros Reynos teniades ne

idad que os concediefemoslicencia nueitra parapoder letraera elos, y nos fuplicates os la mandaftmos dar,
priu:legio por diezahos para que ninguna otra perfonale pudiefe mprimir, ocomo la nueitra merced fuefe, lo qual

vito por los del nuefiro confejoy como por fu mandado fehizieron en el dicho libro las diligencias que la pregmati
ca
nospara
nueuamente
la imprefion
de los
libros difpone,fue
acordado
que deuiamos
mandarvos
dardamos
eita nue
ftrapor
Carta
vos en la fcchafobre
dicharazon,ynos
tubimos
loorbien.
Por la qual
poros hazer
bien y merced
licencia,yfacultad para que portiempo de diezahos primeros (eguientes que corrany fecuenten desde el dia de la data
dettamueltra Carta,y cedula podais imprimir, y vender el dicho libro que defufo te haze mencion por el original que

--

en el nucitro confe) of vio que ya rubricado, y firmado al fin de Geronimo Nuhez de Leon nueltro Efcriuano de a

mara de los que en el Rehden con que antes, y primero que (evenda le traigais ante los del nuettro confejo para que fe
vea ti la dicha imprehon eita conforme a clo traigais fee en publica forma como por el orretor nonbrado por nuettro
mandado fe vio y corregio la dicha impretion por el original, mandams al Impreffor que afi imprimiere el dicho li
bio no imprima el prin3.pio del primerpliego, ni entregue mas de vu (olo libro con el original al Autor, opertona 3
cuyacotta lo imprimitre ni outra alguna paraefeto de la dicha correcion,y tafa que antes,y primero el dicholibroette
corregido,y tafairlos del nuelt ncejo,y ettando heche, y no de otra manera pueda imprimir el dichoprincipio y primeropliego en el qual (eguidamente fe ponga eita nueltracedula,y priullegio,y la aprouacion, tafia,yerratas,
fopena de cier, y encurrir en las penas contenidas en la pregmatica, y leyes de nueltros Reynos, y mandamos que durante el dichotienpo perfona alguna in vueflra licencia no lo pueda imprimir , ni vender fopena que el que lo imprimiere,y vendiere aya perdido,ypierdatodos y quales quier libros.moldes, yaparejo que el uuiere, y mas incurra en
pena de cinctenia mil narauedis por cada vez que locontrario hiziere, la qual dicha pena fea la tercia parte parala
nueltra Camara,y la outra tercia parte parael Iuez quelo fentenciare,yla otratercia parte para el denunciador:y man
damos a los del mueito Confejo Prefidente, ydores de las mueitrasaudiencias Alcaldes, Alguaztles de la nueltra

}
"",

"""""

fa te. hancellarias,y a todos los corregidores,ttente,Gcuernadores, Alcaldes,mayores.y ordinarios,y otros

juezes,yjulticiasa qualefquiet
Ciudades,Villas,y
Lugares
de los nueltros
Reynos,ySenorios,
los que
agorafon,como
los due fetandedetodas
aqui las
adelante,que
vos guarden,
y cumplan
citanueltracedula,
y mercedafii
quea vos
ha-

"

zem ox:y contra fi tenor,y formanovayn,ni patien, ni confientanyr ni pafiar en manera alguna fopena de la mueitra
merccd, y de diez mil marauedis paralanueltra Camara,
Dada en drida dicz del mes de cbrero de mil y feif
cientos y dozeanos.
Y L R Y.
-

* Por mandado del Rey nuefiro fefior.


S S

1orge de Tobar.
.

.
"t".

"...,
""},

o cernimo N; de Leon Secretario decaara delRey /tro/iior de los que en fi confio refden doyfe quebauiendoleporlo, jehores del dado licencia para q/ r enefic, Reynos los
libro fio, por el Padre Francifrosuare, Religio/o de la Compania de I Es s. ntillado, p

1 I 8 rapoder los render liuremente, ypreuilegio for die ao;. /aron cada pliegodelaicho

.ibro a cinco redir, ya o/teprecio mandaron fe rendiejey efia / ponga alprincipio

de cada libroypara que delle confle de damiento de lo, ditbos/ehore; del Confeio, y depedimiento dela
parte del diabo Franciko Suarex doyeftafe, En rid a veintey quatro dia; del , de argo de mily

Jeycientory doce aor.

Geronimo Nufitz de Leon.

L faco/aberao, que elle Aluarapire , por pedirper/cticio Diego :

de Lourtyrolprejorda criidade dacidade de Coimbraypor b r tipo dedex annos,


1mprepor Liureyro alg /loa, de qualquer qualidade que/eja riopola imprimir,
vender em todos efie, Reyno,ty Senborio traxer defora delles oliurointitulado D E LE-

I Sque o dito Diogo .0 , adre Francico Sare: da bia de IES/al

aquelesliureyro: r lo tir/cpoder,7 licenga E qualquer imprehorliureyro ou peloa,


durands odito tempo de dex anno, imprimir, ou renderoditoliuro nefic, dito Reyno; , Seborio,

irouxer defora delle; / licenga do dito Diogo , perdrapara elletodo, o, rol, afiimprimir,
der, defora irouxercy alem dijo encorrerae de is,ameladepara odito Diogo Gomet,
rapara rg denode degredopara Africa.Edoatoda, a, Higas,officiacs, 3r

, eo combecimento diftopertencer, priointeiraente coro nejie 4lra je conib,


qualftraimprehoe, quadernado noprincipio de cada Liuro & quero que valba,9 tenhaforca y vigorpo
floqueo efeito delleaja de durar i, deb,} bargo da ordenacio do iura legdotiiulo paar
en contrario, loia Soarex ofe Lisboa a zo.de
de 6 z. Pero de Seix oft; cf.reuer.

"

ILL R 1551, 7 p1ss 1

D.D. e4pbon/o Furtado a edota Epicopo


gtanien],.

} R V de Legibus diturus, Illuftriisime reful, non


3 exiftimaui maturius mihi confultandum, quem potifsi

# mum cligeremin patronum,cuillum committerem,yel


authoritate defendendum, vel nobilitate exornandum.
Ne enim fub alterius patrociniolucem videre potuit,
U1t

} fecuritis,quam fubillius,a quo habuit, t

primisfingereturlineis, vt crefccretinvolumen, vt typis in cmunem


ium vulgaretur.Nam ex omnibusalijslibris, quoshattenus in luccm

cmif,vnushicprimus,ac princepsin hoc Regno duxit originem, 8: hu


ius nobilisima Academia vernaculuseft: reliqui enim omnes alijs in

locis,autpriusfuerunt excufsi,aut me dictante excepti, autlucubrante


compoliti.hic vnustuohortatu,atqueimpulfu inhacingnilircrarum ,
oficinaprimum formatus, primo dictatus: quo enim tempore huius c}.
cademix clauofummaipliusvtilitate, 8: ingentirotius regniapplau- 9.

firquisimusmoderatorafsideres, creds, erchtcrarumpublicafore,


ficommunem delegibus doctrinamita fuggefto diftarem , vt mcad
ngulasfacultates,quoad meapoetinduftria, velvus cxigeret, acc6
modarem,author mihi, perfuafor fuiti, vrin hancopcram totus in
cumberem. us ergo cx tuo impcrio libentifsim caeptum,felicituae

yoluntatisaufpicio integrobiennio dicians cxolui: fed non ita prima


iamanuperfeci,vtin publicum prodire, aclucemalpicere merercrur.
Impolitum ergo quapotui diligentia, omnia omnibus ex Pauli conf

,actuoimperio factus,vt omnibusprodfic polem, randem expoli

ui & turfempernurum voluntatis intuittisfic efformati, vtvifum fit


js,quorum dictum fequor, dutum, publico fore committendum:
Aiquitascrgo ipfanon folum poftulare videbatur, fed imperarc, non

perfuadcretantum, fed 8 iubere, vt qui princeps moliendi operis, au


thorquefueris, fis 8, patronus:vt opus tuoiuflu conceptum, tuis au pi
ciscompolitum,intuivoluptarem concinnatum,fub tuo nomineluc

idear,agua,ctini tam conpicuafir, ac praeclara, non poterit non mul


tum trahcre fplendoris,

multum tibi vfurpare venuftatis. Sed uanuis

hac mihiratio non fuppercrct, tibiyt dicarcmhos mentarios, uam


ultralia fcfe offerunt, qua mein hanc mentcm compellcrent, vcl

ctiam reluctantem:fuccnim eaconfidcrem,qura coelo habes,fucque


a maioribushauffii.fiue qua ruustibipeperitlabor, aut induftriacom:
parauit,ca omnia ramilluftricminent fplendore, rantain re fulguranc
laicitate, t maiora,quircquiratin patrono ornamenta, aut fu ri
* 3

1nuni

nunimenta,meritifsimo.infpienshaberiqueat.oui enim nonvidcat;


s mo indiderityi
quam munificamanuimmortale numen castuo ani

tutes,quxillum deceant Pontificcm,quemyclusipieviu}} exprefsit


coloribus, & micantiimagine adumbrauit.In Hebrco Pontificc,accxi
mio eiusrnatu Deusdepinxitvirtutes,8. animidotesinculcauit,quas
in chriftiano Praefule requirebat;intercerera vero ornamenta,que P

tificium cultum venuftabant, principenlocumillud obtinebat, quod


aureisappenfum catenulisin pectore vitebatur: 11) grandioribusinf.
criptaliterishaec duonomina legebantur, ",8 dici quaffem
piternum numen cxteris virtutibus,quibus Pontifexerat exornandus,
illudvclutiinfgnc,acnotam precipuam anteferret, Quae refulis ani
mus fenceroveritatis amore,8 incorrupta iuftitiae equitate fulguraret.
duointe, Illuftri(sime reful, tinterim practermittam tuamilla,

beneficentiam dicam,an effutionem liberaliratem appellem, an prodi


galitatemidua fictein paupercs undisin egenos impdijn afiaos
dilatas,vtcgenorum Pater cliuino fanelogio nuncuperis. ,inqu,

& pluraaliatui animi decora praecellentia libensomi

:illadu,
ntificispectus venuftius decorabant, in te clarioribtto
us micare notulis
nemo eft,quinon videat,imo qui non miretur;vt enim fciteChryfoft
ux

musin thaeum, sic: accen(a lapas ab/condi non poteft;fic uia epas poteft
.
13.

calari. vero ratione,quantunuis hoc tibi, vel alijs effetin optatis, ea


iuftitiae,integritatis ornamentapoffent obfcurari, cuius tu fpecimen

dcdiftitam illuftre onimbrica,dum Rectoremageres Academix,


dritidum Regis exhiberes onfiliarium, lyfipone dum fummo Con

cientix Senatu praefderes,acnunc demum Egitanain Dioecefi, quam


fic integre moderaris,ficiuft gubernas, vt pectori nonleuiter appen

fun,fed penitusinfculptum videatur clogium illud,Veritas,8:Iudici,


Velergo cx hoc nominetibi h de Legibuslibrum dicatum oporcuit,

mlex fit germanaiuftitix,arqueynovtrad, nomine cenfeatur, iuxta

45
i

illud Ifaie,Loguensiujiina,6 , . d duem locum yrillus

- Alexandrinus, "finian,inquit,legemappia.ouicrgiuftitix aclegum ta

tasep eximiuseftamator,non poteft nontrattatum de Legibus,aciuftitia be

** uolo animoamplexari: 8 quilegestam acute rependit, tam exact


obfcruat,librum,in quo carum dodrina continetur,8 explicatur, quo

modo non defendat,fiimpugneturnon exornet, fideformetur. d


copraftabis cumulatius,quod nonillistantum fulgeasinfignibus, qu
a coelo,8 fuperiscomparafti,fedillisetiam late emineas,qux longano

bilifsimifanguinis praerogatiua a tuis maioribus tot illuftribus titulis


deriuafti.r quidem generistui claritudinem, 8 antequam imaginum
feriem,quidefideretintueri, Luftanum videat, imotoram luaret Hif
-

".

paniam,quxitafamilietueluminibusirradiat,yccccus

iudicaridebcat,
ui

9Proa.

.2

tque hinclicet intelligere, quomodo Theologia munus


hoc finevilaimperfectione, vel confufione perficiat, quia ni
mirum, fubaltiorilumine delegibustractat. Nam in primis

Philolophi morales multa de legibus difputant, Plato enim


duodecim libros de legibus

} ferCiceroad tres re

duxit. ritoteles ver licet proprium opus de legibus nn re


liquerit,in fuis moralibus multaparfim delegibustradidit, fi
cut & Seneca, Plutarchus, 8 alij. Veruntamen hi Philofophi
tantum iurisprudentix principiavidentur tradidiffe, nam }

defolishumanislegibus trattarunt, qux adrempublicam, 8:


ciuitateminiuftitia, 8, pace continendam conuenientes funt,
& adfummum de naturali iure, quatenushumana ratione oft
dipoteft, 8 moralem honeftatem virtutum acquificarum diri
y

111}

git,non nihilattigerunt. Atque eandem fer rationem in legi


busferendistenuerunt Imperatores,vtalijciuilium legum
ditores: nam philofophia tanquam fundamento vfi, exillale

} ciuilesrationi confentaneas deduxerunt : vnde Cicero in


ibroprimo de Legib. hoc maximefficere conatur, vt exinti
misphilofophiriurisprudentiam hauriendam effe confirmet,
cui confonat illudVlpiani in 1.1. . de luftit. 8:iur. bbio/o
l "faam. Vndefit, vt iurisciuilis prudentia
nihlaliud fit, quam quardam philofophix moralis ad regen

dos,acgubernandospoliticosreipublica mores applicatio,feu


extedio Ideoquevtaliquam verefcientix rationem partici
pet, philofophie conjungi, feu fubalternari neceffeeft.
rohrclegum confideratio non tranfcendit naturalem fin,
imoneque omni exparteilum attingit, fed quarenusadexter
namiuftitiam,8 pacem reipublicetuendam necefarium eft.
tleges Canonica ad fupernaturalem ordinem pedant, r
ulaa poteitate Petro data ad pafcendum Chrifti gregem de
riutur, tum etiam quiaexprincipijs diuiniiuris originem du

cuntiludque quoadfieripoceft,8 expedit,imitantur.Propter


uod dixit Innocent.iij. in cap.oyalitr,9 do. 2. de Accufat.
anonicas fandtiones ex auttoritatibusveteris, 8: noui cefta

mentiprocefsife. offumustamen nihilominusinipis Cano


nibusduos fines diftinguere, vnuseft, in toto Ecclefialticofta
tu debitum ordinem politicum conftituere,pacem,8iuftitiam
cultodirc, 8. omnia, quae adforum externum Ecclefiafticum
fpcctant,redaratione moderari; aliuseft,omnia, Quae ad diui
num cultum,8 falutem animarum,acpuritatem fidei, S. mo
2

111111

9Proa.

rum pedant,red,8 prudenter ordinare. Iuris ergo canonici


interpretes perfe, a proprio inftituto, fuperiorifine, & ra
tione facroscanones confidcrant,acinterprettur. Theologia
vero fubaltiori ratione ha.comnia complectitur: nam iusips
naturale confiderat, vr fupernaturali ordini fuponitur, & ab
illofirmitatem maiorem accipit; legesverociuiles folum, vel
vt de earum honeftate, acrettitudine per alriores regulas diiu
dicet,vel,vt obligationes confcientiae,qua exillisoritur, iu
ta principia fidei declaret:facrosautem canones,8Pontificum
decreta,vt confcientiam ligant,8 ad cternam falutem dirigt,
tanquam ibiproprias recognofcit, & vendicat, ac fubindin
omnibushislegibus primariam originem, 8.

vltimum finem

fub diuinolumine inquirit:quomodo (ciliceta Deo ipfo origi


ncm habeant,quatenus poteltasadillasferendasinDcoprima
rie exi(tit,8. ab ip[o ad homines,aut naturali,aut fupernaturali
via dimanet, 8 cum illis femperinHuar, S. cooperetur. de
nique declarat, quomodoleges omnes menfura int humana
rum adionum in ordine ad confcientiam, & confcquter qua

tum ad meritum,vel demeritum aeterna vita conferant.

Neque verohanc delegibustrattationem primiinterTheo


logosadorimur. Duces enim habemus omnis etatis grauifsi
moscriptores. Et in primis D.Thomin fua 1.2.a q.9o.yfd; ad
.hanc method feruatin doctrina de legibustradenda, qu
ibi expotores funtimirati,8zprefertim Soc. duebuspritnisli
bris de Iuftitia,8 iure,8 D.Antoninus

} a tir..

vfd; ad18. Idobferuauit Alf.p.a q.26.vfd, ad. Vincent.

eluacen in peculo moral.lib.r:p. 2. per nouprimas difputa

tiones,8 aliqua defingulislegibusattigit


Vita (pirit.legt.2.8. feq.8 ., t.de Poteft.Ecclefiaft.prefer
tim confiderat.13. agifter autm Stentiar pauca de diuinis
legibusattigitin3.a dift.37.vfd, adfinem, qualijimirati (unr,
quiafolum expofitorum munus affumpferunt. Alii etia Theo
logipeculiares tradatus de Guibufdam legibus ediderunt,yt
Guillielmus Parifif...Sum.lib.2. quem delegibusinfcriptir,
licet defolispreceptis
veteris fer difputet.tCaftrofcri
pfit delege poenali,8 Dried in opcre de Libert.hriftian.eru
.dit de omnigenereleg differuit,vtaliosomittam.Itad.com

munis Theologorum confenfuseft, legem tam fecundum c6

munem rationem fuam, quam prout ad omnes (pecicsfuas def


cendit, adfacra doctrina confiderationem (pectare.
/

9Proa. ,

J"

Ex didisigitur conftat, qua fithuiustrattatus fubiectama


teria, 8: fub qua ratione circa illam verfetur. uamobrem ad
hunc (copum intendentes non erit difhcile fummam omni,

dux tractanda func, 8 rationem dicendi, ac methodum fer


uandam praeoculisponere.Dicemus enim primo delege in c

muni,8 deindeadlingulasfpecies defcendemus,8 in fingulis

|
|

catantum, quae noftro fini accommodata fuerint, con


fiderabimus, ita vt quantum in nobis fuerit, ni
hil,quodheologici fitinftituti,prxtermittamus, ne facra doctrinae ter
minostranfiltrevideamur.
()
-4

}}
}&&&&&}&&&

IND ITV
L I R I

p I .

De legibus in co.

.I. Ouid nomine legisfignificetur.


.II. diusfignificet,8 quomodo adlegem retur.
.III. De necefsitate, 8; varietate legum.
.IIII. actusfint necefarijadlegem ferendam.
. V. In quo attu lex formaliter confiftat.
.VI. Vtrum de rationelegisfit,vt pro cmunitateferatur.
.VII.Vtrum fit de ratione
mune bonum ferri.
.VIII.Vtrderatione legisfitvt publicapoteftareferatur.
.IX. Dealijsconditionibus legis ex D. Ifidoro.
.. Vtrumperpetuitas fit de rationelegis.
.XI. ua 8.
promulgatio fit de rarionelegis.
.XII. Expen
definitio iuxtapolitasconditiones.
.XIII. n effectusalege inttusfit facerefubditosbonos.
.XIIII. Vrr adequatus effectuslegisfit obligarefubditos,
. XV. Anlegis effectusrette in quatuor diuidantur.

}
}

",

. XVI. An omnislex praedictoseffectus efficiat,8.


.XVII.Vtrum fintalijeffectuslegispraeter numeratos.

cap.xVIII.De hisquilegifubijciuntur,acobligantur.
. XIX. Expendunturaliquate(timonia criptura, quibus
abutunturhaeretici.

.XX.n inlegcheripofsit mutatio,8 quotuplex fit.


4

LI R
}
}

D E

VNI, EIVSO VE
N V R , V S I S,

F F I V S.

* N hoc primo libro, quam operatur, 3: inducitur ad agen


} feruido doctrine or- dumyel retrahlturab agendo. Lexit
} din, folm de gene: non folum in moralibus, led etiam in

3S] raliratione legis dif

artificialibus, necfolim in bonis, 8:

} putabimus, przmit-

honeftis, fedetiam in turpibus verfa

i temus tam diuitio-

bitur,quia etiam artes, fue licitz, fue

i n legis in membra

illicite, habent fuas regulas, & menlu

fua, vtaliquaeorum
notitia (altem confula habeatur. Quia

ras, iuxta duas vel adoperandum, vel


adabftinendum ab opere inducuntur.

licetinhoclibroea traganda fint, qux


omnibus legibusfuerint munia, ab-

Denique (quod difficilius videtur) (e


quitur, confilium effe fub lege compre
henfum: nam etiam eft quzdam regula,
8. menfura operationisbona ad melio

firahendo uoad fieripofsit ab his,que

fingulis peciebus funt propria; nihilomintisfrpeoportebit, Ipecierum men-

tionem facere, vt ea, qua communia


funt melius intelligantur,8; ideo necef
fecit, t de peciebus ipfis aliqua nori-

rem inducens, & a minus bona retra

hens: conftat autem fecundum fidem


confilia a praceptis diftingui,8 confe
quenter fub lege proprianon compre

tia tradatur. Vcautem clarius proce- hendi.


irca hoc notariin primis poteft di- 2.
damus, prius denomine, acratione leuifio, dux ex Platone fumitur in Dialo Legis diui
gisaliquidprzmittendum eft.

go Minos, feu de lege, vbi duplicem di fio ex Pla


v

r i v .

ftinguit legem,artis, & morum,cuiter- to.


tium membrum addere poffumus,ordi-

idine Legijignificetur.

nis,feu propenfionis natura exeodem

Iuus Thomas 1.2. 9.9o.art.1. ira


defcribit quid nominis legis.Lex

druplicem legem diftinguens, quidam


vocat naturalem,de qua diutione intra

Irgi dei-

dam regula, /ura,(p, du inducitur aliquis adagend, vei

in cap. 3. aliqua dicemus. Nuncper na


ruralem nn intelligimusillam,qux eft

, abagendo reirabitur. Quz delcriptio nimislata, & generalis videtur: fic enim

in hominibus, de qua etiam pottea di


aurifumus, fedeam, due rebus omni

lex non folum in hominibus, feu ratio-

bus ex inclinatione ab Auctore nature

Platone in Thimgo,8 Gorgia.Vbi qua


1.

nalibus creaturis,fedetiam in reliquis

indita conuenit: ita enim illam vidctur

locum habebit;nam vnaqueque res fui

explicare Plato, quanuisetiam in ho

regulam habet, 8 menfuram fecund

minibus nobiliori modo effe fateatur.


4

Vnde

}
-

, .Denatura legisin c:

dehtctertia acceptio metaphorica A videturipfainclinatio appetirus,vt me


elt : nam res carentes ratione non funt

proprie capaces legis,ficut nec obedi

tix . fficacia ergo diuina virtutis, 8:


necefsitas naturalis, quae in his rebus

inde refultat per metaphoram 1exap


?rouer.8.
1ob.

38.

pellatur.onfonatque phrafisScriptu
ra Prouerb. 8. Quando certa lege, crgyro
yallabat abylos. Et infr. t legem ponebat
ag, tran/irentfines/u. tque hxclex
mentura nomine fignificatur Iob. 38.
Quispofuit jiram eius, /i noft? t infr.

lium motuum, & ideo Paulo lex mem

:legi;, repugna legimenti, "".

cationem folet inclinationaturalis, le

in bris juis babere eruerunt. Et indc


etiam lex peccati vocata et,non folum

fettus eius, quatenus efrilli conformis,


ficut ars interdum appellatur ipfum ar
tificium. Quomodo intelligi poteft il
lndad Roman.2. Non auditorex tant,/ed
factore, legif(ide(t,operis lege praecepti)
iujificabuntur. & Ioan. 7. y/e; dedit pobis

mi.

1uxta hancetiam priorem acceptio


nem intelligi poteft Paulus, cum incli
nationem fentientisappetitus legm
brorum, 8 legem peccati appellat ad
Rom 7. quam D.Thomas d. q.9o.art.I.

uia cft expeccato, fedetiam quia ad


peccatum inclinat. autem modo
non fuit in Adamo hac lexante pecca

tum, quia licet appetitus lenfitiuuseius


non careret fua naturali inclinatione,

per (enon operabatur, nec dominaba


tur vllo modo,necerat regula,aut men

fura aliquorum motuum, fedlegimen


tis omnino fubieda erat. Sed de meta

phoricis loquutionibus haec fufficiunt.


Secunda acceptio legis magis pro

pria eit: nam arseft opus rationis, 3:


ideo men(ura eius proprius poteft le
gis nomine fignificari:8: ita folemus di
ftinguere leges militix, mercaturae,8cc.
vt D.Thom. d. art.. notauit. t regulae

congru loquendi (olent leges grama


ticz appellari,8 fic dealijs artibus.

ad : 8 9o.ar.6.legem fomitis appella

men ficut reditudo artis refpeau crea

ut.Declarat autem ibi,fomitis in ordi

tura rationalis eft reditudo fecundum

natam inclinationem vocari legem: n

uid, vt 1.2. 9.56. D.Thomas declarat, . b,


ita lex artis foltim poteft dicilex (
dum quid. Propria ergo & abfoluta
pellatio legis eft, dux ad mores perti.
net; atque ita reftringendaeft D. Tho

formaliter, vt lexeft menura,fed par


ticipatiu, vt (olet dici de menfurato

per legem. Vndefentit D. Thomas, in


clinationem appetitus fecundum fen

4.

nfolim Quia ef effectus legis, fedetii


uiaeft quafi mentura,8regulafenlua

,. t iuxta hancetiam fignifi

legem, eo ex vobis facilleg. Quanuis


ibipofsit etiam verbum faciendi in alia
fignificatione proverbo obferudifu

. bo.

naturalibus cflet illa lex fomitis, lic

non effet poena peccati.Item etiam nc


videtur fomitis propenfio vocari lex,

r conclufit ofij; re? ixi b]

vocari lex,8 pfa regula, 8 us,feuef

.z.

"

brorum vocataeft, quia membris cor


poris Ipecialiter dominatur. Vnde eft
illud Auguftini lib.5.Genef.ad lit. c. .

gis nomine gnificari, vel quiaeft m


fura operationis, ad Guam inducir, vel
uiaeftex lege conditoris. Solet enim

. 2.

r naturalis eft poffe vocari lex,eo mo


do, quo inclinationaturalis aqua lx
appellatur. Sic enim in homine in puris

vocarilegem, fed quatenus ex lege Dci


puniente priuata eft reditudine origi
nalisiultitix propter peccatum origi

mz defcriptio, vt fcilicet,lex fit men(u


raduardam actuum moralium,itavrper

nale. Nam hoc modo inordinatio fomi

conformitatem ad illam, redirudinem

tisnon eft mer naturalis, fedeft poena

moralem habeant,8:fiabilla difcorder,


obliquifint,

cati, 8: ita dicitur lex tanquam effe

uo circa quanuis interduminiqua

"

6.

tus diuinx legis. godetiam videtur

przcepta, feu regulz folcant legis no

fenfide Auguft, lib. 1. ad Simplici. . .


dicens. Q/arcinapre, 67 g

qui conditis lege, iniq, 8: illudriflot. 4. .4riji.

tem, idlegen appellat, quia iure/applici, di


iudicio tributa,cy impojita eli.Vtique re

ta t}t,qualis ft illa,qua vulgo dicifoler,

moudo iu(titiam, qux contrariam re

lex mundi,lex duelli,8 fimiles.Licet(in- pra

airudinem tribuebat.

aum)hocirafit, nihilominuspropri, p": ""


& impliciterloquendo,tolailla,que ef: ""

Sed licet hac vera fint, nihilominus

mine gnificari,iuxtaillud Elai. 2o. .


thic.c.1.34ala lexe/t,qltuari

mentura

"

.. 9zid nelegis ignificetur.

menturareditudinis fimpliciter, 8 - ne, feu modo aaus, qua licet non obli
(equenterfola illa,qua eit regulareda, get ad actum exercendum; obligat ta
men, vt fi actus flat, talis modus ferue
&
. . hopetrapotett lex appellari. pro
ptercadixit D.Thomas d.9.9o.art:1.8. tur, qualis efr. v.g. Lex attent orandi,
96.ar:4 turpe przceptum non efiele uae licet non obliget ad orandum, obli
D.43.

Citro.

gem,lediniquitatem,8 Augult.lib.i.de

gat, vt fi oratio fiar, cum arttione fiar.

libr. arb. c. .ibi lexe}} idetur, q


[it. Idemd; de iure afferit lib.

igitur pofteriori modo in vniuer


fum verum eit, duod D. Thomas proxi

12.de lur. .2 . Imo etiam Cicero.2.

me citatus dixic, omnem actum,vtbo

delegibus dixit,legem condi deberead

nus fit, debere efie conformen legieter


nz, fcilicet, prafcribenti debitum mo
dum operandi, quodetiam in operibus

vitam iultam,quietam, & beat, 8 ideo

ui leges iniuiras condidere, quiduis


potiustulife, qum leges. Ouodetiam

}
Plato.

late confirmat Plato in Dialogo citato.


t ratio etiam ex dictis manifeftaeft, .

confilij locum habet : camen vt fic non

dicuntur effe fub confilio, fed duatenus


eorum vfus, feu exercitium non praeci
pitur, fed con(ulitur. t hoc modo ab

quia lexeit menfura rectitudinis: lex


autem iniqua nn eit men(ura rectitu
dinisoperationis humanae; nam potius
adio illi conformis iniquaeft, non eft
ergolex, fedparticipat nom legis per
uandam analogiam, quatenus in ordi
ne adaliquem finem prafcribit certum
operandi modum. De qua replurain

elt propria regula, 8 menfura bonita cyconfili.


tis adus.nam hec potius confiftit in le
ge praefcribente modum:vel cert quia
moraliterloquendo, non efficaciter in

fcritis diaurifumus.

ducitadopus, imponendo,fcilicer,mo

folute negandum eft,confilium fub lege


comprehendi. Excluditur autem confi piferlia
Iium a defcriptione data, vel quia non interleg,

tque exhis fatisfadum eft rationi

ralem necefsitatem operandi : cum au

bus dubitandi quoad duo priora capi

tem lex dicitur inducere ad actum, hoc

ta. Namlex in praefenti dicitur mfura,


on quorumcumque aduum, led mo
ralium, quoadbonitatem, 8 reditudi
nem eorum fimpliciter, ratione cuius
adcosinducit. Quomod dixit Clems

modo intelligendum eft.

Alex.lib.I. Stromatum, Lege eje regula


ijir . Vltimavero obie
itulat differentiam inter confi

}", legem, qua longam habet cum


**reticis diputationem,non ramenad

Iocumpertinentem. Dicuntergo
*uilegem dupliciteraccipi,vno mo

dopro precepto obligante,8 fic diftin


8" a confil.js: alio modo pro quochd;
aminerationis de honeftate adus,

}dicuntlegem comprehenderec
filia. Nam D.Thom.1.2.9.19.ar.4.dicit,
D. Tb.

2
tque hincintulit D.Thomas in illo
.egisby
art. . d. po. etymologiam legis; putat
ologia.
enim a ligando fumpram cffe, quia pro D.
Tbon.
prius effectus legis eft ligare, feu obli Gabr.
gare, quod fequutuseft Gabriel in 3. d.
37.ar.. 8. lichtoue. in Dama.lib.4. Cliablo.
Fidei c.23.eandem etymologiam legis
exafsiodoro refert,8 probat.on(o
nard; (criptura,qua leges appellatvin
cula,ierem. 2. Fregilii iug, iji yin ier, z
la-.lfidor.autem lib.2. Etymol.c. lo. 1jidor.
8. lib. r. c. 3. a legendo putat legemeile
di6tam, quod inde colligit, quia lex de
ber effe (cripta,8 ideo legendaelt. Sed
uia nunclatius de lege loquimur,vtiI
la etymologia pofsit in omnen) legem

9nnemadumbonpendere in luabo

conuenire, oportet legendi verbum ad

"atea lege eternataaus autem confi

interiorem lectionem, eu recogitatio


nem ampliare, vt notauit Alen. 3.. 9. .4lenf:

umbonitunt, & optimi ; ergo com


prehenduntur iub legexterna. Propri
*loquendo de lege, vt hfcloqui
"", la noneft, nifiqua aliquam obli

.memb, I.Nam ficut lex naturalis di

8ionem inducir,vt infr latitis dica.

8. deber, idft meditari, 8 recogitari,


vt fecundum illam mores dirigantur,
iura illud Pfal. I 18.Lucerna pedib, pl. 18.
perb t.t huic etymologir conto

* autem coafiderandum, aliquan


"9darilegem de exercitioaaos, 8tic

9bigare
ad illum, vt eft (verbigratia)
lex faciendi elecnolynam: aliquando
"ro dari legem olun de pecificatio

citura Paulo (cripta in cordibusad


Roman. 2.itain eis mente legi poteIt,

nat nomen Hebraicum, quo lx, To",

dicitur,idft, inftruio. Aij depiq*


legem

}*

J0

Dib.r.Denaturalegisin .

legem diaam edeputant ab eligendo, qua ipfum intium, feuimperium dicat,


vel quia cum magna, 8, prudentiele
ctione ferenda fit, vel duod vnicuique

oftendar, quideligendum fit:fic Augu


ftin. in qualtionibus ex nouoteftam
4.

to d. I 5.Si eiuseft opus, Lex(ait)alectio


,idefi, ele&tione ditta eli, vi de ltis quid

Cicero.

elgasjcias. icer. verolib. 1. delegib.a


legendo dictam effe declarat. Quia ,

inquit, dele i in lege poni; jicut


Greci, aic, legem pocant youy, a tribuendo
vtique vnicuique quod fuum eft, guia
1ex debet effe iufta. Vnde alij deriuant
legem ab eo, quod legitime adiones
rrecr.

fe effeius : feuius fum.


2

ertia deriuatio e(r, vt ius aiu(titia

dicatur, fic enim dixir Vlpian.l. I. f.de


Inft.8 iur. Eli aute , diuftitia appellal.
gam etymologiam aliqui impugnar,
auia iuftitia potius a iure deriuatur,
uam conuerfo:iuftum enim dicitur,
duode(c fecundum ius. Sed harcratio

Terti.

non cogit: namaliudeft loquide ordi


ne, feu deriuatione duoad caufalitat,
aliud quoad denominationem, feu no
minis impofitionem. Nam priori mo
do verum eft,iu(titiam deriuaria iure

humanas moderatur, vt refert Turrec.

(idft,abeo, quod in reiuftum,8 equ

in caplex.d. i. infine. Itague ha omnes

eft)in ratione obiedi,ac fubinde in ge

etymologiz aliquid explicant , Quod


ver conuenit legi:vnde autem vox de
riuata fit, incert (t, 8, parum refert.

fecz. t hoc modo iultitia perius defi


nitur, Quia Ius / nicuique tribuit. L.

nere caufa finalis, vel formalis extrin

liitia. f. de Iuitit. 8: iur. Nihilominus L.lu/litia,


V

1 I.

tamen duoad denominationem, 8


pellationem iuris, de qualoduitur Iu

Quid I/ignificet, Q quo odo ad

reconfultus,potuitiusa iuftitia appel

lege aretur.

lari, ficut vifus taliseft, Guia tenditin


obieaum vifibile,8 nihilominus obie

Vius vocis frequens eft in hac

1.

materia vfus,8 interdum prole


ge accipitur,vt patetex 5.fing
lor.Inftit.de Rer.diuif.8 L.I atura

L. I
*

turale.

le f. de Legib. quanuis interdum alijs


etiam modis accipiatur,ideoque 8: i1
lam explicare,8 cum lege conferrene

arie ceffarium efr. Prius vero aduertereo

portet, tres folere iuris etymologias


elbolog. afsignari. Prima eft , vt ius dicatur,
ri.
duodiuxta fit,de qua videripoteftCo
ini; Ius,

nan.lib.I. ommentar.iurisciuil.am

enim omitto, guia mihinon probatur,


duia fi materiales voces fideramus,
non eft in ea proportio, cum luxta non
per. S. ficut Ius, fed per X.fcribatur.Si
vero ignificationattendamus, iuxta
effe,non fignificat, aequale elle, fedra

tum effe prope. t licet interdum fig

dum denominatur vifibile ab ipfo vi


fu. Sic ergoiuftitia,8 eft ralis,quia t
dit ad conttitudam zqualitatem, qua
aicimus effe ipfum medium iuftum, 8c
hoc medium ret potuita iuftitia de

nominari iuftum : nam illa aqualitas


apta eft per inftitiam fieri, 8: inde vo

caturiufta. Ind vero potuit facile de


riuariius, dempta vltima parte vocis
i/,ficut denomine i dicebam".
t ira etiam dixit Ifidor. r. Etymolo. 1jidor.
. 3. : e6edi, quiaiufl ft.Auguft. g.
etiam in Pfalm.145. circa finem.l(in
9uit) tyiniuria contraria/int: , ,

odiu/i/t;Sicut ergoiuftum aiulti


tia clare denominatur, ita ius potuit a
iufto,8 iultitia denominari quoadety
mologiam vocis.
-

Vnde idem Auguft.lib. 19. de Ciuit.

nificet fimilitudinem, vel adualitatem


in aliquo munere, vel actione, illud ta

rum fumit. Qdilld i elle dicant, quod

men eit in fenfu longe diuerfo abaqui

deiujitiefonie aa. uanuis enim ius

tate, Quam ius indicat; vnde dura mihi


Secda, videtur, & fingularishaec dedudio.Se

per modum obiedi fit caufaiuftitiae; in


generetamen caufe efficientis, ef effe

cunda, 8 Latinis gis recepta eft, vc


ius dicatura iubdo: nami)rti

tusiu(titiae, nam iuftitia facic, 8, con

ft yerbi,lubeo, 8 participio

tes morales. IIludergo obieaum fi in

il dam Iyllabam demamus,ius

potentia confideretur, poffet denomi

.2 . tanquam principium philofopho .

ftituit obieaum fuum, ficutalia virtu

relinquitur, vel certe, fiillas duas fl

naria iultitia iuftificabile (vt fic dica)

1abas diuidas, orationem conftitues,

ficut de viiu, & vifibili dicebamus: ta


0ct1

, 9sidiusfgnifce aligpartur r ,
men ha denominatio non eft in vfu, 8. tibusloch habere poteft, refpicietius
barbara eft, & loco illius videtur in
troduaum nomen iuris, vt eftobied
iuftitiz.Si autem confideretur illudob
iaum in actu, fic dicitur iuftum, & di

2,

c potelrius. Sic enim proprie locum


habet,quod dixit Auguftinus,ius,8. in
iuriam efie contraria: nam iniuria ni

hlaliudeft quam adus iniuftus. tita


l.

vnufqui(que habet,vel circa rem fuam, appellatio.

ind.l.i.dixit, ius in actu effecxequutio


nem, & de hoc interpretatur illam le

nus rei dicitur habereius in re, 8


rarius dicitur habere ius ad (tipendi
ratione cuius dicitur dignus mercede
fua. t hac ignificatio vocis huius fre
duens eft non folum in iure, fedetiam
in (criptura. Nam iniure hoc modo di
ftinguuntur ius in re, vel ad rem: item
iura feruitutum, feu iura pradior ru

gem: veruntamenetiam poteft optim


natione caufali, led de fola denomina

tione, ficut fcibile denominatura (

tiaetiam in habiru.Nihil ergoeft inc


modi in hac etymologia, 8: quanuisin
certum it, quz iftarum duarum dedu
dionum fit verior, vtraque prefcntiin
Itituto
deferuire poteft.
4,
luxta has ergo duas vocis deriua
pritio, tiones,nom l duas praecipuas habet
fignificationes,duasadnotauirDriedo
lib.I.delbert.hriftian.cap. I o. Nam
Nowini, juxtavltimam etymologiam ius idem
laj gnificat,quodiultun, 8 quum, quod
11:10,

fticorum , vel vrbanorum, iura vtendi,

vel truendi, & fimilia, due lat videri


pofuntapud Brifonium lib.9.de Verb.
fignif verb, l. In Scriptura ver legi- ri.
nus, dixiffe Abraham ad filios Heth,

Gen. 23. Date bii /lcbri, idft, fa- Gf 23.


cultatem (epeliendi,8 cap.3 .de Iacob
duando difcefsit a Socero, dicitur tu- Gene/.3 .
life fecum omnia, que iuris fui erant,8 fi
milia loca funt frequentia. tdue hoc

citobiedum iu[titiz . onfiderandum

modo umivideturius in L litia i de


Iuftit. 8: iur. c dicitur iu(titia effe vir

cipl. Primo proomni virtute, guia om

tus, quae ius fuum vnicuique tribuit, id


eft, id tribuens vnicuique duod ad ill
fpedat; illa ergoadio, feu moralis fa
cultas,quam vnufqui(que habet ad rem
fuam,velad rem ad fealiquomodo per
tinentem vocatur ius, & illud propri
videtur effe obie8um iuftitic.incetia
folecius pro nece(situdine accipi,vr di

tctribute alteri quod fuum eft.Vtrid;


ergo ignificationi us cum proportio
ercipondet. Nam primoius gnifica

oteft quidquid cit rquum, & con

Ientaneum rationi, quodef velutige

D Tb.

ve1ad rem ibi debicam;fic enim domi

ftautem,iaftitig nomen dupliciterac


nis virtus relpicit,8 facit aliquomodo
zquitatem fecundo pro (pecialivirtu
br.

ne legisinetic vimiufti, 8 iuris colen-citero.


di, duta veralex arduum, 8 iuftum pra
cipere deber,vt dixi.
tiuxtapofteriorem, & Irridamiu5. .
ris fignificationem folet proprieius vo Propriano
cari facultas duardam moralis, quam m, ,

ctiam dixit in fecundo loco allegato.


diureftprofetto i/tfit. Vnde Bartol.

intelligide iure in potentia,feu inhabi


tu, quia (vt dixi)non eft fermo de ema

.lj

generaliter,8; large fumptum, ficut di


xit Cicerolib. z. de legib. in pfo nomi

nerale obieaum virtutisingenere. Se

citur in 1. vlt. f.de luftir. 8 iur. videtur

cundopoteftius fignificare equitatem,


9uz voicuiq, exiultitia debetur, & hz

enim tunc vox illa fignificare (pecial


uandam obligationem, aut relation,

poterior ignificatio magis eft in vfu:

due exipfanece(situdine nafcitur.td;

}am iustic acceptum ad propriam iu

hoc modo dicitur vnus fuccedere iure

lam referrimaxim folet vnde D.

fanguinis, alius iure adoptionis, alius

.2.4.57.ar.hic dixit,ede prima

vero iure inftitutionis, feuteftamenti.

Fationem,&tignificationiuris.t inde

Sic etiam diciturin 1.1.34.ft.de Padis

optun concludit in folutione ad 2.ius

; cognationi, ierepudiari,8 ius cog

ponefelegem, fed potius effeid, quod


":" pr9cribitur, feu menturatur.ouod

nationis refritui filio, dicitur in 1.vlt.ft.

989 centeo cum proportione effe intel

1sepdum namlege; pertintes ad pe


}:" ftitiam reipiciuntius pecia
","dista proprietatefunptum:lexau
"1" scncre, prout in omnibus virtu

1./liti4.

de Senten.paf Vnde colligitur, non g


nihcareipiam cognationem,fed mora
lem aaionem, feu facultatem,qux exil
la nafcitur,8 fic dealijs.

luxtaaliam vero etymologiam, qua


iusa iubendo dicitur, proprie vidctu.
1118

" 2

ib.r.Denatura legis in .

ius legem fgnificare: nam1exiniufsio ri.la verovfus obtinuit,vtlex de crip


ta,8: non (cripta proprie dicatur,8 ira
ia/ig ne,ten imperiopofita eit. Et hoc modo
iusprout legem gnificat,cumilla
}catio fumunt frequenter hanc vocemiureco
uertitur,
& tanquam (nonima reputa
, . Iulti,vt duando dicunt,hoc,vel illo iure
111.
vtimur,velhoceft certi,8 exploratiiu

ris,8.fimilia.itvidetur hoc modo funi


duoties a facto diftinguitur, vt cum di
uditur ignorantia iuris ab ignorantia
faai,vt eit frequensiniure,8 Doctori
busteltque tituius de iuris,8 faai igno

incver deriuatumeft nomeniuris


o

adalia quzdam fignificata, ad qua fig 4&tus iudi


nificanda legis vox translata non efr. }
hincaaus iudicis folet nomineiu

i,

rantia. t hincetiame(c quodeIt con


fentaneum rationi, iure fieri dicitur,

risappellari, vel quia fecundum leges 4do.


fieri debet, vel quia interdum videtur
duafi legem conttituere, a:fic dicitur

tanquam legi conforme, Sic etiam yi

iudex.cum munus fuum exercet, ius di

cere;vnde eft titulus,f.fiquisius dicen

ti non obtemperat. & cap.2.de Conflit.


cum dixit, ; eficiuili equita, pel/cripti;

detur definitieius Saluft.in Catilinario,


$al.

Iegibus/ancita,pelinstituti, ribu: recep


ia.ouz defcriptio in primis de folisle
gibus ciuilibus data videtur, fi tamen
particulailla ciuiii; dematur, etiam le
gibus canonicis, & didinis pofitiuis fa

in 6.dicitur, Extra territoria diciii

ediri, quod tam defententia,


quam de lege, feu ftatuto intellig" po
teft.Im in1. nult. f.de Iuft.8 iur. di
citur iudex,ius reddere, etiam cum ini

cil poterir adaptari.Legiautem natu

u decernit, n habito refpettu adid,

ralinon videtur conuenire,nificam di

duod facit,fed adid,quod facere deber.

camus effefcriptamin mentibus homi


num:nam iusetiam de lege naturali di

Praeterea hoc modo dicitur iudex fub

ditum inius vocare, vtique iuris expe

citur, vt conftat excitulo de iure natu

riundicaula,vt diciturin 1. .f.delnius

raligentium, & ciuili, de qua diuitione

vocando. Quanuis potiet illudintelligi

infr dicemus. Deinde illa defcriptio

de vocatione ad loc iudicij. Nam vox

magisvidetur data per effectum legis,

hacetiam ad fignificandum locum, in

aum perpropriam eius rationem. Ve! c quo iudicium exercetur, translata ft,
vt notatur in cadem 1. nult.f.de Iuft.
certe videtur magis effe delcriptio ob
8ciur. Vnde apud Latinos,ire in i,idem
iiconfrituti per legem, Guam ipfius
eft,quod ad Pretorium, feu ledem Pra
legis,quialex conftituit zquitatem,ve!
toris
ire, vt ex Donat. Vidor. 8, multis
eft mentura,8 regula cius, non ft pro
priipfa xquitas.
ddit ver Ifidor. d.lib.5. rigin.c.

iuribus notar riffon.fupra. Im 3: D. rib.

7.

Thomas (upra ad . ita interpretatur, p.Tbon.

9. Ifidor, 3. ius, 8:1egem comparari vt genus, 8 - cum dicituraliquis,comparare in iure.


fpeciem: namius vult effe genus.legem
Vbi additetiam aliam fignificationem
vero peciem. Et rationem redderevi
huius vocis:namipfa etiamars,dua dif
decur, quia ius legibus,8 moribus con
cernitur, quid fit iuftum, dicit aliquan
ftat. Lex autemeft conftitutio fcripta,
do vocariius. t fic tacit videturex
ponere ditam l. I. f. de luft. 8: iur. Vbi ...
& habeturin cap. 2.3. 8:4. d. . t vide

turfequi D.Thomas 2.2.d.57.ar..ad.

Vlpian. refert, a probat definitionem ?"

p.rbo.

dicens,rationem edui,8 iufti,fiin (cri

elfi dicentis,l eftar: boni,ty equi.nam

-4g.

ptum redigatur,effelegem.t videntur


fumpfiffe ex Auguft.lib.83. durftion,
.3 .. dicente Lege: et quodin eo/cripto,
4odpopulo expofit ftt objeruet, contine

icero.

tur. t vero e contrario icero lib. 1.8c

2. de Legib.folamillamputat effe pro


priam legem, duz in rarioneeft;fcripta
ver exterius dicit effe populariter le

gem. Vnde diuinam ment vocat fum


mam legem, deinde rationem exiftent
in mente (apientis, legem vero fcripta
magis nomine, quam rc legem appella

hzc definitio non tam ipfilegi, quana


iurisprudentix conuenire videtur, nifi

ars lat fumaturproduacumque ratio


ne,[eu menfura operationis.
Duo randem fuperfunt declaranda. . 2.

vnum eit, quomodo ius interdum ab R"},


diftin

arqu,&bono,diftinguatur,finihilaliud"

eltius, quam ipfum uitum, quodetiam 3"""


eft ipfum equum,8; bonum;vel,tifuma- ",
turprolege, eft ratious boni, & iu- "".
fti,vt diximus. Illa aut diftinctio iuris,

abaquo,8; bono,contrat ex multis,que


refere

|-

2.9eidiujignifice,9 doadlegparetur. rs
"-

refer:
Auguft.
cumillamlegalis,virtuted;
dixit effeemen
lib.deLudouic.viu.inSchol.ad
ciuit..17.Sic enim dixit
Quin zquitatem,
dacionemiufti,ytique

Ita

}.lib.4dici, da ei, iurina-

a qua procedithic actus vocauit epij

ioppoiia. Eclib.6.iurepag.

kiam,de quadjpurat etiam D.Thomas

(1-

? icer.in ruto.craf l

2.2.q.12o.Adillam enim (pectat contra


verba legis humanz agc in particu

).rippro , 7 bono dixit

* , , ancergo dubitationeptoponic Arif

lari, quando lata

f.

naturalem equitatem, tuncque iudex

lt.

.Ethic.cap.1. 8: in fumma reponder,


faultatemelie
tutti cmendationem.d

feruare effet contra

diciturioonagere iurevtique materia

jointelligenium,vocesiniti,&equi,

liter, tionat, edagere equo,s bo:

s"

8 iultitiz, rquitatis diftinguendz

no, quod ef',ius iplum iuxta intention

""

funt. Duplexeft enim iufrum, num na-

eius (eruare, 8 contrarium agere effec

turale,quodeft rectum (ecundum natu-

ius violare, iuxta illud Iuftin. . de Le

li.

ralem rationemiquod nunquam deficit,


gib.Non dubiu eji,inlege ittere e,
firatio non errer. Aliud c(ciultum le- qui perba legis complex, legi militur
galeid eft,quodlege humana conftituiollate, ideo fortaffe iurispruden
tur,8:hoc,hcet in vniuerfali iuftum fic,
tia diata e(tarsboni,8 xqui,quid in le
folet in particulari deficere. Necpropgibus interpretandis bonum,8 duum
terealexiniuftaeft,quia neceife eit,vni
(emper intueri debet, etiana fi interd
uerialiter terri: defectus aut (ait rioporteat verborum rigorem tempera
ftotel.) non exlege, aut exlegislatore,
re, ne ab edu, 8; bono naturali dice
ted ex materia ipfa prouenit. uxta
datur. Plura de hac revide in Couarr.

It,

|-

3,

)-

i.
h

hocduplexiuitum,duplex cum proportionepoteit diftingui iuftitia, eodemq;

in Regelor,part.2.5.6.n..
lterum declarandum eft, quid fit
fas, 3 duomodo adius, 8 legem com

modo dupliciter foletaccipi rduitas,


vno modo pro equitate naturali, qu

cadem eit cum iuftitia nacurali, & Illi

paretur. it enim iidor. 5. Etymolog- De distin


. 2. Faslex duinaejt, i; lexb, 8 ione in -

reponder zquum,prout idem eft,quod

habeturetiam difr. .. I, vbi hoc exem ter I, .

I.
|

*
|

I I.

iutumnaturale, xinhoc enfuloq- plo explicatur,Tranfireper agr fa.


tur ( ciuilia iura de zquitate natu
ralivrin I.I. 5.Sihli. .de fuis,8.legiti
mishzredib. Naturali equitate nepotes in
flo/uccedunt, 8:1. I. f. de requi
ren.rcis, equitatis ratio iturinadits
, deari. Et huiczquitati
repoadet equum generaliter dictum.
Sicq, dicitur in I.Nboc.tf.de Condia.
indebiti. ,

D}

aleri locupletari. Atque equitishoc modo (umpta non eftemenda-

to iuris,fed potius origo,feu regula ip-

fa, eti ? xcautem videnturin- idor.


telligendaiuxta dida in proximo pun
do, vribiius (cri3 fumatur pro lege
fcripta:fasautem pro rduitate,8 qua
fiiufta exceptione. Vt in dido explo,
crantire peralienum agrum dicitur n
effeius, guia nimirum lex humana per
fepotius prohibet illum tranfitum, ta
men fi ex rationabilicaufa abfque de
crimento hat,faseft,(ulicit ft. Atq;
ita explicuit Glofia ibi,8. nrr.god
lib.9. .2. t vero D.Thomas 2.2. 9.57. Glof.

fusiuxtalsi.fide regulur.inib, p art, i.advit.aliterillayerba ".

iniure equita, pettanda.

Aloyeromodo umiturequitas pro

**

vult enim, nomeniuris fecundum qua- 3.7 "


dam Ipecialem propietatem magisc6

prudeti moderatione legis fcripte pre-

uenire legibus,qua ordintur ad homi

ter rigorem verborum eius, 8cfic dici-

turopponiitriao iuriin1.2.3 . ide


q pluuia arcen fique dixit Terent
Interi itboeinterei,i, ei,qu

es inter,quam legibus, qua ordinac


hominad De, quia Deo niumus
reddere equale,8 ideo inquit repeau
Dei potius fas, quius appellatur lex.

nia reda, y inflexibilia exigit , eft,

Sed quidquid fit de hac prietate, cluae

4.1

11:4l remiui.Etaba luirate

neft ab vfu latinoraliena,1fidor.non

fic umpta dicitur etiam quaperan-

appellat fas lege diutn, eo quod circa

*am equum,8 bonum, quodin

debitaDeo reddenda diponatited quia

I: 3idem tale eft,licet a verbis legis


icordarevideatur. tic (apit Arift.

in naturali

crirr.

equitate, atq; adeo in rac1

naturali, quxlex diuina


eit, ni"}

mit

|Dib.r.Denatura legisin co.

mifsis autem metaphoricis gnifica- ipfe,8 ideo eft tam immutabilis, & z
tionibus,8. diftinctionibus, dux in pre
(enti inftituto non deferuiunt, nunc de

iure in fecunda, 8:propria fignificatio


oe generaliter loquimur, ficq, cum le
ge conuertitur, prout nuncetiam deil
1a vniuerfaliter tradamus.

terna ficut iple, ac Rubinde tam nece{


faria. Sed dico breuiter rem illam, que
elt lex aeterna, effe abfolute neceifari,

vt probat argumentum, tamen fub ra


tione legis non habere abfolutam ne
ce(sitatem, quia includit repedum li
berum,vr infra oftendam.

1 1 I.

* Dico fecundo. Suppofira creatione


rationalium creaturarum, lex fuit ne

Quaa/it neceRitas,y varieta, leg.


I

* licatis nominibus iuris, 8:1e

[", gis, antequaminquiramus, quid


lex fir,oportet prius oftenderei1
1am efie.godoptim fiet,eius necefsi
ratem declarando, quia in his rebus ad

1.exjp
ceflaria necefsitate finis, tam fimplici jita
creatio
ter,quam ad melius effe.veritas eft real
tanquam principium per fe notum in re rationa

hac materia, & quoad priorem partem


de
nece(sitate
impliciter,declararipo
ceft,
quia intellectualis
creatura eo ip-

lif,fuit vii
lis,dy ab/

aly0

fo, quod creaturaeft, fuperior habet, } /

inftitutionem morpertinentibus, nec

cuisprouidenties ordiniubiacea, " "

aliquid (uperuum admittendum eft,


nequeid, quod necefarium eft, deeffe
poteft.Solet autem diftingui duplex ne

bernationis moralis, dua fit per impe

8 quia intelleanalised, capax eiga. "


riumiergo naturale eft, & necefari

ce(sitas, vna abfoluta,fecundum quam


dicitur res aliqua per fe, 8 propter fe
fimpliciter necedaria: duomodo Deus

tali creatura: , vt fubdaturalicui fu


riori, a duo perimperia, feu legem re

labet necefsitatem effendi fecundum

ex nihilofaaaeft,ipoteltad bon,

exi(tiam adualem, de qua loguimur.

8 malum,vt ex muni Patrum (enten

liaeft nece(sitas refpediua in ordi

cia nunc fupono; ergonon foleft

ne ad aliquem finem, vel effectum, quae

paxlegis, qua dirigaturad bond, 8 ar

gatur.Itemtalis creatura eo ipfo,quod

duplex fubdiftinguitur: nam quardam

ceatura malo, fedeti aliqua calis lex

eft nece(sitas fimpliciter, alia ad me

eft illifimpliciter necefaria, vt conue

lius effe,qux propriuseft vtilitas.


Duo ergo in generali videntur cer

nienter fur natura viuere pofsit. Vel


etiam a contrario poffumus argumen
tari: n qui caret legepeccare non po
te(r; rationalisaut creatura poteftar
habet peccandii ergo,8:leginecedari
fubditaeft.Nec refert,quod pergrati,
velgloria pofsit hac creatura fieriim
cabilis;tum quia hic de naturaline

ta.Primum eft,nece(sitatem abfolutam

1.exab/ol legi non conuenire, quatenus lex efr.


t fit Probatur, quia talis nece(sitas eft pro
)aria. pria Dei, qui folus eftens perfe, 8 ab
folute necefarium; lex aute omnis vel

f; aliquid creatum, vel certe (upponit


aliquam creaturam, propter quam fe
rature Deus enim non eft capax legis;
ergo ficut creatura noneft impliciter
necefaria, itaneque lex. ddoprzte

ce(sitate loquimur, 8 hoc modo dici

mus neceifariam effe legem, fuppofita


conditione naturz rationalis: tum etia

pro materia nid adus liberos, vt infr

duia per donum,quotalis natura fitim


cabilis,non tollitur, quin fit fubdita
legi,quoadillosadus, quos liber exer
cere poteft,fed fit,vt indefedibiliter pa
reat legi. Altera vero pars de vtilitate,
expriori clara eft, quia nece(sitas in

videbimus, ergonon potett effe magis

ordine ad finem,vtilitat neceflario in

rea, loquendo de proprialege, de qua


nuncaginustantum effepoffe propter
creaturam rationalem:nam lex nonim
ponitur, nifi natura liberae, nechabet

".

""
-

**,

*
*

neceilaria lex, quam it rationalis, vel

cludir. Item quia de legibus (cripteft

intelleaualis creatura; accreaturara

illud Lex Do lata,erten

tionalis non habet abfolutam nece(si

tatem efendi; ergo nec 1ex habet hu

,.fal. 18.8: illud Prouerb.6.- fal. 18.


dal lucernaelt,cy lex l, 8, fimilia, qux Prouer.6.

iufmodi necefsitatem. Solim poterac


hic oriri dubium de lege aeterna, duam

pofte infinuabimus, 8 magnas often

nunccde (uppono:illa enim eft Deus

dunt legis vtilitates.


Verumtamen quia vtilitas h, vel
-

neccf

4.

Cap.3. tate,6

rietate leg.

r p

necesitas non ef eadem in omnibus heologiver uguftino, vt diftin


guantillam legem ab alia, quam Deus
legibus, adillam. exade declarandam
oper:pretium crit varia genera legum
diftinguere,8:1n fingulis proprianne
ceisitatem, vel vtilitatem explicare:
itaenim conftabit, non folum effe leg

ingencre.fedetiamin particulariqu
}

rt r1.

ija:
:

per hancvocem nihil aliud (ignificatur,

um ratio huius prouidencia in Dco


exiftens,vcialiquid eius. go modo au
t recipiat nomen,8 proprietat eter

nobis yrendum efr.


.

gdi Primo ergo (upponere poffumus di


uilionemlegisin quatuor membra,qua
io
:b. poluit Plato in Tim,8 Phaedro, fcili
#*
cer,in diuinam,ccelefrem,naturalem,8c

humanam, x quibus vocibus fecunda


non admittitura Theologis,quia vel iu
periuaeft,velerroneam doctrinam
tinct.crcceleftcm enim legem fatum,
&neceisitatem quandam operidi, qu

ne legis in principio libri fequentis ex

plicabimus. t hinc facile intelligitur


dug fit necefsitas,8.vtilitas huius legis,
ft enim ead, qux diuine prouident1:
nam ficut abfd; diuina prouidentia m
dus non poder confiftere, ita ned, fine
hac diuina,8 terna lege, 8comnis vci
litas,8 moditas,qur huic mdo pro
enic ex diuina prouidetia in hancetia
diuinam legem referenda eft. duertic
autem D.Thomas . 2. d.91. art. . ad 3.

nx prouidentia non fit fubiecta, vel re-

vtilitatem huius legis n ele, quia ipfa D.Tbo.


ordinaturad fin,ted quia ipfa ordinac
omniaalia ad fuos fines per conuenie
tia media: ipfa enim non poteft ad fin
ordinari,cum fit ipfe Deus, quieft vlti
mus finis omnium.ndem ex hac pri- Primadi

busomnibus,etiam hominibus, quoad


proprias anime operationes necefsica

ma lege diuina,[eu eterna colligipoteft liologi,


prima diuifiolegis in etern,8 tempo-intempora

exordinato motu, 8: influxu coelorum

prouenir,Plato intellexit.Vnde fi intel

ligatlegemillam talem effe,vt vel diui

temimponat,falfam, & haereticam fen

tentiam continet,diuinx gubernationi,


&liberrati arbitrij contrariam:fi vero

per caelefiem legem foltim intelligar,


duodrift.dixit, mdum hunc inferio

rem coniunctum effe (pharis cceletti

bus,vt inde gubernetur, per naturales,


(clicet,influetias,& viciisitudines,que
3Dcofemperpendeant,8 corporaim

ralem, (upponimus enim nihil effe eter lem, y e


num extra De:conftar aut plures effe ternam,
1eges extra Deum exifrentes, ergo pre
terlegematern necee eft darialias
temporales, que con(eduenter differtic
tanduam creat,8 increatti,quia duid
uideft eternum increat (r, & quod
eft temporale eft creatum. nc ergo

mutent & non animas,fic non oportuit

confrat dari legem diuini,ide(c,in Deo


ipfo exiftrem: quomodo auten detur

membr illud diftinguere, quia eo mo


doquopoteft appellari lex,fub natura

lex diuina a Deo proxim lata, patebic

It comprehenditur, vt mon(trabimus.

9niia ergoilla fecunda voce,alia tria

ntetiam invfuheologorum, fedin


Ientualiquantulum diuerio.
Lex crgo diuina apud Platonemeft
ii Fatlogubernatrix vniuerfi in Deimte
k
l Pla

extens, quam legem etiam Theologi

44b,

ina, vno modo quia in ipfo Deo eft;

dl, }.

glomodo,quia abipfoDeo immediat

*s*oicunt,fed legem etern appellant.


, ty Pobusenim modis dici poteitlex di
.

tumeft clie in Deo, quam eft cert h


bere Deum vniuertiprouidciam, quia

tmplex it, quod etiam necedarium c1c,

neslegum (pecies compledi. Ericeti


hocopportunum, vc intelligantur vo
cs,quibusin dilcurfucotius tractatus

ht .,

ita etiam nosappellabimus.Deipia igi


tur re,que lex aeterna vocatur,cam cer

vt detoto obietto huius cractatus que

(tionem,an ir, plene definiamusiofren


dimusenim fupra, obiectum hocom

L:
.

xtrafe terr, vocancillam xternan; 8:

ex dicdis.Denid; datur lex inDeo ipfo


exifts hec eaim omnia in id recidtic.
xalijs igitur duobus membris legis
a Platone politis fecunda diuifio legis

7.

colligitaruzeit ubituifiolegis crea secunda di


tz in naturalem,8, politiuam.uam di- io legis
uifionem omnes etiam Theologiagnof in

cunt, 8 eft frequens apudSanctos, fue l,9


fub nomine legis, fine fub nomine iuris fii.
poficini,8 naturalis. Vcpaterex (do- D. idor.
rolib.2.8. 3. Etymol. 8, habeturin De

turlicet extra De ipfum fit. Priori

cret. d. 1.8 (equentibus & tumitur ex p. 4g.


uguftino tractatu 6.in Ioannem,8, in- .".

"oissem diutnamappellauit Plato,

dicata eft a Paulo Roman. 1. dicence,


2

Genies,

"

Lib.r.Denatura legitin .

center, que lege babent, alier 84 mpliciter eft metaphorica,8 valdea.

cloj ora que legijunifaci.Vtibi Glofia ordina.

naloga, 8: ideo etiam nuncillam

notauir. Eadem diuifio reperituriniu

timus; infr enim lib.2.. 8. explicando

re ciuili Inftit. de Iure natur. gentium,


8, ciuili, 8:1. . f. de Iuftitia, 8: iure.

iusgentium, fenfum proprium illarum


leguminue(tigare conbimur.

icero libr. I. de Legibus ex profedo

1.exergo naturalis propria, quzad

icer.

robat, dari ius naturale prius omni

moralem doctrinam, & Theologia per

} . De quo multaetiam habet li

tinet,eft illa, qua humang menti infidet Jit propria

br.2. de Legibus, & Arittot Ethicor.


. 7.vbiin eodem feniu diftinguicius

addifcerndumhonefium a turpi, iux-lex"


tailld Pfal.4. Quis oftendii nobi bona?/ig- .

in naturale,8 legale.

hjuper
no l, ine. Pla}
Vt explicuitD.Thomas d q.91.ar.2.vbi p.1bo.

Sed circa legemnaturalem aduert

ib" dum ef,varijs modisa Philolophis, I

concludit legem naturalem effepartici

di le: ": rifperitis, vel Theologis accipi. Plato


" enim (upra leg naturalem videturac

pationem legi; eterna in rationali creatura-.

44" cipereproomniinclinatione naturali


re, "f- indita rebusa fuo creatore, dua fingu
)".
la ad propriosadus, 8: fines tendunt.
Sicut enim legem diuinam effe dixir,

t in 4.d.33.ar. I.Guiab(inquic)inter
cetera animantia ratio finis cogno/cit, tr

proportioe operi, adjinen,idali,


ceptio eiindita, q dirigitur ad operaa

aua reguntur omnia, ita participatio

enienter, lex naturalis,/ ale di


citur; in ceteri, alis altimatio po
catur.t hoc etiam apert fenfit Cicero .

nemillius rationis creaturis impreis,

lib. 2. de Legib. Nampoft verba fupra Cie".

rationematernam in Deo exiftentem,

D, bo.

9.

vt in deftinatos fines fuostendant, na

citata de legeaterna fubdit, Ex quailla

turalem 1egemappellauit. Im etiam


D.Thomas 1.2. 9.9 r.ar.2. dixit, omnia,
aux
diuina prouidentia reguntur, par
ticipare aliqualiter legemaeternam,in

lex,q Dbri dederunt,re8eft


laudata:ef !io, q/apientiradi

auantum ex efficacia eius habentincli


nationes in propriosadus, & fines. t

prout naturale a fupernaturali diftin


guitur,fedetiam prout diftinguiturali

vero Iurifperitilegem naturalem com


munem effe dicunt, non folum homini

bero.N quia eius exequutionaturalis


fit, feu ex necefsitatefiat, ficut exequu

bus, fedetiam alijs animalibus; inani

tionaturalis inclinationise(c in brutis

mata vero a participatione huius legis

velrebus inanimis; fed quia lexillaeft

excludere videntur, vt patetex 5.1. In

veluti proprietas Guzd natura,8 duia


Deus ipfe illam natura inferuit. Et ex

ftit.de iure naturali,8xc. 8.1.1.ft.de Luft.


8 iure.

8.
Veruntamen, vt in primo capite no
/- taui,lex non attribuitur rebusinfen

bd, ad deterrea idonea. Ita ergo


haec lex naturalis dicitur, non foltim

hacparte etiam eft diuinaha:c1ex,tan


duam a Deo immediate lata, vt fenfit
D.Thomas dida quft. 91. 8; q. 94.art. p.rbo.

d pro - bilibus fecundum proprietatem,fed (e

6.vbiadducit D.Auguftinum 2.Confef p..

prel} cundum metaphora,8 ideo deilla prio

fionum capite 4. dicentem ad Deum,

injenjibili- ri,acgeneralisimaacceptione legisna

Lextua/cripta el in cordibus bomin;duod


ditum eft propter legem naturalem;

b a turalis, nihilamplius hic dicere neceffe


trib". eft, przterea, quz in cap.I. diximus,8.
ua.infra dicemus de lege eterna. ni
malia etia bruta non funt capacia pro
prie legis, cum necratione, nec liber

vnde dixit in libr. 2. de Sermone Domi

niin mont.cap.9. Nullam effe animam,


in cui, /cientia loquatur Deus. Quis
/cribit in cordibubonaturale le

tateytantur, & ideo non potettnifiper


fimilem metaphoram illisattribuina
turalislex. ganuis enim in hoc diffe

ge,nili De? xpresiusque hanc leg,


diuinam appellat Ifidor.lib.. tymol.

rant ab infenfibilibus, quod non folo

duam fit necefaria , 8. vtilis hac lex,

ponderenaturae, fedetiam cognitione,


8:inftinu naturaliductitur,quiinftin
auseft illis quafilex,8 hac ratione pol

cum in ea polita fit difcretio interho


neftum, 8 turpe in rationali natura.
Veruntamen hecomnia longam requi

fit aliqualiter fuftineri illa fecundaac

runt declarationem , (ed ne ordinem

ceptio Iurifconfultorum i nihilominus

inuertamus, & confundamus omnia, in

. 2. Atque cx histandem confrar, p.tfidor.

librum

.2.Deecepiale,es warietateleg.
10.

librum requentem illam referuamus. dicipoteft repeaugratiz, quia etiam


gratia habet luam propriam edentiam,
Supereft dicdum de quadamfubdi
nifone legis naturalisiprius aute opor
tctaliquid dicere de quarta lege a Pla

tone polita, quam human appellauit,

pertinet adius illudquod Arift vo


.

cault.:legale, quodiple ira defcripfit.


hi, dprincipio ibilrefert, poftq
, ll refert. godex
parte materix talis iuris intelligendum

eft, quia verfatur circa actiones, duae


feclutotali iure non effent fub obliga

gatione perillud autem efficiuntur ne


ttro.

cellariz. Denid; ad hoc membrum (


dantillz leges,quas Cicerolib.2.de le

gib.ilege eterna,8 naturalidiftinguir,


& populares vocat. Nos autem more

Theologorumlegem creatam,feutem
poraleminnaturalem, & pofitiuam di
uifimus, quia politiualatius pater, qu
humana. ft enim aduertendum, Philo

'ta',

fophos non agnouife (upernaturalem


hominum finem,fed folm de huiusvite
aliqualifelicitate,vel potitis conuenie
tiftatu,adillam in pace,8 iuftitia tr(
igendam, tradafie,8 in ordine ad hunc
finem delegibus confiderafe, 8: itana
turalem legem folum ab humana,quam
nosciuilem appellare poumus, diftin
xific,de qua Itatim aliquid dicemus. t
vcro cum fides doceat, homines ad fin

fupernaturalem vitz future per conue


lentia media in hac vita exequenda
ordinari, reae (acra Theologia inferr,

longealiter eie necefariam hanc1eg


naturalem,8, pluribus legibus politiuis

hominesindigere,quamijdem Philolo
Phifuerint adequuti.

4}

zz

irca legem ergo naturalem docet


Theologia, hominem fecundum dupli
, maturam, & duplexrationislumen

8 naturam, cui connaturale cft lumen

infutum, cui etiam connaturale eft non

foltim dirigere homines ad rectam, 8c


honeftam, debitam operationem fu
rnaturalem, fed etiam depellere re
nebras, 8: errores circa iptammet le
gem pur naturalem, & fub altiori ra

tione praecipere ipfiufmet legis natu


ralis obferuationem.Sic ergo lex natu
ralis duplex diftingui poteft, vna pur
naturalis, alia (impliciter (upernatura
lis, naturalis autem repectiue, per c
parationem ad gratiam. Vnde cum lex

naturalis etiam pura diuina

quia

fir,
a
Deo manat, multo magis lex naturalis Quotuplex
lex
diuini ordinis diuinaefr.Nam prior eft /it
ralis.
a Deo mediante natura, a qua manar,
tanquam proprietas eius:pofterior au
tem eft a Deo per le infundente gra
tiam, 8: ipfum (upernaturale lunen, ac
adualiter etiam dirigente homines ad
didamina illius legis perficienda per
auxilia gratia excitantis, & adiuuan
tis.

Denique vtradue lex dici poteft -

""

naturalis generi humano,eomodo quo


naturale quodam modo dicitur, duod
cum natura concreatum eft, femperq;
in illa perfeuerauit. Ita enim lex etiam
connaturalis gratiz (emper in huma
nogenere fuit, quia nunquam in homi
nibus vniuerfis, feu in tota Ecclefia lu

men fidei defuit, neque homines carue


runt vnquam lege dinina (upernatura
li, fine qua non potuident in fuperna
turalem beatitudinem tendere. Vnde

quando diftingui (olent fratus homin

11.

iani. contideraripode. Prim (ecundum pu


naturam, feu fub(tantiam animae

, onalis, & confequenter (ecundum

per leges, fcilicer, in fatum legis natu

ralis, fcripte, velgratia : in prino Ita=


tu per legem naturalem intelligenda
eft tam lex (olius nature,qum lex con
naturalis gratiz, leu lex fidei: non po

orin. ationisiumenilliconnaturale fecun

tuit enim mundus vnduam carere om

lege, doiuxta naturam gratic defuper homi


4"b, in-" infulz, & fecundum diuinum, fu
4. pernaturale lumenfidei, per quod pro

nino hac lege fecundum ordinariam


prouidentiam cum fadores legis fem

Itatuviz regitur,8 gubernatur.tiu


tah*c duo principia diftinguit dupli
ccm legem naturalem ;aliam implici
ter naturalem repedu hominis; aliam,

per potuerint cum diutno auxilio iulti


ficari, vt fumitur ex Paulo ad Roa-

nos cap. 2.8. 3. tque itaetiam pater,


aux fuerit necefsitas, 8 vtilitas legis

9" licet (upernaturalis it repeauho

naturalis in hoc potteriori fenfu de


claratae, nimirum, duia gratia, & fi

is(quia totus ordo gratix illi (u


naturalis ft)nihilominus naturalis

des (emper fuit necedaria, 8: hxclex


eft illis connaturalis. Item vt haberet
2

1}

Lib.I.Denatura legi; in .

homo legem, per cuius obferuantiam 8. ex alijs (cripturzlocis,qua flatim in


poilet contequi remifsionem peccato " finuabimus. tque ideolex diuina fim
run,ac vitam xternam,cum duinoau
xilio.

irca alterum membrum de legepo


1 3.

fit fitiua (ciendum eft, illam legem vocari


na
lex politi. pofiriuam, qua nn eft innata cum
aliquo
vltra
ab
illas
tura,vel
gratia,[ed
4-2
principio extrinfeco habente porcita
tem polita elt;inde enim politiua dicta
eft, duali addita naturali legi, non ex il

ducmur.

* Ex quo etiam facile conflat,qua fue

animaduertendum eft,(ne propteram D. bo.

biguitatem vocis decipi contingat) D.

ius polit vocatur, vt videri poteft in


onan.lib.I. ommentar.iur.ciuil. .8.

vel naturali, vel (upernaturali, provc

t in legem politiuam fic Iumptam co- connaturalis eft gratig: non vero de le

.4rift.

uenit,quod Arift.I.Ethic, .9.dixit, leg


eRe/ermoe ab aliqua prudentia,

profectu, imbabeat ad cogea. Na


licet ille de lege humana tantum lodua
tur,tamen verbacius de le generaliora
funt, 8: itaetiam lex politualatius pa
tet,quam humana.
14

tque hinctraditura Theologister

iiole tia diufiolegis politiua in diutnam, &

gis pojiii humanam. Lex politiua diuina dicitur,


e in di dua ab ipfo Deo immediate lataeft, 8:
, toti leginaturali additas de humana Ita
1handff},
tim dicemus. Prater has vero non po
teit effealia politiua 1.x repeau homi-

gefupernaturalipofitiua,provt nl
quimur. Prima ratioeft, vt dirigatho
minem ad (upernaturalem finem i fec
da,vt iuuet hominem etiam in naturali
bus,ne erret;tertia,vt etia de interiori

busadibus pofsit precipere, 8 ordina


re; duarta,vt omne malum prohiberet,
duod lex humana non poteft. t ad has
duatuor proprietates accommodat 11
lud fa1.18. Lex Do lata,er

/al, 18
tens animas, te/ti Dominifidele/apien

tiaprefiansparlii. Namin hoc vltimo


verbo contineturprima ratio,duia per

fapietiam ordinatur homo ad (uperna-.

num, quia non funt plureslegislatores;

turalem finem. Intertia autem, feu

ngel enim non habent hanc potefia

nultima proprietate continetur vltima


ratio: nam quia haec lex nititur in veri

tem in homines, Guianec naturalis illis


eit,neca Deo eft illis ceffa,nullienim
id reuelatum (cimus,vnde nec diuinare

illud poumus. Lexitaq, duina in prae


fenti non dicitur lex in Deo exifts, fed

a Deo manans fpeciali quodam modo;

tate Dei, non poteft fubede erroribus;


imo errores nature poteft emendare,8c
cohibere:praterea in fecunda proprie
tate infinuatur ratio terria: nam quia
lex diuina interiores actus dirigit, me

non enim ignificat legem conceptam

ritoconuertere animas dicitur. de

fed exhibitam, 8 in hoc inter alla dif

nique immaculata dicitur, quia nullum


malum permittit.t vero ha omnes ra
tiones maxim probant de lege diuina

fert a lege diuina provt illam pofuic


Plato. Deinde differthaclex naturali

umpta cum omni perfectione (upra de


clarata, quia lex naturalisnadditura

I y.

rit huius diuine legis necelsitas.ln quo


Thomamin d.1. art.4. Quatuor afferre
rationes,ob quas fuit necefiaria lex di
uina, quas fi aliquis attente cfiderer,
inueniet (olum probare de lege diuina

1a necedario manas. Vnde ab aliquibus

pliciter diaa tolet de hac pofitiuain


telligi, &itaetiam nos frequentius lo

connaturali gratie,prefertim ratiopri


ma, 8: fecunda, vt (upra etiam tetigi.

Deo (pecialiter ipfinaturae, velgratix;

Nam ratiotertia, 8: duarta etia in pu

haec aut lex Ipecialiter ponitur, & ad

ra lege naturalilocum habent, auia illa


pracipitetiam internos adus benos,8.
malos prohibet, nullumque adum pra
uum revera permittit. Imolex diuina
pofitiua provt nunc de illa loauimur,

}}

ditur vltraillam. Vndelex naturalis n

confertur perfe primo, vt Ipeciale do


num legis,led (etur idem donum, vel
cum ipta natura, vel cum ipfa fide, 8c
gratia: nam dui dat formam , dat con
uentia ad formam. autem 1ex
per fe primo datur tanquam donad
ditum & natur,8 gratiae.Ethinc fad
ett, vt haec foleat appellarifimpliciter

ierarchia Ecclefia(tica. Item per le


gem potitiuam nonprohibet Deus om

lex,vt patet ex tota Epiliola adRoman.

nia mala, fed hoc pedat addiuinamic

ordinariverfatur circa adus exterio

res, vt videre licet in lege veteri, 8 in


noua duatenuseft de facramentis,8. de

gem

cap.3. Deecepitate,6 rietateleg.

1 0

gem naturalem vtriuique ordinis, vt re, iujia decer. Prouerb.s. & Quoad
iupra xplicata eft.
vnde colligimus,necefsitatem legis
-

diuinz politur non fuite nece(sitatem

16.

luperna

1/

vim obligandi manat a porettate Deo ?r 8.


data, Quia o elipotefias, /i a peo,Rom. . 13
13.Nihilominus tamen lex ipta,uehu

'N teil ablolutam in ordine ad finem


|} di turalem,ied fulfie neceisitatem ex Iu
ji25 politione inititutionis lynagoge.velec

mana dicitur,actus et hominis,8.ita ab

, d " leir, repeau cuiuscen(cri potett nc


tx/upp ceisitas impliciter,licet repeau ip
fiusfinistirporius ad melius effe, & ad
Il0lt,

In principe requir doctrinam, l/titiale


si, e/tfinislexa rincipi ; ; Princeps

maiorhomin inftruction, vel prop

tercorum nimiam czcitatem,8, depra


uatos mores, ad cohlbendosillos, vel

propter maiorem perfectionem, 8 lu


menadperfectionem virtutis, & Iandi
tatisadequendan. Ratioeft, Guia licet

aliqualex (upernaturalis,ficut & (uper


naturaliscognitio,fuerit necedaria,fuf

ficere poteratilla,quz et connaturalis

manans,8. tanquam regula, 8 meniura

operationum fubditis polita.


Vnde etiam facile con(tar,qux fitne

ortionerationes D.Thome ad hanc le

gem diuintiui. vlterius fub

notauit D. Thomas d.9 . art.3.nece(si-cebitas le


tas manat exeo, quod lex naturalis,vel gi; b
diuina generalise(t,8 folum completti 7142.

tur quaedam principia morper (e no- D. Tbo.

partitionem in libr.9, 8 o.late lumus

ta,8 ad fummum extenditur ad ea, Quae

explicaturi.

nece(laria, 8: uidenti iliatione ex illis

humana, qurita denominatura proxi


moprincipio, vnde manat. Non enim
diciturlex humana,quia hominibus im
poita fit, nec guia in illis it , vt in his,
quiperillam gubernadi (untiquia lic
hoc revera conueniat huic legi,non eft
proprium eius, fed commune efi omni
leg,de quatractamus, fiue diuina, fue
naturalisfit. Vnde fecundum illam de

nominationditingueretur potius lex


humana ab angelica, idft, a lege An
gelis impofita, de dua nn tradamus.
ltem non dicitur lex humana ex mate

ria,quia videlicet,de rebushumanis, 8:


non diuinis feratur:nam licet fortafe

htcdenominatio cadere pofsitin leg,

principijs confequentur;preterilla ve
ro multaalia funt neceflaria in republ
ca humana ad eius redam gubernatio
nem,8 conferuationem, 8: ideo ece

farium fuit, vt per humanam rationem


aliqua magis in particulari determina
rentur circaea, Quae perfolam ration
uaturalem definirinon pofunr,8hoc fic

per legem humanam, & ideo fuit valde


neceflaria.VndePlatolib.9.de legib.n
1ga fine. Necelle ell( induit )lege, bo. lato.
nibusponere, vijecd lege, vint:/i

ab[auebi,vixerint nibilaferis atroc: dy


creparint. Et limil modo dixit Artit.lib.
1.lit.cap. 2. t perfectione//cepta, opti
i animal ejtboo, itajialie .frift.
fatalege, y aiudicuspe/i ft

u Philofophi humanam nominarunt,

animali.

c vera non eft ab eis intenta, nec eft

llex adequata,quia lex humana latius patet

t ex vtrodue licet amplius ration


explicare. Nam in hoc fundatur, quod

" idebimus Dicitur ergo humanalex,

homoeft animal (ociabile, natura lua

, quaproxime ab hominibusinuenta, 8:

pollulans vitam ciuilem,8 communica

politaet.D1coautemproxim,quia pri

tionem cum alijs hominibus, & ideo ne

mordialiter omnis lex humana deriua


turaliquomodo a legexterna, iuxtail

cefleeft vt redeviuat,non folum vt pri

}titl.

18.

ce(sitas,vel vtilitas hui"legis Vt enim Q

dluidi folet in vecerem,8, nouam,quam

Superett dicendum de legeptiua


17,

t Auguft.lib.de Vera relig. cap.3 . .


ditor(inquit) legrali,fi pirbo S.4ug/.
eft,9'/apiens,legeaterna lit,t/ec
dlabile, regulas, quidjitprote
pore,iubend,retanduq; dicernat. Et tract.
. in Ioan.dicit, Deum per imperatores
di(tribuide humano generi iura huma
na. ft ergolex humana opus homints,
ab eius poteftate,8 prudentia proxim

ram legtiuamorta eit expeculia


poita.podunt optime applicari ci pro

ltarc.

rero Dei filacrum adminihranti; niuerla.

ipigratix,nece(sitas ergo adddialte


riinititutione corporis my(tic Ipiri
tualis(vtfic dici.)gainftitutionefu
}

illoproxime fertur,8 inde humana vo


catur. Sic dixit Plutar. in Commentar.

lud. r tge: regnant,

y leg dito

19.

uata perfonaeft, fedetiam t eft pars

communitatis, quodex legibus vnief


4

cuiufq;
|

20

fb, t, Denatura legi; in co.


(

cuiufque communitatis maximdet. ratioeft, auia per voluntarem humana


proxime con(tituuntur,licet a ciuilibus
Deinde oporter,vt vnufqui(que non t
tum fibi,led etiam alijs confulat, ,
8 iu(titiam feruando, duod fine conuc
nientibus legibus fieri non poteft. Item

differt in poteftate,a duaproxi.n ma


nant,8 in fine,8 materia,vt poftea vide
bimus.Ratio autem,feu necefsitas tali

neceffeef,vt ea,qua ad commune bon

legum eadem c proportione fuit. Quia


Deus(vt (upponimus) Ipecialem gre
gationem fidelium, que effet vnum cor

}
}

hominum,feu reipublice Ipectant, prae


cipu cuftodiancur,8 obferuentur : fin

pus, quod ecclefiam nunc vocamus, in

guliauten homines, 8 difficile cognof


cuntid, quod expedit ad commune bo
n, 8 raro illudperfeintendunt, &ideo
neceifarie fuertleges human,que c

(tituit: 8xper legem a fe latam n difpo


fuit in particulari de omnibus, Quae ad
fpirituale regimen Ecclefix conuesien
tia ede poterant,fed (olum quardam fub
ftantialia fundamenta huius (piritualis

:
:

muni bonoconfulerent,oftenddo quid


agendum fic propter tale bonum, 8
ri.
gendo, vt flat. Vnde Arift. lib.xo. cap.9 reipublice in(tituit:reliqua vero per {u
blica: (inquit) diligentias, at ra, per
os miniftros, 8 clefiepaflores difpo
nenda reliquit;tum vr fuauiter, 8 modo jit
lege, fieri conflat, bo, per/tudio/os.
hominibus accommodato omnia ordi ce/ita; c5
S. Cyril. ropter quod ait Cyril.lib.3. tra Iul.
non longe ab initio. Neqdubiu ejt,quin
narentur,tum Guia non poterant omnia dendi leg
lege, dirigant ad b deterioribu; rece
in particulariita determinari, vt effent ciuil,9
derecogant,vde ,qui te preditus eit,
immutabilia.xcergo determinatio fit .
redarguerit,yellege, vellegislatores. Fuertic
per leges canonicas,8 ideo tam fuerunc
ergo leges poficiu,8 vciles, 8 nece(fa
neceifarigin fpirituali republica Eccle
ria. Vnde olim duando leges inanimate
fiz, ficut ciuiles in temporali.
condita non fuerant, Principes erant
x his igitur fatis confrat varietas

:
}

:
2.
:
:

}
}

uafi animata leges, quorum arbitrio


populi regebantur, vt ex Iuftino refert

1egum,8, nece(sitas, multiplexque diui


fio. Quibus addi folentaliz, qux vel

li. Diuus Auguftinus, libr.quarto de Ciuit.

incertae (unt , vel quafi materiales, 8c

2. I a

cap.6.

ideo circaillas immorari nunc non etc

andem vero hac potitiua lexin ci


uilem , & Ecclefiadicam diftinguitur,

tur. uiufmodieft diuifiolegis in oft

lio legis quam diuitionem Philofophinon agno

dentem, 8, praecipientem, de qua dice

in, ciuil

uerunt,quia fupernatural finem,8


cle/i cialem poteftatem ignorarunt. Et ideo
aftica. apud illos idem eft lex humana, quae

mus in libro fequenti, & fortaffe nece(


faria non efr. Item eftalia generalis di

1,

uifiolegis in affirmatiuam, & negatiua,

ciuilis, Guam temporalem folet Auguft.


appellare. It enim illa,quae ad ciuitaris
jitlex politicam gubernationem,8, ad tempo

auia illa praecipit, quod agendum eft;

lir.

meratz, auia (olum diferuntin mate


ria praecepta, Quae eft agere, vel non
agere ; 8: inde habent aliquam differen

2 o

ltima di

necefe: nam fuis locis melius attingen


.

hac vetat, 8, prohibet, Quod cauendum

eft, aux duo prt(tant omnes leges nu

ralia iuratuenda, 8: in pace, aciuftitia

rempublicam feruandam ordinatur.


Vnde leges ciuiles circa hc tempora
it lia bona,feu corporalia verfantur. Pra

lefia/i. ter has autemChriftiana religio recog


nofcit leges Ecclefiafticas, feu canoni
cas,quae in facris canonibus, 8 decretis
ntificum continentur, quasaliquin
humanas,fed diuinasvocant,eo duod ab
Ipecial poteftate a Deofpecialiter lata
deriuentur,8 ad (upernaturalem finem,

tiam in modo obligandi, quam capit.


decimo tcrtio, commodius trademus.

ddi denique pofunt diuifiones legis


humanz in prnalem, & non penalem,
prohibentem tantum, veletiam irritan
tem, dux voces fatis notr funt : de re

bus autipfis in fequentibus erunt fpe

8. diuinum cultum, falutem animar

ciales difputationes inftituendr. De


nique in didis diuitionibus omitium vi

potifsim referantur. Retam vera hu

deri poteft ius gentium, fed du

mana funt , vt bene docuit loan. Andr.

nodo illud ad predida reu

uem refert,8 (quitur Panorm.incap.

cetur, inlibr. fed.cap.8.

. de lura calump.n.7. & tumituraperte


x cap.non debcl,de fanguin.8 affini.8.

explicabinus.
","

*
-

.-

( 4-99; aftus/int necefarjaalegenferenda.


V

IIII.

2r

quia lex dicitur, qu habet vim proxi


m mouendi,8 obligandi fubditos:hg

gia (int necejarii in le legislatori;


ad lege ferenda.

vehaaenustradanimus
pertinent ad definiendam(olum
qug

autem non eft in potentia, vel habitu,

nifi radicaliter, 8 remote; eft ergoin


aliquo actu. Item imperare, ordinare,
8. fimilia dicunt adum;illa aurem funt

per leg,vel formaliter,vel quaadiue


itionem, an fit lex; oftendimus

autem n folum effe,fedetiam nece


riameie, non vnam tantum, fed varia

generafen peciesillarum,uorum no
mina,x rationes eorum expofuimus,vt
in di(curtu materie clar, 8. expedit

loquipofsimus. Iamfequitur vidend,

moraliter.confiftir ergo lex in adu. Vc


autem explicemus Quifnam hic actus

fitoportet prius numerare omnes act",


ui ad legem concurrere pofunc,8 co
r feriem, feu ordin de(cribere:poff
enim hiadusede, vel interiores,8. eli
citi ab intellectu,vel voluntate; aut ex

quid it lex, quodabitrage, 8 in com teriores,8. imperati: 8. omnes nece


**?*
}
",

}}

muniexplicabimus, & difficultates in

rij funt,vt lex tdem fuum effectum co

furgentes exparticularibus legibus in


propria loca remittemus; temperque
loquemur more humano, 8 iuxta no

cquatur.
d hoc autem explicandum aduerto
tertio, legem in triplici fratu, vel fub
iedopoffe cfiderari: primoin ipfole
gislatore, quomodo fupra dicebamus,
legem effe conceptam in mente Dei ex
eternitate. Secundo in fubditis,quibus
lex imponitur, quomodo dici (olet lex

flrum concipiendi modum: crunt tam

loquutiones applicandead diutnam le

gen,fcumentem,remotis imperfectio
nibus. In hoc ergo, & (equenti capite
dicemus degenere, fub duo lex contti
tuitur, pottea differtiam inquiremus.
Primum ergo fuponimus,legem effe
aliquid pertinens ad naturam intelle

4.

pe /ubie
o in q
lex poteft
exihere.

naturae efle indita in mentibus homin.

ertio in aliquo alio figno,feu alia ma


teria exteriori, vt in (cripto, veletiam
in voce manifeftante voluntatem fu
-aualem, quatenustalis eft atque adeo
tladmentemeius:(ub mente intellectum, rioris. De lege in duobus vltimis ftati
kaujtr & voluntat comprehdendo(ita enim
bus confiderata nulla poteft effe diffi
cultas: Namlextertio modo pedata
,
nunc loquor. ) per fefatisnotum
ef', quialex dicit moralem ordinemad
formaliter confiftit in aliquo exteriori
attu, quolegislator ment luam mani
aliquidagdum, nulla autem naturaeft
capax huius ordinationis, nifiintelle
feftar, dualis eft inter homines loquu
dualis. Item propriloquendo non re
tio, vel (criptura, Guomodo dixitrift. .4rif.
.thic.capit.9. legem effefermonem
gunturlegibus, nec funt capaces talis
gubernationis,nifi due intelleau, 8 ra
ab aliqua mente,feuprudetia profect.
Sic etiam Gabr.in 3.d.37.definit legem Gab.
tioneytunturiergo multo magis requi
ritur mens in eo, qui per leges debet "efefgnum , principis veluntatem, vel
mentem fufficienter manifeftans. Dixi
gubernare. ft ergo lex aliquidad m
tempertinens. Imo fi in ordine adna
aut hoc fignum effe actionem, velad,
turalia, vel irrationalia dicitur Deus D fubillocprehendendoterminum eius,
per extentionem quandam legem con
uido,8 permaneseft,x perfectam ra
cipcre,id folumeft Quatenus ca ducin
tionem figni continet:fic enim lex fcri
telleau arent.indigent (uperiori men
pta lex dicitur, non folun quando (cri
tegubernante, vt opus naturz fit opus
bitur, fed quatenus eft terminus (crip
intelligentic, omnibus ergo modis lex
tionis permanens, femperque mentem
admentem referenda eft. Et hic fuit principis indicans. t eadem propor
coceptuslegis in omnibus (apientibus,
rione,ti1ex folo verbo tradarur, Guan
.

etiam Philolophis, vc ex Platone,Arift.


& Cicer.inlocis allegatis confrar.

},

Suppono lecundo,legen
proprielo.
do,prefertim
duatenus eft
in legis
** *torcinaliquoadu fecundo noninha

kb

} bita, velpoteitatepoitam ede


",

Pater,

uis fenfibile verbum tranfeat,quatcnus


vero manet in memorijs hominum, lex
(ufficienter durare dicitur fic enim in

terdumlex non (cripta per tradition


conferuatur. t eodem modo confue

tudo poteft aliquando obtincrc vim le

813

**

Lib.r.Denatura legisinc.

gis, vt infra videbimus. Nequein hoc boni munis, feubene gubernidi fub
membroalia occurrit difficultas, prac
terillam, qua ad promulgationem 1e

gis pectat, de quainfra dicemus. .


Preterea delege,prouteile potettin
pexinfab- homine leg ubicao, certum eit, con
filtercinatiu mentis,3 per fe (olum re
refact in quirere iudiciu nintellectus,8 act
.

a:l ti. voluntatis: hic enim necedarius eft ad

obferuationem,feu exequution legis,


non ad exiftenti eius. N lex prauenic
voluntat fubditi, 8: ill obligat, actus
ver intellectus neceilari"eft,vc propo

in homine intelliguntur cum,fucce(sio


ne,8 difcurfu: in Deo vero fine imper
fedione per (implicem atum cum or
dine rationis.Hiver6 adus remote
currunt ad ferendam legem,8cideo cla

rum/videtur, n effe in eis poitam fub


ftantiam legis. oft illos ergo ex parte
intellectus videturproxime concurre
re iudici illud, quo legislator flatuir, ot a:

ipfam, & ided necellario requiriciudi


cium rationis.tque hoc modo lx

8. decernit rem talem etie conuenien, /*


reipublice, 8 expedire, vt ab omnibus ') pro
feruetur. manifeftum e(t,quia tine " lleti

turalis communiter dicitur etic natu

tali iudicio non poteft lex prudenter,8 "ol

rale iudicium rationis humanz , cili

rationabiliter ferri;eft autem de ratio-tead lege

nat, & proxime applicet volitari lege

} tan
-- quai in eo,qui illi legifubjcitur. td;
cet,quatenus illa lex

ditos, ex quaftatim feduit in intellectu


fultatio de hac,velilla lege,qux it iu
,ftvel conueniens reipublica:;qua duo

.. }

et 1

} } Datnafc.lib.4.dc

ide cap.3..4dueniens lex Dei,

firam incenden adje pertrabit, /cien


iiiq /tram pellicat, q ip/alex ,
ire dicitur. Idemque proportionali
ter eft in legibus poficiuistnam poftqu
1ate funt, periudicirationis vnicuid;

applicantur, quatenus ex vilegisiudi


catur necefarium,quod per le no erat,

8: itailludiudicium iam eft quatilex ex


iftens in ipfofubdito. ic vero occur
rebat duxitio, an in his legibus politi

nelegis, vt fit iuda, & con(equenter vtJerendam.


fit prudens: nam prudentia praceptiua
eft,vt tradit D.Thomas, ..q.47.art.8.

ex Arift..thic.cap.19.8 (equtibus. . .
vnde ficut in vnaquaque priuaraper- 4r}.
fona requiriturprudentia ad rect pre
cipiendum fingulas actiones, vel fibi,

velalteri;itain principe requiriturpru


dentia politica, feu architedonica ad
leges ferdas,iuxta illud,quodProuerb.
8.ait fapientia. r reges regnant, gle. ?roub.8.

g ditore, iujia decernt. t traditop

D.Tbo.

time D. Thomas 2.2.q. 5o.artic.I. cum 4rift.


rifl.lib. 3. Polit.cap.3.

uis,aliquando requiraturex parte fub

Secundo eft certum, vltra hoc iudi

ditorum actus voluntatis acceptantis

cium requiri ex parte volitatis actum,

legem, fed dehacre dicendum eft cir

uo princeps acceptet, eligar, ac velit


obferuaria fubditis id,quod intelledus
iudicauit expedire. In quo etiam om
nes Dodores conueniunt, faltem quo
adleges politiuas, & id oftendemus in

7.

ca leges humanas, guibus hocpropri


eft.Nunc certum fit hoc non requiriad

rationem legis,vt fic, nequ fortafiead


vilam lege, nitiex defeau poteftatis in

1egislatore. De hoc ergo (tatu legisni

h famplius in communi dicere necede


e(r. uliaris enim difficultas, quae in

poteft occurrere circa legemna


turalem,inlib.feq melius tractabitur.

Supereft ergo queflio de lege, qua


6.

tenus eft in ipfo 1egislatorc.

In quo

24a lege certum in primis eft ad ferendam leg,


ferendain- intelle8um , 8 voluntatem interueni

ua,fed motiua, 8: impulfiua: prima au


tem facultas mouensad opus in intel
leaualibus rebuseftvoltas.Queretve
r aliquis, duifnam hic adus volunta
tisfit? teft ratio dubij, quiavoluntas
aliqua fimplex,aut inefficax non eft (uf

corum,8 ad pacem,feufelicitatem c
paradam, ideo prim omnium intelligi

ficiens: nam hanchabet Deus,etiam in


his,qur confulit,8: non praecipit, 8: in
ter homines,quanuis fuperior hoc mo
do aliquid defideret fieria fubdito, 8:
hoc defiderium illiintimet,n fatis efr,
vt praecipiat. Voluntas autem cficax
non videturnecedaria,ned; enim Deus

poteft involtate legislatoris intentio

Labet illam in his omnibus, qua przci

tellfts y re. Explicandum vero eft, duosadus


roluntatis

capite fequenti. Ratio autem breuiter


eft, Guialex non rantum ett illuminati

circa illam habeat. Et in primis Guia

atta, funt lex, quatenus exteritis imponitur tub


/ar. diris, medium quoddam eit ad bonum

p1t

(.4.92; adius/int nece/arjadlegemierenda.


pitalias omnia fierent, quia voluntas A
*.

fhcax infallibiliter adimpletur.


Repondetur, necedarium efle ali

* auen aum eticacisvoluntatis, duae

*} inpeoet beneplaciti, vt reae probat


} priorratio facia,hzcautem voluntas
} bonoportet,y, it deipia oruatio
"*" exequutione legis:nam hac quid
poteriuse(t, 8 hoc etiam probar po
fleriorratio facta. Perfe ergo requiri
tur, vtfit de obligatione fubditorum,

idelt, vt it voluntas obligandi fubdi


tos,quia ineralivoluntare non obliga
bit illos, & illa fufficit exparte volun
tats. Primum patct, quia obligatio eit
efedus moralis,& volutarius principi.
Item quiaaausagentium nn tran(
duntintentionemeor. Item quia hac
ratione votum non poteft effe fine vo
luatate le obligandi, in duo equipara
turlegi,vt in 2.tom. de Relig.tradat..

*:: 5.
,

}
,

lib.I.cap.2. diximus. Secundum autem


,

; ,

patet, quia fuponimus in legislatore


poteftatemad obligandum; ergo fi ha
beat etiam voluntatem obligandi,nihil
aliud exparte volatatis requiripoteft.
Dices; necefiaria eft voluntas prxci
plendi,8 illa (ufficit fine voltate obli
gandi.Repondeo,has non effe duas vo

luntates,fedeandem diuerfisverbis de

poft didos actus intellectus,8.volunta- " !

tisaliquisalius it in polegislatore } }}
enim exitimantRequiri Viteriusquen- *****,

necefarius ad legemferendam. ulti }",""

damadum intelleaus,quemvocant in- *****


timationem, explication, velinfinua- ""}}"

tionem voluntatis (uperioris repeau "44"


inferioris: nam huncaaum dicunt ha-8"".
bere propri rationem imperij, 8 ex
plicariilla voce,Facboc, 8: ita (vt infra
aicam) in illoconitttuuutpropriam ra
tionem legis: t fundantur,duia in om
ni operatione moraliputant huncact
effenecedarium poft electionem ad ex
equution,8 de illoloquutti effe Arift.
6.thic.duando dixit, perfectifsimum
adum prudentiae effe imperare, 8 D.
homam 1.2. q.17. quando docet, im
perium effe actum intellectus.
go vero,in vniuerfum loquendo de
imperio repeau propriarum aaion, I I e

feu potentiarum eiufdemmet operan


tis, lentio, poft eledionem, feu adum
voluntatis, duo determinate, 8 effica
citer duis vult aliquid operari ad ex
tra, cum omnibus particularibus con
ditionibus requifitis ad agend expar
te circunftantiar,8 potentiae exeduu

rett etiamaliter hac voluntas de


clarari,vt fit volutas ftituendi talem

adionem vt neceifariam ad feruandam


tquitat,feu mediocritatem in tali ma

ad intellectum pedat applicare pote

teria virtutis: habet enim voluntas fu

perioris hanc moralem efficacitatem,

tpoisit obligarefubditos, & vt polsic


facere materiam necedariam virtutis
eam,quz defe nonerat necefaria, v.g.

exequenspercipit yim imperij, neque


tiam ad operandum, fed (olum propo
nere obieaum voluntati,ad Guam I
dat poftea applicare reliquas potetias
advium, vt eft communior fententia,

adlegeminihilominus quadooportue

duam fupono ex 1.2.q.17. 8. ex audo


ribus,quos refera capite (equenti.Ean
demdue rem frpius, fatisque fufe atti
gitrad. de Praedett.libr.I.cap. I 6.8 17.
8 trad.4.de Relig. lib.x.cap.3.8; trad.

,noexcedit poteftatem legislatoris.

6.lib.I.cap.12.

Ita ergo reae explicaturobiead,circa

vero dodrina (uppofita circa


imperium vniuscuiufque ad fe ipfum:
de imperio vnius ad alium necefiario
dicendum eft,poft tum voluntatisle
gislatoris,quem fupra declaraui,folum
requiriac necefarium effe, vt legisla

abitintiam talis dieietie necefariam

admediocritatem temperantix. ua
uisenim hocnon fit temper necefari

quodlegislatoris voluntas efficax ver

fatur namlicet fit quid morale potius,


quiPhylicum,circaillud poteit verfari
Voluntas efficax, n folum humana, fed
etiam duina, vt albi exprofeffo dixi,
& infrain tra8. de Gratia dicam. ic

**.

tor illud fuum decret ,8 iudicium in


finuet,manifeftet, feuintimet fubditis,

Vero occurrebat difficultas pecialis


circaleg naturalem, fed commodius

adquos1ex ipfa refertur. enim ne

tractabitur in libro (equenti.

cellarium ei, quiaalias non poiletvo-

1 .

Solum ergo fupereft inquirendum,an

tiuae, non requiriadum aliquem intel


leaus, qui immediate dirigaturad po
tenti exequentem;imonectalem ad
effe pofsibilem. Quia neque potentia

claratam,vt infra explicabo.


9,

23

luptas

24

Lib.r.Denatura legitin .

lantas principis obligarefubdir, quia ratur ficut aliosefeausfuos. De


non innotefceret illi,vt dicemus latius

nique poft predicium adum voluntatis

agentes de promulgatione. Quod aut


hoc fafficiat,pacet,quia voltas princi
piseitex feeticaximam et ex fuffici
tipoteftate, 8 cum abfoluto decreto

intelligi etia poteft in legislatore nou"


atus intellectus, Quo videt illam vol
tatem (uam, vt in Deo intelliginus fci
entiam vitionispotteriorem illa volun

obligidi,vc (upponituri ergo fi illa fuf

tate.Quo etia fit,vt legislator poft cog

ficienter proponatur fubdito,operatur


duod vult; inducir ergo obligationem;
neceifarium ett. uod eu1dentius con

nitionem fua legis,aliter etiam iudicec


de materia legis,qua antea, Guia prius
folum indicabat illam,vtaptam impc
rari: pottea vero iudicat cam,vt necef.

{tabit ex dicendis capite fequenci.

fariam ad honeftatem morum cx decre

Deilla vero intentione conttat,con


fiftere in loquutione quadam , fub lo

te fuo. ua omnia adeo funt manife

auutione quamcumque ignification,

gomodo autem hac ad legem cur


rant, atque adeo in quo att illa polita

ergo conlamata e(t1ex;ergo nihilaliud


3

feu manifettationem interniatus alce

ri factam comprehendendo. aut


quutio firecte confideretur, prafer

fia, vt non indigeant noua probatione.

fit, dicemus capite fequenti.

tim in ordine ad creaturam, perficitur

V.

peractum tranfeuntem, qui aliquomo


do tdem recipitur in eo, cui fit loquu

tr lex(itatius intelle, eloluntatis,

tio. Vcinter homines euidenseft;& id

47 ille it?

fuomodo exiltimo effe inter Angelos:

Ie

namfiis,qui loguitur,n imprimatali


uidei,ad quem loquitur, non manife
ftabirilliconceptum iuum.t idem eft
de Deo repeau creaturarum:ncnim
intimauic Deus Adamo fuam volunta

tis,quzin (uperiori capite prij /


dixi, qugftio ferecora crit demo- } ajir

"

do ioqudi,tamopter varieta-} :
tem opinior expedienda breuiter eft. elle }
Prima igitur fencentia afirmar, legem }
tellect.
-

tem de abftinendo ab eu arboris vitae,

deaaaintelleaus,iratentit D.Thom }

niiper reuelationem aliquam ipfida

d.q.9o.art.r. 8, fxpe italoquitur in dif-

mo fadam,8 fi Deus manife(tet beato

curf materizyiacentin pecul. mor.]


lib.5:part.2.dift..Sequuntur Thomiftg

etan.onrrad.8 alijibi,8 .2.q.17.

d.58.art.4.8; 9.6o.art.1. Soto 1. de luft.

}
}

3. lenf. 3.p.q.26, in primo Richard.3. , }


d.33.art.2.9.6.ad 3. ntonin. 2.p. cit.4. }

aurem non habet locum, quia non po

cap.ro.Guilhelm.Parii.trad. de Legib.

teft crettura imperare Deo.


x his ergo concludo, poft praedit

8. ordub.lib.2. duetion.q, . . roba


ari/.
ri autem folethec fentria primo, quia Cordub.

tum volatatistolum requiriin legis


latore aaumaintelleaus,quiadloquen

tam Scriptura,quPatres,Philolophi,.

d..art.I.Turrecrem. in cap.offici, d.

}
"

5.
}

in Verbo, quid velitab iplo fieri, ipta


met vilio Verbi,quzeft in beato,habec
vim loquutionis, 8: intimationis Dei
circatale praeceptum. De loguutione
autem creature adDeum,alia elcratio,
de qua dixi in citato loco de rat. hic

"

14.
ltra a3*
77rat0;

aut fapientix,Prouerb.8.ait Sapientia.

intel ceffarius fuerit. Et confequenter effe


lestusadlo poterit neceifarius nouus actus volun
qdfub tatis efficiendi fign manifeftans prio

releg ditore; i/ta decernunt. Sic

r voluntatem. Vtin nobis requiritur


apprehenfio verborum, quibus loquu
turi [umus, 8 voluntas mouendilingu

8. ita,proportione feruata, in principe


requiritur, vt perintelleaum cipiat
modum intimandilegem, 8 vt per vo
luntatem velit exequi intimationem,

uod cum proportione poteft ad De


applicari; ita cnin hancintimationem

Iurisconfulti legem tribuunt rationi,

requiritur um fubdito detali re,vel decreto, ne

dito.

Guilbel.

rouerb.8

etiam Clemens Alex.lib.. Stromat.n cle. 4l.

longafine ait, legem effe opinionem

bonam,bonam autem effe, que eft vera.


t fubdit, con/equenter quidam dixe
runt, lege eje ratio re,q iubctfacienda,crprobibet, quefacienda (., 8.
afil.in cap.8.1faia lex,induit,eji dodrix, ahl.

}
}

Damalc.etiamlib.4. . .
23.legi tribuit docere.
Preterca Plato in Dialog.inos,feu

de lege,inprincipio,legemvocat opinioPlato.
4;
e

}
tl

(. r. In quo a lexformaliter iat.


probam,idef,veram, &infr

actus voluntatis,quifit lex;aut enimeft

modo Artitotel.libr... Elench.cap.12.


infine legem etic,dicit,opinio ltil

volras principls,ieu (uperioris, quod


talis actio hat a fubdito,x hoc n; uia

ani. Et in Epitt. ad Alexand, ante Re


thoricam ad illum, definit, legem de
, ati, con/enj

ficitnam Deus verum pracepta potuic


brahr de facrificando Filio, quodra
men Deus heri nolebat, & e conuerto
uamrunuis (uperior velit,8 defiderer

aliquidieria lubdito; ii nonpracipit,


non obligar. Et ideo dicunt iheologi,
nos nn renericonformaridiuinae void

carisetia efficaci, nitiaddaturprz

Citro.

.Vndelib.o Ethic.capit.9.dixir,
legem effeyer ab aliqua prudentia, 7
profect. iceone etiam mul

talupra addoximus, quibus gnificat,

talem voluntaceanin Principe, vt ferat

in mente Dei, per participationemau

1c8em,ula licet Princeps nih cogitet


de obligatione,i vult imperare,impera

ttiproficicidebent,yrlate profequi

. uod licet nolit obligare, fi vult


imperare,obligar,8 fert leg.Sicut (in
9u1}ui vouct fine voluntate fe obliga
mihilominus vere youet,8 obligatus
", 8. ui Promitric tub iurancnto
dolose, 8 incintentione (e obligandi,
cenecur implerepromidum ex religio

piniinlib.i.deLeglege vocat
prxcep,8cdeclarat eife,irorprud

fl,xMarc, inl.*.ex Chryfippo refert,


kg elle duinar,baard; rerRegina
Principi,ac d.ecautem funt munera

}amristic ergo qui vult imperare


exeicacitate imperij obligatetiam fi

rationis,adquam pedat regere, & di


rigere operationes.

riusalius actus voluntatis,nifivoluntas

ationes ad confirmanda hanc (en


3.

Raionibus tentia afteruntur varie.Primaeft, quia

adlegepertinet ordinare, vnde 8: defi


irifolet,quod fit ordinatio rationisfedor

di.

do fert leg.1mo addit.din. .a.q.po.

turinlib. 1.8 2.deleg. Paulopoft prin


fia ratio iniubdoj petando.Sic denid;

1fkr.

cum de excquenda tali voluntate, non


ergo coliftitlex in tali volatate;vel

legemin rationceite, primum quidem

. cipii,vbiinteraliatic cludit,lexehre

il.

filtic in voluntare obligandi iubdita, 8:


ha:cetiam non fufficit, nii intimetur.
Imo addunt aliqui, nonede necedaria

temeius, in humana rationeede legem


natural,8 prudentia,a dua legesciui

4.

talis volutas necetiaria nonett,necluf

ii. Vbi lege etiam ponic in luisio


, prrcepto; cum tamen fzpealias
rationis prudentia tribuat imperare.
6. Ethic.cap.9.8. (equentibus * .Politic.

"
/
,

uarta, quia nulluspoteftafsignari

diciteite, veritatis operatio.odemque

. Et tarim capit.".ethorict air,


ltgeme} alis ,
/cripto praper quodg age

2 r

nolit, quareadlegem nonefit neceda

imperandisilla autem voluntasnonec


lex, nilifequatur imperium, duod per

tinctad intelleaum,inilio ergolft.

it autem controuertiainteranao- Inq afta

dinare non advoluntat, fedad intelle

re: huius Iententie, quifnam aausin

at, quia includit ratiotinatio


em quandam:vnde qua ratione car,

celleaushabeat rationem legis, an fci-fi lex.


licer, iudicium rationis, duod antece

ordinare non pofuntergolexaausin


telegus eit.Secunda,legiseft illumina

ait voluntat,vel imperium, quod fub

intellett

Iequi dicitur * Nam quidameorum di

re,&inltruere,iuxta illud, cernapedi


: verb ,8 illud, Lex pomini
l . animas japientia prajtas
lif;illuminare aut intelleans eft.
crtialexcit regula,vrin principio di

Guillelm. Paricnf.8. (equutus cf.Conr


rad.d.articul.1. t quidem D.Thom.q. Quidam di

Gum eftexfil.in cap.1.1faig,vbieam

teitimonia

Vocat regula/tor, /tor, duod


etiam habetur in 1.2..de Leg & ideole

Iophorum, de hoc indicio loqui vid

8 Eccletialticz vocanturcanones,id

illuminare, eife regulam, 8 menturam,

r,eile iudicium rationis,quod tenuit

91.articul.2. clare dicit, legem clfe di efle


ctamen in Principe. t fi confidertur dici ra

adducta, prfertim Philo

tur. Item proprietates ille, qua func

eloregult, vrait ifidor.2. Etymologia


", d voluntasnoneft cgula, Guin

in judicium rationisconueniunt, & n

us ipta rationc cgulanda etc; eft

ele impuliuum.& non maniferatiuum


alicuius veritatis. uictamen len

solx in rationc.

in illud

imperium, quod folum dicitur

tc0t123

tion.

|Dib.r.Denaturalegisin co,

tentie obitat, quia iudicium illudnon A feftantisiptum.veleius voluntatem;to

eti confuls habet fimile iudicium de

tum autem hoc facitDeus per volunta


tem luam, necadhunc effetum eft ma
gis necefarius alius impulfus,ve1adus
intelledus pofterior adu voluntatis,
duam ad alios. Nullo ergo modo po

actione,quam faciendam confulit, vn

teft in Deolex conftitui in adu con(e

de fiDe" nihilaliudnobis manifeftarer,

duente voluntarem. Vnde idem eft de


duolibet alio legislatore, Guia omnes

habet efficaciam obligandi,nec mora

liter mouendi, hecautem in lege necef


fariaeft:item,quoadiudicium nihil dif
ferre videturpreceptum 4 filio, quia

duam hociudicium,non legem,fed con


6.

filium prgberet,in his videlicet, quor

participant rationem legis,qua in Deo

oppofita intrinfece mala non func.

eft per effentiam, 8: ideo cum propor-

lijergo audorespontleginaau

cione illam imitantur.

non fit per modloquutionis.eft plane

ft ergo fecunda opinioprincipalis


s.
affirmans, legem effe adum voluntatis secunda fi
legislatoris. Pro hac {ententia referri tentiaafir

confidus,vt (upra diximus:fi autem eft

pofunt omnes, Qui pont imperium in , lege

intellectus fubfequente voluntat,8 vo


cantilla adum imperi, fed fihic actus

loguutio aliqua habebit ration figui;

yoluntate,vt nr.duodlib.p.q.6.Gab. efe a

igitur ntameritlex,qua fignum legis,

in 2. d.37.q. .art...not.3. iorin 3.d. poluntaii.


33.q.7.ham.in3.9.22.art.4.Imain. .
tract. 3. oralium cap.2.ngeft.in -ba.
ral.trad. I.. 3.rol.3.fentit.etiam Gabr.

velad fumm dicetur lex,ficut lex (cri

pra,aut voce prolara lex vocatur.t ve

rohclex externa,feu (cripta n habet


vim legis, nifiquia fignificataliquidali
ud,in quoeft virtus legis, & ideo necef
fario Iupponit aliud, quod principali
ter fit lex; 8 hoc eft, duodinquirimus.
Necetia dici poteft, loquutionem illa
internam, prout confideratur in mente
Principis effe lege, quia etia illa folum

nauent.in3.d.17.artic.1. q..ad penult. ior.


vbiait, vollate eje illd,, dreji- imai.
det regn,dy imperi eorum,q/untinipfo 4ngeli.
volente. Idem Medin.od.de . .2.

ribuitur etia Dur.8 Greg in 1. d. 47. in.


uatenus afferunt, voluntatdiuina cf. Durand.
fe regulam, cui omnes tenemurcfor- Greg.

habet vim, & efficaciam, quatenuseft mari. icatur etiam pro hac (ententia Scot,
.7.

fign:ergo neceilario (upponitid,quod

Scot.in 2. d.6.q.. 8; d.38. q. . advlt.

principaliter eft lex.

duodlib. 17.duatenus his locisait,ad vo


1tat pertinere ordinarealium adali

Preterea occurric fpecialis ratio in

lii dic Deo,propter qunvideatur talisaa"


legen eleei attribuendus, tanqua necedarius ad
intel. legferend.giaveleft per mod im
lef l pulfus,quitita&iuusadextra,ficutali
dicilri- qui illa ponunt, etia in Deo diftinati

uidagendum.t in 3.d.36.q.1.artic.2.

tura, 8, ciuilia iura voluntat Dei, aut

prio iudicio,8 cognitione,vele(cper

voluntati tribuit imperare, eandopi

nionem late defendit Caft.lib.a.delege cafiro.


znali cap. .

Suaderi aut poteft prim,quiaScrip


9.

mod mentalis loduutionis.neutrau

Principis legemappellant Pial.32. No- pl.32.

t hor dici poteft,ergo. inor quoad


prior part probaripoffer, oftdendo
null,effetalad,quia fruftraponitur,
8 intelliginteft:1ed hoc egimus in

ta, fecit via:/, y[i,filij Ifrael poluntates


J,idft,praecepta fua,8 fal.142. Do

prima part.trad.z.lib. ...Nver

yoluntat,ide(c,feruetis eius legem.Sic

breuiter declaratur, quia exparte Dei

aixit hriftusDominus in oratione Do

n potefc effenecefarius talis impulfus


adlegferend,quiaDeus ferendo leg

minicaFiatollast,idft,feruetur lex

non impellit phyfice adaglege pre


cept,fed folum ponit obligation,que
eft quid morale, 8 no poteftilio modo
phytico fieri,r videturperfeclar.1

},*

facerevoluntatl, 2.ha. I.Detro Pfalz 14.


bis coribu,rt colatis e, faciatis ei 2.b..

tua, 8: in oratione in horto dixit, Non


luntas/ed tua.hat, idft, tuum prae

cepth:fic enim deiplo fcripterattal. Pa/l.29.


29.1n cap.libri/cript elide ,vifacia yo
ltatem.Reponderi (olet exagi-

teravero pars inoris de loauutione,

firo in I.d.47.8 D.Thom. ..q.19.ar.9. git.

pater facile, quialoquutioDei ad extra


non eft,nifi infufioluminis, vel Ipecie
um , vel exhibitio alicuius figui mani

in his locisede fermonem je volunta- "


te figni,qua nonproprie,[ed metapho
rice voluntas efr.
Verun

(ap, r. In quo atta lexformalitercorpha.

veruntamen licet gnum voluntatis A tenuseft in ipfofubdito;quomodo non

".

metaphorice voluntas dicatur, necefie


elt, vtaliduam propriam voluntat in.

eft dubi,quin fit adus rationis,8 for

icer. ur enim voluntas metaphori

dixi. Et ideo in legendis auctoribusca


ucndaelt a quinocatio, ci enim legem
per ration definit,(xpe lodnuntur de
lege, prouteft in fubdito, duomodo na

iccretur, nifiquia habitudinem habet


advoluntarem propriam:non habet au
tcmaliamhabitudin,nifi figni, & idco
voluntas figni dicitur sergeilla volun

tasignificata eit,qutproprieimpletur,

a queilislocis ignificatur nominele


habere voluntaremfuam I.In big-.

gis.vndeetiiniure Ciuili diciturlex


i.inami
},

zz

***

Start:

maliterilluminis,vt in luperior, capit.

turalis lex dicitur effe recta,8 a natura

indita ratio:fic aut lex illuminat, duta


oftendit voluntatem legislatoris.Vnde
in ipfo legislatore volitas efie videtur,
ua obiectiu(vt fic dicam) vel etiam

f.delegib quia nimirum lex (cripta,feu

effeGiuilluminat fubditum, quomo

exteriorindicat voluntatem principis,

do dixit Anfelm. ditto libro dc Volun

uzdicitur voluntasiphus legis, ergo

cate Dei, vol Deiejimagjira baman

talisvolitaseltlex in ipfo principe.Vn

"pollati.

}:

del. I. f. de Conftit. Princip. 8 $. Sedor

,initit.delurenaturaligent & cin.

Erattertia proprietas, quod lexordinat, at hoc propriisim conuenit vo

1t},

cipiplacui.dicitur,legi babetyi
g. our verba fine dubio adum vo

cract. de Praedettin, oftendi loco fupra

i:h,
I.
thi

iuntatisindicant. Similiter adducipof


funt philolophidicentes,legem effe, de
crel, in/titut alis, vt eft apud

D.Thom. ..q.ro7.art..dicentevnum
gelper voluntatem (namordinare

luntari,vt reae Scot. lupra docer; 8 in


citato. t optime confirmaripoteft ex

Plat.d.Dialog.inos.velefec6fenfum

conceptadali,8 italoqui ei,per

":

rill,

ciuitatis,vt eit apud Arift.Rethoricor.


adlex.cap.1.8 2.Nam decretum pro
pofitum voluntatis indicat, 8 claritis,

tinet ergo advoluntatordinare.Vnde


in prefeci declaraturina hr cordinatio

legis, veleft per modrelationis medij

tin

fenus actuseft voluntatis Anfel. etia

infin, welper mod loquutionis indi

inlib.de voluntate Dei, voluntati diui

cantis voluntat Principis vtrod, aut

ti

13.

.Tb.

}
l,

nz tribuit praecepta, 8: libr.de once


ption.virgin. capit.4.imperare tribuit
Voluntati. .

Secundoprincipaliterid oftendipo
-teft exproprietatibus legis: na omnes,
.

r/,

9ut tribuebanturadui intelleausma

i e gisconneniuntyoluntati, & aliqu .


lunyoluntatique intelleaui tribui
inprimislegi tribuitur, quod fit regu

Gansad voluntatem.

19.articul.9.8; 2,2.quaftion.26.articul.
ltim. exprefsius queftion. I y.articul.
primo,ait,diuinam voluntatem effe pri
mam regulam, dua menfurari debent
humanzadiones:voluntates autem fu
periorum hominum effefecundam re

gulam participatam a prima. tratio


nkin,

"

Vndealiter etiam foluitobieaio,que


fierifolet, auia lict fperiorvelitali
duid fieri ubdito,fin intimet volun

tat,nprecipit. Reldeturenim, hc
1timationie effe exterior,8de hac
nefefermon,quia illaneft in legis

latore.fedadio trafiens,que velin fub


dito, yelinalia externa materia reci
pitur,iura dida (uperiori capite:inti

eft, quia id agere, aut velle debemus,

matio aut,prouteitin legislatorema

9uod Deus vult nos velle, autagere, vc

xim effe videtur voluntas exterius in

ait Anfelm.lib.de volunt.Dei.


12.

fit per voluntatem; ergo ordinatiole

la,8 menfura; at hoc maxim conuenit

Db. duinz voluntati, vt fumi poteft ex D.


Thom.1.2.qugftion.4.articul.4.3. gueft

loquutionen,8 in Deo,veliminateria
li.luppofiro ordinario loquutionisetia

gis, prouteft in fuperiore ordinante,


vel loquente , femperett aliquid pe

lgi, nonpofuntergo &.ior paret,quia

141.

nodooptime attribuitar voluntati: ni

voluntas efr, qua ordinat media ad fi


nem,quia ipfa ft,qux intendit finem,8c
eligit media propterips,8:itattatuit,
t fiant:volitasetiam eft, qua imperat 4n/el.

timandi,qua in ipfa voluntate obligan

Altera proprietaslegis eft,quod illu

di intime includitur,vel exillafequitur,

minat,8; dirigit fubditum:inhacautem

ergo ea etiam ratione lex maxime per

derandft,pofeattribuilegi,qua

tinet advoluntatem.
2

Supe

***


1 5.

liqcle, ditio, /l irat

Dib.r.Denatura legitin .

Supereft probda altera pars primi A tetigimus, quia nihil antecedens hanc
voltat habere poteft vim legis,ct n
antecedetis,nimirum,
aliquas ditio
nesad leg neceflarias inuentr in attu
po(sit nece(sitatem inducere:quidquid

yoluntatis,8. nonpropriein aauintel


legius Prima eft mouere,8 applicare
- fubditum ad exercedamaaionem, fub

aut fubfequitur, poti"eft (ignlegisia

} adione (emperomisionintelligendo.

t mentale eft. ui fdam naliter

prina.
Secda.

Principium enim mouens, & applicans

potuit refder ina, nifi negando

ad exercitium adionis eft voluntas, na

voltatobligidiede necefaria in prf

intelleauspotius mouet quoad Ipecifi

cipe ad ferd leg,8robligada per ill.

cation,8xideo potius dicitur dirigere,

Vertamen reffio hacid negare vi 17,


detur, quod reliqui audores vtriufque
opinionistanqua certfuponunt, niti tur doctri
fortafe inverbis fit aliquaequiuocatio. na

du mouerc. Secundaeft, habere vim


obligandi,qua propri efkinvoluntate,
8. non in intelledu: nam intellectus

lum poteft oftendere nece(sitatem,que

erteft enim in his effectibus morali-circa pol.

ett in ip(oobiecto, quod fi in illon fit,

bus,qui a voltate pendent, agentia no iateobii

non poteft ipfe eam tribuere:voluntas


autem confert necefsitatem,que in ob

tion ; obligare aut per legeft effect"

iedo nerar, 8 facit v.g.in materia iu


flitiz,vt restanti,vel tantivalear, 8 in

Tertia-.

Quarta.

operari (ine intentione, vel vltra inten- gandi.

moralis, 8 pends ex libertare legisla


toris;ergo vt flat,necefariaeft in legis

materiaaliarun virtuta, vthic,8 nunc

latore intrio,8 voltasillius,alias fie

fit necefarium operari, duod altas per

ret fine intentione,quod repugnat.

fe non effer. rtia, ferre legem eft


adus iurididionis, & poteftatis (upe.

noreuids per fee(r, 8 ideo idaudor


facetur, lege requirere ccurf volfita

rioris,vr infra dica,vnde eft velutivfus

tis. ior autem munis eft Theolo

cuiufdam dominijivfus autemeft actus


voluntatis, 8c praefertim vfus dominij,

rum;imo,8 Iuriftar, dui hoc fenfu di

duilibereft.narra, lexeft actus iufti


tir legalis, nam Princeps dum fert leg

tention eorum,arg.c.vlt.depraben.8.

cunt,us agentiti n operari vltrain


con(tat inductione, na hac ratione ex

maxim debet ad mune bonum ref

municatiolata fine intentione ligan

picere, quod pedat adiuftiam legal;

di nligat,8. abfolutio data fine inten

iultitia aut legalis eft virtusvoltatis,


uanuis indigeat directione prudentie,
duod mune eft omnibus virtutibus

tione abloluendi,n foluit ; 8: ideft de

ceteris facramentis:8: fimiliter votum,


matrimoniti, 8 fimilia fada fine inten

voltatis.Vnde fold fir,adlegferenda

tione,nvalet. Ratio autem eft,quia to

maxime neceflaria edeprudria, Quod

ta virtus talitiaduum manata volta

ret probant fundamtaprioris fent

te,aut mediante illa: itemillaeft, quae


dat effe duafi forma: na adus exterior

tig,ntamfit,effe formale adprud

ceptr,8 ftabilite in mente principis:


na ipfa etia loquutio mtalis figntan

tiae.Sicut iufta diftributio, & reda ele

fine inttione non eft verusadus mora

ctio a prudetia det, 8 tamformali


ter eft aaus voluntatis, per iultitiam
diftributiuam, velperaliam virtutem

lis fub illa ratione tali, fed fidus.

moralem operantis.
aux dixi proponendo priorem fenten

tione obligandi, vt in tra8. 6. de Reli


gione dixis ficut autem ibi folet fingi
cafus, in quo aliquis voueat cum inten

Vltima ratioede poteft, quia exhis,

Vnde in exemplo voticertum exiftimonon obligare,fifadum fit fine int

tiam, intelligipoteft,quam fit difficile,

tione vouendi, &fimul habeat intentio

defgnare adum intelledus,qui fit lex;

nem non fe obligandi, ita ina fimi

in voluntate aut facileafsignatur. Na


illa voluntas,quam fuperior habet obli

1em fingitin legislatore, qui habeat vo


luntatem praecipiendi, & non obligan

gandi fubditum ad talaG, vel (duod


perindeef) ftituenditale materiam

, 8 tuncait, nihilominus obligare.


Veruntamen,fi ignorantia non interce
dat, illa iptentiones (unt repugnantes,
& inuoluentes tradidionem, fi prior

intra necefarios terminosvirtutis


time recipit denomitation legis, tam
propter omnia,aux adduximus de pro

intentio fit vere,8: non fit voudi,aut

prietatibus legis,quam ex eo,quodetia

prcipiendi,quiavelle praecipere,

21111

Is.

. . In lexformaliercerfflat.

29

ire, aiuded,quam velle obligare, aut fal- fine dubioeft hc fecunda fententia.
9" temvelle infinuarevoluntatem obliga
* di, & idem eft cum proportione in vo
gr:J** to Siautem illa intentio talis non fit,
" fed folum exterius przcipiendi,aut vo
" uendi,fine dubio nihil fit,nec fertur ve
/ 3 ralex,autfit verum votum. ertum eft

Vnde dua pro his opinionibus addu 2o.


ximus fuadere vidtur vtrumd; actum
intellectus,8. voluntatis effead lege ne rtia/en
cedarium,8, ideo poteft effetertia opi tentia afhr
nio dicens,lege componi,8 coalefcerc ; lege

exaau vtriu(que potentix. uia in his

rebus moralibus monoporter quaerere


vnitat perfed,8 fimplic, fed poteft .
res,que moraliter vnaeft,ex multisPhy

" componefieri fictam promisionem,


uznon obliget; illa autem nullo alio
Similar modohcripoteft, & idem eft cum pro
.

I .",
i1if

: portione deprecepto,8 ideo fi fubdito

fice diftindis,8cfe mutuo iuutibus c6

panin contaret,furiorlicet proferatyer


in you-bapreceptiua, non habere anim obli

ftare.Sic ergolex duo requirit, motio


n,8 direction,bonitate(vt fic dica)8.
veritat,ideft iudicium retti de agen

4,0 gandi,fine dubio non obligaretur, vt in


digni, dido cafu de xcommunicatione om

:
.

dis, Sc voltat efficacmoudiad illa

nes dicunt. Velficut e contrario ait D.

8cideo ex adu voluntatis, 8: intelledus

Thom.2.2.q.1o4.ar.z.voltat fuperio
ris,quacund; ratiene innotefcat fubdi

ftare poteft.thec fenttia tribui fo


letGreg in I.d.48.q.vnic.fedibi hoc n

to,eie quoddprecept,quod nteft

diputat,necaliud dicit,nifie, qui dif- Greg


cordata volfitate beneplaciti Dei,age- 4ugft.
rectra legxterna,8 allegat Aug.22.
tra Faufth c.az.dicent, legemeter

intelligi, nifidehac volrate obligadi.


19,

incatu autem de iuramento noneft

: omninocadem ratio: nam potet quis


gilia habereintentionemiurandi,idett, ad
rj, ducendi Deum in teftem , 8. nihilomi
i i nushabere intentionem non (e obliga
d,8 ideo fitticoritur obligatio (quod

nam efferation,vel voluntat Dei,vbi

uguft.nihil determinat.gisindicat
princ.vbicti de lege externa,[eu qugeft
in fubdito dixiffet, effe,/igner,crea

fubopinioneef)noneft expropria vo

ji

luptate,tedprzceptonaturali,quyni

ture rationali notificati refix rationi di

ufqui(que tenetur facere verum id, in

Rantis,ligariea,47c, declarat, did eje

cuius te(timonium Deum ad duxit , vc

difilijliganti, Jc.adinnuendu,quodre

late dixitraa.s.de Relig.lib.a.capit.z.


t vero obligatio legis, non nifi ex vo
luntatelegislatoris oriripoteft,8cide6

8a ratioprecipienti; voluntate e/tra


io obligationisinferiori,idefiquo inferior ob
ligatur. Lex auteft propria ratio obli

ad ille voltatis necedarius eft.tita

gationis,fentitergoin ipfo principe le

rede dixitGabr.3.d.37.quantcumque

g effe rationeius cf voluntace, 8 de


clarat ill effe voltatligandi fubdit,
vt fupra. Vndeficut liberarbitri de

notificeturvoluntasiuperioris,nifiper
illam velit ligariinferiorem,non fur
gere obligationem. Dixi autem, nififit
zquiuocatio in verbis, quia fortaffene

cnimclie poteft,vt velit v.g.praefcribe


,t restantum valeat,vel vctalisaG"
fitin materia necefaria temperantiae,

aliam confiderationem tam adum vo

wevt confuffevelit precipere quitum


poteft;fedhzc parum differunt, quia
in hisomnibus includitur intentio ob

luntatis,quam intellettus poffe dicile


gem fub diuerfisrationibus, cui modo
quendinon difonat Auguit. in d.loco

ligandi, & cum illis omnino repugnat


habereintentionem non obligandinifi

contra Fauft.8cdeclaratur in hunc mo

dum. Namfi in lege attendatur vis mo

operansprorfusignoret, quid velit,8

uendi,8 ideolex dicaturil, quod eftip

"ncipiametignoritia impediret pror

principe,quod mouet,8 obligatad ag

fusveri volatat obligadi,ard; adeo ve


** lege, vtin fimili devoto dixi;igitur

dum,ficlexe(radus voluntatis : fi au

9oad nece(sitate huius volitatis vera

finirifolet,effefacultat volitatis, &ra

tionis: italex,qua arbitrium Principis


appellarifolet, n immerito poteft ex
iftimari adus vtriufque facultatis.
ddietiampoteft,licet nomen legis
adequat,8complete vtrumque atum
compledatur, nihilominus fecundum

cellarium none(i, vtlegislator directe,


&exprefseconcipiat obligation fub
diti,& voluntate feraturinillam, fatis

hciententiam Gabr.3.d.37. q.vnic.in Gabr.

|:

cir,

expiroq

tem pedetur, ac confideretur in lege


vis dirigendiadid, quod bonum, & ne"
3

ceffa

...

|.

30

Lib.r.Denatura

legisinc.

ariumeft,ficpertinetadintelleafi: A tionem. Rationes autem faazpro illa


fententia confirmando fectidam folu

8 videtur confiftere in iudiciopradi


, 8, prouteft in principe non antece

batumeft) fed per modum iudicij

tg funt. ftimonia vero adducta in le


cunda fententia in rigore fol probt,
legis obligationem manare exvolunra
te legislatoris:nam hoc fatis eft, vt ob
feruans legem Dei, dicatur facerevo

dici, quo,{tante decreto fuo, princeps

1untatem eius, vel fecundum voluntat

iudicat hoc effe omnino agdum a fub

eius,8 conuerfo. Rationes autem fa

ditis, quibus propterea intimadumeft

de pro illa fententia vrgentiores mihi


vidtur, fi fuponamus legem effead
illum principis,qui perfe,8 vi [ua indu
cit obligationem,8 ligat fubditum. Di

derevoluntarem,fed fubfegui,non qui


dem per modum adus impellentis, qui
iudicium non fit(hoc enim fatis impro

tale decretum.cenim iudicium fub

qui voluntatem in mente principisin

fuperiori capite declaraui, & ideo fub


hac ratione dicipoteft lex fcripta in
mte eius, qua proceditomnislex ex

civero poteft, vocem legis non fignifi

terior. t fimile iudicium, Quod eft in

atus velad intelleaus, a quo proxi

fubiecto, erit tanquam lex participata

m tale (ignum procedit.


Vnde addotertio, fpedando ad rem

ab illa,qua eft in principe.


2.2e

erturi

care actum ligantem, fed fignum illius

z (entrie probabiles fr, 8 vltima

ipfam melius intelligi,8 facilius defen-, 34

di, legem mtalem(vcfic dicam) in ipfo } ):


legislatore effe actum voluntatisiufte, } .

fatis facilis, & plaufibilis, nihilominus


dicidiftin
vraliquodiudicium de retota
tamen,
&ie de tota
feramus,fecernimus legem naturalem,
trouerjia 8 confequenter etiam cternam, quia in

& reae, quo fuperior vult inferiorem }


obligare ad hoc,velillud faciend. i

illis eft (pecialis difficultas in re ipfa,

probant mihirationesaa;projecun }

n,8 quomodo habeant veram,8 pro


priam rationem legis, quam libro (ed.

aa opinione. Nam lice: h: voluntas ***"

*
:

non pofsit habere effedum in fubdito,

tradabimus. Praelens ergo controuer

nifieifufficienterproponatur, he cau
fia folumeft de legepofita pervolunta
tem propolitio fehabet, vt applicatio
temalicuius (uperioris.De Gua certum caufg obligantis, non vt propria caufa,
eft,vel confrare exacturationis, 8 vo

8 ratio obligationis.

1untatis,vel cert non effefinevrroque:

Vltimo vero afiero reipiciendo ad


nominislegis impofition,videri prius

ita,vt fieft alter illorum tantum, ab al

tero nihilominus intrinfec pendear.

2y.
Lex ex i

pofitum ad fignificdum externum im


perium,8 fignum oftenfiuum volunta po/ionepri
Ideo enim rift. . ; jignih
tis praecipient

enim conuincunt omnia adducta

produabus primis (ententijs.

principe fequitur ex voltate, qua vult

is.
catextern
thic. dixit legem effefermonem a fa
imperi
pitia profectum,8cin Rethor.ad Alex.
c7 fig
dixit effe confen(um populi in fcriptis precipitis
pofitum,8, IRodor.hoc (upponit,cum di .4rift.
cit legemalegendo effe didam, 8 de
bere effe (criptam. Iuxta hancergovo
ci? fignificationem optime defendipo
teft, legemin principe effe actum illum
intellectus,quo proxime didat legex

obligarefubditos, fed de iudicio ante

ternam, vel de feaptum ad di6tandam,

v-

cedente,dirigente,8quafi regulante il

8c exhibendam illam. Nam ficut exte

lam voluntatem; folum enim dicunt ad

rior eft duafiproxima regula volunta

legem non fufficerevoluntatem princi

tis fubditorum, ita cproportione lex

pis,nifiiufta fit,8 reda, 8: ideo debere

illa,quafi fcriptain intelleduprincipis


eft regulaeiufdem voluntatis fubditi,
duaproxim procedit regula exterio
ris legis, quando fubdito proponitur.

tque hininferimus fecundo, neu

trum modum loquendiillarum opinio


num poffe efficaciter probari.Namte

ftimonia adduda in prima opinione (


lum probant,legem non ferrifine dire

aione prudentie. Vnde Philolophi ibi


allegati, cum legem tribuunt rationi,
non loquitur deadu intelleaus, qui in

oriri ex redo,8:prudetiiudicio,de quo

iudicioconflat,nefle legem, fi perie,


8 vt prior voluntate (pedetur:vocanc
ergo legem redam rationem guoadra
ieero,

dicem ficut Cicero in eodem lib.de Le


8ib.dixir,virtutcmecredam vitz ra

Procedit aut abilla(vt aiunt)permo


d alterius intimationis, vel impulfus,
hg autem intimatio nihil,eft preter Io
duutio

irderationelegis/hotprocitateferatur. 3 ,
utionem exterior, quam dirigit,8. conuincunt adduaa in prrcedentica

uaididatintelleausprincipis perii
ludiudicium iam approbatum per fu
voluntatem, vel prouteft de taliaetu,
vtiam definito, 8 decreto per adum

voluntatisciuidem principis, vt fatis


ex didis nitat.
V

munitate, vel multitudine hominum,vc

vfuiplo fatis conftat, 8. ex dicendis ma


gis patebit. Difficultas ergoeft,an hoc

it de ratione legis. Prima fententia af


firmat,folum illudpreceptum edeleg, ri/
V I.

lrderationelegi, fit, vipro aliqua


italeferatur.
1.

pite. Vnde etiam eft clara regulariter,


8. ordinarie legem ferri pro aliqua co

Xplicato genere, fub duo lexpo


nitur, inquirendaeft differentia,
per quam in ratione legis confti
tuitur,qua inueniemus explicando non

9uod generaliter fertur pro omnibus tentia afhr


fub aliqua communitate comprehen 77j4715.
fis: vni vero perfonx impofitum, non
effe legem. Fundarique folet harcopi
nio in capite Erit aute lex. diftina. 4. . rit
uod ft Ifidori lib. I. Etymolog. . I. le lex.
vbiponit varias conditiones legis, 8 . 1/idor.

vltimaelt, vi llopriuato doyedpro


tilitate com/cripta fit Sed

34

nullas conditiones, Quae ad propriam

hic textus non cogit,quiaaliudeft leg

}
l".

rationemlegis neceffaria (unt; fimuld;


cautas legis explicabimus, quia pro

imponi communicati,aliud imponi pro


bono, feu vtilitate communitatis: nam

priz,&intrinfecz conditioneslegis n
pofuntaliunde melius, quam ex cautis

praeceptum potelt imponi particulari

iy ra

eius oriri, nec differentia eius fine ma

teria, obie, 8; fine eius intelligi, aut

perfonz,8 nihilominus imponiintuitu


communis boni. Ifidor.ergonon ponic
ibiconditionem requitit exparte per

perione explicaripotett. frac ergo in primis

fon,cui imponendaeft lex,fed requifi

k} derationelegis effe, vcadaliquem, vel


} aliquosferatur,quoniam,vt Paul.ait ad

tam ex parte finis, propter duem efc


imponenda,cilicet,propter bonum
mune, quam conditionem fequentica
pite explicabimus.
Dices; hoc modo explicatailla con

b failur. Roman. 3. Sci que lex

}, b,ip,quiinlegefi, loquitur. Dicit


ergolex edentialiter quandam habitu
dinemadeos,quibus imponitur,8cideo
ad explicandam eius rationem decla

ditio iam erat contenta Iubalia condi

frr:

randuseft terminus huius habitudinis.

tione ab eodem Ifidoro in eodem capi


te polita,fcilicet,q lex/itiujia,cy bone

Supponimus deinde,legem ad homines


jbomi. ferridebere, quia inferiores creaturae

fia,duia non erittalis,nifiad commune

bonum ordinetur. Sed hoc non obftat,

non funt capaces proprie legis, de qua

tum Guia multae ex conditionibus ibi

bar tradamus, vt frpe dictumeft,quia non

politis ab Ifidoroita comparantur, vc

kg.

vna in alia contineatur, vel exilla infe


ratur, & nihilomintis addunturad ma

Iunt capaces actuum moralium.Angeli


verlicet fint capaces diuina legis, ta
men nde illis nagimus,vt in proce.
mio dixi, poterunt tamen qua delege
naturali,8 diuina dixerimus,adeos fa

cle cumproportione applicari.Lexer


89,dequatraaamus, hominibus impo
endaelt, & ideo omnislex potett dici

humanaex hoc capite,vt (upra diceba,


uanuis propter vitandam a quiu
tionemnonita vocetur.

2.

iorem explicationem: nam in hoc (olo,


duod lex debet effe iufta, continetur,
debere effepofsibilem, 8 vtilem: au
modo enim eritiufta, fivel impofsibi
lis,velinutilisfit? 8. nihilominis diftin

de hac recententur. Igitur maiori ra


tione potuit illa conditio vltima addi,
ad explicandum diftindiufritiam, 8:
honeftatem, quam lex requirit. Poteft

4njitde ri ispotitis,oritur dubium,anlex fer

enim effe actus iuftus, 8 honeftus,lic

}eratione cius, vt pro aliqua multi

non it propter bonum comune, fatis


erit, duod illinon repugner;de lege au

feu communitate fe
"atur.Supponimus enim vt clarum,c5

tem additur, ad iu[titiam eius etie ne

isit advnam tantum perfonam,vel


"one le-fit
}, t pro tu
inchominum,
(, lite

i}

itriur,

" "pitatem humanamede capacem 1e


S", imo illis maxime indigere, idenim

cedarium, quod ordineturad bonum


c L1 .

Nec videturpode dubitari,quin hec


4

fuerit

32

Dib. r.Denaturalegisin co.

fuerit mens1fidori, vt paret exilla ad- iperjonales,quidam locales.Vnde non vi


uerfatiua, Nullopriuato io,/edpro

dettir dubium, quin verbailla intellig

i viilitate con/cripta-.Nam

da (int cum diftributione accommoda,

legem communitati mponi,8 propri


uato commodo,non repugnar,vcrumq;

fcilicet,canones feruandos effe ab on

p.Tbo.

Ifidor.illa duo ponic tanquam fibi re


pugnantia; ergonon loquitur de com
munitate, cui imponenda it lex, fed fo
lum docer pro vtilicate communi im
ponendam effe, cuicumque imponatur.

dicens, non efle de ratione legis,vt

tque ita intellexit DiuusThomas fen


tiam Ifidorid.q.9o.ar.2. Nam in cor
ret intentionem legislatoris in ferenda
lege debere ferriad bonum communei

funt provno, velalio confricui. Poteft

auia communis felicitas debet effe m


fura, 8 quafiprimum principium, per
quod mentureturiuftitia,vtilitas, 8
uenitia legis. Vnde concludit, quodc4;
alidprecdeparticulari opere non babet

fera
pro hac fentencia referri D.Thomas in liqua
t)".
d.ar.2. quatenus dicit,particulare prae p.Tbo.
ceptum relatum ad commune bonum

municati,vel multitudini hominum im

induere rationem legis; 8: in folutione


ad primum idem repecic, 8 ad 3. gene

rationen legis, niti/du ordine ad bon

ralem regulam ponit,preceptum, quod

, id ; lex ad b

ordinatur ad commune bonum, ratio

ordinatur. In quibus verbispotius in


dicat,poffe legem continere particula
repraeceptum, dummodo ad vltimum
finem referatur. tita etiam intellexe

nem legis habere. Exprefsitis hoc do

cet Glofia in 1. . f. de Legib. dicens, in Globa.


illa lege non contineri definitionem 1e
gis, quia aliquaeft lex, qua nn eft

runt textum illum ibi, rhid. Domini.

munis. Idem (entit Glofia in d.cap.1.de

.Arcbid.

8 rrecr. 8 plures, quos referam in

Dominic.

capite feduenti.

"rec.
5.

1afon.

Flgo/.

Secundo folet probarihfententia

on(tit.vbidiftinguit canones genera


les a perfonalibus. ftd;hdiftindio
valde frequens apud Canoniftas, vt pa

x1.1.fide Legib, vbidicitur,legem de

tet ex Archid. Dominico , 8. urrecr.

bere effeprecept .Verumta


men etiam verbum ambiguum

vbifupra. Eandem diftintionem indi-

eft:nam vt ibinotat Iafonin principio,


cum Fulgofio,triplici ratione poteft di

prius dicit imponimultitudini; potte-99.

cilex praeceptum cmune. Prim,quia

rius autem poffe effe priuat. Idem ha


bet Glofia in 1. Neque porob, 8 in I.
potit. .de Decurion.lib.. oteft;

ta elt.Secundo, Guia debet effecommu

nisomnibus.Tertio,quia probono
munitin illa autem lege non declaratur
fecundum cmunitatis modum effefim

pliciter neceifarium ad rationem legis,


feu communis praecepti. Vnde Glofia

ibi fub difiunaione dicit, eje ,


idebproco ilitatefial;vel
itertoiyniuer]atifa&. Ergoadra
tionem legis fufficiet prima conditio,
licet fecundam non habeat.Tertio pro
baturex cap. .Extra. de Conftitut.vbi
dicitur /tatuta /todiantur ab

nibus, fuponic ergo debere omnibus


imponi.Verumtamen hunctextum val
Glof

rdia.

cat Glofia in1. . f. de Legib.vbidi- ".


ftinguit ius in generale, 8 peciale, 8 ].

communiconfenfu, feu au6toricatela

Globa.

6.
Secundar

tetia nega;
ele de ra
ponatur, licet plerund; ita fieri contin
gat,quia regule operadi ordinarie funt tioneirgir,
communes multis:aliquando veropof ptprocom
}}}httate 4

pore tota ratio eiuseo tendit, vt decla

nibus, cum quibuslodutur,vel quibus


imponuncur. n vero ifti fint temper
plures refpeau fingulorum canonum,
velpofsit daricanon advnum tantum
obligandum factum, ibi non craditur.
eft ergo effe fecunda (ententia

enim fimul habent leges tyrannica : at

eneruat Glofia ibi, nam ad verb.

addit,Generali; quid :

fuaderi primo in illis duabus legibus;

uia ille funt vera leges; 8: tamen dan


tur de quibu(dam perfonis in particu
lari.Secundo viderur hoc expreffe ha
beri in l. I. f. de Conftit. princi. ibi, Ex
bii, fcilict, ex legibus, quedam/uniperfo

ales. Et idem habetur in S.Sed by quod,


verb.Plan. Inftit.de Iur nat.gent. 8, ci
uil. rtio facit, quod etiam Canones

diftinguunt legem priuatam a publica,


8:priorem voluntimponi priuata: per

fonzipofteriorem communirati.sumi- . Li
turex cap.Licet, de Regular. latitis in c. ".
. D
/l. 19.q.2.

andem poteft hac fententia ratio-f.


nibus Iuadcri. Primo, quia praeceptum
iuftum

7.

ir/iderationelegi, otprocitateferatur s
futum poteft imponi vnitantum fub- 8 alijslocisinfra reterendis.Docent
tonfr dito,&propter commune bonum, 8. ex
raioni Poteitate regendi rempublicam,8, fin
htt-8"la membra eius, ergotale prxcept

anormit.in Rubr. de Confrit. Felin.in Ifidor.


|D.7 b.

. ,de Confti.n.y. Iafon cum


anor.

veralex. Prima confequetia probatur,

Fulgof. in d. I. I. . de Legib.licet enim Felin.


aicant, legem poffe dici praeceptum c /.
mune,8 exhabitudine adeum, a duo, 8:
ad finem propter quem fertur, & ad il Flgo).
los, Quibus imponicur; fatis vero indi

quiaadrationxcepti videtur acci

cachzctria,non diuifim,fed conifictin

6.

dentale,quod vnitantum,vel multisim

in lege propria requiri. Idem fenit An

Sta}
:
}

ponatur, ficut accidentale eft calori,


quod it in vno, vel multis lubieais, vel

} 4.
}

orationi, quod advnu m , vel ad plures


fundatur. Secunda vero confequentia

crit eiu(dem rationis efientialis cum

"

miliprecepto impofito multis.velom


nibus de tali conmunitate; ergo eric

fpr,

probatur,quia illudprzceptum multis

ton.Gomez in 1.1.ri. n.5.vbiadra

tionem legis requirit, vt fit communis,


8 narticularis repectualicuius per
ti referemus.

impoitum elet1ex;ergo 8: vni,quando

uidem oftenlum eft, effe eiuidem ra-.

ione quadam; namlex xterna, 8: na

",

tionis. Et quod imponatur vni, & non


multis poteft accidere ex eo fol,quod
nece(sitastalis precepti in vno (olo in

turalis fatis communis eft, vt conftat, ,

lex etiam diuina,tam vetus,quam noua


Iudaico populo, haec pro Ecclefi
tholica, 8: vniuerfo mundo. Nec folum

dictumeft;led non ttum communitas

totalex, fedetia fingula praecepta eius


generaliter lata funt.Non duod fingula

illorum pro omnibus, & fingulis mem


bris ferantur: (hoc enim necefarium
non eft,necadlegis rationem pertinet)
fed quod licet inter communia praecep
ta, leges impofitz fint, obligantes hec,
velilla membra, iuxta eorum munera,

adfidam, quia (emper fidio (upponic

8. capacitatem, (emper ferantur tub ge

veritatem, Quam imitatur. t commu


nitas eft perfoma ficta, vnufquifque au
temparticularis homoeft perfona ve
ra; ergonon ft minus capax legis par
ticularis perfoma, quam communitas.
uarto.quando lex fertur pro commu
nitatevelfolum obligat communicat,

nerali, 8, communi ratione. Im etiam

tfic veletiam obligat fingulos de c6


cregulariterita fit,vt perfeconftat:
imofiiat,tunc communitas fegeret,vc

przceptum diuinum impoficum Adein


ftatu innocetix,non foliillipro (ua per
fona, fedvt capiti torius natura impo
fitum fuit , 8. duraturum femper fuiffer
in illoftatu,& obligaturum omnes, &in
tantum habuitpropriam ration legis.
uius fignum e(t,qnia licetDeus impo
fuerit praeceptum foli Adae, priufquam
uam formarer, Genef. 2. nihilominus

tumperfonam:fivero dicatur fecund,

etiam Eua perillud obligata tuit,vt


ftat ex cap.3.t vero praeceptum,quod
Deus potuit Abrahae de immolando fi
lio,non poteft dici propri lex,fed pre

indeetiaminfertur, polfe leg provno

ceptum,iuxta munen loquendi mo

tantum ferri, fiilliexpediat, & pro illo

dum.

particularis perfoma, 8: inde etiam

cluditur, legem pode ferri advnam ti

"*" tantum necedaria it.

}
controuerfia poteft multum
** derecxviu vocis. Nihilominus fimpli
* "citerdicendanet, deratione legis, vc

} bocnomineignificaturede, v i pre

9.

communitatibus lata funt, illa pro

uenitur.Secidoquialexeft regula mo

munitate. Primum ned, etc necefari,

k;

refique hoc probari primo indu

ralium operationum hominis, vt (


hominum, verti etiam finguli homines
indigenthac regula; ergolex per (en
dicit relpedum ad (olam communita
tem humanam, fedetia ad fingulasper
fonashumanas. rtio, quialex fertur
adperfonam; ergonon minus,imo per
prius fertur ad per(onam veram, quam

fonz,8 alij,quosinfra, 8, capite (equ

ia.

.t0.G0

I .

De iure autem ciuili videtur hoc fa

tis exprefium in I. Iura, 2, ft. de Legibus.


Dicitur enim ibi, Iura non in/ingula, per
Jonas,/edgeneraliter confit. De legi

. .

fr"

bus etiam canonicis id probaripoteft . D

ceptum commune, idft communitati,


"i" feu multitudini hominum impofitum .

tur,canones,8. decreta a Patribus edi

14::,

(oppont lidor.x D.Thom.fupra,

ex d.cap. D/unt, duatenus in co dict /int.

tactie leges publicas. Lex aut priuara,


duam

.34

ib.r.Denatura legisin c.

duamibiadiungit, non eft lex canoni nere,vt communis fenfus, & confuetu
do reftatur, cuius rei ration infratra

,fedeft longe diuerfr racionis,vt di


cenus.incetiam Gregor.IX.in Proce
Greg IX. mio Decret.induit, Idej lex proditur, vt
appetit jub iuris regula limitetur.per
nge; baa, ptboneft t, infor

demus. Neque etiam hic refert, duod


praeceptum pro cmunitate latum ex
tinguacur per mortem praecipientis, fi
per modum legis non fit latum,vt infra

.4rift,

etiam dicam: nam hincetiam (olum fe

. rift.etiam lib..thic. dixit,fa

cultatem, feu prudentiam ferendarum


legum effe Architectonicam, feu rega

duitur, non omne praeceptuan commu

nitatiimpofitum etie legem, cum du


Itar, vt1ex debeat habere illam perpe
tuitatem, feuindependentiam a perfo
na ferentisillam, quam non habet,nifi
fit praeceptum communicati impofit.

1em, quia principalisattusilliusprud


bo. rie eit leges ferre, vt expofuit D. Tho

4riji.

mas 2.2.q.5o.ar. I. ad 3. rudentia aut


illa refpicit communitatem,8, circa il
1am verfatur, ergo etiam lex ex (enten
tia Arift.communitatem refpicit. Vn

Dices; haec conie6tura folum habet lo

in legibus humanis; nam in diuinis,

de in 1.lib.Rhetoric.c.4.dixit,Salute ci

lato.

ji.

fiue naturalibus, fiue pofitiuis, legis1a


tor non poteft deficere, velmutari, 8:

itatis in legibuspolitaeje.Et in Procemio


hetor.ad Alexand, dixit legem effera
tion i con/en/ iitatis definit,.
fuponensproeddem communicate di
rigenda ferri. Idem frpe repetit Plato
de legibus, 8 omnes Philofophi italo
duuntur. Vnde Bielius lib.4. de Repub.

abillo femperpendent in fieri, & con


feruari. Re(pondeo hoc non obfrare,
pam quia de legibus diuinis clarum eft
latas effe pro communicate, ideo addi

Lege (ait)/lica riteprecepta,quibus


; obtemperare/emperoportet, y cat.

per confiderari in ordine ad aliquam

Itaque luxta communem vium iurium,

litat,quam lex per le requirit.thinc

8 fapientum, non eft dubium, quinno


mine legis fignificetur praeceptum pu
blicum communitatialicui, & nontan

tum vni,velalteriperfonefingulariter,
impofitum.
.

. Declarari przterea hoc poteft exa


confirma-1ijs proprietatibus legis, vnaeft, quod

}; ebeccffe perpetua, vt infra oftende

mus illam obferuation in legibus hu


manis, vt declaretur, praeceptum fem
communitatem,vt pofsit habereftabi
praeceptum Patrisfamilias feruis impo

fitum, veletiam filijs, imo 8 toti fami


lia,non eft lex,vt docet D.Thomas d.d.
9o.arc. 3. ad 3. quia none(t1atum fuffi bo.
cienti communitati, vt ibidem dicitur,

vel quia non eft latum per propriam iu

rifditionem coadiuam, quod ad leg

"",""" mushocautem haberenonpoteftpre

necefarium ef,vt dicit Arift. libr. ro. 4rii.


thicorum cap.vlc.

} ceptum vnius perfon, uia perpetua


". noneft: communitas autemen perpe

proprietate legis,quae eft,effe regulam,

andem poteft hoc declarari exalia

tua, faltem per fuccefsionem, & ideo

8 menfuram operationis, quati ex par

repectu illius habet locproprialex.


refert,quodetiam praeceptum c

te materiz, & medij virtutis: nam hoc


modo dicitur regula inftorum , 8: iniu
ftorum,vt exlio,8 alijs (upra retu

12.

munitati impofitum pofsic effetem


rale: nam indeadfummum (eduitur,n p li.Et codem modoid, quod perlegem
omne praceptum communitati impo
definitur, vocaturab riIt. 5. thic. .
fitum effe legem, quod pofte videbi
1.iuftum legitimum, feulegale,vcota- 4rif.
.musid vero non obftar, quominus om
uit D.Thomas d.ar.a.ft ergolex qua bo.
nislex debeat effecommunicati impo
regula con(tituens,veloftendensin fua

fita, vrperpetua effepofsit. Idemoft

materia, feu operatione, circa duam

dipoteft,fumendohanc perpetuitatem

verfatur, medium feruandum ad red,

exparteferentislegem, quia de rario

conuenienterque operandum. xcau

ne legis eit, vc non pendeat ex vita le

tem regula de fevniuerfalis efr, adom

gislatoris,vt infr probabimus; at hoc


folum habet locum in legibus commu

lex de feeft generalisivc ergo aliqua fic

nes cum proportione pertinens, ergo

nibus.prxceptum enim fingulare,8cvni

propria, 8: perfe6ta lex hanc conditio

tantum perfone impofitum cefat mor

nem habere debet. Sivero funt aliqua

cu*cipiente, vel remoto a fu mu

Precepta, quibus hgditio non ineft,


-

vet

irderationelegis/torprociateferatur. 3 r

vel impliciternon (unt leges, yelfin- 8. Dottii, verum eft verfarialiquomo


terlegesnumerantur, illude(t,in quan do circa commoda particularium per

tum illam conditionem aliquo modo

participant. Addi etiam potett, perri

Ionarum,due ibi nominantur.nihilomi


nustamen quarenus aliquid praecipit,
non feruntur adillas fingulares perio

mere ad hanc generalitatem, feu com


munitatem legis,vt vniuerf feratur,fi

nas,fedad communitatem,8 ad omnes

neperionarum acceptione, autiniqua

ubditoslegislatoris,obligates illosad

exceptioneiuxta cap., de

feruandam talem,vel talem immunita

. (tit.8 hoc videntur intendere multa ex

tem illis perfonis. gomodo etiam lib.


8.declarabimus priuilegium, licer par
ticulare videatur, poffe habere ration

didis iuribus, gur (upponunt priores


conditiones, feu vniuerfalitatem legis,
& addunt hic tanquam neceffariam ad
iuftitiam legis, de qua paulopoft dice

fonisibi nominatis,fedetiam (ucce

uS.

agisautem declarabiturhac refo

3.

} . lutio repondendo ad argumenta pro


gami, p

poita. Ex quibus priorilocopoiita fa

ex pelleur.
is, 8
praecipuis effe potert, 8: itailla leges,

lislocis non intendiffe directagere de


hac conditione, illam tamen fuppofuif

licet quadam rationevideanturipecia

fe.Vnde idem D. Thomas r. thic. c. 1.

uam ferantur,nifiper modum priuile

DThom, led. 2. exponens locumrift. quem in


dar.*.adducit,clarius dicit, iuftalega
lia diciea, quz funt fadiua felicitatis
percomparatioe ad itatem politica,

444 repicillegis politio. Vbi loquitur


de lege humana, fedeft eadem ratio de

reliquis cum proportione. dalia ve


iura, & qur contra illa obijciuntur
repondemus, licet nudailla verba per

ita conuincant, quin pofsint per


aliquam interpretationem, veleuafio
emcneruari; tamenadiundisalijsiu

ribus,xinterpretationibus fapientum,
ruam vim habere adveritatem
politam confirmandam.
14.

ibus eorum in perpetuum, 8: ita ille Quid/illex


leges participant perpetuitatem,8, - priuata.t
munitat, quia illz familia magna que- ip,},
am pars communitat
fortaffe

fatemur,lfidorum, & D. Thomam in il

pt t- cile expediripofunc. Nam ad primum


thlit.

legis.ddoetiin illis legibus nn ran


tum concedi fauorem fingularibus per

iteriora ergo argumenta rel


pondendum eft. tprimo ad D.Thoma
icimus, inlocis ibi citatis

nunquam

excluderchanc conditionem,necioqui

* prxcepto particulari exparte per


19", cuiimponitur, fedexparte ope
"s, de quo in particulari datur, & de
hocdicit debereederale, vt conferat
** commune bonum, & fi hoc habeat
pr*ceptum deillopofitum habiturum
ationem legis,vtique fialias conditio
sadlege requificashabeat. d Glof.

les,[uomodo generales (unt, licet nun


giorum,vt ex vfu con(tat.

d fecundum ex1. .8: 5.1.8.. ref


deo, leges perfonales ibi vocari leges
priuilegiorum, Qua perfonales vocan
tur ratione proxima vtilitatis, quam
intendunt,femper tamen relpiciuntali
duomodo communitatem exparte eo
rum, quibus praecipiunt,vt proxime ex
plicatumeft,8 tradando de priuilegijs
latius dicetur. d tertium refpondetur
1egem priuatamin illis canonibus fumi
in fenfu longe diuerfo.Dicitur enim lex
priuata, aut votum factum ex fpeciali
infpiratione Spiritus SaGi,aut ipfamec
in(piratio diuina, per duam homo (
cialiter vocatur ad aliquod altius bo
num, due appellatio metaphorica eft,
illa enim non eft propria lex, de dua mo
do tradamus, fedita vocatur, quia fcri
bitur in corde,8 participataliquosef
fedus legis, ficut de Votoalias dixim".
d raciones facile refponderipoteft

I y.

ex dials. Nam circa primam confiat }}


ex didispraeceptum, 8 legem non con-*}} "
uerti:nam licet omnis lex it praecept; "
non camen omne preceptum eft lex,fed"
oportet, vt Ipeciales conditiones habeat,inter duas vnaeft, vt fic praecept Quidad
-

Iam vero, 8 alios Dottores ibi allega

tos relpondetur, explicandos, velad

"tendos effeiuxta iura, qu allegir,

faiud voluerunt,non effe probandi


corum enttiam. Igitur de illis duabus
legibus de Decurioni. \eq Dorotb,

mune intenfu explicato. Neoor-4""?


tet in remoralianxie inquirere,an pre- " lex ; g
ceptum, & lex edentialiter diftinguan-
turiefcoenim non diftinguanturphyti- dl/ling -

quoad pecies naturales actu, Iatis"


cl,

Lib.r.Denatura legitin .

eft, quod diftinguantur moraliter, vel guide illa communitatead non opera
vt ita dici) in etie artificiali. ft enim
lex veluti quoddam artefatum reful

cans ex taliadu,cum calibus circunit


tijs, conditionibus, vel habirudinibus,

fine quibus non crit yera lex, etiamii


duoad astum praecipiendi eiuflem fit
naturae. ddietiam pote(r,legislatione

duoad actum prudentiae, a quo proce

pro diuerficate legum, diuertam nunitatem fufficere, vel poftulari. Diftinguiergo poteft in primis communitas,
auia duardam eft naturalis per folana

prie legii.
"

conuenientiam in rationali natura, cu

iufmodieft communitas humanigene- 2*pi*

prxcepto particulari, & priuato,8 hoc

ris, quae inter omnes homines interue- J**.


nit; alia vero dici poteft communitas ""

detur, verum effe, legem dicere repe


ad fingulares perfonas,vt func par
tes communitatis, cui lex, imponitur

politica, vel myftica perfpecialem


iunctionin congregatione morali mo
do vna. Priorem communitatem reipi
citlex naturalis, quae per lumen ratio

f dicit confirmation refpondetur,legem non

nis vnicuid, homini proponitur. Ouia


non fertur advnumquemque, quatalis
efr,Petrus v.g.fed qua homo. Quodob

lex, - dici communem,quia necetiario impo

feruare licet tam in lege pur naturali,

is, g pro nidebeat communitati,vt communitas

uam in fupernaturali, quatenus ip

/en tanquam regula operandi. d fecunda

conji-eft,8 corpus myfticum i fed quia gene

gratiae connaturalis efr. ofterior

. raliter propont debet, vradomnes, &

munitas fubdiftinguipoteft: nam qua

fingulos pertinere potsic, iuxta mate


rix exigentiam,8hoc modo verum eft,
ferri,vt regulam perfonarum verarum,

aam intelligi poteft addita naturae, n

8c non tantum fitarum.ddendum ve

roeft propter confirmationem certi,


legem ordinari ferri ad communica
tem, non collediu, fed diftributiu,id

eft , vtab omnibus, 8: fingulis de com

tam iure humano, feddiuino,eo quod


ab ipfo Deo inftituta fit fub aliquoca
pite ab ipfo defignato, & cum aliqua
vnione in ordine ad (upernaturalem fi
n. uiufmodifuit olim (ynagoga: n
autem multo perfectior eftciefia ca

tholica,quz nonprovno,velalio popu

munitate feruecur cum di(tributione

1o,fed pro vniuerfo mundo ab ipfomec

accommodaiuxta conditionem legis:


an hoc femper fubintelligendum eft.

hrifto inftituta eft,fub dem fide,fub

tefcautem etiam ferri aliquido lex


in ipfam communitatem, vt communi

tas efr,ide(r,prohibendo,vel praecipi


qo attum, Guiabilla fola, vt communi
taseft, exerceri potett, vt confrat de

Itatutis quarumcum congregation,


vniueritatum, capitulorum, collegio
rum, xc. difponentibus aliqua circa a
tiones publicas, 8 munescalis cor

poris myftici.Namille (unt vera leges,


tialiasconditioneshabeat, etiam fti

it

cialem rationem virtutis diftinaam a

d priman confirmationem ref

18

dualis debeat effecmunitas, vt fit ca- Qualid.


pax proprix legis.Repondeo breuiter, beat eleto

dir, 8 duoadhoneftatem, quan haber,


vt procedit a legislatore, habere I:
modo dicipoffe legem,vt fic efientiali
ter diftingui a priuato mandato.
17.

dum, vel cooperandum contra galem


legem.
Sed quarret non immerito aliquis,

certisfignis ab eodem Chrifto inftitu


tis proteftanda,8 fub obedientia vnius
capitis, cui ipfe vices fuas in terris c

mifit.Adhuiufmodi ergo communitat


feruntur perfe primo leges diuin
fitiur, ficut fuit lex vetus data populo
Iudaeorum, 8 lex gratia data pro vni
uerfa Ecclefia. Item ad eandem ferun

tur leges canonicz, quanuis non omnes


pro vniuerfa Ecclefia cfrituantur, fed
iuxta intentionem, vel poteftatem fe
rentisillas, vt pofte videbimus.

tum precipiant vni indiuidue commu


nicati, i tam communitas perfedafit,
vt ftatim dicam. um quia lictilla di

tis congregata, feu inuenta, qux dici-

catur vna perfoma ficta, implicitereft

re foctantur, vt fumitur ex1ciuitas. .fi f. civitat,

communitas, Schabet perpetuitar re


uititan ad legem, 8: immediate refpi
cit bonum commune ; tum etiam quia
per talen legem (cmper obligantur fin

Glofia de xcefsibus Prelatorum , vbi a .

Praeter has eft communitas humani-

19.

turede coerus hominum, dui aliquoiu


certumperatur & ex cap-Dileta,iuncta cap. ple
declaratur ad communitatem non fuf

ficere hominum multitudin, nifiinter


fe

derationeleg:ficiprociateferatur. 32
fealiquofoedere, in ordine adaliquem diuerfor. liudenim efrius, vel quafi
dominium patris familias in vxorem,
finem, & (ub aliquo capite eopulentur.
rii,

Sicetiam dixit Arift. 3. olitic. cap. .


iuitatemefie ciuium multitudin ha
bentium, fcilicer, inter femorale vin
culum. xcautem communitas diftin

gnifolet Philofophis moralibus, 8:Iu

filperitisin perfcaam,8 imperfectam,


perteaa ingenerediciturs quzeft
pax politiczgubernationis, gux, qua
b.

tcm,feu vniformem poteftatem, neque


etiam participat proprie politicum re

gimen, 8: ideo communitas illa fimpli


citerimperfecta dicitur.

rgodittinctione (uppofira dic, }

} }}
feaa, non tamen in imperfcaa. prior } ifer

hocordine,quomodo dixit Arift. 1-


litic.cap.1.8, D. Thomas .2.q.9o.ar.2.
iuitatem effecmunitatem perfet,
& i fortiori regnum,8 qugliberalia fu

pars probatur, quia omnis comunitas r pro


perfectaeft
proprium
corpus
politici, perfecta.
}
8.
gubernatum
per propria
iurifdidio-

perfeda. Poteft enim in his communi


tatibusefielatitudo,8 licet fingule per
fefpeaatzperfear finr:camen illa,que
ftparsalterius,fub hacratione imper
fe3aeft, nonabfolute, fed comparat,
feurelpedin.tprzterea inter has

munitates qugdam dicuntur reales, feu


locales, quia certis terminis realibus,
ulocalibus clauduntur, vteft ciuitas,

velregnum: alix vero dicuntur perfo


nales, quia magis in perfonis, Quam in

locisconfideritur,vteft religio aliqua.


Vgve! confraternitas,8cc.du unt

eitetiamperfede munitates,fiper
fedum regimen, & moralem vnionem

habeant De quibus videri podunt Iu


riperiti in l. I; 8 (equentibus.f Quid
cuiufi vniuerfalitatis,8.. 3. f.de Col
legiis illicitis.

dum eit,leges
humanas
habere proprie
locum
in guacumd;
communitate
per-

nateria virtutis accommodata talic6

munirati;ergotales regulg,feupraecep
ta habebunt veram rationem legis.De
nid;ficut illa munitas perfeaaefr,'ita
prxcept illiimpofitti poteft implici
ter dicipra.cept mune, ergo 8 lex.
ltera pars fatisinfinuaturab Arift.

**.

Ethic.cap.vlt.8.D.Thomad.ar.sad 2} ,
3.quatenus docent,munitatemvnius D
domus non fufficere ad propriam leg.
Ratio reddipoteft ex Arift. Quia in tali
communitare non eit propria iuri(di
Gio,nec viscoadiua,qux in propriole
gislatore requiritur. uius autratio

eft,imperfectio quafinaturalistalis c
munitatis, quia nonfibifufficitadfeli

. repediutantum,(edaolute dicitur

citatem humana comparandam eo mo

itati

Pruata domus, cuipaterfamilias pre

nitia.

tnotauit D.Thomasq.cit.ar. 3.ad

do,quohumano modo raripoteft,


vel (vt claritis dicatur)partes ralis c

D.Tb.

3 & Sotibi, &lib.r. de luft.q. . ar:2. 8:

munitatis non fibiinuice praftant fuf-

oto,

funiturex Arift.fupra. Ratio vero eit,

ficiens fubfidium, velmutu iuuamen,

ulailla communitas non eft fibifufh

duo indiget humana focietasadfu f

}ens,y:fatim explicabitur:Item quia

nem,velad fuam conferuation,8cideo

"cangregirurfingula perfone vc
Principalia membra advn corpuspo

talis munitas duafinaturaliter ordi


natur ad perfed munitate, vt pars
ad rot; ideod; poteftaslegiflatiua non

"icom componendum, fed folum ibi

ncm habentem vim coadiuam, qux eft


legumlatiua. Item praecepta, 8: regul
iuendi tali communitati propofitz, fi
habeat alias conditiones requificasad
legem, conftituere pofiuntiuitum lega
le,8 medium feruandum in vnaquaque

munitas autemimperfedanon

4},

uos;vnde neq; habet perfectam vnita

tenustalis eft, dicitur fibi (ufficiens in

perior congregatio, feu communitas,


cuius pars ciutasfit, erit communitas

20,

aliud in filios, alind in famulos, vel fer

exiftunt inferiores in vrilitatem Do

eft in talicmunitate, fed tantii in pcr

", & quatenus eius dominio aliquo

feaa. ue ratio proceditproprieinle

"odolub(unt. Et ideo calis communi

gibus ciulibus, proportione tamen

** per (eloquendo, 8 intraproprios


"minosnonregitur propriapotelta

applicaturad Ecclefiafricas,quia licet


potetraslegiflatiuaclefiafricanma

"iuridialonisied dominatiua, atque


* P diueritate dominii participat

net munitate,fedaChrifto,t mu
nicatur, & diftribuirur c nenientia,

"erium ium imperanii repeau

&proportione ad munitate human.


D

Sed

."

34'

ib.r.Denatura legisin i,

Sedobijciet aliquisinam fequiturex


didis non poffe ferri propriam legem
biectio. in communicate perfecta,ficantum pro
aliqua illius parte feratur; confequens
videtur falfa;ergo.Sequela patet, quia
* 3-

ftatutum vnius domus,vel communica

tis imperfecta non eft lex, quia illa


munitas imperfecta e(tpars perfear;
ergo idem erit de quacumque parte ci

.4ngel.
Ia/.

Solutio.

bus in taliparte, vel vico ciuitatis, 8:


nonpro alijs; ita,vt nn rtum pro his,
dui nunchabitant, fed durabiliter per
fucce(sionindifferenter feratur. Gui
cumque enim ex his modis generalita

tis fufficiens erit ad rationem legis, fi


aliogui iuftitia feruetur. Nam primus
eft (impliciter generalis fecundum di
ftributionem accommodam, fecundus

uitatis,illa enim etiam eft communitas

participat eand,fuppofita iufta diftri

imperfe8a,8 pars perfear. inor ve

butione ; tertius etiam eft de fe indiffe

ro probatur, quia non eft de ratione le

rens ad omnes, Guia nullus eft, duinon


pofsit ibi habitare, & ad hunc modum

gis, vt obliget omnes de ciuitate; ergo


poteft obligare partem, & nihilominus
effeveralex. irca hoc aliqui Iurift
dicunt legem latam a principe ad obli
gandam vnam partem ciuitatis. V.g.
duartam partem, & non aliam,non effe
veram legem, nec obligare. Ita docuic
ngel. Quem refert,8. (equitur Iafonin
I. I. f. de legib. n.2. qui (olum fundatur

in hoc, quod lexeife debet praeceptum


24.

indicari poteft de quacumque alia fi


mili lege.
V

V II.

trderationelegisfit,tpropter
b feratur.

hac conditione legis videntur

c U.

maxima exparte alix pendere,8:

Refpondeo nihilominus, aliud effe


Iodui de tali lege ex ratione iuftitiae,

ideo fectido loco illam conftitui

veliniuttitia, feu acceptionisperfoma

1.

mus,licet Ifidorus vltimam eam pofue

rum; aliudex defectu fufficientis com

rit; fimuld; intrinfecum finem legis de


clarabimus. In quaftione ergo propo

munitatis, cui imponatur. ic non cra

fira nullaeft inter audores controuer

tamus de priori confideratione: tam

fia, fed omnium commune axioma eft,

etiam ubilla dicere non podumusta

De rarione,8fubftria legis effe,vt pro peratione


communi bono feratur; ira,vt propter legi; eleob
illud praecipu tradatur. Ita docet D. bo

lem legem effe intrinfec malam, feu

inin(tam, quia pote(tinterdum fubefe

fufficiens caufa,8 ratio impondionus

hom. d. G. 9o. vbi iet. onr. 8 alij ferri.

ni parti,8. non alteri,vel rationefitus,

&loci,quia in taliparte indigetciuitas

moderni,Soto lib.I.de Iuft.q, .ar.2. D.Tbo.


ftr.lib..de lege,Poenal.c.x.Antoni. .. iet.

*aliferuitio.velratione cditionisper

tit. I ..2.5.1.8 tit., 2.5.3. 8: Summift Conrrad.

fonarum, vt exlegibus tributorum

omnes verb.lex. t bene Nauarr.in

fat. Irerior autem confideracio huc

ment.de Finibus.n.28.Gregor.Lop.in I.

fpeciat, in qua dicimus non effedera

9.tit. . part. I. vbi lphonius Hipania: 4ntoni.


rex eandem conditionem in fuis legi ".

tione legis, vt protota communitate


feratur totaliter, vt fic dicam, uia in
parte eius poteft effefufficiens mu

Sot0.

afiro.

bus requirit. Et ira etiam intelligunt Greg.Lop.


iuris ciuilis interpretes1 . . de legib.
pitas&fundamentum fufficiensad per D dicentes, legem debere ede

uitatem legis, 8 vc procedat exiu

precept,ide(t,pro comi viilitate/tal. Glo).

*lictione politica, &immediateper

t, vtibi Glofia exponit, duam Bart. art.


1afon, 8 alij (equuntur. Clarius id do- rayon.

tinentead communem gubernation.


teft autem hoc accidere varijs mo

qis.Primo,fi lex feratur fub rationeta

cuit Ifidor.ind. cap. Erit autemlex, d. 4. idor.


vt cap. przcedentiexplicui, 8. (equun

lis muneris,velofficii,ita vc compreh

tur ibi anoniftae.

dactales artifices, & nalias perfonas.

Sumitur praeterea haec veritas ex Ari

Secundo,6 feraturin perlonastalisge

ftot.quilib.-Ethic.cap..ait, finem ci

neris.vel ditionis, vt in plebeios, ye!


nobiles, velin defcendtes ex ebreis,

uitatis effe ben, feliciter viuere, 8:


ideo lubdit, De virtute, tr vitiopublic

aut connerlos cxSaracenis, vel quidi

giant , quicd; rambaben: binituen

ul. tio fieripoteft pro habitanti.

4 at, tique per leges. Vnde in


libr.

2.

trift,

. /iderationelegi, ob ierri
b.4.cap.a.addit, Lege, adreblicam A commune bonumet, 8: in vnoquoque
1ml

eReaccoodand, reblicaadle-

indiuiduoeft perfe, 8 propter le inte

l.

et Sicarfil.Ficin.in argumenco Dia-

tacciam, fine ordine ad aliam commu

"

jog inos Platonis exeius mente,tum

nitatem. Propter duod dixit D. Thom.

ibitum inlibris de Legibus, & Repub.

1-p.9.23.ar.7.8. .98.ar. . humanarum


animarum multiplicationem, etiamfi

colligit talem 1egis defcriptionem. ft


gubernandi ratio, adjineopti
iag dirigit. gin
potius Plato in codem Dialogo, Regii
legemappellateam, quz in ciutatis
ordine,8 gubernandi ratione, quod reaumeft,conftituit. Et in Dialogo Hip-

tantum numero differant, non ee tan

tum per accidens, fed per le intentam


propter (uam immortal1tatem, 8 teli
citatis capacitatem.

Delegibus autem humanis cuiufcfd;


ordinis fint, ratio fumendaelt expra.
cedenti conditione.Nam ficut leges c
munitari imponuntur, ita proprer bo
num communitatis prxcipu ferride
bent, alioquin inordinatz eilent. Nam

pias, eu de Pulchro, parum a principio, conditur(ait) uiden/ententia vii:gratialex, y pl ati bon


legen concedunt legislatore, legequefublata,
legiae in ciuitate viuere .
lib. 1. de Legibus late oftendit, lege, ele
irtuti gratia condita; , 8. ob communem
. pacem, & felicitatem Idem latifsim
r. Cicer.lib.3.delegib Pluthar. in Proble.
io 4o.ait,mnium pulcherrimum in ciuirate iudicaribonitatem legum, duod

!.

contra omnem reditudinem eft, bon

commune ad priuatum ordinare,feu to


tum ad partem propter ipfam referre;
igitur cum lex pro communitate fera
turillius bonum per le primo procura
re debec.1tem exordine finium fumitur

imirum communcillius bonum maxi-

3.

me procurent.

t quidem veritas hecper fepatens

eitinlegibusdiuinis, ideoque probare


illam necefienon eft. Nam licet ad diuinum honorem necefario ordinentur

optima ratio. Nam finis debctede pro


portionatus adui, eiufque principio,8:
facultati; (ed lex eft regula communis
operationum moralium, ergo &prim
principium moralium operation de
beteile primum principium legis, fed
finis vltimus, feu felicitas eft primum

(noncnim poteft Deus quidquam ex-

tralevelle, veloperari, nifipropterfe

in moralibus finiseft principium ope

ipium) tamen in eis non querit fuam


tilitatem, fedhominum bonum, & felicitatem.Vnde quia diutna operaper-

randi, 8: ita vltimus finis eit primum


principium talium operum bonum au

fediisima funt, & maxim proporcionata, ficut leges diuinz alicui commu-

eft vltimus finiseius in (uo ordinetergo


illud debecede primum principium le

16,

Itatitribuuntur, itaetia danturprop-

gis; debet ergo effe1ex propter mu

tercius commune bonum, & felicitat,

r;".

"tfacile etiam inductione con(tare -

telotaminlege natural1, duam in diui"spoiitiuis. Neque obftar, quod per


hasleges ( intendit Deus priuatum

ne bonum. Oui tere et difcurtus Diui p.bo.


homa in d. ar. 2. dui poteftegregie il- D.Aug.
luftrari ex doctrina Aug.lib. 19. de Ci
uit.c. I 6.vbi ex debicoordine partis ad

" "

32

tem commune, Ieu felicitas ciuitatis

totum,8cvnius domus ad ciuitatem(cu

commodum huiusvelillius perfonz,vt iu: et (vrinquit) initi, u particula)


perlegem poenitentie falutiptiuspeccolligit,adpacem ciuium pacem domc

:
.
|,

principium moralium operationum.na

}ris,xfic
dealis: non(inquam)hoc
ob.
um quia bonum fingulorum,
"Itatim latius dicam, fub communi

oporteat,quibus dom//ic regat.rtfil

*omprehenditur, quandobonum vnius

iata ciuitatisergo multo magis

fticam
referri.
fubiungit.
Itait, rtex
lege
ciuitatis
preceptafere
parenfamilia:

**onet, vt excludat commune, fed

(tecundum Auguit.) legescuitatis de

pojuser talevtin fingolis requiratur

bent ad communempacem, & bonum

} talis legis, vt applicatz ad fingulos, writa exbonis fingulorum confur** commune bonum.Tum etiam uia

, ciuitatis ordinari.
lia manifefta ratio fumi poteft ex
origine humana legis , auia pote(tas

}se dioinz przfertim referentur ad


*citatematernam, aua fecundum fe

eit immediate a Deo, vt contingit in

gubernatiua, dux eft in hominibus, vel


2

r.

Dib.. Denatura

40

legis in .

poteftate (pirituali, veleft immediat tur; alia vero,qua funt circa priuarum
ab ipis hominibus, vt in poteItate pu
r temporali, vtroque autem modo ta
lis poteftas eft praecipue data propter
commune bonum communitatis, ergo
hoc bonum debet intendi in legibuste

rendis. inor quoad priorem partem


de (pirituali poteftate eft euidens in
Scriptura: nam propterea Pralativo
canturpaftores, qui animam fuam de
bent ponere pro ouibus fuis; 8. dipen
fatores,non Domini,8 mini(tri Dei,n

bonum fingulorum. Et in 1.1. .de on


ftitut.principum dicitur, duafdam effe
leges perfonales,qua perfona nn egre
diuncur, quia nimirum, in illiustantum
commodum hunt. Quod maxim vide
re licet in priuilegio, quod lex priuata

dicitur in cap. Priuilegi. d. 3. quia ni


mirum,in priuatum commodum priui. ,
legiati conceditur: non ergo leges om leg.
nes ordinantur in commune bonum.

intentioni conformari in vfu talis po

lide vero nonvidetur fatis effe,quod


in commune bonum ordinentur, Guia
fxpe in multorum damnum,8.detrim

teftatis; Deus autem commune bonum

tum redundant; non funt autem facien

ipforum hominum principaliter inten

da mala, vt veniant bona, nec quidam


locupletandi func cum aliorum decri

cau(x primariz; ergotencntur diuinz

dir; ergoetiam miniftriad hoc tenen


tur.t ideograuisimin Scriptura re
do vero poteftas data eft immediate

mento,iuxta regulam Locupletari, de Re


gul.iur. in 6. ior paret,primo, quan
do contingit eidem Regi multa regna
fubiecta effe: nam lex,qua vni regno eft

ab ipis hominibus euidentifsimum eft,

vrilis, alteri folet efienociua, 8: in eo

non effe propter principis vtilitatem,


fed propter commune bonum eorum,
dui illam contulerunt,8 ideo Reges mi
nitri reipublice appellantur.Adde etia
efie miniitros Dei ad Roman. I 3. & Sa
Sapient. 6. ptent. 6. ejeni itfiri regni ei, .
Debent ergo ea pote(tate vci in bonum

dem regno poteft idem contingere in


ter diuerfasciuitates.Item Iexprafcri

prehenduntur, qui hac poteftarein fu


priuatum modum aburuntur. gan

reipublicz, a qua, 8: propter duam illa


acceperunt. Propter duod recte dixit
/il.

ptionis, vt vni praebeat dominium rei,


verum dominum priuat re fua; f
etiam quod communitati videtur vti

le, multis particularibus perfonis one


rofum eft,8 incommodum;im aliqua
do leges diredinfert malum aliqui
bus,vt leges punitiu.

afilius Hom. 12. in initium Prouerb.

d priorem partem varirefpond

in hoc differre Tyrannum a rege, qud


ille propriam, hic communem vcilita

auctores, vt videre licet in Nauarron.

tcm in fuo regimine quaric. uoderia

res videtur clara, 8: adhibita duplici ietiioni.


diftindione facile expediri. Prior eft \aar.

.4; ift.

tradit Arift.8. thic.cap. . 8:3. Poli

. bo,

ticorum cap, r. & con(entit D.Thomas


2.2.q.42. art..ad3 8.lib. 3. de Regim.
princi. cap. I . Iam vero probaturpri
ma conleguentia, Guia vnus expraeci
puisadibus huius poteitatis eft lex; na
eft velutiinftrumentum per quod prin
ceps moraliter influit in rempublicam,
vt illam gubernet; debet ergo effelex
propter commune bonum ipfius reipu
blicae.

de duplici bono communi reipublica;


vnum efr, quod perfe primo commune
elt, quia non e(r fub alicuius priuari
dominio, fed totius communitatis, ad
cuiusvfum, vel vfumfrudum immedia

t ordinatur; huiufmodi funt templa,

vel res facrx,magi(tratus,pafcua com


nunia, feu prata, 8: fimilia, de duibus

fermoeft in praediais iuribus, 8 in a


1ijs fub titulo de rerum diuifione.liud

.
bietiio.

7.

28.8 29. loco (upra citato. hi vero Fitjati, ob

. ntra hanc vero conditionem ob


ijcipoteft, guia multz (untleges, quae

vero eft bonum commune folum fecti

dario, 8 quafi per redundantiam; im


mediate autem bonum priuatum eft,

in bonum priuatarum perfonarum or


dinantur,vt v.g. qua hunt in fauorem

duia fub dominio priuata perfon , 8.

pupillorum, militum,8 fimiles.Vnde in

ad eius commodum proxim ordina

1.1.ft de luftit. 8 iur. 8 in 3. : Rud,

turidicitur autem etiam commune, vel

Initir.eodem titul.duplices diftinguun


tur leges, quaedam, Quae ad commune
bonum,feu fratum reipublica ordinan

duia refpublica habet ius guoddam al


tius in bona propria fingularum per

(onarum, vt eis vti pofsic, quando illi


fuerint
-

iderationeligi obcoErri fr
fuerint necefaria,veletiam quiaeoip- num: nam omne bonum vrile, quatenus

foquodynaqu perfomaet pars

tale eft,aptum efcordinari in eum fin,

munitatis, bonum vniu(cuiuique, duod

adquem eft vtile, 8 in hoc (en(u necef

in damnum aliorum nn redundat, eft

fariaeft in praelentiintentio operis, n


operantis.Ratio clara eft,quia etiam fi
legtflator exodio. V.g.aut exaliopra
uo fine legem ferat,filex ipfa nihilomi

commodum totius communitatis. Sic


dicuntiura expedire reipublica , ci

uestintlocupletes, 8:vt nemo male fua


revtatur.s.sedo maior. Infr.de his, qui
funt fui, velalieni iuris, Authent. ti
ite,jc.s.confiderand, ollar. 2. cum
Alia diftin&io eft,que deadibushu

citad valorem legis. gia illa praua


intentio eft mer perfonalis, & non re
dundatin attum, quatenus advtilitat
communem Ipectat. Sic praua intentio

manis generatim dari (olet, in quibus

iudicis non refert ad valorem fenten

diftinguitur materia proxima, circa


uamveriantur, & motiuum, feu ratio
propter quam.um enim lex actus mo

tiae, finon elt contra aquitatem eius;


ficeriam praua intentio miniftri, nihil

fimilibus.

ralisfit,illa etiam duo in ea funt diftin

guenda. rria ergo, circa quam ver


pplexa faturlexinterdum eftbonum commu
boni neperfeprimo; aliquando vero perfe
; primoeftbonum priuatum ; commune
autem per redundantiam . Igirur hoc
rajaripo- etiam modo data fuit diftinctio legum
#ix inillisiuribus, vt etiam latilis explicui
tra8.5.de Relig.feu de Iura.lib.2. Nam
.qurdam leges proxim verfantur cir
camateriam munem, alix circa bo

na ingulor: (emper tamen ratio}pro


pter quam lex verfatur circa vtram;
matcriam,eft commune bonum, quod
propterea femper debet effe primario
intentum.
9.

Quzriautem poteft circa hanc par-

kia, temanoporteathocbonumede inten-

ia.

tumintentione operantis.velintentio-

ne pius operis, iuxta modum loqudi

terial

oficit facramento, fi non (it contra

fubfrantiam eius; ita ergo in praefenti


bonum commune in lege ip(a pettan
dum efr, non in extrinfeca intentione

legislatoris. Quam (ententiam optim


tradic Auguftinuslib.r.de liber.arbitr.
cap.5.dicens, Lex, que tuendi populi cau/a
lata eit, nullius libidini, arguipotefi, fiquide
ille, quitulii,ji Dei iulit.idefi, quod pre

iteternaiu/titia : expers nis libidini, id


agere potuit. Si autem ille caliqua libidine
boc/tatuit, exeofit, rt ei legi c libidine
obtemperare necelefit, y quia bonalex, a
booferripotefi.Et infra optimam ra
tionem indicat, guia licet ille cum libi
dine legem tulerit,poteji ili fine libidine
obtcperari.
Perhc ergo faciliseftrefponfio ad

ro.

priorem partem obieaionum, folum

Fit fatis ob

enim concludit,legem non femper ha- ioni.

bere pro materiaproxima illud bon

D.Thomz.2.2.q.141.ar..ad .Namin

commune, quod perfe primoeft in c

tentio operantis videtur effe extrinfe

munitate fectidum fe, 8: ita intelligitur

, pcraccidens variaripoffe, & non


Pendere abilla rationem legis, opus au
tem ipfum ex fe, non (emper ferturad
bonum mune, nifiabalio referatur,

diftinaio data in prioribus iuribus ibi


citatis. Dataeft enim ex parte mate
rix, 8: ille leges dicuntur verfari circa

&ideo que intentio operis videtur


neceilaria, nec fufficiens. Refpondeo

materia bona propria ipforum ciui,

breuiter,ad yalorem,3 fubitantiamle

*** gis folum etie necefarium, vt resilla,

} dequafertur lex, hoc tempore,hocio


}"* tolab
acgente,8 communitatefitvti
is, conneniensadbon comm

um
}
&
une
" ilius:hcenim vtilitas,8 commoditas
, atura legiilatore,fed (opponitur,
*} & ideo quantum ad fuum effe, vt fic di
}- cam, nonpendet exintentione legifla
"

nus in bonum commune cedit, id fufh

toris. Ex quoetiam fit,vt calis resex fe


telic referibilisin commune

particularia commoda, qua habet pro


duz alia ratione diximus continere bo
nnm commune.ln quibus etiam eft
fiderandum nunquam cadere fub lege,
duatenus advnam, vel alteram perio
nam tantum pertinent, fed quatenus

ipedant ad perfomas certe conditio:

nis, vr ad pupillos, ad milites, 8 . vel


certa originis, vt nobiles, vel ad luc
cefores talis familix: 8. ex hacetiam

parte refpicere bonum commune com


munitate, vt fic dicam, vniuerfalitaris,

.quia, Icilicet, bonup illud in mulcts


D 3

reperi

42

Lib.r.Denatura

legis inco.

reperitur, vt capite prrcedentiin fine de quo dicam infra fuo loco. Nunc fold
declaratumeft. At vero in d. I. I. f. de

nitit.princip. cum dicitur, conftiru


tionem principis aliquando nonegre
di per(onam, non videtur fumi confti
tutio pro lege propria, fed pro quoli
bet editto, vel decretoprincipis in fa

adero, exparte boni munis non re


pugnare,quin fit lex,quia licet proxima
eius materia fic (peciale bonalicuius
familiae, vel domus, vel aliquar perfo
narum (propter duod forcade priuata
lex appellatum eft ab Ifidoro in d.cap.

uorem,velodium alicuius certz perfo

prilegium) nihilominus formalitere- .

nz conftitutum;quodnifihabeat maio

tiam debet refpicere bonum commu- ilegiu.


ne, argumento cap. Requiritur, 8; 5. Niji . Re

rem amplitudinem, & maiorem dura


tionem, non eit propri lex, vt capite

fuperiori distumeft.
t hincpater, quid dicendum fit de

priuilegio, de quo etiam loqui videtur

rigor. 8, . Dibenjationes. 1. quft. 7. 8 iri.


ugtradir Diuus Thomas 1.2. 9.97.ar. Cap.pi.
4.ad . Nam illud bonum per priuile-pji

Glof.

didalex r.fde Con(tit.princ. ReIpon


detigitur Glofia in d.cap.rita lex.

gium concetium, ita debet effe aliquo- b.


rm proprium , vt in bonum commune
redundet,modo fuperius declarato.

Perhanc conditionem diftingui legem

przterea ipfa conce(siopriuilegij tam


rationabilis efle deber,vt ad bonum

afiro.

a priuilegio. Quam repontionem acri


ter impugnat Caftro lupra, quia exilla

(inquit)fequitur,legem latama princi


pe de perpetuo tributo fibitoluendo in

non excludrur priuilegia a propria ra

Tuum commodum,dicendam effepriui

tione legis; an vero excludantur exeo,


duod refpiciunt priuatam perfona, ve!

1egium.Sed hoc non multum vrget c6


tra Gloffam; guia veltale.tribut effet
iultum,veliniuftum:fiiuftum etiam lex
effetiu(ta, 8:licet eflet in commodum

mune bonum, tum quia bonum princi

nuntur, vt per fe conftat, & immediat


refpiciunt bonum commune,quia vt di

principis, tamen vt vera leges fint,c

tunc non effet lex,fed haberet fead mo

bonum illis vtatur. Vnde in Concilio

dum priuilegijiniqui,8ciniufti. Nec vi


detur Illa relponfio Gloffealiena a fen
tentia Cicer. libr.3. de Legib. dicentis,

ler. 8. . I o. de Regibus dicitur,


propefiante, propri iura ii,jed
conjulente;patric, atquegenii.
d alteram partem obiedionum ge

munis, 8: publicaeft, 8 vt in commune

Nihilominus tamen exiftimo, i(tam

neratim dicitur,hanc effeconditionem


rerum humanarum, vt non feruent vni

conditionem non effe pofiram ab Ifido


road excludendum priuilegi a ratio

formitatem in omnibus,8cideoplerd;

ne legisitum quia eadem Glofia in cap.


riuilegia. d.3.dicit, priuilegitiedeleg,
& in lo requiritaliasconditiones po

vero commune bonum praefertur pri

accidit, vt duod communitati expedit,


vnivelalterinocumentaferat. uia

in alio cap. Eritalex;


. Eri tum etia quiailla particula direct

uato, guido fimul effe non pofunt,ideo


Ieges fimpliciter feruntur probonoc6
muni,8 ad particularia non attendunt,

lex niturad excludendas leges tyrannicas,

vt habetur in multis legibus. f. de Le

vel Gua non cedunt in commune bon,

gib.8. de Iuftir.8 iur.8 (umiturex cap.

eclam fi fortafe, nec ad priuata refpi


riuilegi iant,8 ita necede eft, perillam condi
epe peran clone excludi prauas legesetiam fi pri
llegia non fint i tum deniq, quia fort
lege.

i.icet, de Regular. 8. ex cap. Sciar. z. . 1.


ontingit autem aliquando fub eodem
Rege ede plura regna, vel plures com
munitates duafi per accidens, quia re
vera inter (e non cnunt vn corpus
politi

neceile non fuit, priuilegi excludere,

13.

mune bonum refpicere debent,quia n

dantur Regi, nifi quatenus perfon

fitas ab1fidoro

xi,licet videantur cedere in cdmodum

bonum eft totius reipublica. Siautem


tributum effet iniuftum,8ctyrannicum,

aiore, itri in priuata, perjona legesferri


ol,idejteninpriuilegi.

Cloj.

inor difficultas eft in legibus tri

butorum: namillz communitariim

ne, cum iple fit perfona publica, 8,


munisitum etiam, Guia iultum fubfid
datum principia republica, commune

I2.

pofsint effe proprie leges, maxim fi


perpetua fint, dicemus in lib. .

principis,nihilominus effet propter


pis, duatenus taliseIt, cenfetur cmu

Cicero.

mune (pedet,exfimilibus caufis fimilia


priullegia concedi. Ex hoc ergo capite

14

cap r. Anfraerationelegi, otpublicapoteliaeferatur. 4


uzri vero hic folet, an lex1ata fub
I .
oliticum, fedex accidenti diuerfisti-
tulisin illius poteftatem deuenerunt,8;
forma generali,ea intentione,aut dolo, 4 ge
tunciniuftum effet ei(dem legibus di
t ccdat in praiudicium fingularis per nerali,

uerfaregna obligare,fivniefencytiles,

fona,iniuftafit,velinualida. Nam Iuri- ta ea inten

8. non alteri.gia non carantur t,


vtbonum commune,8 particulare, fed
vtduobona communia, quibus perfe,

ftz dicere folcnt,ade6 effeiniquam ta- ino


1leg,vtabilla liccatappellare,velex- cea parti

figillatim proprijs legibuspropici

cndieftac filub diuerfis Regibus per


manerent,ficut facitetiamPontifex

przcipit diueris religionibus, quate

ceptionem doli contra illamponere,vt culari,jitin


videre licet in Bart, in 1.li, f. iujia, y in
de Iuft.8 Iur.q.5..; 3. normic.inRu- valida.

bric.de Conftir n..Felin.in cap, - art.


,de ftir.n.5.Ialon, & Gregor. Lop. Panormit.

: .

nus diftinag communitates st,8 vna

.quzque proprijslegibus indiget. g

vbifupra. Non lentiunt tam hi aucto- Felin.


res,talem legem (emper efleinualidam, Ia/,

do vero communitates ft partes eiuf

aut iniu(tam: nam fine dubio poteft in- Greg Lop.

Dl

demregni, feu politici corporis, tunc terdum fieri ex rationabili caufa, per
vniu(cuiufque partis bonum cenfetur
bferuida vero duo funt;vnum, ne tot

mittdo potius damnum priuatii prop


ter commune bonum,quam illud inten
dendo,veletiam illudintendendo in pe
nam iuftam,vel fi tingat intendiiniq;

priuatum repeau totius communita


tis,adquam legesper fe primofertur.

1.

bo,

fint particularia nocumenta,vt pra

a ferente legem exodiopriuato,nno

derentaliorum commodis;aliud, vt fi

cebitipfilegi,neciuftitie eius,vt fupra

opus fuerit,adiungatur difpen(atio,vel


exceptio:namin huiufmodi euentibus
maxime licet,8 aliquando etiam debe
ripoteft.
"
Ex quo facile conftat, quid dicdum
fit denocumento priuata perfone;illud

didum eft,fialias, ipfa fit necefaria ad

commune bonum.tita docuitlatFe- Felin.

lin.fupra concl. 1.8in3.addit,idem effe,


filex fiat in fauorem priuata perlona,
vel familig,quando illa redundatin 6
mune bonum, qnodeft fatis clarum ex
diais, Loquuntur ergo didi audores,
enim minus cfideratur,8 ideoaliqua
dopermittitur,vtin pre(criptione,que duando damnum tertij fine iufta caufa
reipicitbonum commune, fcilicet, pa
fub Ipecie communis legis procuratur;
tunc enim clara et iniuftitia : 8 conte
cem,uitando lites 8.. liquando etia
duenter eftetiam licita, 8: debita con
intenditur,vt in legibus punitiuis, que
etiam funt ad commune bonum necef.
ueniens defenfio, de qua ipf tradant,
fariz.tita explicate manentalie due
uia adipfos propri pertinet.
conditiones legis polita ab Ifidoro in
V VIII.
codem capite,[cilicer,vt fit necefaria,

&vtilisquasita exponic D-Thomas q.


9.art.3. vt nece(sitas referaturad re

tr fit derationelegif, pt publicapote

motionem mali, vt quando lex fertur

fiate feratur.

propter virandum aliquod malum rei


publict,vtilitas ad promotionem boni,
uod recte didum efr, ne altera exillis
particulis reddare videatur. In vtrad;

2, Xplicuimusfinalem caufamlegis,
fequitur, vt de efficire dicamus:
nam exilla fumituralia conditio

autem maius bonum commune attendi

legis,fine cuius cognitione legis natu

debetitaenim remouendum eft vnum


malum, ne inde aliud maius reipublicae

raintegre tradi, auc definirin potefr.


Propter
quodetiam
D.Thomas
d.q.so.
art.3.proponit
fimilem
quaftionem,interrogando,an ratio cuiuslibet fit facti

fequaturaliastalislex non effet necef

faria,[edperniciofa. tita eitetia pro

curanda aliqua vtilitas, neinde maior

ualegis ? Videtur enim vniuscuiufque

"pediatur, aut maiora mala commu


** colequantur. mnia ergo illa ver
ba candemproprietatem in lege expli
cant, licet fub diueris refpectibus ad
}orem declaration, quod fatis eft,
y:non int (uperug.

ratio habere vim legis faltem quoad


didamina legis naturalis; ergo faltem

p.Tbo.

in lege naturali non eft neceifaria h


conditio,vr,[cilicet, a publica potelta
te feratur. ntecedens pater,tum ex il . 2.

lo Pauliad Roman.2. gente, leg


4

011

44

Lib.r.Denaturalegisin .

nonbabent,naturaliterea que legis/unifacit, circa lex naturalis,autproprialex non


eiu/nodilegem nonbabenter, ip/i/ibi junt lex.
um etiam quia (ecluta omni (uperio

e(r,aut fivera lexeft, publica etii pro

ripoteftate,lex honorandipartes,vel

uina e(r, ergo elt ab eius poteftate,

non mentiendi ; 8: imiles femper obli

dur naturam gubernar,eidi dominatur.

gant;non eft ergo illa ditio de rario


ne legis, vtralis eitnam quod neft de
ratione vniusepeciei nonett de ratio

beat auctorem, libro fequenti declara

ne generis.t confirmatur, quia omnes

etiamalie leges humanenihilaliudsr,


uampruden pirorum conjulia, vt dici
tur in I. I.ft.de legib.cfulta autem pru
dentum nn requirunt (pecialem pote

icero

(tatem publicam,fed prudentiam,8 re


dam rationen. Vnde icer.libr. I. de

1fidor.

Legtb.lex(induit)eft
S
(inquit)eli nature vif,,ra

tio prudenti;,&Ifidor.25. tymol.cap. .


Si ratione(inquit)lex jijiat,lex er ,
quodratione confiterit. Lexergo ex ratio
nepender, non exalia poteftate.
Dicendum nihilominuseft,legem ef
fe preceptum ab eo impofitum,qui vim
habeat cogendi, fubinde de ratione

b. legisetie, vt ab habentepublicam
}e teitateferatur. intendit D.Thom.

cedit gubernandi poteftate, Quia filex


uomodo autem lex naturae Deum ha
bitur.

Vcautem in legibus humanishac ve


3.
ritate declaremus, 8 oftendamus, fu. recep

ponimus primo,praeceptum,vt tale eft, requir


necefario poftulare aliquam (uperio imponente
rem poteftatem in praecipience repe alig
au eius,cui precipit. Notaenim eft di te/late.
fertia inter hos cres actus,petere, feu
orare;promittere,feu vouere; impera
re,feu praeceptum imponere; duod pri- Dijerentia
mum eft indigentis,8cide6,vt fic,eft in-inter a:

ferioris ad (uperior: vltimuseft fu- petdipro


rioris ad inferiorem;fecundus ver- ittdi,
teft effead omnes, vt indicauitD.Tho- imperandi.
mas 2.2.q.88.artic. . 8: trat.4.8; 6.de D.Tbo.
Relig.inprinc.explicuimus.Ratio vero
eft, qaperatti orationis,necfe obligat
homo,nec obligat alifi, fed fol vult ali

legi; ele, } d.ar.3.3. eft quali principium primu


j, "]* morali.Nonpoteleautvni
poehalefe formiter in omnibus legibus decla
1',1t)".
rari, ideoque per partitionem dinina

duidabalio obtinere, in quo inferior

rum , humanarumque legum diftin aius oftendetur.Delegibus enim diui


nisper fe notumeft,ficut de ratione ea
rum eft, vt a Deo, tanquam a proximo
1egiflatore procedit,ica necefario pro

cere repeau edualis, vel inferioris,

cedere ab habente n (olum publicam

poteftatem, fedetiam (upremam, 8 vc


ita dicam per clientiam, quia Deo natu

ligathomofeipf, qui poteftatvnuf


dui(que in fehaber.&poteft illam exer
aut fuperioris,quia numqua exercetius
in alium, fed in fe, nec cogitalium ad

acceptandum, finolit. Per praeceptum


autem obligat precipisalium, cui pre
cipit,8cideo necefleeft , vt in illum ha

nominandi,quam gubernandi,8c regen

beatius,8. (uperiorem pote(tatem.N


enim poteft effe aftio fine principio
proportionato, a quo manet, hoc aut
principium in prefentieft poteftasilla,
per quam vnus alteri fuperior confti

di, 8 homo etiam naturaliter e(c Deo

tuitur.Item non omnis homo poteft al

fubiectus. In hac ergo fubie8tione ex


parte hominis, 8, poteftate (uprema ex
parte Dei, fundamentum habent leges
tuina:iuxta illud Itai. 33. Dominusidex

poteft a qualem obligare, vt eft per le


notum, Guia non eft vlla ratio, curvnus

raliter competit fupremumDominium


rerum omntum, & cum omni iure, tam

1/ai33.

fe illi exhibet. Perpromifsionautob

ier, Dominu, legifernojier, ; rex


iter,vtique fummus, 8: independes ab
onnialio, qui auctoritate propria, 8:
non ab alio accepta leges ferre poteft,
8 cogere ad earum obteruationem, 8:
punice tranfgreffores. Quomodo dixic
Iacob 4. Iacob.cap.4. legislator, dex,

teri praecipere,nec equalis(vr fic dici)


magis teneatur parere alteri, Guam
conuerfo, edetdue bellum iuftum ex

vtraque parte; eit ergo necefario (


cialis poteftas (uperior ad precipien
dum valid, 8 efficaciter. Vnde cum

lex fit edentialiter praeceptum ; etiam


4
hocerit de legis effentia, acnece(sita- io po
te,etiam in humanis legibus.

teftatis prc

quipoteliperdere,7 liberare, leges ergo di

Secundo vero addendum eft quod fi- i:

uinx necellario dictit refpectum ad pu

cut praeceptum, 8:1ex non conuerrun- den -

blicam, & (upremam poteftatem. Quo

cur, quia non omne przceptum eit lex, ,9 iar}


1ict ditionis.

cap.r. Anfiderationelegis, otpublica potefateferatur. 4 x


hcetomnislex fit przceptum, ita pote- te iurifdiaionis multa maiorvis ad co
(tasprrceptiua, S. legtflatiua non con
uertuntur. Potelras crgo.praecept1ua

quai generica eit, qua in quas Ipecies


dilunguendaelt, quas poteftatem g

ta

.-,

:
*

,
",
Satta-,

*:*

-"

"

""
- - -

officio contindas, maior coerdio ne

diftinximus in ordine ad votorum irri

inter priuatas perfonas. Et ita no licet

tationem, & difpentationem libr. 6.de


Voto, cap.. t folent etiam diftingui
ab auctoribus dittingntibus Domini
inDominium iuridictionis,8 proprie

raciuilia, expeditque reipublice, vt fe


uerior correctionnifi auctoritate pu

Iuitit.dip.3.cumCouarr.in regula,
,2.p.3.9..8.8 attigit Senecalib.7.
de Benefic.cap.4.dices. 4d rege, potefias
rtinet, adjinglotproprieta, (
funt autem diftingui hae poteftates cir
caperlonas, 8 aliquo modo circa res
alias, circa quas propritis inueniturpo
teitas dominij,quam iurildictionis, ta
men fuomodo etia hac circa illas ver

fatur,vel lecundario, 8 per fecutio


nem, welper modum admini(trationis:
hoc veronuncadprzfens non pedat:

namadleges.vel precepta perfe requi


ritur poteitas in perfonam, vt ex ratio
xcepti declaratum eft.
.
interillas autem poteftates,vt in per
Viris dif fontsverfantur,cum multz alie differ
frrentitin tizafsignari polsint, tres funt, dux ad
prefente caufam faciunt. Vnaeft,quod
poteitasdominatiua regulariter eft cir
, capriuatas perfonas, leu inter partes
io imperfectg communitatis, 8: interdum
III,

ctam tuendam, & omnes partes eius in

nomicam,8, politican, vel poteftatem


dominatiuam,8 iuritdictionisappella
repodumus,ficut eas nominauimus, 3r

tatis, vt late declarat lin.tract. 2.de

::1

ercendum,8 cogendum inuenitur, qua


in poteItate dominatiua,ta quia maior
eft poteitas communis, Quam priuata,
tum etiam Guia ad communitat perfe

eltexture nature per naturalem origi

cellariaeft, Guam in priuata domo, vel


Domino (euire in feruum, vt dicuntiu

blica hat. Vnde eft etiam notanda ter

tia differentia, quia dominatiua pote


ftas ordinarie magis eit in commod
habentis illam,quam eius, in duem ha
betur,licet aliquandopofsit contrari
inuenir, maxime quando conterturex
pacto voluntario in eum finem ordina
to, vt in obedientia ex voto debita fre

duentitis Ieruatur. Poterior autem po


teftas per fe, & exprimeua.inftitutione
fuaeft propter bonum communitaris,
in quam datur,vt capite precedenti de
claratum eft.
6.

x his ergo cluditur veluti quarta


differentia,qug ad pretens referr.Di
dum eft enim, ad ferdas leges neceffa
riam effe poteftatem iuri(dictionis,nec
folam dominatiuam perfefufficere, Ita

.4dferen

daslegesne
cellaria eft
potefias i
ri/dictionis

docent Canoniftae communiter in cap.

in legisla

acce/ii/lent, 8, ca. in Eccle(ia Sanfie


arie (per textum ipfum) de Conftit.

t0r,

8: in ca. cle/iar,8 ca/olite deMaior.

8. obedi.ca. Duo ( 8 . id96.


.t.in 1. : populi; ff de Iuftitia 8:
iure in .d.princ.idem in 1.1ri, .

nemtantum,8, ex viillius, vteft patris

de Iur.omni iudic.vbin.s.ait legum la

poteltas in filium:interdum eft etiam 4

tionem pertinere ad iuri(didionem me


ri imperij, vel exifttisingradu proxi
mo. uod ibi (equuntur communiter .nton.
DoStores, Anron.in cap.vlr.de his, quae ald.
funta prelatis,8.ld.in1. .tf.de Iuitit.
8 iur.confentiuncetiam Theologicum
D.Thom.d.q.9o.ar.3.q.69.ar.5.2.2.q.67
ar. . 5. Soto lib. 1.de iult. d. r.ar.3. Syl
ueft.Angel.8alij fmitte, verb.lex.Sumi rift.

natura, fupolitotam to humano,


vt eit poteftas viriin vxorem in ordine
adgubernationem domus, 8 perfonr;
aliquandoeft exiure gentium, velciui
li, vt poteitas domini in feruum bello

captum, interd exhumano contradu,


t dominium in feru,duife vendidir,8c

huc peciat poteftas, que per vota ob


dientit cofertur ei,cui obediencia pro
ittitur. At vero poteitas iurididio
lsper le primoreipicit communitat

perfectam: nam per feeft ad politicam


Subernationem,que in talicommunita
}eeft necefaria: namad imperfeaam

turetiam haec affertio ex Arift.libr. I o.

thic.cap. vlt.dicente. Patri; preceptio


vire, nonbabet,q pitatem, q l
li, , viri,nili (it Rex, pel aliquis

talis: Lexa vimbabel coge. Plat.in

pialog. Ciuilis,feu de Regno verius fi

fufficit prior poteitas. td;hinc (equi

ne. Leg lationem (dicit ) addignitate

da diferentia, quia in poteita

regi perlinere, quod & late profequitor.


Pluchar.

?lato.

46

Lib.r.Denatura legi; inco.

pluthar.in comment.in Principe requi rijiudices iurifdiaion,&tamen leges


ri doctrinam,ait, lege eleprincipi, .
Vnde Philo.lib.2.de Vitayfis in prin

cip.egis (inquit) officium eft, iubere, q


oportetfieri, vetare dqibabfineredecet,
ceter Biofaciendor, interdittio

[il.

dorum propriadlegenpertinct. odem mo


do loquunturPatres, Balil.homil.cap.2.

in init.Prouerb.sireg(inquit)efilegi
timapotellas,ife/l ft,quodex.rege,alio
i boc ne digno, exeunte, vite precep

i; ld, libabeantad
confideranda, /eqda

cle 4lex booptilitate. t Ciemes Alexan.lib.r.


Stromat.ca.14.verfus finem, legum fe
rendarum fapientiam, imperatoriam
vocat, &maxime regiam,8 infr.
addiorale arte ge
rere diciita etiam leg ferendar art

elta Dominopoiesia vobis. Non enim efl


tejia niji a Deo, vt diciturad Roman.13.
t ideo vnufquifque promen(ura pote . 13.
ftatis fibi commifr poteft leges face
re, & non amplius. Nam, vt recte dixit

hry(oft.infal.44.circa finem, Regum


leges rata: unt, 8 validae intra eorum bryoi.

dice,virtutebo parare, bu

fines. Imperator Perfi, ).


Jetferre lege, eriarum Rexpojetferre le

bopro virib xcit,rt sre


gis bo gerat, yproidentia.
Rationibus etiam poteft facile h
veritas declarari.Primo,quia legiflatio

ges Roa. fic de cateris.Quomodo


autem hac poteftas fic in omnibus, 8:
ad eos dimanet, 8 uotuplex fit, 8: an
femper fit neceffaria ad condenda hu

bernatur, ideoque propter eius mu

tando de lege humana;vbi etiam expli

ne commodum ferri debet, vt vidimus;

cabimus, in quograduoporteat, hanc


iurildictionem habere, vtadlegem fe

jir 71.1tr
re/olutiora eit potifsimusaetus, quo republica gu
tionib.

ferre non pountireduiritur ergoprin ioni, fi


cipalis duardam,8&primaria poteftas in Juffici, ai
illo ordine. gia ficut condere legem lege, fer.
vnus eft ex precipuis actibus guberna- da:.
tionis reipublict,ita praecipuam, & fu
periorem requiric poteftatem.xcau
tempoteftas primario,8per effentiam
in Deo eft; communicaturautem regi
bus per quanda participationem,iuxta
illudSap. 6. 4dite rege, g data Sapient,6,

ergo per tat ad potefatguber


natiua reipublica,ad qui pertinet eius
commune bonum procurare: hxcaut
eft poteitas iuri(didionis, vt declarat

mana fratuta, infra dicendum eft, tra

rendam fufficiar.
Nunc folum aduerto in omni com

munitate effe aliquam poteftatem fu


-

efr.Item poteftas dominatiua per feeft


priuata, qux poteft ede in vna perfona
repectualterius:poteftas autemiuril
dictionis per feeft poteftas publica, 8:
adcommunitatordinata,ergo hac fo
la cit principium proportionatum ad

ferendas leges,qua per feetiam ad c6


munitatem referuntur, vt di6tum e(t.

9.
-

republica, due ariftocraticguberna


tur(idft per feipfam)totareipublica.
N enim pote(teile corpus, niti fit m
ftrof,8 mutilum fine capite.t de hoc
capite ait D.Thomas d.artic.3.effe, vel

perepea
pote
jtatem j
prea.

andem potetas dominatiua ad lum

ipfam multitudinem, idft, rempubli


cam , vel gerentem vicemeius; poteft p.bo.

mum poteft precipere ex virtute obe


dientiz,vcliultitia, aut pietatis, quafi
xigendo v(um rei fuz,aut fibipromif

utem vicemeius gerere,vel qui ab ip


eft confritutus, vel qui immediate

fadexautem praecipit confritudo ad


in propria pecie virtutisiura exigen
tiam materig, in qualex verfatur, & in

Deo, vt infra dicetur. Idcoque vt ab


vcroque abfraherer, red conclufit, le

dictionis,quiaeft actus publice potefta


tiss ergo hec poteftas eft per fe requifi

gem debere elea perjona publica, quetotius


llitudini, ram babet. ftatigitur,po
teftatem ferendi leges humanas faltem
effein (upremo capite, quodcunque il
lud fit,quia nec poteft procediininfini
tum,necinalio effe poteft maior pote

ta ad leges ferendas.

ftas in illoordine. In inferioribusaur,

illa neceisitatem imponendo: hacaut


efficacitaselt propriapoteftatis iurif

Rette autem(vt (upra tetigi) aduer


ie tit Bart.inloco allegato, n omnem po

uanta illis fuerit communicata aca

sta, iurid-teftatem iurifdictionis effe fulficient

pite:quod cx ratione muneris vniuscu

adleges ferendas, habent enim ordina

iufque ex confuctudine, aut exlegibus,

8.

premam in fuo ordine, vceft in Eccle- In omnit}


fia Pontifex,in regno temporali,Rex;in itat

8: fubordinatis principibustanta erit,

vel

. 9.e alys conditionibus legis ex D. Ifd.

4z

vel priuilegiisintelligendum erit,vtin- omnes conditiones politas ab Ifidoro


lib.. tymol. c..vbificipquir. Lexerit
,qdratione confliterit, dumtaxal quod Ifidor,
religioni congruat, quod d/cipline at,
jalli proficiat. Videturautem loqui
magis de confuetudine humana, quam
ae lege in genere,quanuisverba polsint

fra latius dicetur.

d rationem, ergo dubitandi in prin

19. cipiopolitrette repondet D. Thom:


. lupriad prim,lege natural pode fi
Fair dcrari,vel prouteit in fubditis, vel put
-eitio aliquo luperiore, a quo lata eit.
D. Priorimodo eft anatura infita ipfisho

ad omnia accommodari. In eodemvero

, minibus,quipeream gubernantur,eid;

libro cap.. .8: lib. 2.ca. I o.alias condi

obedire debr,8 hac ratione duatenus

tiones,veleafdem diftinctius enumerat

illamin fuis mentibus (criptam habet,

dices. rita lexbonefia,iujia,pojibilis,

dicitur vnusquilque fibiiptiefe lex,fi


cut codex legum interdum folet voca

Jd atur, ( d

patrie,tempori,locoq; . Quas etiam


conditiones de lege humana interpre

ri lex, vt de libris veteris reftamenti ex

icronymo lupra diximus,liber autcm


mortuus no poteft dicietie libiipfi lex,
.quianpotelt (eper legem in ipfo (cri
ptamgubernare, cor aut hominisett
liber viuus,in quoeft lex naturz fcrip
ta,xideo quaten' illa regicur,dicitur fi
bi pietie lex.Quomodo autilla lex na
turzfitab aliquo fuperiore poteftat
habente dicemus in libro fequenti. d
confirmationem refdetur,folam ho
neitatem,vcliuftitiam actionis,qug per

legemhumanam przfcribitur, non effe


fausadpropriam obligationcm legis,

},

catur D.Thomas 1.2.q.95.artic. 3. Quia p.bon.


vero vel omnes, vel precipua illar in

omni lege locum habent, & ad conclu


dendam legis definitionem, neceifari
e(t, notitiam illarum habere; ideo ear

explicatio conuenienter in hunc loc


cadir. mnes aut reuocamus ad duas

conditiones in titulo infinuatas, fcili

cet,vt lex fit iufta,8 iufte feratur, quas


ex profeffo explicabimus, 8, cum illis
alias corollari declarabimus.

Dico ergoprimo. De ratione,8 ef


tia legis efr, vt precipiatiulta. ffertio

& idco licet in condendis illis legibus

elt non folum certa fecundum fid, fed 1.4|fertio

fitnecclaria prudentia,8 ideo interue

etiam clara fectidum naturalem ratio- De


".ratio

ire debcant,8 foleant confilia (apien

nem. Etitaeam tradunt non (olheo-*****

tunitamen illa non fufficiunt fine vol

1ogi,8
allegidi, fedetia
"P"
pa(simParresinferius
Philolophiin przcedenti
capi- iia-.

I:

tate habentis potettatem, a qua pote

"":

Rate,x volitate lex accipit vim,8 effe

te citati. Declaratur autem in h mo

t: -

Iess,vt upra didum eit. Quando ergo


dicunturleges,eife contuita lapientum,

,quia duobus modis intelligi poteft, pupliciter

legem debcreede iuftan,vno modo ref idera

Veleleid,quod ratione conttiterit, aut

peau ipfiusaaus exercendia fubdito }

qualinile,denominatio fumitura pro

ex vitalis legis,nimirum, quod ralis fit, i/ta


vt pofsit ab eo iuft fierialio modo ref"
pdu ipfiusmet legis, quod nimirum fi
ne iniuria homini imponatur. refc

Prictate quadam maxim neceffaria,8c

forale polita et adillius neceisitat

"lcandam,nvero quia illa fufficiar.

enim interdum atus effetalis,vt a fub


V .

IX.

/ilderatione legis, vtfitiujia, iu

**dealij, ctionib, legis ab Ili


doropoliti.

* itisconditionibusin lege re
uiiitis exparte perfonarum, feu
caufar,que poffat extrinfeceiu
dicari;explicandr veniunt conditiones

velutiintrinfecx,xaGui,in quem legis


pt:ceptum cadere poteft, & ipfiadio

niferendilegem, quasadiuftitiam re
ocamus, x [ubilla comprehendimus

dito iuft heripofsic,vt v.g.iejunare in


pane,8 aqua,8.duod fuperior iniuriam
illifaciactalem act praecipiendo. Qua p.Tbo.

diftintionem

} D. Thomas 1.2 -

. 96.art.4. ergo affertio intelligi


tur de priori parte, feu modo legis iu
fta:; nam ad diltinguendamillam ab al
tera parte, diximus legem debereiufta
precipere. Praeterea iu[titia incerdum
fignificatparticularemvirtutem,inter

dum vero omnesvirtutes, hic veroge


neratim accipiendum eft,cum dicimus
legem debere effeiuftam, quia id, quod
precipit,tale clie debet,vc iuft, 8 ho
neft,

43

ib.I.Denatura legisin c.

neft, feuftudios fieripofsit. Verun Nam t malum folum quia prohibi


tum lege humana, & illa pofsit au ferri
tamenhxcipia conditio dupliciter ex
per
fublequentem legem,iamilla pofte
plicaripoteit,[cilicet,vel negatiue, vt,
rior
lex nonerit de opcre malo,quia,re
fcilicet,quod przcipitur, neciniuitum,
necturpe it, velpotitiu, t ficiuftum,
uocata priori lege, tollitur malitia ope
8. honeftum.

ris. Et itaeft clara ratio adettionis, tti

conditio ergo hecprecipuintelli


giturpriorimodo,8 fic efteuidesialia

quia illa poteftaselta Deo, qua: autem


a Deo funt,ordinata funt, ergoeft data

vero rationeinuenitur in legibus diui


nis,8 aliterin humanis.In diuinis enim

in bonum,8 in gdificationem,n6 in ma

ratioeft reditudo per effentiam diuine

nullus inferior poteft obligare contra

voltatis.ft enim Deus fumme bonus,

legem,8, voluntatem furioris;fed lex

8 ideo non poteft aliquidprauum prr

praecipisprauum adum eft contra le

cipere. Item quia non poteft Deus fibi

gem Dei prohibentisillumiergon

lum,[eu in defructionem.Tum eri quia

effe contrarius;ergo nec traria fimul eft obligare, quia impofsibile efr, ho
prxcipere, manente contrarietate; vel
mines fimul obligariad agendum,8 n
agendum
aliquid : fi autem opus prau
ergo opus praceptum tale eft,yt nullo
eft
prohibitum
lege diuina: non poteft
modopofsitabilo feparariiniquitas,
vt eft mentiri, velodio habere Deum,
lex inferioris rollereillam fuperioris
obligationem, ergo necpoteft induce
veleifufficienter loquentino credere,
refuam, ergo eiuslex de taliopere non
8: fimilia,veleft tale,vtab eopofsit ma
poteft effe valida. t de hac iuftitiale
litia feparari, mutata matcria, velope
randi modo,vt eft hominis occifio, ve!

duid fimile. Quado opus eft priori mo


do intrinfec malum, eo ipfo prohibe
turlege naturali,8 confequter a Deo;

gis loquebatur Aug.lib.x.de Libero ar


bic.cap.5.cum dixit, Mibi lex eje i- ?.

delur,queiujia juerit, t de eademin


telligi pote(t,quod dicitlib.deVera re

vt eftauctor eius: ergo impofsibile eft,


vt lex diuina pofitiua aliquid trahc

1ig.cap.3 . ditor leg tiporali, firir

praillam multapofsitprecipcre,qugin

pro tempore vitand,iubendqdifternat.

fuo ordine funt honetifsima. Si autem

Vnde ficut lex aeterna folumiufta pra


cipit, guia eft ipta
effen
tia, ita vera lex humana effe debet par

bo ft,ty/api,leg litctrt
naturalem iultitiam contineat,licfu fecundu intolabile, regulas,quidjit

opus fit pofterioris rationis, eo ip(,

duoda Deoprecipiatur,erithoneftum,
vt in facto Abrahae videre lict,8 idem

eft in fimilibus,de quibus dicem" infr,

ticipatio eius, 8: ideo non poteft vali


d preciperenii iutta,8:honefta,iuxta

tradando de difpenfatione legis natu


lis. icenim polterior modus praecipi
endi(quod notandum eft) non contin
gitin generalibus legibus diuinis, (ed
ad fummum in aliquibus,8 raris perfo

g ditorcsiujia decernunt,
tque hinc vlterius concluditur,hic
ditionem,
o* d
effe de rationeetiampofsitiue
legis; quanuisintelleai
non vno, de

illud Prouerb.8. r rege, regnant,tyle rous.

nalibus praeceptis,8 ideo de legibus di


codem modo figulis
applicandaft. *}
uiniseuidentiisimum eft,contineref- p 8Declaraturprior
pars exprecedenti;
} per
4.

perhociuftitia genus.
Delegibus autem humanis, hoc fun

daturinalioprincipio. Nam legiilator


humanus non habet voluntatemperfe
ttam,ficut Deus,8cided quantum eftex
,&quoad factum poteft interdumini
dua praeciperevt conflat;non cam ha

bet poteftatem ad obligandumperini


uas1eges, 8cide lictiniqua praeci
piat, tale preceptum non eft lex, quia
vim,aut valorem ad obliganda non ha
het:loduor aut de opereiniquo,quod
fit contra legem naturalem,aut diuini.

nam iaauspreceptusf malus de } }

fe,8perfperiorem precipituipio b}
potthonefit exerceriquia exvi pre- P"
ceptirecipitaliquam honeftatem, etia
fide feillam non femper habeat. Sicut
enim adus defen malus fit malus per
iniuftam prohibitionem fuperioris: ita
actus defenon bonus, neque malus,per
legem praecipientemiufte fiet bonus:8c
ita femper lexeft de bono adu, quiavel
bonum fuponit,vel facit. tita cftat
pofterior pars.Namagus precepti per
legem interdum fuponuntur boni, 8c
-

honetti

.. Dealjsconditionibus legi; ex D. I.
honchidele,8 per legemaccipione ti-
quia
tumnecesitatem,8 obligation,if
eorum
anteacrant
voluntari}, &

toponerat mala, pof laram autem 1e


gem omisio fit mala,8 actus fit necc
fiusadhoneftatem,vt patet de actuau
diendiidamjeiunandi, vel fimilibus.
Aliquido vero lex datur de opere de (

indicrte,vtdeferdis,vel non ferdis


armistalitpore,aut loco,&fimilib',8c

thcaa"htbonus,8. ex efficacia,8 exfi


legis, qughonettas ordinarie ptinet
adaliqui pecialemyirtutem uxta
pacitatem materig,to qua lexverfatur,

quiainillacottituittale medium, tin


ltgejeiunii, eu prohibente protalite

tematerie.

iet vero hic fieri obiedio de lege


humana permittente aliquod mal,que
non videtur effe de reiufta. De qua dif
"},
ficultate capiose diputat Aug. d.lib. I.
de Liber.arbitr.cap.5.8; 6.8: infra deil
redibit lermo. Nunc breuiter dico,
la
i,

materiamilli
uslegis non effe opus ma
lix,frer
Ium,fedperm
ifsionem
eius; permi(sio
rca

malibonam
effepof
nemautem
operis

j (e,cum Deus illam velit, 8: ita legemil


lam cie de materia iufta. uod fiquis
.

, .

vocis proprietate facis pater. ddoe

reliq,
tiam ad hanciuftitiam legis optime re d.tiones
ex
Ifi
politas
conditione
ab
s
duci omnes
1/doro re
doropriori loco,feu in capit. do d.
quod
primum
crit
lex
,
ait,
Vbi
d. i.
ratione confliterit,ide(t, lex debet effec

fentanea rationi, duod nihil aliud eft,


duam debere effe iuftam in (enfu expli
cato. Imo in hac conditione virtute in

nae. autem proportio non in alio

confi(tit,nifi in hoc,quod npraecipiar,


due lex diuina prohibet, necprohibeat,
dux illa precipit, 8:ficetiam idem c(
ec congruent religioni,quod effe ho
neftam. iumus autem 8, condition

extenderead omn legem, & religion


maiori proprietate accipereprove
ro ritu colendiuerum Deum. Sicenim

legis,[ed effectus. Refpondeo in primis

lefit materialegis. Relpondeo ad ip


Ium fub dupliciratione fideraripof.
*.tclicet,vt operabil,8,vtfic,edema
lumyclvt permisibilem(vt fic icam)
* Iubea ratione nde materiampra

conftat,legem eterna,vt praeceptiuaeft


ad extra profuis temporibus,effe maxi
me congruentem diuino cultui;
Deus per ill lege omnia ad fuum hono
rem, & gloriam ordinat. Et ideo maxi
me prohibet omne peccatum, Guia fuae
legi,8 bonicati trarium efr. Item lex
naturalis, dux eft prima illias partici
patio, praecipu praecipit cultum Dei,
propter hoc enim dixit Paul.ad Rom.
x.gentes fuiffeinexcutabiles, quia cum
nouident ill,non ficut Deum glorifica

,vel rationi contrariam. uod eft

uerunt. t ideo lex naturae, non folum

icere, adum illum non efeaptamma

nonprxcipit, verum nec permittit ali


uid, Quod cum veri Dei religione non
congruat. Quanuis enim non fingula

tenusprecipittalem adum permitti, 8c


nonpuniri,neccohiberi, alias non pof

fet lubiterevera ratiolegis, vtexge


perceius con(tat, &infr latius dicam.
Deindefiquisitaloduivelit,vtattusil.

*eriam capacem obligationis legis,cfie


tamen capacem permifsionis , Quia in

}ineadinemtalis poteftatis nonpo


"onem, & ideo,t fic, efic matcriam

pracepta illius legis precipiant cuir


Dei i nullum tamen praecipit aliquid,
duod non pofsit in gloriam Dei fieri,8.

"aminordine adtalemiegen.

hoc eft religionicongruere.

ulatnecelario prohibitione, vel pu

*
-

it hanc vt fpecialem conditionem


8.
legis, fed vt generalem, virtute inclu p.1fidor.
encem omnes,8.ideo illas pretermilir. p.Tb.
Secundo ergo requirit Ifidor.in lege,
religioni
congrt, quod D. Thomas ibi
rt
dem expons de lege humana,dicit,effe
debere congruentem religioni in quan
tum effe debet proportionata legi diui

yrgeatiquia permisio non efc materia

permisionem non fieria lege,nifi gua

firam ab 1idoro in d.cap. Erita lex, e}}e de ra.


legis,
fcilicet, vt lex it honetta, quodex ipta
ad banc

ideo D. Thomas d.q.95.artic.3.non ac

ergomodis debet lex effeiufta ex par

*::

inferre poumus.Vnum eit,ad illi ma xim pertinere primam condition ftat

porevium talium ciborum de feindif


tiam,veliuftitiam legal,vt in lege pro

.corollar.

ferentium, & fimilibus: nonnundua ve


hibenteferre arma, vel alia fimili. is

7.

x hac affertione fic declarata duo

cluditur omnis, 8 tota iuftitia legis,


uia non poteft lex efferationi confor
nisabfolute, niti vndique iufta fit.

ropoteft pertinere ad folam obedien

pat

Lib. r.Denatura legis in co.

1nlegibusetiamdiuinisptiuiseft paraulisiergo repeau

eb.7.

quadeft, ergo reae de omni lege di

tr func,vt maxim congruebar addiui

num cultii, & religionrotalibustem

citur, duod debeteife ueniens difci


plin. Illa aut inftructio mor(de hac

poribus, 8, populis, yr infratractando

enim eft (ermo) ueniens dicitur di

aeillislegibus videbimus,&optime col

fciplinae, qua virtut promouet, yelita

ligipoteit exilla (ententia Apoltoli ad

e(c vtilis ad alios fines, vc morib" hone

ebr. 2.Translatofacerdotio eceje eft, y;


legis translatiohat; Na licet (pecialiterid

ftis no pocear,[ed potius profit, quant

darircae poteft in hac conditione le


gis, quod deber congruerc religioni, 8.
idco,mutato ritureligionis,illa mutari
vrirufq:legis confonantia, 8: rationem

explicare, vrattigitlib.3.onfefc.37.

tima illar condition fignificatur.Ad

fint canonica, per le prim intendunt


diuina cultii, & religionem, 8: itafer

fingulzinilla materia verftur:aliqua


veropofunt in alijs materijs verfari,

(per tamen in eis obferuatur maxim


religionis decetia, 8: congruentia. De

dit enim Ifidor. Quod/alutiproficial, Quod p.1fidor.


exponit D.Thom.In q proportio p.Tbo.
tilitatib, fubindicans ad hanc

condition pertinere, quod fupra dict


eft, legem effevtilem muni bono, in
duo (enfuetia poteft ad omn leg h
ditio accmodari, vt (upra declara
teft. offet tamen haec particula fub

niqiegesciuiles, licerhunc fin per fe

intelligi magisTheologic de faluteani

non habeat, illi tamen fubalternantur,

mae, duam fortafse prx oculis habuit

8:ita debent illi non repugnare ; alias


iuftenon poffunt effe, 8 hoc modo de

Ifidor. N ill (olent Sandi Patres no

bent congruere religioni. Pote(t enim

talis, fi fit iufta, quia obferuantia legis


iuftz,quanteft de fe, pficit ad falut.
t ira perhgcomnia verba explicatur

hec ditio, 8 poficiu,8 negatiu ex

plicari,8 licetin quibu(da legib"prior


modus inueniatur, in alijsfufficit pofte
rior, fcilicet, vt religioni vera: non re
pugnent, quod totum ad honeftatea
rum pertinet.

ertio requirit I6dor. in 1ege Quod

p.1|idor, dijcipline eniat,quod D.Tho.exponir,


Quia debet ejeproportionata leginature, duz
proportion in alio poteft confiftere,
nifi in hoc duod non deuiet a praeceptis
& prefcriptis legis naturae; debet enim
legiflator,humanus fegerereinferdis
fuis legibustanquam difcipulus (vt fic

aica) legis naturalis, & ea przcipere,


aux difciplina illius legis congruant.
god red guiddidum efr. men fi

hanc conditionintelligamus de difci


plina repeau fubditorum, optim di
cemus omnleg tradere fubditis con
uenientem doctrinam, & fic difcipline
*

in feeft.Na etia h ditio poteft po


fitiu, 8 negatiuintelligi,8 vterq; mo
dus Iufficit cproportione accmoda.
Licet vix pofsic effe lex nn repugnans

morib"honeftis, qua n habeat aliqua


congruentia ad honeft difciplinam, fi
alioquieft vrilis reipublicz,quod in vl

neceffe eft. Vnde hincetiam folet Aug.

8:iate p(equiturinlibris tra Fault.


} 8 tepe alias. Deniq; leges humanz,fi

9.

illori do5krina

hzditio per (e nota, quia (er da

icta fueritpropter leg veterem, fun

?.

""

mine falutis fignificare. rit autem lex

honeItas legis, vt obferuande a fubdi

to.Neq;propterea funtverba fuperflua,


uia per diuerfos repedus magis ex
plicatur hone(tas legis, 8 nexio,qua
habet cum fuperioribus bonis, tam ad
Deum, quam ad anima pertinentibus.

Secundo inferturex didis, legem n


habent hancin(titi, feuhoneftat n

effe leg, neq; obligare, verum etia

2 Corol.
nec
1.eg 1

feruaripoie. conftat,quia iuftitia ji.


tepugnanshuichoneftari legiselt ip ,
Deo contraria, quia includit culpa ; 8 legirio.
offenfion Deijergo nteftlicit fer ba

uari, quia non poteft Deus licite offen-pcre, pcr


di.lt talisiniuftitia nteftinueniri
obliga
nifi in legibus ab hominibus latis;opor*
re nec jer
tet aut obedire Deo magis,qua homi

nibus, ergonon pofunctales leges fer ari popc.


uari contra obedientiam Dei;ficut non

conuenire. ft enim omnislex inftru

obeditur Praetori contra prxceptum

tio Guardam fubditorum, iuxta illud


1.ex Do lata,. Sapientiapre

Regis, ficut a fortiori argumentatur


ugufc.lib.r. de Verb.Domini, (erm.. D.44.

fansparlisquia omnisiuftalex aliquo


modo lex Dnieit, (apientiamqi przfrac

.8. duertunt autem omnes Dodores

necedarium ee, vt de iniuftitia legis

Cap. 2.ealjs ditionibuslegis ex D. l/id.

rr
certo moraliter confter: n fires fit du- legis nihil qeficiat,fedetiam,vt opers

j bia, prgiumendu" eft pro legiilatore,


habetalrius ius, x luq po
}am, quia regitur altori

p.rcticle tum quia


}

. conflio, 3 poteft habere rationes voi

atnia t}t

9enter egerat, hic aure modus tudio.

bar:, uerlales fubditis occultas; cum etiam,

fus,leu virtutis ex parte legiflatoris fe

de uia aliastubditifumerent nimiao |


j. centiam non parendi legibus , qua vix

*******se,poneft necenarius advalo


legis. Na poteft Princeps in lege fe
renda male,8 infd, fe gerere, & nihilo

D, b8.

poluateie tam iulte, quin poisint ab


aliquibus per apparences rationes in

linus iufti,8 boni, ac valida leg fer


odus aut requific" cx parte legis

dubium reuocari. tdueira docuitu


guitin. a2.contra Fauitin. capite 7. 8c

*","" it materia legisi:honeia,

refertur in capite.ld lpatur. 23. q..

fedetia forma; r ergo dicitur lexiu

uanta vero certitudo de hac iniutti

**ferri, quandoin ea eruatur forma

tia legis necefaria fir, vt homo tenea


turilli non parere, in 1.2.tractando de

iuditi*vt D.Thomas (upra dia.art.4.

confcientia tradi folet, & infr trada

do de obligatione legis praefertim hu


mang, aliqua dicemus: nam circa illas
leges folent maxime occurrere huius
modi dubia,8 pofunt multipliciter va
riari, & ideo ibi commodius, ple

explicari, nam vt lexiufte feraturtres titie

l exerce

debent. Primaeft inftitia legalis, cuius

ri debet, rt

cle commune bonum intendere, & con lexiu/ife


fequenter iura communitati debita er 7"dl)".

are, at lex hunc finem praecipue inten


dere deber, vt oftentumeft ; debet er-

yrrt',

prefunatur, tradant late Panormitan.

89 ferriinite fecundum legalcm iafti

in capite. in Eccletiarum. numer. 14.


8 Felin. numero . & fequentibus de
nititution. Turrecrem in cap.siten

tiam, & hoc modoait. D. Thomasfu

pa, debere legem eficiuftam ex ine


boni communis. Secundacit iunitia

-11.99eftione terria, conclution. .

commutatiua, ad quam pectar, vt le

87.mum.8.8; 9.8 in cap.si Dominus, ea


dem cauta,8 q.infine

8lator non plusprxcipiat, quam pof

tiute feratur, &aliter latanon crit


katip: 'cra lex. Prior pars communiseft. Et
i kra }am de diuinislegibus fatis per fe
"s citiufte ferri, in humanisex

Picabituralertio,qui poluit D.Thom.


. gition. 9. articul.4. Vbi expo
fitores omnes, 3: alij tatim referendi.
15,

*robaturaut primoin generalis quia


deratione legis eft, vt fit rationicon
Ientanea,vt probant omnia adduGain
(uperiori undo, 8 omnes etiam Phi

loophiftpracitati agnouerunt: vtau


"t rationiconfentanea, non fatis
*"habeat materiam hontam , d

t, qua iuftitia eit maxime necenaria

advaloremlegis. Vnde 6 Princepsle


8em ferat pro non fibifubditis, contra

Ititiam commutatiuam peccat ree


cciu illorum, etiam fi actum de feho

, & tilem pracipiat. Et ficdi


xie D.Thomas requiri in lege inftitiam
ex parte ferentis. rtia iu(titia eft

tributiua, que etiam in lege requi


ritur, quia precipiendo muititudini,
diftribuit onusinter partes rei
Publica in ordine ad bonum eius, 8:
ideo neceife eit, vtinca diftributione

erpetrqualitatem proportionis, que


adiutritiam diftributiuampertinet; 8c
ideo iniufta ericlex,f inaequaliter one

***,vtformam iuftam, 8 rationabi


* Eruet, hoc et ite ferri, ergo

qua non fit. t hoc modo dixit D.Tho

** de rationelegis Deinde decia.

lastupra,informa legisiuftr requiri

" in particulari, Iupponendo, cum


icinusede de ratione legis, vtiuft

ra dipenfet, etiam fires preceptaini


*ualitatem proportionis.Vnde etiam

lata * efermonemie modo iu

t concludit , prater iniquitatem

* operandi ex parte operantis; fedex


parte 9perts.Nam modus ex parte ope

x parte materia polic legem tripii citer effeiniuftam, fcilicet, velex fine
priuati commodi, & non communis
boni, velex parte agentis, defectu
2
potefta

** "uirit, vt non folum cx parte

vir

Virtutes iultitia in illius forma cerni

do autem in cafu dubio proprincipe

Dico (ecundo, De ratione legis eft,

I I.

ftque in hunc modum amplius Triplex

Ftin,

.Tbo.

*9**":2x-art.. eleganter declarat.

"inshte materia expedictur. Guomo

2 io

**

,& non exodiovel cupidi


**** "199eatur,8 quod in modo,8 cir
cunItantijs operandicx parte lua pru

(
rz

Lib. r. Denatura legis in .

poteftatis , velex defeau forma, feu

superchergo probanda affertio fo

14.

1u(ta diftributionis . onftat ergo de


ratione legis effe,vt iufle feratur omni
bus predictis modis.

ium quoad allam tertiam partem tutti-Dec


tiae, que (pectatad formam, feu diftri-tale iti

ltera item pars affertionis, fcili

ftum eft effe neceffariam ad iu(titiam t

robatur cet, quod halciuftitia ficade6 neceda


['itas ria ad legem, vt fine illa lex fit inuali

legis,quia fi lex Guibu(da imponatur,8 loremleg


nonalijs, ad quos eque pertinet mate
ria legis, iniufta eit, niti ex rationabi
li caufa exceptio flat,vr fupra oftenlum
efr. Item equalia onera omnibus im
ponere, nulla habita rationeyirium,8c

12-

iitic ad da,8. non obligec, exprefie ponitur ab


paloremle eodem D.Thoma, Soto, Medina,8 alijs
gis.

ibidem, (tro libr. primo de Legib.

p.Tbo.

cenal.capite quinto,Victorin Relect.

S0t0.

edin.

de Poteftate , 8 oncil. numero


decimo tau, Panormitanus fupra

Cafiro.

numero nono,8 ibidem Felino numer.

"0r7},

Felin.

.43.

butiuam a quitatem. De dua manife- tie dirib

}
}

.2 }
}
::1:

2:

:
}

facultatum,etiam eft contra rationem,

:
8 iu(titiam, vt per fe conftat. Quod
vero hec iniuftitia fufficiat ad nullita

:
}

4. 8 41. 8 alijs, 8 fauet lex prima,


ff. de luftitia, 8: iure.vbi videri pof
funt interpretes. t de hacetiam iu
ftitiae parte intelligir Diuus Thomas
dictum fupra citatum Auguftin. libro
primo de Libertat. arbitr. capite Guin
to. Lexe6e non videtur, q fuerit,
8 clarius huc Ipectat, quod ait libro
decimo nono, de Ciuitar. capite vige
fimo primo Quodiurefit, iufit. Quod

htini,refieripotefi.Non enim
iurapatanda junt, vel dicenda iniqua bomi

jil, illdetiamipli efe di

tem legis,affirmat exprefeDiuus Tho- ..

mas, dicens, tales potius eje violentiar,


q leges, j id obligarein con[cien
tia . god ego intelligendum puto,

uando tantaeft improportio, 8 in


dualitas legis , vt redundet in detri
mentum commune, 8: in graue, acin
iuftum onus plurium membrorum ei".

t vero fi contingat, legem de (evti


lem effe, exceptionem tamen aliquam
effe iniquam, non propterea lex effet

}
|}
.

omnino nulla , aut ceifaret obligare


alios, Quia illis propri non ficiniufti

cant,quod de iujitic fonte erit.

13.

: :
}}

tia politiua (vt fic dicam) imponendo


Denique in hoc (enfu rect intelligi- illistale onus, quia hoc per le malum
non erat , (ed fit folum improportio
tur fecunda conditio legis polita ab 1fi

p.ljidor, doro in pofteriori loco fupra citato,

ait enim, lege debere eje bonefia, i


: 8 prior pars reipicit materiam
legis, vt in priori affertione declara
ui, pofterior ergopertinet ad formam
1egis (vt fic dica) hoc eft, vt iuft fera
tur. Ratione praeterea poteft oftendi
hacpars difcurrendo perilla tria, que

duedam repectualiorum, 8 totius 6


munitatis; dua non videtur fatis ad

nullitatem 1egis. Quod fi ex quorun


dam exceptione grauenturalij vltra
zquitatem, quoad illum excedum non

obligabit.lexpoterittnobligare quoad
aliud,in quo nederiniufta, vt in legi
bus tributorum videre licet,de guibus

D. Thomas pofuit de iuftitia, ex fine,


ex agente, ex forma. Nam de prima
procedunt omnia dicta in capite lepti

declarabitur magis explicandoterti

mo, vbi oftendimus, non effe legem,

ropolitam,fcilicr, vt lex fit pogibilis

due propter commune bonum non fer

8.alia,qua ibi fubiungit, fcilicet,/


du datric,
loco,tcporiqu , . Namha.com

tur. ita fub hac parteiultitiae,quam

legalem appellauimus, comprehend

aliqua pottea dicemus. vero pars


principalem conditionem legis ab 16

turille conditiones legis ab Ifidoro in

nia videntur effe determinationes il

eodem locopofite,fcilicet, vt fit necef

lius potsibilitatis, vt declarabimus.


Dico ergo tertio, de ratione le

faria, vtilis, 8 pro communivtilitate,


duas propterea hic praetermittimus,
duia fupra explicatas reliquimus. d
iuftiti autem exparte agentis, feu c6
mutatiuam pertinent omnia, dux cap.
tauo diximus, 8: inde etiam fatis

contrat, legem fine iuridictione latam


effe nullam.

5.

gis effe, vt it pofibilis. c affer- 3-4]erio

tio generatim fumptain omni lege lo- Deratione


cum haber. Vcautem probetur, & ex- legiebecr
plicetur, aduertendum eft, vocem il-ca obit}}
lam pofsibile dupliciter accipi pof-pohibile.
fe. Primo, vt opponitur impofsibili
fimpliciter , alio modo, vt opponicur
ifficili

..e alj, conditionibuslegi ex D.I.

J.3

difficiligraui, & onerofo.Priorimodo ic vero ocurrebant difficultates de


intelleda hacproprietas perfenon eft
uidens, quidquid retici tergi
ucrfentur, quia quidquid non cadit fub
libertatem, non cadit fub legem; Guod
autem impliciter impofsibile eft, non

|- 11t .
-

14:

! 1942,
k ,

pofsibilitare diligendi Deum, vincendi


concupifcentiam, feruandique manda
5.fed de his dicemus in tractatu de
Gratia.

itemvbitransgrefsio, feuomi(sionon

Iuxta hanc ergovltimam partem in


telligendus efc1fidor. cum requirit in
lege,quod polsibilisfit.Nam principa
literloquebatur delege humana,8ideo
ad declarandum modum pofsibilitatis

cadit fub libertatem i cum libertas in

trinfece requirac pote(catem advtr

ucergo nec poteft efie materialegis.


potetimputariad culpam,yelpoenam,

addit.Sed ,ideft cfiderata

nonpote(tibi lex interuenire, quia de


intrinfecaratione eius eft, vtaliquam
intrinfecam obligationem induat i fed
omittere, quod impo(sibile eft, non

etiamDeus ipfe fuomodoobferuar.Na

ideo nonprxcipit omnibus virginitat


Ieruare,quia nonerat hoc pofsibile (e

potelt imputari ad culpam:ficut nec


imputatur ad przmium, facere quod

canon praecipit omnibus feftis comm

fimpliciter necedarium elt; ergonon

nicare,quia non poiet dign fieri fec

fragilitate,8 conditione nature Quod

cundum naturam;ficetiam lexCanoni

pofunt leges in huiufmodi rebus ver

dum conditionem natur,8fic dealijs.

fari.

tqshuc etiam tat(vt D.Thom.vo

tqueinhoc faltem (enfu definitaf


15.
(ertionem etiam in diuinis legibusri

luit)vt lex accmodari debeat fubditis


fecund capacitatemeor,8 ideo non

dentin, feisione (exta capite decimo

imponuntureademiejunia pueris, quae

lin, primo, & Canon. decimo tau,8,

grandioribus.Addit etia Ifidor. Secd


dIrie, quia confuetudoeft
altera natura,8ideo quod repugnat c
fuetudini,valde cenfetur repugnisna

Trident

tra greticos huius temporis exScrip


turis,Patribus,8. ratione eam lat pro

tlirm.

bantBellarmin.libro quarto, a capite

}. decinoprimo, Vega libro . in Tri


dentin.icapite nono. Vnde afortiori

tur, fubindefere moraliter impof

ori poteftate, 8 quai participatio

fibile. aut intelligdum eft de


fuetudine honefta,8vtili reipublice:n
confuetudopraua per legem corrigen
daeft,8 licraliquando fuerit vtilis, fi

;}, peslegis diuing, 8 quia rationes fa8z

tanta fit fada rer mutatio,vtia (it in

Inilisa fortiori procedunt. dde,


suftin.libro de Natur. 8:gratia capite
29.honfolum dicere, Deum non iube

tilis, & contraria expediac ad commu


ne bonum,etiam poterit lex confuetu

conftat, multo magis leges humanas


deberectie pofsibiles: namfunt ex mi

imposibilia, fed etiam dicere. Fir


"ed, , bo
popiblianon polle precipere. Quomodo

ergo potetit homo impofsibilia prz


cpete? Vnde in hoc eft magna diffe
}ptia inter Deum, 8 hominem, quod

17.

dinem vincere, vt infra fuo loco dice

mus. Denique addit Ifido.porilocoq;


,quia ha circunftantia in om
niaau prudentiobferuanda funt. ic
autem non fiderantur exparte adus

przcipiendi, fedex parte materie, feu

;" aliquapoteft przcipereimpoisi

aaus, qui praecipitur, quia non in om


niloco, nec in omni tempore eaedem

bilia nature, quia poteft illa facere

adiones nueniunt, 8: ideo inferen

posibilia per gratiam, quam nonne

dislegibus maxim funt hg circunftan

859uantum in feeft,quarenus ad pre

tiae confiderande, vt rede tradidit etia

ceptorum obieruation nece(fariaeft,

* Ideo temper eft preceptum Dei de

uguftinuslibr.3.de Confefsion.capit.
37. Siquis autem red confiderer, h p.Aug.

}*posibili, quia quodperamicospot.

circunftantiae etiam func determina

funus fimpliciterpodumus,fiamici ad

tiones pofsibilitatis, quia in vno tem

*torium certum,8paratumefr.mi
*** autem non podunt dare vires ad

p?ceptaimplenda, 8: ideo illas oppo.

pore ceniebitur aliquid moraliterim


pofsibile,quodinalioeft facile,idemq;
eft cum proportione de loco; poffunc

**te necefario debent, velex natura,

etiam interdum pertinere ad honefta

****statia, iuxtaprecepticdition.

tem propter rationem fimilem.


andem
3

4
18.

Lib.r.Denatura legi; inco.

ndem declarationeharum condi- ver de temporales exparte initii.Na


tionum intelligitur, in ttum potieillas
1t1ex naturalis dicipofsit aliquomo
do eterna,vt voluitGlofia in princ.d. 5. Gloja ,
pertineread fub(tantiam, & valorem
iegis,in quantumveladiuftitiam,velad
Verb.capit, vtique obiectiu,feu duoad
debitam pofsibilitatem legis human
effeedentiae,vt infra explicabiturnihi
necefarix fuerint,quia poteftas legum 1ominus prout exiftic in creaturis, ex
ferendarum cum haciufta moderatio
tempore incepit cum creatura,vt bene

:::::)
}
-

::

:
|
:

1a. icenim multo magis locum habet,

Grarian.ibidem dixit, 8: ita a partean Gratian.


tenon poteft dici perpetua.ratamus
igitur de perpetuitate in futur,ex du
lex femellata eft. ga perpetuitas fo
1et vlterius diftingui in perpetuitatem
fimpliciter, quae aeternitas dicitur, vel

duod (upra dixi, oportere iniuftitiam

fecundum quid,quz dici poteft duratio

effeclaram,8 n dubiam, tum propter


rationes fupra factas, que in praefenti
etiam locum habent ; t etiam Guia hic
minus eft periculi, cum dubium folum
verfeturcirca incommodum trale.

longitemporis, dua in Scriptura frpe Qfilper


guum, velgternum feculum appellatur. petuita, ad
Vt autem omittamus varias fignifica- lege re

neeft hominibus data. Definire autem

duando in his conditionibus defectus


fit fub(tantialis,exprudentipendetiu
dicio, quodoportet effevalde certum,

vrex hoc capite lexpofsit cenferinul

:
}
:

"ionesque magisad peculation: .

}
i}.

:
:

rie, y ex duodcumque detrimentum,vel (canda

tint;perpetuitas,de dua tradamus,fo


lum eft Guardam legis (tabilitas, ad qua
fpedat,vt habeat tuum effe cum valore,
ac efficacia obligandi irafixum, 8 per
manens, quantumeft ex vi fue originis,
8 conftitutionis,vt de fe durer femper,

parte modi ium obedire licet, quia malum facere

aut per indefinitum, vel diuturnum t

nunduam licet propter vllum finem: at

pus.Qui mod"perpetuitatis poteft efle

vero in a lio cafu,licet lex de fen obli

duplex, vnus dici poteft negatiu',alter

piferentia Eft enim notanda differentia interin


inter ini. iuftitiam in materia, velin modo legis:

itiam ex quodin priori,fide iniuftitia confter,


parte ate nulla ex caufa,etiam proptervitandum

}
}}

get, poteft fubditus illi parere, fi vult,


pofitiuus.Negatiuuseft,quando lex in
}
dum modo iniuftitia non cooperetur, definite fertur, & ide6indefinitam ha
}
uia poteft cedere iuri fuo. t ideo,
bet durationem, licet reuocaripofsit, piuiho b }
perpe.
multo faciliustincobligaripoteritin
8 tolliper extrinfecas caufas;quomo. :
}
titati 11
" "

cafu dubiosimo etiam in cafu,in quo fit

dodicitur fulpenfio perpetua negatiu,

certainiu(titia,aliquando poterit obli


gari propter virandum (candalum:nam

due fine termino fertur.Pofitiuautem politity


perpetua dicitur lex,que naturafua,vel egati
per exprefia verba fertur,vt femper du
ret, 8 nunqua reuocetur. Vt depofitio
dicitur fufpenfio perpetua. De vrroque
ergo modo perpetuitatis poteft hz

hoc vitandum eft,etiam cum detrimen

. Aug. to temporali .2. de Praefcript. 8. umi

p.bo.
4drian.
Gabr.
aormit

turex Aug.Serm..de Verb.Domini, 8:


In Pfal., 24.8.notauitD.Th.d.q.96.ar.4.
& videripodt Adrian.quodl..ad pri
mam obiectionem,Gabr.in4. d.16.9.3.

Cardin.

lurifte in d.ca. 2.de Prefcript.Panorm.

ellar,

in ca de Conft.n.9.ard.inca.pe bis,5.

duritio tradari.t quoniam etus diffi


cultas tota verfatur circa humanasle

ges,ideo operepretium erit,pritisillam


in diuinislegibus expedire.
Dico ergoprimo. mnis diuina lex
2.
perpetuitatem dictam participat. De- .4fertio
claratur breuiter difcurrdo per fingu Di

.llarmin.lib.4.deRom.Ptifice c.13.
v

.las. Namlex xterna proprie, ac impli- ge etian


irperpetuitajitde rationelegis.

citer perpetua eft, guia in (e immutabi pendicare

liseft Quanuisenim prout dicit repe- ,


1.

Vplicem perpetuitatem folent


Philofophi diftinguere, vnamex

aum ad creaturas,n femper repiciat it agg


-

eas fecundum eundem modum exiften

parte initij,quivocat a partean

tiae, neque imponat eis leges,due pro to

teali ex parte finis,quam a parte poft

to tempore durt,fediuxta modum de

vocant. ic non tractamus de priori:


nam diuiddo legem,diximus, darivna

finitum ab ipfo Deo, nihilominus iuxta


illum mod,8:exparteDei,lex femelab

1c8xternam,quz intraDeum eitialias

ipfo concepta perpetuo manet.Deinde


lex

. . n perpetuitas/i deratione legis.

lexnaturalis etiam dicipotettabfolu- lis; nam & proximus audor eius muta Lege b
teperpetua,quia exparte mtis,in qua
bilis eft , & ita poteft illam mutare, 8:
Icripta eit,perpetuitatem habet.tali
ft etiam ipfe deficere, & fuccefor ele itaper

unde exparte obiedi includit intrinte

eius,qui equalis eit poteftatis, poterit

petua, pt

camneceisitatem : prohibet enim quz


intrinfec mala func, 8, praecipit, qu

illam mutarc, 8: ipta etiam lex ex (, 8:

rer

fuctudinis deficere poteft, vt infr fu

necedarium,perpetuum e(t;& ideo im


mutabilis dicitura Gratian.d.y.inprin

cip.xd. . 5.vir. & idem habetur Inftir.

locolatilis dicemus. Non eft ergo h


lex politiu perpetua.Dubium ergo (o
lum effe potelt de perpetuitate negati 4n aliqua

de lur.natur.gent. 8, ciuil, S.Sedc7

ua, qux certum, definitum tusex

rale, 8: infra fuo loco latius dicetur.

cludat. In quo dubio duz podunt refer /it de ratio


i opiniones. Prima negat perpetuita legis b

r.

Necrefert, quod praceptum naturale


in vna opportunitate obligat, 8: non in
alia, quod maxime in affirmatiuis ver
habet; non (inquam) hocobftat, Guia
przceptum temperidem eft, 8 uant
ft ex fe (emper obligat, Quanuis non

}
}:

*
}

D},

771a17ce.

onfticut, quatenus dicit, aliquos ca

?at.
d.G.

refert. eftque probari primo, quia

naturalem, y: nia ordinatifiant,im

tionem pofuerunt inter requifiraadle


gem humanam.Secundo, quia (ola du
ratto eit valde accidentaria, pendetd:
ex Principis voluntate, vnde filexge
neraliter feratur, licet pro certo tem
poreferatur, erit vera lex : nam equ
obligabit, 8: habebit omnesalios effe

Pretered vcraquelexpoficiua diuina

" vetus, & noua fuomodo perpetua dici


""a poteft, led prior negaciue tantum;
:- Iterioretiam politiu. Prior pars con
b:

"9"
tat, quialex vetus (tabilem, multum;
4-.

1. opinio

nones effe temporales. Exprefsius id Glolla.

petua.godoptime explicauituguft.
lib.3. onfed.cap.37. dicens, hanc leg
eius advarias materias, vel occafiones
pofsiteife variatio.

tem aliquam effe de ratione legis hu


manz, Ica Rentit Gloffa. . in cap. . de

docetGomez.inProcem.ad regulas
cell.q.2.ad 2.cumGemini.confil.93.qu

mutabilem efle, licet in applicatione


3.

ppetuitas

profemper,8 id fatis eft, vt lex firper

ratione fux materia , 8. humanr con po/iit.

per le necelaria lunt, quod autemeft

G.

nec Ifidor.nec D.Thomas hanc condi

aus legis. rtio afteruntur exempla


ex cap.1.29.d.8: ex Extrauag.4dregi.

rmancntem durationem habuit, non

xtrau.
de Praebend. inter communes, 8. ex re

tamenirrcuocabilem,habuit ergo per

regi
gulis Cancellaria, qua leges fuut, licet 4d
771e72.

cruitatem negatiuam, quia fine tem


ports certi limitatione polita fuit, vc

per multatempora duraret;tandemve


uocata fuit. rlex noua habet po

fituamperpetuitatem, quia mutarin


49bctvfgue ad finem mundi; itaenim
bictuminusperpetuum comparatione

non fint perpetuae.


.
Secunda enttia affirmat, perpetui

2.
tatem efle de ratione legis, f. acuti, feu
affirmati.
conftitutionis. Itatenet Gloffa penulr.
Glo/?a
in fine in cap4 his.I. de fentent.exc6 ?aorm.
-

municat. 8: ibi Panormir, n. . . 8 ar

Cardin.

adtotam
eternitatem. Solum
fet uis dubitare de lege veteri, quia

din.in Repetit.cap. Perpendi, defen 4rcbid.


tent.excommunic. 8. rhid, in capite
. . d. 7.vbi coniungit illa duo,

on videtur indefinir lata, fed vfque

nis,8 citat cap.ritaute lex. d.4.vbi de

faaaadfubieaum, feu genus human,

duod lex debeteile perpetua, 8 mu


ad certum tempus,[cilicet, donec veniret

. 3. Jvt dicitur ad Galar.. [ponde


"rtamen, efto hocirafit, habuide fut.

4.

perpetuitate nihil dicitur, fed de com


munitate.Vnde videtur vnam ditio

ficitemperpetuitatnegatiuam, quia

nem exaltera colligere. In eadem (en


tentia eft Bartol.in). li, f. de artol.

politaelt, vt duraret donecperaliam


}eliorem legem excludererur, fue po
rcuocatione poitina indiguerit,fi

24. Poteftque fumi ex D.Thoma. 1.2,q. p.Tbo,

r fecefauertt,facta mutatione re
" , quod pofte fuo loco videbimus.
Secundo loco dicendum eft de lege

Iuftit. 8: iur. Nauarr.innual.c.27. n. aarr.

4.ar.3.ad 3.quatenus dicit,pra:cepta


iudicialia ab hominibus inftituta ha

bere perpetuam obligationem, manen

*.*[no, humana, de ua, vt cert fuponimus,

teillo fratu regiminis. Fundarid; folet

"" "cita perpetui, vt it irreuocabi

Troutediiiperpetui : ioritas,fed me

.:

hrc (enttia in 1. Edenda..de Edendo ibi,

lius

L. Edda.

|Lib.I.Denatura legisin .

liasin1.4rri,c,de eretis...Inftir. lex fertur,fedetiameorum fuccefores


L. 4ia de Perpet. 8 temp.adio. ime yero

pofteanatos, vel denuo ibi habitantes,

ex cap.vlt.deOfficio legati,vbi dicitur,


ftatuta edita a legato in luaprouncia

ercia exparte ipfiuslegis, quia femel

74,

durare tanquamperpetua. Vbi eit con

lara femper durat, donec vel reu


tur, vel materia eius, aut caulaita mu-

fiderandum, decretum illud declarat1

tetur,vciufca elle definac.

uum effe,non concefsiuum (pecialisfa


uoris: fuponit enim Papa,legatum fu
poteconderettatuta, 8: inde exratio

Prima perpetuitas manifeft proba3.


turex digo cap.vlt.de ffic.legati.- ri
firmatur deinde, Guia non videtur du- petuitaire

(tatuticolligit, talia Itaruta durare

bium, quin legislator pofsit hoc modo quilitain

recedence legato, Guia,nimirum,dera

obligare per luas leges. Primo, quia lege expar

tione (tatutief,vt firperpetuum.


Vnde etiam (umitur ratio : nam pra

hoc ad minimum probant iura citata. te ferenik

Secundo, du ia hrceft confuetudoom-illa.

ceptum generale datumprotota com

nium legum humanarum, vt conftat.


ertio, Guia haec faltem immutabilitas

munitate, 8 ad bonum commune etus

non eft lex, 8 in nullo alio differtale

eft neceifaria ad finem talium legum,

genitiin perpetuitate ergo gnum eft

alias duotidie fieret magna mutatio1e


gum in republica cum magno detrim
to eius. uarto, duia in legibus ciuili
bus poteftas ferendi legeseft in repu

perpetuitatede de ratione legis.


ior probatur, quia habent effectus mo
rales valde diuerfos. Nam differentir,
feu diuerfieffectus, quos (olent audo

res tribuere cen(ura lara per (tatut,

vel perfententiam generalem, fundan

canon moritur, ita poteft ferre leges,


dux nullius morte extinguantur; ergo

turiolumin differentia precepti,8 ta


tuti, quia excommunicatio perfenten

ftatem, etiam dedit illi facultatem ad

tiam ab homine eft, 8 per folum prae

ferendas leges, qua [ua morte non ex

ceptum fertur, perftatutum autem eft

tinguerentur.Vnde a fortiori probatur


idem de legibus Canonicis, quia pote
fras, a quaprocedunt efta Chri(to, qui
non moritur, 8 voluitita obedirilegi

" a ture, v late notat Francusin cap.


5.aueant.de (entent.excommunic.

rr.

blica perfe primo,vnde ficut republi

in 6.8 ouarr.in cap.4l. p.1. 5. ..

2.inor autem patet,quia liceta pofte


rioria(signetur differentia inter fratu

cum tranftulit in princip fuam pote

bus fui Vicarij, ficut fuis, 3: cenfetur

tum,8, praeceptain effettibus. v.g. duia

deditie poteftatem accommodatam hu


mana: congregationi, eiusque conue

ftatutum ligat non fubditos in territo

nienti regimini. Depoteftate ergo du

rio exittentes,aut delinquences;non au


tem praeceptum,iuxta dictum c.. obis.

bitarinteft.rgo quoties princeps

-4no i de entent.excommunic. 8. imilibus;

fimpliciter praecipit fratuendo, cen(e


turita praecipere, quia ftatuendo leg,

tamen hrc diuerfitas in effectibus (up


ponit diftinionem caufarum in fe,8c

8: nullam limitationem adhibdo,prr


cipit Itabiliter, quantum poteft,8 qu

in fuo effe: nulla autemalia excogitari


poteft,nifiin perpetuitate.
zfententiapofteriorabfolut1
quendoeft iuriconformior, quia cam

tum finis legis po(tulare videtur.

b.

7.

0fterior

/enttiai poteitetie didentio demodoloquendi,


riejimagis ideo res magis explicanda eft, 8: inde
contabit,an prior fententia pof
conformis. facile
taliquem verum fenfum habere.Dico
ergo, legem humanam propri dictam

periplici gripice" habere morale perpetuitat,


u (tabilitatem. Primaeft exparte fe

perpetuita

ie gue in rentis, quia non amouetur, illo amoto,

Declaratur hocamplius ex commu-

.*

nifententia Dodorum, qui hanc diffe- cirm


rentiam conftituunt interpraeceptum repl

ab homine latum olumper modper-4.j"


fonalis prxcepti, &latum per modum " "
conftitutionis,
quodpurum
praecept
expirat per mortem
praecipientis;
nn }}
r,9 ft4
verolex,feuftatuta.itanorant Anton. " "

8 bb.incap.rrefragabili s. celerum, de con}}"


ffic.ordin.vbi optime notant,delega- .
tionem ab homine expirare,re integra, 4}"

lege bu ur tillo mortuo.Secundaeft

per mortem delegantisinonautem de- 4bb.

na reperi-cx partefubditor,adquos fertur,quia

legationema iure, feuper legem, quia


}xpon
Re:
(turus po}}.
Caftaldus(dep}
tract. de probat
Imperato.

t".
-

non tantum obligat praefences, qui vel


naci func,velterritorium incolunt,cum

9-93,

...

Reft.

. rpetuitas/ide raine legis.


:

;.oftendens, mutato Rege, vel Im- polefuni ex ,quod preceptum pro


peratore, non mutarileges eius perfe, cedit a cura fingularis perfone, & non
ieuplof,quia perpetuz funt.ldem
fit nomine communitatis. Nam prz

lt;},

:m:!
0cc
U

}
bi t
. .,
i-
loa
-

: },

sylueit.inverb.dal. . 3 vbiair,
} precepta expira orte precipientionii
famper mod confilioni, , y: do
interpretaur. Itaque folum in conluetu

ptum generale,etiam finon feraturper

ne differentiam fundat.Idem in verb.

totius reipublice,feu munitatis,quia

peleg. q. 6. vbicolligit , omnia prr


cepta lata a Pralatis in ferioribus, gui

non manauit a communitate, & tamen

t1,

*.

nonpolunt conftitutionesfacere, ex

pirare morte illorum, dipofitiones

|m1:,

:S,

tuentis, idem habet nochi.lib. 1. de

imponere praecept,vt duret poft mor


tem fuam, donec a fuo fuccefore reu

ri.
S.

cetur: quia fi poteft praecipere commu


nicati, cur non fingulari perfon , 8 ta
en tunc etiam dicetur, ferreilludpra:

Francifc. . q. 3. puncto r. partit. 3.


quos refert, 8 feduitur Sanci.lib. 8. de

andem diferentiam traditVafq. .


Vaii,
*:dl. ; .cap.3.. . videturtamen
illam interpretaricantum de pracep
Io,

jo tisingularibus,que particularibus per


fonis imponuncur. Vnde rationem pre

id

i
-

ceItas, per quam illr leges feruntur,

. Arbitrar.q.69.ordub.in Regul.Sandi
atrim.difp.28.q...47.

quod leges canonica non hunt nomine

autem omnes,quae per legem, vel fratu


tum hit.perfeuerare poit mortem fra

li.

modum Itatuti, ad curam totius mu

nitaris, & bonum eius pertinet. dde,

illa differentia, etiam in legibus Eccle


fialticis, & prxceptis locum habet. It
e comuerto, quanuis Rexprecipiat vni
particulari perfona, poteft, fi velit,ita

(1;

|l:
li.
|

yz

itr

diardierentix ex natura iusprr

cepti,&legis colligir. Nam lex, cum fe


communitati , & pro bono com
ratur
pr
nomine ipfius reipublica ferri
muni,

videtura
Principe,8cideo cum femper
|.
mancat republica,(emper durat,etiam
}
ter

f Princeps moriatur. At vero prrcep

mift:in ipfaautem republicaerarpo


teftas imponendi praeceptum particu
lare, quod obliget perfonam fingular,
donec reuoceturiergo etiam in Princi

pem tranftulit hanc potettat;ergopo


te(c Princeps hoc modo fingulare prae
ceptum imponere; ergo differentia illa
nonprouenit ex eo,quod preceptum fit
fingulare,vel commune,fed exeo,quod

tum fingulare(inquit)alicui imponitur


a principe, vel (uperiore, vt curamilli"
gerit,nam repicitbonum fingulare hu
ius, velillius ciuis, 8: ideo ferturab ip

licet fit commune,fertur,aut per mod

Ioprincipe, non tam nomine reipubli

legis, aut per modum perionalis prz

cz, quam luo, quatenus adipfum perti


netcura ingulorum ciuium, qur cura

cept1.

xpirat per mortem, vel mutationem

Pr:lati, & ideo etiam ce(fat prxcept.


Dicendum vero eft,differentiam da

11

ceptum tanquam gerens curam Ipecia

1em talis perfongiergonon efthacade


duata ratio,cur expiret praeceptum.1t
refpublica,quando tranftulic poteftat
in principem,non communitatistant,
fed etiam fingulorum curam illicom

tam procedere non folum de praecepto

datofingulariperfon (quodiamex il
* Iocapite non eit lex, quia nonett pre
ceptum commune:) fedetiam depr
cepto communi dato communicati in
.

bonum communeiptius, vt reae expo


fuerunt Menoch. Cordu.8 Sanci. (upra

contra quendam Petr uzebis.quod

} bi.. . qui de generalibus prz


tis dixit,non expirare per mortem pre

cipientis, Quod talium eft,quia con(ue

Declaraturque hocamplius,quiavel
loquimur de Principe habente potefta
tem condendi legem, vel de inferiori
Pralato, vel gubernatore, dui poteft
praecepta ferre, non vero legem fratue
re. De priori contrat, duod licet pofsic
legem condere,poteft etiam praecipere
communicati, non condendo leges, Qui
duo modi praecipiendinon podunt me
lius diftingui, Guam in praedicta perpe
tuitate.Nam cum oftenlum fir,per leg
poffe imponi obligationem, quae durec
poft mortem praecipientis, & hunc mo
dum praecipiendi effe maxim conne
nientem regimini reipublica ; 8 pote

"19, quam allegat Syluett. de quochd;

ftati1egiflatiuz, reae fit,quotiefcumq;

Pr"cepto eadem etc. vnde coligo, ra


9acuadrquata huius differentig non

Princeps declarat fimpliciter fe Itatue

revel conderelsgem,ponere precepr


1ca

2e

Lib. r. Denatura

legi; inco.

itadorabile, fubinde taleprzcept aliquid nomine alterius, vt conftarex 1. da


gnificarinomine legis. At vero quan

do tantum precipit, non Itatuendo,fig


numeft, non pro futuris temporibus,

fed pro tempore praienti, feu pro tem


pore gubernationisfuzprecipere, nec

vtipropriapoteftatelegiflatiua,[ed ci
tum praeceptiua, 8: ideo reae centetur
hoc preceptum expirare morte preci

pientis.vnde afortioriiden generali


ter eft de praecepto eius, Guinon habet
ftatuendi poteftatem, quia in illo non

14.

t:
te eorum,ad quos fertur, quia non fol ******* }
przfentes cbligar, fed etiam futuros, ". }}

Itarim,acincipiunt effe partesillius c6 8" * ?" ::

ceptum eius extinguatur cum morte


eius,vel cum ablatione a munere: nam

tent.excommun.8; notat Couar.in cap. .


l,p. 1.3. ..2. vbietiam contriruit .

hoc perinde reputatur, vt in materia

differentiam in hoc inter excommuni

de Cenfuris dixi. ifet tamen dubium

cationem latam per generalem fenten


tiam, qua vim habet cuiufdam praecep
ti,8:1atam perftatutum, feu leg, quod
prior tantum cprehendit eos, qui iam
funt fubditi,quando prceptum fertur:
pofterior vero omnes, Qui in futurum
incipiunt effe fubditi, quia lex obligar
omnes, 8: ita in hac parte habet perpe

vt duret preceptum, etiam poft mort,


donec a fuccefore reuocetur, valeat

difpolitio.Sed hoc non refert ad prae


fens,& ideo in alium locum illud remic

timus: fatis enim nobis eft, quod iure


ordinario,8 communipreceptum fim
pliciter latum, quocumq; feratur non
habet ftabilitatem, 8 uod in hac lex
fuperat perfonale praeceptum.
uc etiam tat vulgare axioma,
duod mandatum fpirat morte mand

tuitatem. Quae differentia fano modo

Relat. de ffic.delegat.cap.vlc. verf.

intelligenda eft quoad abfolutam du


rationem, etiam poft mortem ferentis
fententiam, nam pro tempore,pro quo
durat generalis fententia in fua vi, etia
obligat nouos fubditos, vt dixi in 5.to
mo de Cenfur. difp.5. .5, n.9. folum
ergo potelt efte differentia quoad ma

Sec, , de Offic.1egat. & Dodores

iorem independentiam legis, qux naf

communiter his locis,ouarr.Rubr.de

citur expriori perpetuitate;fatis ergo


eft, duod hxcproprietas perfeaius, 3:

1 . tis.L.dal. .dati. .Gratu..

syl.

2.Variar..4.0.3. Sed de hocalias.


Secunda perpetuitas legis eft expar-

au poteftatis prouenirevidccur,vt pre

moueri,an fitalis fuperiorvelit aliquid


przcipere, cum declaratione exprefia,

ferentesalios plures ouarr. in Rubr. *}. :


trim.p.3.n. I 3.8. nt.Gomez.lib. nt.G0. }
|

unitatis, cui lex impolitaeft. ou ".


parsetiam funiturex Glofi.innoc. - "". .
normit.8 alijs in d.cap. 4 is.1.defen G} ,

folum ex voluntate, fedetiam ex defe

t.

dicta 1.dat, 8. ex 1.2. 5. Sed/iguis,8. t


}
ex 1. .4b/cnti. f. de Donat. 8: in noftro L.Abieni }
|Regno in 1.23.tir.5.part.3. 8. notant re- tml;

eftan).p. 3. . 3. & Summitta commu


niter verb. dal. autem vox

(tabilius legiconnenir. god pratered

in illo axiomate fumitur properfonali


mandato, non pro lege. Imo aduertic

Sylueft.d.q. 3.non accipi ibi mandatum

oftendi poteft anifefta indutione,


duia omnes leges politiu Ecclefix , 8.
regnorum, 8 uilis iuris ita obliganc

propraecepto fimpliciter obligantead

femperd; obligarunt. Ratio autem eft,

aliquid faciendum,fed pro delegarione


iuridictionis:nam in pracepto pure,8

primo, quialex fertur profpiciendo ad


futura, 8: ideo non tantum obligar pre

proprie dicto fimpliciter, 8: finelimi

fentes, fedetiam futuros. Secundo lex


diret fertur in communitatem, 8

tatione verum et cefare per mortem


precipientis: in ndato autem addi
turiniure limitatio,fire, fuerit integra-;

(equenter obligat membraeius; mu


nitas autemperpetua eft, & (emper eft

nam fi fuerit inchoata firmatur iuriidi

eadem, licet fucce(siu membra eius

Gio, t doret etiam poft mortem man

varientur, velaugeatur, & ideolex etia

dantis. godreae animaduerfum e(t;

duandiu durat,8 nn reuocatur,totam

non eft tamen coaraidum mandatum

lius iuritdictionis propri dict : nam


etiam habet dicta regula locum in na

communicatem obligar, & omnes par


tes eius.Terti,duia dui denuonafcitur
in aliqua munitate, eo ipfo nafcitur
fubditus legibus eius, 8: imiliter qui

aco Procurandi, donandi, feu agendi

denuilli voluntarie aggregatur,fubij

ad mifsionem, feu delegationem fo

1ttl

"
""
"-

1.}.

""

}
-

"1" |
*** .--

. . An perpetuitas/it de ratione legi.

2
citurlegibus eius, quia de ratione par- loduendo,8 iure ordinario,non habere
tisett,vt conformetur toti,8hec con
rationem legis.Dixi,per/e, iure ordina
ditioquai naturali iure elt inclufa in
rio,uia filegiilator vellet,ferendo pre
taliconuidu humano, ergo etiam eft
ceptum ad tempus (tatuere, ac decla
dcratione legis, vt cum cadem condi
rare, vt pro illo temporehaberet vim,
tione feratur.
& priuilegia legis, vt fic dicam, poffec
15.

rtiaperpetuitas fcilicet, vt lex du

id facere, Guia non includit repugnan

ret quandiu nn reuocatur, yel mate

tiami illud.tamen effet quafiex dipen


fatione quadam. Et ideo cenfeo folum
gubernatorem fupremum poffe id fa
cere, vt eft Rex intemporalibus, Papa
in Ecclefiafticis, quia in communi, 8c
ordinario iure,prefertim in retam gra

ria eius muratur,habet idem fundam

tum, quia ad redam gubernationem

reipublicz necedaria fut przcepta hoc


modoftabilia, due fint certz,8 perma
nentes regulx,ac menfurz operation:
hzcautem praecepta fignificantur no

"" minelegum,iuxta vfumiurium, & Do


,4 aorum, ergo. inor fatis probataeft

ui, non pofunt inferiores difpenfare.


unc vero retineretilla lex illudper
ctuitatis genus, quodelt, non depen

* " referendo fecundam (cntetiam. ior

dere a vita ferentis: nam (i intra illud

" etiam experientia, 8: ratione conftar,

tempus deficeret,nihilominus vfquead


definitum tempus lex duraret. Et ead
ratione poteft fupremus princeps de

.quia gubernatio humana, vt fit vtilis,


itular Itabilitatem, 8: vniformitat.
Item quia lex humana fertur pro com
munitate, dux per fe perpetua eft , 8.

quoad fieripofsit,his omnibus, 8 eor


proprietate imitari. Precerea hec per
petuitas feguiturex prima: nam filex

cretum, feu praceptum ferre declaris


velle, vt durer pro tempore vitae fuz,8c
non amplius, 8 duod in caeteris habeat
virtutem, & efficacia legis, quia in hoc
etiam non eft repugnantia, 8, princeps
poteft vtifua poteftate,prout voluerit,
8. cum haec ratio, feu proprietas legis
ex in(titutione deat; poteft princeps
illam mutare,vbi iudicauerit expedire.

durat poft mortem primi legislatoris,

uncautem revera illa non effet fim

nifiabeoreuocetur,eadem rationedu

pliciter lex, qualisnfignificatur hoc


nomine abfolute fumpto, fed effet lex
ecundum quid, vel (vt fic dicam) per
ai(penfationem quandam.

propter commune bonum, quodetiam

debeteile (tabile, 8 deducitur exlege


naturali, que perpetua eft;ergo,vt con
ucniter feratur,debet accommodari,

rabit codem modo, & fub

eadem con

dition:viuentefuccefore,8:poft mor
tem etiam eius,8 idem erit de fecundo

Iuccefore,8 fic fine termino, quia non


eitalaior ratio de vno, quam dealio,

atiniuta.Eftetiamhzctertia perpe
"itas necedaria ad fectida, duia,vt1ex

ferripofsic, guodin idem fer recidit.

9"adiumaterianonita mutatur, vt lex

de e obliget (emperexpartefubdito
*um,xfucceforum, necede eft, vcipfa
} uoeife,8 vigore perfeueret, vt con

** penique declaraturexemplonam
olim Bulla coena Domini pro tempore
lus anniferebatur,8 tuncillius cen

for: reputabantur ab homine : pottea


Vero atempore Gregor.xI. lataeft,
49aecreuocetur, & ex tunceius cen
furz reputata funta iure, vt notauit
N.

N***rrinexpofitioneilius ,
89"goumelt,ad ftituendaius (quod
necedarium eieil
"e"
etcumlge)
lum cruitati
s modum.

16.

t hoc fortaffe tantum voluert au

8ores prima (ententiae, fatentur enim


legem regulariter effe perpetuam, non
effetamen hocita effentiale,quinaliter

"fonuoties preceptum fuperio


*** limitatum tempus fertur, perfe

Nos aurem addimus, legis nom reve


ra fignificare praeceptum ita durabile,
praeceptum autem non itaftabile,licet
in ratione praecepti fit eiu(de effentir,
iam non effe propriam legem. Poteft
exemplo declarari;nam de ratione bea
titudinis eft perpetuitas, 8: ideo lic
pofsit Deus dare homini vitionem fui,
dual cito tranfeat, illa erit eiu(dem na
tura cum vifione,dux eft beatitudo;n
tamen erit fimpliciter beatitudo:itaer
go fuomodo de legeloqui podumus.

d primam igitur rationemillius fen


tentir repondeo in primis, non fuide
necefarium,[fidorum,8, D. Thoma ex

plicite ponere omnes ditiones legis,


-

1atis

}ll

ib.r.Denatura legisin co.

fatisenimeft,quodiniliis,quaspont, Papealiquam forte limitationem hareliqur contineatur, itaenimhg


petuitaslegisin ipfa ratione bon com

2:1;

beant, quod hic non poteft amplius dc-

},

clarari.

:
}

munis tinetur. Deinde addo,n


nino pretermifideillasiiam enim alle

gaui iocum D. Thome, in quo fatis ex

4n deratione legi, fitprolgatio, 7

fiattent legatur in q.95.ar:1. in corp.

jitjufficiens.

ftabili. Rationes etiam,quas ibi addu


citex Arift.1.Rhetor... vc probecne

ce(sitatem legum, omnes probant de


bere effefixas,8 ftabiles,8. non debere
variari, durante eodem Itatu reipubli

ce,8 rerum. Et iraeadem q.9.ar:4; 18


gem ponit,vt permanentem regul di

ditio fer ab omnibusDo-

Summiftis verb lex, crediturque comprehenfaab


Ifidor. inind.cap.rit
autlex,
fub alia conditione,
Guapoftulat,
vc Ifidor

}
}

}
t:

:
-

},

*
.

men de clientia, 8: vix poteft diligentia

poribus,8 quafdam expedire quibu(da

humanaadhiberi, qua vitentur dubia,


duae circa legum intelligentiam oriun
tur. Secundo tamen modo pote(tintel
ligi, quod lex debet effemanifefta, id

temporibus,alias alijs,8 pro diuerfita


te temporum variari, quod non obftar,
uominus filam habeant perpetuicat,

eft,publice propofita, vrab omnibus le


gipofsic,vclaudiri,8hoc modo erit
ditio magis effentialis, quam veletiam

uandiu nec (tatus rerum mutatur, nec

intendit 1fidor. vel cert illam fu

tolluntur, vt explicatum eft. d Extra

nit, quia pecialiter agit de lege huma


na, de qua dixerata legendo effe dit,
quia deber effe (cripta, vtab omnibus

quam fecit Benedia.XII. pro tempore

:
}

poltulatur, vr videre licet in D. *


Thoma d.q 9o.ar.4.8 alijs (criptoribus " :
ibi, 8 furiura fratim alleganda, 8: in
}

lex fit clara, 8, ife/la:ne aliquid per ob

uag.4dregimen.dico,nonvideri propria
legem, fed referuationem qudam cir
capromisionem prebendarum, & be
neficiorum yalde amplam, & general,

toribus ad complemetum legis

ritate captio contineat.3.tm.. .


8. lib.5. cap.2 . :cenim conditio potelt intelligi primo de ipfis verbis, vc
fint clara, 8 peripicua, ne occafionem
praebeant erroris,auttergiuerfationis,
velopinionum, 8: interpretationum,ex
uibus, 8 fraudes, 8:lites nafcifolent,
8 in hoc (eniu videturpraecipu ab Ifidoro pofita. Sicautem requiritur ma
ximad perfectionem legis, non eft ta-

fecundum quid, & quafi analogic. d

modoloquitur fper de lege 1fidorus.


d fecundum iam didum eit, quod
fi1ex feratur ad certum tempus ex vo
lantace legislatoris, eric potius quod
dam preceptum, Guam lex, velericlex

regimam humanorum actuum , 8. eod

tertium ab exemplis dico in prinis, fi


ne caufa allegaricap. . 29. d. quia non
dicit, leges effe temporales, idft, non
perpetuas de fe, fed dicit, iudicandas
effe, idft,intelligendas,8 interpretan
das,attenta ratione temporum,8.loco
rum,in Guibus1ate funt.t ita fatemur,
leges non ea(dem ferripro omnibust

legipofsit.Vnde ibidem concludit de

bere eje pro tilitate con/cript,

tantvits fue, vc in ea exprefi dicitur,


vocat autem illam conftitution, quia

duod fine promulgatione habcre non


poteft. r in eodem lib.cap. ro.ait, leg
effe con:titutio populi, qua aiore,

pro illo tempore voluit habere vim, &

Jilplebib aliquid/anxerunt. In du

Itabilitatem legis,8 quia (olum ex par

includitpromulgationem. Eandem c-

te materie, due temporalis fuit,certam

ditionem indicar Gratian.ins.leges, vbi cratian.

"

durationem habuit.De regulis Cancel


larig negant multiefe veras leges, vt

exponit verba Auguft.lib.deye are-.

lig..3 .dua ibi reculerat cap.initii,vi


delicet, lege, poliq in/titute, firmate
f) djbditi, iudicari . ddicaut

d com. ibi refert Gomez,8 Felin.in cap.Expar


Felin.

}
-

prede huius perpetuitatis meminit.ite


8. ad 2. (emper loquitur de lege huma
na,tanquam de regula permanence ; 8.

18.

I.

te, de Re(cript.n.vlc.vel cert fi per mo


dum legum, & conftitutionum fertitar,

modus durationis earum ex feperpe


tuuse(t, licet expeciali declaratione

Gratian. tunc lege; infitui, quando prolgantur firmari a, quando moribu; recii.
abet

}
}

cap.rre4aprlgatio/iderationekgist/aficia r
abet autem hacproprietas pecia- vt obliget debet munirati proponi,

li.
2

J:.

lem difficultatin lege xterna, quia vc


xternaeft, non videcur capax promul

gationis,quam difficultatem inlib.fcq.


tra3abimus,quia hic non poteft vaara
tiocommunisillilegi cum alijs reddi,

&idcoprz oculis habdaeft diftindio


fupraintinuata de duplici lege, feu du
plicittatu legis,vnus eft mere interior,
prout lex confideratur in mente legis
latoris, aliuseft exterior prout lex exi
fiit extra legislatorem, velin ipfis fub
ditis, vel in aliquo figno manife(tance
voluntatlegislatoris.Promulgatio er

gov: cxviiptius vocisconftat, dicitur


repedulegis externa: nam promulga
tio dicit publicationem legis, per qua
poisita (ubditis cognofci, dua non po
teft cadereinlege, nifivt exterius pro
deuntem.Lex autem atterna tantum di

citlegem in mente Dei conceptam, 8:


ideo non poteft eadem ratio promul
gationis ad eam applicari; duomod
autem in illa locum habeat, in loco al

legato videbimus.
Illa ergo omida, dealijs legibus, feu
tioakr de lege externa optimaeft ratio D.h.
exD, uiavtlex plen ftituta fit,op
orter,
Th, thabeat efficacia obligadi,fed hic n
3.

habet,donecpromulgeturiergo donec

duodelulgari.Denid:lexeit pre
ceptum Principts, vt Princeps citiergo
oportet,vt per ean loquatur Princeps
vt perfona publica, Quod|tunc facir,
uando legem promulgar, alias fi pri
uatim loquatur, non dum loquitur vc
perfona publica, 8: ideo non fufficit ad
obligandum, nccad con(tituendam le
8em.

ft praeterea obleruanda, hanc pro 4.


mulgationemaliter in naturali lege, ali ier/
promlga
ter vero in politiua requirina in priori ti
re

inuenitur certus modus promulgatio quiri in le


nis a natura definitus,quia ficut illalex
naturalis eft, ira ex fe determinat con ge politi
ac in nat
ditiones legis. Promulgaturergo eo ip rali.

fo, quodex natura ipia manat. ritur


enim ex fpecifica ratione talismatura,
8 ideo licet promulgatio fiat in fingu
lis, non cenfetur effe propofitio parti
cularis,fed communis vox totius natu

rae, vel potius au6toriseius, quia licet


loquaturad fingulos,loquitur vt perfo
na publica, guialoguitur, vt auctor ip
fius natura, iura illud, Signatu eftfper
l ll .fal.4.Quomodo etia ?/al.4.

intelliguntaliqui illud Ioan. . Ill:


bo peniente in bd.

Veruntamen hoc de luminegratia ma

promulgeturnon eft vera lex, fubin

gisintelligituripoteft autem in prefen

de promulgatio eft de ratione legis.

ti attribuileginaturali, quatenus dixi


mus coprehenderefupernaturalia pre

aior con(cat, quia lexeft menfura, 8:

regula communis operationum habs


imcogendi,vt Arift.dixit,8 infrapro
babitur,quia in hoc differt a confilio,8.
qualibetalia monitione. inor etiam

probatur, quia vt regula de fe obliget,


9portet,vt quantumeft exparte fua fic

Iaficienterpropolita.ft autemlexre
Sula no provna, vel altera perfon,fed

cepta connaturaliagratie:illa enimlex


nonpromulgatura Deo vt auore pu
ra naturae, fed vt auGore gratia : pro

mulgaturautem eo ipfo, duod gratiam


infundit.t quia de le paratus eft adin
fundendum, 8 promulgandum omni
bus1umen fidei, per quod lexilla mani
feftatur, ideo dicitur, quantum eft ex

Protota communitate lata, ergo debet

fe omnes illuminare, vt in tradatu dc

elepropofita publico modo, 8 mu

Gratia late dicemus. tita ficut nun

Itati accommodato; talis ergo publi

uam defuit in vniuerfofufficiens fidei

cajo, feupropolitio promulgatio ap


Iwinian, pellatur.gam rationem infinuauit fu

propofitio, quantum fuit exparte Dei,


ita nunquam defuit fufficiens illiusle
gis promulgatio. dus autem quafi

Itinia.cde Legib in leg Lege/acraiji


xintelligi ab nibus debi,verii,pre
kripto ifeliu, intelletto,probibita

4d9 facianprxcepta- Vnde etiam


itur confirmatio, quialexpoftular
obedientiam a fubditis, qua przftari

connaturalis illius legis fuit, vr inci

peret a diuina reuelatione;poftea ve


r per traditionem defcenderet a pa
rentibus ad filios, praeuenience mul,

8 cooperante Deo cum fingulis.adil

nonpoteft, nifilex fit fufficienterpro


ita,& quia non obligat fingulos, nifi

luminationem illius legis percipiend,

atcnus (unt Partes munitatis,ideo

Gratia.

fed de hoc plura in dicto traaatu de


-

lia

10. I

Dib.r.Denaturalegisin co.

Alia ver ratio eft de lege ptiua, . . tantam dicit efie huiuspromul
gationis nece(sitatem,vt nec Deus ipfe
fue diuina,ue humana:h enim fem
perfertur per le primo pro aliqua co
munitate, & ideo femper requirit vo

cem publicam legiilatoris per fe, vel


peralium communitatiloguentis; non
tamen ex fe determinat certum mod

illius publica manifeftationis, fed ab

iplometlegiilatore przfcribendus eit,


auia non poteft aliunde determinari.
t ita obferuatum videmus tam in le

gibus diuinis, Quam in humanis. god


duidem de lege diuina veteri contrat
Exodi 19.8 2o.vbi magnis fignis,8. pro

digijs promulgata eit publi. De lege


autem noua ex actibus (tolorum,
vbipoft admirabilem, & publicum ad
uentum Spiritus Sancti, capitab
ftolis publice praedicari, donec.In
terran exiuit/ eorum, De Guapromul

effet hominibus accommodatus,8. pre


fertim pro multitudine, feu comunita
te humana.t vero fimpliciter,8 ex na

gatione, quando confummata fuerir,di

tura rei loqudo, ralis promulgatio eft


necefaria ex parte ipfi"legis, guia hoc

goad ciuilesvero declaratum hoc eft


nes, Collat. 5. Vnde Gratian. in S. fub.

.Inifiis,d.4.lege (inquit)tucin/tit
tur,prolgantur. In particulart aut
de pronulgatione requitita in fingulis
generibus legum,praefertim humanar
dicemus inferius fuo loco.
6.

re omnes per priuatam notitiam etiam

mere interiorem. Ille autem modus n

cenius in vltimo libro. De legibus aut


humanis idem confrat ex vfu, & quoad
Ieges canonicas fumitur ex cap. 1. de
(tul.pralat.8 ex capite 2.de Conftit.
in Authent. Vt fada: nouae con(titutio
Gratian.

pofsit lege politiua ab eo data aliquem


obligare hne legis publicatione.
auteme(c verum depublicatione,vt di
cit notitiam legis proportionata obli
gationi:ha:cenim eft nece(faria ex par
te ipfius hominis, Guia nifiei propona
naturobiedum, nteft moueri, nec
peccare, 8: ita non poteft cum effe
obligari. Promulgatio autem publica,
8 externa,ac (entibilis,de dua nunctra
aamus,non efrita necefaria in legibus
pei de potetia abloluta,quin pofsit ip
fe tanquam (upremus Dominus obliga

Nuncergo in genere fufficiat,necef

fariam effe aliquam propolitionem ex


jitio.cyprocernam, & fentibilem fadamita publi

itulat cditio legis, duatenuseft re


gula publica totius communitatis,vt di
ctum eft, 8: ideo licet lex fit a Principe
decreta, 8: publicarimandata, quandiu
promulgata non e{t,non obligat, etiam
fi priuat1m (ciatur.Poftuam aut pro

mulgata e(t, de fe iam obligat omnes,


ad quos per le poteft notitia eius per
uentre, necoportet, vralia Intimatio
duafi iuridica fingulis hat, vt dicitur in
d.cap. . de Po(tul. Praelat. 8: tradando
de lege humana latius explicabitur.
Dubitari vero hic vlterius poterat,

7.

an de ratione legis fitetia acceptatio 4nji}

lgatio e cc,8 cum tanta temporis latitudine, vc


gis fi ne- moraliter potsitad notitiam totius c5

fubditorum,que pott promulgationem r le.

munitatis deucnire, duia hoc (altne


cellarium ft, vt obligare pofsit, quod

fupra dices,Lege; infitui, prolgitur, tio/abdio:

ria.

fequitur, vt videtur infinuare Grarian. g

firmari, ribf.Sed hoc du r.

per fead legem (pectar. n vero ad ali

bium non habet locum in legibus diui- Gralian.

quem effectum legis minor promulga

nis, fed folum in humanis, & ideo illud

ttofufficiat, habet fpecialem quatrio


""""" circa legem humanam, quam
guiopic} }** uinam, ux ex diueris princi
ditio ecep ] ur, & ideo tradando de illis
/aria expar melius explicabitur. Poteft autemhic

infratrattandum remitto.t dico brc-

} , an hac promulgatio requiratur


ligantis, an } t conditio necenaria exparte

teleg, ob-

""},9ia non potel, obligari, nif


ditor, qui cognolcat legem,veletiam requiratur
obligatur. x patte ipfius legis, Guia non pote(c

obligare, niti it pmulgata. ultienim


Ca/ir.

nihil inter hr duo diftinguere viden

cu. nde attrolib. 1. de Legepoenal.

uiter,illamconditionem nonetie dera-%"


tione legis, nec formaliter conuenire
alicuilegisimo quodmodo cum illius
ratione pugnare: nam de ratione legis
eft,vt vim habeat obligadi, fi aut pen

deat exacceptione fubditor, ia nt


ipfa obligaret, qua ipfi fubditivolta
rie (e fubmittertlegi.Siergo aliquan
do requiritur populi acceptatio,veleft
propter imperfectam porefratem Prin
cipis, Guitantum fub hac conditione,
8. dependentia poteftatem recipit, vel
eft

";

, . 023 lefinitio exditis ditionibuslegi; colligatur. 3


bl.

:
Utill

td.

qui non A loquendo non eft (criptura de effentia


legis, vt eft communis fententia iuris
vol: vii lua abfoluta poteftate. Vn de quando dictur lex humana firmari
interpret in Rubr.de Conftic.vbi pre
u Panormit.8 Felin. 8 pluribus c
.j. moribus vrentium,non tam 1ure, quam
rdia. faaointelligdum ef,vc1cnfit Archid.
firmat Selna tract. de Benef..22. .14.
eft cx benignitare legislatoris,

anormit.
ll11.

Sel.

bl.

" ind.s.lex.d.4.8. ibi Turrecr.ar. 2.fed de


hoc plura tractando delegibhumanis.
Deni dubitaripoter, an etiefcrip
*

tica (cro lib.r. de Lege poenal. c. .

) d: quia Ifidor.t hoc ponitin definitio

in definitione legis fub diliunction


nic, Quod fit voce,/cripto promulgata,
duam difiunctionem iple non probar,
fedvt manifeftam fuponit. Idemque

** pelegis, namlib.r. Etymol.cap.s. Lex

admittic urrecr.d.ar.2.infine,8c dicit

? tamfit de ratione legis.Ratio dubijeft,

(inquit)elicon|titutio/cripta habetur in
. 3.d. I. & in hoc dittinguit legem
iure,8 confuctudine ibidem Vnde
}

jiir.

cipio definitlegem, dicens, Lexelico


, aii, conjenj, qui/criptis prec
r, quode agend fit. Et

" finiliarepetit cap... 8. icer... 8. 2.de

feruetur, 8 tunc etiam diftingueretur

legib.Legempopulariter dictam effeil

talislexa confuetudine,vt ftar. Iraq;


ex natura rei nihil aliud probari po

D.Thomas 2.2.q.57.ar.I.ad 2.dicit, ius


finfcriptum redigatur, vocarilegem;
8. rift in Rhetor.ad Alexand. in prin

lam,
qualcriptofancir, quod vult.tq;
-- -"tc.
iaaecril
cap.lex.d. I.ar.2.(implici
"
-

,
.
%lio,

4rift.
po fumi ex Ifidoro. Fauet etia Arift.

lib. I .thic.cap. vlt. dicens, Lex efi/er


ab aliqua prudentiaprofeft,. Ratio
vero eit, quia etiam verbo poteft prae
ceptum fuperioris lufficienter intima
ri,non folum priuate perfonz; fedetia
communitati,i voce praconistuffici
ter publicetur,8 pofte mangat in me
morijs hominum, 8 per tradition

ji,

;tro.

teft;an vero exiure ciuili,vel canonico

ter pronuciar,de effetia legis effe (crip

fcriptura interdum requiraturadlegis

turiybialiospro hac ententia refert.

obligationem,pofte videbimus.

Sed hoc dubium non poteft eodem


-

modo tractari, auc definiri in omnibus

legibus,vtenin omittamus legem eter


nam, qux intra Deum eft, & non nifi
metaphorice dici poteft fcripta : lex
etiamnaturalis nonelt (cripta,nifi me
taphorice in mente, feu in corde homi

num. Interleges autem diuinas politi


uas,lex vetus fcripturam neceifario re
quirebat,quia Deusita voluitillam tra

II.

definitio legi; exdii; de conditionibus

eius colligatur.
nc methodum feruauit D.Tho-

mas d.q.9o.ar.4.vbi ex proprie- Dbo.


catibus legis, duas tradidcrat
aefinitionem eius concludit, de dua (ca
tim dicam. Alix enim traduntur defi-

nitiones legis, quas Sot.ibi lib. .d. . 8; Sol.

dere,8 nihil illiadditanquampertins

attrolib. 1. de Lege poenalicap. 2.8 Caliro

addiuinum ius; 8: ideolex illa (cripta

alij moderni referunt, 8 reijciunt. Sed


non oportet in hoc immorari, quia re
vera non funt definitiones,fedencomia
1egis,vel non dantur de lege in cmuni,
fed dealiqua in particulari; Sic dixit

perantonomafiam dicitur. At verolex


gratit nn requiricper fe,quod fit fcri
tain membranis, fed in cordibus.Vn

denonlimitaturad (cripturam,fedan
t19u1or eft illa, 8: (ine illa fufficienter

icer. .de Legib.Leg lddam eter Cicero.

pronulgata fuit, vt pofte videbimus.


ncergo cuidenter conuincitur, fcri
torammaterialem, & externa, de qua

in le Dei cxiftens,8. lib.2.efie Refta

}zitio, non effe de ratione legis.


lege autem humana dicenium eft,
}esulariter, & ordinarie non fierifine
(criptura, ula revera ita expedit, vt

"s:sfia:conipicur, & non facile mu

ratio/ Iouis,9 .qua conueniunt


legiaeterna.iterum vero dixit,legefie
tan ratioe anaturainfitam, quomod
etia Clem.Alex.dixir, effe Retiam ration. cle. Ale.
ge conuenitlegi naturali.Arift.aut
.4rift
in Rethor.ad Alex.dixit,Lege eje
ciuitatis con/enj,.8.1fb. . thic.

**oles. Ethinc fit, vrab his, que tre

.vlc.effe Sermone ab aliquaprudentia pro

9"catius accidunt, frpetalesieges di


}rper fcripturam publicam terri.
lilominustamenin rigore, ac per fe

fe,. ur conuenit legi human9,


feuciuli. Similia habet Ifidorus ( 1fidor.

allegatuslib..gin. cap.to. 81.9.5.


F 2

Lib.r.Denatura legis in .

per multa capita,qux referuntura Gra A ordinat, appellatur ordinatio adiua,

tian.d. I. 8:4. & fimilia lumipofunc ex

dux a ratione proficilci debet , & ideo

varijs legibus.ft.cod.

dicitur ordinatio rationis. autem

ceneralior definitio iumi poteft ex

vox (quidquid fit departiculari mtio-

ric le - Diuo Thoma.queft.9 ". artic. 2. vbiait,


gi, defini - Lex eft alaanenraioni:prafice in principe,
ti.
quigubernataliq itatemperfecti.
}}. liter vero Caltro libr. 1, de Leg.
aj, nal.cap. .ait, legemeie ol re
,qui picem populigeri,l/crip
lg, intentione obligandijub
dio, ad parend ili. gz definitiones

neaudorum)ex fenlimitaturadad
intellectus,velvolitatis: nam in vtroq;
poteft effe ordinatio,8 illa, qua eit vo-

}
:

vox illa,8 interno actui,8 externo etia

proprias opiniones definientium inclu

modarinam etiam externu prt-

}
}

Gratian,
2*

dunt, quod virandum eft, quoad fieri


pofsit, quia definitio debet effe Guafi
primum principium, & fuudamentum
omnibus commune. Deinde hte
5 rior definitio aliqua inuoluit, dua vel

non funt in rigore neceifaria, vel ma


iori expofitione indigerent, vt Quod fit

Gabr.

.4riji.

}
}

ceptumeft ordinatio rationis, idft,

ratione didata. Reliquae vero particula adduntur per modum differentia, 8:

in illis virtute includuntur omnes con-

ditioneslegis, vt exhadenus didisfa-

gri

tis conftat.

}
:
.

Dubitarivero poteft, quia nihil ibi 4


eft, per quod excludatur confilium a obitdio.

ede nn reda impliciter. Item quod


vicem populi gerati poteft enim effe,

ratione legis. Vnde aliqui concedunt,


confilium fub lege contineri, duod in

velpopulus iple, velalius, duinon vi


cem, fed curam eius gerar. Prior ver
definitio foltim conuenit legiprouteft
in animo principis, cum tamen in hac
materia etiam tractetur de lege exter
na. propterea Gabriel.in 3. dift. 37.
art. I legem definiuicede, figdefiniti
refix rationis, digiantis ligari aliq ad
aliquid agend,vel non agend, cui vide
tur fauere Ariftoteles (upra relatus in
lib. 1 . thicor. dicens, Lege eje/ermo

rigore verum non eft , vt (upra teti

nonoportet definitionem limitare ad


folum externum fignum. t praeterea
tota illa definitio potelt multis prae
ceptis,feu fignis adaptari, qua propri
leges non funt. Denid; idem eft de alijs
fimilibus definitionibus,qux videripof
funt in Gerfone 3.part. tractar. de Vita

Ipiritu.lect. I o.8 .. trad. de rig, iu.


3.

ltatis dici poteft rationis, vel quia ipfa voluntas potentia rationalis eft , vel
certe, quia reda ratione dirigi deber,
prafertim in lege ferenda. Poteft etiam

voluntas recta : nam in rigore poteft

a quadam proidentia profe. Sed

cerjon.

.i

ris,8. legum.
gapropter definitio, quam Diuus

.. homas colligit d.artic. 4. frequentius


cepta eft, fcilicet, Lexeft ordinatio ra
tionis ad bo ab eo, qui cura 5

gi, 8 in fequenti capite iterum dicam.

:
-

|
. .

Repondeo ergo,dupliciter excludico-Sol,9


filium per illam definitionem. Quia dirci,
confilium vt fic, per fc non eft a (upe-inter }

riore, quatenus habet poteftatem, &


curam in fubditos; lex autem debet

:-)

effetalis ordinario rationis, qua hoc

modo procedat ab habente curam


munitatis, vt in ipfa definitione decla
ratur, per fe enim, ac formaliter intelligendaeft. Et eodem modo excludendaeft oratio, feu petitio ab hac ordi
natione rationis: haec enim tria prae
ceptum , confilium, 8 petitio in hoc
conueniunt, quod perilla omnia or

-",

dinatur, feu dirigitur vnus adoperan


dum per rationem alterius; 8: ita om
niailla pount dici ordinatio rationis;

fed differunt. Nam petitio per feeft


inferioris ad fuperiorem, licet pofsit

exerceri inter a quales, 8 aliquando a


fuperiore circa inferiorem, fed non

uatenus taliseft;imo in eo quodam-

modo
fe fubmittit
alteri,
(upra dixi.
onfilium
autem per
feeftvtinteraequa-

itari, babet, prolgata . t fer ean

lexan4 dem habet Alexandjent 3.part. d.26.


memb. 4. In dua in primis locogeneris
ponitur Ordinatiorationis, quae vox adiu
non pafsiue fumendaeft; fubditi enim
dinantur per legem:ordinatio autem

actiua eit a legiflatore,8 ille actus, quo

les,8 fialiquem excefium indicat in co


fulente, eft folum in fapientia, non in
poteftate. Lex autem per feeft a furiore circa inferiorem, quod in definitione fignificatur; ita ergo fufficienter
excluditur confilium a ratione legis.

}
}
|

cap.rs. nefiusaleseintentus/ifacerefalaiol

tprztered genus ordinationis intel- nalem etiam attigimus, cum diximus,


legem debere ferri pro cmuni bono,
igidebet de efficaciordinatione, qu
duta vero finis cum effectu incidir,
vinhabeat cogentem, vt Arift. dixic,
non potuit fincilloplene explicari.fc
8. hoc videtur etiam determinari per
particulam Prolgata, quia confilio n ergo incipimus de effeGibus tractare,
8 timul innotefcecamplius finis legis,
conuenitpropric promulgari:nam h
uieft probitas,8. honeiras fubditor,
vox indicar ordinem ad obligationem
8cideo ab hoc generali effectu incipi
inducendam,in quo maxime differt
5.

filium alege.

l1S.

andem videtur obftare illidefini


tioni, quia poteft Pralatus ordinare

lex diuina non habet hunc effectum; er

iobit fubditos(ecidum redam rationem ad

x:
ti

ti,

aliquidagendum,fufficienterpropon
communitati voluntatem fuam, 8:

nihilominus non ferre legem, Guia non


includitprxceptum perpetuum, & Ita
bile,quod diximus requiriad rationem
legis; vnde rota illa definitioconuenit
przceptocomunitatipromulgato, etia
fi addiem tantum propolitum fit. d

1.

bi .

* , duod dicobreuiter, vel D. Thomam la

tius fumpfifie legem,8 fubilla compre


hcndiiie omne huiufmodi praeceptum,
vel certe particulam primam ita intel
ligendamede,vt ordinatio rationi pro illa

in

li.
m,

Racio ergo dubitdieffe poteft, quia

2.

go multo minus alia: . ntecedens pa


tct, quia lex diuina, vt lexeft,non prae
bet vires, nec iuuat ad operandum bo
num, ob quam rationem Paulus ad Ro
manos. 3. legem veterem vocat legem , 3
mortis;& cap.4.ait, legem iram opera .4, 7

ri,8 . 5. Lex/ubintrauit, ntabundaret de- y.


li.i. Secundo (altem 1ex ciuilis non

habet facere hominem bonum,propter


uod riftot.3.litic. cap.3.aliam di 4rift.
cit effe virtutem boni viri, & aliambo

niciuis; ergo 8 lex alia; lex ergo ciui


lis facit bonum ciuem, fed non fimpli
citer bonum virum. Ratio autem eft,

. -

:
:

for omnia, qua in lege defiderari pol

Quia finisciuitatis folum efc huiusvi


ta temporalis conferuatio in exteriori
, 8: iuftitia, vt fumitur ex eodem
Philofopho. . olitic.cap. 2. ad quem
finem etiam ordinantur ciuiles leges;
non ergo intendung veram probitatem
morum, duz facit hominem bonum
fed folum exteriorem duandam obfer
uantiam,qua facit bonum ciuem. r

tfacilepatetconfideranti exhis,

tio ad legem implendam non eft necef

9ux diximus.

farius actus bonus;imofpe per pcc


catum impletur etiam canonica lex ;

,tantum,que Itabilis,ac duraturaelt,fu


4thio. matur. Vndepotiet fortaffe breuius ira

& C
}

DTbon.

definiri, Lexelicoprec, ),
acliabilejuicienterprlga. 1lludenim
genuspotuit etian D.Thom.q.96.ar..
ad 2.8 Iureconfulrus.l.1.delegib.8 per
ludexcludunturprecepta particula
ria:peralias vero particulas indican

III.

fed homo non fit bonus, nifi bonis adi

bus; ergo obferuantia legis non facit


efefiusalege intent:fifacere
I,

bonum;ergo multo minuslexipfa.


Nihilominus dicendum e(r, finem in

eo, quipoteftatem, 8 iurifdidione ha

3.
tentum a lege effe, facere fubditos bo Fi
nos; atque ita hunc effe duafi vltimum teper
effectum legis. Ita docet D. Thomas 9. lege eE,
92.art. .duem omnes fequuntur. - facere jub
fonat Arift.2.thic.cap.1.dicens, Leg dito; bonos

beat.Deinde materialem qua fubie

latore, iplo, ci: )faciente, bono oficerc.

Gigam,quia elle debetinintelleau,aut


umillius voluntatis pofsit in fereci
Pete:8 materialem quafi obiediuam,

Ratio D.Thoma e{t, quia bonum fub .Tbo.


diri in hoc fiftic, vt motionifuperio
ris fubijciatur, vt (entit etiam Arift. . . 4riji.
lit.cap.vlt moueturautem (ubdirus

guia eic debet de rehonefta, & circa

a (uperiore,mediante lege, ergo perii

fubditos . Formalem etiam cau(am ex


inus, declarando modum, clu lex

firmatur, quialex, vt ficlex.deber

Jubduo; bonos.

licidonaturam legis ferom


nes eius caufas declarauimus.Pri

moefficitem, quia effe debet ab

Voluptate, velin quacunquere,quz fig

ferridcbct, 3: promulgari. Deuique fi

lam efficieturbonus, fi ei fubijciatu.


effc1ufta;vt autem (it iu(ta , oportec, "
3
tendat

ib.r.Denatura legis inco.

tendatin bonum finem adbonum com- fe,non perfe, velex intentione fua, fed
per occationem ab hominibus accep
mune pertinentem, 8 per medium ho

neitum,ergo quiferuaueritlegem,

tam.Vnde cum dicitur, pofita, vtab

rabitur circa honeftum, & propter


mune bonum, Quantum eft ex vilegis,

daret deliriu,particula,t,nonfignificat
finem, fed confequutionem, quod in il

ergo ex viilliusbonus fiet. Sed hoc de

la particula,l, frequens eft, & notan


dum in Scriptura.nitur autem ad de

clarabitur melius indudione fada in

fingulis legibus, 8: relpondendo ad ra

norandum,effectum illum praeuilum ef

tiones dubicandi.

fc a Deo,8 ex Ipecialiprouidentiaper

irca primum ergo argument ma

mitium, t homines fuam fragilitatem,


8. necefsitatem diuina gratia, re

nifeftumeft, diuinas legeseocendere,


vt faciant hominesbonos; nam Lex qui
de/antia, dal/, iufi,
cy b,vtait Paulus Roman.7. uod
non folum verum eft de lege (cripta, vc
concra hereticos infr oftendemus,fed
a fortiori etiam de lege gratiae:8. de le
genaturali perfeeft euidens:nam pro
hibet quidquideft malum, praecipitau

demptionis Chrifticognofcerent.

6.

irca fecundum de lege ciuilialiqui opinatio


homifte exiftimant, propterea Diu aliquorum
homam addidiffe, legen facere bo, Thomilla

rel/impliciter, vel/ quid: quialex

circa

ciuilis, licet non faciat bonum virum,

efefile }
9uode(c effebonum impliciter, facit gis,facien r
bonum ciuem, quode(c effe bonum (e di,/cilicci, :
cundum Guid. Sedaduertendum eft, il boo;
.
lud/ecaquid dupliciter accipipot dito. jub ir:
; vno modo,vt diftinguitur bonum in
}
aliquo genere. V.g. fcientiae, vel artisa

tem omnem virtutem; vnde de illa ma

xime didum creditur, Quis oftendet nobi;


bona?/ignatu efi/uper l ll,
ine. Denique pro ratione fufficit,
Deum efie audorem alicuius legis, vc

bono morali, feuhonefto, quod voca

certo conftet, ad efficiendos homines

mus bonum fimpliciter; alio modo fu

bonos datam effe. Vndead omnem Dei

mi poteft, prout intraipfum genus ho

legemapplicari pount omnes laudes,


duas de lege diuina profequitur Dauid

fecund quid,refpeau colledionisom

nefti bonum vnius tantum virtutis efc

/al. I 18, toto Pfalm. I 18.interalia. Lucernapedi

i: verbu ,tylitis meis.


Nam hoc modopraecipu lex facit bo

nos, fcilicet, dirigendo adid, quodbo


num eft , 8. obligationem illudoperan

adeo,vt dixerit, leges latron fi feruen

ai imponendo, cui confonat illudfal.

tur, facerebonos latrones, 8: idem eft

* 8. Lex Domini lata, ertensani

de lege militiae, & cuiuflibet artis, fed


ille leges non funt leges fimpliciter,fed
fecundum Guid, vt ex principio mate

/al. 18.

. Et infra. Precept Domini lucidu


illuminan, oculos.
5.

nium virtucum, quomodo temperatus,


finon fit bonus, veliuftus, diceturbo
nus fecundum quid. D.Thomas ergo fi
ne dubio loquutus elt in priori fenfu,

itautem aduertendum, Paulum di

rix conftat.Vndelegesciuiles,qua fim

ftinguere legem a gratia, quialex, vc

pliciter leges (unt, revera non tantum

lex,licet oftendat, quidoperandum fir,

faciunt bonum fecundum quid in illo

perfenon datvires adid exequendum:

.2.

\fenfu, fed fimpliciter, guia bonum mo


hoc enim ad gratiam pedar Vndeeft |D rale, 8 honeftum intendunt, Ira profi
tetur iureconfultus in l. 1. . de luft. 8: Les" "
illud Pauli ad Roman.7. ideoaliamle

3em in bri, repugnante legi


* , cet. Et infra, Qui, liberabit

4ecorpore orisbuius? 8, repondet, cra


* Deiper lef britu: lex ergo,6 mul

te: .
cito difternente, bono, /ol - ""},

iur.dicens, Iu/titia , licit abili-

acia ""
iter
, Idemientic Arift. 3. Polit..4. "

ta precipiat,8 vires operandinon prae


beat, quanuisperferendar adbonum,
poteft cie occaiio, vt homo propter

bonefiate aligarticipare,8 cap..air.

dices finem ciuitatis effe bene viuere,

fh

t.

pe virtute, y piliopublice cogitant quicq Ariji.

fragilitatemfuampeior hat.Atquehic

rababent bene in/tituendi ciuitate, 8, .

eft enfus Pauli in prioribuslocis: nam

liticor.cap. vltim. dicit, : ;

haceratinfirmitaslegis veteris, qud


uita iubebat, & non iuuabat, 8: ideo

debereeleparticipe, virtuti; ralis, ql


efi.Tamen in Principe requirit vir

icitur,iram,8mortem operatamtuif

tutem impliciter, vtique in fecundo

tl

4.nobligfubd/tpxi,6 adequatus efectuslegis, z

to, idft, colledionem omnium A ticulari, nequeira ficaciter reddere


vittatum, quia in omnibusdebet prz- hominem bonam,yt positiple ma,
cipere.
litialiqua admicerebonitatiinttaa

1:

Ratio autem a priori ett, quia finis

lege. Vnde guia bon ex integra caufa,


malaut ex duocunque defectu, fit, vc
actus guid fit fimpliciter malus prop

}f

, humanz reipublicz et vera felicitas

politica,quz ine poribus


on.
nonpotetsperleges
autemhonetische
ciuiles di

celleef,vtillr legesadbonum morale

Gam,8 nihilominus propterbon tub


ftantiam, Quam habet, (ufficiat adim

per etendant,quod.vt dixi, eitbonum

plendam legem. Deinde dicitur,hfc ma

impliciter. Quando vero Arift.bonum


uem diftinguit bonoviro, id facit,
uia plus requiriturad virturemboni

xime habere loct vulgatum principl.


Finem legis no cadere fublegem. Nam
uanuis lex praecipiendo actum bonum

:
in.

viri,quamboniciuis; quanuis enim vir

ex genere, intendat etiam,vt ben hat,

tusboniciuis moralis fit, 8 honeta ex

vt hoc modopofsit hominem bonfa

}-

1e,tamenprxcile fumpraeft fecundum

quid,fecundo fenfufupra declarato, C.

fola non fufficit ad conftituendum fim

cere,non tamen hoc totum precipit (


per,[ed folum actus fub(tantiam,ideoq;
rillam poteric impleri.

4:

pliciter bonum virum. Vnde fiquis fic


folitarius,poterit effe virbonus, etiam

V . XIIII.

an-

rigiturin eam felicitatem, & ideo ne

fi non fit bonus ciuis. ui autem pars

eft ciuitatis, nerit bonus fimpliciter,


nii & virbonus,8; bonus ciuis fir, guia
bonum exintegra caula, poterit autem

ir obligarejubdito,fiproxi: , rade
4, efefi legis.

eflebonus ciuis,licc non fit bonus vir,


uiaele bonum ciuem, eft effebonum

Racipua efficacia legis ad facien

fecundum quid.
8,

tquehinc conftata fortiori, leges

, "lcasfacere bonum impliciterin


: codem fonfusnam illrtantum feruen
"" faciuntbonum omnino conf
. "", idft,in omnigenere boni:quod
plater.

de quacunque lege in particulari dici


poteft,quia nonprxcipitomne bonum,
Icdpartemeius, przter legem charita
tis, qua virtute omnia compledicur.

tque itavnaduzque lex facit bonum


exparte (vrita dicam) 8: in hoc (enfu

factbonum fecundum quid: totaaut


colledio legum facicabfolute bonum.
thociplumin recenfuerunt Caietan.
* Soto circa didum artic .quanuisin

};
}

ter circunftantiam ab homine adiun

verbis differre videantur.


. irca tertium occurrebat difputa

o cum Adrian. & aliis, an peccando

: talirerpofsit verlex aliqua ferua


" Sed dehoc videri potett D. Thomas

.
L1bon.

*:*:**:ft. oo.art.9.8. 3.2.q.44.artic.4.


* Intra tractando delege politiua dif

putabitur, nunc admitto, poffelegem


Ieruariper actum malum, nonvero qua
tenus malus eit,fed quaten" aliquid bo

dos homines bonos, eft eius obli

gatio aux videtur effe maximin


trinfecus effectus eius, & ideo de illac6 Quid/it,p
effe

fequenter tradamus. Vt autem intelli legis.


gatur quzftio propofita, duo termini
in titulo pofiti funt declarandi. Prior
eft, proxi, quiponitur, quia folum
loquimur de effectu, du lex perfe ipf
facere poteft, 8 hunc vocamus proxi
mu n,

vc nunc excludamus effectum,

duem lex per (e non facit ; [tatuit aut,


vt per hominem fiar,vt eit.V.g.punitio,
8:hic dici poteft effeus remotus le iditade
gis. Alius vero effectus effe poteft ma eje
gis remotus, quia licet fit intentusale legi.
gislatore;lex tamen nec illum perfefa
cit,necadillum obligat fimpliciter,fed
ad aliquid eius, vreir moralis bonitas

fubditi, de quo agemus in cafibus fe


auentibus, nunc de primo tantim agi
mus. lius terminus eft, 4deq.
teft enim dicitalis effettus adaequatus,
velquia nullaeft lex,qua non habetta
1em effectum, vel quia ille effeaus non
pote(c effe, nifia lege; vel denique, quia
lex nullum.alium habet effe8th, De ter

"ex Iuo genere habet,ex duo folum (e


9"urlegem nprecipere tempetom

tio membro dicemus capite fequenti,


nunc duo priora fub illa voce compre
hendimus, & fuponimus effefermon

"bonum,loquendo devnalege in par

de proprialege,8&deptopria obligatio
4

11c

|Dib.r.Denatura legis in .

nemorali, vt excludamus legem meta- lamede propriam legem,qug obligatio


nem nn inducat, idft, nece(sitatem & propria

phoricano,que circa irrationalia, 8: in

fen(ibilia verlatur, qua nn obligatio


nem, fed nece(sitatem inducit per in

inducere.

due ad prefens nihil refert. Delege au

cum D. Thoma q.92.art.2.ad 1.8 q.93. D.Thoma;


ar.2.Soto q. 1., .atrolib..capit. . Solo.

clinationem, vel inftinGu naturalem,

duandam operandi, vel non operandi. obligation;


ft communis affertio Theologorum

t propria, & repecturationalis crea

ad finem, & Iuriftarum in d. lege Legi, Cairo.

tura, cum con(tec, non inducere illam

pirtus,8 in d.cap. . t eodem (enlu Gratian.

nece(sitatem fimpliciter,dubi eft, an

dixit Gratian.dift.4. ad finem. Decret


/filatfacit, exbortatio liberam voluntat
excitat. Similem (ententiam habet tub D-Hierox,

inducat morale, que obligatio dicitur.


Videtur ergo inprimis, no poffe hoc
tribui omni legi ex1.Legis rirtus ft.de Le
. gib. 8 .nis dift.3.cum his,qug tra

nomine confilii,8 precepti Hieronym.


lib. 2. contra louin. circa medium. i

Llegi P dit D.Thomas q.92.ar. 2. Nam inter le

conjili daturojerenti arbitrium eft;phipre

**.

ges numerantur permittentes, 8 puni

[ita; eli jeruitutis. Et Ambrof.

.: ntesat vero permisio opponicur ob


.. ligationi,iuxta illud Paul. I adrinth.
orinib.7. 7.dicojecduindulgentia, /

lib.deVidus circa finem, Preceptu (in

du r; imo proprie loguendo,


ea dicuntur permitti,qug facienda non
funr;permittuntur enim mala; ergo lex

permittens non obligatineft ergo ob


ligatio effectus legis in vniuerfum. Id
dubium na (citur ex lege poenali, Quia
ad poenam nemo obligaturpropria ob
bligatione;imo (unt,qui cenfeant,qu
ties lex fpecialem imponit poenam,non
inducere obligationem. icetiam ad
di poteft lex fauorabilis,qualis eft pri
uilegium, quod lex appellaturab Ifido
roin cap. Priuilegi d. . 8; tamen non
obligat: nam vnusqui(quefauori fuore
."riu- nunctare poteft,. adafteri,
legium
de Regular. Denique confilium etiam

uit ) injubdito, fertur, confilium amici, da

bi precept eji,ibilexeft, rbi confili


ibigralia eli. Et intra.Preceptum ibieji, vbi

, tique propter neceisi


tatem, quam praeceptum inducir.Sic e

tiam dixit Auguft. in lib.de Sanda Vir D. .

gintrare cap. 14.Dinoprecipientinon obe

4iredaabile , 8 infra. Precepto qu.


4 itemperatreus efi, o debitor .

nderari etiam poteft, duodait Gre . Greg.


gorlib., 2. Epiftol. z. & refertur in ca.

*.de Donat. Nobilita, odofibile


ge" inponii, vi debere/eauod ponie tribuit,
exiliinet: fuponitenin,legem impone
re debitum. Denique Ariftor. I. Ethic. riot.
cap.9.hacratione dixit, in lege effevim
juam,qualicet n omnislex pe
cialiter poenam imponat, infert tamen
-

.Cad-interleges numeratur: nam lex priuata

nece(sitar,ratione cuius homo fit dig

/leri vocatur in cap. Niji pridem, de Re


. Nii nuntiac. 8. .), de Sponfal.8c
pridem tamen non obligat.
Deinde neque in fecundo fenfu vide

nus poena, fi legem cranigrediatur. Ra

tur obligatio adequatus effectus legis.


. . rim,quia etia precepta priuata obli

poteftatem habet; (d voluntaseticax


poita poteitate, inducit efteaum:

ergo.Senfus autem,8cmaior declaratio

sant, quanuis leges non fint. Imo non

tio autem fumiturex diis de fubitan

tia legis eftehim imperium procedens

a voluntare efficaciobligandi eius qui

cantum praecepta, quae exiuri(dictione

alertionispatebit, repondendo adea,

procedunt, fedetiam fine iurifdictione

99* In primo membro obiecta func, 8:

obligare lolet,vc prepceptum parentis


ad filium, domini ad feruos, 8:prelati

ideo illis fatisfaciendum eft.

religionis ad fubdicos, etiam fi iurifdi


tionem non habeat,vt olimeratin vfu
etiam in monafterijs virorum, & nunc

. b.

irca primum ergo de legepermic


r.
faa vpo verbo repondeo cim cat cafire.
lib.r-delege Poenal.cap..in fine, leges Q

in monialibus reperitur. Item obliga

perattentes in tantum eae leges, in lege; per"


quantum latenter habent admitta prz- t:ba

tio.pritur expropria voluncate,vt


in voco.promisione,8 quocunque c6

"]sio,t fpecialiter decreta perie ration:le.

tractus non eftergo obligatio adequa


tus eff:ctus legis in illo fen(u.
Nihilominus diccnd eft primo,nul

cepta fine quibus non ponet intelligi beantrera


5em. Quod ignificauit Glodain a leg, gir,
ts" virl; , dum vcitur exemplo legis joga,
cimg.cod.de lur.8 Fad.ignorant. Vbi
militi

.Anoblig/upa/ipxi,6'?diuslegis
militi permittitur vti exceptionibus que none(thic tradanda,fatisenimeft
ad affertionem politam, Quod obliger,
polt (ententiam contra felatam,prop
ter uamignorantiaminamilla permif
fiolegis obligat iudicad tales excep

fiue ante, iiue poft (ententiam lati,fiu


ad agendum, fiue ad non refiftendum,

tiones admittendas, & idem eft in fi

atque ita ad fuftinendam poenam.

irca tertium de priuilegijs, multi

milibus, vt capit.fequentilatius expli


6.

irca fecundum de lege Poenali ad

pripid uerto,duplicem poffe intelligi repea

jone intalilege,wn" eitadiudicem,qui infii


ian auruseitpoenamaliuseft ad reum,qui

vero exiftimo, fi priuilegium cum pro


portione fumatur, non minus poffe in
ter leges computari,quam permiision
ga eft aperta (ententia D. 1fidori 5.
ty m. cap, I p, vt videbimus capite fe
duenti. Dico autem , proportione,
quia fi fermo fit de priuilegio tempora
11,vel conceflovni perfone, vt cum eius
vita finiatur, illud deficit a ratione le
gis, nprecif ex eo, duod priuilegium
eft,fed quia non eft Quid ftabile,aut fir
mum, quod diximus effe de ratione le
gis.at priuilegiti perpetuum cetium

lege illampaliuruseit.Priori modo dicipo


.

teft lexilla inducere obligationem, 8c

$.

imponere illam iudici,punienditale de


littum fecundum menIuram per legem

przfcriptam. Iuxta illud Auguft. lib.de


Ver.Relig.cap.3 . Imbi; temporalibus legi
ba, debi bomine, iudicent,
easinit, taen fuerintin/titute, 7
firmate, licebitiudicib de eis iudicare/ed
Db.

jecdipjas. xcauten obligatioma


ior eit in ordinarijs iudicibus, duam in
fupremoprincipe,vt declaratD.Thom.
2.2.q.67.art.4.in omnibustamen eit ali
ua,przpterqum inDeo,quieft fupre
mus Dominus, & poteft poenam prout
volucrit relaxare, led hoc nihilad prae

etian de ipfa poena urftio et, an lex

", immediate obliget ad illam,

fitum, neque obligat illum, isit ei

fens refert.
7.

ircapofteriorem autem refpedum


aduertdum eft,duas poffe intelligiob
ligationes in lege: vna eit ad culpam,
qu (olet diciin confcientia;aliaefcad
poenam.Namlicthecpofterior videa
turillampriorem (upponere, quiane

mofit dignus poenagnifiper culpam, ni


hdominus controuercifolet;an lex ali

9ua inducat pofteriorem obligation

file prioriquod folumin quibuidamle


8bushumanis habet aliquam dubita
tionen: namin diuinis certumeft illud

abilis duobus modis, vel melius dici

poteft, etiam i aliqua lex non obliget


inconicientia ad actum, propter cuius
trangreisionem poena imponitur,obli
8are altem velad illum, velad foluen

**p, eu fuftinendam poenam, & ita


"ueillam legem edefine aliqua obli
8}one omnino propria. Dixi autem,

*:ndlf, quia

tcha-.
afiro.
Slentia

dori, pri

leg
rera leg.
D.Ifidor.

aut communitatialicui,aut familiae, vc

in ea femper duret,propriam rationem


legishabet.
portet tamen duplicia diftinguere
priuilegia,duardam funt concefia intui
tualicuius boni communis,quibus pri
uata perfone renunciare non poffant,
iuxta ca. Si diligenti de foro competent,
8:1.1:publi,f.de Pactis, vt eft priui
legium fori v.g. refpeau clerici, cui ip
ferenunciare non poteft, Quia non in
tuitu perfonr fux, led dignitatis cleri
calis conceum efr. t hoc priuilegi
proprijfsimeft lex, n folum repectu
aliorum,quibus przcipitur,vctale pri
uilegium clerico obferuent, fedetiam
refpdu ipfius Clerici, cui praecipitur,
vt illovtatur. In illa enim dipolitione
(uperioris inuenitur perfetta vis obli
gandi, nihil ergo illi deeft ad rationem
legis. Alia funt priuilegia concefia in
tuitu priuati commodi p(arum perfo
narum, de Quibuseft (ermo in did.ca.
]])ent de Probat. 8: in Regula,
Quod obg at, de Regulis iur.in. Vbi
Glofia, 8 alij,Sylueft. Verb, Priuilegiu.
ergo priuilegium, fi comparetur
adipfum,cui conceditur, fine dubion
habet rationem legis, vt probat ratio
fatta,quia non eft praeceptum illi impo

principium:deilla autem queftione po


feadicemus,tratando de lege poenali.
Nuncyelpoteft intelligiaffertio pofta
deobligatione in genere, abftrahendo

8.

propterillam rationem negant, priui Opinio alle


legium effe veram legem,fed aut Iecun renti pri
aum Guid tantum, vt fencit Glofia in d. leg
cap.Priuilegi,aut nullomodo,vt (entit tile p, ra
aftro lib.r. de lege poenali cap. I. Ego ltge.

cabo.

L111
-

9.

pe duplici
prilegio,
c7 quara
tioneytr

q per
ration le

gi; tineat
. (i dili

genti.

L. I
bli.

cefillent.
Glofia.

Syl.

|Dib.r.Denatura legi, inco.

renunciare. t vero repeaualiorum ratione proconfiliis Euangelicis damnamus hereticos,qui paupertatem,aut


dui tale priuilegium obferuaturi Iant,

enim prxceptum perpetuum obligans


ad talem immunitatem ferudam;alio

inferat,itain przfenti dicendum eft.

irca quartum de confilio Glofia in

in primis neceile eft loqui de

etiam confilium pertineread virtutcm

bitBart.&czterisotolib.delult.q.2.
ar.2.eam irridet,quoniam filium po

tius condiftinguitura pracepto, 8

p.rbon fequenter a lege, quod entitetiam D


onfilira Thomas d..2. artic2.ad.2.8; q. 17.de
le-Verir.ar.3.ad 2.8 hfententia in rigo
Dhom.eft
bere ratio dixi. t

veraeft, vt lupra etia


gi, ba- } proprietate
optima,quia
atio
a priorio- confilium nn requirit poteftatem fu

jitndit

jaj.
quatuslegis Declaraturbreniterinam
obliga

d. leg.Legis virtus, propterillud centuit,

perioris fed a priuato etia dari poteft


ergo per (e nn requirit auctoritatem

lege,8 idem eft, fi imponaturadbreue


tempus, guiatunc etiam deficit condi

tio reduifica ad legem. guis illae etia


obligationes,quatenus habentaliquam
conuenientiam cum obligatione legis
in hoc, quod abalio habente pote{tat
imponuntur ; confeduenter etiam conueniunt cum lege in hoc,duodex imperio,feu praecepto aliquo prouenit,maxim quando nece(sitatem in confc-

}}

tia imponunt.lmo etiam tuncabaliqua


lege totam vim obligandi accipiunt.

gatio crat exlege.


Deinde probatur ei(dem exemplis,

bus, ibi, lia, et. Et multa funt fimilia


iura,ad qug intelligendaeft hoc fcpene
cefarium. In hoc ergo fenfu non mal
dixit illaGlofia,legem nontantum pre

\}

:
}

:):

legis.
bijciverpoteft,quia idem D.Th.
tqueira (enfus aflertionise(t,omnem
obieio, ..q. io8.art.4.confilia Euangelica po
p.bon. nit inter partes legis gratix.Re(pondc- huiufmodi obligationem ex lege oriri
aliquomodo. Probatur autcm primoa
Solutio. turprimo,nomine legis interduncom
contrario
ex Aug.22.contra Fault.cap. 4g".
prehendi totam difpoficionem, feu pro
27.definiente,cccatum effe dictum,vel
uidentiam legiflatoris circa guberna
factum contra legem: nam apert futionem fubditorum,8 fic ad illum per
etia
precepta
dare,fed
ponit,omnem obligationem ad aliquid
tinet non ttum
vitandum, vel faciendum oriri ex lege.
confilia deijs, qua meliora funt, quod
Quotics aliquisagendo contra ob
Nam
lege
Dominus
in
hriftus
obferuauit
humano,
etiam
iure
ligation propriam in confcientia pecuangelica, 8: in
cat,agic contra legem; ergo taiis obliobferuatur,
Canonico
fape
prefertin

J.

tione communitatiimpofita,quia fi im
ponatur priuate perlonae, non eritex

--vt patetin capit.coj,deSponfali

Dico fecundo. Siobligatio proprie, 2.prio


8 proportione funiatur femperori- o.
turex aliquo iure, & lege, atque itain
hoc fenfu dici poteft hic effectus ad-

gariudicem, vctale iuftum nocument

Sot0.

|
.

obligationem inducir.

etiam de lege punitiua, duatenus obli

legis Illam tamen communiter repro-

ft,vel dipofitio fuperioris, aux participet rationem legis, niti in quantum

auivaldeinefficaeffectale priuilegi,
ergo ficut de promisione diximus, ye!

art.

continentiam reprehendunt tanduam


natura: contrariam. Ita ergo nulla lex

veram habet racionem legis; continet

1-

}
}

aux in contrarium afferebantur, Icilicet, voro, promisione, aut quocunque

}
*

to: namex his omnibus nonoritur

cipere, fedetiam confulure quanuis re

obligatio, nifi ex virtute legis. In illis

veraid non faciat formaliter,vt lex,fed

enim omnibus diftinguereoportet fun-

concomitanter. ddopreterea, quan

damentum, feu proximam materia obligationis a propriaratione,8 caufa e-

*
*
}

do lex confulic vnum effectum, fequia

lium,nimirum,vt illudopus, duod con


fulitur iure prohiberi non pofsit, nec
tanquam malum refutari,8 Quoad hoc
dici pote(tilla lex retinere vim legis,8c
obligare.t hoc modo cum maiori pro

prietate dicuntur confilia Euangelica

}
}
}

ius: namfundamentum confiftit in ali-

qua actione humana: illa vero fu-

ta,iuseft, quod obligat, fic in voto (8:


idem eft cum proportione de reliquis)
proximum fundamentum obligationis

}
.

pertineread legem gratix tanquam ap

eft voluntaria promifsio : quod autem


proprie obligat adillam impldam, eft

probata, 8: itabilita perillam. Et hac

ius, ludnaturale,ac diuinum,si quid -

iji

},

, .e4n lege efias reie in quatuordiuidantur,

2r

lti Domino, oreri reddere. tita eti Gratianum autem in . : ,d.3.ad


ur cx contradibus

Iurlitz dicunt, omnem


obligationem,
oritur, etie natu

textum 1dori adduntur hac verba. cratian.


precipit, y: diliga,

ralem, velciuilem,quia exiurc natura


li, eu gentium,aut culi oritur,vt fumi
turex textu cum Glofia in I.

, Illa particula Diuina inepte addita

it de Regul, iur. . Ex hoc, . de uitit.


8 iur. & Ita fatisfactum eit lecuda par

De . gg verba non Runt in 1fido

eit,quia n ola diuina lexprecipit, ed


etiam alia. Et ideo in Decreto Grego-

riano noratur, in multis codicibus non 9"8.

tirationis dubitandi in principio po

haberi,8 fine dubio cxpungendaeft, 8.

fitz.

legendum,lprecipit, vt it quadam ad

airload numerationemifidori.Expref
V

XV.

fe vero llam particulam habet - de/lin.


17},
ftinus in 1.7. de Legibus clicens.Legis pir
-

n re3 r, r ejectus legis,


precipere problbere, permittere,9puni
re, j qio abillafiant.

; bac efi,imperare, petare.perminere,


re. Atque ita hanc participationem de
fendit etiam D.Thomas q.92.ar.2.id;

tio dubirandiefe poteft, quia

boni (unt,aut mali,aut indifferences; il

.quatus.idft,vnicus, 8 totalis effectus

lis ergo cres effectus legis repondent,


ui lunt przcipcre bonos, prohibere
malos;permittere indifferences,quibus

R obligatio,
de Gua dictum eit ca
pite przcedeti, videtur efeade
lgisergo (operuacaneaeichgccnume

additur quartus puniendi,tanquam ne

ratio, Autecedes probaturprimo;quia


effentialis ratio confiftic in imperio;ex
imperio autem vt fic non fequitur, nifi
obligatio: reliqua enim funt per acci
densiergo Secundo declaratur di(cur
rendo perilla membra:nam praecipere,
& prohibere formaliter idem func, (
lu nine materialiter diftinguuntur, Sc
ideo iuperuum eft,illa vt dittinctapo
mere.fumptum patet,quia prohibitio
etia neft quoldam impertu n, & pre

ceifarius ad efficacia legis. De quo dif


curfu plura (tatim dicemus. xcergo

ceptum: nam prohibere nlhil alludeft,

uam przcipere,vtaliquid non hat, i


cut contrario praeceptum eft qurdi

numeratio tanquam doctrinalis,8. (atis

apta ad explicandos effectus perfec

uenienceslegiacceptanda eft, 8 expli


canda. d illus vero meliorintellig
tiam declarabimus fingula membra, 8:

eorum difLinction, 8 modum, quoper


legen fiunt, quod facile fiet per diffi
cultates propolitas difcurrendo.
Prima, 8, praecipua erat, quia obli-

gatioeft adrquatus, & vnicus effectus 4pproba


przcepti,in qua poisumus priorem par di.

ruslib.. tm.art. I o.8. lib. r. ca.19.fo

tem admittere, & negare pofteriorem, in qor


uidquid enim lexoperatur, media ob- efeci, le
ligatione,operari videtur,vr probat ra gi.
tio facta de efficacia praecepti, 8 hoc

lamprohibition ponit,8 omittit pre

modo dici poteIt ille effectus adaequa

ceptum,fortaffe,quia preceptum perfe

tus : non tamen vnicus, quia mediante

non dat bonitatem adui,fed nece(sta D

obligatione operaturalios,vrex (equ

tqug nece(sitas bene explicaturper


egitionem omittendi,quam ignificac
prohibitio re(pestu talis materir. Per
lfsio autem,vt fic,non eft effectus im

tibus patebit difcurrdo per omnes ef


fectus legis.
Secunda erat, de diftinaione precep-

ti,8 prohibitionis,qua parui momenti Que diftin

perii,fed potius per carentiam imperij

elt. Fatemur enim in primisytrumque ai, /it in

prohibitio: nam qui praecipit audire


dam, vetat,ne omittat,8c1deo Ifido
1ibr.

t:Necienique punitio ef effeausic


85,
dciepocericiudicis, vellegilla
r15.
2.

ratione declarat,quiaact" humani, aut p.boa,

1,

1.

In contrarium autem eft, in primis

exillis effectibus comprehd, lub obli-} praecep


gatione legs, diuertotamen modoin-} cypro
aucere obligationem, & hoc fatisetie, je.

***oritas1fidori, quifalten treset--

vt illa duo priora membra diftinguan-"


tur. Imo ad hoc diftinguuntur,vt decla

aus dittinxit,3: uartum, quieft praeci


, t clarum (uppofulfie videturex

returlegem non folum potie obligare

"" ine, & ratione legis. ud

Per quoi etia traditur vulgaris diuilio

ad agendum,fedetiam ad non agdum.


-

legis

zz

Lib.I.Denatura legisin co.

1egisin affirmatiuam,8, negatioam,que A tionis, ita negatioeft caufa negationis,

licet forrade non fit eentialis,fed Gua


f materialis,nihilominus no eft fuper
ua, fed necetiaria ad duas illas parces
iuftitig explicandas, Guas Dauia etiam

permifsio autem illo modo declarata


negatio tanteft; ergonon eft effedus

legis,fed negationis legis.t confirma-

tur argumento facto in precedenticapite, quia perm1fsio illomodono inducit obligationem, neceft effectus eius;

fal. 36. liftinxit Pal.dicenspecinaamal,9


piui/io le- facto. Delcruitque ad declarandum

si, in affir- } diuerlos modos obligandi Lesi:


}, tum etiam diuerfos mo*** ndi
negai, } legem, Namlexatirmatioadi

airenia citarobligare (emper, nontamenpro


interpiraq,

femper,quia ex quolata cit.incipitob


ligare,8:Temperobligat,qudiu durat,
auia obligatio eft quaf naturalis effedus eius, non tamenprofemper , Guia
non obligat pro fingulis momentis,aut
temporibus, fed folum procerto tem

pore, pro quo imponic operndionus.


Lex autem negatiua obligat (emper, 8c
pro (emper, quia & eius obligatio cum
illa femper durat, 8 propter negatio
nem,quam includitproomnitempore,
8 qualibet parte prohibitionis fut obli

gat,quia negatio omnia deftruit,xquia


abftinerea malofemper, 8 profemper
necefiarium eft.Ex hacetiam diuifione

oritur diuifio peccatorum in peccat


commi(sionis, 8 omifsionis: nam pec
catum commifsionis contrarium eft le

gi negatiua, omifsio vero affirmatiua,


vtex materia de peccatis (uppono.td;
itatandem ftat,nomen precepti,
imperija:duiuocum effe: interd enim

fignificat quaf genus commune ad ne


gatiuum , & affirmatiuum praeceptum,
auomodo diximus in definitione legis.

Secundum etiam de materia difficile

eft, primo exparte actuum malorum,


duia licet fint parum mali non permit-

}eterna; maturali.ytdocuit
it:

vt ft fornicatio, homicidit adulterae,

aliqua paainiufta,8 fimilia.Secundo

x parte bonoradu, guia fi permiffio in fola negatione confiftit, aliquibo

niactus necprecipiuntur, nec prohibtur, Guia funt optimi , 8. ex melioribus


bonis, vt Virginitas, & (imiles adus,
dui fub confilium cadunt, 8:fic Gloffa Globa-.
in d.ca. Legis pirt,dixit, confilium effe
poffe effectum legis, 8: fub permifsione
comprehendi.uod fiquis refugiat cedere tales adus effe permitios,feqni
tur, & non redeponipermifsionem in
illa fola negatione,: diuifionemadu
d explicandum ergo hunc effeaum
aduerto primo, permisionem interd

"
}
}

*:
}

auremeiepotel, quialexadiusperti f}
netfeuiuscontitivirumquefa "}}"

explicaturoprimenamfaamatten 9 R"

ertia difficultaserat de permifsio

eft finere, vtfiant. ttendendo autem

ne,quam D. Thomasita declarat,vt vi.

adius,Deus nullum peccard permittir,


9uia nullum nonprohibet, nequevilum

num quidem duia(vt obijciebam) illa

:
}

effe folius fadi,interdi iurisprior nul- pplex; }


1o modoponitur effea"legis, pofterior

Gonon impedit,nec vult impedire, fed


potius direae vult illa permittere, id

vel parti bonos,8 partim malos. Vtrd;

*}

datama D.Thoma effe infufficientem.

tione,8 ita ponunturilla duo tanquam


iitindi legis effectus.

autem di6tam difficultatem habet.Pri

);

uguft.lib.r.de Libero arbitrio cap.5.


8. 6.Sivero fit fermo de lege pofitiua,
etia grauiter mali interda permietunf,

damus, Dens multa peccata permittit,


uia cum poffetimedirenefiant,de fa

mifsionis effe actus, velindifferences,

ergonon poteft effe effeaus legis.

jeprecept ,. aliquadoye
ro Ipecialiter fumitur pro affirmatiu
precepto, 8 fic diftinguitura prohibi

deatur illam ponere in fola negatione


praecepti,8prohibitionis,illa enim per
mitti dicuntur, qua nec precipiuntur,
nec prohibrur.Additque materia per

**

impunitum relinquir, quomodo dixit

ug.fu,legematernam nullum- g.
catum permittere, Igitur permifsio faGinon includit negationem probitio

nis,fed meram negationem impedim


ti,fen operis, quo pofsic efficaciterimpediriefcauspermitius:permifsio au-

"
",

}
*

negation eit effectus legis, fed porius


eft citectus negationis vtriusque legis

tem iuris, de qua in prafentieft fermo,


includit negationem prohibitionis, 8:

tam praecipientis, qum prohibentis,

preceptiyt D.Thomas dixit Secundo,

*1

uia licutafrmatio ft caufaafirma

h?cpermiisio iuris confideraripoteft,


vel

cap.r.e4nlege, efedus reiein rduidantur. z


i;

vclvt confiftit in mera negatione prr- xim,ac regulariterintelligi,prefertim


dudoDeo tribuitur: dicitur enim De"
cepti,8 prohibitionis, vel quatenus in

?ta
lUs

aliquopolitiuopraceptofdatur,quia

permittere peccata; reliquos vero att"


non tantum permittere, fedetta velle,

nimirum per legcm aliquam polittuam


talispermisio decreta etc,8 Itabilita.
Sicut enim in Deo quoad permitsion
faai, alludeft permittere,aliudftvel

tem. Sic enim dixit Paul, . orinth.7.

lepermittere,ica in ordine adius,aliud

autem dicojeca indulgentia,je- PermiRio

eft permittere pure negatiu,aliud per


legitiuide permiisione fratucre.
Dico ergopermisionem mer nega
8.
iio-tiuam,que refultat ex (ola negatione v

imperi,idft,pertendo, n etiam ali


precipiendo;loquebatur autem de actu quado rer
matrimonij, qui malus noneft. Vnde a Jatur circa
fortiori dici poterit permilso de acti- bonos
bus indifferentibus. Vtroque ergomo- c indle

g triu(rzceptiafirmatiui, & negati


nicipro- ui, nonefieproprium effectum legis,vt
priejed verper aliquam potitiuan legem de
kg, le cernitur, ficetie (pecialem effectum le

gis.Prior parsvideturprobari (ufficie


terratione fada,quia ad illum modum

permisionismonett necedarium ferre

aut ordinare. Nihilominus tamen ali

duando accipitur etiain m bonam par

do,fcilicet,in bonam,8c malam action rec.

poteft permi(sio efle effectus legis.lmo


1fidor.apert loduut" eit deperatisio
ne rei bon:namadhibet exemplum hu Ifidor.
ius permifsionis, dices,ni, lex autper
imitaliquid, pt quod vir forti, ptatpremi:

legemaliquam,fatis enimeft non ferre

nam illud verbum Petat ibi non dicit im

legem prohibentem.Item permifsioil


la non eft expoteftate legiflatiua, nam
interdum adus talis eft, vt nec prohi
beripofsit, necprzcipi;ergo negatio
nesillrtunc non funt effectus talis po
teftatis,quia non funt (vt fic dicam)ex
yoluntate etiam indirecta legiflatoris,
fedexfetales funt. Ergo nec permifsio

perium,fed permisionem:con(tat aut


illam permifsionem efferei bonr. Sic
etia Gloffa in cap.Qui parte y 5.d.vbiin

textu de his,quipartem digiti, velalia


fimilem particula m corporis, non vo
luntate, fed cafuamiferunt,dicitur, :

clericoferi:Gloiarcae
exponic,idefi,permitlt, Guia illua non Glofa_.
illa eit eitedus poteftatis legitiatiu; eft imperium, licet de rebona fir.
ergonelegis.Dcniqi illa negationul
Sic etia in ca. ratione,3 . q.1.dici I .
lampropriehabet caufam, fedex fera
tur, Apoftolos precepide fectidas pup
lisaduspermitiuseft, dum nonprohi
tias,ide(c, permifide,ver eft,illa verba

betur.Sicut nonpropri dicetur Deus


elecaufa negationis effendi,qux intel

gituriure pofsibili nunquam futura;


Ied extehabet, quod fit nihil, quia illa

".

- -

- -

vnde de huiufmedimi(sione fubidgit.


lidef preciperealidpermitteres quod e

hilnonhabeta Deo, fedex fe; fic ergo

recipi;perplacet; od autper

*ausex hoc pracife, quod nonprohi

,iente permitti,quia la pol

beturnecprecipitur per legem, n h

tatbomin in tolprobibere). :
doctrina vera e{t de permitsione mali,
8 ftatim nobis deteruititam ma1
plicaturad illudexl defectidis nu
cijspoft mort prioris coniugis:n ille

biliatur,8firmetur aliquodecreto,8:vo

|}te legillatoris; 8 tunc red dicitur


** permitius politiu,8 militerper
"isioila habet pecialem modum,ra
"one cuiusdicatur effectuslegis.tita
} } parsafertionis

nihilefonifi creetur, quod autem fit ni

betalege,quod it permidus, edidha


betex Ie, vt ergo fit proprie permifus
perlegoportet, vcipia permifsiofia

*a,

et: Auorigimp in Matt.Hom.**.* on


defectidis
nbene
(enfit
nuptiis,8.i
dco Fcrf.
permifsion
accipit in
mal part,
ibi

bonefit,8nprecipitturpropri,quia
emo ad illas obligatur, 8: ita rectibi
"precept,ppermitsione boni interpre
tamur.Septus vero dicuntur leges per
mittere aliqua mala, ficut legesciulles

, ao inten:
nata.quanitaprofe:
ellexit Ifidor. vt ftatim oftenda.
diare} } :autem magis conftet, de quaper

permitriit meretrices,8; marita occide

} misione fit fermo, oportet vltimo no

&c.Sic etia multiintellight verbChrt-

revxor inu in a3uali adulterio, 82

tyi r

}.
.

trahtes fc dicipereinfr dimidiam,

**re permi(sion fimpliciter dicti attri

(ti Matt. 19.4dduritia cordi, peltripermiji

buttolerealisaalbus, deilisma

pobt, dimitterexore.petrasyt Iepr4

Imper

att. 19.

74
tori

perf.

24bro

"

Lib. 1.De naturalegi; in co.

Imperfexponit,8:Ambr.lib.8.in Luc.. cam)obligattamen prelatum,ne ob ei


8:Hier.Mar.3.8; 9.8.qu pluresfcho

eft, quod in illo etiam fenfu permifsio


dici pote(c effectuslegis.

caufamillum repellat. Item in exemplo


1fidori obligat illa lex ad dandum pr
mium viro forti petenti,quando fecun
um legem petit,8nihileft,quod ratio
nabiliter impediat. Quando vero per
mifsio eft alicuius mali,obligatiudic,
nepropter illud puniat,quia hoc prohi
bettalis lex,8 fic de alijs.tque itafuf

mnibus autem his modishic effe

ficienter eft declaratus hic effectus fe

aus non eit pur negatiuus,fed aliquid

politiuum circa negationem operatur;

cundun (; quid autem fecundum D.


homam dicendum fit, in pundo fec

diuerforamen modo. Nam Guando per

do dicam.

mifsio dicitur de actualias bono, non

uarta obieio erat de punitione,


uia non videtur effe effectuslegis. d o"3"

}
:it

lattici. lij vero intelligunt de ditpen

fatua permisioneper quamaausred


ditur non malus, licet non praeceptus,

duodeft probabile, nonpertinet cam


adhunc locum idditcutere: fatis enim

I I.

11

}
}

. },
}

folum nonprohibet illum: fedetiam c


fit bonus; dat politiuam facultatem ;
feu licentiam, velius aliquod ad illum.
1dem contingit in exemplopofito ab
1fidoroicum enim lex dicit irforti; pe

**

}}

quod breuiterdico, alinaedeloquide ***

ji

dignitate, leu reatu poenae; aliud dea- }" jit

analiiniaionepoenr,8 vtrodue mo- "j""

:
}

do poteft dici poenaeffcauslegis, licet 3"

tit,ted dat illi Ipeciale ius ad pofrulan


dum tale praemium, & ad1aborandum
in peillius,invirtute virtualis promi
fioniseiufdem legis. tq:hoc modo lex
concedens fauorem, quando non prae
cipit illum acceptare, fed liberum re
linquitili renunciare,permifsiua dici
turiuxta modum loguendi Ifidorisqu
uis non tantum negatiu di(ponat, fed
aliquid politiue concedat. uando ve
rolex permittit malum, in duo vel dif
penfare non potelt, vel non difpenfar,
licet non tribuatius (vtfic dicam) tri
buit faltem impunitatapud homines,
dur continet morale ius non parui mo
menti.Interdum etiam(fi fit lex ciuilis)
cedit, vel negat actionem,iniudicia

bus. Nam 1ex imponendo necefsitat


virtutis, feu honeftatis, confeduenter
facit,vt tranigreffor legis fit dignus poe
na faltem apud Deum, Guia fuam obli

| }}

gationem lege impofitam n obferuar.


godlocum habet tam in lege natura
li, qu in pofitiua,diuina, vel humana,
duia (uppoita lege aauseft inordina

tque hinctdem intelligirur quod


fuperiori capite dicebamus,legemper
mittentem femper includere praecept
obligasaliquem, & aliquomodo. Nam
licet non obligetalios,adquos potifsi
me dirigitur per mod imperijvt inil

cap, osi lo exemplo capitogiparten,yerbaillud


parte.

diuerfis confiderationibus, 8 rationi

tionis.Denid; fi permiisio fit fimul dif


penfatiua,efto non fit praeceptiua, con
cedit non folum impunitatem apudho
mines,fedetiam apud Deum, quia con
cedit immunitatema culpa, quod lon
g maius eft.

tatpremium;pon folum negatine permic

liforo,quietiam eft moralis effectus (


tis diftinctus a fola negatione prohibi

Precipi cleri heri, non obligat mu


tilat, vt Clericus hat, fed refpeauilli"
ft permiisio conce(siua iuris(vt fic di

}
}

}
:

tus, 8: illa dignitas poeng intrinfec fe

duitur ex malitia adusetiam fi malitia


fortafe fuerit ex occafsione legis pofi
tiuae. ft tamen differentia in hoc inter

legem naturalem, & pofitiuam. Ouod Differentia


1ex naturalis, licet faciat, veloftendat leg
adum effe malum, tamen vt eft mere ralis cy po
naturalis non taxat modum, vel quati-jiti
-

tatem poenz:nulla enim ratione intelli- ad tied

gipoteft hoc fieri ine decretoalicuius puniendi ,


libere voluntatis. Ouia licet peccatum
ex natura fua mereatur fortaffe poeni
tantegrauitatis, veldurationis, tamen
duod fit in hac Ipecie mali, vel (uppli
cij,vel duod fit in tali gradu int{ionis,
in tali loco, 8 tempore, ex libera ali

qua admini(tratione,8prouidentia
det.Vndetaxatio poene ifto modo, aut
fit perlegeternamDei,maxime duoad

poena vita futura saut fit per legi


tiuam,quoad poenas,qug in hac vica, 8:
in humano foro imponuntur. t olim
uid per legem diuinampofitiu (crip
tam fuerunt multe poene huiusvite pro
rijs deliis praefcripte: in lege au
tem gratiz nulla funtpcene inflictr pro
hac vita iure diuino, vt in materia de
ccniuris,

., ., legespreditorefectus efficiant. z
centuris, a irregularitate oftendimus. eft caufaillius, quia nn reneturil
uiutnodi ergo poent vitz przfencis
perhumanas legescules, vel canoni
tasdeignantur & eo ipfo, quod poena

ciperigem defgnata, trantsrefor le


isit reus,8. debitor talispoent, hoc
modo dicitur talis poena effectus legis.
14.

tvero ipta actualis indialopcene


aliquandofit etiam immediate perip
familegem, vt quando lexipia fecum

afer: exequationem per fe ipfam,


contingitin legibus imponentibus
furas,irregularitates, autaliasinhabi
htatesipio fado, quodetiam non facit
lex, nii imponendo obligationem ab

aliquo adu abftinendi, vel aliquid ag


di,vt de centurisalibi diximus,8. de le

gepenaliinfra dicetur. Aliauando ve

r, 8. ordinarie folum infigitur poena


per legem mediat, 8 remot, duate
nus in virtute legis aliquis mouetur,

vel obligatur ad infigendam poenam.


Vndelicet hoc modo iudex verbi gra

lud phibere,aut punire, quare nec pre


bet actiuam occationem illius, (ed lo

lum permittit (candalum patsiu. Lon

ge vero aliud eft de lege prohibre.ma


lum, & przcipienre bonum:nam vtrad;
per fe id intendit,8 ad id inducir, u -

tum potett. Imo etiam eit diueria ratio


de lege puniente, Quia licet abiolut n
intendat malum poenz, nihilominus ex

fuppofitione culpt intendit,8 pracipit


poenam,8, interdum facir illam,vt dixi.

td; exhis fatis declarati manent di

I .

di quatuor effectus,8 modus, quo effi /int


untura lege, vel immediate quoad ejeius ale
obligationem,prohibitionem,aut con ge intm,47
celsionem, vel mediate quoad exequu q acceyo
tionem,feu punitionem. onftat etiam rij.
diftindio,8:uafiordo illorum effectu

inter fe. Nam primi duo effeaus, qui


funt przcipere,8 prohibere,ft prima
rio, ac perfe intenti , & quodam modo
pertint ad fubftantiam legis, 8: in hoc

tia fitpropinqua caufa poenz , vel

diftinguunturab alijs duobus, qui func

tius minifter, qui eximperio, eius mo

veluti acceflorij, 8 adiundi ad iuuan

netur; nihilominus quia lex eft Quafi


dam leg,vt facilius,velefficaciis prio
primum mouensiudicem,ideotalis poe
res effectus confequatur.inter le autem
na dicitreffe&us legis. Dices;ergoom
diftinguuntur duo primi effeus tan
0bitio, nis a3'przceptus per legem, velomif c quam
affirmatio,8 negatio,vt declara
fio adusprohibiti dicipoterit effectus
tum efc, 8 Fer fimilem oppofitionem
legis,quodnon videtur verum ; namef
babent inter fe permiisio,8 punitio:na
, %l, fedus legis eft precipere, non facere.
prior concedit impunitatem, velectam
Repondeo concedendo (equelam cum
fauorem pofterior vero e contrario fe
proportione; nam, vt capite (equenti
}
habet,vt conftat.
dicam,efe8uslegis eft facere homines

bonos. Vnde duplex diftingui poteft


f:auslegis, vnus, qui immediate fic
abipia,8:hoceft przcipere, vel prohi
bercialius mediatus, quieft bene ope

"
}}

rari,velmala virare. Et in hoc fer id

titdeefeaupunitionis,licet interdum
"placxecutio poeng hat per ipfam le
8em,vt didum efr,
1.

0bitio,

. Dices;ergoetiam peccatum poterit

diciefcaus legis permittentis,quiali

XVI.

lr nerlegespredidos efeatus efficiant,


pre/erti.
Ie
D hoc explicadum notaripoteft,
legis nomen interd (timi vt col duplex"fr
leiu ad fignificandum totum patio -

aliquem ordinem,(uftatum legum: fic


enim 1ex naturalis dicitur rota colle

cerillalex immediate folum concedat


Solutio.

permisionem,welprecipiat impunita

aiopreceptornaturaliti, lex fcripta,


vellexgratia fignificatcotti ius diuin

tem, tamen exilla tidem fequitur exe


cutio peccati permifsi. Refpondeo,ne

politiuantiquum,velnouums&ficetii

8andofequelam.eft enim longe diuerfa


*atio, quia lex permittensiufta eft (vr

"pponimus) noneft ergo cauf


"quia neque ad illud inducit politiue,
v: conflat,neq; illudintendit,fed impe

"coaiora malaineducetiam indire

poteft accipilex cinilis,8 canonica


proportione i guanuis in communivf

ioqudtillacolieaio magis fignificari


foleat nomine iuris cinilis,vel canonic"
duam nominefingularilegis. Alio ergo
modo lexeft determinata nom gnih

sidifinite fingulasparticularesleg-8.
G .

Loquen

inis lex.

26

Lib.r.Denaturalegis in .

}
-

Loquendo itaque delege hoc - poenas imponunt,8 ideopoenales dic

2,

: riori modo,8 magis proprio, cert ft


ejectus le non omnesillos effectus conuenire fin

gi, fingli gulislegibus, cum aliqui illorum inter


t fehabeant oppolition. Itaque in pri
mis1cx prohibens non eft precipiens,
nec conuerfo:nam vt dixiilliduo effe

aus diftinguunt quai duas (pecies pre


ceptorum habrium inter fe oppofitio
n quafi contradioriam exparte ma
terie.Nec refert, quod interd dicitur
1expraecipiens actum prohibere omif
fonem, namilla prohibitio in affirma
tionem reducitur, quiaeft negatio,que

g haberelocii.Nam in omni ordine le


g(t nececeffarium aliquidprecipere,
8 vetare, 8 omni lege eft coniuntia
viscogs,qua faciat trafgrefores reos
poene.illis ergo effectibus omisis,quod
ad permifsionattinet (vt a clariorib"
incipiamus) de legibus ciuilibus ftat
mulca permittere,fiue concedendobo
na,[eu priuilegia, fiu permittdo pec

cenda rationilli legi contraria,vel ob


1igat ad fugiendas occafiones &.
(inquam) non obftant, quia funt (olim
per quandam confeduution,in duant
lex aliquid imperas,confequenter obli
gat ad ea,qua neceffaria fr adid,quod
primario eft imperatum. Illa aut du

membra diftinguuntur ex rebus, duas


perfe primo imperant,quae (untagere,
velnonagere, 8: ita nunquam podunt
coincidereineandem legem.
3.
Sic ergoprimi duo effeGus non con
ft" ueniunt fingulisleg
ibus.Tertius autem
diq uieft punitio (empercon
iungitura

li
uomodo ci fingulislegibus,8 pri

r coni. mis duobus effectibus, (altem duatenus


omnislegistranigrefsio de fe,8 per na

i lege. turale confequution facit dignum poe


na,vt distumeft;ntamomnis lexim

ponit pecialem poena, vt perfec6ftar,


fed hoc eftproprium aliquarum legum.
t auia poenetaxate provira futuraper
tinent adforum Deide illis nagimus,
quia nobis in particulari ignora func.
roprie ergo tribuitur hic effectus ali

quibus legibus humanis, qug Ipeciales

:
}

pian" in illa amplitudine, in quaab 16- legia

fatis ex didis frat in omniordine le

non fornicandi, fi neceflari fit ad vin

unt omnibns,8 fogulislegibusat-oidit *


tribui, prefertim fi permitsionacci- ; )

n,8ira due negationes affirmt. Neq;

pore,fiu prius habeatur,femper enim


erit legis violatio, ficut etiam lex pro
hibsaliquemadum, praecipit interd
actpofiriu voluntatis, vel extern,fi
necefarius fuerit advitandadpro
hibitti, vt1ex non formicadi,aliquando
obligat ad habend pofitiu propofit

gitur c

gulis legibus;imo raruseft,8 pauce ft


leges,qug ad permifsionem tantii c
aendam ferantur,vt per (econ(tat.
Loqudo autem de lege in priori g4.
nificato collegiuo,fic omneshieffectus Legifpl:

etiam obitat, quod lexprecipies actum

tali tempore faciendum,virtute prohi

}|

in negation cadit,fcilicet, in omisio

pore.fiu tale propofitum in eod tem

odo/.

nis effectus multo minus conuenit fin

doro,8 a D.Thom,fipraeft.Quod ideo ,


dico, quia in permifsione eft aliqua dif
ficultas: nam de ceteris tribus effeib"

bet habere propolitum, aut volutatem


non faciendieundem adumpro illot

tur, de quibus infra Ipecialem fermon


inftituemus. Quartus denid;permifsio

}3
}
}

}
"]
}

*}

2:

| }}

}
:

}
"]

cata:hoc enim non eft contraiu(titiam

talis legis humanae, quia non pedatad

:
}:

illam, nec ad finem eius, cohibere, vel

punire omnia vitia,vt tradidit Auguft.


}
.de Liber. arb.capit.5.8 . 8: infravi ?"
*
debimus, 8: exempla funt in fuperiori
}
bus (ufficienter polita.

. De legibus autem canonicis clarum


eft,inueniri in iure canonicoleges per. .
mifsiuasaliduarum rerum,qua nn in- 1.expermi/ :
-

cludunt culpam, fed conceisionem per f}"


modum difpentationis,nonobitteali-4}}
uo defeau naturali,vclmoraliia prz- "#94},

terito vt did eit de cafu ca. Quiparte " "


d.s.lddici poteft de canonibuspermit Jp}
tentibusaliqu neophyta ordinari, vel culpa.j

".

conuerfum ab heref aliquido in hono- "

risgrada refritui, 8 milibus. Deper- /"


miisione auttiua peccatinon vi- ", .

detur (olere fieri perius canonicum. . :


Dico autem pofitiua, quia negatiu .

infinita funt peccata, dux permitrun


tur iure canonico, idft, que nonpro
hibentur, aut puniuntur Ipeciali iure
canonico,fed relinduuntur fue natura';
fed iam diximus hunc modum permif
fionis non effe proprium effectum legis.
Non vidtur autem iura canonica pofi
tiue difponere de aliquo vitio in parti
culari, vt non puniatur per Ecclefie
-

ra:latos,

t };

p. 4, : legespreditos efectus efficiant. zz


prelatos, aut quod impune permitta. repeau fingulorum, quibustafiscon
celsio fit. Vr conceisit hominibus di
tur, quia hoc non videtur confenrane

6,

finiillius iuris,quieft integra falus ani

itionem, 8 dominia rerum: nampode

marum,8 ideo videntur rclinquere pru

diuitionem rerum facere, 8 dominia

tizPrelatorum vel correctionem,vel


toleratiam eorum peccatorum, de Gui
busiura canonica nihil difponunt,8cita

elt,nonprxcipiendoquia poterantho

particularia acquirere de iure naturae

propria permisiopolitiua pcccatin

mines diuitionem non facere, 8 parti


cularia dominia non admittere; ergo

videtur effe effectus legis canonica.

Permi(siu. t ita pofunt multanune

Vnde fortiori conftat noninueniri

Lxinatalem permifsionem in lege diuina gra


:litatiz,inqua pauca funt politiua praecep
oni tapertinentia adritus effentiales facri

al: ,&Sacramentorum noua legis,8.ad


4 vnitatem fidei magis explicita , 8.
clefiz vnuerialis fubvno capite. Dea

rari, de quibus dicemus libr.fequenti,


explicandoius gentium.t veroloqu
do de permifsione maliculpa, certum
eft,nullomodo permitti per naturalle
gen: namlex naturalis prohibet omne
malum, 8 quantum eft ex le nullum re
linquit impunitum: nam omnis trani

-lijsautem rebus particularibus non c

grefior legis ex vi naturalis iuris dig

tinct pecialem difpoficionem quoad


attus virtutum, nedum duoad permit
fionespeccatorum. Neque dici poteft,
illa permittere, folum quia non prohi
bet, quia non propter talem finem illa

useft poena. Vnde quando D.Thomas

fecundum aliquos,depeccatis veniali


bus, qua lato modo permitti dicuntur,

fpecialiter nonprohibet, fed quia (up

9aia non funt contra precepta natura

lia,fed preterilla. Sed hoc non placer,


auia omne mal etiam minimum prohi
betur lege naturali,8 dici poteft tra
illa , licet imperfect.Debet ergo illud
intelligin de lege naturali,fed de lege
in generali,vtabftrahita pofitiua,8cna
turalitica enim loquitur D.Thom.de le
ge in illo articulo,ideod; n omnia,que
ibi dicit,funt accmodada omnibus le

gibus,fed fingula fingulis c partitione


modata iuxta materie capacitat.
Sic ergo aliqua lex,fcilicet,humana, 8:
ciuilispmittirilla parua mala, licet n
omnis lex, quia lex naturalisilla nper
mittit. Et in hoc (enfu parua mala dici

lexve dante, in materia de Ordine,8 ierar

poterunt,non ttvenialia peccata,fed

ipod chia Ecclefialtica latius traaaturi fu

etiam duzdam mortalia, quae in ordine


ad finem legis ciuilis parua reputtur,

traiper mus, De lege autem veteri controuer


. haelt, anilla pofitiu permitteret ali
uodpeccatum,8, prefertim tradatur

delibello repudij. Sed non pofunt hac


inparticulari difcutiin prefenti:Solum
dicoidnonrepugnare iuftitia,8 hone

Itatiilliuslegis, neceife multumalien


7

ab imperfeione eius,licet fatis proba


bile itetiam in illa lege non fuide h

} efeaum, quia necefariusmonerat, s.


***** minus decuide videtur.

} } de naturali lege (idendue


*: } } proportione de eterna ) cert

t,multa bona concedere permisiue,


" potius qum przceptiue(vt fic dicam)

p.Tboas

ictiper legem, poteft primo intelligi

ponit prohibita ipfo diuino iure natu


rali. Loguendo autem de permifsione
concelsiua priuilegij aliqui effectus fi
miles poilunt huiclegiattribui, inter
duos numerari pofunt fingularia pri
uilegia Chriftianorum repeau infide
lium,vt quod pofsit coniux fidelis ab in
fidelidifcedere 8:c.Item priuilegia Cle
ricorum,8, praefertim tummi Ptificis.
De quibustamen aduerto, hzc n dici
proprie permifsiones,[ediuffa,quia n.
funt priuilegia perfona, fed fidei, vel .
dignitatis,8 communitatis,& ideo non
per modum permifsionis, fed per mo

dumprccepti conceduncur, vt, Deo

d.9.92. articul.2. dicit parua mala per

licet in ordine ad Deum fint magna,

De indiffertib"autopribus dubitari
poteft,an dici poisint permitti lege ali

aua,quia nullaetie videtur, qu ti

8.

opera

. neilla permittit,fed tatt negatiu,quia indifferia


non prohibet,nec precipit illa,quod n per leg
videtur effe fatis, vc dixi. Nihilominus

natural

141"
dici point proprie permittiperlegem permittan

naturale, quia iexaturalis n mere ne" acper


gatiu circailla fehabet, fedetiam po? celerage

fitiue indicat,8. diponit taliaeffeindif


ferentia, ac proinde exfenfic difen
tanea nature rationali, necper le ho
nefta, Vnde etiam talia func, vt
duancun"
G 3
-

z}

Dib. r. Deatura

legi; inco.

}
:st:

ductiqualiam leg permittripofsint. vita oderaturb , vt Ifido.fu

curum etiame(t, cur bona minora di

pra dicit.
anc difficultatem facile aliqui ex
pediuot,conccdendo effe alios effectus
legis; los vero quatuor fuide numera
tos vc pracipuos,magifque vficatos,
neceifarios, 8 quia exeis facile erata
lios intelligere. Quod non habet mag
num inconueniens,quia nec 16dor. nec
lureconf. nec D. Thomas aftumpfert
prouinctam tradendi omnes effectus,
fed moraliter, ac dodrinaliter loquuti

cantur permitti lege natura, 8: non me

funt. t ab hoc modo dicendi non lon

liora, de quibus etiam dictat lex natu

ge ablunt Glofia,8 art.in d.l. legis vir


, dum dicunt, aliquas efie leges, aux
non habent aliquem ex his effectibus;
nullam tamen effe, que non faciat ali
duem effectum equipolleutem,8hoc fa

pe actib" vero bonis ob(cur eit, quod


ib D.Thomas prius ait,legem pr9c1pe

re omnes actus virtutnm: nam hoc nec


de vna aliqua lege, nec de omnibus i
mulvidetur verum, 8 patet de operib"
confiliorum. Item patet de paruis bo
nis, de quibus (tatim idem D.Thomas
dicit,folum permitti, 8 tamen illi (unt

adus boni, non ergo omnesadus boni


prxcipiuncuraliqua lege. Denique obf

ralis, non elle de nece(sitate virtutis.

Veruntamen prior propolitio aD.Tho


ma adduciturex Arift. 5.thic capit. .
D.Tbo.

8. 2.qui de lege humanaloquitur, 8 ab


eodem D. Thon. exponitur infr q.96.
art.3. non de fingulis operibus virtut,
fed de actibus omnium virtutum gene
ratim,feu indefinite,8cfic verum eit, le
gesprecipere omniti virtuti act", licet
non praecipiat omnes, 8: fingulos actus
omnium virtutum;&ita nihil repugnat,
effe aliquos adus bonos tarum permif

fos. tem magis attribuit D. Th.

minoribusbonis,qui melioribus, quia


ninora non confuluntur: maiora vero

confuluntur, 8 que talia func, non vi


aentura D. Thoma tub his effectibus le

gs comprehendi, forte proper ration


1n capite fuperiori infinuatam.
V

XVII.

ir/int al effectus legis preterillos


r.

Nquirimus fufficientiam predidr


1.

:*
:

:::
}

Vtautem probeturaltera pars,fu


4-

p.Tbo.

pi.interdum enim vis coadiua legis di

tiones pertonarum ad tales tractus,

rediuaeft munis cofilioscfiftird; (

vel munera. Quartuseft mutare domi

lum in illuminatione,8 directione men


tis.Ita eti iet.com. I. ufc. d.2.fub iet.
coadione legis vim omnem ad obliga
dum includit, 8 fer eod modo loqui
turSoto lib. 1.delult.q.6.ar.z.circafin. Soto.
Propritis

nia rerum.gintus leges reuocare,fex

tus fauores concedere, 8, przmia tri


buere: non enim minus hoc ad legem

tinct,uam punitio. Napremio,:

: ,

}
"",

ant. d Quem effeGumpertinent etiam


irritationes contraduum, inhabilita

tiales, itavtatusaliter fadinon vale

citur vis obligandi in con(cientia,qu


modo loguitur D.h. .2.q. 7.art.3.ad idor
2. d in hoc diftinguit cfiliti a precep
to, quod cfiliaeft induction habens
vim adiua,ide(t,obligatiua,8 fic vis di

flamentis,8..8 conftituuntur vt effen

}}

poffe aliquam legem non haberealiqu


ex effectibus, fed aliquem alium xqui
pollentemalicui ex fupra numeratis.
Satis tamen probabiliter dicipoteft;
3.
nullam effe legem, dua non habeat ali lli ele
duem ex dictis effectibus c omnipro legfined
prietate. t contrario nullum effe ef extit
fetta legis,qui fub predictis ntinea fib
tur. Primum probaturex principio po rati,67
fito in capite precedenti, vbi oftdim", ; alio, in
omnem legem habere vim obligandi; bis contine
ergo necetie eft , vt omnis lex obliget; riiprob4.
ergo vel ad agendum,velad n agend: bile aleri
nam haec contradiorie oppontur, 8 l".
con(equenter non admittunt medium,
8 ideo nullaeft lex, qua faltem duate
nus aliqu obligar, non habeat ration
praecept1,aut phibitionis,licet fub alijs
rationibus poisitalios effectus habere.

ponendaeft vulgaris dittinctio de du


uia plures alij effeGus (olent fieri
plicivirtute legis,dirediua,8 coactua
per leges. Primo enim per leges taxan D uam tradit.D.Thomas q.69.ar.x.8ibi
curpretia rerum.Secundo perillas
alij.Solent autem hec verba varie acci

}}

"

tis effe. t eadem ratione concedunt,

numerationis.t ratio dubitdieft,

filtuitur medium in materia virtutis.


ercio dantur forme contradibus, re

};

}
}
}
** a

"

cap.rz. /intaijeftriuslegispraiera/5ignatos. 2
proprias veroloquendo, inipiametle- fonem, & cogitad illius obferuation,
}ge duo effectus, x confequencer quad

*}ratsiitinguunturalia obligi
diinconicientia,que directiua dicitur,

8. ita con(tant dicti quatuor effectus,


necapparet neceisitas multiplicandi
alios.

*** libjcendigbigandi ad penam,


lite! Jo0- qur coadiua dicitur. Nam in legillato

autem vltim magis confirma


bitur difcurrdoperalios effectus, ui

} evaraque poteitas necedaria eit.dire

in principio, in fecunda parterationis 4d q

" aiua,v imperare valcat, quidagend,

le
dubitandiproponebant
}
rat 3
taxare pretia rerum,de ur.Primuse
duo adero,perp} -

*" vinonagedom it ca necesitate qua

ejeci

dam pertinte ad honetatem morum,

tincread effectum precipiendi,vel pro- } "

que dicitur obligatio in con(cientia,

hibendi,aut permittendi, velcerteali- """""

ieu in ratione honettatis, coadiua, vc

duid de fingulis includere: ordinarie ***"

cogere poisir, vt ibi obediatur. Ethic


eft communior vfus harum vocum, vc

enim videntur tales leges ferriper pro


hibition, neralis respluris vendatur,

conftat ex D.Thom.d.q.96.ar.5.8 alijs

Guam tanti, vel ne minori pretio ema

. interpretibus ibi, 8: ita illis temur,

cur,quam cali. Et interdpoteft vtraq;

uia coadio proprie dicitur de rein


uoluntaria,vt eft poena:dire8tio autem
legisplus includit,quam confilium, vel

:cipi, fcilicet, vt res vendatur, 8 vc

monitionem, ac {ubinde includit obli

gationem.
Poteitas ergo dirediua fufficienter

videtur explicari per actum praecipi


di, & prohibendipropter rationem di
dam, quodhz tradictorie oppon
tur. Item quia illa dua partes iuftiriae,
ur (unt vitare malum, 8 facere bon

fufficienter comprehendunt totamiu


flitiam, vt rede tradit D. Thomas 2.2.

9.79.art. 1. ergo 8 leges vt obligantes

Iufficienter diuiduntur per praecipien


tem,&prohibentem.d poteftatemau
tem coadiuam pertinet moraliter co
geread obediendum vtrique legi,quod

titper minationem poena . Vnde Au


gott.lib.de Correp.8:Grati.cap. . Domi
4},

7.

tanti vendatur : frequentius vero per

mittitur venditio; taxatur autem pre


tium per aliquam prohibitionem,vt di
xi.Vel,fi velimus per modum affirmati

uiprxcepti illud explicare, crit quafi


fub conditione, feu quoad modactus,
non Guoad exercitium, fcilicet, fi quis
voluerit vendere,aut emere tanti id fa

ciat. Nec refert, duod lex non feratur


per propria verba precepti,fed per ver
ba, quz circa materiam verfantur, ta

xando illam, velaliquid imile quia yr L.


icitur in 1. r. 3. Donaionis f. de }.
Legac. 2. Nan qri oportet, c quo def
premis qui loquatur, /ed in q voluntatis
intentio dirgatur.

2.

Secundus efeaus erat conftituere a

medium in materiayirtutis pequoid per


adum eit, nan ludnon it,nii Pro tineat con

(inquit) /ol iendita quo malo de

hibendo, vel praecipiendo.Vt prxcept /tituerc

bo/aci, quod/ol

ieiunj przicribit hodie medium tem- a

poetlegslitera. (tea vero aithaec non

perantix , prohibendo cibostalis qua- teriair

poie impleri fine (piritu gratiz. Q/:


dji(inquit)adboclex palet, pireo, faciat,y

litatis, 8 plures cone(tiones cx alijs ii.


permiisis, vel fi medi affirmatiue (ta

occida. In quo explicat propriam vim

tuarur,pertinet ad precept. enim

coatimam legis. Vndeper hc tria vi

modo lex praecipiens audire mitiam in

aeoatur fufficienter explicata totaef.

die fe(to, conftituit in vfuillius medi

ficacialegistamen quia interdum etii


ariettaliquid permittere, quod

virtutis religionis pro talitpore, quia


pro illo facir talem actum etic neccffa
rium ad honeftatillius virtutis, uod
non fit, nifi imponendo obligation 8.
lis actusprotali tempore.
.4d q
ertius effectus eratformam in hu- ejeci le
manis actionibus ponere, fcilicet , vt gis perti -

it incobligatione, velcoaaione repe


*ucius, cui it permisio, ideo neceia
"on tuit hunc etiam effectum explica
* uia prout fieri poteft per legen
partima poteftate direaiua, partina
iua depender.Nam ipfamet vis di
rediua ottendit, 8 fratuit aliquidefie .

permittendan, 8

non puniendum ab

homine, &ita przcipit ipfam permi

fiant cali, vel tali modo, fub duo com- tfor

prehendimus irritationem contractui, inb;


8: inhabilitationem perfonarum, vclad actionibus

illos impliciter, velad illos cali,aucca statuere.


4

li mo

Lib. r.Denaturalegisin co.

40

limodo faciendos, velad talia mune- lis, 8 quai duplicata prohibitio uia
ra, 8:c. De quo effectu generatim dici non tantum actum, fedetiam valorem
poteft tubpracepto comprehdi, qua eius prohibet, & ad idem reduciturin
hibitione,quaten'illosirritar.Sed hoc

habilitatio perfon : n eod modo fir.


bijcivero potelt, quia (unt duzd

pofterius habet difficultatem, quia ad

leges,qua irritant actum, & nonprohi

irritandum non lufficit prohibitio,etia


direda, vt fu 1oco diceturiergo irri

bent illum direct,vt dixi in lib.2.dc Iu

tenus lex dat form ibus, 8; Iub pro

ratio dicit pecialem effectum a prohi


bitione diftinaum. Nam prohibitio,vt
fic,non tollit abfolutam poteftatemfa
ciendiadum,fed facit,ne liceat:atirri

tatio priuat poteftate faciendi valide


adum, eftergo effectus diftindus. t
ideo addipoteft, irritationem effe qui
dem di(tindum effeauma prohibitio

ne,temper tamenadiungi prohibitioni,


8. habere rationem poenae, veleiufdem

ram.cap.24.Item quia prohibitio dire


G fit de adu pofsibili, fubinde re

linquitur in abfoluta poteitate illius,


cui fit prohibitio : irritatio aut autert
poteftatem valide faciendi;ergo non
eft prohibitio, fedeffectus alterius ra
tionis. Sed refpondetur, irritationem
fub prohibitione crehendi,flue adus
omnino caueatur,fiue folum (tatuatur,
ne valide fieripofsit,quia faltem necef
feeft prohiberiaaum vt formaliter ta

prohibitionis violatz, yelalteriuscul


. Veruntamen licet hz irritationes,

lem,fcilicet,vt matrimonium,veltefta

vel inhabilitationes (ape infertur per

eft prohibere, ne fubditipofsint tali

leges in poena, per fetamen nonitaeft:

busadibus yti vt validis. n vero haec

nam inhabilitatio facerdotis ad matri

prohibitio, quido ft per legesciuiles


femper obliget in confcientia pofted

monium non eft poena,nec irritatio ma


trimonij fine parocho, 8 teftibus,8 fi-.
milia. Dicialiter poteft, hunc effeaum
effefpecial, 8 diftindum ab illis dua
cuor; tamen effe Ipecialem legis huma
nae, 8: ideo non afsignari. Sed hoc non
fatisfacit; tum quia, Qui diftinguunt,8.
numerantillos quatuor effectus,praeci
pu loquitur de legehumana, tum etia
uia fortaffumptum nn eit verum,8c
non eft parum controuerfum,an lex na
turalis,vel diuina interdi irritet actus,

velinhabilitet perfonas adillos, quod


pofte videndum eft.

Dicendum ergoeft,hunc eaum ir


rfe3; ir ritandi, yelinhabilitandi fub prohibi
9.

mentum, Guia prohibere valoractus,

videbimus. liter etiam poteft hic ef

fedus explicari, vt dicam in puncto fe


duenti. .

uartus effettuserat, mutare domi- .


nia rerum, vt fit in lege prafcriptionis,
8..d quam dici poteft etiam hunc ef. eftle
fedum reduci ad praeceptum; nam lex gi; periine

prxcipit hunc effe dominum, & non il- } }


lum,precipitautem faciedo, quiaalias ar:
non poet efficaciter praecipere. ddi
vero poteft, probabile effehunc effec
tum,8 fimiles (licet legibus firmentur,

8: ideo ferendo leges fierifoleant) for


maliter non ficri per legem vt lex efr.
uia auferre, vel darc dominium non
eft praecipere, fedeft quali donare, vel

tione, vel praeceptocontineri. Duobus


enim modis fieri poteft irritatio, fcili
ai ad leg cet,praecribendo formam effentialem,
probib fine qua adus non valeat, vel prohiben
yelpreci doomnino ad. Primus fpectat ad po
pienter teftatem, Quam lex habet ad taxanda
pretia rer: nameiufdem rationis funt
ti1Cl.
pre(cribere modum in tranflatione,ac
duificione,velamifsione rerum: haecau
tem omnia hunt praecipiendo (altmo
dum operandi, vel prohibendo alios

ftate diuerferationis:nam in principe,


velrepublica n fol eft poteftas pro
pria iuri(dictionis ad imperandum, 8c
puniendum, fedetiaeft pote(tas (upre
mi difpenfatoris,8. adminiftratoris bo
norum reipublica. Lexergo cum fuis
proprijs effettibus procedit a potefta

modos, vt declaraui. Secundus autem

nent ad bonorum adminiftrationem,8c

modus ad prohibitionem pedat. Quia

ad poteftatem dominijalti, duod dici


.tur effe in republica. t hac poteftate
formaliter vciturprinceps,quandotta
tuit, vt per praefcriptionem acquiratur

ritandi,rel
inbabilita

legiflator habet poteftatem prohiben


di non folum actum, fedetiam valorem

actus; vnde irritatio dici poteft Ipecia


.

operari. Item quia videtur effe a pote

te iuridictionis: transferre autem do

minia,velimdireilla,8 fimilia perti

aomi

. *. e4n viatores legi/abdantur.

4r

dominium ab vno,8 amittaturab alio, gis. thrc (ententia mihi placet. ddi
vero pote(t, poena adiectioneife mul
to frequentiorem in legibus, quam pro
mifsionem praemij, quia eit moraliter
loquendo magis neceifaria, hominese
nim maiori ex parte praui [unt ad ma
lum, & (uis ducuntur cupiditatibus, 8c
ideo freduentius timore poena coerce

ipt enim ua [uperiori poteftate, vo.

luntate de facto confert domini,quod

cert formaliter non eit precipere.fed


agere,8 quati douare.Tamen non ht fi
nepracepto,quia oporter, modus ac
uirendilege prafcribatur, & vt facta

acquitionepolteafirma,& illzia con

ri debenr. Vnde etiam iudices,8 cuft

fertietur, & ideo hicetectus tribuitur


legi,licet, t ixi, formaliter diuerfus

des legum ordinarie magis obligantur


ad puniedos legum trangreffores, qua
ad conferendum praemium obferuanti
busillas, 8 propterea merito inter le

fi, ideo fortalfe inter effectus legis,


wttaliseft,non numeratur.gg doctri
na ad effectum etiam irritandi appli
caripoteft.

gis effectus,potius poena,quam prami


con(tituitur.

ouintus effectuserat de reuocatio

nelegis, fed hic non habet difficultat,


V

uiareuocatiolegis,non ft legislatio,
(edpotius ablatio, ficut di(pentatiole
g print gis, vel interpretatio, aut noderatio
aligre non funt effectus legis, fed alijactus,

.4 iatore, ; legi/ubiei/int, cr
illa obligantur.

, uicircalegemiplam hunt. Quod fiin


terdun abrogatio vnius legis fit per

Iximus, potifsimum effeGum le


gis in obligatione pofitum effe,
omnesque alios in hoc vno radi
cari: obligatio autem effentialiter ref

aliam, tunclex noua habebit (uos pro

prios effectus,quos per fe intendat, aut


faciat, ablatio autem alterius eft quid
confequens, ficut generatio vnius eft
corruptio alterius,vel cert fi noualex
directe imperat, ne prior feruetur, nec
prolegehabeatur, tuncilla abrogatio
pertinebit ad prohibitionem quadam,
& (ubillo effectu legis continebitur.

||

},
-

42

. .
ar
,

13.

neceffeeft exponere, in duos cadat hg

obligatiolegis, velqui fint capaces 1


lius. Quantis enim fupra oftenfum fit,

Sextus effectus crat fauores conce

legem ad homines, 8: in communi, feu


pro aliqua communitate ferri: non ra

dere,& premia conferre.Sed defauori

men declararum eft,an omnes homines

F busian vidimus, ex mente I6dori fub

fint capaces huius obligationis,vel ali

permisione comprehendi Dico etiam


"&per idemeie de fauoribus,quod de priuile

dui (int quaf exempti.Guam qugftion

"1":rgisinamiconfidertur
repectuelus,
ihtml,
cuihunt non funt effectuslegis,
fedal

uit D.Thomas. 1.2.q.96.art.5. Quia for

taffe de lege in communi non putauit

jra,

de lege humana in particulari tracta

terius poteftatis donandi,vel diffan

effe neceffariam, eo quod euidentifsi

dilura reipublicz; fivero confideren

mum fit, omnes omnino homines via

turexparte aliorum, quibus fauorille

tores adultos (de his enim loauimur)


efle fubiectos alicuilegi. Nihilominus
haeretici huius temporis cogunt s, vt

przftanduseft,vel priuilegium feruan


dum, fic continetur fub praecepto, aut

prohibitioneiuxta dicta in cap. 3. De

durftionem hanchoc loco in generali

premio vero dixit Caftro (upra,fub


mentem autem Ifidori videtur iubper

trademus, in qua nn inquirimus, qui


homines obligentur legibus pofitiuis,
aiuinis,aut humanis; imo nec Qui obli

lisione comprehendi, guia petition

gentur lege naturali: h enim pofted

premljponit exprefe (ub permisione.


homas autem non putar, hunc effe
DTb,

in particulari videbinus; vnde multo


minus inquirimus, an omnes homines

}eaumlegis, quia nn requirit pote

omnibus legibus obligenturinam clar

****fuperiorem,
fed poteita quoli
bet fieri, vnde equiparatitud confilio,

eft, non obligari fingulos omnibus, 8.

9"odetian non requirit legis auctori

fitiuas nec necefarium eft , necpofsi

"tem,& ideo etiam non eit effectus le

bile,vt per fe eit notum, folum ergo."

na comprehendi, & fubintelligi. Iuxta

picit aliquem,cui imponatur,8 ideo ad


perfeaam huius effectus declaration

; .

XVIII.

fingulis legibus.idenim guoad leges po


-

uirt

p.Tbo.

32

5.

Lib.r.Denatura

legi; inco.

quirimus, an obligatiolegis,ytfic, feu Aliudeorum fundamentum funiturex


alicuiuslegis, abftrade, feu difunctim

falfa
duadam differentia
legem,8
uangelium,
quam infrainter
crattando
de

fumptr, ad omnes homines pertineat,

ita vt nullus fit, qui iugoalicuius legis


non fubijciatur.

eretici enim huiustris docent


*}, iuftosaiugolegis exemptosefie, & n

} ioquuntur delege tantin humana, vc


* " aliquiputant;ted impliciter delegeyt
****** ex eorum fundamentis manifefte colli

****

gitar.ouedigenter, accurate exp


dunt Petr.anif. libr. 1. de Corruptelis

verbi Dei cap., I. Salmeron in Epitt.ad


canifi.
Salr.
ellarm.

Galat.difp.14.8. ardinal.llarm.lib.
4.de luftificat.cap. .vbi Interalias Lu
theriblasphemias lequentem refertex

duodam eius fermone. ,

ti,fedor lt gi, alegib, 7 bonis ope


rib, tanl attenda ad Dei proio
,fide. Refert etiam, ipfos in hoc
con(tituere libertat hriftiana, duod
homo iuftus fit libera debito legis im
plendz cora Deo,ita vt illi omnia ope
ra (int indifferentia,ide(t, nec praecep
ta,nec prohibita. Fundanturiftipartim
in erroribus fuis, partim in quibu(dam
te(timonijsScripture praue intellectis.
Praecipuum fundamentum eft, guiane
gant veram iu[titiam, & nece(sitatem
operum ad illam.Nam dicunt,homines
iultificari per folam acceptation, vel
non imputationem Dei extrinfecam,

duam omnis ille affequitur, gui firmi


ter credit, fibi effe remifia peccata, vel
potius non imputari propter Chrift;
8. hanc fidem dicunt fufficere ad falu

tem, quidquid homo operetur. Ex quo


principio neceffario fequitur, iultum,
9ualisab eis fingitur, fi in ea fide con

ftans fit, non obligari vlla lege, quia

uidquid operctur,credens fibi nonim


putari,n fit reus poena,nec fibiadpec
catum imputatur. Vnde non videntur

ita negare hominesligari lege, vt ope


ra legt contraria non (int peccata:nam

potius alts docent,omnia opera iuft


r peccata, 8: impofsibile ede etia
iuftos legem Dei implere,8 milia,que
Iupponunt,legem obligare,8 efie regu

lege gratia expendemus. (timonia


vero Scripturarum, Guibus nitife imu
lant, in capite feq.expendentur.
.
Veritas autem atholicaeft,omnes

- -

vr teneanturilliparere,eiusque rei hit mine "4.


apud Deum,fiillam voluntarie non fer- are the
uent. onclufioeft certa de fide,defini-
tain Concil.Trident.cap. I . 8:canon, gifide, do.
18.19.8 2o.vbifpecialiter loquitur de *.

iuftis, 8 perfeais, quia contrahrreti. Tri4.11.


cos (pecialiter dodrinam tradebat; n
tamen omittit generalem doctrinam,
cum inquit, Neo a quantu /tih
liber /e ab objeruatione dator
lare debet. Si ergo nemo excipiturab
hac obligatione, omnes prorfus homi
nes in hoc mundo legibus fubiectifunr.
rettque hoc oftendi induione qua
da. Nam homines a principio fua crea
tionis fubiecti fuerunt leginaturali, 8:
praeterea Adam, 8: Eua leg habuerunt

non comedendi deligno (cientix, etia


fi effent iufti,8 in fratu innocetiae, Pra

terea poft peccatum,8ante Chriftiad


uentum manifeftum efc, Iudaeos fuiffe

fub lege fcripta, & reliquos homines


fub lege naturali (vt nuncomittamus
1eges humanas.) 8 hoc ex profefio do
cet Paul.in Epift. ad Roman.cap. 1.8 .
oftendens tam ludzos, quam gentiles
pra:uaricatores fulfie legis, illos (crip
tg,hos naturalis,quam tcriptam in cor
dibus oftendebant, quando aliqua ex
parte illam feruabant.111a autem leges

non minus obligabantiuftos, guamin


iuftos, auia indifferenterproomnibus
pofitz (unt. Et lex naturalis per fe, 8c
ab intrinfeco ante, 8 poftiuftitiam,vel
iniuftitiam obligat:lex vero (cripta 4
iuftisincepit, nam toti illi populofide

li, in quo erat fes, Aaron, & multi


alii iufti,data eft, 8, prius lex circunci-

fionis data fuit Abrahe, quieratiuftus.


ft hrifti vero aduentii extra

clefiam non (untiufti, & ideo de homi-

lam talium operum. untergo, illam


obligationem moraliter quafi tolli,vel
impdiri per illam fuam fidem, quia n
facit hominem reum poeng,necratione
illius opus in confpectu Dei tanquam

ricademlege naturali, quia non eft dif

malum reputatur, licct in fctale (it.

teneri ad recipiendam fidem, 8 hrifti

nibus, Qui omnino fant extraillam fol


dicere poumus gtiles infidelestene
penfatum cum illis,nec aliqua gratia il
lis fada eft.t preterea certum eft,eos
legem

3. . .

hominesviatoresede fubieaos legi,ita

4.

". e4n wiatore, , legi/abdantur.

**

legem.iplomet Chrifto atteftante - baptizatitantum in voto, quieomodo

thylt. E: docete :Sente, bapti


tereo, in ne Patris,cy Fil,7 Spirit S
fii,docente
eos/eruare

d;
vobis.Quod
veronia,qq,
Ipectatad ludeos,

11
.

etiameft manifeftum, eos obligari le

:; }
:
.16.

genaturali, & tenerieodem


praecepto,
dum baptifm
quogentiles ad recipiedum baptifm,

dicuntur effe de Ecclefia, feu merito,li

cet non numero:alij vero funtbaptiza


tiin re, 8 de numero viuor membro

rum Ecclefia: . Deprioribus manifetta


eft obligarifaltem lege baptifmi.Vltra
obligationem legis naturalis, & fidei,

Ipei, charitatis, & poenitentix. Debap

& idem,aclegem Chrifti, duod clarius


exprefsit Marcus cap. vlt. dicens, Pre
dicateEgeli i creature,9 .qui
crediderii, vtique fide viua, 8 per chari
tatem operantecondeabitur.t przte

infrain fuis locis. Nuncergo probatur

realifti Iudzi, quanuis iam revera non

de lege diuina morali, feu naturali.Pri

obligturlege (cripta,quia fublata efr,


64" am, exconcientiaerroneaillam n

i quia haceft tam intrinfeca, 8 per


e neceifaria,vtauferrinon pofsit,vtin
libro fequenti oftendemus.
Secundo,quia Chriftus illam non ab-

feruando peccant : nam Paul.Tefificatur


nicircumcidenije, quia debitorefi vniuer
[elegiifaciendead Galat.5.
},
Venio ad Chrifti
Ecclefiam,
de 8:qua
}peculiariter
loduuntur
haeretici,
in

:
*

8 taditingnomalos abonis, feuiuftis.


" Demaliseuidense(t,eosobligari lege,
***" uandoquidemideo malifunt, quiaic

.}
|-

', },

:*

.
0

*
}

"

gem non feruant. Dicent forte haereti

tizatis autem etiam iuftis, quod obli


gentur legibus humanis tam ciuilibus,

um Ecclefiafticis, 8 lege etiam diui


napolitiua a Chri(to lata, oftendemus

tio praedicationis (ua: att y.vbi illam


magis declarauic, 8 a corruptionibus
pharifrorum, vel imperfectionibus le
gisolaica expurgauit, & additisc6
filijs, 8 medijsad obferuandam illam,

eam perfecit, 8 duodam modo auxic.

ci, nonideo hos effe peccatores, quia

ertum eft autem totam illam dottri

fimpliciter prrcepta non feruant, fed

nam datam fuiffe a Domino profua


clefia futura, 8: tam pro iuftis,qua pro

quia infideliterea non feruant, idft,


quia dum contraillam operantur, non

iniuftis: nam ad omn es dicir, Niji ab

habent firmam fidem, quod talia mala


operafibinonimputentur,necpropter

daueritiu/titia ve/trapl,q/cribir
barijeor, intrabilis in reg calor,

laamittant Deibeneuolentiam, & fa

8 qu feauuntur. t maxime ponder

em,in quo ifti iuftitiam ponunc.

dum eft illud, Intrateper angujiaporta:


vocat enim apertifsime ang;taporta
obteruationem mandatorum, dua m
aara dicit in illoprincipio compreh

Sed refellitur facile hic error ex verbis

** chritiith.vbiiniententiacon
demnationis malorum Chriftianorum,
non damnatillos, quia non crediderat;

quia tranfgredientes praecepta, 6


gucianonimputationis, non habuerdt,

[ed impliciter, quia

opera mifericor

diz aon fecerunt, fubinde duia leg


llericordiz, 8, charitatis non ferua

S, unt, w:ponderauit Auguft.lib. de Fid.

}rib.cap.15.8.libr.de ao qu
hionib. adDulcit.cap.r.vbiplura alia
te(timoniaScripture ad hoc confirma
dum congerit.Sedde hacetiam parte
"9"oportetplurahic dicere,quia qu

*4 hos baptizatospraues non negant


}mhtretici fubiedionem ad legem,
}errant in modo explicandi, de du
Ratinaliquiddicemus, s. latiasin ma
teria de Gratia, 8: de Fide.

6. . 59pereitergo dicendum de fidelibus

"itis. Ex quibus quidam cie point

7.

ftulit, imo illam frabiliuit (tatim in ini- . r.

di, Qq llis, vi vobisfaciant bomi


, facite illis, quod docet etiam ad
uangelium pertinere, & ad omnes,qui
illudprofitentur.
erti omnia, qua Chriftus in node
na docuit de obferuatione praecep
torum,8:prefertim charitatisadiuitos
baptizatos maxime pertinent. Iuftie
nim,8 baptizatierar Apoltoli,ad quos

.dicebat Ioan, 4,5 digi, data .14.


Jeruate, 8: infra, Qui babel data , 7 7
Jeruatea,ifteelt,qui diligit.8: infra, Siquis
diligh//eruabit,8 Quinon
diligii /er /eruat.8 .
15. in dileione ea,fiprecepta
Jeracritis,hitis in diletti ,& in
fr. ; eflis, fi feceriti; , q ego

precipio vobis. Our conditionalis habet


vim comminationis,8.nece (sitate" in

5.

34

Lib.r.Denatura legisin co.

dicat obferuandi mandara ad confer- A fecundum legem, 8:veritatem, non fe


uandam charitatem, ergoiufti tenen
turieruare mandata, 8: line hacobier
uantiaiuftitiam non feruabunt.unt

9.

homines ante Chriftiaduentum iuftifi-

infinita fimilia exfcripturis adduci.ed

carentur infide Chriiti, nec ne? Nam fi

non oportet immorari in reclara, 8:


uidentelumine naturalifaltcm quoad
prxcepta moralia.
Fundamentum haereticor plures in

negt, magnam iniuriam vniuerfall redemption Chriftiinferunt,8repugnac


exprefsis locis facra Scriptura. Nec
alid e/ljub calo dalbominibus,

uoluit errores, quos hoc locotractare

Jub portea, eo, /al; heri, Ador 4.Illum , 4. :

cundum fallas homin exiftimationes.

Denid; interrogo ab his haereticis, aut

Fit fatisf non podumus,fedinyariis locts huius


damii, be opcristraaadi func. Nam primo,quod
reticor. dicuntimpofsibilia clie diuina manda

:
--

enim folum pofuit Deus propiriatorem

per fidem in (anguine ipfins, refte Paul.


ad Roman. 3. Si autem affirment, fem. . 3.

ta, fupra iam reiectumeft, 8 extracta

periuftificationem factam fuife perh

tu de Gratia fiet euidentius. Secundo


ibidem repelletur, Quod aiunt , omnia

omnium herefum, quae eIt imputata iu

dem vt confeduenter loquantur,opor


tet, vt dicant, temper factam fuidefine
lege,8 operibus, 8 per non imputatio
nem cum fola fiducia ex parte homin;
ergo dicere cogentur, etiam iuftos in
fratu legis natura, aut veteris non fuif
fe legi obnoxios, nec peccade contra
illam, etiamfi illam tranigrederentur,

}
}

ftiria, in materia de Gratia euellemus,

dummodo id facerent cum fide nonim

ibique oftendemus,homines ver,8 re

putationis, quid ergoeft, duod pecia


literEuangelio attribuunt?eft ergoim
pium,8 vanum tale fundamentum.

operaiuftor eie peccata, prafertim


mortalia. Tertio veram differtiam le

gisveteris,8. noux trademus in fine hu


justradatus,3 falfam ab hreticis

fiaam impugnabimus. Quarto radic

ipfa, acintrin(iultificari per inhx


rentemiuftitiam per Chriftum datam,
8 pereandem ver, 8 radicitus remit
ti peccata, 8: non tantum regi, feu ad

v .

poenam non imputari.Vndc certum ef


fe con(tabit, opera iuftorum ita afti
mari,8 reputari, acimputaria Deo,fi
cut revera funt. Vnde fi fint bona ope
ra,imputantur ad praemium, fi mala le
uia ad poenam temporalem, nifi perpt

xplicanturaliqua Scripturetefiia, qui

nitentiam,8 fatisfactionem deleantur;

erroris haeretici adducunt. Primti bereticor | *


fumitur ex verbis Pauli.I.Timot. I. - ex 1. 1

fi peccatagrauia ita imputari,vt ipfam


iultitiam de(truant, donecper poenit

".

. .

expendamus, que in fauorem fui 1.obj;

}
*:*

eft lexpofita-. x verba aliqui mot.I.

naturali lumini contrarium eft,8 diui

na bonitativalde repugnans. Non po

uentibus.ga expofitio funipoteft ex

teft enim non diplicere Deo peccat,

nfelm.ibi, 8. ex contextu: nam Paulus

vt peccatum elt; nam odio eft Deo,


7eta, eius.Item repugnat diuinae iu

putare peccata, quo maiori fiducia in


iplomet Deo funt,quafiipfe dederit li

monebat Timotheum , vt corriperec


duo(da fallos Doctores, dui falfam do
arinam de lege tradebant, & ideo ipfe 0! b.
fubdit, bonam effe legem, vtique (crip ff!
tam,illam tamen non efie imponendam delegey"

centia peccandi, promittendo non m


putationem eis, qui illam crediderint.

iuftis, quia nonettiuftopolita.Sed ex teri,q :


tio non latisfacit, rum quialicet fit

o vel maxim Quiavana, 8: fiaaeft ta

verum,Paulum loqui de lege fcripta di briini


uina,tamen fententia eius de fc vniuer

Fundamenta ergoharreticorum etia

ftitiae,eo facilius remittere,vel non im

lis promifsio:nullibienim in te(tamen


to nouo habetur magis Quam in veteri;
. 2.

VpereftvrteftimoniaScripturar

volunt exponere de lege veteri, ita vc


(enfus fit, illam non effe poitamin(tis,
idft, hriftianispergratiam iufte vi

t1am reparetur.
.

b beretici abul.

imo ait Paul. Roman.2.Secundum Eui

gelium Deum effe iudicaturum occul


tahominum per Icium Chriftum, vtiq;

}
.
}

fii,idti
iulti;

falis eft, & eandem rationem habetin

omni lege,vt frabit. Tum etiam,quia im.


per Iuft on poffumus intellige
losiuitos legis Eugelica, fed abfolute
iuftos,

cary Explicituraliaua/cripturalocaguibaleltarlar fr
.

10.

intos, etiam qui fuerunt, duando lex A fine lege a6io effet indifferensvel (alt
duoad necefsitatem, quia fine lege o
raia illa lata etc. Nam Paulus abiolute lo
(sio actus non effet mala, 8: ideo fe
quitur deiuto, diftinguendo illum ab

t.
mi

clufa coactione legis,obligatio eius di

iniutis, & tranfgreiforibus. Exilla ve


rofententia fic intellecta nihil pount
hzrcticicolligere,quia negare non pof

rectiua et per fe necefaria, vt volun


tas iufti ab incrinfeco moueatur (e

lunt, quin lex vetus obligauerit iuftos


illius populi,pro quolara ft, ergo ver-

cundum legem, quia fortade fine lege


non faceret illum act, fedalium, quia
onoittere talem actum, tunc non edet

"

bailla, ljio non eft lexpo/ita non pounc


habere hunc fentum, id ft, non obligat
iuftum. Imo ad hominem argumenta-

malum.
liqui vero moderni impugnanthic

rja

ripolumus contra eofdem nouos hz-

munem doarinam, Iolim quia multi

} }

reticos. onodnecedefit, vt fareantur

fantiutti, quimouentur extimore poe-"

c-

i:

,
in

legemeife impofitan taliiufto, qualem


na ad vitanda peccata, vt de incipien
ii confingunt,quia ille poteft effe for- tibus conftat ex Trident. (eff. . . . ridentin.
nicarius,& periurus,8.. 8. tamen Paul.
8. de proficientibus etiam oftendi po- /e/.. ..
ait, huiuimodi hominibus legem effe
teft, quia de fola perfecta charitate di
poitam.
xit loan. I.Epir.cap.3.foras mittereti
2.
Quid ergoeft, iulto non effe legem
morem; ergo imperfeai in charitate
poitam? mmunis expofirio (cholafrpi(sim mouentur extimore poen,

uncit.intelligidelege, non quo, advindire3iua p,fed quoad coactiu:

cirimto, namlex polita eit ad obligandos etiam

ad vim coattiuam etiam iu(tis, 8: in eis


fuam virtutem exercet. Nec fatisfacic

it

iana, iultos, non ramen ad cogendos illos,


lailli non indigent coactione. Ita D.

(to non effe legem pofiram, intelligen

alartii. Thomas d.q.96.art.5. ad . 8: ibi iet.


Soto,& omnes. Soto etiam lib.3.de Na et ex-tura,& Grat.cap. . Veg. lib. I .in rid.

dum effetantum de perfectis. enim


non confonat contextui Pauli: nam fra
tim fubiungit,/ediniufti, ; at imperfecti

rt.

0r-

in:
.

i;

ll

pi,

crgopro maiori parte ponitur lex quo


uod aliquirefpondent, cf. dicitur, iu

cap8.5lmeron dip..epiit...ad Tim c nonpofunc diciiniufti,ergoetiam illis

. 1.:liarmin.lib.3.depeccatoprimiho-

:
Sy,
reg,

05:3, us,quia non comprehenditur


1991:ge quoad vim coattitiam,fed gu-

non e(t1expofita ex mente Pauli.


Nihilominus dico, argumentum non
effe magn: momenti, quia fermo Pauli
rect intelligi poteft formalitr (vt fic
dicam)8 uantum eft exparte iuftitig,
ficut loan. dixit, duinatus eft ex Deo,
non peccat, vtique fi prout natus eft
operetur,ita etiam iuftus, quantum etc

*}ectuam tantum, deturnc-

exparteiultitir nonindiget coadione

84ado confequentian; non enim in eo

legis, nec illa mouctur. Quod videcur


enfide aiet. ibi dicens, Formali, cfi/er- cuiet.
li : di legi, fil,

minis.cap.1.Dicet aliquisiergo fi iuftus


ageret contra legem, non incurreret
penamicgis, quadoquidem vis coasti-

i: sin. ua legis non cadit in illum; ficut prini" belirm. ccpsagens contra legem nn incurrit
i.

j,
"

Iculu dicitur, iuftos non cogilege,quia

i obligtur vi coa3iua eius,fed quia

4.

defado non coguntur, fed piritu Dei , , lif , ,


dual vallevolitarie legiobfequantur.

formaliter vericatur, quod iulio on est lex

."

}*bisquid hoc modo etiam dici po-

poiia Fauerque Auguftinus de Spiri-.

teft;legem n elepoitam iufto quoad

in directiuam, qdia ita operatur iu-

if

#usbonum examore iufritiae, 8 honeItatis, vt non fit minus illud operatu-

tu,8 litera cap.1 o. dicens, Iniujiu, legiti


lege platur, pti): hat, quod c factus
fuerit,ea tatur tanquam rebiculo,

b.

us,etiamfilex illi

crit, pel, pedagogo,

nonimponatur.Rec
pondetur nonede fimilem rationem;

" uia lex quoad vim directiuam eft

eruditusfuerit. De omni ergo homine i


iu(tificato,vt talis eft,intelligit,illinon
effe legem pofitam, vtid;vt vehiculum

"enottendens viam (alutis, ex hac

aut pedagogum, quo perducaturad gra

Partceft per le necedaria iuftis, tum


**", quia ( honeftas actionis per

tiam: dicitur autem 1ex vihiculum , 8.


padagogus, quatenus terret, 8 cogic.

": 4lege, vel impliciter, quia

Vnde deiuto (ubiungit,


illiedepecei

fariam

}'

Lib. 1.Denaturalegis in c.

fariam legem, Non iniuf; ad infiib- enim Paulus, aele legem, figui; eale
gitim vtatur, quafi Iubintelligense clie
cante gratiam perducatur,/ed qua legitim
onerofam, 8: fu modo noctuam, qui
) rtatur.
male illa vtitur. Vt fignificat Anfelm.
ft ergo valde probabilis dista ex

nam ita exponit, Sciente, quia iujio non efi 4nkin, ar:
:
lexpofita,ide/timpojita, t/upraill/it;in

*" politio, quam alijs verbis tradidit Au

1adicatar guftinus conc. i I.in Pfalm. I 18.vbitra

}" clans verba illa, Legibi Domine,


*******" . dubium proponic,an Dauid, cum

illa en elipoti /ubilla ; quia /


rita piuit cui coercendi lexiitur :ini),

hocpetebat, effet iniuftus, veliufrus:


nam primum dicinon poteft, cum pro

rerjubilla eft,quiajuapita piuit,cui coercen

di lex imponitur. Clarius exprefsit hunc

xime ante illa verba dicat idem Pro

en(um Saluian. libr. 5. de Prouident. in Saluian.

pheta, dator tuoru rri,


dilatafii cor ; (ivero dicatur fe

principio,vbi reprehendenseos,qui di

cebant, mandata Deinocere Chriftia

cundum, duomodo Dauid petebat, fibi


legem poni, quam Paulus negat poni
iutro. t repondet, o odo oonitur
i/to, quo polita e/ipopulo contaci in tabu
li, lapidei; , in tabulis cordis carnalibus,
/ed/ecd yetus teliaent, 8: infrain
1umma dicit, inftum Dauid petijfe fibi

nis, quinon feruant illa, Guiagrauius


punientur, Guam fi illa ignorarent, ref
ponder, non legem nocere, fed mores,

Jitio.
"$.

/criba.Jerem.trigefimoprimo,
8. r.cap.otau,8 intr ait, petijf
fe legem, qfaceret diligendo, inti

dem ententiaeft Ambrofius libro ter


.4br.

tio ticiorum capite quinto, cum di


xidet, iuftum nn minus vitare pecca
tum, fipofsit latere, qum finon pof
fit, Non enim latebra /apienti jpe; im

ti; jedinnoceniaelt,fubiungit, Denijuelex


)io elipolita jed iniuo, quia iuliusle
3em bab li; f, equitatis, /titie
J, ideoq timore culpereu
4riji.

, jed bonefiai regula .

modo dixit Arittor.libroprimo Rhe


toricorum capite decimo duarto. Eum
eileyituperandum, qui iuftitiam fe
cundum leges (criptas folummodo fer
6. . uat: nam fcripta (inquit) coaai fer
f"" " uant; melior autem, qui non coactus
eje iuftuseft.
politiquia Alia expoficio eft, iu(to non effele
ill gem politam, guia non facir illum re

el alii poenae, nece(c illi nociua, fedvtilis, 8:


. vidccur Quadrare contextui. Dixerac

ir:
in

;
"
|

, legiaduerfaris, nec lex contrate


bdo,/ed lra lege levi
do agis. ncetiam interpretation

ori angijs. Nam quitimore (ait)


legis faci, facit g cet. Intelligit

felm. in expofitione illius loci. In ea

lege, id e{t, a poena legis, Quia poteft


renirelex contra ores, q iam habetur in
orib. t infra expendens, duod Pau
Ius air legem effe pofitaminiufti, /celera
tis, g fiquid alidjane dorine aduerfatur,
concludit, .4c perboc non tam lex tibi, bo

cut pofte Deus promifit, pabo lege

nfelm. totam (ententiam Auguftini habet An

:
.

fubiungit, Iu/i eleincipe, by eris liber d

ibus eoru, in cordibus eo

8 ad hoc adducit dida verba Pauli, 8

poni legem, ficul/antiis fil; libere, velfi.

ergo legem,vt terrer, cogic, 8: inuitum


inducit, non effe pofitamiufto:hocau
temeft, Quod fcholafrici dixerunt, non
imponiquoad vim coadiuam; 8: hanc

amplexuselt Diuus Auguftinus ad Ga. .

lat. z. 8. Diuus Bernardus Epiftola ad d.


arthufianum, 8 Guidonem, duos po- Dbo.
ftea fecutus eft Diuus Thomas ad Ti

moth. 1.1e6.3. oteft vero hac expofi


tio ad priorem reduci, nifi quod hoc
modo, legem non effe politam iufto,
idem eft, quod non aduerfari iu(to, 8:
non punire illum:iuxta priorem autem
expofitionem,legem non imponi iufto,
idem eft, quod non propter illum poe
nam minari; vtrumque autem eft, non
exercere in illum vno, vel alio modo
fuam vim coadiuam.

Sedlicet hec probabilia fint, 3: infe

7',

vera, forte pro ioco Paulinon funcme Pr}


cedaria. Quia centeo, ad literam loqui } }}
ae lege fcripta, 8: ibi non confiderare "3} :

in illa,quod fueritlex timoris,vel quod ** }


-

/;

puniat peccatores, & noniultos, quod }}"


commune eftomnilegi, & tam clarum, ***"

& (uperhuum videathr, & nihil conte "F}


rens ad intentionem Pauli: fed confide- jtum
J} lati,

rade, legemillam nonede perfe datam 1}}}"


propter iuftos, fed propter peccato- inllo.
res. Lataeft enim lex illa ad retrahen

dos Iudaeos a peccatis idololatrix, 8:


alijs virijs, ad qua erant maxim pro
penfi.

. . Explicitur alig/cripturaloca quibusaburturber

"2

pcni. uiexpofitioni fubfcribic Epi- vt ibi Diuus Thomas ait, si ; )ent


phan.lib.2. contra zref. here!. . ad
}
i;ti, lla ecepita, ejet dandi legem, quia S.Tb.

t:k.
1::

inem explicanshunc1ocum Pault.G

; eijent/ibi lex.Sic eciam dixit Cicer.

a pidem, inquit, iexpoitaini

lib.2.de Legib. Lege, inprobox fpplicio af

ti"

, ergo eftiu/tu:abit. Sed

ficig defendunt, bonos.

, cere ea, / legionone}

}
i,

lexcontra, quifecitlegen, per polita


etcontraeos,quideliqdican init

f(t,

frigilurgiehae,iubetenin bomicida, oc

lUmc

ridi,. Praterea confirmatur h

t.i1:

ti1.
}
rel.

dal.3

non comedendi de ligno vira,8 (catim

pofira eft cum minatione poene mortis.


In qque die, J. Genef. 2. 8 tamen
tunc homines erant iufti, 8: innocen

tes, quia nunquam peccaueranc; ergo


lex cciam quoadvim coadiuam non (o
lum ponitur iufto,fedetiam ponitur fi
ne occafione peccati,nec propter coer
cenda peccata. t ter fimilis obiectio
fieri poteft ex lege ircumcifionis pofi

primoad Timoth.8 alii Graci, 8 ie

b
:

ronymus exponunc. Vel poteft exponi


,
cum Auguftino, proptertrangrehi,id
gji ft,vt manifeftaretur peccatum, 8 ho
minum fragilitas advincendum illud.

gia ergo Paulus in loco, quem trada


mus,reprehenderat vanos legis Dodo
res, quinon intelligebant, neque duae
loquerentur,neque ea,duae affirmabr,
fubiungit, hunc defeatum effe exparte
corum, non exparte legis, Quialexbona
titjitui, ealegitimtatur. t confequen
tcradiungit, duid necedarium fit adea

ta Abraha: iam iufto Genef. 17. d haec

vero facile refpondere poffumus, con


cedendo,non effeneceffarium, vt leges
omnes imponantur occafione peccati:
aliquido enim impontur propter ex
ercend virtutem;ned;id negauit Paul.
Sed loguendo de lege fcripta dixit, ill
effe datam illa occafione, Quod veriIsi

4lexiulio o ejipojita, idft, non oc


cationeiultorum, qui illa non indige

mum eft,8 fimiliter eft ver, leges hu


manas frequentitis ferri propter coer
cenda vitia; non eft tamen hoc femper
neceffarium, nec de ratione legis.
Vnde in priori exemplopolita fuit il
lalex propter exercenda hominisobe

bant, ledpropteriniuitos, idololatras, 9 .

dientiam, fubiectionem, 8 humilitat,

Subintelligens, fiquishoc fciat, legiti

8 alias virtutes, vt red notauit Aug. 4?.


in Gen.de praeceptoprimis parentibus
impofito. oportebat,inquir, pt boo ab ali

legitime vtendum, nimirum , Scienter

m vfurum
DTb.

biettie,

itio exillo ad Galat. 3. Guidigitur lex

r:},

8.

Sed contra objcipote(t: nam homi


ni in Itatu innocentia polita fuit lex

propertrangrehionem polita ei, d cit, oc

catione tranigrefsionum, & ad coerc


dahominum vitia fuit polita, vt hry
rybi. foftom. tam ibi ad Galat. 3. Guam hic

tcer0.

lege, vr D. Thomas ibi aic,

non plus ci tribuendo, quam quod ei


conuenit : non enim eft data propter

(uanperfedionem,fedvt perilliott
dercrur hominum propentio ad pecci
, teiet pedagogus homines ad
hriftum ducens, & cuitodiens concl
rin eanfidem, quereelanda era, vt dici

quo probiberetur, y ejet ei virt rendi


obedientia.Quod vero addita fuerit com

minatio, non fuit,quia homo ex viper- ;


fettionis illius (tatus illa indigeret,
*
alijs de cautis,vtad exaggerandam gra }
-

uitatem praecepti a cuius obferuantia

;} expoitio Auguttiniin dia.o lib. de Spi

bonum totius naturae pendebat,8 pro tio pr


pter mobilitatem liberi arbitrij frena parentibus

. ritu,&litera,cap.9.8 .8: illam etiam


, artinsit Chry(oft. nil. 2. in diam

dam, qua poterat totam illan perfe

turad Galat. 3. tita duadrat optim

*."--

violantib"

precept

pitol.quem Theophyl. 8 alii (equun

dionem gratia delerere, 8 fe ab illa


fubtrahere, ficut fecit. Et ita non eft in paradi

*ur, quanuis primam etiam expohtio

negandum comminationes fieriinitis, Jo

nemadmittant. Addietiam pote(r,len


"tiamillam, Iulio ?lexpofia,vide

8 effevtiles illis, fed folum dicunt au

* " non (olum expeculiari fa


%olegisycteris, quanuisadillad reae

fueri accommodata; fedetiam exge

8ores fupra citati, nonpro illis prin


cipaliter poni,neduillis praecipue mo
eri,fivtiufti funt operentur. Idemdue

}ponuntur ad coercenda vitia, dui .

accommodaripoteft ad legem ircu


cifionis, de qua minore(c difficultas,
dutailla data fuit occafione peccati, 3.

***ulia virtutumpromoucnda. Nam,

in rcmedium eius.

}eraliconditione legum, qua frequen

d li

}}

(!)

Dib.r.Denatura legisin c.

ddidenique potett,cum dicitur lex A cati,feufomitis, quia premiferat Paul.


*

non imponi iaito, proprie intelligi de

Spiritbulate.g dejideria,leu concpiken-

lege externa, 8: (cripta, quae ponitur

carnis (vt legit Ambrofius) perhcietis; concupilcentia autem lex fomi-

telli

fi obliterata, feu obliutoni data prop-

e *
tis eit, 8: ita intelligit Ambrofius ibi genig
aulum oppofuifie legem (piritus legi /

ter peccata. lsenim lex non datur,

fomitis,8 ideo pottea dixide, qui piri- fomitii,

necfcribitur in tabulis, vel mbrants,

tu ducuntur non efie lub lege fomitis.

nifipropter peccatores,qui fine illa tduano fine lege viuer, vt red docuit
llarmin.lib.3.de Statu peccati cap. .

Veruntamen uia

precipuad renouandam lege, ux deberet effe (cripta in cordib", 8. eft qua-

ellar.

}
}

- :

}
1

}
| ,

:
}

ibi () diferit Pau-

xcludit

lus de concupi(tia fub nomine legis, expolitio.


8 quia inferius poft enumeratos fru

aus piritus, fubdit, aduerfb/modin


eft lex, quod de lege fomitisintelligin
pote(t, 8 uia tota intentio Pauli ibi

. . allegans in eam (entetiam Ambrofium


nbrof. in id Pfalm.36. Lex Dei ei in cordeiphus,
vbific air, in corde iuji lex Dei eit. Que
lex?/cripta jednaturali; ; iulio
eillexpoiia jediniu/lo. Quibus verbis vir-

tute interpretatur illa verba de lege

fcripta, quatenus elt renouario legis,

que debeteile (criptain corde.Et idem


fignificauit Auguftinus circailla verba

g. Plain. . In lege Domini volunta eius, adducensetiamdita verba Pauli, & fub-

2.bie8tio
bereticor

remonialia prrcepta continebatidubi-, ,


} in
Guatur. t Guidem Hieronym. Epiftol. telli }

tari poteft, fub qua ratione de illalo-

89.ad Anguit videturintelligere illum } 3. } }

lenialdealex, -

monialia: nam coniungit cum copra t}

citurab eo, qui indiget literis. Quando


ergo lex non ponitur exterius ad renouandam legem naturalem, feu interna,
fed omnino de nouo ponitur, nihilvetat, quin ponatur fine vlla occafione
cati & zdue pro iuftis, ac pro iniu-

cedentia verba, Eati elli; bri/to,qui


in lege iuftificaini, vbi conftar, fermon
effe de lege caremoniali, quam Itatim
vocatidem Hieronym.preceptalegalia,8;

1)}.

bona,8 iultificationes, in quibus i


rent,vt dicitur Ezech.2o.t hanc expo
fitionem vt probabilem fub difiunctio
ne ponit iet. in eodem loco.

lij vero fentiunt, illa verbaintelli-

iet.

12.

genda effe de lege,etiam quoadprz 3.expoi:

ris in pondatalilege. Talis autem fuit

ra moralia,quia Paul.proximante di- g

lex lata primo homini ante peccatum:

xerat, lexin v/ermoneimple intelligen:

illa enim non pertinuit ad legem natura, nectuit renouatio eius, que eratin

turdiligerproximficutte ipf.Ouod perlegem,


prxceptum morale e(r,8 omnia mora- tam cere:

:
|
}}
.

corde, fed fuit determinatio (pecialis,

lia virtute continet. t quia hoc prz- ialem,

ux profuftis fineylla occatione pec-

ceptum nviolatur, nifi ex inordinara

caticonfituipotuit.

concupifcentia temporalium bonor, ral.


fubdit,spiri bulate , de/ideria carnis
2012 perficiei, uafi diccret,x hoc modo

* *

Secundo principaliter obijciunt head Galat. 5. Sibiril

retici verba Pauli

co ad Gal.

acinini /tjublege. Iufti autem piricu ducuntur : nam defideria carnis n


perficiunt, qua fine dudu piritus vita

5.

re non poient , vt ibidem (ignificatur;

lilo

1 I

locum de lege quoad praecepta care-

omnibus legibus cum proportione cmune eft) led etiam duoad occation,
vel peculiarem intentionem legislato-

1 .

dirigitur ad legem fcriptam, ideo cum


communi (ententia fuponimus, Pau
I ibiloqui de lege vetere,feu (cripta.
gia vero lexilla, 8 moralia, 8 x-

iungens, Alideflex, q/cribitur, -

itis, nofolum quoad obligation(quod

ergonon funt fub lege; ergo non obli


le-gantur lege. irca hoc tefimonia duo
gelog, a nobis explicanda (unt. Primum, de
-

implebitis praecept illud, Non concupif


cet, duodetiam morale eft, 8 delnde
adiungit,Silpiritu ducimini, ftijuble
; vtiq; fub lege diligendiproximum,
8c non concuplfcendi inordinate. td;

ita Auguft.lib. de Natura,8 Grat.cap. 4g.


y7. locum hunc intelligit de lege Non

4poliol, ua lege Paulus ibi loquatur; fecun -

. t claritis Epift. 19.adier.

7 id/it dum, quid fit effefublege;inde enimfa


e6e fuble-cile conftabit, Guid it etiam non effe

refcribensadeius epiftolam, vbi refe


rens paulo antea,8ctacit corripis ex
pofition,qua ipfe indicauerar,inquir,

ge ade Iub illa. irca primum Ambrof. ibi vi


.
decur per legem intelligere legem

q bocpropter circuncilionarbitror
dicere,

. plicatur /cripturaloca quibabutturbar *p


itere, necpropterfacrificia,g. Seabocipf ge,aliudyablege, Quiehinlege/eca le
ge agit; qui efi/ublege/ecd lege agi

tiam, quoalexiubet, Non oncpike, ,

"f, certbriiano, debere oberuare.

; ille ergo liber , ie/er. t candep bryofi.

4*b*c expolitio veraeft, fi ita intelliga

expofitionem indicant hry(ofton). 8; beophyl.

tur, vt non de folis prxceptis morali


busintelligatur,ticut nec de folis care
aa
monialibus, led impliciter de totale
ge, etiam includente moralia pr
ta. Arbitror aut hoc non negaffe Hie

Theophil. licet forrade aliud intenden p1}.


tes,vt Itarim dicam. Eandem (equitur .4n/el.

D.Thomas, Anfel.da,ier. Adam, .


8 ltialijeitque valde probabilis,8. ,

ltera expoficio effe poteft, vt ede ""}}


Jubiege, idem it indicto loco, quod non sectia ex
damnarilege, & non ede reum cxyi il-politio ji.
fufficiens.

ronymum citato loco.ytitatim dicam.


13.

$.br.

irca fecundam dubirationem,Am


br.fipra.elepiblege idem etic ignificat,
quod effefub dominiolegis, feu mina

rialege, Quia vero per legem intelle


xerat legen fomitis, dominari ab illa

lege, fecundum illumerit, incia lege


fomitis, 8 a concupifcentia trahi ad
opera carnis perficienda. t ita expo
nit,Quibiritu Deid /:/ublege,
ide(t,0gidbabetSpirit Sand
errat,lexenim errantib dominatur, /icutalio

loco dicit, iulio /tlexpolita. uz expo


fitio non dipliceret, fi lexpoffet in illo
fenfu accipi, tamen quia hoc non frat
cum antecedentibus verbis, nec cum

- fequentibus, nec cum proprietate ver

borum, qur magis duadratili contex

lius,quia lex non damnateos, Qui illam efefub


obieruant; dui autem ducuntur Ipiritu lege illo; ,
uant legem, etiam duoad illud prae i leg
ceptum, Non concpi[ces, 8 ideo n dam riolat.
nantura lege. mc indicat Auguft. di D. .
ta epitol. 19. ad Hieronymum dicens, .ieron.
ergo danabiliter dicit efte /ub lege, q
reo, facit lex, implente; legem, g. ux
verba refert etiam Beda ad Galat. 5. Beda.
uanuis priorem expofitionem magis .4nfel.
probare videatur.Anielm.etiam vtrq;
referens, hanc ponic vltimo loco, ficut
8 damus. refcque (uaderi ex ver- Adam,
bis, Qua paulo inferius poft numeratos
fru6tus Spiritus Sandi Paulus fubiun

tui,ideo hac expofirionem omittimus.


Supponendo ergo ibi effefermonem
delege Dei,obijcit ibiieronym.Qu

gir, 4duerf, buiujinodi hlex.Ouafi di

* niam iili, qui piritu ducuntur, non


*)'
luntfublege; &ergo
velytes,
Aaron,
ll,
Iofue,Dauid,
imiles
non fueruntipi

nec ab illa damnatur. Probabilis quid


eft expofitio,illi tamen non libenteraf
fentior, Guia fententia illa in illo fenfu

ritu dudi, velnon fuerunt fub lege. it

nihil referre videtur ad intentionem

aulus piritu ducebatur, & multoma

auli, nec ad caufam, duam in illo loco


tractabat : duanuis enim lex vetus non
damnaret eum, qui ab Spiritu Sando

**

gisChriftus, & tamen vterque dicitur


fados fub lege Galat. 4. I. rinth. 9.

z obiectio, prxcipue videtur mihi


uincere contra hgreticos,non efefub
Its',mon neceifario ignificare id, quod

cerer, dui haec operatur nonett fuble

ge,quia non habet illam ibi contrari,

ducitur, poffet illum obligare, ficut de


fe, & de Prophetis argumentaba
tur Hieronymus. Item quia implicius,

higari lege: nam Ioannes ita,


Simeon, & imilesiufti ducebantur fpi

8 proprius podunt illa verba explica

, & nihilominus obligabantur lege


Veteri Deinde cogit illa obieaio,vt fa
teamurillam particula jublege, non ei

illo modo dui duciturab Spiritu San

demfignificationem habere (emperin

dixiffer.

ri fine vllo incommodo,vt dicam. Item

ao non eft fublege naturali, nec fublege Euangelica,quod Paulus, credo,non

, !
"

16.

Paulo etiam refpeau eiufd legis. Pri


rimat. } expoitio,svalde recepta quo

pliciter accipi, vt none}efublege, fit bab:hor

piho bri

ertio igiturpofuntila verba fim-3.expoitio

* } ad Galat.5.eft,eum, qui fpiri

jublilegi/triple, vcfcripta eit, ex necei-ei "o" "

} non cliefub lege terrente,

tate, feu non indigereilla, qui (enfus Jubirgei4

} 8. }
, quia iam amore duci
imore]ta Augoit d.cap.de

videtur facilis, & accommodatus tex el":" ?


tui, 8: intentioni Pauli. Ipfe enim per-Jabii "g"

}e Natur. & Gratia. Vnde idem uguftin.


} "arratin Plal. .circaid, sedin lege po

fuadere yolebat,nuoc non effe fidelibus fript", 9


neceifariam legemyfisneque ab eis illa"9""

t]:fible}e terr,

* *ol, notarcticalindepeinle

effe (cruidam, vt confratex fine totius diger".


3

:(

p
Galat. 4

ib.r.Denatura legis inco.

picite mibi, qui/ablegey: ele, lege


legitis,. Vbi etie tub lege ignih
cat,fubpcena, veldamnatione contine

j
}

- -

7"i0 -

aria ad falut, vt videtur per


tum. unc ergo (copum profequens

gir,g ejibec conje4lia:redet,


xima quidem,iden, Etenin quilbiri
rtet babet, perbunc exinguit
concupientiam;porro quiliberal; eliabbi;,
non eget legis auxilio.Jc. Et infr,
lexeratlocopiritus iuxia/ua, pirespriufl

Paul, incipit cap. 5. State, 7 iteiter

|piritus adueniret, obidoportet

iugo/truitui, continert; 3. poli mul, "

erein pedagogo, tunc quide ritofublege

(inquit)inlibertae yocat: eftisfratres, tan


i libertatem in occajio delis carnis.
outbus verbis docet, itaetic hriftianos liberos ab obligatione legis
fi,vt tamennon fint liberia lege diuina
naturali honeft viucndi, & fecundum
rationem,non fecundum carnis concu

era,: /tigare, icentia,


dumprod.to/pir: per po/teaq

ri, fed (olum effe (ub obligatione clus


8. (ub obferuantia illius tanquam ne

}
}
]

:
}

enit gratia, q /ol iube abilisabfii

ere/ed etian adaltipraprouebit 7 ad almor

iterationem, quid ; lege? t in fe


duentibus femper hunc fenfum profe
duitur,8 verbailla 4.duerfusbuiu/nodin

,
}

fummam huius legis naturalis in lege

eft lex, ita exponit, Quidenrecipiat illi,


qui nia in febabeat, etiam perfectaphilo

charitatis poitam effe, & concupifc:

Jopbie agifiram charitate? t idem fer

tiam carnis adiutorio diutni piritus ef


fe vincendam, 8 deinde fubiungit,Quod

habet Theodorer. 8, clarius Theophy


beophyl.
1act. ieronymusetiam in breuioribus ieron.
commentarijsita exponit, Si vor/piritua
libu, per nia adibus occupeii, )? vobi;

pi(centiam. Et hacoccatione declarat,

filpiritu ducinini, elijablege. di

cret, quanuis neceifarium fit, Ipiritu

.Tbo.

tque hanc
(enium
aperte
indicat
p}
pitol, 8. ex difcurfu przcedentium chry(oft.ib
pottila
verba,
i: nam
JJ
capita, 8: prafertim ex verbis illis c.4.
jipiritu ducinini,non elijblege; interro-

Galat. 5.

:
Theodor.

j
:

}
*
:

vincere concupi(centia, non ideo eftis


fub lege, vrique (criptain tabulis, Quia
1ex fcripta in corde vobis (ufficit, & il
la regimini;im 8 obligamini non I

lex ecejaria, que carnalibu, data eli. Et in


/llex,addir, Non enim iia problbait/ed
r qui implet, eji/ub veteri tejia

cial legis obligatione, aut monitione,


8 ideo fubiungit,ifejia aute/unt ope

to. Similiter locum explicat molter

fra circa illa verba 4duerf buiii

ra carnis,67 . fi dicerer,tam non indi

Salmeron in epi(cola ad Galac. di.3 .


Nec contra hanc expofitionem obie

getis lege monftrante turpitudinem ta

tionem videoalicuius momenti.

lium operum, & non adiuuante advin


cenda illa. Spiritus autem 1egis gratiae

Namex his facile expediturobieStio Soluitur


ob
ieronymo fasta.Nam Sandi veteris : }io III

18.

clare mon(trat illa, 8: iuuat ad illa vit

teftament,queducebantu piritagra }

da:nam(vtaditigit)Fr/piritus eft ba
rita,,.8 alij,quos numerat, & vt of
deret perfectionem illorum fruduum,
concludir, aduerfbui/di efilex,ac
fi diceret,ha:ctalia func,vt lege npro
hibeantur, necprohiberi polsint, quia
non poteft effe difcordia inter Ipirit,
8:1egem, vt ibi exponic D.Thomas; vel
fi pronom illud /ii referaturad
perfonam, optimus fenfuserit; aduer
fuseos,qui hos fructus faciunt,nihilha
bet cripta lex, necpote(tillos damna
reinon folum quia faciunt qua illa pre

tix, non habebant illam perfeionem }


ex vi ftatus illus temporis, feu legis, pra popu.

vero expofitionem dicentur illi Sancti


antique legis non fuifle fub lege, tan
duam coacti ab illa, necranquam reifa
ti perillam; fatis autem dubito, an il
los voluerit comprehdere Paulus fub

cipit;verum etiam ialia,que praecipir,

illa fententia.hriftus autemDominus

fed in fide Chrifti venturi, 8: ideo ma

nebant (ub lege duoad obligationem;


aulus autloduitur de his, qui ratione
(tatus,8 prfentis grariae (piritu ducti
tur: nam hi non func fub lege fcripta,

etiam quoad obligationem. Iuxtaalia

br/t"

non faciant , vel etiam fi hrcipia non

lge alio modo dicitur factus fuille (ub

faciant ex ndutioneralis legs, fedex

lege:non enim auoad obligationem fa- ; eral

Ipiritufidei, qua Chrifto adhrrent, 8:

3#. (ub illa } [edanoaiobieraatio 1'}

propter quem carnem fuam crucifixc

nem,vt ex materia lubieaaeft manife- * .

runt cum virijs, & concupicentijs.

dum.Paula veroderat icronymus, **"

. xplicituraliaua/cripturaloca quibus aburturber or


c1: "

Sic Chryfoft.ibi Homil. . . 8: Theo


non mpliciter de le dixife, Fafi f
2 I.
dor. ac Theophyl. aiunt. Corpus nofir
blege,fed addidife, Ii, quijublegej
bryji.
jublege ele, iple on elem Juble: anteChrilli ad/acile a peccato expugna

},
kt,

& gaybtius impliciter negat, fuif

i.
:

ielefublege,vtiquequoad obligation:
dicittamen (e fulfie duafi fub illa, quia

b,

interdum ita obieruauitillam, fi illa


teneretur,vt Iudaos lucrifaceret.Vide

li
|11

}
11},
|11

19,

c7c. lex eratiubes tant, ibilitae auxilij

ge, fed quali fub lege : fed loquendo


confequenterprior, reponio Iolidior

ajerebatgratia per priorapcccata remiuit,


c7aafutura it. Ett etiam expretia
fententia Auguftini lib.de tinen.ca.
3.dicentis. Non f /ub lege bo
dem iubente, taen dante/ed/fubgra
tia,q id,qod lexiubet(vtique quoad mo
ralia)facien , re, poteft liberis impera

ft.

re. t lib.de Grat.8 liber.arbitr. capic.

tur autem ibi Hieronym.in hoc a Guipa


rare Paulo antiquos Prophetas, Guod
ilictiam non eilent fimpliciter fuble

11

ripol,qenin/piritus aderat,quijr Theodor.


rere, baptij, dortificare pojet bcophyl.

Denique ex distis fatis,conftat,qu

12. Non enim e]tisfub lege/ed/ubgratia,


cunque modo a Patribus tradito intel
ia lexala/it/ed quiajubilla/unt,quo, reo,
citiubendo, adiando, gratia ippe ad
liganturilla verba.perilla non excludi,
duominus iultinouiteftamenti, quan
iat,yt legis ql/qjitfactor, line quagratia,
tunuis (piritu diuino moueantur, fub
Jub legepojil rat legis auditor. Eau
lege alidua fint quoad obligationem
dem expofitionem (equuntur Anfelm.
eda, Adam.aiet. 8: ben olet.crei .4n/el.
eius, 8 hoc (upponere fanctos omnes,
eda.
uidida verbainterpretantur. Im
ra. Item nofter Salmeron in Epiftol.ad .4da.
eodem loco Paula euidenter colligitur:
Rom.capit.6.difp.4. Necoccurric diffi iet.
ni numeratis operibus carnisccludir.
cultas vlla. irumque eft, quod hare
tici abuti audeat hoc loco, cum Paulus let.
dico vobis, ficut predixi q,qui
ereira.
ftatim duafi rends eorum impud
talia ag,reg Dei /equentur.er
Salr.
tefi lege aliqua nn tenerentur ad ca
tia',[ubiungar. Quid ergopeccabi,
)/ub lege,/ed/ubgralia? 4b/it.
uenda talia opera,propterilla namit
terent regnum Coelorum. talia eiuf t fimilem fententiam habet in princi
loci verba fratim ponderabimus.
pio capitis,8 in fine concludit, ftpendi
ertium teftimonium haereticorum

r, igratia a Dei Pita eler,

30bitio ef illudad Rom. 6. Non eftisfb lege,/ed

conftituendo ergo fideles fub gratia, 8:


non fub lege fcripta, eiufque Imperfe

20,

bereticor fubgralia-. ua verba fecundum e (


tx loto ad data cafdem poffent habereinterpre
tationes, fediuxtaplanum contextum

. 6. aliuseft (fusillorum facillimus. Nam

fine dubiologuitur Paul' de lege (crip


ta,& elefublege, non folumibitignificat
ellelub
obligatione legis, quanuishoc
gebot loco
id:metac etiincludat,feu fuponat, fed (pecia
File uble

6tione, non dicit effe immunes ab omni

lege,aut peccataeis non imputari,fi ea


committant, fedeos excitat ad pecca
tavitanda,quia gratia Dei pottior eft
illis.

22
ouartoobijciunt hareticiilla te(ti
4.0bleftio
monia, in duibus libertas legis gratia

liter exprimit, effe fub imperfeaione

commendatur,vt Galat. 2.4.8; 5.2. bereticor

petione legisprecipientis,8. noniuuantis. Do


l} frip. cucrat enim Paulus, baptifatos omnes
lgiii; mortuosefie a peccatis in Chrifto;vn

rint.3.Iacobi. .8 2.qug te(timonia yo ex rari,lo


lunt intelligi de libercate ab omni le- j

jablo, ni de

catio pecialiter de(truit veritatem le


gisgratig, quam infr libro o fpecia

t} abi

los admonuit. Non ergo reg

troadi.

in petroortalicorpore, ptobediai, con

*pikenii; ei, ; 8: infr


* dominabitur Et ne hocillis diffi.
cle videretur, pro ratione adiungit.

gisobligatione. xc vero falfa expli- .


liter defendemus, 8: hunc errorem ex

eli fablege,jedjubgratia . fi

pugnabimus. Et ideo nunc breuiter


reldemus,in primis ex illis locis col
liginon poffe, in eisefie fermonem de

}ccreti non enimeftisin (tatu, in quo

libertate ab omnilege, duia hoc in eis

* precipiebat non concepicerc} &

n dicitur, fedgeneratimeft fermo de

"9" auabat,fede(tis fubgratia,que in

liberrare, 8 alfundefenfuseft tam ab

***** adid feruandum mouet, 8 exte

(urdus,8. tam contrarius omni rationi,

1uS tuuat.

8 pietati, 8 alijs (cripturarum refti


4

mon1)S,

p2

Dib. 1.Denaturalegisin co.

moniis, aux docent obligarifideles ad nrib",feudominismos liberat. Prout


vitanda peccata, 8: ad honett operan
dum, vt (tatim per fe fic incredibile ta
1ibertas multiplexeife poteft,8 a ferui
tute peccati,8 a feruitute timoris, 8

telligenda videntur de liberrate a vela


mine obcecationis, 8 duritie cordis,8.
pount extendi, fimulque intelligi de
libertate a feruitute legis veteris. Dixe

reatu poeng,8 cuiufcunque mali,8.ale


gis obligatione, & velin particulariv

turyes,rela eje jupercor I

nius legis, vel generaliter omnium: ex

aeor,vt fcilicet,non videant tefram

uibusomnibus hzretici hunc potre

tum illudiam efte euacuatum, 8 addit,

mum fenfum eligunt. Dicoautem, ex


ei(dem locis aperte conftare,n in hoc

velamen illudefic auferendum ab illo

fentu [umi libertatem Chriftianam,

8 fubdit : Do, /iritus eft, b

fed in aliquo ex alijs.

|piritus Domini ibiliberias, vtique ab illo

le commentum.Deinde addinous, Guod

Nam ad Galar.2.verba funt. Subintro


23.

ditur ierunt explorareliberiate ira,qba


loc li
adGalat. 2.

in q

fiolloqui
turde liber

tate a lege
eteriaq
liberiCbri
ftiani.

Galat. 4.

vero in illo loco dicta funt a Paulo in

b, in cbrito lef, t in/eruitute re


digerent; contrat autem euidter exhis,
dux in eodem capite feduuntur, ferui
tutem illam,ad quam fratres illi fubin
troducti volebant hriftianos redige
re,fuitie obteruation legisyfi,quia
cogebant hriftianosiudaillare; ergo
libertas illa, bab in Chrifio Ief,
prout de illa e(t fermo in illo loco, lo
lum eft liberrasa iugo, 8 obligatione
legis , vt bene explicat Salmeron
ibidem. In cap.autem 4, eiu(d Epift

1z, verba funt. Itaque fratre, /fil


anale/edlibere, qualiberiate chrifl : li
berauit. Que verba func conclufio totius
dicurius.praecipu ab illis verbis. Dici
1 bi,quijub lege vultis ele,49 . du often
dit fuifie legem feruitutis,8 ideo popu

lum, cui dataeft (ignificatum effe per


filium ancilla ; ergo aperteloduitur de
libertate populi Chriftiani, quam ha
bcta
iugo,8 feruitute illius legis.In ca.
Galat. . aut r.verba func. o, in libertatem vocati
-

efits fratres. Statim vero declarat dualis


fithec libertas,adijcis. l liber

rat enim /que in bodierdi lrgi

populo, erj, fuerit ad Domi,

velamine. Nam piritus Dominief',qui


liberata iugo legis, ficut alibi dixir,
Silpiritu ducimini ejtis jub lege;& ideo
idem piritus Domini, qui talem dat li

bertatem, dat etiam lumen ad cognof


dam illam,fubinde aufert velam,

duod veritatillam occultabat,8cideo


concludit, No, a reuelata faciegloria
peijlante,47 .uod totum vnicover

boeleganter complexus eft hry(oft.


mil.7.dics Libertate autem dixit,habi
taratione priftine jeruitutis. ritaintelli
gunt omnes atholici (criptores. Neq;

eft cur liberttas piritus intelligatur


effe ab omnis legis obligatione: quia
nec Paul hoc dicit,nec pertinet ad per
fectionem, vel dominatum piritus: na
in Angelis, & Adamo,8 in omnibus iu
ftis fuit (piritus, 8 in illis non fuittalis

libertas, vnde potius repugnat perfe


dioni,8 fanaitati,ac dominationidiui

nifpiritus.

Loca autem Iacobi 1.8 2.contraip


25.

fosh=reticos cuincuntinamin cap.i. ditur


illam,quam vocat legem perfeax liber loc; .
tatis, fuponic, ede veram legem obli olc lac6
gantem adopus, & ideo concludit,i1.

tatem in occa/idetis carnis. Non eft er

lum fore beatum, qui in ea permferit, bidelege


bertaii,id

goprophana libertas,que omne iugum


legis auferat,8 licetiampra.beat quid

8 fueritfattor operis,idft, Qui illam fer , ri.

uauerit. In cap.autem 2. gnificat, per

libet operadi, fedeft libertas (piritua

legem illam libertatis effe hominesiu

lis,quafit,vt piritu ducamur,8 non fi

dicandos.sic loquimini dicensey/icfacite,

mus fub lege,vt (tatim dicitur, 8: i ex


xplicatur
loc li plicuimus.

ficperlege libertaii, incipiente, iudicari;

t vero 2. rinth.3. verba funt bi

quam paulo antea, regalem, vocauerat;

Spiritus Domini ibi libertas; qua fecundum


e fumpta pount optim exponi deli

fuponit ergo aperte, Chrittianosefie


fubieaos legi. ur autem illavo

bertate a feruitute peccari,8 de liber

ct legem perfetiam, regale,8;


libertatis, in libro vltimo,
de lege gratia dipu

24.

2.rint.3
delibertate
dvelamine
obcetatio -

,relafer tate ab Ipiritu timoris feruilis, 8 deli

bertate a lege veterinam Spiritus San


le legi; digratia,
& motio ab hominibus his

talif.

videturautem lodui de lege charitatis,

tando, dicetur. .
.

, .e4n inlegeferilatio,6 plex/it. ps


V

..

ninlegefieripoB laio, 4otuplex


illa /ii:
I.

Xplicata natura legis,8.omnibus

& nonalio: folum ergoindefinit dici


mus, in lege habere locum illos duos
modos mutationis.tita declararipo
teft primo, quia lex fehabet admodum
cuiuidam accidentis, duatenus eft in

fubditis, velillos obligat,leu debitores

caulis,8 effectibus cius, folum fu

pereit dicendum de mutatione


legis Veruntamen quia hecproprietas
nonelt communisomni legi, ideo me
liustradabitur de fingulis in particula
ri,in eis declarando, an modum aliqu

conttituit.accidens autem illis duobus

lodis in generali mutaripotett,aut de


-

ftui, vt confrat ex philofophia, idem


ergo crit cum proportione in lege. Se
cundo probatur declarando in particu

lari vrrumque membrum. Ratio prio

mutationis admittant. ic ergo folum

ris mbriett, Guia lex requirit cau(am

przmittemus dualdam generales regu

uafi materialem,circa quam verfetur,

las,8. explicationes terminorum,vt fa 8: ideo fi illa defit,cellabit obligatiole


gis;vt fi omnino fubditi defint, celiabic

cilior it pofte doctrina in fingulisle


. gibus. Primo igitur (upponimusex di
: ais,legemindefinirelatam defen mu
niel tari, neque eius obligationem celfare
propter folam temporis diuturnitat,

obligatio legis,licet ipfa pofsit manere


in mente legflatoris: fedhzc mutatio
nihilad moralem confiderationem re

fert. bet etiam 1ex caufam efficien

*"ialia cauia mutationis ninterneniar.

* probatur, quialex de e perpetua eft;

tem, 8. ex hacparte folet effectus defi


nere,feu mutari per fufpenfionem inRu

" ergopropter folam temporis duratio

xus, feu non conferuationem caufref

nem non mutabitur, nifialiunde tolla

ficientis. gia vero efficiens caufa le


gis, prouteft in fubditis, feu extra le
gflatorem, non eft nif voluntas legif
latoris, qua eadem perfeuerare cenfe
quandiu contraria non interuenir,
indefinite lata.Secundo addimus, illud tur,
ideo mutationem legis exparte cauf
Iolum habere locum in aliqua lege po
efficientis comprehendimus fub illa,
fitiua,&rarum effe, 8 uafi praeter na
due firper adionem contrariam. De

otitia, tur. Dices; aliquando lexinuoluit, feu


przfcribit certum terminum fue obli
gationis. Repondeturprimo, ideolo
Sol, uutos nos fuide in affertione de lege

turam perfear legis, vr fupra didum


eit , & ideo fimpliciteraffirmaripode,
moraliter lquendo, non celfare prop

feu mutariab intrinfeco ex defeu cau

terfolam temporis diuturnitatem. o


velmaxime, duod cum lex effe debeat

fz finalis, in dua maxim habet locum


illud.ce/fante cauja.ceBet effeti,.ellan

rationabilis,8 iulta,nunquam prefcri


bet certum terminum fur durationis,
nifiquia in illotermino,feu fine tempo

te,de Appellat. Veruntamen hic modus . cek


mutationis legis maxim habet locum /ante.
in legibus pofitiuis humanis, quia in na

ris cefabit veliuftitia legis , vel poti(

2.

1.4):rio

mutatione, qu

niungitur.
kjap illoco
Secund
o dicendum eft, mutationem
ddele

}
(
( coex aeteau mate

Fidei rix}

} cruantis.secundo ab
; }nlecoper actionem contrarage
pt) } } alertio non ef yniuerfahter
. } ,itay (enus it omnenie
emuta

. }
"

turali non videtur habere locum , 8. dc

fimaratio, qua mouit legiflatorem ad


diuina pofitiuaeft res (ub trouerfia,
pomendam illam,8, ita numquam oritur p & ideo in fingulis melius explic
abitur.
proprie mutatio ex folotris decur

ion: }edex aliquaalia

nique habet lex cautam finalem, & ex


hacparte maxim cenfetur lex celfare,

bilen his modis, duta no


}aliqua enim ede poteft immuta

****aliquaporcit mutarivno moio,

|Ratio veroalterius partis eft, guia lex


accipitfuum effe, & vim obligandiper
voluntatem legiflatoris, ergo per con
3.
trariam voluntatauferri poterit,quia 3. alertio
fuponimus non deefie pote(tatem, 1.eg pole
illa fit eadem in legflatore advtrumq} tari, rel
aaum,fuppofita capacitate materig,vr perablatio

magis ex (equentibus declarabitur.

illi,

ertio dicimus,hc legis mutation relperin

interda ede poie pure ablatiua,feu cor gref alte


ruptiuam per fe; aliquando vero effe ri',queil
potic per modum generationis vnius,

l extin

que fit corruptio alterius. Declaratur, gat.


dula

Lib. 1.De natura legis inco.

| }

quia in primis, quoties mutatio legis peau alicuius perfone, feu partis com

:
}

94.

t per (olam mutationemyel defectum


caufr neceifarix ad conferuationem
eius,tunc e(t mera cellatio legis per ca

retiam obligationiseius, abique intro


duaione alterius obligationis, ficut

corrumpiturlumerablentiam Iolis.
Deinde etiam fitollatur lexper volun

tatem contrariam legflatoris,qui vult

etiam habet locum

legem cedare, tunc


pura lubtradio legis, quia non eft ne
cefealiam introduci ad priorisabla
tion. Vndelicet in eodicaturlex rolli

t iuxta hanc diftindionem funtim

, "

politz varie voces ad hanc legis muta- aria ,

tionem ignificanda, quasoportet bre-cabula mi | }


uiter prae oculis ponere, vt clarius, 8 b"legiem t}
expeditius in feduentibus lodui pofsi- .

ripoteft circa (olam priuationem, eu

mus.Ouzd igitur verba funt,que figui erpij;

abiationem legis, non tamen tollitur

ficant generalem, & abfolutam muta- ,

per mutationem trariam qualitr


untem,[ed per mutationem priuatiu,

tionem legis,alia,que tantum gnificat


mutationfectidti Guid,vel particular.
Prior fignificaturprecipu perverb ab
rogandi, legem ; tunc enim abrogari lex
icitur,quado totaliter, at impliciter
aufertur. Poteft autem hoc ficri varijs
modis. Vnuseft per (implicem ablario
nem legis,qua poteft dici reuocatio le
gis,8. Interdum vocatur mors legis, vc

8. ablatiuam legis, ita ergo fatis coitat

prius membrum. Potterius autem loc


habet, quando vna lextollitur per in
troductionem alterius priori repugna
tis,vt fi przceptum jejuniitollatur,im

ponendopreceptum comedendi carn,


aut bis in die. ic enim mutationis mo
dus locum habet in materia mutabili,

videbimus intra tractando de lege ve

8 qua nunc poteft effevtilis, 8 poftea

tert.Alius efr, duando non (olum tolli

nociua,8 tunc fi precepta fint contra

tur lex,fedetiam vetatur eius obferua

ria,necede eft, vt vnum excludataliud,

tio, 8 dici poteft prohibitio legis, per


uan prior lex incipit effe non folum

etiam fi id dired non exprimat, guia


non poilunt fimul obligare leges con
traria,vt per le notum efr.

gart,poteft hec mutatio legis ef

4. aertio. (evniuerfalls, vel particularistantum,


tation

rtua, fedetiam mortifera, vt de le

ge veteriloquunturTheologi.Differtd;
hic modus a precedenti,qujaille conti
ftit (oluminablatione legis, 8 obliga

feu poteft efie mutatio impliciter, vel

tionis eius:hic vero preterillam priua

legis , vel fecundum quid.utatio vniuerfalis, 8c

tionem addit nouam legem prohibent

poje eje. fimpliciter erit, quando lex in totum,


ierfal

id,quod per aliam precipiebatur.

8 impliciter tollitur,id eft,8, repeau

ertius modus effe pote(t, quando

relpartic omni,feucotius munitatis, qua ob

non Iolum prohibetur,quod prius pr

larelin ligabat, & repeau fui effe,feu duratio

pliciter rel nis,quia impliciter tollitur, itavtan


Jd
quid,

|}
}
}

nentem, quia voluntas rraria verfa

peraaionem contrariam quali imma

munitatis, vt fieri folet per diffatio


nes,aut priuilegia. Nam ficut (upra di
ximus, potie interdum ferri legem pro
aliqua communicate, excipiendo par
tem,vel aliqua meinbra, exiufta caufa;
ita poft latam generaliter legempoteft
fieri fimilis exemptio , 8 tunc dici
tur fieri mutatio aliqua particularis in
lege.

6.

cipiebatur, fedetiam contrariti, velin

composibile priori przcipitur, vt fi

plius nn redeat.Podet autem fieri mu

prius precipiebatur (tudium tali hora,

tatio vniuerfalis, ntamen impliciter,


fed ad tempus; fi pro aliquo tempore

8.poftea precipiaturoratio procadem

horatnam hoc pluseft, quam nonpra

fulpendatur obligatio legis Itatim re

cipere (tudium, & qui prohibere illud;

ditura illo tranfacto, 8 hanc vocamus

additur ergoin hoc tertio modonou

mutationem fecundum Guid,quia reve


ra lex non fimpliciter tollitur, duando

praeceptum non folum de contradicto


rio obiedo (vt fic dicam) fedetiam de

duidem,tranfacto illo tempore, perfe

contrario. Poteft autem his duobus vl

uerat ficut antea fine noua editione,

timis modis abrogatio prioris legis

vel pronulgatione. Particularisaurem

fieri per aliam nouam legem contradi

mutatio fit,uando mante lege quoad

toriam,vel contrariam;aliquando ve

vniuerfalem obligationem repeciuc6


munitatis, aufertur in particulari ref

roprecedit pura reuocatio, 8 polrea


additur noua prohibitio,vel nou con
trarium
-

"..
y,

.zo.e4n inlegeferilaio,6plexf.
trarium preceptum. t quido fit prio-
t in nou reftamento adalriorem,
rimodonon poteft pofterior lex fieri
8.
fpiritualem, fcilicet, fignification vox
niivelabeodem, qui prior tollit , vel
hec cranilataeft:fignificat enimoecono Diputatur
a (uperiori poteftate, quia inferior n
m,feu mini(tr (piritualis domus Dei, idjign

poteftrefiftere maiori:quandovero fit


prohibitio polteriori modo,poteft fieri
abnferiori, quia iam (upponit ablata

prioremlegen, vt in abrogatione le
gisveteris videre licet, 8: infra fuolo
co explicabimus. Denique Soto addi
irritationem legis tanquam diftin
it
50l0,
4-}} Initioj aam ab abrogatione legis, quia ficut
t : ragilio votum irritari poteft, itavidetur etiam
} } lg iden lexpofeirritari.Veruntamin lege ir
ritatio non videtur diftincta ab abro
|- *
jjat.
gati
one,quia etide effectum habet,8 fo
.
jump
er poteftatem iuridictionis fieri
4
poteft.Soto autem vocat implicem ab
it
tt.
rogationem, quando it ab eodem, Gui
legem tulit,vel a fuccefore,quitanqua
}
kr
idem reputatur. Ouando vero ablatio
legis it a fuperiori, tunc vocat irrita
t;}
tion.Sed hoc folum poteft pertinere
}
advium vocis, an ver6 in refit aliqua
10.

difertiainfra circa legem humanam

lt.

dicemus,
7.

Aliz funt vocesignificantes parti


} cularem mutationem 1egis, inter quas

Vocabula

} prima, & magis vitataeft difpenfatio


} legis.irca quam vocem notariin pri

} msdebetorigo proprietasei

us:Dif
,8
} peniareeninin ua propria imtio
neidem eft,quod diftribuere, veladmi
:- lltrare munus aliquod,habens conid
"*" tamrera necedariarum diftribution.
"

** tita dittributio ipfabeneficiora Dei,

******* proratione diuinx prouidetir di


ertistemporibus fit, dipentatio folet
E} appellari,vtpatet exillo ad Ephet .
1:0.

Stranium beneplacit,quodpropoiitin
* indipenaioneplenildini; temporisinjtau
"nia in cbrillo. Specialiter autem

ictinfacra Scriptura vocaridipen

fator,qui in domo aliqua ab eius domi


L:

--

ltituitur,vt necefaria familia dif


PeptetiuxtailludLuc. 12.Quisputa, eff
4di dipenator,8. titain veteriteita
ento folet nomen difpenfatoristem.
lsaccipipro illo,qui familiam ali
901118 temporaliteradmini(trat,vt G

nel. 43.8.44.8. 3. Reg.8. thg accep


"ocityaldevitatainiure cinilis.
latit.de Mandatolrbana, vero

& multa deilla erudite con


gnificat.
. Ser1:
tidonius.

dux eft Eccle(ia iuxta illud 2 orint.4.

tt l 110110

Sic exiftinet.boo, vi ini/tro; chrifti, dy

tehamento

dipenaiore, ieriorum Dei.82.Pet. 4, si jehalf"


l boni dipen/atorex ltifornisgratie Dei. /atio.

Vnde etiam pla diftributio,feugenera 2.99 4


lis admini(tratio myfreriorum Dei,que *.** 4
in Ecclefia fic, folet in facraScriptura 1.99.9.
difpenfatio appellari .rinth. 9. Dj be%3.

jatio mibi credita eit. d Ephef 3. si tamen C90) dijis dipen/ationen Dei, que data efi ibi
in vobis.ad Colof. 1.lfactus/ egori

ilter/d dipen/atio Dei, qua data

D.rar.

eli ibi. Sic etiam dixit Bernard.adu

genium lib.3.deConfiderat.cap.3. Dil


Jalio tibi /uperorbe credita e{t,non datapole

J3io. incergo vlterius tranlata eithg


vox, ad fignificandum particularem a
dum huius poteftatis adminiftratiu:
fic enim concesio indulgentiarum,dif
penfacio thefauri Ecclefiaftici dicitur,
fic etiam dantur difpentationes voti, 8c
iuramenti, de quibusalijs locis dictum
eft. Ita ergo in praefenti accommodata

eft vox di(penfationis ad fignificadam


particularem mutationem legis per re
laxationem obligationiseius circayna
velaliam perfonam:eft enim obligatio

legis quationus quoddam diftribuend


inter multos, 8: ideo liberatio vnius ab

illa obligatione,8. nonaliorum, queda Quando ex


diffatio illi'appellata efr. Nam quia erceaturp
lexin communi ponitur, 8: in particu pria dip

lari perfoma pote(t occurrere pecialis

Jatio inlege

ratio,vel nece(sitas,vcatalionere exi

matur, ideo genus hoc mutationisin


terdum necefarium,aut conueniseft.

Vnde dilpen(atio tunc proprijsim fit,

duando obligatiolegis,qua antea & c


munitat,8ctalemperfonam obligabat,

ab hacperfomatollitur, maneatlex
communitatem obligans circa cdem
materiam.

*.

9.

liter etiam folethxcmutatio fieri

l1 -

per modum communitatis,[eu com tione legis


fationis,qua reveraeft qudam diI qht per
fatio, quia perillam etiam aufertur in

tatio

particulariobligatiolegis, tamen qua: ,vel


do non tollitur per puram prtuatione .
illi

(vt fic dicam) (edloco

usaliquoda

liudonus imponitur, vocatur commu:

tatio,welcompenfatio, vt quadoalic"
relaxa

Dib.r.Denatura legis in .
relaxaturieiunium cum onore recit- A fed funt longe diuerft, y: dixi 1at lib.

dirofarium, vel quid fimile & quando


illud onus,quod loco obligationis legis
fubtituitur, pecuniarium eit, poterit

6.de voto cap.9.namibi dida de dif ,

vocesgeneraliores (unt,8 ideo func ex

fatione 8: interpretatione voti eand


rationem habent in difpenfacione, 8: in to:0 .
terpretatione legis,8 ideo non (unthic odo a dj }
: .a. "
},
repetenda.Differt ergo interprecatioa
difpenfatione,quod ntollit obligatio dijerat. }
nem legis, (ed declarat, legem inter
}
dum nn obligare. Vnde di(penfatio a
voluntate proxim pendet,8 gratie,ac
:::
}
liberalitatis rationem habet; interpre
::
tatio intellectus potius eft,8 rationem

plicandr. Permisio enim non folum di

iuftitix inuoluit. Vndefi fiat priuatum,

Quidiiper citur, quando obligatio aufertur, fed

illa dici redemptio, ficutinvoris folet


appellariinam quoad hoc eit eadem ra
tio,teruata proportione; 8 ideo de his
videripofunt,qug in fimili diximus,tra
. 2. de

Gido de voto. fc demum aduerti po

el. trait. teft,folere hanc mutationem vocarino


3.libr.6. mine permi6ionis, & licemie, qua tamen

"

ieria le

aut cum effegus non impeditur,necpu

adiudicium prudentis pertinet;fi vero


fiat expoteftate, eft quafi iuridicafen
pentia. inc ctiam interpretatio non

3.

nitur violator1cgis, 8 h poneft dif

folum in particularicafu, fedetiam dc

latio,vt per (e notum eft. Deus enim

totalege fieri poteft,vt fi hat interpre


tatio,quod lex fit iniufra, 8: ideo omni
no non obliget; vel ficefiante omnino
ratione legis in vniuerfali confequen
ter declaretur, legis obligationem cef
faffe,vera fit interpretatio, 8 tamen il
Ia non diceturabrogatio legis,fed cog

/fio in etiam quando cniuetur,diisimulatur,

multa prxcepta [ua violari permittic,

in quibus non difpenfat; n ergo omnis

permisio eit dipentatio, fed dipenia


tio dici poteft qud permisio, quia p
illa finitur quisager tra praefcript
legis n fol impun,fedetia immacu
lat.Sicut aut dixim" de abrogatione,

quod poteft fieri,vel auferendo ttum,


vel eciamprohibendo,aut precipiendo
contrarium, ita de difpenfatione dici
poteft. Nam interdum eft pura, 8: tunc
habet modpermifsionis, 8 perfe hoc
folum requirit; interdum vero poteft
per prohibitionem fieri, vt fi Pralatus

non folum auferata fubdito obligatio


naudiendi miffam v.g. fedetiam pro

Quidigni hibeat illam audire, 8:c. Nomen etiam


licentia latius patet, quam nomen dif

licentia-.

}
};

tis, de qua diputat D.Thom. 2.2.q.rao. Dbo.

Illamque vocauicemendationem legis, Arji.


feu Epijiam, rilrotel.y.thic.ca. .
non quia in lege fueritproprius error,
uipoftca per interpretationem em
detur, 8: ita lex ex parte mutetur, fed

dicituremendatio legis quoad exter


nam pecicm,8cquoad generalem vigo
rem verborum. Nam lex generaliter
loquitur, & verbis fuis non poteft fin
gulares cafus excipere,8 ira in externa

fameiu(dem rationis,necpropriam po

Ipecie videtur comprehdere aliquos,

teftatem iurifditionis, fedalicuius ad

9uos revera non comprehendit,8cquia

miniftractionis,que ad legum mutatio

hoc declarat epijia, ideo emendatio

nem nonpertinet.

legis dicitur.

is addendaeft interpretatiolegis,qu
aliqui cum dipentatione confundunt,

mens legiflatoris in illo,feu pro illo ob


aux fit per Ipecialem virtutem aduita

tur modus operandi lege praefcriptus,


8: ideotalis licentia nn requirit cau

ae dicitur licentia guardam, non tam

tia, cum tamenilla datur, nonpropri


in lege difpenfatur, fed potius comple

go Quando interpretatio legis fit in par


ticulari perfon,vel cafu,quod in eolex
non obliget, non poteft illa dici dipen
fatio. Quo circanec mutatio legis di
ci poterir, quia tunc non mutatur lex
nam ipfa de fe, eadem, & eodem modo
perfeuerans,inuenitur non obligaspro
illocau, quia vel fuis verbis illum non
comprehendit, vel a principio non fuit

penfationis:omnis enim difpenfatio re


omnis licentiaelt difpenfatio. Nam Re
peper licentiam nn relaxatur obliga
tio legis,fed fol eft circunftantia que
dam requifitain ipfa lege ad adum be
n xercendum,vt maximin religiofis
ftatutis videre licec.Nam religiofus n
aebet loqui, aut exire domo fine licen

nitio, veliudicium nullitatis eius.Ita er

ligare. Vnde interpretatio in Guadam


fignificatione magis ftride diciturilla,

ficet ,

*
1 I*

tque hincetiam obiter colligitur,


variationem, quae interdum contingit
in obli

.e4n in legeferi i, plex(t, pz


riatio in obligatione legis ex mutatione, vel quam antea effet; per mutationem au
}

} yariatione materia, pop efe difpenfa

tem materit minim, quia a principio

} } de tionem in lege. Probatur,quia propria


*::: ignon

conftituta eft circatalem materiam,8,


cum calibus conditionibus, 8: non allo

ja dipenfatiolegiscit mutatio eius, hz

*** :

non eft mutatio legisi fed mate


.. "c. autem
rie,
qua
et alterum extremum ; a u
to: ": flt,10
3,

::r.

i
54:
:

4] pender obligatio. ft enim obligatio


quai relatio quzdam, qua pendet ex
fundamento, 8 termino, & ex vtriufq,
mutatione poteft auferri;quando ergo
"

tollitur per folam materia mutation,


tunclexmonobligat,non quia ipfa mu
tctur, fed quia ipfa pro eo cafu non lo

16]
Im,

uitur.Vtv.g. fiquisteneaturpromiff

:0

foluere, & creditor remittat debitum,

iam non obligat lex, qua prior obliga


bat,non quia in illa dipenfatum fit,led

|101

modo. Sicut praecepta affirmatiua pro


uibu(dam temporibus obliganr, & non
pro alijs, non quia ipfa mutentur, fed
uia funta principio ita conftitute, 8:
9uia heceft eorum natura: ita ergo in
przfenti cogitandum efr.
and foletalia mutatio in lege fie
I 3.
ri perfulpenfionem eius, Guam voca Detatio
uimus mutationem fecund quid, quia
non fimpliciter tollit legem,ied fulpen legif/e
dic effeaumeius ad tempus. Et nonim diquid
merito potelt hg mutatio fub dipen q filper

fatione comprehendi.Nam fi fufpen J/[ion

id:

illafiat circa aliquamper(onam in par


ticulari,eft clara dipenfatio tempora
lis , 8. ex hac parte minus perfecta.
teft autem interdum fieriprotota

.quia fubtrada eit materia, 8: fic deali


tc.

js. Quod prointelligentia legis natura


|

liseft norandum,vt infra declarabitur.

n0

d dipenfationem ergo necefarium


eftwt perfeuerante materia,8 fubiedo
capaciobligationis legis,collatur obli
gatio ex parte ipfiuslegis per relaxa

c1

:::
li.
03.

munitate, 8 tunc ex hac parte videtur

habere imilitudinem cum abrogatio


ne,tamen quia non fimpliciter tollit le
8em, fedad tempus fuldit obligatio
nem eius,dicitur tantum fu(penfio.
teft autem haec fu(penfio accidere ali
uando per folam interpretationem,
8 tunc ad Epijkiam pertinet : inter
dum vero a fuperiore concedi po

tionem eius. Nam fi folum fubtrahitur

legimateria,vel fubiedum, circa duod

posit operari, feu obligationem indu


cereipia defe eadem femper manet, 8:

ex fehabet, non vt femper, & in ohnni


caiu obliget, fed cum certis circunft
tijs. thacratione lexjeiunandi obli
gathominem fanum; fi autem a:grotec,

teft talis relaxatio toti communicati

pro breui tempore, veletiam provno


tantum adu, ad faciendaliquod opus
feruile in tali die fefto,propter (pecia
1em caulam, & tunctalis (u(penfio di

definitilum obligare,non quia ipfa mu

tetur,led quia moraliteriam neft id


fubleaum, ad duod loquitur lex.
)-

12.

0bitio,

bjcies, quia (upra didum eft, ali


uando fieri mutationem in lege per

pentatio dici poteft. Atque hac (uffi


ciant de fignificatione vocum, in qui
bus (upponimus, mutationesillisyoci
bus fignificatas in legibusede pofsibi

ablationem caufa ; talisautem videtur

ci-hzc mutatio. Repondeo, illudge


us mutationis folum contingere, qua

doombinolex definit r fubtra


dionetotalis caufe conferuantis, quia
tunctrant de effeadn,8 ita mu
tatur. At vero quando mutatio mate

riz folumeft in particularicafu, tunc


lexnon definiteffe,fedrantum nn ob

ligat, & ideo non mutaturipfanec va


riatur, guia (emper fuitita con(tituta.

les; quomodo autem ad fingulas leges


applicanda fint , 8 per quascau
fas fieri po(sint, in (equen
tibus libris explican
dum eft, 8: ideo de

lege in cmuni
hadenus di
Gum fit.
.

Vrgebis, idem dicipoffe de dilfario


fluie.

elegis, quiatunc etiam n definir effe

Iedtantum obligare. Repondeturne


8andofimilitudineminam per difpenfa
onem mutatur lex,feucoardatur, pl"

F IN IS L I R I R I I.

1ND EX

|
|Fol. p

.3, .9: .:

1N x c I v

}
.}

;}
2

l i ri s v n d i
D E L R NA, N

turali,aciure gentium.
. nfitaliqualex eternat ia ilius?
.II. peaterialegi; eterne,j de actibusabilla imperatis?
.III. In quo a exiliatlex eternadyan/it,yclltiplex?
.IIII. Anlexeterna/it caufaaliar leg,jperilla obligei?

.V. In quo confi/latlex naturalis?


.VI. lex naturalis,fitlex diuinaprecepti-?
-

.VII. De ateria legis naturalis,ac de ei praeceptis.


.VIII. Anlex naturalis a/it?
.IX. lex naturalis obligetin /cientia-? .
.. lr lex naturalis obliget /ol ad a,/ed adodu virtutis?
.XI lr lex naturalis obliget ad du operandi ex charitate?

Dap.XII. lex naturali, /ol probibeayedetiam irritet alig.


.XIII. 4nprecepta legis nature abinlrin/ecolabilia/int;
.XIIII. i, llari pel difpen/ari quearperpotefiateb?
.XV. ; depotentia aboluta djpen/are queatin legenaturali?
.XVI. trin lege naturalibabeatl Epicbay interpretatio.
.XVII. lri, ale diftinguatura iuregenti?
.XVIII. i, genti aliquidprecipiat,yelprobibeal:

.XIX. doi, genti difting


.XX, 4iqcorollaria,74doi 3enti)/it,labilet

I. I R

L I .
DE LEG R N,
N V R. L I,
IyRE GEN .

* S tra
$ dationem
de lege in

communi

naturalem tri8, vt contineturin folo


lumine naturali: nam illa,quae eft con

naturalis gratig, feu fidei,fimpliciter f

gum omnium fons,8. origo. De illaye


ro breuius differemus, quam dealijs,

pernaturalis eft, 8: infra tradando de


lege gratix fequenter explicabitur,
licet cum proportione pofsint adillam
applicari, quae de lege naturali dicem".
irca quam aduerto, dupliciter effe ho
minibus propofiram,prius per natura
le lumen rationis, fecundo per legem
decalogi in tabulis (icis (criptam,
8 ideoD.Thomam de lege naturali fub p.rbo.
priori ratione pedata difputaffe 1.2.
q.94. fub pofteriori autem in d. roo.
Sed quia lexilla (cripta in tabulis re
ipfa non eft alia quoad fub(tantialem

uia refpe8u hominum non ita appli


caturper feipfam advfum, feu munus

lam maior nocitiam contulicilla fcri

} fequitur,
vt ad fin

$ gulas
| cies leg
* defcenda

{(, (2}\ mus,inter

},

}} duas pr1 }
}}

}(

obtinet lex eterna propter fuam dig


nitatem, 8 excellentiam, & duiaeft le

obligationem a lege naturali, cuius fo

legis,ficutalie, 8 quia magna ex partc


folet confundicumprouidentia diuina,
qe qua in I. p.exinftituto difputatur.
umlege autem eterna naturalem

pta:ideo in prefenti comprehendemus


omnia, aug ad illam legem pertinent:

iungimus, cum ad huius libri comple


mentum, tum etiam quia naturalis lex

uas circunftantias,velquoad augm

eft primaearum, per quaslex terna

uid vero illiadiunaum fit ex lege ve


teri, vel quoad poenam, vel quoad ali
tum alicuius obligationis,dicemus po
fte de lege vereri difputando,8ibic6

isapplicatur,feuinnote(cit,8 quia

fequenter videbimus,an fecundum ali

diferunt tanquamlex peredentiam, 8:

duam ration lexilla decalogicefaue

perparticipationem,vel(vt fic dicam)


*anquam ignum,8 fignificatum, vt de

rit.veladhuc duret.Deniq, duiaius g


ti pinquifsimeft leginaturali,illud

clarabimus.Sumimus autemhiclegem

etiam in huius libri fine declarabinius.


1 2

1 00

Lib.z, Delegeeterna,6 aliaciuregentiu.


p V

1.

lr/it aliqualex eterna, Ug/ite.


/:itar.

tio dubitandiet, quialex ne:


1. arg. N. cellario requir'; aliqu, cui poF
I ,

fit imponi, fed ab eternonfuit

aliquis capaxlegis, ergo nec lex aliqua


aterna effe potuit. ior patet, quia
lexeft actus imperij; repugnat autem

effe imperium,nifi italiquis, cui impe


retur. inor etiam probatur, quia ab
xternofolum fuit Deus, cui leximponi

mundum Deus gubernat , vt idem tra


dit Dialog. Io.de Legib.

} I,

robat autemD.Thom. hanc verita

t,quia neceffeeft, in Deo ipfoefeali

duam legem, 8 hac non poteft effenii


acterna; ergo necede eft effe in mundo
aliquam legematernam.inor fu
nitur, quia De"eft immutabilis,8. nihil
poteft illiaduenire de nou. ior au
tem pater, quia cum Deus habeat pro
uidentiam, in eo neceffario (upponitur
aterna quaedam ratio pradica totius
difpolitionis, & gubernationis vniuer

Secundu" non poteft,ticut nec imperium. Secun

:)

}}

}
};

:
::
}

fi,iuxta illudtij 3.de Confolar.o qui ),


,quia hac ratione ab xterno non fuit d ratione gubernagergo illa

|}

aominium,nec iurifdictio,necguberna
tio, quia no erant guibus dominaretur
Deus, vel quos gubernaret ;fed lexeft

legis,quia vt dixit 1fidor.2.Etymol. ca.


de lege. Siratione lex conflat, lex crit , Ifidor,

}
:

actus gubernationis, 8 dominii, feuiu

4dratione confiterit. onfirmaripotett

rifdictionis;ergo eadem ratione n


tuit effeaterna.Tertiosde ratione legis
eft promulgatio,vt dixim",fed ab xter
no non potuit effe promulgatio,quia n

ex Auguft. uia omnis lexhnmana mu


tabilis eft,8 defectum,ac errorem pati

g. ;} cui promulgareturned intra De


to;fiedetaliqualex gternaedet impli

atur,8 quafi mfuretur,vt per confor


mitatemadillam rette hat, qur n6eft,
nifilex xterna. Denique omnislex par

citer,8. ab(olute neceffaria,8 immuta

ticipata fuponit legem per effentiam;

Terti.

folum potuit promulgari; ergo. Quar

ratio Dei aeterna habet veram ration

poteft, ergo fuponit necedario aliqua


legem immutabilem, per Guam (tabili

bilis, quia nihileft xternum, nifi quod


fed lex per edentiam xternaeftergo.
fimpliciter neceffari eft, fed nulla lex
Dicet vero aliquis,his di(curfibus fo
eft perfe, 8 abfolute necedaria, vt fu
lum probari,effe in Deorationemeter
4
pra di eft;ergo nullaeft lex eterna.
nam agendorum, Guam prouidentiam bietiio,
Nihilominus communis fententia
vocamus, non tamen probari illa fuife

*::

}
}
}
:
}
}

.
}

:;
}

Theologorum eft, dari in Deo legem

ab xterno proprie legem. Quia pro

pariege" quandameternam. Ita docet D.Thom.

uidentia dicit repectum eternum; lex

ter" ? .2.q.91.artic. .8: 93.per totam, & ibi

i:

autem temporalem, vr argumenta in

b etan.Soto,8 alij,vincent.Beluac.in
logor - (pecul.moralipart.a.dift..Alent..p.q.

principio fada oftenderevidentur.Vn

tentiae. 26...ntonin. 1.part tit. . . capit..

poteritlex quafimaterialiter,8 uoad

D. 5.4. 8 tit. 2. a princip.Turrecr.in cap.


iet.
S0t0.

incent.

ne; lege, d. . 8. (umitur ex Auguftin.


libr.de Vera Religion.capit. 3o.8: lib.I.
contra Fauft.capit. az. uin etiam
cer.libr. I.8 2. de Leg. hanc lege maxi
me predicat,8 a fapitifsimisPhilofo

.4uguji,

phis cognita fuide hisverbiscfirmat.


video/apientipimorfuile/ententii,leg
bomin ingen; excogitata, qijiil ali

quod elepopulorjedetern idda,quod


er dregerei,imperanaiproblbendit;
Japientia Itaprinciplegillacy plii ia

uificas. Sicut creatioadiua poteft di


ci eterna materialiter quoad adum
Deinen veroformaliter,&timpliciter,
vt creatioeft; idemque eft depotelra
te dominandi, & finilibus. t vero D.

hom.d. duzft. 91.articul. I.ad 1.fufti


net,illam legem etiam formaliter,8xfub

ratione legisetTexternam,quia ip/econ

Guatuor le

etr diuine legis babet rationem le


gi; eterne/ecd quoda Deo ordinaturadg

ges diftingus.prima vocatidiuina, per

cet D.h.recte dicat, ration rer faci

Planehcetern intelligit.per qu

endar in Deo clie eterna,8 habere ra

e6edicebat nia ratione,: cogtis, autveti


lato.

adum illum voluntatis, velintelleaus

diuini, quielt lex; non veroformaliter


9uoad propriam denominationem le

de Liber. arbit. capit. 5.8; 6. 8 libr.22. p gis, & conditionesomnesadlegem re

.4len),
.4nton
ecr.
icer.

de illa xterna ratio ad fummum dici

tis Dei, Platoetia in imeo

bernation rerab ip[o precognitar. Sedli


-

tionem

","

Cap, r.e4n/i lex al eterna,65 tasilius. ro r


1tt1.

tion: ideentam declarat, quomodo fa ratio,veliudicium de agendis,etiam

ti
1.

cli

etiam abzterno habeat ration legis,

hoc fuit xternum in mente Dei. Peti

nec in quo diferat lub racione idea,

cur autem in illo argumeoto, anlexilla

nec dificultatibus politis videtur pla


melatisfacerc. "

aterna,ficaliquomodore|pectuiptius
metDei,idft, an it aliquomodo men
fu, 3: regula actuum voluntatis diui

niil

f Vt ergo non fit tantum de nomine


, clarum it, 8 quidpoisit effe in viu vo

cum,8 qug ratio huius loquutionis fim

pliciterreddipofsit.Diftinguamuser
goin lege duplicem fratum, vnus efr,

p.

quem habetin interna difpofitionele


giilatoris, quatenus in mente eius iam
illa lex de(cripta eft , 8. eius abfolu

i;

to decreto, acfirma voluntateftabili

lls

nae,, de
de q
duo diccmus in capite
(cquenti

. quritio, videndum fupereit, quid in re

4/

d fecundum relpondetur, actum do

minandi,8 gubernandi,elfe actum trafuntem, & proprium dominium dicere

relationem ad rem atu exiftentem, 8:

du.

ideo denominationes, due ab his adi


bus (umuntur effe temporales. At ve
rolex, vt fic, non neceifario dicit a.

ctum tranfeuntem , prefertim re


au Dei, quia in illoprimo (tatu, qui

oi: Savio 44 .Alius (tatuseft, quem habet lex ex dion; terius conftituta, 8: fubditis propofita.
t, 7

Priorimodo manifefteft, dari in Deo

ft velutifubfttialis, fufficieter falua


tur in adu immante,vt declarat eft.

duidam dicunt legemillam 2ternam n 4d) terti

legem zternam, & hoc probant ratio


nes proverafententia addude. ofte
riori autem modo equ certum eft, n

habuitie legemDei hunc fecundum fra

li.

tum ab zterno;8:hoc probant rationes


dubirandiin principiopofite, vc ex ea
rum reponione ampliuspacebit. Item
lexpriori modo fumpta eft adus imma
ns,vnde poteft effe eternus inDeo,etia

}
It,

l-

fidicat repedum ad effectum tempo

|0

ralem,ficut predeftinatio,vel prouid


tialexautempofteriori modo includit

"

ertium argumcum varie foluitur,

dici legem repeau creaturarum , vel arg


hominum, duia non eft imperium illis aliq
impofitum,fedefle refpeau aduumDei rel/io.
ad extra,quia eIt regula,8 menfura om
nium, dux Deofiunt. Iura quam ex
potitionem lexilla non eft lex morum
(vt fic dicam)fed artificiorum:nam om
nia,qua a Deofiunt, compartur ad il
lum, tanquam artefa8a ad artificem.
Vnde ficut idea artificis dicipoteft lex,
uam ipfe fib pre(cribit,vtiuxtaillam
artefada producat, ita hec lex aeter

13:

aaumtranfeuntem repeau Dei nilt

cetpoisitillalex xterna Dei, quatenus

propria lexe(t, proponi fubditis per

na,eft aua Deus vt (upremus artifex

adus immanenteseora; tamen illimet

omnia condere fratuit ex aeternitate.

adusftexternirepeau Dei,8 necef

fariolunt temporales,&ideolexn

gapropter cetfat ratio de promulga


tione, nam ha:ceft necefaria in lege
morum, non in lege artificiorum ; im
etiam cellant alle rationes; nam h
non eft lex,quae imponitur fubditis,nec
pertinet ad gubernationem. xc vero

teitetie eterna quoad illum fecundum

Ratum. Quod i aliquis contendat de


Verbis dices,legem, in illopriori (tatu
onelle legem,quia non eft lata,fed fe

renda.Repondeo in primis,non effe de


Vocibus contdchdum: nam vcita fim
pliciterappelletur,fufficit vfusSanao.
um,& (apientum in tali materia.Dein

depoteft optima ratio illius appella


}onisreddi, qua etiam oftendatur, il

** legemin eo itatu non efecantum


rendam,fedex eternitareede fuomo

olatan,vt repondendo ad argumen

%lio ad ta conftabit.

. d prinum ergo refpondetur, quod


ficut diuina voluntaseternaeft, ita 8:
}perium: nam imperium quoad fub

7.

expofirio non placer.Tum quiaeft - :ldi.


D

tra mentem Auguftini, & Theologo- ihor


rum, imo 8:Ciceronis, & Philofopho- "".
rum :omnes enim apert loquuntur de
1ege, Quae eft menfura actionum huma
narum , 8. exemplar omnium legum,
due funt in mentibus hominum, vel ab
illis emanare polfunt, fine plura inclu

dat illa lex eterna, fuenon, quod infra


videbimus.T eti, quia illa appellatio
valde metaphoricaeft,8 impertins ef
fet pro materia delegib"ratione folius
metaphorice fignificationis, res ip

}antiamfuam in ipfavoluntate cond

fa, que fubilla metaphora intditur ni:

y dixi. Etti imperium vocetur ip

hilaliud fit necalin refped dicat, qu3


I 3

idearum

0 2
-

|Dib.2.Delegeaterna, haturaliaciure gentiu.

idcarum,de quibusin .p.difputaturt potuitab *terno, nec fuitab eternoali


auia ficut prouidentia dicit repedum

duis,cui illa lex promulgaretur. Nec fa

adres prouifas, & nihilominus potett


efeaterna, licet resprouila tempora
les int, ita etiam lex poteft dicere ha

tisfact, quod D.Thom.ad 1.ait, fulfie

bitudinem ad fubditos,8. effeatcrna.

Vnde Aleni. (upr aliter repondet


ex 16 dor.lib.2. Etymol. legem vnomo
efponfio do dicia legendo, 8 alio a ligando, 8c
-

8,

.4lenji, ad priori modo legem Dei effe xternam,

ea tantum ratione indigere promulga

appropriationem,non perproprietate,

tione. uod fi in(tes, Guia lex, Gua non

ficut dicuntur ideg effe in verbo, 8 ita


ipfemet D.Thomas explicauit, quicon

det in lumina, ad rationem legis fatis


eile, quod de fevim habeat ligadi, licet
non dun; aciu liget, quia n dum eft ap

plicata. Qua doctrina forrafleeft vera;


non tamen per eam fufficienter folui

}
Ie,

obiectio.

fcriptura librivitx eft xterna.Sed con


traprimum obijciunt aliqui, guia pro

ductio verbinon eft per le necetiaria


adlegem Dei, quiaeft per(onalis, non
fientialis,&quiaalias (olus Pater pro
mulgaflet legem,8 edet legiflator. 5
tra fecundum etiam obijcitur, Quia pa
rum refert fcriptura in (cientia Dei ad

}
}

j1

uenter (entit fecundum proprieta


tem debere intelligi de verbo quoad
ceptum effentialem, tum etiam guia
neft de ratione legis, vt fimulpromul
getur verbo plato,8 Icripto,fedfcrip
t public expofitum Iufficit:D.Thom.

videtur argumentum de promulgatio


ne, quiavel negadum eft promulgatio
autem ad dorina abundantiam,8ele
nem efie neceilariam ad efie legis, fed
gantiam voluit vtrum; odum inDeo
tantum ad effectum legis,duieft ligare,
explicare. Vnde non eft inconueniens,
duod videtur effe contra communem
quod vnus modus fit perfonalis,8.alter
legis definitionem,vel cert non expli
effentialis, Nec inde (equitur, fol
catur, quomodo illa lex fit vera lex fine . trefie legflatorem , vel promulgare,
promulgatione. Quod vero ibi (uppo
duia advtrun que (officit modus effen
nit Aleni. de duplici Etymologia legis, tialis.daliam obiectionem tacite ref
ego nn reperio vtrque in Ifidoro,led
ponder D.Thomas,addens limitation,
tantum illam,dux eft a legendo, & non
duodilla lex habet pronulgationem ex
in illa fignificatione metaphorica, fed
parte Dei,8. rubiungens.Sed exparte creal
magis propria; tedparum refert, vnde
ra audientif in/picientis /ttle pro
vox fit fumpta, Guia non (ufficit, quod
lgatio eter-. Vnde quod dict in lo
etymologia legis pofsitalicui rei appli
lutione ad 1. de creaturis pr; cognitis
cari, vt illa fimpliciter dicatur lex.
xternitate,non efr, Quia puret illam
exiftentiamobiectiuam creaturarum in
ertio igitur D.Thom.fupra ad 2.co
9 .
duomodo in illa lege
aternitate fufficere, vt exparteillar
rtia rep natur explicare,
non defueritaterna promulgatio.Nam
eterna pmulgario, fed vt declarat
fiat
lio ex D. promulgatio
,inquit,fit 8 verbo,8fcrip
exparteDei potuifletic fratuileg,per
Tbona-.
to,8 vcroque modo lexilla habuit pro
ua future creature eflent gubernande.
mulgationem ex parteDei promulgan
x hac vero dodrina D.Thom.aper
tis, Guia 8 verbum Dei eft xternum, 8

1.

effet lex xterna.

autem modo non eflexternam, & fub

ligat,non mererur nomen legis:Rel

tibus,alioqui etiam lexyfi,8 lexgra


tia ab eterno fuidet promulgata, 8: ita
Sed prima obiectio parum obftat; t
auia quod D. Thomas dicit depromul
gatione in Verbo intelligi poteft-per

arg. quia in mente eius legebatur i fecundo

tunc creaturas in pracognitione diui

na, quia promulgatio non fit creaturis


obieiu praecognitis, fed in fe exift

.
te concluditur, iuxta mentem eius de peratione
ratione huius legis xterne non effe pro- legi; eter.

mulgationem actufatam fubditis, led none}

fufficere,vc exparte legiilatoris iam fit prolg.


facta pro luo tempore. t revera idem ton
fuit fenfusAlenfis,8 mihi videtur verti. fafia.
ddoque effe fingulare in illa lege:nam
cenfetur confummata, 8 perfeda eo

promulgationem, fi illa non innotefcit,

iplo,quod in mte legiflatoris (tabilita


eft;alia vero leges non confummaptur

necpotettinnote(cere fubditisina pro


mulgatio fieri debet his, quibus lexim

donec adu promulgantur.Ratio autem


reddi poteft, auia decretum Dei rter

nitur sat illa (criptura a nemine legi

num immutabile eft, 8; fine vla fui mu


tatione
-

}
}

}
*

}
}
}

----

cap.2.erialegraterna,6deadibabilairati ros
tatione pro fuo tempore obligati de-
cli
l:

cretum autem hominis mutabile eft ;


vnde quidiu nonpromulgatur per mo-

}
Itc-

dum legis femper le habet potius per


modum
propolegis
quam
liti firmit
ferendileg
em,ita
per modum
er {tabil
, 8.

3:1

jatr. Vnie in hac lege aeterna per felo-

notefccret diutnx voluntatis decret,

t,

fuficeretad obligandum, quod non ita

!!1

citinlegehominis: nam licet fubditus

}0ta-

fciat, iam effe fcriptam apud Regem,


non obligaturilla, donec promulgetur.
rdinarie autemDeus non obligat ho-

ii
i;
l

mines perlegen rternam,nifi mediante aliqua exteriori lege, qux it illius


participatio,8 fignificatio,8 ita quando alix leges promulgtur hominibus,

.
m,

lt.

promulgatur ad extra lex ipta arterna;

t0

ideoque in illa, vt eternaeft,non habet


locumpropriapromulgatio. In duarto

s,

argumento petitur, an haec lex aeterna


ponenda it in a Stibus liberis Dei, vel

"1.

inneceifarijs. Sed hoc tractabitur cmodius in capite tertio.

'f,
n-

abillainperce regantur.

|-

|-

I.

Iximus ,legem eternam effe, explicidum (equitur duid fit : quia


vero omnis lexeit meniura ali-

uorum aduum, quos refpicit vt materiam, & objectum, hoc etiam in lege
zterna obferuari neceffeeft, & ideo ad
explicandum duid illa fic, commodum

|
|

non cader (ub

ngor
lenf.legem
fuprarequi
Docto
, 8: omnes
diutndui
hanc
runt propt
am D.Tboi
erres,
.
prouidentiam,itavr tere cum illa coin- 4len):
cidere cenleant : diuina autem proui
dentia circa opera Dei verfatur, non
circa Deum iptum fecundum (e. Vnde
generatio eterna filijDei,vepruduc
tio
Spiritus Sancti, non cadunt fub legem,
uia (unt omnino naturales, & non cx

directione,aut motione, qua pra:cedac


per dictamen rationis, vel applicatio
nem voluntatis, qua motio pertinetad
rationem legis, & eadem ratione nec
amor, duo Deus feamat, eft ex lege x
terna,fed ex natura.Ratiovero e(t,quia
lex non eft de rebus per fe, 8 ab intrin

feco nece(larijs, Gua nn indigent re

gula, fed ab intrinfeco

dendi podum, "per

haben: certum .4n l

fefe reciae (unt.

Diffic,ultas
ergo
de actibu
dui in
Dee(olum
nuss liliberis
(unt,eft
8 uate

I I.

riaproxima legis terne jeu qui

vt

creaturas, futuras,
ad in
e
legem
xternam, nec perillam regulari. "4-, , .
Ita (entit D.Thomas dict.q.93.art.4. 8 dutio

veniataminreuel
notiti
quodintern
am lubditivnd fi
ationem nobis einper

yolunt
atis, prout circa Dea iplum ver- Sla dii
fantur, & non dicunt habitudinem ad hor

requiritur, vt attu obliger, fed folum

2.

intra.Et vt certa ab incertis (eparen", "f l


fuponimus, adus diuini intelleaus, 8 te" fire

quendo,nulla alia publica promulgatio

It!

Primo
an lex
duino,rum
actuurim poteft
xtern
reguladubita
a fit ergo
ad

} re
}

beri fuot, morales dici podunt, quate- } }


nus vero (unt operatiui ad extra, dici

pofunt artificiofi.

- 1 4101 dd, ex

Diciergo vel cogitaripoteft, legem

xternam lub vtradue rationeede men-

3"

furam, regulam actuum liberorum


Dei. Primo quatenus morales funt, 8:
honefti; (icenim regulantur per ratio
nem diuinam, tanquam per naturalemi

legem ipfius Dei. Probatur, quia Deus


femper (ecundum rectam ration
ft prius declarare materiam, in duam
cadit: nam comparatur ad illam per p ratur, poo alienam, fed propriamsergo

":

modum obietitomnis autem adus per

menfura reditudinis liberorum actu

ge

fumobicia conuenienter explicatur.

voluntatis Dei eit iudicium fui intelle

res autem funt ordines, feu

aduum, de quibus dubitaripoteft, an

tus, quod ordine rationis antecedit,


duo iudicat,ita ede faciendum.Illuder
go iudicium habet rationem legiszter

genera

per llamlegem menfurentur.Primum,

& opremum et aliquorum a tuum ipjoinet Dei,8 manentium intraiplum,


licet aausliberi diuinz voluntatis,

fecunlu n, 8 Infimum elta aionum in


riorum agentium naturalium, ra
"one carentium;tertium eft actuum li
berorum creaturarum intellettualiti ,

* agullsbrcuiter dicemus.

nz repeau diuina voluntatis. onfir


matur, ac declaratur exemplis: nam fi
Deus1oduitur, verum dicit, quia iudi
cat mentiriefe malum, & fipromittir,

implet,quia iudicat, fidelitatemeile ho


ne(tam,8 confentaneam natura fua, &

eadem ratione fibi complacet in rebus

honeitis, & dipliccntillipeccata,"


1 4

at 1

Dib.z. Delegeaterna, rali, acture gentin.

ratio reaadiaat itaefefacid; ergo nec voluntas diuina debet concipivt Lt }


honefta, 8: reda propter conformitat }
in adibus Iuis moralibus ducitur (ua
}
adlegem xternam, cui [ubijciatur. Ita 1344 4. }
ratione xterna tanquam lege i ergo cx
hacparte lex xterna Deo ipfiimpofira p.Thom.1.2.q.93.ar.4.ad 1. 8 lenf. " : #:
eit duoad actus morales voltatiscius, p.q.26.memb.8.ar.1.onfentic nfelm. |}
-*

8 eorum honeftatem.
4.

Secundo videripoteft. Lexilla eter

napole concipivt lex, quam Deus ve


artifex (ibi ipf impofuit , vt fecundum

illam fua opera faceret.Nam cumDeus

poiet varijs modis mundum fabrica

Deum effe omnino libcrum a lege, 8 ralejum,


ideo quod vult, iuftum, & conueniens D.

effe;idautem, duodeft iniuftum, 8: in- 4kn}. }


decens,non cadere in eius voluntatem, Anjelm. (.
}
nonpropter legem, fed quia nonperti

}}

bernare,vt v.g. ftatuit elementa, 8,

Ratione declaratur, quia lexillain


telligenetur vt pofitiua, velvr natura

bes ccele(tes tali ordine conftituere, 8:

lisneutro autem modo intelligipoteft;

aquastalitoco continere. Item Itatuit

ergo. Probatur minor duoad priorem


partem, quia lex pofitiua fr illa, que
ponitur per liberam voluntatemalicu
ius potentis praecipere, & fuo prxcep
to, feu voluntate obligare eum, cui lex
imponitursfedDeus non habet (uperio

:
|}

rem, neque fe ipfum per modum prr


cepti, 8 legis obligare poteft;quia non

mia pro meritis reddere, & fecundum


tales, vel tales leges mundum guberna
re; ergo fecundum hancrationem me
rito dicipoteft,legem eternam cadere

in ipfa opera Dei, vtab ipfotanquam a


(upremo artifice,vel gubernatore funt,
& confequenter cadere proximinac
tus liberos voluntatis Deia quibusta
1ia opera proxim procedunt. Et con
firmatur, quia hac ratione dicitur De",
durdam non pode facere fecundum le
gem ordinariam , videlicet, duam ipfe
fibi impofuit, vel non poile fecundum
potentiam ordinatam, idft, adtalem
ordinem reduam per eandem legem,

vt ignificauit Scot. in 1. d.44. q vnica.

6.

* :
}

eft fibi (uperior i ergo nullo modo eft

itiua legis.Confirmatur,quia
repeau Deinihileft malum, quia pro

1}
|}

"

hibitum, fiue in faciendo, fiue in omic

tendo, guia quantiiuis aliquidponatur

effe prohibitum, fi Deus contrarium fa


ciat,bonumerit, Guia elta prima regu
la bonitatisiergo lexpofitiua in ordine
ad honeftatem morum non habet loc
in diuina voluntate. Vnde non obtan

Vnde fi aliquem in mortali peccato de

te quacumque lege a fepofita circa re

fundum Deus ab inferno liberaret, di

rum gubernationem, poteft illam non


feruare, lua potentia abfolutavrendo,
vt circa premia, vel poeham retribuen

ceretur di(penfatione vti, non autem


fecundum (tatutam legem operari; er
go opera libera Dei per legem ab ip
itatutam regulantur. Nec videturinc
ueniens, quodeadem voluntas fibi ipfi

dam, & fimilia, guia non obligatur.ad

feruandam legem. Quia eft (upremus


Dominus, 8 xtra omnem ordinem, 8c

fit lex fecundum adus ratione diftin

ita non eft comparandus cum legisla

os: nam eadem voluntas poteft fibi

tore humano, quieft pars fux commu

*
*
| }

imperare, x legislator poteit ua lege

nitatis,quidquid fit de modo,quo legis

obligari.
Suppono ex dictis in praecedeti libro

lator human" obligatur fua lege. Quod

fi vltra legem generalem accedat pro

legem propri fumptam ede regulam


operum moralium, fecundum honefta

mifsio, iam Deus obligabitur ad feru


danillam non ex lege pofitiua, fed cx

tem eorum ; aliquando vero etiam dici


de regulis artis, velalicuius guberna

li obiedo ex vi promifsionis. n ver

tionis. Vcroque ergomodo poteft lex

ibiinterueniat lex naturalis diceturin

aterna vocari lex, 8: itain vtrodi fenfu

fequenti pundo.

5.

rales poenas propeccatis, 8 alia prae

Scotus,

lib. I. ur Deus homo cap. I . dicens, ; .

net adeius libercatem.

re,8 regere, Itatuit illum fecunda qua


dam certam legem conftituere, 8 gu

rettitudine naturali,quae refultat inta

7.

poffumus ad hancinterrogationem ref


1.aleriio, pondere. Dico ergoprimo,lex eterna,

vget regulaationishoneftatis libere,

n debet intelligi vtim ipfi Deo,

Dices; fi Deus, poftqui decreuitab obicio,


folute aliquid non Facere, idagerer, in
ordinat faceret, 8: ideoid facere non
potelt;crgoliberum decretum Dei ha
-

bet

cap 2.erialegisaterna,6'aeatibabilaimperatis ror


betimtiuz legis repeau volun- ratio f/apientie babet, que quidem eft
tatiscius,vt non poisit honefte facere, jic:lex itia/ eius polunta;
It".
quodperfe, remoto illo decreto.lireda, giufaeh. Illa enim particulasic:
. . beretacere potuidet. Repondeo,De
non dicitproprietatem legis, fedana
lm v
nonpode facere contra fuum decret,
logiam uandam, 8 proportionem , 8c
:08,
nonpropter prohibitionem, quam dead hoc explicandum fubdir. de quod
iytli,
at :

cretum inducat, led propter repugntiamiptius rei, quia fiageret contra de


cretumablolutum, haberet fimul, 3. ex
cternitate decreta contraria circa id,
8 pro eodem t, feu abfolute vellet duo contradiatoria,quod repugnac.

Jd/ voluntai/acit, iu/tefacityi


! ,quod/d lege faci,iu/le
faci jedno, quide/eca lege ali
: /uperioris; Deus autem/ibi ipfiehlex, id
eft, le ipfoeft redus fine lege, actifibi
ip6 effet lex. Declaratur randem, quia

i-

geretetiam contraefficaciam tuz vo

iudicium rationis in Deo folum eft ne

luntatis, & illam redderet inefficacem,


ceffarium ex eo, quod nihil poteft effe
&inconfrantem, quodetiam repugnat. volitum,quin praecognitum;non tamen

,8"
th; }

in 4.
tm,
rt.

:;
tm

Vnde vlterius dicitur, efto, non impli-

habet munus quafi obligandi, vel deter

caret ctradiionem phyficam (vt fic


dicam) mutare Deum decretum fuum,
fedrantum moralem,fubindepofito

|ct
io.

vno decreto, efle inordinatum agere

minandi voluntatem, fed ipfa voluntas


per feeft reda,8 honefta,8 ideo dida
men rationis, quod intelligitur ratione
pra:cedere in intelleau, non poteft ha

contra illud; nihilominus id non oriri

bere rationem proprix legis refpeau

}-

exprohibitione,fedex intrinfeca natura, 8: edentia Dei, ficut mox de veritate, & fidelitate, & fimilibus dicemus.

diuinz voluntatis. Dices, eftonon pol


fit dici lex cogens,dicipoterit lex dirigens, 3r oftends obieai conuenienti,
velhoneftatem.Relpondeo,hoc non fa
tis effe ad legem moralem, vt ex fupra
didisparet, 8 in fequentibus cirea le
gem naturale magis explicabitur : me

ip-

01

t:
i;

Quia ficut non decet diuinitatem falle-

".
-

re, itanec inconfrantem effe. Atque ita


impotentia volendi contra decretum
non eit exprohibitione, fedex natura
rei,propolito obiedo in tali (tatu.
taphorica antem loquurio non eft adAltera pars tnoris, quae erat de lemittenda,nifi fit vfitata,vt con(tat.

"0-

.
|

|-

genaturaliprobatur, quia,licet negari

..."

i
"

}" isit,quininintelleaudiuinoor" linerationisprecedant diaaminapra

gubernandi, eu quan operandi artifi- 2.apnio.

ciof, dici poteft habere rationem le- Lex cier-

" 44: aica, quibus iudicat,quid deceat fuam

gis repeau rerum gubernatarum, non na polejid;

"" bonitatem,iultitiamaut fapientiam,vt

vero ipfius Dei, feu voluntatiseius, Ita ci lexope-

- Dico fecundo. Lex aeterna vt eft lex

9.

"" anthsc, mentiendum nonet, implen-

loquitur D. Thomasd.art.4. ad i Vin-raaripe


cent.infpecul. moral, part. 2. dift. 1. 8 rer

le dafunt promida;tamenilla non potfunc


} }" habere rationem legis repeau diuinae

declaratur prius exemplis: nam Deus gubernata

""

voluntati: primo, duia non proponunt

con(titudolegem,v.g.vttalioperibo- ron ye-

przceptum aliquod, nec voluntatali-

no tale przmium, & tali peccarotalis ropei.


poena in fuo iudicio repondeat, conte- .bo.

culus intimant; fed canctim oftendunt,

},

}
*

indicando quid rei natura habeat;lex p quenterfacit; vt bene operans fit dig- .
autcm auteft voluntas, aut intimatio

nus tali praemio, 8 peccans reus talis

voluntatis, ergo.Secundo,quia in Deo

poena, 8: ita resipfa gubernada Itatim

non diftinguunturin revoluntas,8. ra-

fubijciunturilli legi; Deus autem non

"- .

, ,propter quod dixit D. Thomas q.

manetilifubieauss fed femper manet

" "

23..4. ad I. voluntacem Dei fectidum

folutuslegibus,vt pofsit operari prout

. "

Ienonreae dici rationabilemenam-

voluerit; & in ordine rerum naturali

tiuseft ipfa ratio; ficut ergo

ratio Dei
*ternanon mfuraturlege, itanec vo-

idem inuenitur. Ratione declrari po

"tas, etiam proutlibere vult, fed per


"reaaeft, tanquamipiametreaara-

aternam circa gubernationem creatu


rarum.proipfiscreaturisillam (tatuit,

to peretientiam. titaeft intelligen-

D, dusidem D.Thomas 1.p.q. .ar. I.ad 2.

vt fecundum illam moueanturi non ve:


ro illam fibi imponit, vt fecundum ill

coal dicit, ible , elle, nii

gubernare cogatur.Denique lex,fipr9;

}
-

teft, quia duando Deus conftituit leg

pr1c

|
|

Lib.2.De lege terna, naturaliaciuregentiu.

prietumatur, ef ordinatio fuperioris

mercenarius mercede fua.Ratio etiam

circa inferiorem per proprium impe

adiungi pote(t,quia legis proprium eit


inducere vinculum, & obligation no

rium,quod fi extendatur latius, & quafi


per metaphoram, femper debet (ua

ralem; huius autem nou (unt capaces,

reproportionem, vt fit motio (uperio

ni(i res intellectuales,8. illa: non in om

ris circa rem ibi fubieGam;ergo ratio

nibus actibus fuis, fed in his, quos libe


r operantur, guia omne efie morale
pendet exliberrate.
Refpondeo breuiter, ducfcionem ef

diuine prouidentie lub eadem propor


tione recipitproprietatem, velappel
1ationem legis , vc ex feauenti pundo
magis conftabir.
Secundo dubicaripoteft, an fub hac

lege zterna comprehendantur creata

.4n creatu omnia, et1am ratione, aut vita caren

cerationi, tia, dua non liber, fed ex necefsicate


ite ex naturae fuos motus efficiunt. Ratio du
perte; legi bitandielle poteft, quia D.homasar:

1?

fedemodoloquendi,tamen finipicia- }}

mus phrafim Auguftini, quiprecipuus *****


auctor efc, dui de lege aeterna fermon
habuit, revera fub hac voce compre
hendit omnia tam naturalia, quam mo
ralia. Voluit enim perillam vocem ex
plicare efficaciam diuina prouidentig,

(arias a tiones creaturarum vult com

non foltim circa adiones liberas, (ed


etiam circa adiones naturales, 8, cir

p.bom. prehendi fub hac lege, 8 fumitur ex

ca totum ordinem vniuer(i, nimirum

.:

explicando, quomodoomnia fint fub


ietta diuina gubernationi, 8: illi obe

.cternejb 4.8 .illius quftionis . etiam necef


dantur.

guit. I de Liber.arbitr.cap.x.8; 6. di

cit enim, legem eternam efferationem


in mente Dei exi(tentem, dua resom
nes per fentanea media in fuos fines
diriguntur,8 lib.83.uetionum.q.27.
in fine. Lex (inquit) incolabilis nia
Ratiopro labiliapulcherrina oderatur gubernatio
affirmati - . Ratio autem effe poteft, quia ficut

apare noltravoluntasimperat membris cor


poris, & fuo imperio illis imponit ne
ce(sitatem operaadi, ita diuina volun
tas imperat rebus omnibus creatis, il

lisque necesitatem imponit pro captu

nihil effe in vniuerfo, duod ficalienum


a legibus prouidentia diuinae, 8 lib. 9.
. 22.ait, Santios angelosin xternis,
8: immutabilibus Dei legibus, que in
Dei fapientia viuunt, mutationes tem
porum praeuidere, 8 lib. 19.cap. I a. air,

(ibila legibus fi creatoris, ordinatorij;


fubtrabitur, erjitati; adminilira

b i,9 procede, ,47bic con

quaf analogias comprehendi.Vnaeft


exparte legis, quia lex, qua Deus dici

fringe; t, fluctu, tuos. namque le


ges, licet in tempore data: (int, a lege
aeterna procefferunt.
In contrarium autem cft, duia nulla

tur gubernare res naturales, feu ratio


ne carentes, metaphorice lex, leu pr
cept pellatur. Altera ex parte crea
turarum, qua priori refpondet; nam

* .. natura irrationalis capaeft legis pro


atio propriefumpte,vt exprefe docuit Augufc.

fubordinatio, & fubiectio irrationali

ti .74. in Leuit. & habetur in cap.lier.


gufl. 15.9.1. imo fumiturex Paulo. .ad
.- rint.9. ybi referensillam legem, Non li
lier.
gabis o, boui trituranti, fubdit, quid de
x.cor.. bob raeli Deo? Cura,fcilicet, legislati
ua: nam prouidentia diuina generatim

Nihilominus tamen cenfeo fub hac

generali acceptione legis eternx duas

rerum ad Deum late, 8 metaphoric


dicitur obedientia, Guia potius eft ne

cefsitas quardam naturalis:1ex autcm

ur pecialiter adhibeturperleges, p

acterna, quatenus perillam moraliter,


8 politice rationalia gubernantur, ha
bet propriam rationem legis, & illi re
fponder propria obedientia. Vt autem
fupra dixi, fub hac potifsimim ratione
in hac materia confideranda eft;&ideo
fub propria appellatione ad irrationa

prie dirigitur ad intelleaualia, 8: ideo

lia non extenditur.

fubdit Paplus,Propter homines (cripti


eficillam legem,quia noneft priuandus

nes actiones morales, feu humanae fint

fumpta etiam circa irrationalia verfa

tur,vt eft certifsimum;tamen illa cura,

bitr.& exlib.5.de Ciuit.cap., .vbiait, Ang".

er.8. . god explicatur Iob. 38. Dixinf

**

};

114)".

diant iuxta efficacitatem eius. ma


nifeftum eft excitato loco de Liber.ar

vniuscuiufque iuxtaillud, rxceptu


juit, c7 eribit Pfal. 148. 8: id Prou.
/al. 148. 8. tlegen poneba aquis, ne tranfrentfines
1ob. 38.

Vlterius vero inquiripoteft, an om


14

.3.ln exitatlex eterna,6 ,celblures?roz


hiuslegis xterna.t de malis

fiant , & fic dicimus cadere fub legem

: uidem nulla et dubirandi atio, uia

praefcribentem modum, feu Ipec-

ncsillr prohibentur hac lege, vr fu

tronem adus.t idem eft clarum in ac-

materia
etim
00) : ;

24:},

.
sib:
orl:

impradeclaratum eIt. De indifferentibus

mente Dei. Idem, vel maius dubium eft

debonis operibus, qux ad finem non

prohibentem, iuxta probabilem (ent

(unt necefaria, fed funt excellentiora.


Propterhoc dicat aliqui,filex illa pro

illam,quatenus amplectitur duancund;


dipolitiongubernatoris,fub qua etia

tiam D. Thoma; , aux afferir, non poile


dari opus humanum indifferens in in
diuiduo. Sicque duo praecepta intelligi
poffunt in lege eterna circa hac opera:
vnum eft faciendi illa propter bonum,
8. honeftum finem,fi fiant:aliudett pro
hibens illa facere propter feipfa, ficut

permisio, & confilium comprehend

prohibetur verbu motiofum.

turnam permisio cadic in actus indif

tque hinctandem intelligere licet, I .


duo tenfu verum fit,quod Auguftin.lo- Jenf
cis fupra citatis, 8 rpe alias repetit, .4g alle-

veroeft nonnullum dubium, quia illa


nullius legis videntur efie materia in

prifumaturyt confiftit in imperio,n

:
:

extendiadhuiufmodi materiam; gene


ralius autem fumptam comprehendere

11).

l 3:

i,ki
t.

ium
}
:

fertes,confilii vero in excellentiores.

Veruntamen abfolute afirmaripo


1},

|
-

tibus indifferentibus, nam fi fiant, pra


ntur fieri propter honeftum fin,
8 prohibentur fieri propter fe, 8 ita fi
precif tentur,quatenus talia (unt, .
dicipofunt cadere fub illam legem, vc

g. nec verantur, nec praecipiuntur, & Ita

:m: .

teft, omnes adiones morales cadere


aliquomodo fub lege xterna, etiam vc

nihilede, quod poisit omnino fubter- ibil

proprie praceptiua e(t. od poteft

fugere imperium legis aeternae, ned; in pole ej coelo, neque in terra, neque in inferno, gere impe

declarari, applicando quandam diftin

fine peccando, fue red operando. N ri legis

aionem datam in (uperioribus de lege

teriamlegis xtern, velimperantis ex

licet peccando agat duis contra vnam etern.


legem eternam Dei,inaliam praecipi
tem incidit, duae iubet, vt quantum in
tione homo deficit, tantum perpaf
fionem compenfecur:vt dixit D.Thom.

ercitium,vel prae(cribentis modumali


uem operandi.aut prohibentisalium.

zand.rudib.cap. 18.dicente, Nouit Deus 4uglt.

Declaratur,nam in primis duoad adus

ordinare deferentes/eani; , dy ex ear -

bonos, eu optimos,iuxta doarina Au.

guitinifer null elcopus filij, quod


in przparatione animi non pofsit ad
pr"ceptum pertinere, fi ad diuina glo

/ta /eria inferiore, parte; creature/, enientifi , 17 gruentipimis legibus adirande dipen/ationis ordinare. t hticetia
tat, duod ait Auguft. lib. . onfeff.

riam tale opus necefarium fit. Quod

cap.12.1pili pomineerfice? i,in- "8.

maxime verum eft in ordine ad legem

ordinal, (ibi ipp/it pana . Siquis

*ternam, per quam Deus obligat ho


in, t fit paratus ad hc omnia ope
raprzltanda, fi ipfe voluerit, vel fiex

autem recte confideret, lex illa praecipiens,quae in malis impletur, per poena,
8 in iultis per praemium,non pectatad
legem praeceptiuam moralium actuum
refpeau creatura intelleaualis, fedett
lex taxatiua (vt fic dicam) talis poenae,
vel praemij, que lex per efficaciam diui
na prouidentiae ad effect perducitur.

; l1

.11,

4,4.

10m

},},

15

przcipiente , vel exercitium actus, ve!


folam (pecificationem, 8 modum eius.
Dicimus ergo, praedidos adus effema

'm

alia occatione necefaria fuerint. Sicut

atrimonium,quanuis non fit opus .


filij,fedex bonis inferioribus, nec re

8ulariter cadat fubpraeceptum.exlege


atura cadit tub obligationem,fiad

q.93.ar..cum Auguit.lib. de catechi- T"},

}
-

}
f

fernationem pecieift neceiarium, 8:


Itaetiam caditfub legematernam. Sic
*rgo nullum eftopus bonum, quod fub

V T

I I I.

lanlegem,vt imperantem,non cadar.

4n lex eterna (it actus diuine tis, ratione

Deinde quando exercitia talium adu

ab alijs diferens,7 /it,elplurer.

arium noneft, licet tantum con

fulivel probari videanturinihilominus

X didishaaenus conftat, legem

etiam tunc per legemeternam praefcri

aterna in diuina mente effe, Quia

bitur modus, quoicri debent, vt reae

xtraillam nihil eft atternum. It


-

con1cat,

1.

Lib.z. Delegesterna,65 naturali,aciuregenti.

}}

confratefeper modum agus fecundi, fententiam conuenitius dici, non idea


-

8. vltimi.nam lex prouteft in legislato


re, in huiufmodiadu confiftit, non in

habitu, vel actu primo, 8 paferrim in


peo, quiett purifsimus adus. Inquir*
ergo poteft,an fit in intellectu,vel in vo
1uotate: namquaftionem hancindeci
fam, 8 ambigua reliquide vidctur u
g.

guftin.22. contra Fauft.cap.27. dicens,


1.exeternaeft ratio diuina, yel pol Dei,

ordinem naturale conferuari iubens, Uper


turbari retan.
2.

Prius autem, quam ad hoc refpon

lexe - deamus, viteriusinquirimus, anlex *;


termajita- terna dicat aaumliberumin Deo, vel

|
fecundum fe, fed vt exemplar, habere
.
ration legis xterna:.Differt enim idea pitrtxt: }

na- "
:
s! a r i
quod ideaeft mer
ab excmplari,
na-i} iii, }
-

turalisin Deo vnde eitetiam de rebus }


|}

pofsibilibus: exemplar autem inuoluit


reftum liberum, duia exemplarinuoluit caufalitataliquo modo adua1em; ita vt aliquid adillius imitation
fiat, vel futurum fir. Ita ergo lex dicere
poffet ideam, vt eft fub illo refpettu, 8:
non vc impliciter necetiariaeft.
tque hinc quoad prius dubium c-

| }}
}
:

:
:
}

fi, liber neceftarium.liqui enim dicunt,legem

cluditur, legematernam necedarioin- Lc; }


cludere,feuitulare adum diuinz vo- :
lantatis,quia libertasetiam Deieft for f " :

,el aternam non effe.nifi ideas diuinas-per

maliterin volitate diuina:fed lex xter-latad

, quas resadextraproduceatur,uia po
putant hanc legem effeadprzcipien
dum, fed (olum vt fit regula, ad cuius
opinio ali-initar omnia a Deo funr. Ex qua fent
tia videtur inferri, quod ficut idex na
fd ruraliter,8:nonliber funt in intelleau
idea; diuino,ica 8:1ex aeterna.

lege cier
71a-"

3.

Dicendum vero eit,legem eternam


non dicere actum necciarium in Deo,
fed liberum. Ita (entiunt D. homas,

Refolutio. Alenf 8 alij.locis allegatis. Et lumitur


Lex eler - ex verbis Auguftiniproxim citatisina
elfin a lex xterna habet pro materia opera
tu libero Dei ad extra: nam iubet feruariordin

naturalem,8 prohibet illum inuertere;


1).Tbo. ordoautem naturalis non eft,nifiin re

Dei.

4len/

bus creatis; ergo ficut haec opera libe

4ugyi

ra funt, ita &lexaternainuoluit repe

cium liberum . onfirmatur; duia non


poteft lex effefine reftu ad ea, quae
per illam gubernanda funr; (ed lex aeter
na non imponitur Deo, vel perfonis di
uinis, vt distum eft; ergo eft propter
creaturas, ergo dicit relpedum liber
adillas. Vnde D.Thomas G.9 r.art. .ad
., . , (inquit) diuine entis conceptus

babet rationen legi; et,/du d


ordinatur adgubernationem rerum abip/opre
cognitar. uocirca ad illud de idea

primonegaripoteft,legemeternam,vc
1exeft,dicere rationemidea, quia idea
magis conftituitur vt principium ope
radi ex parte ipfiusartificis, quam per

modum precepti,velimpulfus refpeau


rei per ideam producende;8: ita verifi
miliuseft, legem, & ideam ratione dif
ferre,vc ex dicendis amplius con(tabit.
Deinde vero addo, etiam luxta illam

naeft aliquidliberum in Deo, ergoin- in :


cludit voluntatem. Et hac ratione etia tai.

in lege eterna verum eft,quod fupra di


ximus, nullam legem,vt fic, effe impli
citer neceftariam, quia etiam alterna
lex, quatenus liberaeft, non eft fimpli-

},

citer neceffaria. Neque hoc repugnat

eius xternitati, quia etiam aliquid li.


berum intra Deum, poteft efeatern.
Neque etiam repugnat eius immutabilitati, quia decreta libera etiam funt

----

immutabilia.

Vnde infertur vlterius, legem xter-.


nam non effe in actibus diuini intelletus, prout antecedunt ratione decre

3"

talibera Dei. Probatur, quia in illis,vt


fic, non eft libertas; ergo nec lex. Item
ob hancrationem nec prouidentia,nec
praede(tinatio intelliguntur in intelle
tu diuino ante omne decretum liber

voluntatis, quia tam prouidetia, duam


prade(tinatio dicunt adum liber; cr
goneclex xterna poteft intellig in di
uinointelleau vt fic pedato. ices;in obiei,
intelleau diuino, vt fic concepto, funt
didamina legis naturalis,vt. Non efltid. Seritandftpromif. da
: la, 8: fimilia, ergo faltem quoad
hacinuenitur lex aeterna in diuinoin
telleau ante omnem liberum volunta

tisadum. Vnde ita videntur de lege r- .

ternafenfide Cicero lib. 2. de Legib. & Cicer"


alij Philofophi deilla tradantes. Nihi
lominus refpondeo, fi illa dialamina c Solutio.

fiderentur in ordine adipfam volunta


tem diuinam, idft, duatenus didat de

volendisab ipfo Deo,vt fic,non habere


rationem legis, vtiam declaratum ft,
five

.3.hgxitatlexaterna,6 ,velblares? I
fver confiderentur in ordine advo- ralis inclinatio indira aquae ad itaqui

luntarem crearam, quatenus dictant,


quidabilla faciendum fit, aut vitand,

ecendum in fuo loco,vt non lurfum af

criam non habent rationem legis, do

}
l.

necadilla accedat voltas diuina,quia


nonfunt
(untimperia,nec
practice
mouent,
fed
quafi (peculatiua
cognitioca

neatur, vt lob.38.8. falm. I o3. fignifi


caturgergo lex illa, vt in xternitate exi
ftir in mente Dei, nihil alind eft, quam
voluntas Dei, dua decreuit, aquas con

lium obiedorum, vrin (equentibus tra

8ando de lege naturali explicabimus.

ftituere in tali loco,8ctalem inclinatio.


nem eis tradere, vt non trantirent fines

it:
6.
Secundo ex dictis infertur,fatis con
* La aa uenienter dici po,legemaeternam ef

cendat, fed terminis naturae fux conti

fe decretum liberum voluntatis Dei,

fibi praefcriptos, 8cfic dealijs, Sic ergo


lexaterna, metaphorice (vt c dicain)
concepta in ordine adres mer natu

} goji itatuentisordinem feruandum, autge

rales,8. irrationales, reae in voluntate

" itraoneraliter ab omnibus partibus vniuer

Dei conftituitur.

** pt finordineadcommune bonum.velim
} i or mediate illiconueniens ratione totius
** -vniuerf, vel (altem ratione fingularum

Idemque etc. de illa lege, duatenus


difpofuit aliquid circa creaturas intellectuales operari, fine illarum libera
cooperatione,vt funcea,qua velill,vc
naturae quaedam func, naturali neceisi- "

** fpecierum eius, aut (pecialiter feruan

* dum a creaturis intellectualibus quo

--

} in ad liberas operationes earum. Proba


* j i turprimo exdiaisin libro prrceden

tate operantur,vel Deus ipfe in eis,fine -

vt creando illas,illuminando, vocando,

: ticap. 5. Deinde addipoteft fententia

*
*
}

Damaiclib.de Fide cap.12.vbicum

. retuliet ententiam Gregorij Nazian

|l:.

zen. t.2.dePafchate,dicentis,opor
tuifiepoft creaturam piritua1,8 cor
poream condere creaturam ex vtrad;
compolitam, fubditipfe. vo
cabulo, oportebat, nibilalid d indicatur,
4 opicicongrler
rol.
clex,
Jamaiorila
fingi, excogitari

4} eigt Facietiam duod Augoft. lib.2.

|}

de Ciuit.cap.19. dicit, in calefii, y ange


licaturiavolunta,
Dei lexeft, Eadem ergo
eitlexaternatotius vniuerii, licet pe

:f

cialitrattribuaturleipia
ccelefticurix,quia
19iDeivoluntasin
cognoicitur,

& quia illa et proxima, 8: principalis

}
|}

tl

illarum libera cooperatione operatur,

regula operandi omnibus Beatis.


Przterea eomodo, quo Deus dicitur
przcipere rebus intellectu arentibus,
erintellettum, fed per voluntat
Proxim,
8: immediate
praecipit,
quia
cipit
eisioquendo,
led facien

oatimmediatiusper voluntat,quam

ntellectum operatur, vc ex .parte

|-

Iuppono, ergolex eterna,quatenus cir

ca hec inferioraverfatur, reae intel

13:

*
".

hur cle in volunrate Dei ordinantis


Tr
}-

r.

8.

lcuique dare talem naturam, incli


*tionem, fitum, &.Vt verbigratia,

lexilla, de dua dicitur Prouerb. 8. t


: , ire ae, fiios,

.
.

"
.

.
.

vel aliofimili modo praeueniendo, aut


etiam praemiando,vel puniendo.Siver
confidereturilla lex gterna vt proprie
tatem legis habet in ordine ad moral
obligation creaturar intelleualiti;
ficeric voluntas Deiaeterna,fecundum

quam operari debent voluntates ratio


nales, vt bone (int. Nam vt dixit Aug. ji.
lib.83. Quaftionum q. 27. injola bona vo
ltate/eca lege agi; in cacteri;
te/d leg agir; c lexip/a in
labilis ,.t iuxta hac pof

funt hic applicari,qua de hac {ententia

generaliter dicta (unt fuperiori libro


.

cap. 5.

8.

Siquis autem, iuxtaea, qua ibi dixi

mus, voluerit hanc legem xternam in "

dioinointelleau confiderare, non crit }"


difficile id explicare. porter taaten,
vr earn confideret in intelleau diuino,

}ele,
}

vt fubfequente fecundum rationem dt,

f
fi it ilia:
fit veluti anima,8:virtus huitslegisa */*
quatotavis vel obligandi,velinclinan-}"
dicticaciter decendititamen fu- ".

dum decretum voluntatis Dei. Negari

enim non potett, Guin Illud decretum

to illo decreto, intelligipoteft in men


te Dei cognitio illius decreti, qua ad
illud fubfequitur, 8 duod ratione illius
iam intellectus diuinus iudicat determi

"9"bacrata vt temporalis,x extrab

nate, qua rario tenenda (it in guberna


tione rer,atd; itain (e pra ciperc le

"9"ituta, nihilaiiudcit, quam natu

g,qua vnicuiq, rei fuot (.

benda

1 1 0

Lib.2.Delege terna,naturali.acture gentiu.

daet.titaintelligo quodD.Thom. ftituatur, nam vtriuftaaum includit.


d.q.92.ar. I.ad .ait,Concept De elern,

J peoordinalradgubernatio

Vc ergoprouidentia,8 lex rentur, pe da. }


debent c proportione conferri,videli- ione . |}

rerabiplo progenitar,ele legeDei

cet,quatenusytraq, eitin volitate, vel er la

ternaauia illa ordinationitaliud,

vtrad; in intelleau ; 8. fic videntur non etermjpg


diftingui etia ratione. uia prouidetia gil

dum decretum voluntatis,quod expli


cnimus, quod vt cogniti ab intelleau
determinat illum ad tale rerum guber

exacternitate exiftens in mente diuina,

nationem fecundum talem ration, feu

fed hoc ipfum eft lex aeterna in fuage

eft ratio gubernationis rerum omni idenij

legem. Et forrade quia vtrumque con

neralitatefumpta, vt fumitur ex D.Th.

curricad legem,8 vtrumque fuomodo


8 in bono (enfu verum eft,ideoD.Aug.

dida q.92.ar.2. ad i. non videntur ergo

erti ex didisfatis ftat, duomo

diftingui, vt duo attribura, fed effeid,


Quod fub diuerfis confiderationibus di
uerfa nomina recipit. Quod filex arter
na non cum illa amplitudine fumatur,

pe din do diftinguatur ratione lexaterna ab

fed reftride, 8 propri quatenus circa

contra Fauitum fub difiundione eft lo

4"s". cutus.
19:.

" " - ideis. Nam flexilla confrituaturin de

creaturas intellectuales verfatur, 8: il

ter les** creto voluntatis,clara eit diftinio:na


terni Dei, ideam, certumeft, effe in intelleau. Si

laspropri obligatific crit Guada pars


diuina prouidentiae. Nam ad prouiden

4dea.
- intelledu,
vero loquamurdeillalege,
prouteft in
aliquinon conftituunt diftin

tiam Dei pedat,leges poner erationa

libus creaturis; imo haceft magis (


cialis, 8: propria gubernatio moralis

D.Tb.

ionem, praetertim fide ideis, vt funt


exemplarialoguamur. Nihilominus D.
homas q.93.ar. . haec duo exprefe di
ftinguic, 8: in eius dodrina poteft va
rijs modis diftinio explicari. Prim,
duia idea proprie funt circa rer crea
tionem,feu productionem;lex vero ma
gis verfatur circa rerum gubernatio
nem, vt D. Thomas (upra tradidit. Vn
de ficut diftinguuntur idee a prouiden

tionem rationis. Denique hincetiam

iuxta modum fuum.idea auremnonim

I I

vr fignificauit Paulus . orint.9. ergo

terna, prouidentia D. homas


pra,8 q,93 art.I. 8:4. 8 lent dida q. 4*4

2.memb.i.8 fauct Auguftin. lupra, & 43},


9. 27.

eft,quod lex, vt leximponitur fubditis,


feuinferioribus; ordinatenim lex,quid
res fubiectz operatura fint, vnaquzd;
ponitur propri rei in illa repraefenta
ta, fedponitur formaliter in mente ar
tificis, vt fecundum illam operetur; eft
ergo clara diftinctio.
uarto etiam intelligi poteft ex di
ais, quomodolex xterna diftinguatur
a prouidentia, de dua etiam folet dubi
tari,aninintelleau, velvoluntare con

- -

femper lex eterna cum prouidentia co


incidet, fi cum proportione comparen
tur. tque ita videntur lentire de lege

funt. Secundo, propria differentia effe


videtur fupra infinuata, Quod idea fol

habitudo fufficientifsima eft ad diftin

"

duarum Deus habet (pecialem curam,

lib. de Vera relig. cap. 3. in fine, & 3 .

tur,8 fic curric folum (vt fic dicam)


ad pecificationem operum Dei, lexau
tem diuina,vt lex,habet potius ration
mouentis,8. imprimentis inclination,
vel obligationem adopus; qua diuerfa

|
|

confentanea naturis intellectualibus,

tia,ita & a lege aeterna diftinguendae


habet ration exemplaris refpeau ip
fiufmet Dei, vt fecundum illam opere

| }

in princip. 8. dict.lib.83. ua:ftionum.


Sed nihilominus D. Thomas q. f. de
Veritate artic. . ad 6. diftinguit legem
arternam a prouidentia, dicens. Proui
dentia : lege eternayed aliquid

12.
p.Tbon.

adlege eterna q, 8: id declaris Rebl,


addit, Legem xternam comparari ad
prouidentia,ficut principium generale
ad particulares conclutiones,feu adio
nes, ficut in nobis principia prima pra
tica comparantur ad prudentiam . t

ita exponir,adus prouidentia,feu effe


Gus attribui legia.terna tanquam prin
cipio, vnde manant, non randuam pro
ximo didamini de taliopere in parti
culari efficiendo. uod poteft amplius
ita explicari. Nam ratio diuina, vt ha
bet rationem 1egis, confrituit velutige
nerales regulas,lecundum quas res l
nes moueri debent, 8 operari: proui
dtia vero de fingulis rebus, 8 actibus
in particulari diponit, 8: ita eit veluti

..lia exitatlexaterna,9anfiora,cellures? r r
ratio exequendi, & applicandi legem. lege eterna radicatur(vr fic dicam.) fra
Videturd;hoc confentaneum proprie
tatiipiarum vocum. Nam iex dicitius
in communiconfritutti, vt fupra viium
eft;prouidentia vero dicit curam, qua:

dcfingulisadibushaberideber.
Vnde obiter poteft quinto intelligi
Dt } percomparationadprouidria, quos
13.

b} * cicans habeatlex xterna. Solet enim


ttriit.

urri,anlexzterna habeat omnes effc


aus, quoshabet prouidetia. In qua c
paratione lumdaeft lexeterna in tota
fualatitudine.Nam fi fuomatr fpeciali
ter, vrlex proprie praecipis moraliter
creaturisintellectualibus, fic clar eft,

non omnes effedusprouidentiae effe ef


fedusicgiszterna, fed folos adusbo
nos morales,quia naturales effeaus n
procedunta lege aeterna,fub hac ratio
ne pedata.ni aut "morales funt
eiettus eterna legis, quia ad illos de fe
nouet,8 obligat.liauteffectus mo
rales non func effectus legis aeternae, vc
malfunt,licet fint materia legisater
z prohibentis illos, ficut etia non func

fedus puidrie,quian fr effe8"Dei


fub caratione,licet fint materiaproui
dentit;t quatenusillamet prohibitio
parseft;vel quafiprincipin prouidtie,
iuxta modilodudiD.Thome;tum etia
quatenuspermittunturper diuin pro

uidentia,xpuniuntur,8 adaliquod bo
umordinantur.td;hoc modo pecca
tum vt peccatum,licet impliciter non
ftexlege eterna, nec fecidumilla:imo
contra llam,quoad materiale eft ex le
8e2terna, qua Deus (tatuit cum crea

turisccurrere, & punitio eiuseft etia


exlege zterna. tita,quir,vrait
"8. In Enchir.c.1oo. adiplosat
,quod De, luit fecerunt, per

44nipotentiam Dei,llo odo idfacere yo

"ippeip, vol
peifererdeipfi, fafia e?olunta, eius. t
niliratione depeccatoredicitlib. 4e
D-44,

99"fcf.cap.9. ,aaugiquite di.

fentit D.Th.d.q.5.de Veric.ar. I. ad 6.8 D.Tbo.


fumiturex loguutionibusAuguit.in lo
cis citatis.Dices;lex fertur in generali; biettio.
Deus autem per prouidtiam luam in
terd operaturpraeter legem; ergo ille
effectus no poterit diciede a lege eter
na,licet fit a prouidentia. Vt folem ali
duado quiecere, effcauseft diuinx
uidentiac,non ramen legis aeternar, guia
potius lex aeternaeft, vt continue mo
ueatur. Refpondetur,leg xternam effe Solutio.
vniuerfalifsima,8cquod videtur difcre
pare ab vna eius parte, vel effe quafi dif
penfation eius ; alia via effecon(enta
nea eid legi eterna lectidum alia par

t.Vt in exlo diao,lic: quiefcercfo


1 non fit ex lege eterna praefcripta de
ordine feruado in motibus cglor, im
fit difatio eius; nihilominuseft con

formis alteri, qua Deus vult,orationes


amicor exaudiri,fi debito modo, 8
iufta caufa fiant. Vnde Aug. . contra 4ugli.
Fauft..3.4ppella; cognit his
rf/olitq: , raq :
aliquid facit, gnalia, pelirabilia
tur contrailla per/ ature legea
otitia reotam, tam De, llo odo facit,
.
/eipf jacit.
Sexro,8 vltimo ex distis definiripo
teft quarftio, anlex aeterna dicenda fic p.Tbo.
vna,vel plures. In dua D.h.d.q.93.arr. .4n lex e
.ad I.fentit effe vni,ita vt neqiratione
multiplicetur :na con(tituit in hoc dif icrna/itv
yel !
ferentiam interideas,8:1eg,quod idee
multiplicantur, cum lex aeternavnata tiplex:
incent.

tum fic. Idem fentire videtur Vincetius

fupra citatus. xctam differtia non


eft facilisad intelligend, quia idea n
multiplicantur fecund rem, fed folum
fecundo diuerfos refpedus rationis ad
i obieaa:fic aut etia multiplicatur pre
cepta,8 leges in mente Dei. Sicut dice
bamus paulo antea,ali effe legis mod
circa res cartes ratione, 8 ali circa

"", "jiateplacidoadte iral? Nam vbi


"lege /-, *

habentes ration; 8 refpeau har


teft in mre Dei diftingui lex merena
turalisvel pofitiua. Quod fi dicas,ex his

:veroloquendo delege zterna (e


"naum totam fuam amplitudin,om

omnibus furgerevna fimplicifsim,

edusprouidetiepodunt diciali.

8 adaequatam lege refpeau totius vni


uerfi i codem modo dicipoterit dariin

999"odo effeuslegisetcrne,quiato

mente Deivna adzquat idea vniuerfi,

*Subernatio prouidentiz diuine con


}rtanquiinprincipioinlege eter

cuius alig,que ratione diftinguitur,lt


velutipartes. Vnde Auguftin", qui r.de

****ta omniscifedusprouidentie in

Liber.arbitr. cap.x. 8; 3. 8. lib. de Vera -4g.


2.

relig

Dib.2. De lege eterna,69 iurali,ac iure gentiu.


relig... 8 31.8 frpealias fingulari- A fam imperanturye! x imprefsione ip

teriegemeternamyocatsin 2.deCipir.
cap.22. pluraliter dicitaternas, & In
mutabiles edeleges, qua in diuinata

pientia viuunt, 8 libr. de atechizand.


rudib.cap.18. dicit, Deum conuenien"

tifsimis legibus inferiores partes crea


tura ordinare noffe.
1 .

ra vero hac quaftio eft de modo

eplutio 1odudi, fatisd; probabile cft,quod do


actori.

.4len).

cet Alenf. d.q.26. memb. 6. (ub diuerfis


rationibus potie legem eternam vocari

fius fit,obiter etiam diximus,qua pro


materig capacitate neccflaria vifa fiit.
Solum ergo fuperett dicendum de pro
ximo, 8 uafi intrinfeco effectu legis,
duieft, obligarefubditos, duomodo in
legaternam conueniat. Et vt hoc p
aum, quod morale eft, fine verborum
ambiguitate traaetur,fupono fermo

n efle de lege atterna, vt eft prie pre


ceptiua relpdu homin(8 idem eft c
proportione de angelis) nam prout ex

vnam,8plures fecundum rationem.N

tenditurad inferiores creaturas, clar

fimpliciter, & fecund fevna eft,8 tim


pliciisima,vt conftat;in fetamen le

elt, non inducere obligation propri,

aitur plures leges ratione diftinctas,


vt ratio fada probat. Ned;hoc eft no
u:nam lex naturalis vna dicitur,8 plu

ra continet praecepta, licet modo 16g

1ed in(tinctum, velinclmation,aut im


petum naturaliter determinantem ad

num; dui effectus neque ad propriam


legem pertinet,neque aliam doctrinam
reduirit, praeter philofophicam.
}|
2,
De lege igituraterna fic pedata di cler }
cimus habere vim obligandide fe,fi (uf
-

diuerfo: nam in lege naturalieft vnitas


collection1s; in lege autaternaeft per
fumma fimplicitat. ddere vero po.

fictterpromulgetur,8 applicetur.Pro

fumus propterD.Thomam, effe maior

batur: quiaalias non effet vera, 8, pro tiua [ufid

aliquam rationvnitatis in lege, quam

pria lex, de ratione legis fit obliga enterpro


re, vt fupra oftenlum eft. It quia Deus lgaia-, |
rim oligi |"
habet fupremam potelrat imperandi; dibabel
|"
ergo & obligandi: (n fuperiorispra
ceptum obligationinducit)fed per (ua
leg eterna imperat. (non enim incipit
in tre fuum imperi cipere)ergo
pereadem obligat. Dices, ergo obligat

infidea: n idea folum dicit habitudin


ad exemplar,feu exemplat, 8: ideo di
ftinction rationisrecipic pro diuerii
tate exemplari:lex autem ficut & pro
uidentia refpicit bon mune,vt fin,
8 ideo omnia praecepta, quae ordinan
turad finem eiufdem rationis,fentur

vnum ius, & vnam legem conftituere.


Vnde quia Deus refpicit vniuer(alifsi

mum finem, lex qur eft in eius mente


icitur vna,ficut,8 prouidentia.
V

1 1 I I.

ir lex xternafit caufa leg i,


perilla, innote/cat, y obliget?
Xplicuimus rationem, vniuerfa.

litaem, & neceisitatem 1egisa


ternae; de cautis autem eius non

eft, duod dicamus, quia cum fit Deus

ipfe, nulla habet caufam, fedad (umm


poteft habere ration,eomodo,quovel
diuina volataseft ratio praecipua diui

ab atterno,c ipfa fit xterna, confequs


eft clar falfum, ergo. Repondeturne
gando confequentia : nam prouidentia
aeternaeft , 8. non ab atterno gubernat,

duta gubernare dicitation tranfeun


t circa creaturasadu exiftentes, ita
ergo lex aeterna ab atternoponiturinon
tamen ab xterno obligat,fedintpore,
duia obligare dicit relped ad creatu
ras attu exifttes. rgopoiito de

claradfupereft,quomodo hac lexob


liget,an fc. immediate perfeipiam, vel
medijsalijs legibus, que abipia manc.
d hoc aut explicandum,cratand
eft praecipuum dubium propofitum de
origine leg omnitia lege eterna,quod

3.

alijs verbis gueri (olet,n omnes leges


fint effect"legisaterne,aceius partici

na legis, vt pofitaeft in Deo exacterni


tate, velquo diuina (apitia dicipoteft

pationes, ita vtabilla vim obligadi ha

ratio iuftifsima voluntatis eius, in dua

bear. Ratio aut dubitandietie poteft; ; ,

ficacitas huius legis politaeft, vt ex


nihil (upercit dicendum. Deeffectibus

duiaveleft lermo de lege diuina,vel de lege, ab4 5.


humana: fed neutrapoteltpropri dici terna r }
effectus legisaeternr;ergo. inor quo. obligant }

aut eius,quantum adactus,quiper ip

ad priorem partem probatur: quia lex babtai,

plicuimus, & ideo de caufishuius legis

ini

j,


|
}
1

. lexaterna/itcau/acaterar.6 iliger r rs

:b.
: ettinipioDeo,ergo
diuina efimperia ipfulmer
Dei;eft
ergo
dubi "
}
}to dub
ex eternitate
in

A tera,quz profeduitur.tinPhilippic. 2.

11},

14 l.

tpart probatur, Guia fi lex humana

}00|
0f00

fetcffcaus legis aterna abilla parti


cparet vim obligandi; ergo obligaret
exiure diuino, & n humano, duod eft

.
}

clar fals. Probatur aut vltima illa


tio:nalex naturalis obligat ex diuino

tkti

iure, folum quia eft participatio legis

xternz; ergo filex humanaeft fimilis


participatio; codem iure obligabit.

",

Nihilominus dicendeft primo,om


} , memlegaliquomodo
eit a lege zter

! .

dixit,Lex nihil alid efi nlfirefia, 5


Deoru trada ratio impera, bonefia,probi
bensq, contraria-.Vnde etia Demoith.vt
refert Martia.I..in 1.2.f. de Leg.dixir. artian.

iplo,ergo eft ipfalex xterna; ergonon


eit effectus eius. Quoad pofreriorau

Iexe/tcui ; bomines debent obedire, quia


io qda, d Dei efi.
Ratio autem generalis reddipotelr,
auia lex aeterna eit lex peredentiam,8,
omnis aliaeft per participationemier
go neceffeeft, vr omnisalia lex fit effe
auslegis eterng.Declaraturpraterea,
uia lex duo requirit,vnu,vt fit iufta,
8 racioni con(entanea; aliud,vt fit effi

difternat. tiam ratione dixit idem

ad obligandum;fed omnis rectara


tio creata eit exparticipatione duini
luminis, guod figuatum eft in nobis, 8:
omnis potetras hominum defuper da
tur, 8 a Domino Deo eit, ergo omnis
1ex in hominibus exiftens efc ex lege
terna. t vtrum; fignificauit diuina
fapientia, cum dixit Prouerb. 8. r Prouer 3.
rege regnant, vtique quantum ad pote
ftatem, y leg ditores i/ta decer
videlicet,quoad rectam rationem.
agis autem explicabimus ration

tgaraa.6 in Ioan. Iplaiurabr

hanc declarando duo membra in ratio-

imperatore grege, Deu, diftribuitgenerib

uertendum eft, non omnes homines re

ne dubitandipofita. uius prior par


tem de lege diuina attigit ier. diGo iet.
ar.3.8; relpondet,rationem fupernatu
ralem effe legem diuinam, 8: illam effe
participationem,& effectum legis eter
na, iuxta mentem D.Thoma d.9 r.ar.4. p.Tbo.
ad 3. Vnde etiam addit, legem diutnam
non effe rationem exiftentem in Deo;

operantes confulere legaternam

fed exiftentem in homine ad fe, velad

* na, & abillahabere vim obligdi.

"Thom.
intetia d.q.93.ar.3.1I.
|0:1
-.
d.q.26.mb.7, 8 aliorum Theologor.

tfumiturex Aug.lib.de Vera relig. .

ii. ;}, 31.vbihanc vocat lege arti;

}*
5

& paulo inferitis,conditor(ait)leg t


poralijipirbo, eit, cy/apiens, illa/
tonfliteternam, de qlli anime iudicare
d , t/d ; inclabile, reg
la quid/itprotempore iubend,petandu

.Item lib. 1.de Liber. arbit. c. 6.air,

T\bileitintemporalilege,quodexlege
el derietur. Idem d.z. in Exod.

Irx(inquit)eterna Dei eit, q l:


, din eaenirint, vel
faciant,yeliubeat,nel petent.Vbi obiterad

alios fupernaturaliter gubernandos .


uod de lege diuina naturali cum pro
cognofcuntimulti etia ill adun6 con
portione intelligi potefr.Vtautem me
fiderant,quadoreae operantur, velho
lius intelligatur, aduertdum e(t,quod
pelte przcipitidicuntur ergo ill con
in principiopraecedentis libri notaui,
legem confiderari potie, velin legisla
fulerc,velin fevel in aliqua fuipartici
patione, qualiseft naturalis ratio, aut P tore, velin fubditis, 8: in illo efiepro
prie,ac formaliter;in hisvero tanquam
| , DTh. lumfidei,vt D.Thomas (upra expofuit
). ar.2.8 Alen(.mb.2. ulti vero ex Phi
in applicante legem per aliqua figmail
lolophis,legetern in Deo iplo exift
lius. Lexergo diuina quatenuseft in le
temper effectus affequutifunr,&confe
gislatore, in ipio Deo eft, quia ipfe fo
quter agnouerunt,omnem redam,feu
lus eftproprius legislator talislegis,in
verlegem in hominibus exi(ttem ab
hominibus autemeft tanquam in fub
42
*terna lege manare, vel immediat, vc
ditis,etiam fi confideretur, prouteft in
[",
legem natural,vel mediante ifta,vt le
hominibus gubernantibus: nam etiam
tr.
8eshumanas.Vnde Cicer.li.a.deLegib.
illi tubditifunt legidiuinx, 8 repeau
in (eipfa,feu prout in Deo eft:nam for
tafiealiqui carentes fide eam in fenon

9ftquprincipeillam lege, idft,eterni

alior folum fe habent vc proponentes

comendauit,fubdit.Ex quaillalex, qd

8. declarates leg,que in Deo eft. fic

b generi dedert,rede/tlaudata,8 cc

dicitur lex vet" data fe Ioan.*;


3
-

8: ipfi

14

Lib.2.Delegeaterna , turali,aciuregentiu.

8.ip data dicitur per Angelos go his modis omnibus effeGuseius.


ctor. 7. men iusobligandi
".

*}

a voluntate yfis, vel ngelorum,fed

ita de hac lege potifsime loquitur Aug.


lociscitatis. Vndefit,vt hac lex,quate-

immediate a voluntate Dei, 8: ideo in

nus eft in fubditis, no ita immediate fit

ipfo folo erat, vrin legislatore; 8. idem


eft feruata proportione de lege gratit,
8. de lege naturali.
Vnde fir,vt lex diuina,quatenusin le

effectus legis eterng,ficut lexipfa diui


na. Nam lex humana peruenit ad fubdi

"

}
}

tos mediate homine, non tantti vt cau

proute(tiam adu promulgata, 8: obli

fa per accidens(vt fic dicam)ide(t,pro


ponente,8 applicante;fedetia vt caula
per (e, idft, con(tituente ipfam legem;
n a voluntate hominis legislatorisha
bet proxime hac lex fuam virtutem, 8:
efficacia.incetiam fequitur differen- Direni
tia, quae in propolita difficultate poftu-inter lg;
latur, quia in diuina lege obligatioelt aterna li,
immediate ab ipfo Deo: nam prouteft inam, g
in homine obligat, nifi quatenus in lege;b

gans, & confequenter dicens re(ped

dicat diuinam rationem,feu voluntat; .

temporalem ad creaturas actu iam exi


fientis,8 vt fic poteft denominaridiui

in lege autem humana obligation eft


immediate a Deo,quia prout cft in fubditis immediate refpicit voltat prin
cipis,quem habet vim conftituendi
uam legem diftinam a lege diuina, 8:
ab illa eft proxima obligatio, quanuis
radicaliter tota fit a lege aeterna.

gislatore eft, non fit effectus legis eter


nae, fed fit potius ipfalex gterna fecun
dum quendam conceptum inadequat
eius. offumus aut duas denominatio

nes in ea diftinguere,vnam,quatenust

ternaeft,que vt fic prefcindit ab exter


n a promulgatione, & non dicit refpe
dum ad creaturas actu exiftentes: alia

na: ita vt fub hac voce connocet hunc


tatum fufficientis municationis, 8:

promulgationis ad extra. Proprius ve


ro dicitur lex diuina, lexipfa ad extra
exiftens in fubditis, vel mini(tris Dei,

fen in cognitione, vel figno quoliber,


per quodeis fufficiter proponitur.
hoc modo dicimus legem diuinam effe
participationem 1egis aeternae excell

tior quacumq; aliatum quia perfecti"


in ea participatur lex xterna;tum eti,
duia immediatius ab ipfa manat; tum

denique guia obligatio eius immediat


d alteram vero partem negidae(c

tur, vt (upra ex Auguft.retuli. ognol


cunt ergoyiatores legemeternam per

hominis formatur, ac perficitur, quia


immediate eft lex hominis,n"Dei.
nde hec lex fub vtradiconfideratione

eft effectus legiseterng,vt probat ratio


fada, quia hacetia lex, proute(tin ip
folegislatore, eft1exper participatio
n. It manat a poteftate data ab ipfo
Deoad Rom. 3. bet etiam vim obli
gandi quarenus nitirurin principijs le
g's *terne, quale eft, obediendum effe

Ioperioribus,Denique quia vt fit reda,

debetetic formislegizterna, cf. er

}
}

}
-

t:
9.

vt diuinam voluntatem intuentes, per cit.

rale, quia hec lex in mente,8 voluntate

":

tper aliquatigna, veleticauseis pro-ptralial:


ponitur, & ideo proprium eit beator, ge; innoj
illam vt per propriam legem gubern

:nam lex humana non (olum proutin


fubditis, (ed etiam prouteft inproprio
legislatore,eft quid creatum,8 tempo

}
#:
}

in (e ipfa cognofcere, fed folum quan-torib,}

tisfattum eft priori parti difficultatis.


tio legis humana diuina fit.ft enim 15
ge diuerfa ratio in lege humana,8 diui

Prgterca ex didis concluditur, lege Lex eler. :


aeternam non effe per (e ipfam notam nanon tf:
hominibus in hac vita, fed vel in alijs perfeip :
}
legibus,vel perillas.Viatoresenim ho-notabomi }
mines non pount diuinamvoluntarem nibu, v
}

eft ab eaddiuina au6toritate. t fic fa

illatio ibi fada,nimirum, quod obliga

participationem eius, ac fubinde per

leges iuftas,tporales, accreatas, quia


ficut caufe (ecunda oftendunt prima,
8.creature creatorem,ita leges tempo.
rales, que participationes (unt legis x
terne, oftendunt fontem, a quo manr,
men(vt dixi)non omnes homines
fequuntur hanc cognitionem, duia non
omnes valent ex effectu aufam cognof
om
ita omnesqui
ines ne
tita
dem homines
: (

ere.t

cedario vident aliquam participation tion


legis eterna: in fe ipfis, quia nenovts } :

ratione eit, quinon iudicet aliquo -}


710titidili

do, honetum effefequendum, 8 turpe }It


g :
vitandum : 8 in hoc lentu dicuntur ho- bbon
mines habere aliquam notitiam legis
artern, vt loquuntur D.Thom. lent.S. |D
alij Theologi cum Augu(t. 1. de Liber, ""
-

arbitr.

".
}
}
}

.J Deratione formali legi, naturalis.


},t;

arbitr. cap. . & de Vera relig. cap. 18.

Nihilominus tamen non omnes cognof


cuntillam formaliter fub ratione par

U:
it: ;
}

}
! cl.

}
(104

Stm,

}
3

:
oi:
:
te

ticipationis legisaterna, 8: ita non eft

cognitionem, qua adipiam formaliter


terminetur. liqui tamen eam cogni
tionemadequuntur,vel naturali ditcur
fuwelperfecti"per reuelationem fidei,
8 ideo dixi leg etern quibufd not
Hetantiininferioribus legibus; alijs
vero nofol in illis, fedetiam perillas.
Vltimo conftat ex dictis, duomodo
* , lexaterna obliget:nam przcife peda

***" tavtzternaelt,non poteft diciobliga

*** releddicipoterit obligatiua(vtfic Fes

*** gandum. Ratioeft, quialex non poteft


attu obligare, nifific exterius promul

}
| 10.

2, }

111

}}
}
r
11 .

reda-.

Liquam effe.naturalem legemin

lib.cap.3.foppofuimus, 8 oft.dimns,fietque certius, inquirenqo quid it. Dixeruntergo aliqui, hanc


legem nihilahud etie, quam ipfamnaturam rationalem, y: taliseft. -

1*

aria opi
maioretar
ca formala
raion, i.
g

men in diuerfis fenfibus affirmari po- li,


teft,8 ideoaduertereoportet,rationa
1em naturam dupliciter Ipectari pode,
vno modum fecundum fe,idft, quate
nus ratione talis effentie, quam habet,
duaedam funt illi conuenientia, 8 alia

difconuenientia; alio modo duatenus


vim habet iudicandi de his,que fibi

gata, lex autem xterna t fic non eftex

ueniunr,vel difconneniunt,mediante lu

mine naturalis rationis. Quam dupli

k; I:

4n lex naturali, fit ipfa naturalis ratio

tcrius promulgata;ergo.Item lex aeter


navtic non connotat effectum tempo

ralemiam fadum, uia fic repugnaret


cie zternam,led adu obligare eft tem

v.

omnibus nota lex xterna per directam

"}" explicetur) (eu defe(ufficiensado


:
0:
}

r rr

cem confiderationem infinuauit D. Th.

dida q.94.art.2.Vbi prius diftinguit va

p.Tbo.

rias inclinationes narurales humana:

poralis effedusiergo.Vnde etiam fir,vt

nature, fecundum duas ratio dictat de


his,quae (unt bona,vel malatali natur,
t inde colligat przsepta legis natura- Senf;
cgiario debetalicui altericoniungi,vt lis.
Duplex ergo fenfusefie poteft fen
u obliger. gia non aau obligat,nifi c tentia afferentis, legem naturalem effe /tionis ex
quando actu exterius promulgatur; n
ipfam naturam rationalem.Primus efr, ponitur.
quandolex ali
promulgatur

lextterna nunquam perfeipfam obli


8ct (eparata ab omnialia lege, (ed ne

autem,nifi

vthoc intelligatur de ipfa natura lecti


dum fe quatenus ratione fue effentia ta

'0' }.

us diuna, velhumana promulgatur. ,

tque hoc modo poteft dici, leg ter

1isett,vt ei ex natura (uatales actiones

unquam obligare immediate,fed

fint conuenientes, 8, contrarie difcon


uenientes. Alter eft , vt intelligatur de

mediante aliquaalia lege. Diuertota


"ca modo, quia quando per diuinam

"ss" applicatur; ratio obligationis

ipfa natura ratione iudicii rationis,

duodin ipfaeft connaturaliter, & ref

"ncipalis,acproximaeftip(alex eter
**&lex externa gueibiinteruenit,fo

peauillius habetrationem legis.

* citignum indicanslegem princi

naturam rationalem fecundum Ie,8 vt

4literobligantem. Quodin legibus di


"ol" poitiuis eft manifeftum; in lege

non implicat coutradictione , cftque affirmas le

*utcm naturalihabet aliquam difficul

"tem, quam in fequentibus capitibus

ft ergoprima (ententia affirmis,

2.

. opinio.

fundamtum omnis hone{tatis actuum g


} "
ra
conue
nient
citere
le
ium
na
tali
humanorum,vel

turg, vel contrarie turpitudinis eorum formalier

**plic
abimus. Quando autem applica
t1 legis *ternz fit per legem humani;

per difconuenientiam ad eandem ; effe in ipa

tunclicetlex gterna concurrat adob


lisationem ad modum caufe vniuerfa

ipiam legem naturalem. Ita docuitVal }


duez 1.2.di(p, I ro.cap.3.8; id fpe repe- liringin

sitamenproxima caufa obligationis

"pfalex humana, quia non obligat

titintoto dicurio huius materiz, he-1}""

minemantempro hac ententia refert. *}


Fundamenteft,quia (unt alique adio- eft fda

**ntumytgnum voluntatis diuine,fed

ssia intrinfect mal-expatura aa, " "

Proximvt fignumvoluntatis humanz,

vt nullomodo pedet in malitiaexpro- }

s humanis minus pro


*** in legibu
icam)obli

pin (vt fic

gat1ex xterna.

uahz (ufficere videntur.

111 4"

hibitione extrinecanec exiudiciovel "


voluntate diuina; 8. eadem ratione stic /.

alia adionesitaintrinfeceboat,x ho
4

fc9,

Lib.2.Delegeterna,naturali,aciurgenti.

nefre, vrin hoc etiam nonpendeant ex A nefras veritatis, & curpitudo mendacii
caufa extrinfeca. Opod (uppono ex
talis eft ex fe, 8 fecundum eternam ve

;}

ritatem i ergo repeciutalium aduum,

8. ex D.Thoma 1.2.q. I oo.art.8.8. 13.

vel praeceptorum non potelt iudicium


habere rationem legis, duandoquidem

muni (ententia Theologor in

}
Relea.de Homcid.in I..8 in fequenti
" busid confirmauimus. Nuncbreuiter
-

ratioeft,quiaaaus morales habent fu


as intrinfecas naturas,8.efltias immu

tabiles,qua non pendent a caufayelvo


luntate extrinfeca magis Guam alig re
rum effentiae, que per le non implicanc
contradictionem,vt nunc ex Metaphy
fica fupono.
incergo formaturprima rario: na
in his actionibus inuenitur honeftas,

rerum inferiorum, menfura boni,3cma

nare motionum conuenientium, & dif

turamiergo ipfa natura fectidum feefc

conuenientium tali rei, nullam inuenie

1ex naturalis repeau omnium, qug pre


. 4

aior (upponitur,velex illo Roman.4.

mus preter naturam eius;ergo idem c


proporcione eft in natura rationali; in
dua conuententia, vel difconuenientia
adus liberi ad ipfam natura rational

4.

binon efilex.nec preuaricatio,velex defi

vt talis eft, conftituit honeftat,veltur

nitione peccati tradita ab Auguft. **.

pitudinem, 8: ita magis proprie perti

contra Fauftum cap.37. h difad,

net ad rationem legis.

cipiuntur,vel prohibentur,vel proban


tur, aut permittuntur lege naturali

4mbro

welconcupit lraleg Dei, velex 1llo

In hac (ententia veram effe exiftimo

Anbroijlib.de Paradis.cap.s. Non con

doctrinam, quam in fundamento fu-

fifterel,fi interdictio on fuillet , vel


denique quia omnis honettas virtutis
habet aliquam men(uram,qug habet ra
tionlegis. inor vero probatur, quia
mtiri v.g.nideo mal eft,quia per ra
tioniudicatur mal,fed potius uer

nit de intrinfeca honeftate, vel malitia

fo,ideo veriudicatur mal quia per fe

malum ft;ergoneftiudicium mfura


malitiz aus;ergo neceft lex prohibs
illud. Vnde conuerfo probanturalix
confequentiae, duia ille adusideo ma
lus eft, quia fecundum feeft difconue
niens natura rationali; ergo ipfa natu

raeft neufuratalisadus, & confequ

}
-

4-

ter eft lex naturalis.

Secunda ratio effe poteft, quia prz

cepta huius legis func,vel principia per


e notaexterminis,velclutiones eui

denti nece(sitate exillis elicitae, duae


funt priores omni iudiciorationis,non
folum intelleaus creati, fedetiamipfi"

}
}

1i, conuenientis, & difconuenientiseft

conformitatem adipiam rationalena

vel turpitudo per conformitatem ad


aliquam legem,8, & non per conformi

i .

li, atque adeo praecepti, vel prohibiti;


ergo nihilpoteft habere rationem legis
naturalis refpeau illorum, nifi natura
ipfa rationalis. rtio in alijs naturis

tatem ad iudicium rationis , ergo per

}}

ante omne iudicium funt boni, vel ma

vniuscuiufque reinatura: Vtv.g. calor


eft difconueniens aque,8 frigus conue
niens,quia adua ex vitua formz, 8 na
tura po(tular frigus, & non calorem,
fed potius illi repugnat. Vndefi velim"
menfuram a liquam,8, duafi lege alsig

3.

actuum, dua fub legem naturalem pro


hibentem, vel praecipientem cadunt, vc
in difcurtu capitis declarabo. Nihilo

minus (ententia pfaquatenus ad legem


naturalem declarandam pertinet,8.mo
dus loquendi deilla mihi nprobatur.

Primo, auia modus loqudialienus eft xcluditir


ab omnibus Theologis, & Philolophis, .opiniol.
1

ftatim
Secundo,quiana
tura ipfa videbimus
rationalis precise
pedata,vt }
r

talisedentiaeft,necprecipit,nec oft }"


dit honeItatem,aut malitiam, nec diri-"
git, aut illuminat, necalium proprium
effectum legis habetiergo nteft di
cilex nitive limus valde xquiu,8cmc
taphoricx nomine legis vti, duod cuer
tit totam difputarionem. Nam fu
nimus cum communi (ententia n Iol
Dodorum, fedetiam Canonum, 8 l-

}
}

intellectus diuini;ficut enim effentiae re

gum, ius naturale effe verum ius, 8 ler


gem naturalem effe veram legem.

rum, quatenus non implicant contradi

ertio declaratur in hunc modum,

tionem,funt tales,vel tales in effe eff

uia non omne id, duod eft fundamen-

tie exte, 8 ante omnem caufalitatem


Dci,8 ualiindepdter ab ipfo,ita ho

tum honeftatis,feu reditudinis actus le

ge praecepti,vel quod eft fundamentum

turpitu

};

cap.j Derationeformali legi, naturalis.

r r2

mitj

turpitudinisaaus lege prohibiti, po- ter adillam operatur:eritergolex. It

l.

ium
lta
.

teit dici lex,ergolicet natura rationa


lisfit fundament honeftatis obiecti
ux aduum moralium humanorum,non

uia eit menfura honeftatis eius,8cmo

idcodicipoteft lex ; 8 eadem ratione,

di, quem obferuare debetin diligendo.

quamisdicatur mentura, non ideo re

de concluditur,quod fit lex, quia men

rumque refert,quod amor ille it ne


celfarius,nec ne, Guidoquidem 1exhz

(uralitius patet,quam lex. Vnde totus


dicurius procedit a generali ad pe

tionem mentura in ipfa natura exiften

tu

all:

ciale affirmatiue colligendo, duod vi


totumeft. umptum declaratur mul
tis modis.Primo in eleemoyna:indig

aturi;
&:

ist:
:

tiapauperis, & facultas dantiseft fun

0003.

damentum honefratis,vel obligationis

cadem ratione diuina bonitas manite

eit mer naturalis, 8 (olum requirit ra


tem.

Deinde feduitur,legem naturalem n


efie legem diuinam,neque effe ex Deo.
robatur (equela,quia iuxta illam fen
tentiam praecepta huius legis non func

X:.

aduscleemofng;& tamen nemo dicit, ex Deo quatenns neceifariam honefta

fem,

neceisitatem pauperis effe legem elee

tim'

moynz Simile eft, quod de temperan

natura rationali, ratione cuius eft m

Dbon, tia tradit D.Thomas 2.2. .141. art.6.

perantizinemotamen dicet elle legem,


fedetic fundamentum legis. Im ibid

fura illius honetratis,non pendet a Deo


in ratione , licet pendeat in exiftentia.
Nam duod mendacium v.g.fit difue
nistalinature non eft ex Deo, necp

ad i, ait D.Thomas, beatitudinem efle

det exeius voltate; imo ordine ratio

regulamaduunhumanorum,quatenus

nis eft prius, quam iudicium Dei; ergo


lex naturalis praecedit iudicium, 8 vo
luntatem Dei; ergo n habet auctorem
De; (ed per feineft tali natura eo mo
do, quo de fehabet, vt fit talis effentix,
& n alterius. uod autem confequs

nece(sitatem corporis effe regulam t

t
:
d

}
}

homeltifunt;&tamen noneft1ex;ftat

ergo rationem regule,8menfurg latius


patere. Itemfiniseft regula,8 menfura

l:

mediorum, & noneft1ex; 8. obiectum

eit regula,8 men(ura aduum, & finili


ter noneft1ex ; vellaboramus in ardui

in)

} }

in (equentibus.Tandem in ipfislegibus

Preterea polumusab inconuenien

humanis , iufta, 8: rede effe debeat,

tibus argumentari, vaum eft, quia (e


uitur non minuspropriehab
exibirii; manlegem naturale, quz iplum liget,
tl- & obliget,quam homines,quod videtur
abfurdum. Sequela patet,quia etiaDeo
l"

fuponi necefario debet aliquod fun

predi opinio

damentum iuftitiae,8cretitudinis ear:

nam omne iuftum,8, rectum perordin


ad aliquam regulam iuftumeft, quate
nus illiadzduarur, ergo bonum com
mune v.g. vel communitas ipfa Guate

repugnat v.g.mendaci,quodelt dilco


uenies excelletinature fue;eft ergo ip

nus ei debetur, ve! conueniens eit talis

fanaturaDeiregulahoneftaris,que eft
indicendo verum,8 turpitudinis, qu
eft in

materia,veladio, qua lege humana pre

cipitur,erit quadamlex prior ipfa lege

mendacio, ergo natura Deinon

minuseftlex repeau Dei,quam it na-

tem habent, & illa conditio, que eft in

illudnon fit admittendum, oftendemus

uoco abutendo terminis.

ftata beato erit lex amoris beatifici,

humana, 8: tanquam 1exeius, Quia eft


men(ura eius;quod nemo dicet.clu
dimusigitur, illam rationem nenfur,

tura hominis refpettu hominis. Nam


9uod voluntas Deitantam habeat re

vel fundamenti honeftatis non fatiset

Giudinem,vt nonpofsit non forma


riillinatur, quando aliquidpoftulat

fead rationem legis,ideoquefolam na


turam rationalem,vt fic non poffe con

t necefarium adhonetratem,nihil re

uenienter vocari legem naturalem.

fertad rationemlegis,qua folum poni

ft ergo fecunda fentria,quz in na- erleg


tura,rationali duo diftinguit, vnum eft ale ef

D torinilla ratione menture: que inna


tura diuinainuenitur.Vnde D.Thomas

1.p.9.21.ar..ad 3. aitiuftitiam Deirei

picere decentiamipfius,fectidum quod

redlit ibiquod fibidebetur, ipta ergo


natura Dei efc men(ura (uarum actio

",uatcnus conuenienter, & decen

9.

2. Senttia

natura ipfa, quatenuseft velutifunda- Je vi


conuenientieveldifconnenie- di nature
tia adionum humanar adipfamialind gappel
eft vis quadamillius natura,quam ha l, ra
netU

bet ad difcerndum inter operationes


conucnientes, & difconueniences II" rale.
111 2

Lib.2.Delegeaterna, naturabadiuregemiu.

r3

naturae,quam rationem naturaleoap- D.Thom. dixir, fumptum; videtur ex Dbo.

petiamus. Priori modo dicitur becna


ruraefte fundamentum honeftatis na

p.Tbo.

.4len/.
bulen).

fil.hon. I a.in lnir. Prouerb. Dehac Da.


etiam lege videtur lodui Dalmafc.lib.

turalis:polteriori aurem modo dicitur


lexipfa naturalis,qug humana volunta

4., 3. de Fidc cum ait,Lex Dei t

tiprzcipit,vel prohibet, quod agend

tiae o/travellicat,q ip/ li;

eft ex naturaliiure. zc videtur effe

fira lex dicitur.Vbi Clidoue.Sic exponit,

mens Theologorum, vt funitur. ex D.


Thom.12.q.94.ar..8. 2. 8 in 4-d.33-9.

gem babenslibi indit, / in

ar:

/tram incendens, ad(epertrabit, confti


}
Clito.

lisno/tree/tip/ali ratio Deile

1.art. I.Alenf. dida q.17.Ita (entiunt,8.

jitam, qua bo a alointernoline diju

Soto.

bul.atth. 19.q.3oSoto lib.1.de Iuft.

a, . idem (entit Hieronym.Epi- " |}

iger.

4.ar. I.Viguerininft.ca.15. 3.1.verf.

ftol. 15 .adlgaf..8.vbihanc legap

.4ibert.

1.8alijheologifrequter,&Iuriiperi

pellat legem intelligentig, Guam igno


rat pueritia, nefcit infantia; tcautem
venir,8 precipit, quando incipit intel
ligentia,que non pofunt ipf naturera

titntitul.de luft.&iur.&fpccialiter vi

deripoteft Albert.log.tratt.deLege
iur.8 aduit.n.25.8 26.vbialios referr.
hilofophietiam hoc modo frequter

loquuntur, vt retuli precedenti libr.


. 3.

fidariin Paulo Roman..


1 .

vbi cum dixiffet, Gentes,queleg ba

. 2.
Confirma .

bent,naturaliterea,que legiff: facii).


odilege babentes,ip/i/iti/llex,qua
tio ex/crip fi declaras,quomodo fibi fint lex,8 due
titra-".
ficilla lex fubiungit; oftend ; legis
jcript in cordibus/uis, tefi redden
teili, conflientia ipfer: ft autem con
fcientia opus rationis,vt conftat,8 illa
prabet te(timonium, 8 oftendit opus
legis (criptum in cordibus hominum,
auia te(tificatur, male, autbenagere
hominem, quando refiftit, vel feduitur
dictamen naturale recta rationis,8cc6

fequenter oftendit, didamen illudha

tio cx .
trib.

afil.

.blio.centur r.cap. I 3.Lex nature,ait

eftrationaturalis, que capti tcnet/en/ D. ,


addelenda rrationale.8.guft.lib.
2.de Serm.Domini in monte, Nullaa
,dicit,queratiocinaripoBit, in cuius
confrientia log De. is enim leg
naturalem in cordib, bo/cribit,nijiDe"?
t ita exponic locum Pauli ad Roman.

2. uod codem modo tradat copiofe


mbr.lib.r. Epift.41.vbiinteralia air, p.4},
a lex,fcilicet naturalis, /cribitur,/ed

/citur, necalig percipitur le&ione,/ed


profiuo quoda / in finglis expri
itur. Idem fumiturex Ifidor.5.lib.ty-

dictameneft lex naturalis,8 ratione il

de Repub. legem naturalem defcribit

lius diciturhomo,quiillo ducitur, effe

dicens, Eli quidem veralex retiarational

fibi lex, quia in fehabet fcriptam leg,

recongr,difja in nes,confians,/
1erna, q vocet ad offici,iubendo, yet

hoc confirmat D.Thomas q.p1.art..


illofalm.4. Qui, oftenditnobi bona,fig
ch/uperno, l l, ine: ibie

hr.

autemnifireda ratio. t xim.tom. 5. 1:

i.cap.3. ique Laaaa.lib.&acVe} }

.Tb,

I I.

nem frimulatum lege natura fua crimi


na cognouiffe Exod. p. non (timulat

bere vim legis in homine,etiam fi fcrip


t exterius legnon habeat. ergo

medio dictamine naturalis rationis.

/al 4.

tionali uenire. ddit etiam, Pharao

ro cultu ap.s. verbisciceronisinlib."


}

do,d7c.

Rationebreuiter declararipoteft ex
diais primo a fufficienti diuihone: na

nim ignificatur,perlumrationis parti


cipare hominem legem gternam did
tem quid fit faciendum, quidve vitan
um illudcrgoeft lex naturalis, quia
h9c noneft, nifi quedam participatio
naturalis gternelegis.

dimus,neceft in voluntace, quia npen

reft etiam hec (ententia ex Patri


busc6firmariinamfilius vt refertD.

gat,8 quodam modo cogitergo necef

Thomas d.q.94.artic...argum... dixir,


Synderefim,leu fcientiam edelegem
intellectus poltri, quod non potcitin.

fceft,vr fit in ratione.Secund,quia et


feGuslegis,qui in lege naturali fide
rari polunt, immediate proueniunt a

telligi, niti de lege naturali, vtibidcm

diGamine rationis , nam illud dirigit,


obligat,

1.
2.

lex naturalisin homine eft, quia nft confirm4.

in Deo, cum temporalisfit,8 creata,


neceft extra homines,quia nftfcrip raiolib.

|}

tain tabulis, fedincorde, & non eft in

ipfa natura hominisimmediate, vt oft

=}}

det ex voluntate hominis, fedillam li

lexaturalisfit werelexduinapraceptiua r ry
:utt}

obligat, &eft regula confcientir, qua A ficut lex humana, provteft extra legis

tii:
}

acculat,velapprobat faaa; ergoin illo


confiftit huiulmodilex.rtio;propri

latorem,non folum fignificat actualcm

if}}

filegis dominari,8 regere,[ed hoctri

buendum eft reax rationi in homine,


vt (ccundum naturam rede guberne
tur;crgo in ratione eft lex naturalis
conftituenda tanquam in proxima re

fubdito, fedetiam permans figuum in


aliqua fcriptura, duod poteft (emper
excitareillam cognitionem; ita in lege
naturali,quae in legiflatore n(taliud,

a
lon}
D}

cognitionem, vel iudicium exiftens in

duam lex aeterna, in fubditis non folum

lecundum,quialexeft imperium, quod

eft aduale iudicium,vel imperium; fed


etiam lumen ipfum, quod veluti perma
nter continecfcriptamillam legem,8,
poteft femperaau illam repretentare.
Vnde etiam facile intelligitur, qu
1 .
modo lex naturalis compareturad
cientiam; aliquando enim cententur do

}f;

in adu confiftit, 8 quia attuseft pro

fe idem, vt ex Bafil. & Damafc. fupra dying

priregula dirigens. xceft fententia

retulimus, Guia confcientia nihilaliud turlex


ft,quam dictamen de agendis. Nihilo- ls a c5

gulaintrinfeca humanarum aaionum.


Solet autem hic interrogari, an hac

13,

} lexc6fiftatinadu, yelinhabitu, feuin

t} } on lumincipio naturali,idft, in aliquo a


$ * auprimo.Nam in hoc etiam didentific
"m fix, pt

1(10.

heologi:multienim voluntefieaaum

communis ThomiItarum 1.2.q.94. art.


1. itainterpretantium (ententiam D.
li: citi.
" . homeibi, vt patetex iet. onrr.8c
*:: . alijs,Anton.1.p.tit. 13.cap.r-Soto lib. 1.
de luft.q.4.art.1. t vero Alenf.3.. .
. Soto.
.
,
t" Alen, 27.memb.2.per tres articulos iudicat

elic habitum. Poteftque fuadcri, quia

lex naturalis dicitur congenitactina


tura,8 (emper permans, Gut non con
}
tm,

ueniuntaqui,fed habitui:nomine enim

40,

habitus no intelligitur dualitas (uper

addita potentir, Iedipfum intelleaua

lelume, proutin adu primo Ipectatur.


literonau.in 2.d.39.ar. 2.q. .advlt.
dicit,legem naturalem,vnomodo figni
ficare habitum; alio modo fignificare
prxceptaipfa naturalia,vt funt obiedi

,
}

*
}
}?

uinmente, feu Synderefi. D. Thomas


autemdicit, legem naturalem propri
fignificare adum, feu iudicium racio
nisalio vero modo effe habitum, qua
tenusip(a principia naturalia habitua

liter manent in mente.


14.

lhi fane videtur que(tio de modo


loquendi,8 non dubito, duiniu aquali

; * }" iudicio mentisproprijlsime exiftatlex


}}**

* ,

naturalis. ddo vero etiam lumenna

turale intelledus expedit de fead di

andum de agendis poie vocarinatu


ralmlegem;quia quanuis homines ni
hilaaucogitent,autiudicent, natura
len legem retinent in cordibus fuis.

onfiderandum eftergo, legem natu


ralem,prout deillanuncloquimur,non
colidcrariiniplolegiilatore, fedin ip
fs hominibus, in duor cordibus il
lam defcripttait Paul. & perium
lcatis,vt ignificatur in Pfalm.4.rgo

ninustamenin rigore hc duo diuerfa/cientiere


funt : namlex dicit regulam generali- gla-.
ter conftitutam circa agenda: confci
tia vero dicit didamen, practicum in

particulari,vnde potius elt veluti appli


catio legis ad particulare opus, Ex quo
etiam fit,vr concientia latius patear,
duam lex naturalis,quia non ttum
plicat legem naturalem,fedetiam qu
cunque aliam,fiue diuinam, fiuehuma
nam. Imo con(cientia non folum appli
care folet veram leg, fedetiam exifti
matam;quomodo interdum datur con
fcientia erronea, lex autem erronea da

ri non poteft:nam eo ipfo non erit lex,


duod maxime verum eft in lege natura
li,qua: Deum habet auctorem. Denique
lex propri fertur de agendis; contc
tia autem etiam verfatur circaea, quae
iam fada funt, & ideo illi tribuitur non

folum ligare,fed accufare,teftificari,8;


defendere, vt videre licet in D.Thoma D.Tbo.

1.p.q.79. 8 .2.q. 19.art.. quibus locis


de confcientia differitur, 8 fpecialiter
ae hoc videripoteft Alenf. dida q.27. 4len).
memb.2.art.3.8 Bonau. in 2.d.39.art. 2. .
.qugft.I.
V

VI.

lexralisfit perlex diu.


cepti-3

tio dubitandi in prefenti qur-proponitur


ftione oriturex fundamroprio ratio dubi
ris fententiae relatae capite prc. tan li.

|cedenti,quod ibi propolitum ft, &

dum

1 20

Lib.2. Delege terna.tj naturali,acture gentiu.

dum et folutum. Lex enim propria, 8: nen rationis,8 ibiles creaturas,


praeceptiua nn eit fine voluntarealicu
ius precipientis,vt in libroprimo otte

per duas politic inuifibibiaDei cognof


ci. ergomodo, idft, in genere ef

fumeft; fed lex naturalis non niticur in

voluntate alicuius precipientiss ergo

ficientiae, & magiteri)(vcita dica)inter


pretantur locum illum Pauli Chryfoft.

non eft propria lex.inor probaturex

ibi Hom.3.8 coptotius Homil.12.8 13.cb,

adductis in cap.pra:cedeti,vidclicet,9

ad Popul. heophyl, etiam in eundem


locum Pauli, 8: ibidem Amb. 8. yril.
lib.3.contra Iulian.verfus finem 5. Nam
quod f,& (equentibus, 8. optim
uguft.Serm. 55.de Verb.Domini,8; li.

didamina rationis naturalis, in quibus

hac lex confi(tit,funt intrinfece necef


faria, 8: independentia ab omnivolun
tate,etiam diuina, S. priora fecundum
rationem, dui illa liberealiquid velic,

2.de Serm.Domini in moare cap.9. Qui;

vt Deus eft colendus, Parentes hono

randi, mendacium eft pauum, & cau

um,8 fimilia,quod fatis videtur upra

probatum, ergolex naturalis no poteft


dici vera lex. t confirmatur, quia non
elt verum praecepti;ergo nec vera lex.
ntecedens patets quia veleft precep
t hominis ad feipfum,8choc non,quia
tale preceptum, vel non eft nii iudici

(ait)lege aturale in cordibusbomin/cri


bit,niji Deus. ft ergo fine dubio Deus ef
fector,8 quali doctor legis natura, non
tamen inde (equitur, vt fit legiflator,
duia lex nature non indicat Deum vt
precipient,fed indicat,quid in fe bon
vel mal fit,ficut vifio talis obiecti indi

cat, illudefie alb,vel nigr,8 vt effect"

Dei indicat Deum , vt auctorem fuum,

}
}

oftendens veritat rei,vel fi fit intima

non tamen vt legiflatoremita ergo 6

tio voluntatis, ten eledionis iam fattae,

fendum erit de lege naturali.

per fe non eft necefarium ad operatio

b,
mir.
Cyril.
4"},

In hac reprima (ententiaeft,legem

""},

naturalem non efie legem praecipient r, Stni


proprie,quia non eft (ignum voluntatis affirmail:
ad veritatem, vel proprietatem legis.
alicuius (upcrioris, fedefie legem indi ge
uteft praeceptum alicuius Iuperioris,
cantem, Guid agendum, vel cauendum ralem
8. hocetiam dicinteft propter ra- fit, quid natura [uaintrinfece bonum,

nem,nec inducit obligationem,fed exe


duutionem,8ita necfufficit,nec fert

tionem fattam, quod feclufa omnivo.


2*

? Ig

acnecearium, vel incrinfec malii fit.

prec

luntate fuperiori, lex naturalis didat,


uid it bonum,velmalum.
tque hincetiam videtur concludi,
naturalem legem non poffe dicipropri
tuinam,idett,4 Deo tanquam a legifla
tore datam. Dicoautem, tanqdlegii
latore, quia clarum eft,rationem natura

tqueira multi dittinguunt duplicem proprij


legem vnam indicantem, aliam preci: indican.
pientem,8 legem naturalem dictint ef
fe legem priori modo non potteriori.
Ita Greg-in 2.d. 34.9.1.art.2. paulo poft

1em,8, eius dictamina effe diuinum do


num defcends Patre lumin. liud

Sacram.p. 6.cap.6.3 7. Sequitur Gabr. .

vero eft , hanc legem naturalem ede a

principium.3.Sccorollari,quire 93,

fert ugone de anao Vigor.libr.de ***


2.d.5.uertion artic. Almai.lib.. j}
*}
al.cap. 6.rdub.lib..deConfc;- cordab,

Deo effectiu tanquam a prima caufa,


aliud effea Deo, vt legiflatore preci

ent.q.lo.ad 2.tque hi auctores confe-

picnte , 8. obligance. Nam primum eft

certifsimum,8 de fide ; tum quia Deus

naturalem non effe Deo, vt a legilla


core, Guia non pendet ex volarate Dei,

eft prima caufa omnium bonornatu


ralium, inter qua magnum bonum eft

perior precipiens, aut prohibens; imo

rectg rationis vfus,8:1umen; cum etiam


quia hoc modo omnisveriratis manife
ftatio aDeo eft,iuxtailludadRoman. r.

elaturira Dei de Celojuper


tate, /titia bo,qui peritat Dei
in iniujitia detint.t declaris Paulus cur

vocet veritatem Dei, fubdit. Quia quod


Dei, feft efinilis, ,

illi; a , tique per naturale lu

uenter videntur effeconcefluri,legem

8: ita ex viillius non (egerit Deus vt fu


att Gregor quem cateri (equuti funt,
licet Deus non effer,vel nvteretur ra
tione, vel non recte de rebus iudica, ct,
fi in homine effet idem dictamen rette

rationis dictantis v.g. malum efie men


tiri, illud habiturum eandem rationem
legis, quam nunc haber, quia effet lex

ofrentiua malitic,qua in obiecto ab in


trinfeco exiltic.
Secunda

.6. lex naturalis,fit perekdiuinaprac{pti. 12 r

secunda ententia buicextreme c5. ideomediam viam tenendam cenico:""


Lex l
, 5]
duam exi(timoc(le (ententiam D.Tho

} } } dentea voltateDei,ytauao

ma,8 communem Teeologorum. Dico ralis /o


ergoprimo, Lex naturalis non tantum l
}/t indi

} re&gubernatorenaturz, 8 fequen

eft indicariua mali, & boni, fedetiam """"""

} erhiclegvt eitin Deo nihilalindef.


} } equilegextern v:precipiente, yel

continetpropriam prohibitionem ma- }


li, a praceptionemboni.itatu./****

" prohibent atalina}}


rohic lege naturale effe iudicit ratio
5.
}.
nis,quatenus nobis6gnificat voluntat

Thoma 1.2.quatt. 71.art.6.ad 4.dicen- ******

; ] eleindiuino imperio, vel prohibitio


iot
. 31},

teper comparationem ad legem huna P"}"

Deideagendis,&vitandis circa a,que

nam non omnia peccata effe mala,quia prohibio


prohibitasper comparationem autem }}

rationinaturalic6fentanea funt.lta Iu
"
mitur excham. in 2. . 19. ad 3. 8. 4.

cipaliter in lege xterna, 8, fecundario

quatenus dicit, null effead malum,

in indicatoriorationis naturalis, om

ist
9

adlegemnaturale,que continetu prin ""

x; }

iquaten'apeoprohibituseft,8 qui

ne peccatum effe prauum, Guia prohi

nisitficribonus,fia Deoprecipia
legt naturalc6fiftere in praeceptis di
uinisaDeopolitis,qugipfepoffet aufer

bitum, & quaft. I oo.art.8.ad 2.air, De


non pofle negarefe ipfum, & ideo non
poffe ordinem fur iu(titia auferre,fen
tiens, non po non prohibere ea, duz

tur,8 connerfoynde fuponit totam

0 ;

:toi

re,& mutare.Quod fi inftet aliquis,tal

mala (unt , & contra tationem natura

lem. Idem (entit Bonauent. in 2. d. 33.

lege nnaturale efe.fedpoitiua. Ref


leret,dici naturale,quia eft propor
tionatanaturis rer, n uia n fit ex

d-trad.de Vita (pirit.l..per totam,pre

trialecasa peopoita.Etin hanc (ent

fertim corol.5.vbific definit rationem

. tiiinclina Gers..trad.de Vir. pi

naturalem. Lex naturalispreceptiua effig

rit.le8 .corol..8 . . lphab.61.lit.


.& F. & ideo in led. 1.8. 3. ait leg na
turale,quein nobis efr, non effecantum
figndidaminis redi diuiniintelleaus
} 'tt.4i fedetia diuing voltatis.t hanc (ent
" " tiidetenduntiate petr. Aliacusin

indit ilibet bomini non impeditoin


f debitorationi, ificati voluntatis

}
.

::#

"

14.ars.vbiait.voltatdiuina elie pri

:"

mlegem,8 ideo pode creare homines


rationevcentes fine omni lege.Idlatif
nit de fime Andr.de Nou aft. in t.d.48.q.1.

* Ni, ar.I. Quietiam addt totam rationem

}
.

dub,4.circa literam, aperte Gerfon.in Ger/.

diinx polentis, creatura rationaleb

teneri adaliquid agend, vel non agend


per conjeqli/ui finis naturalis. g
definitio fortaffe plura comprehendir,
.quam fit neceffe,ntic vero (olumea vti
mur, quatenus propofito inferuit. t

hancetiam affertionem fuponunt au


ores fecunde (ententir,8 eandem la- .......--

defendi Viaorio Reica deperac- "oria

:*

boni&maliin rebusad leg nature per

ni. adulum rationis, num.8.8. (equen

tinentibus polit effe in voluntare Dei,

tibus.

& niniudiciorationisetia iusDei.

neq;in rebus ipfis,quae per tale legve


tantur,aut praecipiuntur. Fundament
huiusfententir videtur effe;vel quia a
diones nfuntbona,aut malg,nifi,quia

Probatur autem primo ex proprie


tatelegistnam lex naturaliseitpropria .. "

}
:

3 Deoprecepte,aut prohibitzsquia ip
femetDeus no ideo vulthoc precipere,

lexitaenim deilla loquuntur, & fenti- ,


unt omnes Patres,Theologi,8 Philolo- rationibus
phi; fola autemnotitia; vel propofitio alertio.
obiectiin mente exiftens non poteft di
cilex,vt perfeconftat,& ex definitione

autprohibere creaturae, Guia malieft,

legis fupra data; ergo.Secundo decla

aurbon;fed poti'ideohoc eftiuft,vel

}uia Deusvoluitiliudieri, adt


" nfieri,iuxtailludnfelmiinprofolog.

. . I.Illude(tiuft,quod vis,8. noniu

ratur in hisadibus, qui funt mali,quia


prohibiti lege humana: nam in illise
tiam vt homo peccet,neceffeeft,vt pre
cedat iudicium mentis, quod indicer

.}m,quod non vis. Ogodetiam (entit

obiedum illudeffe malum;8c camen iu

Cyprian, ugo Via lib.i.de Sacram.pt4.cap..

dicium illud non habet rationem legis,

tCyprianuslib.defingulariticlerico
rum.iliattributo.

feu prohibitionis, quia folum manife


flatid,quode(tin obiedo, vndecunque
illudfitiergo fimiliter,licet in his, qu*

}-

} } ,en lege naturaleomainopoiita

hivero neutrafentetia fatisfacit,

rtinent

12 2

pi. Delege aterna,naturaliaciuregenti.

naturalisintrinfe
pertinradius naturale adoperadum tiaeft clara,ga filex
fi(tat in lolo obieao fectid fevel

benevel male neceilario precedere de


beat iudicia indicas bonitatvel mali
tia obiecti,feu actus, illudn habet =

tion legis,nec phibitionisited eit me


ra notitiaetus, quod i effe Iupponitur
talevel tale. Vnde ille actus, quip tale

iudicia turpisede cognofcitur n ideo


talise(t,qa cognofcitur,fed quia citta
lis,ideovere iudicatur talis, ergoiudi
cia illudnoeft regula malitievelboni

tatisiergoned;eft lex, hibitio.


tioaliasetia Deus haberet lege fibi na

tural repeau fux voltatis,quia etia


in peoad volatatantecedit Iecd
tioniudicin mtis, indics mtiriede

mala,feruare pmid effe omnino red,


8 necedaria,i ergo hoc fatis eit adra
tion1egis,etia in Deo crit veralex pa
turalis.Quia tc n obftabit,quod De"
n habeat fuperior, quia lex naturalis
n imponiturabaliquo (uperiore.Neq;

ob(tabit idtitas,qa (ufficit rationis di


ftinaio,vt volatasDei vere dicatur fer

ri in id,qd intelleau manifettatur,8


fic pponituriergolufficiet vt fit lex, n
illuid,dicitur ede fatis ad ration legis.
Denid; iudicia indicis natura adionis

7.

:
}

in oftenfione ipfius,violatio eius pfe, 8


intrinfec no erit tra leg fuperio
ris:n remota omni lege fuperioris,vio
laret homo naturale leg,agdo contra
illud didam.Probatur ergo antccedes

}}

:
}}

t ex Aug 2 ., traFauft,.27 definien p.


te peccata. Fje did,fad, pel c.
ra legatern,8 addente, leg eternaele
ration, vel voltat Dei,fentic ergo de ra
trone pecatiefe, vt fit ctra leg pro
pri alicui"uperioris.Vndeli. 2.de.
merit.8 remif. ca.16.Sicait, Ne

eritji quid eritji ,diuinil, iubeatur, pl

(ii.Et infr.Odo dimiuilrper Dei ie


ricordia/iaut qdo nreta

}
}

turper Dei iujitia,/ipeccat eff?fignificans


n minus repugnare,ede peccat,8
prohibit ,qua indigere remifsio

*
}

}
:
}
}

ne,8n fuifie peccat.ld firmat de


}
finitio mb.lib.de Parad.cap.8. r} | }
ettlegis diuinepraaricatio, dy calefi in obe
}
dientia andator. Sed peccatti contrale
:
-

g naturaleft vere peccata, ergo ft


violatio diuini,8 cceleftis mandati; er

bet vim diuini mandati tanqua indicas


illud,8 non fola reinatura.nd fo

equali,vel inferiore,quinull vi habeat

nant huic veritati verba Pauli Roma.4.

obligadiergonopotelt habere ration

linlexnecpreuaricatio.Loquitur au .4,

1cgis,vel phibitionis: alias dodor oft


des Guidit malum,duid ve bonii, legem

taperte de tota lege,n fol quoadc?


remonialia,8 iudicialia prxcepta, fed

imponeret, qd dicinteft. Lexergo

etia duoad moralia,qu (unt de lege na

ett illud imperium, Guod poteft obliga

ture. N de omni lege,vt lexeft etia na

tionem inducere, iudicium autem illud

turalis, procedit doctrina Pauli, Quod


de fe,8 fine piritu gratieira operatur,

fold facere vim in verbo legis, 8: ideo


potie facile eneruari,dicdo,leg natu

raln dici lege in eo rigore,quolex di


citur effe precept nune (uperioris,
ed magis generali ratione,qaeft dux
d regula boni,8mal moralis,ficut etie

8cita communiter exponitur,quiaalias


dodrina Apoftolinon effet cpleta ,
in materia deGratia lati"diceturifetic

ergo omne peccata ede contra aliqua


leg. uodetia de propria lege prz

titia intelligendum eft,ta quia de illaf


per loduitur in illo capite; tctia Quia
non oportet traducere verba ad impro
prium (enfum, fine auctoritate, aut co
gente nece(sitate.

Ratione praterea declaraturaffer

folet lex.Sed tra hoc,argumtor vlte

tio a priori,quia omnia, due lex natura

rius, Quia i d, duode(r tranaturalle

lis didatede mala, prohibentura Dco


fpeciali praecepto, 8 voltate, qua vult

g necefario eft tra verleg,8 pro


hibition alicuius

uperioris, ergo lex

:
}

golex naturalis,prout in homine eftha

neft adus fuperioris,tedpoteft effe in

non inducit obligationem, fed oftendit


illam,qu (upponi debetiergoiudicium
illud,vt habeat rationem legis,debet in
dicare aliquod imperium, a quo talis
obligatio manet.
Sed fortaffe duis dicet,hrc argumera

};
}

nos teneri,8obligari in vi au6toritatis


eius adilla feruandajergo lex naturalis

naturalis, put inhomine eft no fold indi


cat rip(a in fe,[ed etia vt phibita, vel

eft propri lex prxceptiua,feu infinua

przcepta ab aliquo fuperiori.6fequ

tiua proprijprecepti.fcquetia

}
c11=

.4.e4nlex naturalis,fit werelex duinapracepti? r 23


lttk
i !

ft.Antecedes pbaturprimosquia De" N enim poteft effe volitas efficax, vt


opus abfolute hat,vel no hat,alias nun
habet perfea prouidentiam homin,
dua opus aliter fierct, dua Deus veller,
ergoadillvtad fuprem gubernato.
uod tam no ita elc,vt cttar. Ned;id
renaturz pedat verare mala, & preci
perebona, ergo qu3uis rationaturalis
tinet ad mun gubernatoris,ad gu

k}
ptio
b,
:00}}

indicet,quid it bon,vel malum ratio


nalinature.nihilominus De" vt auctor:
&gubernator talis natura precipirid

:cti;

},
tit

facere,velvetare,quod ratio dictat efle


faciend,velvetanda.Secdo,quidquid
contrarationrcct fit, difplicet Deo,

t}
d:

pr

& contrarihili placet,quia cf voltas

it:

Deift fumme iufta, non poteft illinon

diplicere quod turpe eft,nec nplace

}}

rehonettum,quiavolitasDei no poteft
in.

effeirrationabilis, vt dixit Anfel.lib. I.

ipedat ita velle bona, vt permittat ma


la,8 finat caulas (das liberas (uali

berrate vriexpedite,8 fine impedim


to;ergo oporter, vt fit volitas obligis:
n hoc modo prouidet fubditis in hoc
genere,duantum ad rectam, & pruden
tem proutdentiam pedat.
Vnde cofirmaturaffertio, duia pec
cata contra leg naturale dicuntur In
fcriptura effe contra diuinam volunta

I a

t.Vnde dixitn(elm.in lib.devolutate

fr}

d. ur Deus homo ca.8. rgo rationatu

ralis,que indicat,quid fit per femalum,


}
velbonum
homini, conleduenter indi
}
cat, effefecundum diuinam voltatem,
vt vnum hat, & aliud vitetur.

itt:

taj,

Dices;ex volitate clacetix,aut dif


9.

plictig in Deon (equitur,duod fit vo


tik Intania,
luntas obligis per mod praecepti;tum
ot
quia hacratione ntenemur cforma
#::,
riomnidiuine voltitati,que eft per fim
}
plice
affed;imonec omni volutatib
}
neplaciti,feu
efficacifedillittum,qua
0
vult nosobligare, vf(uppono ex 1.2.q.
114
19.Vnde hac ratione licet opera confi
..."
18
;
:01

Dei.que legi naturali obuiat,Dei vol .4n/el.


iate /eruat.t figuum manife iteft,
duia tranigreifor legis naturalis in diui
no iudicio dign"eft poena,ergoeft trt
greffor voluntatis diuing, na ille feruus
vapulabit multis,quiDomini voluntat
n facir,vt dicitur Luca 12.ergo lex
turalis includit Dei volfitat. con

uerto facieti voltat Dei promittitur


regnlor.r.6.1.loan.2.quod ne
ceileeft praecipue intelligi de volitare

prxcipiente: n (cript(t. Si vi advit

ingredijerdata,ergo quiferuat natu


ralleg.facit voltatem Dei, ergo lex
naturalis includit voltat Dei pra ci

liorplaceit Deo, ninde inferturvo


litasprzcipies, tt etia quia hominiiu
ftovelbeato diplicet quidquidame c
trarationfit, & tamnihilominusilla

pient.firmaturprzterea:nvoltas

volatasnoeitpreceptiua.Reldeo pri
minoctic fermonde quaciigivolata

vt fumitur ex D.Th. ..q.19.art.vlc.c


agift.8 alijs in 1.d.45.8 eftpfe not:
n quiviolatleg naturalaDeivolita

fgni,qua Theologi in Deoponunc,etia


extdituradea, due tunt iurisnaturalis

01.

Sol,

tecoplacentig,ted deilla,quaita placet

aliquidvtbon,vt traria, yelpriua,


tiut oppofittipomision dipliceart
9g maluropera aut filiori nonpla
gethoc modo,fedita plac,vt in oppo

fitis omisionibusn dipliceat aliqua


alitia, 8: ideo illa laceria vocatur
fimplex volutas;prior aut,quaita vn

p.bo.

te recedit, 8 quado petim" in oratione agift.


aominica, Fiat volla tua, etia petim" vc
fiat inobferuationelegis naturalis;ergo
lex naturalis in nobis exifts eit fign
alicuiusvoltitatis Dei;ergo maxime il
lius,qua vult nos obligare ad legillam

ferudrergolex naturalisincludithac

placet, vtaliud impliciter dipliceat,


celetur magis abfoluta.Deinde dicota
le, volitat anda elle in Deo vt in

Deivoltitat.firmatur tertio;q

catti tra leg naturaleft offentiuum


Dei,8indehabetquid infinitat;ergo

Iupremo gubernatore,8 nvtinueniri

figneft effectra De,vt tra legiila

potettinplona priuata iufta,fiue beara,

tor: continet enimvirtualem temp

neviatrice:Deusenim
habsilliablo
lut diplicetia,aut cplacetii, vult ab

tum eius;ergolex naturalis Dei volta


tincludit, quia fine voluntare non efc

foluteilind opus fieri,vel nfieri, quir


*}"upiuftigubernatoris
pegatergo
eft talis volitas, vt perilla velit tubdi
**obligarc,vt id faciant,velnfacit.

legiflatio. Denid; obligatiolegis natu

ralis vera obligatioeft;hzcautem ob


ligatio aliquod bont eft (uomodo, in

rera natura exiftsergo


nececeft,
ve
L 2
illamcc

, 24

Lib.2.Delegeaterna,6 aliaciuregenti

illamet obligatio fit exdiuinavoltate gnat.Denid;hic partfufficienterpro


bat ratio dubitandi in principiopoiita
fdamentispring fenttig pofitisin
capit.prcced. t plura dicemus trada
do de indifpenfabilitate huius legis.
uoad vltima vero part colligitur
affertio ex dictis in priori conclufione:
na lex naturalis prohibet ea, dua (

volente homines teneri ad id feruan

* 1. .
2.46erio
"robbitio
lprecep

to a ratio
bonitalis,

dum, quod reaa ratio dictar.


Dico fecundo. Dei volitas.pro
hibitio, aut praeception(t tota ratio
bonitatis, & malitir, qua eft in obfer
oatione, veltranfgreisione legis natu
ralis,fed fuponit in ipfisadibus necef
fariam quandam honeftatem,vel turpi
tudinem, & illisadiungit (pecialem le

}
}
12,

in famitur ex D.Thoma locis (upra cita


trage6io - tis,8. duoad priorem partem colligitur
ob- exillo communi axiomate Theologo

j1:
}
jk
}

dum femala (t;fed ha:c1exeft veralex

!ie gis diuing obligationem. affertio

Jeruantiale rum,quadam mala effe prohibita, quia

}}

diuina verad; prohibitio, ergo necefie


eft,vr addat aliqua obligationvitandi
illud mal,quod defe,8 natura fuatale
eft.Item nihil repugnat, vt rei de le ho
nefte addatur obligatio faciendi illam,
neq, vt rei de fe turpi addarur obliga

gi; mala; i enim prohibentur, Guia mala,

tio vitandi illa; inno exiftente vna obli

e4/- non podunt primam rationem malitiae

gationepoteft addialia,maxime alteri"


rationis,vt patet de voro, de lege huma
na,8 fimilibus, ergo etia poteft lex na

naturalis, vt eft vera lex diuina,addere

it alig. accipere a prohibitione, auia effedus


D.. non eft ratio fux caute. taxio
-4li
ma habet fdamtum in Auguftino lib.
2.de Serm. Domini in monte ca. I s.vbi

obligation propria morale ortam ex

ait,qugdam effe, Gua non poffunt bono


animo fieri,vt frupra adulteria,8c.cla
rius ex lib..de Liber.arb.ca.3.vbi Eu
dius ait, adulterium non effemal,quia

malitiam, vel honeftatem, Guam ex le


habet materia,in quam cadit tale prz

lege prohibitum, fed conuer(o, quod

cept. tque hoc magis declarabitur


ftatim reldendo ad ration traria

identid,t adulteriu,furt.bomicidi.

Deo,vel in nobis confiderari;8: in Deo

enim vniuerlag talia dicuntur, quiaip/af:

uidem fecundum rationis ordin fu

praa U.Fundarid; poteft in illo meta

ponitiudicium ipfiusmet Deide conue pl.

phylicoprincipio.godnatura rerum

nientia,vel difconuenientia talia actu

uoad effe effentia (untimmutabiles,8.


confequenter etia quoad uenienti,

addit autem voluntatem obligandiho


mines adid feruandum, quod reda ra

2.8 alii Theologi topra citari Efique

}.

aperta fententia Arift 2 Ethic.cap..


dicentis. Suntafeft, lli, qui continuo
nef/unt prauitate connexi, pt

.o

praecepto,vltra naturalem(vt fic dica)

lienia,imprudentatidentia, ,

1.3.9.1993.:Sorolib.2.de luft:a3ar.

Soto.

yeldi(uenientia proprietattinatura

tio didat. Quod totum fatis declarat

li;na licet res aliqua pofsit priuarina

eft.t fortaffe hoc voluit infinuare Au

turalipprietate,veltraria accipere;

guit.in d.loco contra Fauft.lib.22.cap.

ioria- ntam fieripoteft,vtille (tatus it illi

2z.Guando dixit, Legen eternam elle diui

naturalis,vtlate Vict. Reled.de

ratio, pel voltatem ordine

micid.d.4,8 fequtibus, 8 attigitSoro

i /eruari iubentem, perturbarinelante.


Vitatum enimeft,vt particula, rel, pro
copulatione accipiatur,maxime duan
do illa inter due ponitur,ita fit interfe
connexa,vt nfepartur;fic autfe ha
bent ratio diuina, 8, volatas circa leg
terna,8 ideo vtram uguft.comple
useft.Vnde probandum non eft,quod

Soto.

x didis ergo concludo, & dicoter


tio.Legem naturalem efie vera, ac pro
priam legem diuinam, cuius legiflator
eft Deus. afertio fequitur clare ex
didis,8 fumitur ex Patribus allegatis,
8. ex Epipha.acertul.locis infra refe.
rendis,8. ultar.inomment. Inprincipe
requiridotirina, circa principi.t decla
ratur, Quia lex naturalis poteft , velin

. Auguft racite approbat.tidem setific


Scoto.
Scholaftici Durad in 2.d.42.9.4.n.7.8.
Gabr.
8.Sco.Gabriel,8 alijin.3.d.37.8.aier.
riet.

locoproxime citato,8 de effetijs crea

tis diximus difp.31.taph.inprinc.8c


lib.9.de rin.ca.6.firmarura pofte
rioriquia fi odiDeiv.g.n6haberet ali

qurationintrinfect malitie prior


hibitione,poffet n phiberi, Na cur n

poterit,fineft malii de fe: Ergo poiet


1icereveletie honeft,quod plane repu

Dodores potteriori loco allegati di


tlI1,

13.

3Altri,
Lex mall

ralifelrt | }
ra ac pro.
ria lt,
,

e/tltgid.
torill,

Fpiphan,
Tertul,

. lexhs,fiverelexduinapraceptiua ,

cunt,voluntarem diuinam, Qualexna- extrinfeca.uia fi opus nonprohibere

::::,
poin
itish

turalis (ancitur, nfuponere didam


diuinz rationis dictantis,hoc effe hone-

tura Deo, non difpliceret illi,8 con(e


uenter non effet malum,8tamen allas

flum, vel turpened; voluntatem illam

fuponitur efie malum, 8: ita feduitur

}
ist :

Deilupponere in obiedo intrinfecam


conuenientiam, vel difconuenientia ad
naturam rationalem,ratione cuiusvult

t radictio.Declaratura mili, fi De"


vellet, me illum odio habere,tunc cert

odium Deinon effet malum, & camen fi

vnafieri,8 aliud vetarijftat enim ex

eftodium, necetiario eit malum, 8: ita

diaisin fecunda conclufione,hoc fals

fcquitur contradidio. Vel fi Deus vel

fic & contra rationem legis naturalis


anuisergo obligatio illa,quam addit
lexnaturalis,vcproprie preceptiuaeft,

let,ignem natura fuaefefrigid,idfie


ret,tamen quia fequeretur ctradictio
non poteft Deus id velle. Iuxta hancer

htexvoluntate diuina,tamilla volun


tas (upponit iudicium de malitia, v.g.-

go reponfionem fuponitur, repugna


tiam inuoluere, quod actus fit de le ma

-io:
tki.
trak;

:
}
t1:

}
l,

mendacij,8 fimilia,tamen quia ex vifo lus,8. non prohibeatura Deo. Non vi

J:

liusiudicijn induciturpropria prohi


velobligatio precepti, quia hoc
bitio,volunt
fine
ate intelliginteft, ideo
adiungitur voluntas prohlbendi illud,
uia malum eit.Vnde randem fit,legem

11:1

naturalem,proutin nobiseft non tant

turaliunde probandum eft. ga prop

feindicantem malum;fedetiam obli-

ter ex vi illius hypothetis, fiue pofibi

}
:
01.

deoautem, quomodo hoc recte probe


tur, inferendo illam contradictionem, excluditur
quod opus effet fimul malum,8, non ma rejlio
lum, quia ficpetitur principi, & com- .
mittitur circulus in probatione; igi

gantemad cauendum illud, fubinde

lis, fiuimpofsibilis fit, folum colligi

.
b}

non folum reprefentare naturalem dif.

connementiamais aans, velobieai

tur, malitiam aliquam actus humani,

cum rationalinatura,fedetiam effefig

fiftere in difcordia a preceptoproprio, ponfio.

};t:

num diuina voluntatis vetantis illud.

u lege vetance,aut praecipiente.Vnde


politailla hypothefi,recte fequitur, a
Gum effe malum,8, non prohibitum;n
tamen inde inferri poteft, illa duo effe
in refeparabilia,quod folum ad praefen

1:11:

t:0.

Supcrelt,vtad fundamtum vtriufq;

4.

Fijif (ententigreipondeamus.totaenim ver


, 4 i (aturcirca hanc hypothefim.oji pe,
*, **kr ibeat,yelprecipiatea, quefun dele.
-

::::. * ? genibilo, mentiriejimal,

velonisioniseius, formaliernonc6 " "

tem cautam facit.

, *

. ,9 debil irca duam

to: :

Sed inftabis:nam inde (equitur, data

conditionalem duo videnda func,vnum

illa hypothef,acta efie malum fine lege

eit,quid fequatur,pofitailla hypothefi;

prohibre,feuilla praeci(a,8xabftracta,
ergo (equitur etiam moraliter effema
lun,quia (upponitur effe act"liber;ma
litia autem actus liberi per difconue

**.
*

..

: aliudett, an hypothefis ipfapofsibilis

} } it.inquedia.a.q.sart advit
hypot
*pif

3.

10-

liil

mum det,

hetim effe impof

" ibilem,quia illa pofita,fequitur ctra


didio,fcilicet,quod mendacium v.g.n
quia neft prohibitum per
tpeccati, quod
Vllle
quiae
fit pecca

nientiam ad naturam rationalem vt fic,

propriamlegem, ergolicet hypothefis

ter adum mal,8 peccatum, quia adus


malus latius paret,8 inueniripoteft fi
ne contrarietate ad leg;non vero

malitia moralis efc; ergo actus ille etc


moral
malus & non exlege prohi
benteiter
g,8
ft
:ergoetiam,eft
tum,
peccatum, przci
contraration,8 perfe difuenies na D fa repugnantia ad legem prohibentem,
furt rationali.Sed contra hoc eft, quia
8: ita ruunt omnia fundamenta noftra:
fecund ordinem rationis prius eft ta (enttie.Ad hoc vero relpondet aliqui,
lis adus malus, Quam prohibitus per

1.

vt fupra Medin.refert, dittingutes in

la fuponatur, nem opus non pro


hiberi a Deo,non feduereturillud non
the mal,quia ex feidhabet fine prohi

bitioneergon (equitur contradia.


eponderipoteft, duod licet illane

8atiua propofitio non equaturperlo

catum,vnde in eo cafu concedunt, ad

fore mal; negant tamen fore peccar.

Sed difficiliseft diftinaio, &videturpa


r ftanea doctrine D.h.na peccar

gumintrintecum(vtaiunt) feu priori

nihilaliude(t,quam adus malus ex ob

quiturapotteriori, & per principia

liquitate a debito fine, nimirum, quia


-

L 3

Dib.2.Delegaterna , haturali, aciuregentiu.

cum flat,vel fieridebeatpropteraliqu plex , /ol ,Jedelian


finem, in ordine ad illum neft rectus,
feu ab illo declinar.Vndefi actus fit mo
bo. ralis,8.humanus eo iplo, quod eft ma

retit admittere.

tque hoc modovideturD.Thom..


2.q.7 . ar.6. ad r. dittinguere peccat

1uspropter deuiationema reda ratio

vt eft contra ration,8xvc eft offfiuum

ne,ftetiam
peccata,
vt docer D.Th:1.
2.q.21.art.1.uia
talis adus deuiat a fi

Dei, & priorimodo c6fideraria Philo

neretto,propter quem fieri deberct, &


ideo eit malus,8 confequter peccat.

Vndealij repondent, elie quidem pec


catum,ied non eie culpam,finon fit c

tra leg. Sedhocetiam videtur repug:


nare D.Thoma in eadem q.21.ar.2.Vbi
ait,in attibus liberis peccatum, & cul

pam conuerti,folumque differre repe


au,& denominatione, quia ad dicitur
peccatum per obliquitatem a fine:

cul

pa vero dicitur per repeaumadages,


cui imputatur, adus autem liber eo ip

,quod liber eft,imputaturagenti; er

go tieft actus liber,8 malus,confequ


ter eft peccatum, & culpa, ergo etiam
in eo cafu,feclufa lege Dei,effet act" cul
pabilis, 8: ita eneruantur omnes ratio
nes fact.

fophomoralipofteriori autem modo a


heologo. In illo ergo cafu effet actus
malus moraliter peccatum,8 culpa,n
tam Theologic,teu in ordine adD,
8 eodem modovidetur intelligendum,
duod ibidem dicit in folutione ad 4.ta
lia peccata in ordine ad legem atterna
efle mala,quia prohibita,vtid;illa mali
tia Theologica(vt fic dicam)qua n h
beret actus,nificiet prohibitus. Et ita
videtur intelligda ratio, quam fubdir,
duae alias videri poteft obfcura. Nam
cum dixiffet,omne peccatum effe mal,
duia prohibitum in ordine ad legema

ternam,fubdit. Exboc enimiplo,quodeltin


ordinal,iurinaturali repugnat. Que ratio
potius videtur probare effe prohibit,
duia malum,quam e conuerfo.uod ve

rum eft loquendo de malitia moralisin

Repondeo igitur,in aduhumano ef


7.
fealiquambonitatem, vel malitiam ex
era refb5 vi obiecti przcife fpedati,vt eft confo
fio addifh num,vel diffonum rationi reda:,8 (
ltate. dum eam potie denominari,8 mal, 8:
peccatum, & culpabilem (ecund illos

ordinationis, tamen ratione illius addi

repea",feclula habitudine ad propria

interucniffet, per quam deordination

legem.Praeter hac vero habet actus hu

ge prohibence,welpraecipiente,&fecun

completur ratio peccati Theologic


fumpti, 8 ratio culpg fimpliciterapud
Deum. Et in hoc feniu videntur loqui
Victor.8: non nulli alij Theologi, & ita

cium eam denominaturadus humanus

non procedunt replica factz, nifi hat

fpecial modo peccat, vel culpa apud


Deum,ratione trafgrefsionis legis pro
prigiptius Dei,quam Ipecialem malitia

vis in folis verbis.

videturPaul" ignificaffenomine preuari


cationis,cum dixit, ybinon efilex.necpre

contra noftram fententiam, nec tra

ricatio. ncergo deformitatem n h

admitia illa conditionaliin dicto (enfu,

beret actus humanus rationalinaturae

nihilominus nunclex naturalis vere, 8:

contrarius,pofitailla hypothefi, quod

proprie prohibet quidquid fecundum

Deus illum non prohiberet, quiatunc

femalum,feuinordinatumeft in actib"

manus pecialem rationem boni,8 ma


1i in ordine ad Deum addita diuina le

il
.2.

duam habet tale peccatum (pecialcm


repugnantiam,8 confequenter indeha
het Ipecialem deordinationem, quam
non haberet, fi prohibitio diuina non

Exilla ergo hypothefi hoc modo ex


9.

},

rationes,quibus illam probauimus. Na

humanis,8 fine tali prohibitione actus

non haberer(vt fic dicam)confummata


yelperfectam rationem culpx,8 offen
fe diuing, que negari non poteft in acti
bus, qui pracife (unt tra leg nature.

xit Auguft.de Vera relig.cap. 26. lege


problbente nia ) geminare.
Quod declarans addit. Non enim fim

ior,

plicata,8 concelia, nihil poteft inferri

tum Dei,duem continet transgre(siole


gis refpectu legiflatoris, tefte Bafil. in
id Plal.284jerte Doinogloria,47 boor.

. 4g. aricati legis De in bonoras.Vnde di


D.Tbo.

taeft lextterna,8 diuina prohibitio ad

non haberetilum virtualem contemp

t fonat illudPauliadRom.2. Perpre

"

t autem omnino conftet,quomodo


pofsit hac prohibitio diuina intrinfec
acper fepertineread leg nature;opor

tct (dpct exponere,videlicet,an


hypo

lexaturaliftwerelex duinapracepti? z
ita

hypotheisilla posibilisfit.idft,quod Deum ferrehanc1egem, probar, illam

.5:us per prifuz voltatis non


. adiunxeritleg propri verantem, vel

} poi: precipientemea, quefunt de diaamine


" ppr rationis naturalis. In quo duo pount
} k;" " cogitarimodi dicendi. Primus eft, De

ede fimpliciter necedariam, quia non


poteft non diplicere Deo talis astus,
modo confentaneo fua bonitati, 8: iu
flitia,ac prouidentiae.

I 2e

*} ficerctalem prohibitionem, quia non


} . apparet implicatio contradidionis, vt

Vt vero hg ratio declaretur,obijci- obieio.


tur, Guia praeceptum diuinum eft actus
voluntatis , velvoluntatem (upponit,8.
ab ea ducit originem, feddiuina volun

. pinio videntur probare omnia, due am ,

tas eft libera in omnibus adionibusad

* . Gerion, &alijprofua fententia conge

extra; ergoetiam eft liberainilla vo


luntate; ergo potefrillam non habere;
ergo pote(c non imponere tale precep

* iempoie de potentia abfoluta non

runtinihilominustamid fieri non pof


fefecundum legem ordinariam diuine

prouidentierer naturis confentane:

tum. Repondent aliqui,adlegem natu- -4liquor

ralem fufficere naturale dictamen in- Jol.

nam hoc adminus probant rationes in


contrarium fade pronoftrafententia,
& multum fauent ce(timoniaScripture,
& Patr. thoc videri poteft fufficies,

mi

vtlex naturalis dicatur includere pro

funt, illud didamen non eft liberum,fed

necefarium : 8 exillo didamine legis

prium przceptum Dei, quia lex natu


ralisettila,quzeft conformis naturis

fall)

crU.

fario dimanat quardam eius participa


tio ad creaturam rationalem fuppofita
eius creatione; 8. ex hac participatio
ne, 8 deriuatione fine alio adu volun- .
tatis diuina redundat Ipecialis obliga
tio in rationalem creaturam,quali per
naturalem fequelam, ratione cuiuste
netur fequiredam ration, vt indican
tem regulam xternam, dux eft in Deo,
atque ita quidquid fit de libero attu di
uinae voluntatis obligatio hac, 8 pro
hibitio omnino necefiario fequiturex
ratione diuina.Sed hxcre(ponfio intel xcluditur
liginon poteft,quia folum dictamenin refbonfio.
telle8us (ine voluntate non poteft ha

j,

Alter modus dicendiefe poteft, ill

bi

*
" hypothefimetie omnino impofsibilem,
* * * quia non poteft Deus non prohibere
* "3" ii, quodeltintriniece malum,8, inor
** ***dinatum in natura rationali, vel non
:km

le.

przcipere contrarium. fententia

. citaperte D.homa diaaq.22.ar.6.8.


clarius q.1oo.art.8.ad 2. quatenus air,

|21

decretum diuina iuftitiae circa hancle

gemeitimmutabile. godnon poteft


intelligide fola immutabilitate exfu
politione decreti: nam hoc modo duod
libetdecretum Dei in duacumque lege
politiuaeftimmutabile;loquitur ergo
D. Thom. de immutabilitate implici
ter. ndeita center, nonpoffe Deum in

11!

hocauferrefuziuftitir ordinem, ficut


nonpoteft negarefe ip[um, velficut n

*
(fl

3
*
J,

S
1

poteft non effe fidelisin promifsis.


dem opinionem fuponic clar din.
Iupra, &latius Vior.indida Relea.
de Peruenientib.advfum rationis.n.9.
& ro vbinecprobabile,nec intelligibi

tellectus diuini, duo iudicat, hac mala


effe vitanda, 8: hbona facienda. Na

circaea, qua per (e, 8 intrinfec talia

bere rationem praecepti refpeau ake


rius, nec inducere in illum fpecialem

obligationem. Quia obligatio eft mo


tio qudam moralis ad agendum : mo
uere autem alium adoperandum, opus

voluntatis efr. Item Quia totailla obli

gatio non tran(cendit vinobiectiper


fe boni, vel mali, a duo habet actio, vc

perfebona,velmalafit,8 dicium ra

leciecenfetaliquem podepeccare, s:
non habere fuperiorem, 8: praeceptum,

tionis folum habet rationem applican

"legemeius vnde quamimpofsibile


"It hominem tentem ratione n
Iepeccare, velnon habere (uperiorem,

aenique rationaturalis oftendens bo


num,8 malum,non plus, vel magis obli

tis, vel oftendentis tale obiectum .

*an impoisibile credirefe, poie De

gat, eo quod fit participatio rationis


diuinz, qum obligaret fecund (

vetareilla, aux fecundum femala

Gata,ac fi a fe effet.

}aut nonprecipereea,quz (unt ne


aria ad naturalem honeftatem. Ra
94cnique, qua probauinus, defaao

diuinae, 8 xterna: in tali materia necef

Dicoigiturex Caiet. di8oart.8. di-

uinam voluntatem, licet impliciter li caiei.


bera fit ad extra, tamenex fupolitio:
L 4

rz &

Lib. 2

Delege terna,naturali,acture gentiu.

||
,

crareps ne vniusaaus liberi pode necesitari A illa voluntas Dei, 8 hoc


-

fio adobie-adalium,vt fi vult promittere abfolute

neceisitatur ad impledum promium,

fufficit ad ra
-

*i

intimatio necefiaria. Vnde dicitur v1-

terius,ipummet iudicium recta rario

oftenditur 8, fi vult loqui, aut reuelare, necefario


debet reuelare verum. Et cum eadem
flanteliber proportione,6 vult creare mundum, &

nis inditum naturaliter homini, effe de

tate diuina illum conferuare in ordine ad ralem

fi

uinae, necefie neceffariam aliam infi

habere prouiden

nuationem. Probaturiquia iudicium ra


tionis indicat defe diuinam prouiden
tiam
decentem
Deum,
8 moraliter
eius,nedominium
cellariam
ad plenum
8:

"/ nem, non poteft non

(it nonpro tiamillius, 8 (uppofita prouidendi vo

bibere ca, luntare, non poteft non habere prout


q/ qentiam perfeaam, 8. contenranean
} furbonitati, & (apienti:Ideoque fu

la per ali-polita voluntare creandi naturam,


q leg. tionalem cum fufficiticognitione ad

operandum bonum, & malum, & cum


ufficienti concurfu exparte Dei adv

trumque, non potuife Deum non velle


prohibere tali creatura adus intrinfe
malos, velnolle praeciperehoneftos
necefarios. Quia ficut non pote(tDeus
mentiri, ita non poteft infipienter,vel
iniuft gubernare : effet autem proui
dentia valdealiena a diuina fapientia,
8 bonitate, non prohibere, vel praeci
pere fuis fubditis,qua talia funt.Sic er
goad argumentum diftinguitur minor;
nam ab(olute poffet Deus nihilpraci
pere, vel prohibere, tamen exfuppofi
tione, quod voluit haberefubditos ra
tione vtentes,non potuit non efie legis
1ator eorum, faltem in his, quae ad ho
neftatem naturalem morum necefaria

fe fufficiens fignum talis voluntatis di-

1.

debiram fubieionem hominis adip


fum, in quaprouidentia hac legislatio
continetur.Item hac de caufa per lum
naturale cognoicitur,Def offendi catis,due contra legem naturalem hir,
ad ipfum
8.
pertinere
punitionem,
ergoillorum
8: iudicium,
ipfum naturale

:
*

}
}

t:

lumen eft de fefufficiens promulgatio

b!

legis naturalis non folum duia manife-

"

ftat intrinfecam difconuenientiam,vel

* :

conuenientiam adu,quam lumen Dei


increatum oftendit, federiam quia in-

*j

timat homini, contrarias actiones dif-

* k}

plicere auorinaturae,tanquam fupremo Domino, 8 curatori,ac gubernatorieiufdem natura:hoc ergo fatis eft ad
intimationem talis legis, vt fenfit D. p.bo.
homas. 1.2.q.9o.art.4.ad 1. t hac ratione lex naturalis vocatur lex men -

in

| }
}

tis, vt notat Epiphan. haeref. 64. in ver- ipban.


bis, Quae exthodio refert in fine il- l.

in:

);
b}

funt.Item ratio fupra infinuataeft fatis


probabilis, quia non poteft Deus non
odifie malum rear rationi contrari;

lius $. 8: infinuat Tertullian.lib. contra

habet autem hocodium nn tantum vc

difficultates, 8: interrogationesfubofcurae; vnaeft, an tranigrefsio legisnaturaliseo modo, quo a nobis explicata


eft, habeat fpecialem malitiam diftintam ab illa, quam haberet actus exfo-

",

la difconuenientia ad rationalem natu-

ram praecif pedatam, vt in hypothefi


fupra tradata confideratur. Item fima
litiailla eft Ipecialis,qualisfit,8 quanta ex vi legis naturalis. Item, an pofsic
haec fpecialis ratio legis naturalis inuincibiliterignorari, vel pofita rali ig-

..]

faaus cthtra rat1-

prinata perlona, fedetiam vt fuprem"


gubernator ; ergo ratione huius odij
vult obligare lubditos, ne illud com
*4.

tionem praecepti,8 legisineque eftalia

mittant.

4lia obie- biicitur vero fecundo,duiaadleg


io.
non (ufficit voluntas legislatoris, niti
sol ad accedatinfinuatio, feu intimatio calis
obie3ion: voluntatis; (ednihile(t, quod nece(si

biofiji-tet Deumadintimandamtalem volun


4*ain. catemfuamiergo poteft illam noninti
mare, cum hoc it eiliberum, ergo po
legis diui-teft nonferre talem legem, necperilla

Iudaeos,cap..

dhuc vero fupereffe hic poterant

norantia, an actus

"f"

}
}

***

}
}

***

- obligare, quia fine intimatione non fit

nem effet offenfiuus Dei,velan haberet

};

ieatur obligatio. Repondeo in primis, filla

malitiam infinitam, feu an effet tum mortale. Sedhz pertinent magis

Deus exhi- voluntas Dei necedaria eft ad conue

bere, vibo nientem, & prudentem prouidentiam,

ine: adii & gubernationem hominum,confequ


l oblig teref neceifarium, vt ex vieiufd pro
t".

uidentia innocelcere pofsit hominibus

ad materiam de Peccatis, 8: ideo nunc


illa omitto, neab inftituto nimium di-

, ,
}
}

grediamur, interim videri podunt V1- idor,

ctor. dida relect. de Perueni.ad vfum


ratio

.z. Deaterialegi, naturalisacaeetuspracepti, rzp


.

rationis,8.
rationis,& Gerfon.didale3.2. de Vita A ratio folum per difcurfum nntributic
-

fpirit.paulo ante corollarium primum,


8 alijaudores allegati.

iurinaturali, vt videre licet in 1. 1.2. 8:

3.3.1.,cum alijs. f. de luftit.8 iur.

& in 1. fide.f.Depofiti.
V . V II.

. .

} f

atio effe poteft primo, quia iusna

turale eft id, ad quod ipfa natura im

In ateria perjeturlexalis,f

.mediate inclinat; huiufmodi autem fo

/int ei precepta-.

lum funt prima principia: nam qua per


difcurium comparantur,potius ab ipfo
homine habent originem. Vnde etiam

Vpponimus ex didis, bonum per


I

fehoneftum,feu ad honeftatem ne
cefiarium, & malum illi contrari

1n ipfishabitibus diftinaio eft interha

effemateriam huius legis; illudvt prae


cipiendum,hocyt vitandum.Probatur,

Secundo, quia ius illud, duod verfatur


circa prima principia, eft pror(usim
mutabile, t exparte fua, quam ex par
te hominum, guia ignorari non poteft:
illud autem, quod verlatur circa con
clutiones, murari poteft, 8: ignorari.
ertio, quiaaliasetiam actus virtut,
duos praecipiunt homines, pertinerent
ad legem naturg,quia per difcurfum ex
illa eliciuntur. Quarto, duiaalias non
diftingueretur ius gentium a iure na
turali, fed illius pars effet, vel fub illo

auia cum hac fit veralex, 8 Deum ha


beat auctorem, non poteft non effe ho

nefta; ergonon poteft praecipere, nifi


honettum, nec verare, nifi contrarium.

Itemhzclexidpraecipit,quod eft natu


pirenia rz rationali confentaneum, vt talis efr,
inter leg 8 vetat contrarium; illud autnon eft,
nifihoneft, vt conftat. Imo in hoc dif
(Jah. fert lex naturalisab alijslegibus, quod

alia faciunt effemalum,quod prohibr,


8 neceifarium,velhoneftum, quod pre
cipiunt:hvero (upponit in actu, feu
obiedo honeftatem, quam przcipiat,
vel turpitudinem, duam prohibeat, 8:
ideo dici folet, per hanc legem prohi

Dia

bitum principiorum, & conclutionum.

contineretur.

Nihilominus dicendum efr, ius natu

"4.

rale cpledi omnia praecepta,leu prin Refoluitur


/iio,
cipia moralia, quae euidentem habent ofienditur
honeftatem neceftariam ad reditudin
i

}
t,

berialiquid, quia malum, vel przcipi,

morum, ta vt oppolita moralem inor

uiabonum, vt capite praecedenti ta

dinationem,feu maliti euidenter con

dum eft.

tineant. t mens D. Thoma q. 91.

le comple
nia

fium bonum, venalum trarium,ca

ar.2.9.94.ar.2.8.4-9.9 r.ar.2.8.. I oo.ar. praecepta


oralia-,
1.2.8. 3.Vbi etan.onrad. 8 alijex

bonelium, dat fub legem naturalem.Nam quidam

q babt
potitores idem fentiunt, Soto lib. 1. de idente

Difficultas ergoeft, an omne hone


24

rtll
rari

dixerunt, fola generalia principia per

fe nota, qua verfantur circa bonitat,


vel
malitiam moralem, qualia funt, bon
radat/uble

elifaciend, litand, dtibinon

ufrit.q.4. ar.z. 8. . .ar. I. 8. 2. 8 lib. 3.

..ar.2.8. 3. & idem (umiturex Theo bone/tate


cellaria
logis in pra:cedenti cap.allegatis, 8 x ad
r

ir, alterinefeceris, effe materiam huius

urrecr.in cap.1; .d. .per plures


articulos, praefertim in primo,8 vltin.

legis, non vero conclufiones,qua exhis

ouarr. in Regula Peccatum, 2.. 9. I I.

principijs eliciuntur,vt.depolit efered


0pinioaf: dend,yjuram pitanda. Solet citari pro
thil |

n.4.Item fumitur ex AriIt. .thic.cap.


7.Vbi omne ius in naturale, 8 legitim

hac ententia D.Thom.q.94.ar.2.8 Du.

diftinguit, fub naturali comprehends

trad. de Legib. duem habere non


niaprinti rand,
potui, fed illum refert Turrecrem.in .
pi, ge
ntralia ca. 1 ale, d. . .3.8 aliqui Iurift ita
irefab le delendunt hancopinion, vt exi(timer,
przcepta Decalogi non continere ius
{ al
naturale,
fed ius gentium, duod putant
ral,

omne illud,quod necellariam, 8: immu


tabilem habet veritatem. Eademd;eft

D.Tbo.

ele diuerfum. In quam (ententiam vi

Drand.

acturinclinare Soto lib. 1. de luftir q.

mol. cap.3.vbialijs exemplis ius natu


rale declarar. Item Auguit. lib. 1. deli

ctr.

3..4. vt capite fequenti latius dicam.

bero arbitr. cap. 3. duatenus adulteri g.

identurfdari in modoloquendilu

ponit, efie contra Ius natura: nam ead

"ccolultor, quicosadus, quos didat

ratio eit de omnibus imilibus. Deniq;

8tin nat

ral.

50i),

re&titudin
D.Tbo.
etan.
rad.

Soto.

C)".
arr.

fenttia iceronis lib.2.delnuent. Vbi .4rift.


Cicero.

definit, ius natura ede quodnobi; oopi


nioyed qdaata pisaferi,rtreligio,

pietatem, G. Idem enlit fidor. r. ty. p.1fidor.

fumi

Lib.2.De lege terna, naturali, acture genti.


1 20
1:0

pria auctoritate, de Quibus


fumi hoc poteft exillofal.4.Qui often- inimicopro
fecundum doarinan atholicam cer
jal.4. ai nobi bo?fig /uperno, l
tumeft, efie de iurc naturali. t fimili

}
111;

t:1
};
}

llustui pomine. Nam inde reae colli

gimus, omnia, qua lumen naturale eui


denter manifetrat, pertinereadlegem
nature.Et cfirmaripoteft exillo Pauli
ad Roman. 2. Gentes,q lege bab,
. 2. aturaliter ,q legis (unifaci.Vnde 10

fert,cosibiipiseife legemilla autem,


duzeuidenter cognoftur luminema
tura, fue cum difcurfu, fue abfque illo

cognofcantur, rette dicuntur naturali


ter fieri; ergo.

-"

|Ratione etiam declaratur affertio:

- namea, que natural ratione cognofc.


tio , triplicigenere diftinguipodunt,
rai], quadam funt prima principia genera
lia morum,vt funtilla,bonefi efifacien

ter in praeceptis affirmatiuis, feruare


votum, vel promifsion, dare eleemo
fynam ex fuperfluo, honorare partes,
naturalia praecepta funt non (olum fe
cundum fidem, fedetiam fectidum Phi

gempofitiuam, ergo ad naturalem:non


enimeftaliud membrum legis,vt fupra

efeceris, & (imilia, 8: de his nullum eft


dubium pertineread legem naturalem;
alia funtprincipia magis determinata,
8 particularia, tamen etiam perfe no
ra ex terminis,vt,/titiaefi/eruanda, Deus

uz non referunt, priu(quam lexpona


tur. Antecedensautem patet, quia ve
ritas principii non poteft frare fine ve
ritate conclufionis, duando illa necef

tamen non omnia continent principia

per fe nota, fed aliqua indigent difcur

}
,
* b

in
in)

**
}
| }

i}

feco, habet honeftatem, etiam feclufa

lege extrinfeca, ergo fi adhibetur lex

,
*

praua ede; aliae maiori indigent difcur

reliquis.
Probaturergoprim indudione: na
praecepta Decalogi (unt de iure natu
rae, vt eft indubitatum apud omnes, 8:

((:::

ideoeft, quia illud obieum necefari

attingant, a fortiori erit probatum de

* }

fario elicitur,8 ideo fi conclufioperti


ns ad honeftatem necefario fequitur
exprincipijs natura,per fe,8 ab intrin

habethoneftatem;& idem el contra


rio de malitia, 8: prohibitione.
ertio, de primis generalibus prin

cationem effe intrinfec malam, v(ura


effe iniuftam;mendacium nunquipoffe
honeftari, & fimilia. De his ergo omni
busintelligituraffertio politanam om
nia hac ad legem naturalem pertinenc.
uod fi id probatum fuerit, etiam de
conclufionibus, cuiufcumque gradus,
dummodo euidentiz gradum certum

xit Arift.) Iexpofitiuaeft de his rebus, 4rit.

cuntur,vt adulterium,furtum,8, fimilia


fu,& non facile omnibus moto, vt forni

in

do argumentor ratione, quia omnia il


1a, quz in illis membris comprehenda
tur,praecipiuntur, quia honefta func,vel
prohibentur, quia mala funt, 8: non
conuerfo;ergo illa nonpertinent ad l
notaui. Prima confequentia pater,quia

duzdam facilitis, 8 a pluribus cognol

tamen non fine difcurfu,8 interd mul


ta ratiocinatione concluduntur. Seci

illaeft proprie lexpofitiua, quae addic


necefsitatem, przter id, quod poltular
intrinfecanatura materia : nam (vt di

lia,de quibus etiam nullaeft dubitatio,


8 a forrioripatebitex dicendis. Inter
tio ordine ponimus conclufiones, auz
per euidentemillationem ex principijs
naturalibus inferuntur, & non nifi per
difcurfum cognolcipofunt; inter duas

}}

1ofophos, 8 omnes red fentientes, 8:

dumpra pitandu,quodtibi non pis,alteri

eftcolds,temperat vi , 8, fini

i}

* ;

i;

};

cipiis nemo dubitat, ergo nec de parti

bi

cularibus dubitari poteft, quia etiam

};
}
}

illa perfe, 8. ex vi terminorum habenc


conuenientiam cum natura rationali,

vttalis efr, ergo nec de conclutionibus


exhis principijseuidenter elicitis du

,
}
}

bitandum eft, quia veritas principijin


conclutione continetur,8 quivnprr
cipit,vel prohibet, necedario prohibet
id, Quod in illo continetur, vel fine quo

}
j,

fubfiftere nonpoteft.Im fiproprilo

duamur, magis exercetur1x naturalis

in his principijs,vel c6claonibus pro


ximis, Guam in illis principijs vniuer

fu, vt etiam eft clarum. ultod; id cla


rius eft de multis prxceptis naturali
bus,qux in illis continentur, vt eft pre
ceptum prohibens (implicem fornica
cionem, vel vluram, vel vindictam de

falibus, quialexeft proxima regula o


perationis; illa autem communia prin
cipia non funt regula, nifiduatenus per
particularia determinatur ad fingulas
Ipeciesaauum, feu virtutum. Denique
haec

D;

}
}

},
.

}
}

.z. Deaterialegi, alis, acaeetusprecepti;

,,,

hzcomnia precepta necefsitate quad rum tabularum, & illudetiam contine

prodeunt a natura , & a Deo quatenus

8,

ralian.

auctor eft naturae, 8 tendunt ad dem

r: in Euangelio, vel quateous exprede

hnem, imirum ad debitam conferua

in eo confirmantur,8 explicantur pre


cepta Decalogi, Matth. 5. vel quarenus

tionem,8 naturalen perfectionem,feu


felicitatem humana naturz i ergoom
niapertinent ad naturale ius.
ddit vero Gratian.d. I .in principio,
Ius naturale ede, Quod in lege, & Euan
gelio continetur. god fi verum eft,n

lof,

pertinebunt:nam hac (unt,qua in Eu

. Vnde Chrittus in Euangeho di

gelio, 8 lege continentur. d quod ta


cit repondens Glofia ibi dicir, ius na
num, indicans comprehendere non fo

fitiuu,8 hoc (equunturaliqui Iuriftg.

Imo D. homas in 4.d. 33. q. 1.ar. I ad 4.

induit, Aliquando dici naturale, /ol

id quodejidprincipio intrin/ecoyedetiam quod


thexinfione, Jimprepione/uperieri agen
;/alicet, Dei, gy/ic accipi ab Ifidoro, c di
citi aturaleeje quod in lege cy Euangelio
continetur :nam licet illa verba non tinc

blior. lidori fed Gratia


,
ni, videntur fundata

in Ifidoro ibidem relato in cap. I ex li

bro r. Etym.cap. 2. dicenre, ; leges


4/;diuine natura,b

xIt,8, . tita fer expofuit D. Thomas


1.2.9.94.ar.4.ad 1. 8; urrecr. ibi art.3.
ad 4.11cet non conftanter loquatur,n
vna m, nunc alteram repontionem ad
m1ccendo, 8: prius improbando Glofs,
D.Tbo.
& pottea probando repontionem D.
homt in 4.quam poftea fine dubio re
tractauir.Suprrat vero hic explican
dum, an omnes conclutiones, qua ex
principijs iuris naturalis euidentereli
cluntur,fint fimpliciter de iure natura
11,8 quae connexio, quamve necefiaria,
feu eu1den
s ad hoc nece(laria fit: hoc

vero partim repondendo ad argumen


ta, partim in feduentibus capitibus de
clarando immutabilitatem legis natu
ralis,commoditis expedietur.

,ribus confiant. Sed nihilominus hic

d fundamenta contratiae fententiae

fenius non videtur ab his Patribusin

in primis nego, D. Thomam in contra


ria tuiffefencentia, duod fatis ex didis

tentus, run quia fatis explicant de du


iure naturaliloduantur, Icilicet, de eo,
quod eft nune omnibus nationibus,

co, quod in(tinau natura,non conttitu


tione aliqua habeatur,8: ita illud diftin

guunta iure ciulli. Vnde apertlodu


tur de iure,feulegibus,guibus homines
ex vi fur inftitutionis mer naturalis,

velex naturalibus conftitute.guberna


ti unt a principio, non ergo cprehen
untius diuinum (upernaturale, feu po

tinum ; neceft verifimile, duod care


monias omnes legis veteris, 8 facra
mentorum przcepta fub appellatione

legis naturalis comprehenderinr.


Dico ergo, Grarianum non dicere,
ra us naturale compleai omnia, que in
9.

"pi lege, & Euangelio continentur, neque


f4!r,

o facie l, 8. hoc vltimum ulic vide Gratian,


tur a Grattano maxim ntentum. Vn

de fic eit eius litera coniungenda, ,


ale efi quoquia:inbeturalfacere, q D.Tbo.
Jib lifieri,qodinlege, c, in Euangeloton ccr,

diuinum naturale, fedetiam po


p.Tbo, lum ius

in illoprincipio, quod habeturatt. 7.


q llis, pifaciant robi bomines,9

folumea, qux dixinus, fed etiam dux


vel per Moyle Deus pracepit,vel Chri
flus iufsit in lege noua, ad ius naturale

turale ibi vocari a Gratiano ius diui

".

V1tute totum Ius naturale continetur


att.7.

lomodo defcribere, feu definire ius


aturale, led affirmare folum hoc tus

aturale contineri in lege, vrid: quoad


"?cepta moralia cius,8. precepta dua

manifeftum eft, necetiam Soto alter

1enfit , vt ipfe cop ofius declarauit lib.

3.de luftit. .art. 3. De opioione vero


1uri(tarum dicam in capite feduenti.
d primam vero rationem relpondeo,
duidquid eft ex necedario dictamine
rationis naturalis, contequi ex nece{
fitate ad naturam,8 efle ex naturali in

clinatione, fue immediat, fue media

t, 8 per difcurfum tale dictamen for


metur. Quia non (olum immediata paf
fio, fedetia mediata uit a natura, nec

folum principium internum motus, fed


etiam motus ipfe, 8 terminus eius na
turalis eft,8 ad rem moralem,feu obli

gationem parum refert, duod interue


niac, vel non interueniac difcurfus, fi

obligatio ipfa, 8, cum obietto, 8 cun


natura habet intrinfecam connexion.
d fecundam rationem oftdam infra,

legem naturalem nonede proprie mu


tabilem, quuis quaedam przcepta etus
pofsinc

1 e,

Soto.

13 2

pi.2. Delegeaterna,6 ali,aciuregenti

pofsint habere materiam magis, vel A virtutumideod;breuiterafiero,f pre


ceptum rigorot fumatur, prout obli
minus mutabilem, quod non variat ra
gat
ad mortale, non habere locumin
tionem formalem legis.

. :

1:!

Intertio argumentopoftulatur (

omnimateria virtutis, fed in grauiori

bus virtutibus, Quod probat ratio fa

.4

cialis difficultas,an omnes actus virtu


tum pertineant ad naturalem legem,

da. t de veritate multi (entiunt nun

attus rirt
t cadat

.quam tradat D.Thomas dicta q.94. ar

duam obligare ex genere fuo ad mor

}
}

I I

loco repon

tale, auia nifiilliadiungatur obligatio

Jub natura aetathrmando, explicat autem fub iu

.8; q.1oo.ar. 1. Et in hoc

iuftitir, velalterius (imilis virtutisin

len leg. renaturali (e comprehendere non tan


S.Tbo.
iet igitur hoc facile expedirieod

tra fuoslimites, non obligat ad morta


1. t vero filatius loquamur de obli
gatione etiam adveniale, fic probabile
ft nullam effe virtutem, dua aliquan

modo, quo diximus in lege atterna, ni

do non pofsit obligare ad fuum vfum.

tumprxcepta, fedetiam confilia. Nos


autem proprie depreceptis quartmus.
mirum, omnes actus virtutum quoad

uia cum ex omnibus virtutibus fimul

fpecificationem, leu modum, quo fieri

fumptis refultet integra reditudo ho

debent,caderefub naturalem legem,li


cet non omnes fimpliciter, feu quoad

minis, & debitus operandi modus, tam

exercitium praecipiantur. Aliter ver


idem D. Thomas in priori loco (ub di
Rinctione refpondet, actus virtutti du

refpeau fui, quam in ordine adalios,


verifimile efc, omnes virtutes habere
fuas opportunitates, in quibus excr

pliciter confiderari polfe, Icilicet, vel

da: func ex propria obligatione, Quatn


nec liberalitas,nec quzlibetalia virtus

fecundum rationem virtutis, idft, vt

xcludir.

tudiofi funt, velabfolute vt funt tales

lius fenfus illius diftindionis effe

attus; 8: priori modo afirmat omnes


adus virtutum cadere fub legem natu

poteft,adum virtutis poffe confiderari


vel materialiter, vt eft v.g. comedere,

rx;pofteriori autem modo negat. uz

velab(cinere; vel formaliter, vt in tali

aliftindio dupliciter exponipoteft:pri

adu confideratur medium. D.Thomas

mo vt fenfus fit, omnis virtutis actum

ergo hoc pofteriori modo loquitur de


hisadibus cum dicit cadere fub legem
naturae, nam hac refpicit hone{tatem.
In duo etiam eft confiderandum, du

fecundum (pecificam rationem ipeda


tum potie cadere lub praeceptum natu
rale praecipis non cantum modum, fed
etiam exercitium actus (itaenim in ri
gore loquimur de praceptis) fi autem
fiderentur in indiuiduo omnes atus

cuiufcumque virtutis, fic non omnes


adus virtutum effe in praecepto natu
rali. Qux pofterior pars clara eft, tum
de actibus confiliorum, tum de multis

actibusbonis,duilicet non fint optimi,


8c ideo non fint in confilio, necetia finc

bus modis contingere in aliquo au ef


fe medium virtutis: vno modo ex re ip
fa, guia comparando talem materiam
adtalem perfonam cum talibus circ
frantijs, in ea inuenitur medium virtu
tis cx fola ratione, & difcurtu naturali;

8 tunc clarum eft,naturalemiegem ibi


obligare. lio vero modo tingir,me

neceffarij,8cideo non fint in praecepto;

dium virtutis conftitui in aliqua mate


ria ex fola legepofitiua, vt in iciunio,

nihilominus funt honefti, 8:1icit fieri

veliniufto rei pretio, 8 tunc difficul

pounc,vt actus matrimonij,8cc.


.
priori vero parte oritur difficul
4nin -tas,an in omni virtute fit naturale pre
i virtute ceptum obligans aliquando ad exerci

taseft, an ibi habeat locum lex nature:

nam D. Thomas indifferenter, 8 genc


raliter loqui videtur, 8: itaetiam vide

leprec - fe,fatis perfe manifeftum eft.In aliqui


t obligan, bus autem virtutibus non ita videtur,
aliquando vt in liberalitate, due ex fe videcurex

tura Caiet.8 alijs intelligi. In contra


rium vero eft, quia hoc modo,veltolli
tur obligatio legispofitiue,vel multipli
ctur circa idem obligationes.Sed hoc
dicam commodius,explicando effectus

adillius ex cludere debitum, 8 in Eutrapelia, quae

legis naturalis. Nunc folaffero,inter

crciti.

videtur etiam maxim voluntaria. Ve

uenire quidem ibilegem naturalem,n

runtamen exacta tradatio huius diffi


cultatis polculat cognitionem omnium

tam vt per fe obligantem,qum vt dan


tcm efficaciam legi politiua.
gartum

Jit natura-tium illius virtutis.nam regulariter el

.".e4nlex naturalis/it w.

1.2.2

oar: argumtum poftulabatgra- A filijin Regula Fufus dip.regul.*.d


14

nem difficultatem de diftinaione inter


ius naturale, 8 ius gentium, qua decla

rari non poteft, non declarato vtroque


extremo,8:ideo referuamus illam in v1

timam partem huius libri, vbipoft


fummaram tractationem de iure natu

rali fecundum fe, aliquid dicemus de


iure gentium, & tunc commodius dice
tur, quomodo inter fe diftinguantur.
. V .

V I II.

.4nlex naturalis vna/it? .


* Ria pofunt in praefenti inquiri.
4

13. ddi denique poreit,omnia natura

lia praecepta vniri in vno fine, & in vno


etiam auctore, feu legiflatorc,8 in vno
modo vel vitandi malum, quia malum

eft, vel praecipiendi bonum, quia honc


ftum,acnecellarium eft;hac ergo fuffi
unt ad moralem vnitatem.

"Primd, an in vno homine vna fit:

Vt autem multitudo prxceptorad

fecundii, an in omnibus homini

aliquem ordinem redigatur, dittingui


pollunt in varia capita, vel ex parte
perfonarum ad quas ordinantur quafi

bus,8.vbid; vna fit terti,an in omnib"


tribus, 8 in omni Itatu humanz na
turz vna etia it. Prius vero dum ref
pondea ad fingula,aduerto, duod fupra
notaui, legem hanc naturalem poffe (u
ni vel in ordine ad puram naturam,vel
in ordine ad grati,quatenus fuam etia

fantur circa Deum, duedam circa proxim,quedam circa ip[ummet homin.


ffnt etiam diftingui per virtutes:na
duada funt pra:cepta iuftitiae;alix cha
ritatis,feu amoris naturalis,8cc. It di

feltumeft, legem } efle dupli


cem; aliam humanitatis (vtfic dicam)
aliagratix:funt enim diuerforum ordi

ftinguipofst perordinad intelled,

tur.Vndevna iftarum leg humanz na


tura pur connaturalis eft; alterafim
pliciter lupernaturalis. Ethanc di(tin
dionem aperte docuit Caietanus . 2.

9.199.ar.I. & fumitur ex D.Thoma ibi,

8 alijs naturalia praecepta,ficut diftin- p,,


guttura Philolophis propolitiones ne
ceffaria::n quada funt per (e not,8 in
fe, 8 repettu omnium homin, vt funt
vniuerfalifsima praecepta; alia ft in fe
per ( note,ac immediat,nonth quoad
nos, quuis repeau fapientum pofsint

effetales,vt funt aliqua precepta fingu

membroruntillatria inueltigari;

lar virtut,& praecepta Decalogi:alie


vero funt, qua indigent difcurfu, inter
duas eftetii latitudo: nam qu rdam fa
cile,alie difficile cognofcfitur..ua dif

tur,polunt cum proportione advtrd;


applicari. Nosautem quafigratia ex
plifer femper loquimur de lege omni
naturali,tum guia eit notior,td quia

frequentius italoquuntur auctores.


2.

d primum ergo qua:fitum dicend

l- eitsin vnoquoque homine plura effena

tinctio cfertad cognofd ignorati


legis naturalis, de qua fratim dicemus.
Vltimo reducit D.Thomas in d.ar. 2.

varietat hanc praeceptorum naturali


ad varias hominis inclinationes natu

plaraef ponivnum ius naturale. Ita rem hanc


kprecep-explicat D. Thomascitatis locis, Soto,
- alij; 8 (umitur ex1. 1. . de Initit. 8:

rales:eft enim homo indiuiduum duod

-iure, ibi, , collegium efi ex naturalibu,


. Ratio autem vnitatis, praeter
leg communem modumloquendi,fundatur

eft etiamens corruptibile,feu mortale,

i a D.Thomain reduaione omnium pre

ceffarias;tandem rationaliseIr,8 vc fic

D.b, torum naturalium advnum prim

immortaliratis, & piritualium


perfection,8 municationisco I)eo,

principium, in Quo illa prxcepta quafi

4.

d.94.quem etanus,8 alijimicantur, D.Tbo.

4"t boni turalia praecepta; ex omnibus vero

Solo,

8. fic diftingutura D. Thoma, Caict. catc.

. 3 claritis ar..lgitur de vtro4illorum


imo mnia,qua delege naturalidicun

obiectiuei S. fic quadam prxcepta ver

naturam habet.In hoc ergo fenfu mani

um,&ad fines valde diftinGosordini

tis, etie ordinem in diuinis mandatis, ajil.


vnum elle prinum, quode(t dilectionis
Dei; aliud fecundum, diectionis proxi
i,vt dicitur Matt. 2 . ad qua duotan
uam ad prima principia caetera redu
cuntur,vt etiam Paul.fignificauit Rom.

da ens, 3 vt fic inclinaturad conferu


dum futi effe, 8 ad fuam moditatem;
8 vc fic inclinatur ad confcruationcm

fpeciei,8 ad actiones propterillam ne

uutur: vbienim eftvnio, eft aliqua

focietatis cum rationalibus creatu:

vnitas. Atquehuc (pc&tat fententia

ris, Lexergo naturalis perficit homine

fccun

".

124

Lib.2.Delege aterna,naturaliaciuregentiu.

fecundum omnem inclinationem fuam, iam comparatoperaaum: atque hoc


8 vt fic continet varia przcepta; t
rantir, vel fortitudinis fecundum pri

mam inclination;caftitatis,8 pruden


tiae quoad fccundam; religionisiu(titig,
8cc.duoad terriam.Nam h omnes pro
es in homine pedandt funt,qua
ion
tenus aliquo odo determinat,8 ele

uate pergradum rationale.Nam ficon


(iderentur vt mer (unt naturales, vel
animales, potius frznandr funt advir
tutem adequendam, vt dixit Ariftor.2.
. r ifl.
c. 9.8 optime Chryfoft.m. I 3.
bryoft. thic.
ad populum,verfus fin:tamen t regu
labiles per rea ration, fingulis relp6
dent propria,8 modata przcepta.
Secundo dicendum eft, hanc legem
naturalem effevnam in omnibus homi
1.egen nibus,8. vbique. Ita Arift.5.thic.ca.7.
turale ej icero,cuius egregia verba in fuperio
in ribus allara func, 8 refert Latantius
nib"bo
lib..In(titutionum cap.7. 8 lib.y.ca.8.
inib.
D.Thomas G.94.ar.4. 8: ibi omnes.
.4rit.
tio eit, quia haec lexeit velutiproprie
Cicero.
tas confequens, non rationem propria
Lafiant.
alicuius indiuidui, fed (pecifican natu
D.Tbo.
ram, dux eadem eft in omnibus. Item
fynderefis eadem eft in omnibus homi
nibus, 8 per feloquendo effe poffet ea
dem cognitio conclufionum;ergo 8:ea
5.

dem lex natura. fc vero occurrebac


obietiio.

obiectio, guia diuerfa nationes vfestic


legibus contrarijsnaturalibus praecep
tis , ergonon eft eadem lex naturae in
omnibus. ntecedes conftat ex iero

ieron.
beodor.
p.Tbon.

tiro.
?ltarc.

Sollio.

nym.lib.2.contra Iouin. 8 heod.lib.9.


urat.D.Thoma d.94.ar.4.vbi ex Iulio
:Iare lib 6.de BelloGalic.refert.apud
Germanosolim furtum non fuife repu
tacuminiquum. t de Lacedemonibus
idem refert Caftro ex Plutarc.lib.a.de

Lege Poenal.cap. 14. dulteria etiam a


Lycurgo probata fuiffe refert Plutarc.
in vita illius.Refpondeo breuiter ex D.
homa fupra, hanc legem quoad fub
ftantiin omnibus hominibus efievni;

uoad notitiam vero non effe integra,


vt fic dicam in omnibus.
6.

Declarobreuiter:na fupra dixi.hanc


legem potie confiderari in adu primo,
8 vt fic, ede ipfum intelle8ualelumen;
hoc ergomodo ttat, effe in omnibus

modo eft exparte in omnibus, Qui ra


tione vci podunt:nam faltem duoad pri
ma, 8: vniuerfalifsima principia igno
rari non poteft, quia funt exterminis
notifsima, 8, adeo conformia, 8: quafi
adaequata naturali inclinationi ratio
nis, & voluntatis, vt tergiuerfari non
as
Thom
. t hoc
D.non
dixit
modo
pofsicart..
alem
potie
natur
legem
fupra

.Tbo.

aboleri a cordibus hominum, faltem

duoad hac principia. gomodo aliqui


intelligunt Arift.3.thic.cap.1. dicen riji.
tem, rito qulibet reprehendi prop
ter ignorantiam vniuerfalem. Quoad
alia vero particularia praecepta igno
rari poteft; qua ignorantia fuppofita,
potuerunt alique gtes introducere le
ges contrariasiurinatur, ntiquam ta
men ab illis habitae func vc naturales

1eges, fed vt humanae politiuae.


ic vero occurrebat quaftio,an hec
7.
ignoratia naturalium praeceptorpof ignori
fic effeinuincibilis.aftrofupra ignifi tia natura

cat, non poffe,8 fuit aliquorum Theo- }

logorum opiniow:vider&licetinAlen- '}}


fe3.p.q.133.ar3.8 Durand.in. d2; }
9.3 inciantetiamaliquilaritz, y : }
patet exGratianopoit cap Tarbar." "}}
q.4.8; Glonain cap. vlt.de confuetud. """""
quia hzc reslatis tradarifolet in }
Sed
materia de Peccatis. 1.2.q.76. mea fen- Cajiro.

tentiabreuiter ef,primaprincipiaig- }
norari non po vllo modo, ne dum in- .

uincibiliter:precepta vero particula-}"


ria,queve perfenotaant, Welfacili-9]".
me experfe notis colligunturignorari }"

quidempode, nontanhine cipa al- "".


temper longum tus,quia 8: facillima
diligentia cognofci potiunt, & natura

ipfa, & confcientia ita pulfatinadibus


eor,vtn permittat inculpabiliterig
norari,8 huiufmodi funt praecepta De
calogi,ac fimilia.t hoc fatisfignifica

uit Paulus ad Rom.2.nam de tranfgref


fionibus hor praceptorloquebatur,
uando de gentibus dicebat, datas effe
ta tua.
eragitia
pecca..q.
ffum
repro
in
z. 93p. Fl4
rexpropt
em b
cap.Fl
umitu
tid
lia vero praecepta, dux maiori indi- 8"4"
gent difcurfu,ignorari poffuntinuinci

iliter, praefertim a plebe, iuxta cap, 0b

eandeth. Poteft vlterius effe in actu (e


cundo , idft, in actuali cognitione, 8:

obi. . q.4. t ratio per (e facilis ci".

iudicio, vel etiam in proximo habitu

q 4.8; Soto .de luftir q4.art.4.

eft. Videatur orduba lib.4.Quftion. Cordub.


Sot0.

Vlti

. . e4nlex naturalis obligetincorpientia?

Vltimo dicendum eft,hanc legemna. ra: corruptraliudeft rpuspacis,aliud

8.

turalem etiam efievnam in omnit-

belli,in quibus diuerta praecepta eru

Legem na re,8 ftaru humana naturz. Ita etia do 4 cuit Arift.fupra dicens,bij; /per,8
v icer.3.de Repub. & apud Lactant.lib.
kpo de Vero cultu .8.dicentem, i tipore
, nergtes,t.io vero eft ead,quia
bg haclex non equitur ex aliquo fratu hu

da funt,& ars medicina eit eade, quan


uisalia prxcipiat tempore (anitatis facienda, alia tempore agritudinis: fic
ergo femperidcmeft nacurale ius.

(/.

ius naturae, fedex ipfa natura fectidum

rii
Cicero,
L.

(e.Sunt aut,quidicant,licet hoc fiver


quoadvniuerfalia
principianon
huiitaetie,
legis,
tamen quoad conclufiones
fed diftinguendum effe duplicem (tat

4
.

.
}

IX.

trlex naturalis obligetin confrientia :

|
Xplicuimushattenus
naturam,8c
caufas, feu materia legis
natura-

naturale petebat v.g.libertatem omni

obligatione, & modo eius dicend ft.

1e

}
2.

}
}

Refolutio.

homin,8 dominia emunia, 8:fimilia:

t primo (tatuendum eft, leg natu-

L.innaturay}corrupta p} }

rait obliga.jpgonicletia ocs}c}-

}
tes,rerum diuifionem,8, .vr fumitur ex
. 1..f.de luftit.8 iurc.8; 5.1

t de fide,vt (entiunt Theologi.Erfumi- Legen -

,Initit.de Iure naturali.

naturale ius.Nam in natura integraius

corruptr,8 illis tribuend efle diuerf

lis,{equitur dicend de effectibus


eius, inter duos potifsimus etc obligatio,vel fer vnicus; nam fiquosaliosha
bet, ad hunc reducuntur: gitur de hac

huius natura, fcilicet, vel integrar, vel

(vtid, fcripta)ine legeperibu

ligare in c

Diftindio vero necedaria noneft.Prim,quiailla exempla,qux afteruntur,8c


fiqua funt imilia nonpertinent ad na
turalciusproprium, & pofitiu fed ad
iusgentium, vr infrlarius explicabo

fcilicet,quia naturale legem violarunr. J.


De qua fubiungit. Gie,queleg bab . 2.
naturaliter que legis/unifaci,./tini reddente illi; ientiaippr. Ratio vero in primis eft, quia lex naturalis cfc

Vndepropria przcepta naturalia, re-

lex Dei, vt oftenfum etc. Secundo,duia

,
*

ad hanc legeminfurgere (olet,8 ita de

ercitioeor.Quuis ergo (tatus poftu-

finitur, peccat effe attum contra leg


Dei,quod licet Auguftin. 8 D.Thomas

lare pofsitvfum vnius praecepti, & non

explicent de lege eterna,tamin mate-

alterius.nihilominusius nature femper


idemeft, & ead le&itur praecepta,

ria legis naturalis in tantaliquid eft


contra leg xterna,in duantielt t

*
}}

uiavelfunt
principia, habent
vel clufiones
neceifario
elicita,ergo
nece(si-

ration,vt idem D.vtTho.lenfit


1.2.q.z r. D.Tbo.
ar.6.ad4.85.Quia
(upra dixi,lextter

**
}
*

gulariter faltloquendo, munia func ceft proxima regula hone{tatis moralis;


trid, Itatui. Secundo,quiaaliudeft lovnde malitia moralis per option
uide exiftentia praeceptor (vt fic di)aliudde aduali obligatione, feu ex-

tur exillo Paul.Rom. 2. Quica:fine lege

|
-

tatem,quz in nullo tatu deficit.Declaraturtand, quia velin lege natur -

na quoad nosoeft pxima regula, nifi


quarenus explicatur perleg naturale.
fideranturpraecepta negatiua,vel affirtd;hinc fit,vthec lex in lua latitudine
matiua.Negatiua neceffe eftead (em- , obligare pofsit tam fub culpa mortali,
perede,8fuide in omni Itatu,quia pro- " qui fub culpaveniali,vtapert fumitur
hibent adiones intrinfec malas, que
proinde in omni (tatu mala ft; obligat
etia profemper, & ideo in omni etiam
itatu obligant, fi materiaillor occur-

*
".

}
},

:
}

excit. loco Pauli, 8 facile potett induGione oftdi. Ratio vero e(t,quia mate
ria huius legis (zeft valde grauis, 8:

rat.Prxcepta autaffirmatiua, ci etia


przcipiant
resper
fehonefras,
femper
etiam eandem
honeftat
habent,
tan
uia non obligant profemper, he ripo-

necedaria ad charitat Dei, vel pximi


feruanda,atadeoad felicitat human
contequendam.Quando
autem pr*ca
huius iurisvno,velalomodo
obligt, non peaat ad hunc1ocum, fed in

teft, vrin vno (tatu occurrant occationes exequdi Gurdam praecepta,inalio

materia decatis declaratur,quomo


do veniale, vel mortale peccat -

.veroaliaiduod non fatise(t,vt1ex dica-

turetic diuerfa namctii in Ratunatu-

tura rei diftinguantur, & infra tra-

tcs de lege humana aliquidattinge"".


2
ontra

3
}, t

*} |

Lib.z. Delege terna,g'naturalia genti

contrahic autem veritatempoteft effeaum huiuslegis, qu Iuriiperitis


foletvocari obligario naturalis,nduia
obiici prim, Guialex naturalis eit di
moralis non fit,fed vt diftinguantillam
d

aamen rationis naturalis,fe rationa

turalis non cognofcit xternam poend;

a ciuili. Vnde etia fatentur effe obliga


tionin confcientia, 8: ita ill appellr,

ergo nec lex naturalis poteft obligare

vc videre licet in Glofia. 1. x bociure, Glo/?1-.

fub reatu penraternetergoneclub cul


pa mortali.ofterior fequtia paret,
quia culpa mortalis eft, qua reatpoe

ne eterne inducir.Priorvero probatur,


auia nonpoteft lex obligare ad poena,
qun poteit manifeftare, nec interre.
Propter hoc Gerf.in3.p.trad.de Vit.

fpirit.1e3.4. Alphab. 32. lit.G. videtur

negare,legem natural,vctaliseft, pof


fe obligare ad culpa precipu mortal.
Sed de huius autoris (ententia,8cfenfu

dicemus latitislib.feg. c. 18. Nunc fol

rm,

verb. obligatio. f. de luttit. 8: iure,


anormic. 8. alijs Canoniftis in capite

lerique. de Immunit.Ecclef.

5.
ertio circa hanc obligationem, vt .4 ;
magis explicetur,dubitari poteft, an in obligatioin
vniuerfum fitver,obligationinduda
i,
naturali iure,effe obligationem in con dutap
turale in
fcitia. Ratio dubitdi effe potefr, guia /cientia
omnis obligatio orta ex virtute mora
lieft de iure natura, duia vt fupra dixi obliget?

mus, hocius ad adus omnium virtutti

enim conuincunt te(timonium Pauli,8c

obligat,fed non omnis obligatio exvir


tute morali,eft obligatio in con(citia;
ergo.Patet minor,duia obligatio ex gra
titudine v.g.n obligat in cfcitia; it
obligatio ex amicitia duadam,8cc.

rationes adduda. Necobftat obiectio,

firmatur, quia obligatio ad poenam,que

dicimus, negarinon poffefecund fid,


duin tranfgreisio legis naturalis (uffi
ciat ad gterna damnation,etiamfi om
nis fupernaturalis lex ignoretur.

quia lex naturalis licet in nobisfitipla


ratio, ramen in Deo eft ratio, aut vol

tas diuina, 8: ideo fatis eft, quod Deus


ipfe cognofcat poena debit tranfgref
fortbus talis legis. Nam ad incurrend
reatalicuius poenae, neft neceffari,
vt ipfe fubditus,8 traigreifor legis cog
nofcat poena debita fue tranfgrefsioni,
fed (atise(t,vt faciat ad digntali pe
na,vt ipfemetGerf.facetur ibid1e6.2.
Secundo obijcipoteft,quia lex natu
ralisnfacit obligationem, fed fu
nit; ergo obligation eft effectus eius.
ntecedens patet: nihxclex prohib
aliquid,quia malum e(t,ergo anteillam
eft obligatio vitandi tale malum.t id

eft cum proportione de imperio,8pre


cepto faciendi bonum,quia bonum eft.

d hoc vero exparte refponfumeft fu


pra,8 iter occurreturinferius,8.ideo
nunc breuiter dico, obiedionemillam

probare affertion.Nam,filex hac pro


hibet aliquid quia malum, propriam,8c
fpecialem nece(sitatem inducit vitdi

illud,quia hoc intrinfecumeft prohibi


tioni. Simulautem probat, aliquidhic
legem fuponere, duod pertinetadin

trinfect debird natur, quiavnaquad;


res duodam modo fibi debet,vt nihil fa

refulrat ex culpa de iure naturae eft ; 8c


tamen non obligat in confcitia; ergo.
irca hoc aliqui diftinguunt duplex
.
debitti,vtrd; ortum exiure nature, fc.
piftinftio
legale, & morale; 8: primum aiunt, non
obligare in con(cientia, fedrantum (e alig
cund. Ita fentir ouar.in C in officijs. de iurele
n. . 8 . eler.n.9.de Teftametis, ali j
ral add
8 in cap. , pattu.. 2.3.4. . .vbi
ponit exemplum de gratitudine, citans b jolutio
D.Thomam.2.2.q. I ar. I.ad 2 &ar.. .
Sed ibi D.Thomas in fenfu long diuer nr".
p.Tbo.
fo affert diftinctionem ill de debito le

gali,8 de debito(quod ipfe vocat hone


ftatis, quo fine dubio non excluditob
ligationin confcientia: nam ideo bone
/latis appellar,duia adhone(tatem mor
necedarium eft, Quanuis non fit tam ri

gorofum,vt ad illud feruandleges hu


mana obligent, quod appellat debitum
legale.Quocirca,fi in rigoreloquamur
obligio
de obligatione naturali, (eparari cert ai
jn
nteft ab obligatione in confcitia,
duia fi fit ad aliquidvitandum,nacitur rigore }
ex intrinfecaturpitudine actus, qui p- per induct
ptered in con(cientia vitduseft.Sive 0 bligation;
rofic adaliquid agendum, nafciturex in /
intrinfeca connexione talisadus cum, tia,
honeftate virtutis, Quam in no(crisa

ciat fue nature diffentaneum.Vltra hoc


ver debitum addit lex Ipecialem obli

tibus feruare etiam in con(ciencia ce


nemur : vnde tunc omisio atus debi

gationem morale, 8 hanc dicimus effe

tiper femalaeft. Et confirmatur, Guia


rcpug

},
:

}
},

}
}

";
*}

**
-;
.

}
}

};

t}

*
i;

. .e4nlex naturali obligerin /tientia?


27

repugnat frangere legem nature, & n ft legis naturalis. Sicut autem 1exna
peccare, vt pater ex definitione pecca
tura przcipit reddere, quod propria
tifupr pofita, ergo repugnacobliga
tionem effe ex lege natura , & non efie
in confcientia.
|
i,

7.

Neautem fortaff fit equiuocatio in


verbis, aduerto, iuxta munem mod

ioquendi, aliquido vocariobligation


ligio moralem debitum quoddam,non necef

voluntare promifume(r, ita etiam fa

cere, quod fuperioris voluntareiniun


ctumeft. Iteminprzfcriptione lex hu
mana intcruenit, dua transfert domi
nium rei ab vno in alium;& tamen obli

},

orai ni fitatis fimpliciter, fed ad melius effe,

gatio,qua inde nafcitur ad non viu


damabaliorem ab ipfo praefcripta,na

initatob quod pertinet veluti ad confilium in la


ig titudine alicuiusvirtutis, & in hocfen

tid videtur de obligatione, quz ori

in conki. (uverum eft, non omnem obligation


moralem effe obligationin confcien

114-",

tia, ieu ad culpam. menilla noneft


proprie obligatio legis naturalis: for

*:

tafetaminhoc feniuloqutuseft
uarr.8:ita patet refponfio ad rationem
dubitdi. Propter confirmationaut,

Bartolusin Extrau.4dreprid

,yerb
ciatioe. 5.sed dico. . . excipita.
propofita regula obligationad pen.
Sed non eft exceptio necefaria, quia
obligatio ad poenam non eft obligatio
adaliquid agendum; ted potius debit
fuftinendipcen, quae ab alio infigda
eft. o vel maxim, qdintra terminos
legis naturalis n incurritur reatus pe
n,nifiinfligendza Deo, ad duam non

pertinet obligatio,ppria,de qua agim".


-

Vltimo interrogaripoteft,an uer

3. . foomnis obligatio in confcitia fic ef


4" feduslegis naturalis,8.ideopofsitom

*} nisilla dici obligationaturalis. tra


}a tio dubitidieft,quia,v videbimus,etia

c
} legeshumanz obligantinconfcientia;
ergo illa obligationon eftefea legis
"
naturalis, fed politiur. Item quia obli
gatio in confcitia eft immediate a le
gepoitiua fupernaturali,vtv.gobliga
tioconfitendi,aut feruandi figillum

felsionis; vnde talis obligacio dicipo


teft fupernaturalis, nullo ergo modo

eitete&uslegis naturalis. Denidiali4s

idem effet adzquatus effectus natura


lislegis, 8 legis in communi, vnde (u
perflueedentalia loges.
In contrarium autemeft, quia obli
satio in confcientia, qur na(citur exle

gehumana, videtur effectuslegisnatu


ralis: na fi quid obftaret, maxime quia
Interuenit volitas principis: athocn
obtat , quia cciam in obligatione voci
Interuenit propria voluntas promitt

*18,8 nihilominus obligatio voticfied"

turalis eft, quam violare furtum effet.


tur,polita lege taxante pretium rei, na

ftatim oritur obligatio iufritie, cuius


violatio furtum erit, atque adeo con
tra legem naturae.

Secundo,non folum obligatio huma


nz legis,fedetiam diuinae,8 fupernatu
ralis, videtur effe8us legis natura : fic

1.

enim cenfent Theologi, non allentiri


rebus fidei fufficienterpropofitis, effe

contraipfum lumen natura, quod tunc

uidenter oftendit, resillas effecredi

biles, atque adeo credendas fecundum


redam rationem. Ex quo etiam dicunc
heologi frequentius, neminem auerti
do a fine (upernaturali,quin auer
tatur etiam a naturali. Quod nonalia

ratione verum effe poteft,nifiquia vio

lat femper legem naturalemierg


trario obligatio feruandi (upernatura
lia przcepta, femper eft effectus natu
1is legis. Ratio etia adiungipoteft,quia

naturaeft fundamentti tam gratix, qu


cuiufcd; legis humana. Principia etia
naturalia per dua homo in moralibus

gubernari debet,tam funt generalia,vt


virtute comprehdant omnem obliga
tionem,itavt nulla pofsit hominiappli
cari, nifimediatibus illis principijser

go ficut omniscognitio humanaeftef


fedus primorum principiorum,ita om

nis obligatio in confcitia eritcitedus


legis naturalis, faltem quatenusilla pri
ma principia includir.
.
ubitatiohzbreuiter expedienda Fit*/ai
da

eftiuxta diftinaion quidam (uperius jo prop':


innuatam, audores enim nihil deca Rio c ele
tradant.Pofiumus ergologuide effeau ril""}
immediato,acper fe, vel de effeature eobliga
moto, dui interdum poteft effe per fe, ionin

interdaper accidens.Dico crgoprimo kienia }


non omnobligationin fcitia effe Jeedia
immediat, 8 per leefeat legis natu-
ralis. probt rationes priori loco 2 per/ele
faat:nullenim dicet,obligationicit}} ""
3

nandi li.

Lib.2.De lege eterna, haturali, iuregentiu.

.?
ndi die ab Ecclefia praecepto efe exle A t nafcaturex lege naturali.Etita con
ge nature,necetia obligationfidei, p
prie ioqudo. Vnde intertio pracepro
Decalogi, proutin lege Icripta tradit
eit,Theologi duo diftingut,fc. cultum
Dei,8 circun(ttiam diei (abbati, 8, pri

m dicitede effect legis naturalis; n


vero (ecundum, quia non caderet fub
obligationem, nii lexpofitiua Deiin
termenirer. Ratio denique a priorieft,
auia lex naturalis non eft proxima re
gula omnium humanarum aaionum.
Secundo vero dicendum eft, nullam

12*

} edobligationem in confeientia, que


Je die pof non it aliquomodo effcauslegis natu

t," ralis; faitm mediate, & remote

} probantargumentapolteriorilocofa

tingit in didis exlis de prafcriptio


ne,8 de rerum diuitione,8cde voto.

tio autem eft, quiatunc mutatio fit in


materia;nihilaut refert,quod ab vna,
vel alia caufa fiat: nam facta mutatio

ne, ftatimeodem modo obligat lex na


turae, vt exempla adducta declarant, 8:
in fequentibus amplius explicabitur.
t vero refpectu obligationis fuper 13.
naturalis prouenientis ex lege diuina
iftinguendumvlterius eft quoad natu
ralem 1egem: nam (i loquamur de illa
Iege naturali,qug connaturaliseft gra
tia,eod modo comparabitur ad quan
cunque legem pofitiuam ordinis fuper
naturalis, duo lex mer naturalisadle

""}" aa. Et autem notanda differtiainter


tia eleeje obligationem,qug oriturex lege ciulli,

* "3" en mere humana(quod dico, Vcexclu


*** dam caponicam, uam nunc magis fub
lege (upernaturali comprehendo)8:le

gem diuin (upernaturalitera Deopo


firam. uod retu legis humana, 8:
obligationisab ea prouenientislex na
turalis dici poteft caufa perfe, quia re
vera omnis illa obligatio per fefunda
tur in principijslegis naturalis, 8: cog
nitis per naturale lumen. Nam licet lex
ciuilis non inferatur quafi (peculatiu
per abfolutam illationem ex principijs
legis naturalis, fed feratur per modum
determinationis per voluntat princi
pis.nihilominus,[uppofita hac determi
natione,exprincipijs naturalibusinfer
tur (alt pradic feruandam effetalem
leg humana; atd; hoc modo obligatio

illius legisciuilis dicitur effe effectusle

gis naturalis tquam caufr perfe, non


proxima,fed quafi vniuerfalis,8 modi
ficata perparticular, quae eft lex hu
mana. In quo eria(propter quaedamar D
gumenta facta)confiderandeft,legem
human aliquando habere effect obli
gandicantum ad aliquid agendum, vel
non agendum. t tunc obligatio illaeft

*
:

datur in principijs (upernaturalib"


naturalibus ipfigratiae; 3 ideo mediat
aud,tamen per fe, & connaturali mo

-*
}
0

do exilla oritur, vt ex caufa vniuerfali.

Loduendo autem de naturali lege ma


gis (trit, vt eft a folo lumine natura,

},

fic quidem etiam obligatio fupernatu


ralis eft aliquo modo effectus illius le
gis, non tamen per fe, fed tantum per
accidens. Priorem partem probant fu
perius adducta. Ratio autempo(terio
ris partis eit, quia naturalis cognitio
non potett effecaufa per fcfupernatu

ti
,

},

ralis cognitionis, cum fit inferiorisor


dinis.teft autem cffeconditio necef

faria, vrappliceturobieaum fufficien


ter cognitioni fupernaturali,vt ex ma

};

},

* :

teria de fide con(tat. ergo modo


poteft dictamen naturale fuponi,8 ef
feneceifarium, vt prxceptum fuperna
turale pofsit obligare.
V

proprie, 8 immediate a lege humana;


remote vero a naturali. Aliquado vero

tr lex naturalis obliget /oladafi,


Jed etiam ad d pirtutis, ita vt niji
perati ni expartebonefi
impleri it?

habet lex humana alios effectus circa


cs ipfas,in quibusadus virtutum ver

ic qugftio necefariaeft ad per-

}
(ti

fantur, & tunc fpe fieripoteft,vt lic

fede intelligendam vim, 8 effi

aliqua mutatio in rebus faaa it perie


een human, aut per iusgentium, aut
etam per voltatem priuatiobligatio

caciam legis naturalis, eiufque


am obligationem;illamdue diputauit de preceptisDecalogi D.Thomas D.bo.
9. I oo, quam nos hic fimul cum 95.fcr

icca licvelaliter operandi immedia

},

th

gem ciuil: nameft eadem proportio.


Imo idem dicendum eft de lege huma
na canonica: nam quatenusprocedit
ex poteftate fupernaturali, perfefun

*
i;

a.ro.e4nlex natur.obliger,g'adafi,5addirtut.rsp
tot explicabimus, Guia praecepta De- ptum. Queftio ergoeft, quando nulla
calog naturalia funt, licet in lege vete
rifuerint Ipeciali modo propolita. Ibi
ergoin articul. 2.quaerit D.Thomas, an
modus virtutis cadat fubpraeceptum,

cam) implendaelt, vt vitetur contrail

tlicit cadere fub legem naturalem ; de

lam peccatum ; 8 tunc clarum eit, efie


neceifarium actum ex fuo genere hone
ftum,quia (vt cap.7.dicebam) lex natu
ralis non praecipitalios actus, & imple
ri non pote(t,nili per adum, quem pre
cipit,quiavero no latis efi advirtut,ho

alijs vero negat. Prius vero quam eius


doctrinam propomamus, diftinctionem

ludDeut. I 6.1;te quod iufti eli perjejueris,

confrituamus interprecepta negatiua,

ideo induirimus, an totum hoc htne

8. afir natiua,Quae in hoc duodam mo


do coueniunc, duod licut afirmatiua
nonprecipiunt niti Quodhonettum eft,
ita negatiua non prohibent, niti duod
malum eft quia (vt fape diximus) qu

cefari ad legem naturalem implendi.


. Denique diftinguenda functres con De

8 mart. I o, idem Quarrit de modo cha

ritatis,8. 111tinguit plures conditiones


necedariasad actum virtutis, &aliquas

piferentia

eft exculatio,fed lex politiu(vt fic di

prohibentur lege nature, non (unt ma

ir pre- la, Quia prohibita, fed prohibita, dula

neftum facere,nifi hat honette, iurat1

ditiones requitita in actu moral, vt it

bus explicabimus. Primaeft, vt actus req.

r- mala. Differunt vero Guia preceptane

fiat ex Iufficienti cognitione; fecunda,

} polunt fine llo adu,

vt liber, & Ipontanee flat;tertia, vt n

***: ""}orma piecep}per

folum fit de re honetta, fedetiam cum


circunftantijs omnibus ad honeftatem

folam negationem actus prohibiti ho


eft conformis precepto;& ita in his
s praceptis vix habet locum propolita
urftio, nii fortaffe duatenus hac pre
cepta impleri polunt per voluntatem
non faciendi Quod prohibit efr,de du
modo aliquid attingemus. Proprie ve
ro habet locum qugftio in preceptis af
firmatiuis, qua per politiuum ad im
2,

plenda func,vt conftat.


Deinde obferuandum eft, aliud effe

pfirenia non tranigredi preceptum; aliud vero

implere, illud,fiproprieloquamur om
toi pre- msent mqui no peccat contraprecep

actus requifitis.liam addit Arift.qua


tertio loco ponit, 8 nobis effe polfet
uarta, fcilict, vt adus fiat firmiter,
prompte,ac delectabiliter, idft, vt ex
habitu hat.nc vero conditionem v1

timam omittere poumus, auia cer


tum e(t,8 indubiratti apud omnes,ned;
naturalem legem,neque aliquam alam
obligare ad illum modum operand.De

alijslegibusettid manifeft, quia nec


direct,formalitet td praecipiunt, vt
facile confrare poteft ex difcurfu leg
omnium, tam duinarum politiuarum,

tpig ni tum, non tranigreditur illud; 8ctamen

duam humanarum, necetiam equitur

rigrejo non femperquinon peccat contra pre

exeo, duod praecipiunt, auta quidquid

, tum,implet illud.uienim inuinci

prxcipiunt, fieri potett fine illono do.

biliter ignorat precept,velquiebrius


finilem excutationem habet, non pec

ademdue ratio probat de lege natu


rali.Prefertim, Guia illa non pr r,
nifiquod ad honetrat perfenece

cat contra praeceptum,8 tamen n im

eft; ille aut modus non eit neceilarius

plet illud,prefertim fi affirmatiuum fir,

adhoneftatem operationislicet fit c

eit,aut dormit, veleft impots, velalia

quia non facit id, quod lex praecipic,8c

modus,8 conueniens.Item lex natura

hoc eitproprie implereilli, imo fimo


facere,quod lexiubet,fedoportetlibe

1is obligat a principio, priusqu homo


pofsit habere habitus(loguendo ex na
tura rei)quia debet illos acquirere fuis

,& humano modo facere, vt mox di

actibus. Item habere, vel non haberc

raliter illo verbovtamur, non fatis eft

cemus. Qua propter que(tio non mo

habitus,non eft per fe materia precep

uctur de non tranfgre(sione praecepti,

ti,quia praecepta dantur de actibus hu

quia hec poteft contingere non (olum

manis,quod veroadillos (equtur, vel

fine adu virtutis, fedetiam inevilo a

non fequanturhabitus, veleit ex natu


ra actuum,vt in acquifitis,vel cx grat1a

Gu,vt ftatex distis, quia dormiendo


ft, vt nonpcccccur tra pre

3.
condi

bonus,quas Arift.fub duabus compre tionibus ad


bo
hepdici nosautem claritatisgraria ita
oral
illas diftinguimus vt magisin (equenti

", g

Delit, 1 .

Dei,vtininfuis, & ideo illud non cadic


4

1ub

rzo

Lib.z Delege aterna,naturaliaciuregentiu.

fuprxceptum.vnde licetex obferua-


tione continua preceptorum fieri pof
fit,vtacquiraturhabitus, & illa facili
tas opernditamen illudeft accidenta
rium ad praceptum, prius enim obier

gis non coniungatur propofitum non


faciendi,fipoena,velalia fimilis coadio

nonadiungeretur; non tamen probari


efie necedarium pofitiuum modum vo
luntari feruandi leg: nam poteft dari
medium,videlicet, vt opus fiat nec vo
luntarie, nec inuoluntari; quod fatis

uaturprecept, quam habitus acquira


tur,8 rea fieri poteft, vt diu feructur

preceptav.gjeiundi,8 nquiratur
habitus,nec facilitasjeiunadi, fi homo
extratusicionii laute comedat, etia

erit,quialexprecipit (olum,vtfiat ".


Repondeo, vltimam rationem fu- Soluti,

f terminus naturalistperantiae n

nere adum, quo feruatur, precept debere effe human, duod priores ratio
nes fufficienter probant;non poteft au

dat.mifia ergoilla ditione:inqua


nullaeft difficultas, de reliquis dicem"

quiannulla declarationre quirunt;


pico ergoprimo: modus voluntari
4. .
.afertio.

operandi, fub preceptum legis natura


lis cadir, & ideo necedarius eit , vt lex

Dices.hacratione reae probarine


cefarium etie, vt faltem cum opere1c-sol].

tem cffe humanus,nifi fitvoluntarius,8c

a voluntare procedat, aliaspotius paf


fioqua adio hominis dicda effet, Quia

ope naturalis feruetur. Ita docet D. Thom.

veron omne, duodelta voluntate,eft

randi pol
tarie cadit

fimpliciter, vel debito modo volunta

dia.ar.9.8ibi omnes.t probatur Guia


lex naturalis in ratione pofitaeft,: im
Jubprecep mediate dirigit, ac gubernat volunta
tleg tem; ergoilli imponitur guafi per fe, 8:
turalis, 57

principaliter obligatio illius legister

]]ari gononobferuatur Illa lex, nifi median


e/tadilli fc voluntate; ergo modus voluntari

objeruatio operandieft per le preceptus,acnecef


91e171.
farius adobleruationem talislegis. Se
.bo. cundo, quia lex naturalis directe cadit

rium,ideo vltima ratio oftendit,tale de


bere effe hoc voluntari,vt non admit
rat fecum contrariam voluntatem de

fe repugnantem pracepto, ac fubinde


abfolutam voltatem effe nece(fariam

ad obferuationem legis naturalis. d


maiorem vero declaration poffumus
hic duo diftinguere. Vnum eft, quod a
tus preceptus fecundum fe Ipectatus

in attum humanum;fedadusn eft hu

voluntarie flat;aliudft, vt ille aduse

manus, nifi fit perfede voluntarius,


fubindeliber,faltem proftatu huiusvi
tasergotalis modus agendidirecte ca
dit fub hac legem naturalem, vnde gui

tiam vt praeceptus voluntarius fit, ita

in voluntarie opus legis facit, licet ill


feruare videatur, praeuaricator eft le
. . gis,vt fumiturex Auguft. lib.2. contra

vt voluntas feratur in iptam precepti


obferuationem. offunt enim harc du

feparari : nam dui ignorat preceptum


dandi eleemofnam, non poterit velle,
eruare illudpreceptum; poterittam
nihilominus voluntari exercere ad

duas Epiftolas Pelag.. 9.8. (epealibi

eleemofng. onclufio ergo potelt dc

dicente, vbifit bonum non amore iufti

vtraque voluntate intelligi : nam prior


neceifaria eft tanquam fundamentum

tiz,fedtimore poeng,nbenefieri,vtiq;
duando timore(cita feruilis,vt habeat
coniundum affeum n faciendi opus
praceptum,fi poena non effet adiun6a.
D.Tbo. t eodem (enfu dixit D.Thomas dito

ar.9.ad3.od operari fine triftitia ca


dit fub przcept legis diuine, quia qui
fique operatur cum triftitia operatur
non volens. enim eft verum de illa

triftitia, qua nafciturex afteau omni


no contrario,duo aliquis habet propo
fitum nn obediendi praecepto, finon
cogerecur, ergo taleinuoluntarium eft

contra legem maxim naturalem, quae


directe caditin adus etiam internos;

ergo trario modus voluntarie ope

randie(c de nece(sitate calis prxcepti,

adus praecepti, vt ille adus humanus


fit,8 materia praecepti. ofterior aut
etiam videturnece(faria,vt obferuatio

przceptimoralis fit,8 vt pofsiteile ef.


featuslegis,feuprecepti,8 vt pofsit ip
fi homini attribui: aliogui enim calu
tantum accidet, vtatus fit conformis
praecepto.

irca vtramdue autem partem oc-

currit difficultas. irca primam,quia

Aito

videtur interdum impleri praeceptum obictio"


per actum factum fine vfu rationis, ac contra ira:
proinde non voluntarium humano mo- dia aja

do. Sed de hac difficultate dicemus cir ti.

ca alfertionem (equentem. irca alte


ram partem dubitari poteft,quia fcqui

tl

ttl

f:

. roeAnlex natur. obliget,9'adai,eyaa dzirtur. r4r


turexilla, ad obiernationem

rium affedum (upponit,qui de fe, & ex

praecepti

parte voluntatis abfolutuseft licet ex

necefarium etie formalem adum ob

|n

tl

"g

metu iat conditionatus. Alia vero dif

dientig,[cilicet, volendi parere precep


to,quod abfurdum efr, 8 tra omnes.
Deinde fequitur operari cum difplic
tia pracepti (emper effe peccat,ita vc
non implcatur praeceptum, duodetiam
admittendum non eft:nam qui dat elee
molynam, etiam i cum diplicentia id
faithob- faciat, feruar preceptum. d priorem
, partem repondeo negando fequelam,

plicenria effe poteft de occatione (


fic dicam)ralis precepti , & quod nunc
occurrat eius nece(sitas,x h [t

intrinfec mala,8 cum illa (rare poteft


abfolutus affectus ferudi preceptum,

8 ideo cum tali diplicentia poteft (er


uari, guia non excludit futficiens vol
tarium,vt conftar.

8.

Dico fecundo; perari ex fcientia,

|-

quiaaliudeit velle facere quod prz


ptumeft, aliud velle facere, quia pra
ceptum eit,itavriludfit motiuum ope

farium ad feruandum naturale precep-9Perari ex

randi. Primum dicimus effe neceffari,

tum. Ratio eft,quia prxceptum nfer - Jelentia t)}

8 (ufficienter fieri, eo ipfo quod non

uaturnifi per actum humanum;non eft alig

ignoraturpreceptum, & voluntasyult


ilud,quodiutium eft. tem neft
fufficiens ad formalem actum obedien
tie,fedneceifarium eft fectidum, idft,

autem actus humanus,nii ex cognitio- do ecefa


neprocedat;ergo. ior fatis proba-ri ad
taeft in praecedentiaifertione, ex qua pletic

)-

|1

(;

|-

feucognitione effe aliquomodo necef- *.*/enio

hec neceffario (equirur.t cfirmatur, alis


9uia non minus videcur cognitio necef prxcepti.
faria ad preceptum implendum , guam
ad tranfgrediendum i fedad tranig
didum eft neceftaria cognitio aliqua;
ergo.Dices;imo aliquando it trIgref
fio precepci fine cognitione, per gno
ratiam. Refpondetur,faltem etie necef

formaliter operari ex tali motino, qd


fine dubio necellarium non eft ad prae

ceptum implendum, quia neque in lege


ipfahoc przcipitur, neceft vla ratio,
due ad hocobliget,8:ita rarifunt, qui

|S

hoc modo faciant opera praeceptorum


naturalium, fed refpiciendo ad pro
prias honeftates fingulorum precep

|9
|-

(
)
|
|

8 per negligentiam omitiam : hg aut

dalteram vero partem refponde


*** libi turaolute negando fequelaminamin
**** primis effe poteft diplicentia qua

fufficitad transgreisionem, duta mal


ex quocunque defectu; implerc aurem

""? dam mer naturalisorra exaliqua re


*?* pugnantia fubietti, vel ex aliquo hu

integram caufam requirit,ad quaper


tinet congnitio.
ft aurem aduertendum, hanc cogni

7.

fariam (cientiam debitam,8, si bil,

} uano incommodo, quod inde naici


"

tur,qux dipliceutia nequeeft in fema


1a,nec reddit adum mal,per felodu

do.Deinde diplicentia etiam volunta


ria,xper confenfum deliberatum, fub

iftinguendum eit. Nam duplex dipli

raeceptum eft quoddam bon, & ideo


9.

tionem duplicemeiepode,fclicet, vel ******


actusprecepti (dum fe,8 de hac ma tuplex cog
xim procedunt rationesfadename9
ridebtde

cognitionemaauseie neceari,
flat,
vtvoltarie hat,quia cognitio e' Pr" tu prece

eft deipfamet obferuatione praecepti,


infenfu compofito(vt fic dicam) quia
ftante naturali lege obligante,

Sed obje us"


p? }
voluntarj.velinuit
cipium
-vt implea
qui ignorans
namiptius
teft;
io
te iteru"
***" }
teneturpof
aaum,non
}
biectio
e
fignum
regergo
ntecedes paretnam i refrit} facta

vellet quis non feruareillam, finnti

eit debitore inuito, debitor

penam,vel aliudnocumentum,vt

netabonere rettituendiite" " eodem


,
modo decima folute, vel po""}
etur iterum

centiain prefenti intelligipoteft , vna

"laumeit detimore (cruiliter obtem

/*

,8 hic modus includit incrinfe

}repugnantiam caprecepto,8:ideo
malus, 3: contranatura

:"

}
} gia illa difplicentia, licet

|-

} at abfolutam yoluntarem fa

na
ct x (unta nolente, non ""

} efficacius impe
} is excludit nihilominus

**" (cruandi legem, & contra

data eit ?
.

foluere: item i elecnoly"* Denique


ebrio,celfar poftea obl:8}" }

in preceptis potirius id etc,

c"

, , :-;

aaus, veljeiun

** obieii".
ia priuatur9"]
audiat dam coactu3,
-

at timor
Volunta

11ber ma"

crafuam voluntarem 9"? his omni

bis 3 tmilia. Repon4**"

buS

14 2

Lib.2.De legeterna,2atural,

aciuregenti.

buscafibusn feruari preceptanatura A tranfgredidiprxceptum,co quod nef

ciret obligationem eius. Dices; dui ig


norando, v.g. pr9ceptum eleemolynx,
adum eius fecit,pottea non teneturite
rum dare eleemolynam, etiam fiagnof

1:4

cat praeceptum; ergo fignum eft imple

}
(01.

tinaum fuit debitum per rem ipfam,c


tiam fiabinuito fueric extrada,quia vt
debitum tollatur, non eft (emper necef

uide illud. Re(pondeturex didis negi


do confequentiam,quia praecepta affir
matiua nn obligant pro femper, fed
necefsitatis tempore : perillam autem

(ariavoluntas debitoris,vt conftat.Id

eleemofnam fadum fuit, vt proximi

cum proportioneeft in folutione deci

necefsitas ceffauerit; 8: ideo cefauit

marum, 8 de eleemolyna idem (tatim

obligatio praecepti, non duia impleta


fuerit, fed quia materia, 8: cafio de

1ia,quiagrauiter peccatur contrailla.

vnde ad argumentum negatur confe:


duentia, quia in illis calibus przcept

pottea non obligat,n quia fuit imple


td,fed quia fubtracta fuit materia eius.
Vt at obligatio re(tituendi,quia ex

dicemus.De prxceptis autempofitiuis


dice muslibro fequenti;nunc dico, illo
modo coram Deo non impleri praecep
tum, in exteriori autem foro impleri
adeuadendum poenam, dumodo actus

preceptus quoad (ubfttiam Fiat. Nam


fiquisper vimita ad fit ifr, vt n

}
},

tr.

fuit, vnde fieadem occafio,feu necefsi

tas durat,etiam precepti obligatio du


rabir. Ex quotandem obiter intelliga
tur,ex vnoquoque praecepto oriri obli
gationem fciendi illud, quia non poteft

}
}
}
at

aliter moraliter obferuari. Vc red s

fitD.Thomas dicto artic.9,dicens,eum,

tendat,etiam exterius non implebic, 8c


eaden ratione fiquisebrius legattor
breuiarium,nihil implet,quia nn reci
tar,8 ideoceneturpo(tea recitare.

dui ignoras facicadum, dui lege iube


tur,cafu,8xper accids facere opus pre
ceptumsat preceptum obligat,vt per fe

Aliter vero effe pote(tfermo de cog

8c ex intentione feruetur, vt often(um

to aa pre nitioneipiuspreceptilid eft, duod ta

eft; ergo obligat ad habendam cog

iprelisaauspreceptusfit. Et fic potettefe


io neceiaria
aliscognit
p,
dubium.ant
fine ta
implendum
praceptum,itquia
ad
adimpletio icos} poteftheriaanshuman",

nitionem, imo 8c confiderationem il

}
}

ncogni-

pre-

& moralis, quiprzceptuseft. Sed hoc

cepti.

fortehabetaliquam difficultatemiale

3 itiua,de quainfra dicem".In pre

}
:

p.bo.

lius.

Dicoterrio:Naturalem legem etiam I I.


obligare ad modum virtutis, vt intelli- 3Aprio
gaturaffertio explicandum eft,quid in Lex
telligamus per modum virtutis.Sub il rali obii
loenim comprehendimus quidquid ne-gal ad

}}|

";

j(
,

1;

};

fenti autembreuiter dico, fine talicog


nitione polic obferuari praecept quafi

cedarium efr,vt adus fit honeftus,8.fim drirl.

pliciter bon" moraliter,ad quod necef

materialiter, quod fufficiet ad non pec


candum directe contra praeceptum, vc
probat ratio fada; nihilominustamen
non impleritunc praeceptum formali
ter, 8 humano modo, atque ita cogni

feeft, vt fit non folum de bono obiecto

tionem illam effe nece(fariam, vt talis

a&us fit humanus in ordine ad precep


ti obferuationemiuxta diainpra:ce
dentiaffertione. Vndefi contingatali
uem fcienter dare eleemolynam eo
tempore, quo praeceptum naturale obli

gabat,ignorasillam obligationem,qu
uis non tranfgrediaturpreceptum,non
poteft diciproprie illudimplere, quia
in ordine ad praeceptum, ca(u, 8 uafi
per acides id facit. Impoffer accide
re,fi ignorantia effetvincibilis, vt pec
caret tunc contra ipfum praeceptum,

auia ex vi difpofitionis,feucognitionis

pretentis potuit fe exponere periculo

"\

duafi materiali, fedetia formali, idft,


propter honeftum motiuum.uod fig
nificauit Arift.2. thic.cap.4. cti dixir,
vt opus virtutis [tudiofe hat, non fatis .rift.
effe,vciufta,vel teperata fint, due funt,
fed przterea requiri, pt agens/ic/ebaben:
agat, Pri quide/i jeiens/do, /i elig
propterip/a; tertiofijir , labi
li agat. Ex guibus conditionibus fectida

.
}
* *}

i,

eft,qua prefentiinftituto deferuit. N


in illa videtur Arift.cprehendifle pri

mam affertion,8c hanc tertiam,&ideo

aliqui illam conditionem in duas fubdi


ftinguunt,vt vna fit operarivoluntari:
hoc enim eft operari ex eledione, alia
fit operaripropter honeftatem.t licet
Soto lib.2.de Iuft.q.3.art.9. hoc impro S0l6.
bet,quia Arift.cditionillam vt vnam
tradidit, nihilomin' doctrina ipfa }
1,

}
|

, .lex naturalis obligeradradi barit. 14


eft,8 in przfticonfert illas diftingue folum hoc tunc violatur.tveroius ip
re, ad explicd obligationem natura
(um naturale, quod przcipit facerea
lislegis. Igitur operari, eligens, perti
net ad primam affertionem, operari ve
ropropterip/am,ide(t,honefratem,perti
net ad hanctertiam,8 fub illa intelligo
comprehendi totum id, quod neceda
rium eft, vt actus habeat omnes condi-.

tiones neceifarias ad honefratem fim


liciter, quia nemo operatur intends
adhoneftatem, niti debitis circunftan

ctum honeftum,precipit etiam, vt Itu


diofe hat, quia hoc ipfum e(tex dida
mine rationis naturalis, ergoeft de iu
re naturali: 8: ideo quoties per actum
malum vnum naturale preceptum im
pictur, ius ipfum naturz violatur.
ggri autifer,an illa duplex, ve!
14
uaf duplex obligatio oriatur exeod,
Dubi.
vel diueriis preceptis naturalibus. In
uo probabili diftindione vtipodum".

tijs operetur;igitur modus virtutis ro


tum hoc comprehendit, 8: ita dicimus
Inter dum enim circunftantia malitiae,
cadere fub legem naturalem:
ug adiungitur,eft contra diuerlam vir
2.
Ita ergo explicata conclufio fumitur tutem,vt in exemplopofito de intrio
bo. exD.Thom.lococirato, qui in hoc con
neinanis glorix adiuncta operi mileri
(tituit differentiam inter naturalem le

cordie, idft, eleemolyna ; tunc enim

gem, & iriuam, quz differentiaalio

malitia illius circunftantia contra hu


militatem eft, non tra milericordia.

modo intelligi non poteft: (entit ergo


ius naturale non (ol obligare, vt quis
operetur volens, fedetiam vols prop
ter hoc, idelt, propter honeftatem, in
duo includitur modusvirtutis. Et idem
clare docet ibi Soto ad 3. ita exponens

)
"!

010,

t tunc eft duplex obligatio orta ex di


ucrfis preceptis, ideoque in eo cafu di
cendum ft, vnum praeceptum naturale
feruari integre per actum bonum ex ge
nere male factum: nihilominus tamen

D. Thomam. Nihilominus non defunc

non (cruariabfolute integre ius natu


rale, quia mittitur contra aliudpra
ceat, fedabfolut (entiant modum vir
ceptum naturale.liquando vero con
tingere
poteft,malitiam, que adgitur
tina-. } non cadere fub obligationemie
| fl
gis naturalis. uod fentire videtur actui effe contra eandem virtutem, cu
4:
din, odic.de rat.q. . 6. de ris
ius prxceptum per fubtantiam actus
1512
audores,quibus hac differentia npla

* nonic.iteridis,x Natartraa deorat.

feruari videtur, vt fiquis oret attent,

8 horis canonicis cap.zo.n.29.8 in ca.

tamen in loco indecenti, vel cum alta

:*

Inter verba, .q.3.8; in fumma capit.2 .


.7.Nam quirettituit debitum,natura

tia in oratione debitz. t tcreae di

circunltantia contraria diuing reuer

Iepreceptum reftituendi (eruar, etiam

cipoteft idem preceptferuariquoad


fub(tantiam, 8 violari quoad circun
fltiam,quialicet actus virtutis requi
rat obiectum, & circunftantias intrin.

fiid faciat modo indebito, 8 ui dat

}cemoynam, naturalepraeceptum mi

*ricordix (cruat, etiam ipropterva


am gloriam faciac.

fecas,non ideo putandum e(t, dari Pl"

. Sedhzcita polunt breuiter conci

ra diftincta przcepta de obiecto,

Conciliatur

"riv:licet peraaum bonumex gene

gulis circunirantiis, fed vnum, x1**}

*ap pi

* le fadun revera feruaripofsit D aaumtalis


praeceptumhoneftatis
naturale eft,quod
pre}"
c1f"
,quz calcs
*}diure naturz przcepta, nonra
***otum ius natur,in duo difert hoc
flantias requirit, & ideo obua}}
***b humano:namiushumanum ita teft illud idemprxceptum quoad }

13.

l0,

} (cruari peratum malum,vt nul

fianciamadus exterioris, lice: ***

}
}
aliadui, non eft

alias circunftantias viol.

contra
ed

uod

: prxceptum humanum,
nione indi } } vt pater de mu

, obligetad""""
dicxaileione pei, yelabari"

tempore Paichg:
*}
e(t contraius ecclef
*Iticum, na
9ua: nullo

ncquettion trada" D. } m.
in-

1.

D.

(cite} }yolitan

"d it)non } } communicandi, quando


*"anum,fednatural,3:

XI.

in hac materia

uoluit tamen mult""

ad

Tbo.
-

44

Lib.2. Delege eterna,5 iarabaciuregentiu.

ad alts materias, prefertim de fide, A tum ef:exparte operantis. Addendum


charitate, 8 gratia, xpendet ex Iupra
cictis q.18. de requititis ad bontratem

moralem humani actus. Et ideo poilet


hoc loco omitti, camenproptercopic
mentum materig,8 quia aliquid conti
net necellarium ad explicidan vimle

vero eft quartoomne opus,quo imple


turaliquod praeceptum naturale, natu.

rafua tendere in Deum vt in vitinum ,


finem, & quantiieltex (c caderein glo- imple.
a primo, & principali auctore, & quia pr
periliud reipia impletur voluntasDei, naturale,

gis naturalis, ideo ean breuter expe


diemus, remittendo quoad fieripofsic

cciam fi operans hoc formaliter n in- /


tendat: 8 quia cale opus efc hone(cun, tendere in

ad propria loca,qugab hoc fuerintalie


na.supponere autcmoportet poie nos

hominis, qui principaliter eft Deus.

loqui,vel de dilestione Deinaturali,vel


de charitate infufa, duod in titulo infi
nuautmus, nomine charitatis intellig
do infalam ; nomine autem dilectionis

2.

riam eius. Quia a Deo procedit tanqui i

& proportionatum vltimo fini naturali De fin;

vlim.

xhis ergo fatis contrat quftionis

refolutio, quatenus procedere poteft Refolio.


ura lege naturali,8:pura dilectione qdoi"

Dei,vt auctoris naturg, rationinatura- telligidum

naturalem amorem Dei vt finis naturg.

li confentanca.Nam in hoc ordine mo- lexa

Vnde confequenter loqui etiam poliu


mus de lege naturali cum proportione,
idft,vel de pure naturali, Quae con(e
uiturpuram naturam,vt vtentem folo
lumine racionis naturalis , vel de lege
connaturali gratia,8 lumini fidei, qu

dus operandiex dilettione Dei, non eit turali, ob


nitivel operari dilectionem ipiam, vel get addit.

poumus per antonomafiam diuinam


appellare.
-

I-oquendo ergo de dile&ione Defau

Goris natura',[upponimus primo, dari


polic in humana natura tale dilegion

etta Iuper omnia dittinctam fubltitiali


tcra dilectione infu(a, etiam fi abfd; wi
ribus gratix perfecte haberin pofsic.
uod in tractatu de Gratia attingem",
declarando quibus viribus elici po(sit,
&latius in materia de charitate illa di

Itinctio explicanda eft.Secundo fu.


nimus1egem naturalem continere ipe
ciale praceptum diligendiDeum vtau
.46critur ctoren natur, duod in materia etiam

fese" na de charitate oftendendum etc. rtio,

"at ob exhoc (equitur legem naturalem colle


8arebomi-aiue fumptam obligare hominem in

"" "}" puranatura pectatum ad referendum


""} onnia [uain Deum vt vitimum fi

**R, nem, quia hcrelatio indicatone (u

"# 9" peromnia includitur.nquia hoc


} praceptunafirmatiuumeft,non obli

** gatproteper,ledproteporibus.oppor
tunis, & ideo talis dile&io non eft ne

operarialiquid altud ex imperio talis &tion.


dilettionis. Primum folum erit nece

rium, quando illudpreceptum obliga


uerit, & Ita ratione eiu(dem praecepti
crit necellarius ille modus dilectionis,

vtlex cota nature collectiu impleatur

nautem vt fingula pracepta moralia


implcantur,quia non omnia obligitad
dilection Dei. Secunda fi intelligatur
de imperio formali,manifeftum eit, n
ee neccffarium, quianec de hoc datur

fingulare aliquod precepta,necaliapre


cepta fingula hc obligationimponic
teIt per le not;alias ad bene operan
aum effet femper necedariaconingere
actuale amorem Dei, quod dicere ridi

cul etc.Siyero intelligatur de imperio


virtuali, id ft, de relatione fundata in

retur vilo modo ex dilegione Dei qui

}
};

";

da alta praecepta, tum quia ficri poteft,


vcactus ille dilegionis no pracefferit,

};

8. occurrat occafio operndialiudbo

n retanet alteri preceptonaturali;


t etia quia licet pracefferittalis dile
Gio,poteft hic,8 ntic no influere, Quia
nullaeft eius memoria,nec virtusabil
la relitta.Addocciam, nec habitualem

habere illum habitualem affectum, & ni

Dei, x tunc pofum implerepreceptum

}
}

tegre, 8 ine vla transgrefsione alicu


ius precepti naturalis. Poteft enim in

pietatts erga parentes, licet non impe

aliquo attu pr9cedence iptius operitis,

affectum talis deledionis requiri: nam

parentem, Gua non porculet dilettion

cciam hoc necetiarium non eft ad ferui

cetiaria ad implenda alia praeceptain


terdum occurrere occafio honorandi

};
*}

quicit in peccato mortalincentetur


hilominus poteft aliquod przceptum
naturale implere. Suficit ergo illa na
turalis relatio,feu tendentia, que in ip

fo operehonetto natura fua includitur,


vt cxplicatum eIt.
ic

- -

carr.A, obligeraddiex charit 14


vero occurrebat difputatio cf. A quod dixit Augefefuperb. titanec
*::: , Greg qui in 2.d.39.9.x.art.I.conc.a.di

}"it, nihil creatiede honette diligibile

#} propterfe,tedfolum De. ndein arr.

. :

: 2.corol. 1.8 2.infert,nffe homines


*}honeicoperarinii
operandopropter
:
dili diledum,inqu fuum ad refert,

* :

, hij},

*}} velaau,velvirtute, idebex vialicuius


}} dieaionis pracedentis. godprobac
, ""},
,

| Di},

}
;

:
},

D" ex varijslocisAugft.praefertim lib.i.de


44.
Dodr.hrift.ca. 27-8 37.lib.9.de rin.
.8.8. lib.83.q.3o.vbidicit,peruerfum
effe,fruialiquare crcara,przpter De.
Vndelib. I.de Morib. clef. ca. 14.di
cit, omnia bona effereferenda in sm

bon, uo infert ca.15.nihil effe vir

. :
! ,

rutem,nififumm amorDei,8per h

|}

omnesvirtures definit,8ideolib.19.de

tuit.ca23.dicit eie (operbdiligere

s i}
|

propter feepfas,etia ipfas virtutes.Ra


tio vero ef',quia folusDeuseftfmbo

Item quiaalias quodlibetbonum crea


tum poietpropterfe diligi.

nus,&ideo (oluseftpropterfe voldus.

3.
d

}6
f
*

. ,,

yeruntamnprefentis locih
diprutatio: nam pertinetad 1.2.q.18.
vbiderequitisadhonetatem moral
adus humani tradatur,8zin materia de
fide diputari etia (oletpropterinfide
les nonagnofcentes Deum,8 ideobre

* ter dico, opinionem illam Gregorij


}re probabilem non effe, nullaprobabili
gorj.

itifundamto. Nambonum honeftum


propter feamabile ef}, & fufficit ad ho

netatemadus.eriam fideDeon cogi


tetur, mccantea ita cogitatum fuerit,
creritaDei dilegion influatali

9uo modoin adum. Iretnaliude(tdili


8realiquidvtfummbonum;aliudve

}"gerealiquid,vtbonperfeama

oritas Auguftini obftat, necratio


Gregorij momenta haber, ideod; eius
fentetia cmunicer reijcitura Theolo
gis in materia de fide, vr fuo loco, Deo
dtevidebim",8 hic traaatsoto lib.2.*.

de Jult.q.3.ar. ro.8ed.ibi,89 18.ar.9.


Secundo dicdum fupereft de modo

operdiexcharitate intofa,de quo - *******


at,nfieperfeneceifariadimplda radiex

legem purenaturale,cum fit longe (upe }"


fuppofita eleuarione hominis ad fin fu ri
riorisordinis.Dubitariautiet, an, /*}
naturale,tithec circitttianeceda- lege
ad implend ipfam leg naturalem rate" i
abkipeccato.ita enim vidtur ffide, plenda.
12

qui dixerunt, hominnc non implere


Preceptadiuina,qugcum;illa fint,nifi

aliquo modo ex charitate operetur. .


god tenuitDion.ifter.inr.d.17.q.. Dionifici
t:3.8.idcante paucosannos docuit Ber opinio
ichael Caius, qui dixit, omnaaum, jura
qui non fit ex charitate, effe ex vitiofa ili.
cupiditate, & ideo effemalum.

7.

eruntam fenttia hac profusfal


fa, erronea efi,vel magna prebet oc
cationem erroris: vtaut hoc eftenda
mus, membratim oftendendum eft.

teft enim illa fententia primointelligi


achabitu haritatis,feu quod idfide Trident.
Itaru gratia,8 ficerroneaeft, & in La
thcranis virtute danata, in rid.fef.
canon.7.Niuxtaillam (enttia omnia

opcrafadaextraftargratie effet con


trapreceptdiuinum,8 peccata, vnde
fequereturomnia opera,quibus pecca

tor remotefe diponicad gratiam, e


peccara, quod ibi damnateft,8 meri
,quia in Scripcura facra confuluntu"
fepiisime huiusmodiopera, y: dioia";

bieprimumeitpropriumeijecond

timoreleemoyna,oratio,similia,3}

} communicarum eftabipio Deo

Fort relderer aius,habituale}"

"ai bonohonefto,&ideoficamando

ritated ariamad n"?

} bogeftum, non italiquid tra


} }indefit,
omnia bonacrea
}}
fe amabilia, quia nulla

nontamefefufficient, ye ho? fe

Iia,

uatur remision }} }
fegui habitual iuftitiab} }

} bonavtilia,vel 4eleaabi

onepeccarised hec rel9}

} } boneftatappet

alia error, nimirpoffe ver*** }

a n

creatum enid; licet bon honetum

accharitatefe de faao ip b}

ropterfe ametur,noamatur
} talis amor natura fua

iteteinpcccato, defe}

t vlrim"
tenditin

dicaturho } 8. hoc efefatis, vt non


aute

rui talibono,ted vi ;t

fufiny; " frui, quando in illo

" conftitucret, 8 hoc etc,

dina-.

aia.ac&canz &}
ribante iftification,44 no }ia
remi ion}} cilij
niuftitiz,vt cxdoar;

finition,gain illac6cilia } rt

111t}

144

Lib. Delegeaterna,naturaliaciuregentiu.

t: qadi(tiones remote nfo perfear charitatisinfluesinopus pre


10 ft adremision peccati,federia ad
infutioniuftitiz; ergo impotsibile cle

ceptum, quodnouum abfurd eit, quia


ficut ad obtinendam habitualem iu(ti

operataliaefle mala,autctra legeDel

tiam praeparamur per bona opera an

Denique efteuides ratio,quia

tecedentia ad ipfam iultitiam quate

fitas habitualis gratir, vel charitatis


ad feruanda fingula prxcepta fine no

nus effe pofunt ab Spiritu Sando mo

uatranfgreisione, necelt ex lege pure


naturali ipfimet gratia habituali, vel

ridt. (eff. 14.cap.4.ita etiam difponi


murad impetrandum auxilium, & mo
tionem, dua proxime di(ponamur ad

charitati,quia nulla et necetiaria con

iu[titiam, 8 Deum (uper omnia diliga

nexio interillos habitus, 8 talem obli

mus; ergo non minus abfurdum ef}, ad


fingula opera praeceptorum moralium
przrequireread infufum amoris Dei
fuper omnia, quam habitum. t praete
rea contra hoc procedunt cum propor
tione,qua contra Gregorium diximus,

naturali,vt oftenfum eft,nec ex lege c

gationem, neduc ex vllo probabili prin


ipio oftdipoteft. Ned, etiaeftex
ciali lege politiuaDci,qa nullibrlatti in

uenit tale preceptu,vt (tatim odem"


relddo ad obiectiones.Vnde Theo
logi omnes ad quofd attus (pecialiter
factos requirt fanditat habituale in
operate,vt digne,8 fine peccato fit,vc

uente , & nondum inhabitante, vt dicit

vt circa aliud membrum iam declaro.

Si ergonon poftuletur diledio (uper


omnia, fedalia minor, due fufficiatad

admini(trada lacramtaviuor. oteft

referendum actum in Deum finem fu

etia ille (tatus requiri,ppterop',in quo

pernaturalem.Inprimis difficile el di
Ringuere talem affectum, qui fit fuper
naturalis complacentix, feubeneuol
tiz in Deum, & aptus elicia charitate
infula ab amore fuper omnia, 8: iuftifi

imminet pericult mortis, vel propter


aliam fimile occafionem, fed illa obli

gatio eft (pecialis exlegecharitatis,vel

religionis; tamen generalis ad omnia


cante.Sed hoc nuncomitto in alium lo
opera nec fundaripoteft in aliqua lege,
cum proprium, 8. ex proprijs oftendo,
ned; aliqua probabili ratione cogitari.
etiam in illo fenfufententiam illam effe
Secundo
poteft
intelligi
illa
(enten
9.
tentia de actuali diledione charitatis,
falfam,8, voluntaria. Quia ned; ex natu
.4lius/en
ita vt ad feruandum quodlibet precep
ra reifequitur talis obligatio exprin
f tio tum legis natur fic necefaria propria
cipijs, 8 lumine fidei,neque etiam oft
.
relatio in Deum per dilettionem fuper
di poteft preceptum ciale pofitum a
Deo hominibus ordinatis ad finem fu
naturalem, qu fit proprius atus ope
rtis,vel fimul exiftens cum opere, du
pernaturalem operandi femper,uelfer
uandi praecepta naturalia ex fimili dile
feruaturpreceptti, vel qui precefferic,
8.influat virtute in opus.Sed hoc etiam
ione, aut relatione. d quod pofunc
facile refutatur ex principijspofitis,
cum proportione applicari omnia,qu
uiavel hoc intelligitur de dilectione
contra Gregoriti diximus.uin potius
Dei fuper omnia, vel de alia dilegione
nec ad feruda alia fupernaturalia pre
imperfeda, & tantum affectiua, due fit
cepta eft in vniuerfum.acper fe necef
faria haec relatio,vel diledio:nam fidei
fupernaturalis,8 isit perilla referri
in Deum opus cuiufcund, praecepti. Si
precepti per ad creddiimpleturan
primum dicaturinciditur in precedens
te omnact proprix dilectionis Dei,
1ncommodum, & additurnouum, quia
8.fimiliter etia precept ipei,vt exrid
actus dilettionis Dei fuper omnia non
fumitur fef...2.8ead ratione poteft
feparaturab habitu(fiue ab illoproce
impleri praecepth religionis de diuino
dat,6ucadillproxime di(ponat,quod
cultu,autoratione. Imo licet in aliqui
ad pratens nihil refert)ergo fi illa dile
bus actibus externis propter Ipecial
ctioeft neceifaria,flue aan exifts, fue
fantitateor reduiratur (tatusgratic

precedes,8. nretragara (hoc enim ne

vt dicebi, nihilominus etia ad illas non

cetiarielt, vt pofsitvirtualiter influe

et necedaria hrc pecialis diledioa

re)etiam tatus in (tatu gratic,8 chari

tualis, aut virtualis, fi perfona in [tatu


gratic fuponitur, fed (ufficit religiota
intentio,qug ad religion pcdat. Sicut

ritatisert necedarius, quodreproba


tum cit. Et prztcrea pollulaturaaus

t13

Trident,

a.rr Anlex naturalischgelad eperidiex charir. r4z


eria fioccurrat occafio vel fitdifi. riam Dei facere, vel ex charirate, ye!

d, vel relddi pro Dei honore, fieri


poteli ex afteau ad fidem,8c6feision
eius,vel cx affectu diuini cultus, 8 ho

noris pertinentisad religione , etiam


fi non hat ex actu proprio charitatis:
nulla ergo ratione modus operandi ex

charitate eit de nece(sitate aliorpre


ceptorum , xtra proprium praecep

tum charitatis, quod non pro femper


obligat, fed certistribus , 8. occa
fionibus,vt in ppria materia dicetur.

d teltimonia Auguftini in proprijs


I 3.
locis de fide, & charitate cx profetio Fxplicatur
relpondebimus,quia de vtraduc virtu
te habet Augufinus loca difficilia. g/t.
Nunc dico, potie Auguttinum exponi
eodem modo,quo Scripturam, vt ope
rari ex charitare non fit elici, aut impe

raria charitate, (ed operaricon(enta


nee ad charitatem ira vt operatio ralis

Sed obijciturprimo illud . rinth.


. nia in gloria Dei facite, 8: illud ad

fit,qua charitate dirigi, & fieri poisir,


ira vt charitas (emper it defe quaf re

olol.3. quodque facitis in perbo,


lin opere,nia in ini /trile
/ Chrifti, gratia, agente, Deo, g Patriper
ip). t illud 1.rinth. I 6.ia refira
I .

gula boni operis.licet non neceile (it,vt

I I.

0bitio,
1.Cor. I o,

io, 3.
1.Cor.

pro confeisione nominis Chrifti,quan


cio necctic fuerit , veloportuc.

in charitatefiant.Secundo obijciuntur va

t etiam principium, vel finis ab opc


ante intentus. Vnde cum air, b
fieri, quodjine diletionefit, perinde etc,
fi diccret, quod non fit dilettionic6fen

;} ria loca Auguftini in quibus fignificat,


uidquid non fit excharitate fieri ex
praua cupiditate,ac proinde mal ffe.
Vde I. Retra.capit. I 5.vollas/ine cha
riale (inquir) totaeli vitiofa cupiditas.libr.
de Gratiz, 8 libero arbit. capir. 18.in
quit. Quod fit/ine diletione on benefit; 8:

do, non rigore phyfico, quia voluntas

fimilia habet primo libr.de Grat. Chri

deltituta charitate,vincitur vitiofa cu

Iticapit.: 6.8 Irpealias. Tertio argu

pidirate regularitcr,etropofsitinterd
bene operari examore honefti fine re

mentabatur Dionil. quia Deus fuis pre


ceptis intendit nos facere lui dilego
cs, ergonifiex diledione Deiferuen
I2.

ritate totam effe vitiolam cupiditatem


ft etiam exponi de voluntare ipfa,
non de fingulis actibus eius, 8 totadi
caturec vitiofa cupiditas morali mo

latione charitatis, vt latius in tratatu

*ur, non fit voluntas Dei; ergo neque

de Gratia dicemus, Aliqui vero expo


nt Auguftvt in illis locis nomine cha

Przcepta implentur.

ritatis n intelligat virtutem infufam

d refrimonia facre Scripture ref


Solutio ad
*tia-, pondeo primo.continere optimum c

*gcundo continere podeprecep


", altero e duobus modis. Vnusell,
ia opera noitratalia fint,vt ua
lib.r.

cancum, aut duod fic dilectione alie


num. um vero air, voluntatfine cha

"eitex fein gloriam Deicedant, e


"*" u ad hoc non referantur,iu
** verbum Chrifti . 5. Sicluceatl
Yefira coram bominibus,t videant opera ve

fira , 9 storiicent Parem vehrum, qui

heologicam, fed generalem affectum


bon honefri, feu rede operandi prop

teriuftitiam ipfam. Veruntamen in di


ao cap.18. de Liber.arb.8 23.de Grar.
hriftiarte loquitur de la charita
te,cuius et illud pracept hrifti. . 13

dat do vobis, diligati; ,8 Ioan.

13.8.illud.pilige; p corde l. 6.
tuproxim /ic tep). ur.. ar.
. Irem loquitur de illa charitate } .ctri 4
Petrus dixir, quod, op" ltil }
qua

**** ncnin effenius.oportre

} sofine, vt videantur ab
} } enim bic
} } it,pone(cramnecer
} confulendus prop
ere effe } ergo eit, talia de
, vt fi videantur ex illis

farius
ter

gloria Deo. lio modo


}
pote hic intelligi praeceptum afhrma
t!

ior...; 4:3 de qua }


nes loquitur, cum dicit.

p}

, ia charita ex Deo eli. xc }

ibi adducit Auguftin. vc.exp}

ua charitate loquatu. lium Iocu


in"
etraaationum haGenus 1:
(rino
fuffician?"
ni,fed hac nuncdeAug"
r cu
alijimirant"
d ratio nem reponder"
-

}
femper, fed n
"r,n1fi in t aparatione animi, (ci
*

1.ct

--

- -

""

"***" tim omniapropterglo

Thoma,quem Soto-3

"

}
m,
";

nem pr9cepti non


tum.tideoliccc De**

2.

44

Lib.2. Delege ternatabaciureg.

me,vt excharitate operemur,ntam differens quod necprecipitur,necpro


id nobis praecipit in omnib operibus,

hlbetur, necetiam approbatur: pofte

necper fingula precepta, fed (olum per


fpeciale precepta charitatis, uod luis
tporibus feruidaeft, ideod, extrailla

rior vero eft plusqum permi(sio,quia


ft quzdam pofiriua concefsio, vt fu

necefsitatem pecialem poteritnon fo


lum lex naturalis,fedetiam (opernatu
ralis fine illo modo feruari. Sic enim

pcccator chriftianus creddo prz


tum fidei implet,licet excharitate non
credat,8 finem proxime a Deo intent
perilludprzcepti adequiturina hic in

t}
}

dz fint,vt honefte, 8 fine macula fiant;

1},

iam illudpertinetadlegem przcipien

},

tem vnum modum, 8 vetantemalium,

}
}

vt in fuperioribus etiam taaum eft, 8:


ideo de his effectibus nihiladdendum

fecum,feu remotum non affequatur, &


idem eit dealijs praceptis.

occurrit.

XII.

pratadum e(t,8 infra tradando de iu


regentium, latius dicetur. Quod fi in
his materijs confideretur ius natura
le, quatenus difponit,quomodo prft

cluditurinipfo precepto, licet extrin

Solum ergo fupereft inquirendum,


duando, 8 duomodo pofsitius natura

2,

lehabere vim non fold obligidi,feu p


hibendi, fedetia irritdiaG,qui con

lr lex naturalis /ol probibeat


aliquo; attus, jed etiam irrite con
trario;?

Raaado de obligatione legis na

turalis, fequenter explicuim"


feromnes effectus,qui (olet legi
in muni attribuina conftat cx didis,

hocius quad bona przcipere,mala P:


hibere;permiisionautautpunition
propri non habere loc in illo. gia
licet ex tranigrefsione naturalis iuris
fequatur reatus poenz in ordine addi
uina prouidentiam,8 iultitiam:ad qua
fpeaat poenamilla taxare,nihilominus
rationaturalis non pote(till poenam
definire, 8: ideotalisac tanta proprie

ua, quatenus ex confequenti prohib


contraria eor,dug praecipiunt. Ratio
autem dubitandieft, quia irritare non pifficula
tii ratio.
eIt precipere,fed facere, ius aut natu
rale,vt fic,fol videturhabere vim pre
cipiendi, non vero tollendi dominii,v.
4
g.vel faciendialiquid fimile. firma
ripoteft indutione.n ius nature pro
hibet contrahere matrimoniti poft fa
tum voticaftitaris,velpoftpromiisio
nem (ponialiti fada alteri,8ctamen ma

};
*

}
}
3:

},
.

trimonium valideft; prohibet etiam


};

lex nature vendere rem vltra iuftii pre

"l
*,

tium, & nihilominus talis venditio non

eft irrita ipfo iure natur;ergoiderit

mere naturalis, fed (equiturille reatus

in omnibus fimilibus. Nam efficacitas

ex naturali,8cintrinfeca ditione cul

riki"- dicis puniripodet.Vndefit, vt neque


ba-propria permisio loca habeat in hoc

iuris naturg eadeft in omnibus,ncque


peculiaria verba habet, per dua prohi
beat,vt propterillora diuerficat dica
mus,aliquando irritare, & non femper,
vt dici poteft iniure politiu.

berelo iure,quia nihil,quod defemalfit,per


inlegena mittitlicite heri,vt perfeconfrat,quia

Nihilominus certa eit, actus fados


3.
contraius naturale,aliquando non fol , fa

"It

c malg:necetiam permittit,fieri impu


ne,eomodo duo poenapoteft exhociu

malos,fedetia irritos effe. ctandua Ro, contra


certum (uppont auctores in pluribus iu, nature

aux(tionibus, quas in particularitra- /ol

refequi, fcilicet, quoad reatum, quia

at, vtan talisaausvg tradus fa-elepra

nunquam impedit, aut de fe impedire


poteft reatum poenz. uod fi dicatur

Gus ex metu,violentia, dolovel c alia/ta alig

ditione fimili, fit nullus iure naturz, do irrito,


velttum politiuo; fupont ergo, ex

k;

z,iravtlicet poenanon effet per leg

hoc repugnataaioniintrinfece,acper

hocius permittere velindiffertia,que


nonprohibet, velbona, duz approbat,
licet nonprxcipiat, neutraeftpropria
permisiolegalis(t fic dica quia prior
ft pura negatio dicitur enim opus in

vtroque capite poffe habere nullitat.


Probatur deinde exemplis: nam (

},

*
*
}
*}

aum matrimoniti factum,viuente prio

riconiuge, exiure naturz nullum el.

}
|

Idem

non fequitur eximperio alicuius legis

., determinata, arbitrio competentisiu

tratalem obligation fit. Quod dubi


przcipu habetloc in praceptis nega
tiuis: extendi vero poteft ad affirmati

, rz.s4nlevnaturalis irriteraliquo; af.

J49

dem eft verum de matrimonio v.g.in- petuam. nc regulam fummo a fimili


ter frates, & ad huccertius inter
trcm,8 Filian, ; contracius etiam viu
rarius iura natura irritus, feu nullus

ft,quoad vfurg obligationemidem cfc


de contradiu facio per dolum grauem,
8 (iinilia funt multa. Vt autem ration

reddamus,8. priores obiectiones folua


mus,oportet regulam aliquam afsigna
read cognofccndum quando actus pro

ex Glofia in Clement. . de Iure patro


nar.verb.Inbibente,in fine,8 exGioia in

/er ft,cella obligatio, pl/i/oror


Jibi alif ftpletur. Vbi Gloda

hibitus iure natura validus, velirritus

aduercit,talein promisionem effe irri

it: nam vtrque polfe accidere often

tam ipio iure nature.Et ta cfirmatur


regula exemplopolito de matrimonio

dunt adducia exempla: differentia au

clopa-.

cap.ide, dilr. I o.Dccio in cap.2.dc arr.


ftio. & alijs, quos refert . in 4.
Decret.2...6.1n princ.n.6.8 colligi
/i/il
turex lege,/i/illetur, de verb.obligar. LClr.
Quod lege (inquit)problbent/iperpet

tem nonpoteft funi ex verbis legis, vc


contracto inter languineos in primo
rede obiedum eft; vnde crgo illam fu graduinamibino deeit poteitas,id eit,
ominium ful ad (e tradendum in ma

lc1US,

Dux regula przcipue occcurrunt.


Primaeft; quando adus prohibetur iu
eglead rc natura ob defectum potettatis, vel

trimonium,ncc deeft voluntas, quanta

4.

dg ob materie incapacitatem, tunc actus

dndo eft nullus,& irritus ex natura fua.


a:iu, iure
ture t oftendit exemplum illud defectido ma
trimonio,8in vniuerfum de donatione
irriti,
eiuldci
fada poft prior validam, 8:
Trima re
permanentem,eft
enim nulla,quia ille,
gia .qui (do donat,vel
traditiam nonha
bet poteftatem in talem rem. Vnde in

ft exparte contrahentium, tamen illa


naturalis indcccntia,quz facit talema

trimonium clic prohibitii,perpetu du


rat,fi matrimonium tale duret; ideo e

tiam duratio ip(a prohibitaeft, 8 hoc


ft eie irrita. Id cernitur in exemplo

dcvIura,qug prohibita eft,quia injutta,


duziniultitia tam inuenitur in rettio
nclucriaccepti,quam in acceptione,8t
idco prohibitio illa irritans efr. Vnde

tclligctur differtia inter traditionem

etiam conftat ratio clara, quia i valor


faaan pof priorem traditionem, vel actus fit contraius naturg, a nemine fie
ripoteft,cum ius (uperioris refiftar: in
tantum poft priorempromifsionem:c
cnim vtraque it contraius nature,vna
illo autem caluvalor ipfe eft traius
ft valida,& nonalia, quia prior tradi natura, quia habet eandem caufamtur

to abitulit dominium, 8: ita etiam ab

pitudinis;ergo nteft talis valor fub

litpoteitatem promisio vero non


toliit dominium,8ideo noncollit pote
fi3tem, quanuis obliget advtdumilla

fifteresergo eit irritus talis adus. Vn

de poteft confiderari differentia inter


hncregulam,8 prrcedentem, quod in

talimodo, Eadem ratione contradus,

in priori actusprohibetur, quia prau">

contenfus per dollum fuantial

a: null eftex deteau poteftatis: in hac

(t ic dicam ) extortus,nullus eft iure

veropolteriori adus fir nullus ration*

**tur9,quia dolus impedit verum con

,& caulatinuolitariananevo

intriniect malitix perpetutac (ubin


peripiamprohibitionem, quia }

Iuncateaut non poteft contradus hu

teitas abfoluta circatalem mare"*"

} perfici,8 fic de alijs. quibus

non deerat.

cliseft ratio regulz,quia in his,8 fi

}:

} } tollitur principia fub


eft } ic dic)valorisaaus, quod

| }
*

aditida

f':

uis Ius m2
xtra hosaur calus,qua
-

honeftov(u, neft, cur n**


io fa"
optim declaratur in mat"9" 5:nam

||

pote

illad votnon abrulit,** }

aat
quammatrimon1"
homo habe*}
}
8 alioqui
contr2

*** In pro effectu, vel, vt Iuri

lis tradic9.

traaam quateouse" }

|
|

habcc

ture,
irrit.

do contra vorfimplex catitar

}
} pateria eius inuentam,
pitudo } eft 1.1tus,quando ead tur
*",uando habet cauf per

turz phibeat ad irritabir effe guidea?


)
feaus durare abfd; curpeto dine,8
lidus fir. 14

****
regulaeft,quido aauspro
Stridare
re hi
hibetur
opterindecentiam,
vcltur
8"-.

- 2

} }idet, du2 habeat

.
-

}}

},

||

teltas (uffici ficetprobi


eius,quia fi fuponaturpo qui pofsit ef tis iure ;
ensad talem effect,8 alio

te aute
voltat,ine potefta
Sec Volutate mo ftaaus validus.

itzio

||

| ||
|

} -|.

r ro

Lib. 2.Delege eterna, naturali, aciureg.

habet maiorem quandam efficaciam, fitiuispoftea videbimus.t vtrad; ifta


rum mutationum contingit,vel abfolu
t,8 vniuerfaliter in tota lege, 8 dici
turabrogatio legis; velin particulari,
8. dicitur difpentatio, vel particularis
relaxatio. De his ergo omnibus modis
mutationteft inquiri circa legem

duam promifsio,8poteft etiam habere


honeftum vium,faltem reddendo, & n

petendo debitum;ergo rette poteft effe


validum. Venditio item iniufta relin

".

duit quidem perpetuaa obligationem


rettituendi excetiumpretijiquod fi har,
cedatomnis turpitudo in valore,8 per
petuitate talis contracius, & ideo non
eft,cur impliciter irritus fit. Et ita pa
tet repontio ad obiectiones factas. In

naturalem, in hoc autem capite folum


de mutatione ab intrinfeco dicemus;in

1equentibpsautem inquiremus de mu
tationibus ab extrinfects agentibus.
Dico igitur,proprilodudo, legem
naturale perfeipfam defineren polfe
2.
vel mutari,ned; in vniueriali,ned;in par Refol.

ubus etiam exemplis confiderari po


teit,prohibitionen nonefie quaf dire
ctam, velabfolutam de fub(tantia talis

ticulari, manente natura rationali cum Leg

actus,[ed vel prouenire ex aliqua gene


rali lege,vt ett Ieruare votum , vel fol

vfu rationis,8. libertatis.Semper enim rairperje


hechypothefis preintelligitur,8 uppo panec de

efie de tali modo,feu excedu,8 ideo mi

nitur: nam cum lex naturalis fit veluti hccre, nec

rum non etie, quod actum non irritet:

proprietas huius naturae, fi illa de me- laripof


V

XIII.

aio tolleretur, tollereturetiam lex pa-J,in


turalis duoad exiftentiam fuam, & ma- ,

lr prxcepialegi, de/eg ab intrin


/eco labilia (int*
I

nerettantum fectidum effe effentie leu inpar


pofsibile obieaiue in mente Dei, ficut ticulari,
8: ipfa rationalis natura. Itno tunc etia

enus fub(ttiam,8 obligatio


| nem legis naturalis explicuim",
reliquum eft , vt de illius firmi

lex aeterna non haberet rationem pro

tate, velimmutabilitate dicamus. Du -

plex autcm mutatio potelt intelligi in


aliqua lege, Icilicet, vel per addition,
vel per ablationem,feu duminutionem.
lcautem non eft (ermo de additione,

uia illa non eit mutatio, quandoprior


lex integra manet, fedeft perfe&io ex
tenfiua
ferens advtilitatem humani,
p.Tbo.
vt dixit D.Thomas d.94.ar.5.8 fic V1
lpian. pian.l.l ile.fide luft.8 iure ait, ius
ciuile conttitui,addendo aliqua iurina
nurali. lmo 8 ius diuinum multa addi

ait iuri naturg, Scius Canonicum vtrid;


Nam, vt infra videbimus, humana iura

multa determint, qux perius naturae,


aut diuinum determinata non funt, nec
-

ueniter determinari potuert.Tra

}" aamus ergo depropria mutatione.que


: " fit per ablationem legis, vel obligatio

} piseius cautem mutatiodapiciter


**" (olet
in rebosaccidereninira,
vel per
mutationem
rei ab intrinfeco deficien

de 1"}}"

labilitatis,ycl per extrinfecus fadvirtute ali


*e/i/ermo cuius agentis habentis poteftatem.
vterque modus poteft ad legemappli

pria legis, quia non effet cui Deus pre


ciperet:oportet ergo naturam rationa
nalem (upponi,8 fic dicemus,non poffe
legem naturalem, velin totti,velin par
te per fefe deficere,aut mutari. Ita Iu
micurex D.Thoma 1.2.q.94.art.4. 8 5. p-Tbo.
8. .1oo.ar.8.8 2.2.q.66.ar..ad . 8 .
4.ar.4. ad 2.Vincet. in Specul.moral. incent.
lib.i.parr.2.d.3.8 alijs,quos cap.fequ
ti,8 5.referam. Item ex Aug. libr.83.
g.
gg(tionum q.53.8. lib. de vera Relig.
.3 .8: lib. 1.de Liber.arbitr.ca.. It

ex Lactantio libr..de Vero cultu a.8. L,


8. ex Arift.5.thic.ca.7. icer.lib. 1.8 ria.
2.de Leg.8. 3.de Repub.8. ex 3.5edet. In-cicor.
ftit.de Iur.natur.Probatur aut,primo,
duia hocius naturale vel confideratur
in Deo, velin homine,provreft in homi
ne mutari non poteft, Quia eft intrinfe
ca proprietas necefiario Huens ex tali
natura,quatalis eit,vel (vtalijvolunt)
eft ipfa rationalis natura : ergo repug
- nat,manente tali natura aptaad vrd
ratione,auferri legem naturalem.Sive
roconfidereturhec lex,vt eft inDeo,fu

pra oftenfumeft,non potie auferrinon


folumaiudicio diuini intelleaus, ve

cari:nam interdum resperfeipfam de


ficit,quia ex vtili fit noxia,velex ratio
nabili fit irrationabilis; aliquido vero

veltalia bona przcipere, veltalia ma

tollitur per (uperior, vtin legibus po

la vitare.

rum etiam neque a voluntare,quavult,

Secundo

}
}

**
.

Cap. r2.e4npreceptaaturalia/intde/e? r.
Secundo argumentorin hunc mod, per obligent, nontamenprofemper, 8:
auia nulla lex deficit per le ipfan fine
ideo poteft huiufmodi praceptum, li
cuocatione legislatoris, niti vel Guia
ct naturale fit vno tempore obligare,
nnrat perpetua, fed procre cer

8. non in alio,feu in vna occatione,8 n

to, quo finito, ipfaetiam finitur,8 defi

in alia, non tamen propterea recipic

mit ede, vel quia in materia fit aliqua

mutationem,quia ha:cett illius natura,

mutatio,ratione cuius lex fit irrationa


bilis, & iniufta, cum antea effetiufta,8c

talibus occationibus,vel fub talibus c6

8 (tfic dicam) a principio ferturpro

telligiquomodo perfeipfam cedet lex,

ditionibus, & nonpro alijs. Nihilomi


nus tamen femper retinet (u vim,fem
per obligat,licet nonprofemper, Sicut
praeceptum confe(sionis v.g. licet pro

manente obiecto, 8: fubietto eius, cm

hoc men(e non obliger, & pro tempore

exparte legislatoris non auferatur, vc


fuponimus. t neuterillorum modo

quadragefinz obliget, non ideo muta


tur,fed de leidem (emper permanet.t

rum habet locum in iure naturali. De

.declaratur amplius: nam praecepta af

prudens. Quia filex indefinite, actine


terminopofita erat, 8. ex parte mate
rir non eft fatta mutatio,non poteft in

priori paret,quia leges eius funt nece{


firmatiua legis naturalis (olum obligic
faria,8 perpetua veritaristcomplecti
pro illis occationibus, in duibus omif
fioralis actus eflet per fe, 8 intrin(
turenim hocius (vt fupra dixi) princi
pia morum perfe nota,8 omnes, fo
malasergo ficut illa omisio non poteft
las conclufihes,qua ex illis neceffaria
non effe mala;ita neque obligatio affir
matiui praecepti ad adum illi omifsio
illationeinferuntur, fiu proxim, fine
ni contrarium poteft per fe definere,
perplures illationes, omnia autem hec
aut mutari:ergo tale preceptum necef
perpetur veritatis fuit , aux veritas
principiorum non fubfiftit fine verita - fario femper obligat pro fuo tempore,
8 confequenter (emper etiam obligat
te talium conclutionum, 8, principia
ad non habendum contrarium propofi
ipta ex terminis necefaria (untiergoin
tum, feu adobediendum faltem in ani
omnibus his preceptiseft perpetutas;
mi praeparatione.
non ergo pofunt definere per folum
uarto declaratur, & confirmatur
lapfum temporis. Altera vero pars ex
5
hc veritas expediendo obiectionem,
codem principio facile oftditur, quia
iudicium,quod nece(fario colligiturex . uz hic fieri poteft. Dicit enim rift. 4rift.
y.thic.cap.7. Iultum naturale, feu na
principijsperfe notis, nunquam poteft

efefalumiergo necpoteft effeirratio

tura conftans non omne mutabile ede,

nabilevelimprudens:fedomne iudici
legis naturalistalee(t, vt vel fit deprin
jsper (e notis;velexillis neceifario
inferatur; ergo quantunuis res varien
tur, iudicium legis naturalis variari

aliquido veropoffe effe mutationi ob

non poteric.

plurimum non mutari, in aliquotamen

ertie fitalia indudio diftinguendo

in hociure przcepta afirmatiua, 8: ne


83tiua, 8, oftendendo, neutrum genus

talium praeceptorum podeper feceda


re, aut definere obligare. Nam in pri

nis pracepta negatiua prohibent res

noxium. uodetiam tradit D.Thomas

.2.q.94.ar.y.dicens,legem natura duo D.Tbo.


ad prima principia omnino effe immu
tabilem, duoad conclutiones autem vc
cafu, 8 in paucioribus mutari,propter
particulares cautas occurrentes. on
firmat hoc D. Thomas exemplo legis
naturalis praecipientis depofitum red
di fuo dominopetenti, qua nn obligat
in catu,in quo depofitum periturad d

perfe, 8 incriniece malas, Scideo obli

nificandam rempublicam.tfimile effe

gant femper, & profemper, tum rario


Iux forma, quia negatio omnia dc
fruit: tum etiam quia quod per fema
Iumeft,(emper,8 vbique vitandum eft;
eadcm ergo ratione non pofunctalia

poteft de praecepto naturali feruandi


fecretum,quod negatinum cfc,8 tamen
violari poteft, fi ad defenfionen rcipu
blice, vel innocentis fic neceifarium.

Preceptum item Non occide, naturale


eft, & tamen in propriam defenfionem

przcepta per le definere, quia non po


teft res per femala definere effemala.

1icitum eft occidere. Difficilius exem

firmatiua vero prxcepta, licet fen

plumclie potelt de pracepro


N 4

trahcn

r r2
*

Lib.2.Delege eterna,naturaliaciuregenti.

trahdi matrimonium cum forore, vel A ratio reddendum effe depofitum iure,
8: racionabiliter petenti, vel nifi ratio
marre, quod naturale eft , & tamen in
flionisiu(t,vel reipublicz,vel pro
caiu nece(sitatis generationis humang
pria, vel innoccntis obitet. mmuni
non obligar,vt
de facto contigit in prin
ter autem folet illa lexillistantum ver
cipio creationis, vt ex materia de
bis proferri,Reddend eji depojil,quia
crimonio conftat.Ratione denique hoc
:cera fubintelliguntur, nec informa
confirmat D.Thomas, quia cercior eft
legis humano modo polita omnia dc

(cientia peculatiua,8 naturalis, quam


is,8. practica, & nihilominus in
moral
fcientia phyfica, 8: naturali * licet vni
uerfalia principia non deficiant, con
clutiones etia neceffarix interdum de

ficiunt; ergo idem poterit acciderein


moralibus, atque ita potericius natu
rale mutationem pati. Probatur confe

duentia a paritate rationis , quia ficut


materia phytica ft mutabilis: ita etia
res humanx, qu Iunt materia iuris na

turalis, multo magis mutabiles Iuntier


go etiam ipfum ius mutabil ft: nam
ficut ex materia fumit iiem, ica il
lius conditionimitatur, & participat.
vero omnia rct explicatapo
tius confirmant affertionem. ft ergo
6
confiderandum ea, qux confiftunt in
, Guadam adaequatione, 8 quali relatio
Q , duplicitcr pole mutari, yl duali
fit ita mutari,feu definere efle, fcilicet,velin

bilislex" trin( per mutationem fui, vc pater

***** definiteie pater, i moriatur; ve ex


* * *, trinfect tantum per mutationem alte
****** rius, quomodo pater definit cdepater
""" per mortem filij, quz defitio in patre
non eit mutatio, fed per modum muta

tionisi nobis concipitur, vel ignifica


tur. In lege ergopolitiua contingit mu
tatio priori modo, guia collipoteft; in
lege autem naturali minim, fed (olum
fecundo modo per mutationem mate
ria contingit, vtadio fubtrahatur ab

obligatione legis naturalis, non quia


lextollatur, vel minuatur, femperenim
co modo obligar, 8 obligauit, fed quia

ipfa materia legis mutatur, vt itatim


patebit in exemplis adductis. Vnde v1

terius confidcrandum eft, legem natu


*alem, cum per fc non fit (criptainta

clarari pounr.
gado ergo D.Thomas cum Arifro-

teleait, aliqua precepta legis natura- ***


lis mutari, vel deficere,aut exception "

pati in paucioribus, feu in cafu, loqui- "}"


tur de mutatione impropria perfolam ri
cienominationem extrinfecam ratione .
mutationis,quae in materia fit,vt ex co- *****
dem funitur dida d. roo.ar.8.8; Guoad P""
hoc differentiam conftituit inter qu- ".

dam praecepta naturalia refpecinalio


rum,vel repettu principiorum vniuer

faliorum. Nam qudam verfantur in


materia, qua nn recipit mutationem,
vel limitationem, vt eft, vel generale
principium, Non/intfacienda ala, velin
terdun particulare praeceptum, vt

d:alia vero,funt,qux ex par


te materie mutationes reciperepofsr,
& ideo limitationem, vel quafi excep

tionem admittant.Vnde fepeloquimur


dchis prxceptis, f effent propofira
per abfoluta verba, fub guibus patiun
tur exceptionem, quia non fatis decla

rant ipfum przceptum naturale prout


in fe efr. Sic enim przceptum in fe
Gatum nullam exceptionem patitur,
uia ratio ipfa naturalis didat,hoc de
bcre fieri tali, veltali modo,8: non ali
ter, vel concurrentibus calibus circun

ftantiis,8. non abfque illis, Im interd


mutatis circun(tantijs, non folum non

obligat naturale praeceptum ad facien


um aliquid v.g. ad reddendum depofi
tum, fedetia obligat ad non faciedum.
t ita facile declaratur exemplum
de depoiito: na licet in hoc catu redd
dum non fit, non proptered naturale
praeceptum mutatur: nam a principio

bulis, vel membranis, fed in mentibus,


non femper dictari in mente illis ver

non fuit pofitum pro illocafu, fed pro

bis generalibus, vel indefinitis,quibus

non impletpromisionem, quia res no


tabiliter mutarz funt, non muratur ip
fe.nec lex fidelitatis feruande muratur,
fed mutataeft materia,tamen a princi.
pio illa mutatio fuit virtute excepta
cr conditionem in ipfa promifsione

a nobis ore profertur, vel (cribitur, vc

v.glex de reddendo depoiito,quatenus


naturalis non ita impliciter, 8 abfolu
to mente iudicatur, fed cum limita

tione, & circunpcctione: dictat cnim

7:

alijs, duos reda ratio didat, ficut qui

fubintel

s.

);

4.4niu. tolboeldiba/ariqueatp.bot. rys


fubintelledam, 8: ita non eft vera, vel bilis quafi per feparationa fubieGo,
intrinfeca mutatio,fed apparens,8 per
ficut fcientia, qua ex parte obiectiim- 4lex
extrinfecam denomination. Idem er

goeit de depoiito,etiam i depotito ad


iungatur promisio reddendi illud,
eitapud Auguftin. fal. 8 habetur in
. . Nequis. 22. .2. Idemque cum pro
portione eit de pracepto naturali (er
uandi (ecretum.nam fecretum eft quafi
f}

depofitum, quodcuftodiendum datur,


8 accipitur fub promisione feruandi

l 0,

fine damno, 8 iniuria tertij: nam hz

11}

/*

mutabilis veritatis efr, in fubiecto cor- ""* p


rumpipoteft per errorem.Sedhzdif-delerian
ficultas quantum ad rem attinet futh-tibus homi

cientertada eltfupra cap. 8. vbi dixi-

mus de ignorantia, qua inhanc legem inam


cadereporefr. Dicimus ergo breuiter, tationJ
legem hanc non pode omnino deleri de bire*

mentibus hominum;quoad aliqua vero Rebolio.

conditio necedario fubintelligitur, vc

praecepta poffe ignorari,8 fortaff non


ab omnibus hominibus.Nam licet qug
aam gentes errent circa vnum praecep

promisio licita fit. Loquimur autem

tum,alix circa aliud, nullum tamen effe

},

de naturalifecreto: nam figillum con


fefsionis altiorem haber obligation.
Denique idem eft de quinto praecepto
Decalogi Non occide, duod vt naturale
efincludit plures ditiones, fcilicet,
non occidespropria auoritate, & ag

videtur, duod non aliquibus (altem ho


minibus per lumen naturale manife(te
tur, 8 hoc fatisett, vc fimpliciter dici
Isic, nullum praeceptum naturale t

}:

:
}}

grediendo,de quibus in fua materia di


cendum eft, 8 . I r. aliqua artinge
us, De vltimo vero exemplo, duod
obfcurius eft,dicam capite fequenti.
9.
Filjai, op d rationem repondeo, admitten
poix ra dofimilitudin ex conclufionibus phy
ficis fumptam cum proportione. Nam
,

taliter deleri, etiam per ignorantiam.


ddo veroper errorem,vel ignoranti
non mutari legem in fe, fed occultari,
feu nefciri, quod longe diuerfum eft.
am licet omnia przcepta legis natu
ralis fintimmutabilia, non tamen om

nia funta que nota, 8: ideo inconuenis

non eft, vtaliqua ignoraripofsint. Alia


difficultashfcoccurric de Epiikia, quae

propolitiones phyfica , licet dicantur

grauior ft,8 propriam diputationem

interdum deficere,tamen vr conclufio

requirit, quam infra cap., .trademus.

nes fcientificz (unt,non deficiunt, duia


V

vtfic non abfolutinferuntur, fcdcum

II II.

limitatione, vtique atalibus caufisper


fehocprouenire, niti impediantur; 8:

lri, l lariyel dipen/aripo6it

ficetiam in praefenti naturale prxcep

perbaapotefiate?

tum (vt dixi) non abfolute precipit in

talimateria v.g. reddendum eft depofi

Vanuishzc que(tio videaturex


praecedenti definita, nihilomi
nus non defunt graues Doto

tum, fedfubintelleis debitis circun

Itantiis,vt fatis explicatumeft: folum


cnim hoc modo inferuntur tales con

res, quiabfolute dicant,potie dipenfa

clutiones necefario exprincipijsnatu


ralibus,8nonaliter funt naturalia pre

riinterdum per hominem in iure natu


rali, vel mutari per ius humanum , vel

cepta, nifivt exillis principijs neceda

gentium,velciuile. Non quidem quoad

io colliguntur. tideo etiam non ob


at, quod materia fit mutabilis: nam
lex naturalis difcernit mutabilitatem

omnia iura naturalia : facentur enim


hanc mutationem non habere locumin

primis principijs iuris nature, necin

in ipfa materia, 8:iuxta illam accom

conclutionibus illis propinquis,de qui

odat przcepta: nam aliquidpraecipit

bus fentiunt procedere omnia dicta in

In illa materia provno featu, 8 aliud

alerii
fuperiori capite, folum ergo in quibuf i
atura

proalio, 8: ita ipfa in femanet (emper


"mutata,licet quoad noftrum modum

loquendi, 8 per
Io,

denominationem ex

1. opinio

dam rebus, leu praeceptis magis remotis dicunt,poffc fierihanc mutationem: le pole in
-

non vniuerialem per modum abroga-"

"rinfecam duali mutari videatur.

tionis, fed particularem per modum } "}}"

. Alia difficultashicoccurrebat, quia


idetur lex naturz pode de mentibus

aipentationisveldiminutionis.ita ex-R"" "}}


prde
declarat Gioia in cap obi,de **} */
Dcci, verb.Exempto, Idem fentit , /ari.

boolinum deleri, fubindeed muta

1 1.

"4

*
Felin.

Lib.2.De legeterna, raturai,

in 1. 6iones, verb. Nakerentur, S. exemplum eft de iure naturali non au


Glotta. i.in1.1 iile tf.de Iultitia,8ciu
ferendialienum,quod viderur immuta
ri hominum introductione per vfuca-,
.Sequitur Abbas in dicto cap.4 ,
pionem,8,
Quo exem
.4.
8
in
.
.
de
Confuct.
.
3.
& cap.g in Ecleiar.deCon(tit,n. . . . plovcitur praefcriptionem.
Glofia in didal.
vbi etian Felin.n.26.8 ibi Innocent. 8c
nes. Quartum eit de Iurc naturali,quod Glo).

17:10cent.

alii communiter.ceptotius vcro,8 di

per contenfum mutuum maris,8 foemi

gel

ftinatustradidit hanc (ententiam An

"8"

gel. verb. papon.1.vbi pecialiter de

nx fiat matrimonium, quod ab homini


bus immutatur,ne Fiat,nifiprre reate

Pontificia dipenfatione loquitur, Na


rr

uarr. etian cont.2. ; filii int legi. .

Sanci.

}
ar
ht:
t

.
}

fles adfinc. Simile eft de iure condendi


teftamentum, vel donandires fuas:nam

illas. Idem de Pontifice docet Sanctus

rrio domini; 8. tamen hocius mutatur,


vel limitatur ab hominibus,vt,fcilicet,

lib.8.de Matrim.dip.. & refert plures

id non hat, nifi per teftamentum folen

Iurittas,3c ex Theologis Canum in


lect.de Poenit.p. 5. Sed illius fententiam

ne,8..

in hac parte futncienter refellimus in


iq,

hxciure natur fieri poffent pro arbi

8.dicit,poffe Papam limitare legem na


turalem,8 diuinam,& difpenfare circa

()

aciaregn.

lib.. de Voto cap. 9. oteft etiam pro


hac (ententia referri Henriq.lib.8. de
uhar. cap. 13, Sed in his auctoribus,
8 alijs, qui de hoc punto tractant, ad
uertereoportet, interdum logui gene
ratim de iure diuino, 8 de poteftate

}
}

Secundoprincipaliter afterunturvaria exempla difpenfationum humanar


in iure naturali. Primum et de difpen
fatione in votis, Sciuramentis,quorum
obligatio de iure naturalief. Secund
eft de difpenfatione in matrimonio ra
to, quod fuponimus effe difolubile dif

3.

tl

}}
}
i);
li.

D.
|

pentatione Pontificis, cum tameniure

: ad difpenfandum in illo, confun

naturae indiffolubile fit. rtium eft de

dentes fub diuino iure tam naturale,

difpenfatione in refidentia Epifcopo

dum potitiuum diuinum, Nos vero di

rum, quae eft de iure diuinonaturali, vc

(II

find, 8 pecifice loquimur, & nunc


folum agimus de iure naturali in ordi
ne ad quancunqipoteftatem humanam,
8 tionem cius, fine fit difpenfatio, fi
u prxceptum, aut iurisinftitutio, fiue
per legem, fue per confuetudinem, vel

particularem, vel totius orbis, qu


let diciius gentium, vr infr dicam. De
iure autem diuinopolitiuo infra in v1

timolibro huius tractatus dicemus.


xcigitur fententia primo fuadetur

2.

varijs excmplis. Primum, & vulgare cft


de diuitione dominiorum,quia iurena
tura omnia erant communia, 8: nihilo
nlinus rer diuifio ab hominibus intro

. ; ductaeft in cap. aturale, dift. 1. cap.


turale. Quo iure, dift. 8. lmo in cap. Diletti.
. I , . 1. dicitur rerum diuifio ini
iure.
uitatem introduta, non quod ipfa in

fentit Concil.Trident. fed.23.cap. 1. de

Reformat.8 tameninillaquotidie dit "

Il',

experimento conftar, in multis cafibus


darihanc facultatem,in quibus non cef
faueratobligatio refidendi, neque vlla
probabili ratione poffet id per (olam
interpretationem colligi, fed per au
doritatem Pontificis tollitur obliga
tio,relaxando illam,8, haec eft dipenfa
tio; tum etiam, quia ita fpe vocaturin
ipfis indultis; imo etiam in Concil.Tri
alentinofed.6.cap.2. de Reformatione.
uartum exemplum eit de di(penfatio
ne in impedimentis irritantibus matri
monium iure naturali: nam in matri

fionc peccati facta fuerir, vtomnesin

pra fuide difpenfatum iure naturali, 8:


tamen illude(timpedimentum irritans
iure natura. Denique adduntur a Iuri
ftis exempla de difpenfatione in debito
foluendi decimas, quod dicunt effe de
iure diutno naturali.irem in exemptio
ne clerici a iuri(dictione frculari, qui
xemption cciam centent etie de iure

iurc natur hominibus conucnit, & ta-.


e r
1ege
1. . Im
"e"
leges humanas aufertur. I.
- - "

piones. . .de iuftir & iure. i. Liberias.

ija, *** :tatu liberor. 3. ; , Initit. dc


" Iurc natarali gentium , & ciulli. ti

plo habet locum vulgaris euafio, quod


illa non fit difpenfatio, fed interpreta
tio iuris naturalis; tum quia cuidenti

monio inter fratres refert Angel. fu

fra cirandi interpretancur. Secundum


excmplum fimile eft de libertate, quae

penfatur,vt con(tar. Ned; in hoc exem

. Dile trodu&io iniqua fuerit, led quod occa


ti.

ainino

. 14.4nius nartolboeldiba/arigueatpoteRateb., , ,
diuino naturali, & tamen in ea difpen- legem, vel poteftarem humanam,
fat Pontifex ; permittendo clericum a
temporali iudice puniri, etiam in caufa
criminali, & alia fimilia videri pounc
in Felino cap.vlc.de Maior.& obedien

6},

tia.n.7.8: icquentibus.

Tertio argumentantur ratione, quia


hzc dipentatio in aliquibus iuribus na
turalibus eft (z neceifaria ab bonum
animarum, vr exempla adduda often

4.

dunt, ergonon eit verifimile, reliquife


Deum homines fine hoc remedio, quia
adprouidentiam Dei (pectat concede

rehominibus poteltatem moraliter ne


cellaria ad conuenienten gubernatio

nem reipublicz.Vnde ex hoc principio

colligimus effe in hominibus poteftat


puniendi malefactores etia poena mor
tis,8priuandihomines rebus uis,qu
do caufa reipublicz id poitular,8 fimi
lia. inc dixit Angel. (upra, non fuide
Deum futurum bonu patrem famillas,
nii reliquifiet pattorem fupergregem

fuum,qui poder confulcre omnibus


currentibus, & neceffario expedienti
bus.Quihoccitatex Richard.in 4.dift.
38.vbiar.9.q.1.folum dicit, Rectam ra
tionem digare, aliquem c loco Dei

in Ecclefia, qui periculis perionarum,


penfatisinfirmitatibus, 8 vcilitatibus,
isit rationabiliter obuiare.Et decla

raturafimili: quia nifi Papa ita conde


*leges luas, vt concederer Epifcopis

facultatem in eis difpfandi in cafibus


neceilarijs, in guibus non pofsit adiri,
vel confuli Pontifex, non reae proui
derer Ecclefie:8, ideo ex hoc principio
colligunt auctores communiter, pode
in his cafibus difpenfare inferiores in

lege (uperioris, ergo fimiliter inprx


ienti, Ieruataproportione. dem hac
ratione omnes fatentur, poffe cadere

elt fine dubio (ententia cmunis Theo Sceanda o

logorum, duos1atitis referemus capite


fequentl. Praecipu vero D. Thoma di- " al

Ga q 1oo.art. 8.8 alijs locis allegatis Jere


capite pra:cedenti,8 pecialiter de - alein
uodlib.4. ar. I 3. Sumitur ex Alenie llo pre

3.p.q.27.memb.4.per totum,licet mb. "Pio tolli


2.3.2.obcur loquatur de mutabilitate Pole, rel

legis naturalis, vt videbimus capite (e- a} lari


9uenti.ldcm lentiunt Theologi,quiab- per b
folute negant, Papam pole difpenfare pote

in ture diurno:nam fi in politiu diuino Jiate.


ntef',multo minus in naturali,quia p.Tbon.
8. diuinum etiamelt, 8: immutabilius; 4len).
los autem referemus infra tractando

de lege gratiz.Expretie vero de lege na


turali tu tradit Almai, de Pote(t.Eccle

fix cap. 13.concl. , & idem fentit in 4. .4l.


d.15.9.2.ar.. Idem Sylueft verb, Papa - Syl/.
9.16. bulcnf.Exod.zo. d. 35. ad medi,
8. upponic fiep Victoria Rele6. 2, de
ftat.,8 oncil. fuponicitem

lef

Driedo lib. 2. de Libert. Chriftian.cap. ""},


4.infine, Soto lib. 1. de luftt. q.7.art.3.

rtedo.

lib.4.q..art...ad . & lib., . q.art.4. ***


id extendit etiam ad (peciale exempl
de Refidentia Epifcoporum. t moder
niTheologi communiter.t ex Iuri
ritis hoc infinuant Gloffa in capit, Sant
quide. 25. q.2. per illum textum , 8. (e
duentem, & Glo in cap. Propo/uit. de
onced. Przben. licet obfcur loquan- cloja:
tur. larius 1d docent Turrecremat. in Turrecr.

Summa lib.3.cap.54.8 r7.Nauarr.con- Naar.


fil.4.de Deiponiat.1mpuber.n. 6.8 (u
mitur exeodem in cap, Ita quorda,de
ludzis Glof penult.per totam,ouarr.

arr.

in Regula Peccat, .7. 5 . . 3. 8. (e


duentibus, 8 in cap. , ..
5.4.n.6.8 in Epitom.4 .7. .6. 9.9.n.

Rubr. . (oluto Matrim 2. rbof


1nterpretationem in lege naturali, fed 3.rbof in
Alber
t.Bologne trad.de Le- ""
p.n
.8
cadem eft ratio de interpretatione, &
26.
gib.8
. 3. 8. (equentibus. lognet.
cap.
Iuri.
difpe
potef

nfatione.nameandem
tatem
requirit,quia interpretatio authentica

legis fold ab auctore legis fieripoteft;


crgo cadem ratione admittendaeft di

iatio, quia (epe perfolam interpre


tationem non poteft occurrentibus ca
fibus fubueniri.
Nihilominus contraria (ententia do

vero prz
naturale in nullo
cet,fuiustolli,
difpenfari,autalio

to

diminui,

finili modo polic mutari per aliquam

t hanc (ententiam iudicoede omnino

veram, licet duoad aliquos articulos


eius poisit effe de nominibus diffenfio.
Vc ergo veritatem breuiter explice-

mus, aduertend ft, multis modispof-ouiba,


fe aliquid dicide iure naturali.Primus, di, cadere

8. maxime propriuselt.quandolex ali-pop dua naturalisid precipit, 8 hic clt mo- laid/abi"
duspropri" iuris naturalis, de quo nos le,
tradamus. d quod neceile efbvt racio
naturalis per fe Ipcdata dictct,

clic
*

Lib.2.Delegeaterna,g'naturaliaciuregemi.

effe necefarium ad morum honeRat, erga parentes, mifericordiae, vel elec


mofna circa proximum, & negatiur,
fuiddiaetabique difcurfu,fiu xil
non occidendi, noninfamandi, & fimi

1ovno.vel pluribus; dummodo enim il


1atio femper fit necedaria, parum hoc
refert,vt (rpe dixi. lio vero modo di

les. tin vtroque genere iftorum prz


ceptorum efteadem nece(sitas Quoad
formalem rationem iuris, 8, conteau

cituraliquid effe de iure naturalifol


permifsiu, aut negatiu, aut conce(si

tereademinuariabilitas, 8: immutabi

1itas: exparte vero materia hite

ue(vt fic res explicetur)Talia funt mul


, ta,qu attento folonaturali iure,licita

riora praecepta habent guandam maio


rem immutabilitatem,quia non habent
duafi pro materia ipfum humanum ar
bitrium, quod mutabile valde eft, 8, fx
pe indiget correione,8 mutatione.

funt, vel data hominibus, vt rerum


munitas, hominum libertas, & fimilia;

de quibus lex natur n praecipitsyt


in eo (tatu permaneant i fed hoc relin
duit hominum difpofitioni iuxtaratio
nis exigentiam. Sic poteft dicinuditas
naturalis homini,quz in Itatu innocen
tix operienda non effet; in Itatu ver
natura lap(raliud didat naturalis ra

Dicoprimo.Nulla potefias humana;

3.

etiamf Pontificia fit, poteltproprium ...,n,


aliquod praeceptum legis naturalisab}

Nip.

rogare, nec illuq proprie, & infe mi-j}.

tio, Sic etiam libertas eft homininatu

nuere, neque in illo difpenfare. Proba- pop:


turprimo cx didis in capite praced. /* aliquod

ralis, guia ex vi iuris naturalis illam ha

ti:nam oftenfum eft, ius natura quoad prec

bet, licet lex natura non vetet, illama

fua przcepta cfie immutabile natura }


fuai
fed non
pofunt eft;
homines
mutare r},
id, duod
immutabile
ergo. onfirgare.

mittere. Alio itmodo dicituraliquid

effe de iurenaturae, quia fundamentum


habet in conditione naturali, licc non

matur,ac declaratur, quia naturaleius


duoad omnia przcepta [uapertinctad

fimpliciter praecipiatur iure naturali,


vt filium fuccedere patriab inteftato,
L. Scripto.

naturales hominis proprietates; (edn


potefthomonaturas rerum mutareser
go.Secundo,in omni praecepto iuris na
turalis legislator eft Deus, fed non po
teft homo mutare legem, quam Deus.

ex1.scripto,infine.f.Vndeliberi,quiali
cetid non przfcribat omnino lex natu
rae, adid inclinat, 8 uafi naturaliter

fequitur, nifialiunde impediment


natur. Sic etiam duobusteftibusadhi

tulit, quia inferior non poteft praeuale


re contra fuperiorem cap, Inferior. dilt.

berifidemyelillosad probationem h
manam fufficere,dicipoteft de lege na

* ciemen. Remai de eleai crgo Cap."


ertio, ius naturale eft fundamentum ""

tura,nonprxcipiente, fed approbante,


8. admittente, nifialiudex (pecialibus

humani iuris , ergonon poteti ius hu


man iuri naturali derogare, alias fu
fundamentum deftrueret, & confequ
ter feipfum.Quarto,fiius humanpof

caufis addatur, vel requiratur. ic er


go(vt dixi)de iure naturae primo modo

7.

duert
d.

loquimur, occatione vero argument


rum dicemus aliquid de potteriori.
Vlterius vero circa primum modum

fet naturaliderogare,poiet aliquid c


traillud Itatuere, quia non pote(tintel

aduertereoportet, inter praecepta iu

ris naturalis, quzdam effe,quae verfan

ligialius modus mutandi illud; at hoc


D

non poteft; crgo. Probatur minor,quia

turcircapaaa,conuentiones, autobii

quod eft contra ius natura intriniece

gationes, qua per humanas voluntares


introducuntur, vt funt leges de feruan
dis votis, 8 promifsionibus humanis,
fiu mplicibus,fiuiuramentoconfir
matis,8. idem eft dealijs contradibus,
iuxta fingulorum conditiones, 8 de iu

malum eft; ergo illud ius humanum ef

ribus,yeladionibus,quz exillis nafc


tur. Alix vero funtleges naturales,que

fet de reintrinfece mala,8 confequen


ter non effetius, nedue lex. onfirma
tur, guia hac ratione confuetudo con
tranaturaleius non potettinducere1c

gem cap.canto de Confuctudine,vbi -"


Glofia nocat, ius naturale effe immuta- tahio.

bile quoadprzcepta, 8, prohibitiones. Go".

immediate obligat in fuis materijsin

Idem Glofia in 5. 1. diftina. 5.vbi Gra- Graha"

dependenter ab omni praeuio confenfu

tianus ait, ius naturale effe immutabi

voluntatis hominis, vt funt leges affir


mariuz religioniscrga Deum, pietatis

le,quod repetit in 5.vlc.dift..

9.

ices; hc omnia reae procedere otitai"


-

dc

.r4.4nia mattelboellip;priyuearpeteRateb.zrz
de abrogatione, vel mutatione abfolu- proueni naturali)faculia, adimi valuijet,
taalicuius praecepti naturalis, non ve

illa Imperatori tolereliccrit,q ,

ro de difpenfatione, duando legitima


caufa occurrit: nam ad abrogationem,

rali cxijiht. Er generaliter 1d (anitur

lf,

exc.super eo,de Vfur.ibt, rfurar crim

a. Super
e0.

vel diminutionem fine caufa faciendi,


non eft verifimile Deum conce(siffe fa

trupp leftamentipagina detestcar,faperboc


dipenyation aligpoleher, id. Ex

cultatem hominibus; ned; ipfi ex leta

eo enim quod vtraq, teitamentum tale


crim deteitetur, tacit colligir Ponti

lem auoritatem non habent,vt ratio

ncs fada: probant.Secus vero eft de iu


fia dipenfatione. Nam licet homo fua
auctoritate illam non pofsit concede
re,vt etiam probant rationes factar, ni
hilominus autoritateDei poterit,quia
hoc modo inferior difpenfare poteftin

legefuperioris; 8 verifimile eft, homi


nem gerentem in terris vicemDei,pot

.
I,}"

feetia in his legibus exiufta caufa dif


|-

eft in materia naturali, 8 tinct ab

:
|a

penfarcex diuina ccefsione, quia hoc


pertinct adbonam gubernationemvni
uerii, vt (upra argumentabamur.

Sed contra hoc inftatur primo, quia

lut veritat ex natura rei ari,


ergo ficut abrogari non poteft, ita ned;
in aliquo fingularicafu mutation reci

Deus ipfenonpoteft(faltem iure ordi

pere,8 confequter nec di(penfari.Sed

nario) difpenfare in aliquo expraecep

vis huius argumenti pendet ex dicdis

tislegis naturalis.Quod fi interdum ali

in cap.feg.8in folutionib'argumtor.

duam in his prxceptis mutationem fa


cir,vtiturabfoluta potentia, imo & fu

Dico fecundo; Praecepta iuris natu 2. alertio.

ralis, qua pendent in fua obligatione }ri


71.1I -

premo dominio, vt explicabimus capi


tefequenti;ergonon eft verifimile, de

Human,8. ab efficacia illius adaliquid ralis, g

}
-

fex,eife contra ius naturale, & hincetfe

indi(penfabile impliciter, ac {ubindep


uanc; hominis poteftat. tio, in
Ilis praeceptis eadem et racio partis, 8:
totius: nam in propofitione nece(laria,
du Dialectici dict effe in matcria pa
turali,n minus repugnat falfitas vaius
fingularis,quam totiusvniuerialis pro
policionisited omne prxcepta naturale

","

I I.

dift hominibus ordinariam poteftat


ailpenfandi in aliquo preceptonatura
li. ovel maxime quodex folutionibus

argumentorum,8, ex cap. I .confiabir,


non efle hominibus necefTariam talem

poteftatem ad conuenientem guberna


tionem.Secundo fi in hominibus effec

talis poteftas,non folum in Pontifice ef


fet, ledetiam in Imperatore, velRege
temporali in his praeceptis naturalib",
uz circatporalia verfantur, vt func
fer omnia,que ad pximpertinent;v
tr aut falf eft;ergo.Sequela decla
ratur, quia licet Papa habeat in Eccle

prxceptiua a priori coolen(uvplataris


dent in
agendum, podunt interdper homines /
dipenfari,non direct,ac precile aufe. tioneobliga
a con
rdo obligationem legis naturalis, fed
mediante aliqua remiisione, qua fit ex /enfurcl
}

parte materiz.Prior pars negatiua . " b


hat facile expracedtiaferione,quia " ")"
etiam illa precepta fecund Ipectata aliauanio
continentintrinfecam honeGatem,que ""

nunquam poteft auferri, aut violari, ; ipen


ad (uam materiam applicetur, vt paret J"

in his prxceptis, feruandaeft fides, vel


Deo, vel homini,8 fimilibus.Iterave

r pars affirmatiua probatur optim


exlis de Voro,iuramto,8 fimilibus,

fia (upremi poteftat, tametia Impe

8 explicataeftlate in traa.deVoto lib.

rator poteftat habet a Deo,8 vicei"


geritin fua republica,iura Paul.Rom.
13. t logudo ex vilegis naturalis,an
tein(titut Pontificia dignitat n

6.cap. p. 8: infra repondendo ad argu

teftfingialius,qui vicesDei quoad tal


addingepublica gerat, & nf non fit

ralem, quia pendet ex voluntatis mu

excedit poteftatem fuperioris humani,


vel quatenus ab illo pendet voluntas
fubditi,vel quatenus eft Vicarius Dei.

} impditus, eandem habebir.

inor aut quoadImperator habetur


in Clemt. Pa/toralis, de Re iudic.in fine,

menta clarior fict. Ratio auten non eft

alia, nifi auia materiam illam mutari,

vel variari non eft contra legem natu


tatione. t hacetiam ratione hoc non

ibi, Necpreligia/appletio circa/abdiladea

ta auten tali mutatione, non fo

leideratione referri, per que de crimine

lum nn repugnat auferri obligatio -

prayeriinjicgrauidelaio defgionis(qdiure

n legis naturalis,fed ctiam ipta perfe

,,,

Lib.2.Delege aterna,naturaliaciuregentiu

cetat,acdefinit obligare.Im hoc mo- edent communiaspoft peccatum vero


dopriuatus homo potett interdum au

fublatum fuide illud praeceptum,&ideo

ferre obligation naturalem orcam ex

rerum diuifionem non fuifie contraius

promifsione v.g. remittendo illam, vel

nere dipenfationis admicetur, qu, re


verain rigore non eit dipenfatio iuris

natura. Sed haec (ententia quoad illud


primum praeceptum, non placet, Quia
non video nece(sitatem illius praecep
ti.Nam i ponatur politiuum, gratis al
feritur, cum oftendi non pofsit,fi natu
rale, probanda elt neceifaria connexio

naturalis,[ed vocatur dipenfatio voti,

communitatis rerum cum Itatu inno

autiuramenti, quia fit per remi(sion


duandam ex pote(tate (uperiori, 8 iu
lbert riflictionisstamenin rigore potius eit
logne
difpenfatio fadi, dum iuris, vt ret
* 2. dixit Albert.lognet.lupra.

centiae; nulla autem effe videcur, dula


falua morum honeftate, podent homi
nes in illo (tatures aliquas, przfertim

ortam ex mutuoperficido nation.

dhunc ergo mod intelligeda eith+c


relaxatio iuris naturalis, qua in hoc ge

3.ajerio,

Dicotertio periushumanum, (iue

, , bu genti, ue ciuile fieri poteft calis mu


ita tatio in materia legis naturalis, vtra.
ieria it, tione illius varietur etiam iuris natu

ri, ralis obligatio.Iuxta hanc conclution

laripo-intelligenda videnturnonnulla iura ci


ref', },- ulia,vel Iuritz,ctio dicunt,perius g
rione illiu, tium, velciuile detrahi aliquid de iure
arieuro-naturali,vt patet ex1. ,8. I.

nobiles, & ad ordinarium vfum nece(

farias fibi vfurpare,8inter fe diuidere.


uod notauit Almai. ibi q.2. ar. r. con- l,
ieetura: autem, duibus vtitur Scot. ad
oftendendum illudpreceptum,fcilicet,
auia communitas in illo Itatu effet ma
gis accommodata ad hominum fuften
tationem, & , 8: fimiles folum pro
bant, tuncn fu neceffariam rerum
tuifionem, velad fummum comunita
tem rerum futuram fuifie vtiliorem in

gatio- te.fide Iuitit.8 iure, & Ins.l


rijaura- te,Initit.de Iure natur.genti,8 ciuili.
1is.
ancetia afertionemconfirmit mul

illoftacu; non vero fuifle neceflariam.

1. - ta ex explis in primo fundamento c

. traria lenttizadduais, vt incorx

in natura lap(a,non probant,hanc diui


fionem etie fubpraeceptonaturali, fed

1.f, - plicatione videbimus. Ratio denid;eft,

folum efie huicftatui, 8 conditioni ho

Ie.

Sicut econuerfo congruentia',qua oft


dunt,diuifionem rerum effecmodior

uia hic modus mutationis non rcpug

minum accomodatam. duerto tamen

nat necefsitati, & immutabilitati iuris

etiam iuxta illam fententiam Scotin

naturalis,8 alide eft conueniens,8cfg

nunc deleruitit,nuncaliae: ita ius natu

effe admittendam intrinfecam, & pro


priam mutationem in iure naturali,fed
folam celfatione obligationiseius pro
pter mutationem factam exparte ho
minum, atque adeo in ipta materia.
14.
mmunis ergo refponfio tam ad Diffinitio
illud exempl quam ad multaaliaeft, iuri;
dupliciteraliquid effe de iure naturali, rali, in
fcilicet, negatiue,8 poficiu. Negatiu
efle dicitur, quod ius naturale non pro gati , 7
hibet,fed admittir, quanuis neque illud politi.

rale idem exi(tsaliud praecipit in tali

pofitiu prxcipiat quido vero aliquid

occafione, aliudinalia, & nic obligar,


8. n