Vous êtes sur la page 1sur 489

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚ Η ΓΡΑΜΜΑΤΙΚ Η

(ΤΗΣ

ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ)

Το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλ- λίδη) του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης πρόσφερε σε φω- τοτυπική ανατύπωση τη Νεοελληνική Γραμματική (της Δημοτικής), που πρωτοεκδόθηκε το 1941 και είναι γενικότερα γνωστή, από το όνομα του κύριου συντελεστή της, ως "Γραμματική Τριανταφυλλίδη", για πρώτη φορά το 1978. Η ανατύπωση αυτή έγινε ύστερα από πρόταση του Διοικητικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου και σχετική απόφαση του Υπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Γ. Ράλλη, με την οποία παραχωρήθηκαν στο Ινστιτούτο τα σχετικά δικαιώματα. Κατά την ανατύπωση, η γενική μορφή της Νεοελληνικής

Γραμματικής παρέμεινε η ίδια, επειδή η Γραμματική αυτή αποτελεί σημαντικό πνευματικό μνημείο του εκπαιδευτικού δημοτικισμού. Έτσι, διορθώθηκαν μόνο τα τυ- πογραφικά και κάποια άλλα σφάλματα (λαθεμένες παραπομπές, ορισμένα παραδείγματα και μερικές αβλεψίες) που είχαν επισημάνει οι επιστημονικοί συνεργάτες του Ινστιτούτου. Παράλληλα το Ινστιτούτο είχε επιμεληθεί, το 1975, μια δεύτερη και βελ- τιωμένη έκδοση της Μικρής Νεοελληνικής Γραμματικής, έργου του Μ. Τριανταφυλλίδη που είχε εκδοθεί για πρώτη φορά στην Αθήνα το 1949. Μετά τη γλωσσική μεταρρύθμιση του 1976, το Κέντρο Εκπαιδευτικών Μελετών και Επιμορφώσεως τύπωσε τη Νεοελληνική Γραμματική — Ανα- προσαρμογή της Μικρής Νεοελληνικής Γραμματικής του Μανόλη Τριαντα- φυλλίδη, η οποία διδάσκεται πλέον στα σχολεία και ισχύει γενικά για τις δημόσιες υπηρεσίες. Επειδή η νέα αυτή σχολική και κρατική Γραμματική καθιέρωσε απλοποιήσεις, κυρίως ορθογραφικές, και άλλαξε μερικούς κανόνες, προστέ- θηκε στο τέλος της πρώτης φωτοτυπικής ανατύπωσης της Νεοελληνικής Γραμματικής ίνα Επίμετρο με τις διαφορές που παρουσιάζουν τα δύο βιβλία και που πρέπει να έχει υπόψη του ο αναγνώστης, ιδίως ο εκπαιδευτικός λειτουργός, ο οποίος, ενώ θα διδάσκει σύμφωνα με τους κανόνες της σχολι- κής Γραμματικής, θα βρίσκει στη μεγάλη Γραμματική περισσότερες πληρο- φορίες και πλουσιότερα παραδείγματα για κάθε ενότητα. Στη δεύτερη ανατύπωση του βιβλίου, το 1988, το Επίμετρο αναμορφώ- θηκε, ύστερα από τις επανειλημμένες εκδόσεις της σχολικής Γραμματικής και ιδιαίτερα μετά την καθιέρωση του μονοτονικού συστήματος το 1982. Η τρίτη (1993) και οι επόμενες ανατυπώσεις επαναλαμβάνουν αμετά- βλητο το κείμενο της δεύτερης ανατύπωσης.

Θεσσαλονίκη, Μάρτιος 1996

κάποιες

ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ

ΙΔΡΥΜΑ ΜΑΝΟΛΗ

ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚ Η

Γ

Ρ

Α

Μ

MA T

I

Κ

Η

(ΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ)

ΑΝΑΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΜΕ

ΤΟΥ

ΟΕΣΒ

ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

2002

(1941)

Σύμφωνα με την άπό 14 Δεκεμβρίου 1938 απόφαση του Υπουργείου των
Σύμφωνα
με
την
άπό
14
Δεκεμβρίου
1938
απόφαση
του
Υπουργείου
των
Θρησκευμάτων
3 Επιτροπή
και
της
9 Ε&νικής
Παιδείας
καταρτίστηκε
για
νά συντάξη
τη
Γραμ-
ματική
της
Δημοτικής
για
τους
έκπαιδευτικούς
λειτουρ-
γούς
με
Πρόεδρο
και
εΐοηγητη
τον
κ. Μανόλη
Τριαντα-
φυλλίδη,
άλλοτε
καθηγητή
Πανεπιστήμιο
Θεσσαλονί-
κης,
και
μέλη
τους
Λάκωνα,
λογοτέχνη,
Θρασύβουλο
Σταύρου,
στο
κ. κ. Κλέανδρο
γυμνασιάρχη,
9 Αχιλλέα
Τζάρτζανο,
άλλοτε
εκπαιδευτικό
σύμβουλο,
και
Βασίλειο
Φάβη,
τότε
συντάχτη
του
Λεξικού
της
9 Ακαδημίας
Θεσσαλονίκης.
καΐ
τώρα
καθη-
γητή
στο Πανεπιστήμιο
Σ* αϋτους
προστέ-
θηκε
ώς γραμματέας
κ. Νικόλαος
συντάχτης
του
δ
της 9 Ακαδημίας.
τη
9 Ανδριώτης,
Λεξικού
Ό
κ.
Φάβης
άναγκάστηκε
νά
διακόψη
συνεργασία
του
με
την
'Επιτροπή
δταν
απομακρύνθηκε
άπό
την
9 Αθήνα.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝ Α

Σελ Πίνακας περιεχομένων ε' Προλεγόμενα ιε Συντομογραφίες λβ
Σελ
Πίνακας περιεχομένων
ε'
Προλεγόμενα
ιε
Συντομογραφίες
λβ
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ
ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ
ΓΛΩΣΣΑΣ
ΦΩΝΗΤΙΚΗ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Α' Κεφ.
Φωνητικές
εννοιες — Νεοελληνικό
φωνητικό σύστημα — Διαί-
ρεση φθόγγων
§ 13. Φθόγγοι και γράμματα
10.
— §
φθόγγοι. Τα φωνητικά όργανα
11. — §
οί
16. Φωνήεντα και σύμφωνα 13.
15.
Πώς
σχηματίζονται

— § 17. Διαίρεση φωνηέντων 14. — § 19. Διαίρεση συμφώνων 15. —

§

23. Πίνακας

συμφώνων

18. — § 24. Μισόφωνα

18. — § 25. Δίφθογ-

18. — § 26. Δίφθογγοι

καταχρηστικοί 19. — § 27. Μακριοί

φθόγ-

20.

Β' Κεφ.

Διαιρέσεις της γλώσσας — Τόνος

§ 29. Α. Ενότητες

πνευστικές 20. — § 31. Β. Ενότητες

Ή ματικής λέξης 24.

— §

34.

συλλαβή και

ό

τόνος

της

23

— §

38.

Ό

τόνος

Λ' Κεφ.

ΠΡΩΤ Ο

ΟΙ ΦΘΟΓΓΟΙ

ΚΑΙ

Φθόγγοι και γράμματα

ΜΕΡΟ Σ

ΤΑ

ΓΡΑΜΜΑΤΑ

τονικές

22.

της γραμ·'

§

41. Οί φθόγγοι

έλληνικής γλώσσας 27. — § 42.

έλληνικής γλώσσας 27. — § 45. 'Αντιστοιχία

γραμ-

28. — § 47. Φωνήεντα

28. —

§

52.

'Αρχικά

γράμματα 29. — § 54. Τελικά σύμφωνα. Όρ&.

30.

— §

55.

Δι-

πλά γράμματα. Όρ&.

νι.

30. — §

57. Δίψηφα: Α. Φωνήεντα: ον 9

ντ, γκ,

το % τζ

αι,ει,οι, 31. — § 63. Διαίρεση

και

Όρ&.

31.

Β. Σύμφωνα: μπ 9

32. — § 64. Πίνακας

 

συμφώνων 33. —

65. Δίφθογγοι. 33. — § 69. Τό

§

φωνα. ΌρΦ . ΟΙ συνδυασμοί αν % εν

34. —

§ 71,

33.

— §

67.

"Όμοια

34.

σύμ- — § 70.

μπ,ντ,γχ,γγ

35. — § 74. "Αφωνα γράμματα

36.

Περιεχόμενα ζ'

Β' Κεφ. Λέξεις και συλλαβές

 

37

 

§

75. Οί λέξεις. Όρ&.

37. — § 77. Συλλαβισμός 38. — § 82. Χρόνος

 

39.

Γ" Κεφ. Τόνοι και πνεύματα

 

40

 

§

84. Τόνος

40. — §

85.

41. — §

86.

01

41.

— § 88. 'Ορθογραφία

: Τονικοί

κανόνες* Α. Γενικοί

κα-

νόνες.

§ 89. Β. Όνόματα.

§

90.

Γ.

Ρήματα. § 91. Δ. Κανόνες της

βα-

ρείας 42. — § 93. Όνομασία

46. — §

94.

Πνεύματα.

*Ορ&. 47. — § 99.

 

48.

— § 100. "Ατονες

 

και 48. — §

101.

λέξεις 49.

 

Δ'

Κεφ. "Αλλα ορθογραφικά σημάδια — Στίξη — Συντομογραφίες

.

.

50

§

103. "Αλλα ορθογραφικά σημάδια : Α. 'Απόστροφος. Β. Κορωνίδα.

Γ. Υποδιαστολή. Δ. Συνδετικό 50.—§ 104. Ε. Διαλυτικά. 'Oe*.51.— § 106.

Ζ. Ενωτικό

 

52. — § 107. Προφορά

54. — §

110.

τελεία.

Όρ&.

118.

53. — § 109.

 

54.— § 112.

 

55.

— §

113. Τό

55. — §

 

61.

— § 120. Τό θαυμαστικό.

Όρ&.

62. — §

124.

διπλή τελεία.

 

Όρ&.

63.

— §

126.

 

παρένθεση.

63.— § 128. Τά άποσιωπη-

64. — §

Τά είσαγωγικά.

Όρ&. 64. — § 131.

Ή Όρ&. 65. — § 136. Συντομογραφίες 67.

130.

65. — §

132.

 

Ε' Κεφ.

 

69

 

§

138. 'Ιδανική ορθογραφία

69. — §

139. ΟΙ ελλείψεις

της νεοελλη-

 

ορθογραφίας 69. — § 140. Φωνητική και Ιστορική όρθογραφία

 

70.

— §

141.

 

δημοτικής 71.

Τ'

Κεφ.

72

§ 144. Πάθη

φθόγγων 72. — Φωνήεντα :

φωνήεντα :

§ 145. Χασμωδία

72. — § 147. Α. Συνεκφώνηση

Γειτονικά 72. — § 149. Β. Συνί-

73. — §

153.

ζηση Β) Συναλοιφή στή

 

74 :

§ 154. Α) Συναίρεση 74.

§

(§ 157. α. "Εκθλιψη. Όρ&.

155.

75.—

§

164.

β. 'Αφαίρεση

συμπροφορά.

ΌρΦ.

77. — §

168.

γ. Κρά-

78). —

§

171.

78 :

§

172.

α) 'Αφαίρεση

79.

§

174. β) Πρόταξη

79.

§ 175. γ) Αλλαγή

 

80. -

§ 178.

"Αλλα

 

80. — Σύμφωνα :

§

182.

'Αποβολή

άνά-

 

81. — §

183. Τελικό

και 82. — §

185.

 

ν 83 : §

186.

 

83.

§

187. Τελικό

83. — § 188. "Αλλα

 

των συμφώνων 84. —

§

191. Συμφωνικά συμπλέγματα 84. — § 193. 'Ιστορική διασάφηση 85. —

 

ζ'

 

§ 196. Γενικά

90.

I.

197.

§ Τό

90.

— §

198.

 

91.

Α'

Κεφ.

Τό παλιό στρώμα.

'Αρχαίες λέξεις

 

91

§

199. Α) Λέξεις

Ινδοευρωπαϊκές 91. — § 200. Β) Λέξεις

Γ)

91.

— §

201.

Λέξεις ανατολίτικες 92. — § 202. Δ) Λέ-

 

92. — § 204. Ε) Λέξεις λατινικές

93.

 

Β'

Κεφ.

Δεύτερο στρώμα.

94

§

206. Γενικά

94. —

§

207.

Α) Λέξεις

94. — §

208.

Β)

94.

— §

209.

Γ)

 

95. — § 210. Δ) Λέξεις άραβικές

95.

— §

211. ΟΙ

στρωμάτων.

96.

Γ' Κεφ.

Τρίτο στρώμα.

 

97

 

§

212. Γενικά

97. —

§

213. Α.

97.

— §

216.

Λέξεις ξέ-

 

98.— § 217. Λέξεις ελληνικές στή

 

98.

— §

218. Β.

:

τών

ξεις 99. — § 221. Διαφορά

λόγιες λέ- 100. —

§ 222. Α. Διαφορά

στή σημασία.

II. Ο ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ

101.

 

§

224.

101.

Β. Διαφορά

— §

στή

 

227. Γ. Δια-

 

103.

§

228.

104.

Α' Κεφ.

'Ονοματοποιία — Καταχρηστική παραγωγή

 

104

 

§

229. 'Ονοματοποιία

104.

— §

232. r Αλλαγή

γραμματικοί)

εί-

105.

Β' Κεφ.

 

107

 

§

234. Γενικές έννοιες

107.

— §

241.

108.

— §

243.

108.

§

247.

 

μέ 110. — § 249. Λαϊκή

πα-

 

111. — § 250. Παράλληλες παραγωγικές

καταλή-

 

111. — § 251. Οί οικογένειες

 

112. —

Περιεχόμενα ιδ' § 254. Ή στήν παραγωγή σύνθεση του λεξιλογίου.
Περιεχόμενα
ιδ'
§
254.
Ή
στήν παραγωγή
σύνθεση του λεξιλογίου.
και
Λέξεις
λαϊκές
και
λέξεις
λόγιες
στή σύνθεση
114.
Γ' Κεφ. Παραγωγή
§
255. Προσημείωση 115.—§ 256. Α) Παράγωγ α
ρήματ α
115.
§
257. α) Άπό
ρήματα
116.
§ 258.
β) Άπ ό
ονόματα 116.
§ 260. γ)
Άπό
ακλιτα 117. — § 261. Β) Παράγωγ α
ουσιαστικ ά
§
262. α) Άπό
ρήματα
118:
§ 263.
Τό
πρόσωπο
πού
ενεργεί
264.
Ή
Ινέργεια
ή
τό
αποτέλεσμα
της
ενέργειας 119.
§ 265.
Τό
118. —
118. §
όρ-
γανο
ή
τό
μέσο
της
ένέργειας
και
ό τόπος
122. — § 266.
ου-
§ 275. Μεγεθυν-
§ 282. Εθνικά
§ 287. Άντρωνυ·
β) Άπό
σιαστικά
123:
§ 267.
'Υποκοριστικά.
'Ορθ. 123.
τικά
125.
§ 280. Τοπικά
127.
§ 281. Περιεχτικά 127.
ή πατριδωνυμικά
128.
§ 286. Επαγγελματικά
131.
μικά 431.
§ 288. Άλλες καταλήξεις
μέ
ποικίλη σημασία 132.— § 292.

134. — §

296. α) Άπό ρήματα. Όρφ.

γ) Άπό

επίθετα

295. Γ)

136: §

136. § 298. β) Άπό ούσιαστικά. Όρ# . 138.

Παράγωγ α

Ιπίθετ α

§ 304. γ) Άπό έπίθετα

140.

§ 3C6.

δ)

έπιρρήματα 141. — § 307.

Άπό

Δ)

142.

Δ' Κεφ. Σύνθεση

 
 

§

308.

142. — § 309.

ϊ.

142. — § 311. Άχώριστα

143. — § 315. Άχώρι-

145.

μόρι α στα μόρια λόγια

μόρια λαϊκά 144. — § 317. Τά κυριότερα λόγια άχώριστα μόρια

II.

λέξεων .

Ή 147. — § 319.

Α)

σύνθετα :

318. Τά

147. §

320.

'Ονόματα

147.

§ 323. Ρήματα

148.

§ 324. Έπιρρήματα

149. —

§ 325. Β) Προσδιοριστικά σύνθετα 149. — § 329. Ρήματα ύποκοριστι-

150. — § 331. Δ) Αντικειμε-

γιά πίνακας συνθέτων μέ α' συνθε-

συν-

κά

νικά σύνθετα 151. — § 332. Παρατηρήσεις

θέτων 151. — § 335. Συγκεντρωτικός

150. — §

330.

Γ)

Κτητικά

σύνθετα

rff σημασία

των

 

152.

συνθέτων. — § 336. Γενικές παρατηρήσεις γιά

σχη-

ματισμό. Οί αλλαγές των

153. — § 337.

 

153. — § 347.

156:

Τό συνθετικό φω- § 348. Α) "Ονομα.

'0^.156 .

Γ) Άκλιτο.

§ 359.

Αριθμητικό.

'Ορ&. 159.

§

361. Β) Ρήμα 160. § 363.

συνθετικό :

ΌρΦ. 160. — Τό

§ 367. Γε-

νικά 162.—§ 368. Α) Ουσιαστικό. (§ 383) *0ρ&. 162. § 384. Β) Έπίθειο

'Ε-

Πί-

νακας

§ 401. Διπλοσύνθετες και πολυσύνθετες λέξεις 175. — § 402. Παρασύν-

177. — § 406. εκφραστικότητα

Χαλαρά

175. —

πίρρημα

165.

§

386.

Γ)

166.

§ 390.

Δ)

167.

§

391.

Ε)

Ρήμα

Μετοχή

168. — § 392.

λόγιων

συνθετικών

168. — § 399.

των 171. — § 400. Διπλότύπα σύνθεια

Ό

τονισμός

συνθέτων

σύνθεση 177. — § 411. Πλούτος

και

176. — § 405. Γνήσια και καταχρηστική

σύνθετα.

'Ορ&.

θετα

 

179.

— §

413.

180.

— 181. — § 415. Λεξιλογική

§

414.

θ'

 

ανα-

 

182.

 

III.

 

'

Κεφ.

183

 

§ 416. Σημασία

συγκεκριμένη και σημασία αφηρημένη 183.— § 417.

 

με-

 

184. — § 421.

 

σημασίας. Τά είδη τους

185.

Β ' Κεφ. 'Ομώνυμα —Παρώνυμα —Συνώνυμα —Ταυτόσημα—Ίδιωτισμοί

186

 

§

422. 'Ομώνυμα

 

186. — § 426. Παρώνυμα

187.— § 428.

 

παρώνυμα.

'Ορύ.

188.

§ 430.

 
 

188.

— §

431.

189.

§ 432.

 
 

190.

— §

433.

 

190.

Ή λέξεις 192. — § 438. Ταυτόσημα

§

437.

ό 193. — § 441. Ιδιω-

πλουτι-

 

195.

§

442.

195. —

§

447.

   

197. —

§

448.

197.

 

199.

§ 457. Ίδιωτισμοί

κά-

 

200.

 
 

Γ'

Κεφ.

201

 

§

459. Γενικά—Α. Τά

 

προσώπων ,

α)

βα-

φτιστικά:

§

460. Ή

καταγωγή 201. § 461. Μετασχηματισμένοι

χαϊδευ-

 

τύποι 203. — β) Τά οικογενειακά

ονόματα :

§

462. Ή

 

203.

§ 463.

μορφή 205.—Β.

τοπωνυμίες .

§

465. Ή

κατα-

γωγή 205.

§ 466.

206.

§

467.

 

207.

§ 468.

'Αρχαίες

207.

§

469.

 

207. — § 470.

208.

ΤΥΠΟΙ -

 

209

 

§

471. Μέρη

του λόγου. Κλιτά

άκλιτα, τύποι, κατάληξη, χαρα-

 

209.

— §

474.

Πτώσεις. Γένος και αριθμός

210.

 
 

I. ΚΛΙΤΑ

 
 

Α' Κεφ.

 

211

 

§ άρθρα

477.

211. — § 478.

Α.

211.

§ αόριστο άρθρο

481.

Β.

212.

 

Περιεχόμενα ζ'

Τά ουσιαστικά

Β" Κεφ.

01 σημασίες

213

§

213.

485. Όρισμός

— § 492.

213. — § 486.

ουσιαστικά.

215. — § 493.

 

και αφηρημένα ουσιαστικά 215.

 

Γ' Κεφ.

215

§

215. — § 498. Β)

Σχηματισμός του θηλυκού 217 : §

218.—

219. — § 507.

500.

§ 504. Γ) Ουσιαστικά

διαφορετική λέξη 218.

μέ

§ 501. Θηλυκά

ζώο)ν

σημασία 220. — § 510. Λέξεις

τους 221.

Δ' Κεφ.

ουσιαστικών.

'Ιδιαίτερη σημασία του ένικού

f

222

§

511. Συνηθίζονται

222. — § 514.

 

προπάντων στον ενικό 224. — §

517. Δια-

225.

Ε' Κεφ.

225

§ 518. Γενικά

225. — § 521. Ιστορική διασάφηση 226. — § 522.

 

γενική του πληθυντικού 229.

 

Πρώτη κλίση. 'Αρσενικά. — § 525. Διαίρεση 231.— § 526.

231. — § 527. 1. 'Αρσενικά

-ας

231. — § 529.

2. 'Αρσενικά

 

-ας

σέ άνισοσύλλαβα 232. — § 531. 3. 'Αρσενικά

-ης

 

233.

— §

233. — § 533. 4. 'Αρσενικά

534.

5.

'Αρσενικά

-ης

-τής

διπλό 234. — § 536.

6.

 

-ες

σέ 235. — § 537. 7. 'Αρσενικά σέ

-ους 235. — Δεύτερ η

τάξη .

§

538.

8.

'Αρσενικά

-ος

236. — § 545.

ονομάτων 238. — § 547. 'Ανακεφαλαιωτικός

239.

τών οικογενειακών κας τών αρσενικών 239. — § 548. Γενικές παρατηρήσεις

πίνα-

Δεύτερη κλίση. Θηλυκά. — § 550. Διαίρεση 240. — § 552. 1. θη-

240. — § 557. 2. θηλυκά

σέ

-ος

243. — § 560. 3. θηλυκά

Όρ&.

6.

θηλυκά

245.— § 566. σέ

·ου

λυκά

σέ αρχαιόκλιτα

5. θηλυκά

247. — § 570. 'Ανακεφαλαιωτικός πίνακας τών θηλυκών 247. — § 572.

Γενικές παρατηρήσεις 247.

σέ

σέ

244. — § 563. 4. θηλυκά

αρχαιόκλιτα

σέ -ω. 246. — § 569.

Τρίτη

κλίση.

Ούδέτερα. — § 574.

§

249. — § 582.

Διαίρεση 248. — Πρώτ η

248. — § σέ

-ος

τά-

577. 2. 251. — §

ξη. 'Ισοσύλλαβα :

Ούδέτερα σέ

Όρ&.

575. 1. Ούδέτερα

3.

σέ

Ούδέτερα

-ο

586.

τάξη .

251

:

§

587.

4. Ού-

 

'μα

251. — § 589.

5.

-σιμο

(-ξιμο,

-ψιμο)

 

IOC'

252.

— § 591.

6. Ουδέτερα σέ

-ας, -ως 252. — § 592. Ανακεφαλαιω-

των ουδετέρων 253. — § 593. Γενικές παρατηρήσεις 253.

Τ' Κεφ.

'Ανώμαλα ουσιαστικά

253

§

594.

253. — § 595. Α. Άκλιτα

254. — § 599.

Β. Ελλει-

255. — § 601.

§

608.

256. — § 605. Δ. Διπλόκλιτα 257 —

259. —

Γ. Ίδιόκλιτα

258. — § 611.

Ε. Διπλόμορφα

§

614. Ζ. Διπλοκατάληχτα 259.

§ 617. Διπλοκατάληχτα

260.

Ζ' Κεφ.

260

§

622. 1. Επίθετα

619. Γενικά

§

-α,

-ο

260. — § 622.

-η,

σέ

Α. Επίθετα

-ο

·ιά,

261.

§

-ός,

623.

2.

'Επίθετα

·ό. Όρ&.

σέ

-ος :

-ος,

ος,

262. § 628. 3. 'Επίθετα

264.— Β. 'Επί-

σέ ·ύς,

-ής.

§ 630.

4. Επίθετ α

σέ -ύς, -ιά, -ν* -ής,

-ιά,

-/.

Όρ&.

265.— Γ. Επίθετα

σέ -ής (άνισοσύλλαβο):

§

634. 5. Επίθετα

-ής,

-α, ΊΗΟ 266. — § 639. Ανώμαλα

επίθετα 267.

Η' Κεφ. Παραθετικά

268

§

641. ΟΙ βαθμοί

268. — § 644.

*Ορϋ>.

269.

— 269. — § 651.

§

Β.

645.

Α.

τών συγκριτικού. 271. — §

655.

272.

τικά τών επιρρημάτων.

Παράδειγμα σχηματισμού 272. — § 656.

— § 660. Τά παραθετικά

273.

παραθετικά 273. — § 661. Τά

παραθε-

ΌρΦ.

Θ' Κεφ.

'Αριθμητικά επίθετα

274

§

667. Όρισμός. Διαίρεση 274. — § 669. Λ. Απόλυτα (§ 680) Όρϋ>.

275.

(§ 670. Πίνακας

είδη λαπλασιαστικά 281. § 699. Δ. Αναλογικά 281. § 701.

275). - § 689.

τών 279. — § 696. Τ' αλλα

Β. Ταχτικά

Γ. Πολ·

Ε. Περιληπτικά)

(§ 696.

281.

— § 702. 'Ονόματα μέτρων εκφρασμένα μέ παράγωγα αριθμητικών

282.— § 703. Ή

τό αλφάβητο.

Όρ&.

283.

Κεφ. ΟΙ αντωνυμίες

285

§ 710. Γενικά. — § 713. 1. Προσωπικές (§ 726) Όρ&. 286. — § 739.

'Επαναληπτική και προληπτική 292. — § 740. 2. Κτητικές 292. — § 747. 3. 'Ιδιοπαθές 293. - § 750. 4. Όριστικές 294. - § 753. 5. Δει-

χτικές 295.— § 762. 6. Αναφορικές. (§ 771) Όρ&.

299. — §774. Ερω-

τηματικές. Όρ#.

300. — § 780. 8. Αόριστες 300. — § 798. Συσ/ετικές

Περιεχόμενα Iß' Τά ρήματα § 800. 'Ορισμός 304.
Περιεχόμενα
Iß'
Τά
ρήματα
§
800. 'Ορισμός 304.

ΙΑ' Κεφ. Διαθέσεις και

 

.

304

 

§

801. Διαθέσεις 304. — § 805.

305. — §

811.

 
 

307.

IB' Κεφ.

'Εγκλίσεις, χρόνοι καΐ τρόποι — 'Αριθμοί καΐ πρόσωπα

.

.

307

 

§

815.'Εγκλίσεις 307. — § 823. Χρόνοι

309. — Ή σημασία

 

χρό-

 

vojv στήν

οριστική: §

828.

Α.

310.

§

831.

Β.

χρόνοι 311.

§ 835. Γ. Μελλοντικοί

Περασμένοι Τρόποι 312. — § 840. Πίνακας συσχετικός

313.

— §

841.

313. — §

 

843.

 

και της προσταχτικής 314. —

§

847.

315. — § 848.

'Αριθμοί

315. — § 860.

Πρόσωπα 315. — § 856. Συνακόλουθα 317.

 

ΙΓ" Κεφ. Τά στοιχεία του σχηματισμού

 

317

 

§

857. Γενικά 317. — § 858. Κατάληξη 317. — § 860. Θέματα 318.—

 

§

865. Αύξηση 319. — § 871. 'Ορθογραφία

t

 

321. — § 875. Βοηθητικά

 

322.

— § 876. Σχηματισμός

βοηθητικών ρημάτων 323.

 

ΙΔ'

Κεφ. ΟΙ συζυγίες

 

324

§

879. Όρισμός

διαίρεση 324. — § 881. Γενικές παρατηρήσεις

 

324. — § 884. Ρήματα

συ-

 

ζυγίας 326. — § 893. Παρατηρήσεις 334. — § 901. Ρήματα

τής δεύτε- κλίση ρημάτων παθητικής φω·

ρης συζυγίας 337. — § 909. 'Αρχαϊκή νής 342. — § 910. Συναιρεμένα ρήματα

342. — § 913. 'Ορθογραφία

t

'

Οί έγκλίσεις 343. Κεφ. Τά θέματα

§

914.

Α.

344. — § 915. εξι κατηγο-

344

 

ό ένεστωτικών θεμάτων 345 — § 918. 'Ορθογραφία

 

t

ένε·

στωτικές καταλήξεις 347. — § 919. Παράλληλα ρήματα 348. — § 926.

Διπλοσχημάτιστα ρήματα 350.

 

§

931.

Β.

352.—

§

934.

353. — § 939. 'Ιδιορρυθμίες

και 354. — § 940.

αόριστος 355. — § 943. Διαφορές

357.

§ 944.

ποταχτική 358. — § 946.

§

'Ορθογραφία

πίνακας. Ή

947. Συγκεντρωτικός

t

361.

948.

Γ.

τους

§

τοχή ς

ι 361. — § 953. Ιδιορρυθμίες και άνωμαλίες στο σχηματισμό τού

Τό

θέμ α

τού

άορίστο υ

κα

τή

ς

παθητ .

παθητ .

με-

Περιεχόμενα ζ'

παθητικού αορίστου και της παθητικής μετοχής. Όρθ* 364. — § 956. Δεύτερος παθητικός αόριστος 365. — § 957. Διπλοί παθητικοί αόριστοι 366. — § 958. 'Ανώμαλες παθητικές μετοχές 366. — § 960. Διπλές πα- θητικές μετοχές 367. — § 962. *Ορθογραφία t Ή μετοχή του παθη- τικού παρακειμένου 367.

IT'

Κεφ.

έλλειπτικά,

άπρόσωπα,

368

§

964. 'Ελλειπτικά ρήματα 368. — § 965. 'Απρόσωπα ρήματα 369. —

§ 967.

'Ανώμαλα ρήματα

370.

§

968.

άνο>μαλων

ρημά·

370.

ΙΖ' Κεφ.

01 μετοχές

§

969. Τά

972.

Β.

373. —

§

970.

Α.

Ή

976.

μετο-

373

373. — §

374. — §

Γ.

μετο-

ενεστώτα.

Όρθ*

375.

II. ΑΚΛΙΤΑ

§

981. Γενικά

376.

Α'

Κεφ.

377

§

988.

982. 'Ορισμός

Β. Χρονικά

σάν, ώς

και

381.

991.

§

998.

377. — §

984.

Α.

379.

§ 996.

Δ.

Ποσοτικά 381. — §

 

377.

§

378. — §

Γ.

Όμοιωμα-

ούσια-

 

382. — § 1003. Γενικές

383. — § 1004. Έπιρρηματική

 

383. — § 1005. 'Επιρρηματικές

εκφράσεις 384. — § 1006.

Συ-

384. — § 1007. Πίνακας συσχετικών

 

384. — § 1008. Όρθογραφία

t

Τά έπιρρήματα.

επιρρημάτων Α. Οί καταλήξεις,

Β.

 

Τονισμός, Γ. "Εκθλιψη

385.

 

Β' Κεφ.

 

386

§

1009. Προθέσεις 386. — § 1013. Ot κυριότερες σημασίες

τών προ-

 

θέσεων. (§ 1020) Όρθ.

387. — § 1030. 'Απαρχαιωμένες

 
 

392. — § 1031. Προθετικές

393.

Γ' Κεφ.

 

393

 

1032. Σύνδεσμοι (§ 1038) Όρθ.

Όρθ.

§

393. — § 1034. Α. Παραταχτικοί

§ 1045.

394.

(§ 1046)

1069. Πίνακας συγ-

— — § 1061. Μόρια. (§ 1068)

Β.

396.

Ύποταχτικοί 399. — §

Όρθ.

κεντρωτικός. Άκλιτα

λειτουργία (η

ομώ-

νυμα) 400.

 

Δ'

Κεφ.

'Επιφωνήματα

402

§

1070. 'Επιφωνήματα.

Όρθ.

402. — § 1074. Έπιφωνηματικές

έκ·

 

φράσεις εύχετικές 403. — § 1075. 'Επιφωνήματα

ονοματοποιία.

ιδ'

 

§

1077. ΕΙσαγωγή

405. — § 1081.

1.

(ι); 407. — § 1085.

2.

;

415. — § 1088. 3.

«

;

417. — § 1091. 4.

β,

φ ; 418.

— §

Ό στικός δίφθογγος 424. — § 1099. 9. Τά βαφτιστικά και τά οΙκογενειακά

1092.

5. Δύο

419. — §

8.

1095.

;

423. — §

δμοια 1096. 7. ντζ

ή τζ. 424. — § 1097.

Ινα ;

6.

yy

καταχρη-

425.—§ 1101. 10. Τά ξενικά γραφία 426.

ονόματα

κύρια όνόματα. Γραφή και ορθο-

 

429

431

Ευρετήριο 'Ορθογραφικό.

.

.

440

 

443

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝ Α

Σοφιανός,

1550.

έγραφε,

«τό

άπαιδευσίας» είχε συλλά- παι-

«νά

να άναπτερυγιάσει» τό σκλαβωμένο γένος

?να άναγεννητικό

κοινήν», καθόλου κατώτερη άπό τήν παλιά

έκείνη. Ό

δάσος»

«τά

νά λαό πολιτισμένο, που παίρνει

&ψώνει

ζωής :

Λεξικό,

δρ-

«περίκλειση τό

μιά τ 9 άλλα

Γραμματική,

ξανα-

τοΟ λόγου στούς κα -

πού ύπάρ-

É .

Legrand .

1870 , πού

ΗΓστερ 9

έκεΐνον δμως, γιά 250 χρόνια, ξένοι κυρίως καταπιάστηκαν νά συγγρά- γιά

Ιησουίτη

Μόλις

Γραμματική

τής μητρικής γλώσσας. Ό

καΐ τή Γραμματική της* 6 Χριστόπουλος δημοσιεύει στά 1805 τή «Γραμματική

τή

ματικά

ρύσσει

στήν

μοσιεύτηκε

ψουν Νεοελληνικές

δη- Girolamo German o (1622).

ζύμωση πού άρχίζει τή Βηλαράς καΐ άλλοι καταγίνονται μέ τά γραμ-

Ελλάδα, ξυπνά και στούς Έλληνες

Γραμματικές, ήταν το8 ΣικελοΟ

τά

χρήση

ξένων. Ή

πρώτη πού

1800, μέσα στήν πνευματική

κατά

τό ένδιαφέρον

γιά

όρθογραφικά προβλήματα τής νέας γλώσσας* δ Κοραής κη-

σημασία και

τήν άνάγκη

ένός ΑεξικοΟ καΐ καταπιάνεται

Προλεγόμενα ιθ'

τής αίολοδωρικής, fjxot τής δμιλουμένης τωρινής τών Ελλήνων γλώσσας». Τό

ν Μέ τήν περιφρόνηση στήν

γοργ ά

πρώτο

τή

δμως πνο ή τοΟ

άνθισμα

καθαρισμοΟ,

νεοελληνικών

που

φυσά

τής μητρικής γλώσσας καΐ

πνίγεται 'τ ό

άφου κανείς

παιδείας

τής

αυτό

σπουδών

όλόκληρο τό

μέ τΙς

Ιλπίδες

μαραίνεται

19 . αίώνα. πού στη-

άπ ό

ρίχτηκαν

και

για τΙς νεοελληνικές σπουδές, έκτός άπό ξεχωριστές μονωμένες περιπτώσεις,

άλλά

διδάσκει

σέ

πιό άφθονες

καθαρεύουσα,

θεωρητικό

πιά σχεδόν

βγαίνουν

ένδιαφέρον

δέ γράφει

τώρα

και

τό πραχτικό άτροφεϊ, ιδίωμα πού Μέ σχολικές γλώσσα

άπλωμα

οδτε χυδαίο, προορισμένο να σβήση μέσα δλο όμιλουμένης δλο

καΐ

λογαριάζεται

τό

λίγα

χρόνια.

οί

καΐ γραφομένης, ή

Νεοελληνικές

Γραμματικές, τής

άρχαΐζει

της ταυτίζεται

τοΟ έλληνικοΟ

διδασκάλου

πάντες

προσεδόκων

γραμματική

Ό

τό "Εθνος,

δπερ

πε-

τα άρνηση τής έλληνικής παιδείας, ώς μέσα στόν 20. αίώνα, ς πανεπιστημιακοί)

τών έλλη-

δμως πού διδάσκουν

1850 τό τυπικό

γλώσσας

τή

ρισσότερο, καΐ ήδη κατά

τό άρχαϊο. Τήν ν'άναγνωρίσ η έπιστεγάζουν

τά γραμμάτων, πού άναζητώντας γιά ποιούς λόγους ή διδασκαλία

δέν «παρήγαγε «ή άλλά δηλητήριον τής παιδεύσεως τοΟ "Εθνους.

κήν

νήθη

τών

περίπου μέ

λαοΟ,

τήν

έλληνικών

Γραμματικ ή

τ

ή

λόγια

παρ 9 είναι φάρμακον διδάσκων

αύτής

δέν

νικών

καρπούς»

γραμμάτων

οδς

νεωτέρα

διακήρυξε

δτι

Γραμματι-

ήδυ-

(1915).

θεωρητι-

Γραμμα-

τοΟ Γάλ - Γραμ-

δέν

τής νεωτέρας γλώσσης ποιεί άδίκημα πρός

νά διαπράξη

ό στρατηλάτης τής

Αιγύπτου,

ό Ίμβραήμ»

ξένοι κούς λόγους, για τό

"Ετσι πάλι

ένδιαφέρονται

τή

κυρίως,

τήν

άπό

έκδοση

πραχτικούς

καΐ

Νεοελληνικών

Γραμματικ ή

Νεοελληνική

σύνταξη καΐ

19 .

αιώνα '

τικών , δλο

. ματική σέ ίστορική βάση, το8 ΓερμανοΟ Α. Thum b (1895).

Έ ματικές χτά δεία μεγαλώνει και συγχρόνως άρχίζει Τά κείμενα

γεννητική πνοή τής

λου

πρός

τό

τέλος

ή

τ Perno t (1897) και τήν πρώτη έπιστημονική

έχομ ε

τόν 20.

πού

μεταστροφή ώριμάζει

λογοτεχνικές

καΐ

μέ

ζυμώσεις

τή λογοτεχνία,

λογοτεχνίας.

πεζά

φέρνει. Ή

ώς

τό κοινωνικό

φτάνη

να

νέα

στή

τότε

πρώτη

τούς προγραμμένους

καΐ

Η

αίώνα και τΙς κοινωνικές, πνευ- κατα- παι- άνα- 'Αναγνώσματα

καΐ σχολείου (1914) παρουσιάζουν άπροσδό- ώς

τύπους, άνακα- έρμαφρόδιτους.

νέα γλώσσα

γιά

τήν

τά σχολεία

ή

ένώ

τώρα γοργά

ένδιαφέρον

Νεοελληνικά

δημοτική (1913),

λαϊκούς

φιλοξενοΟν

φορά τ''Αναγνωστικά του ΔημοτικοΟ πλήθος άπό

κητα τωμένους χωρίς σύστημα μέ λόγιους

μέ άλλους

Προλεγόμενα ιθ'

Ή ώστόσο άναρχί α

γραμματικ ή

και

πάγι α

κα

ι

τή

ς

τ

τούς κανόνες της,

κα

γλώσσας τοΟ μιας προγραμματικής ή

ζωνταν ή γλώσσα πιά τήν πραγμάτωσε τότ ε

απλοποιημένη ς

1914 Ιδειχνε

βάση

πραχτικά τήν άνάγκη

ένιαία :

άλλαγής

τοΟ

έλλη -

σέ

νικοΟ λαοΟ,

έλληνικής παιδευτικ ή μεταρρύθμισ η δυό

γραμματικ ή

μέ κοινωνίας. Αύτήν τήν άλλαγή

τοΟ

1917 ,

φυλλάδια

τή

μέ

δπως ήταν

άξίωαη

τής φωτισμένης

ή γλωσσοεκ^

τό Υπουργεί ο

(1919,

τΙς

όρθογραφι -

ΐ «Γραμματική διδασκαλία» τήν μαζ ί

δημοσίεψε

δλη

μέ

τούς

μέ

τό

νέους

θεωρητικό

και

μέ

τΙς

καθιέρωση

τής Παιδείας

1924*,

σέ 1920), δηλ. τή Γραμματική

τής διδασκαλίας γιά

τέσσερεις πρώτες τάξει ς κούς

Στ ό φέρον πού δυνάμωσε

χτικές σχολικές άνάγκες, Οστερ 9 άπό τικής, άρχισαν νά τικές .

(Α' τοΟ τοΟ Ήλ . μένες άπό

χάρη

καθώς

τοΟ ΔημοτικοΟ,

κανόνες καΐ μέ Όδηγίες

μεταξύ,

άπ ό

τήν

άρχ ή

διδαχτικές.

20 .

τοΟ

στούς κύκλους

αιώνα,

πρα-

τής δημο-

Γραμμα-

Ψυ -

πολλές σχολικές Γραμματικές, τή

ένδια -

του δημοτικισμοΟ

σχολική

τή

βλέπουν τό φώς περισσότερες

Κυριότερε ς είναι :

τοΟ

1929, Β' 1985,

Γ

Φιλήντ α

1937), καΐ

'

1907 ,

Νεοελληνικές

Β

'

1910 )

κα

ι

τοΟ

(1928 , 1932») γι α

Κ. Τοπχαρ α Βουτιερίδη (1932),

έκπαιδευτικούς,

ς του Μ. Οικονόμου (1933) και άλλες,

γιά

τις

τά έλληνόπαιδ α

διάφορες τάξεις

Ρωσίας ,

γραμ- του Δημοτικού σχο-

λείου, συνήθως μέ άσκήσεις ή ύποδείξεις διδαχτικές. Μοναδικό στό είδος

του

9 Από ξένους δημοσιεύτηκαν τόν

τοΟ 9 Αχ. Γραμματική του

ή

Τζάρτζανου (1928). Thum b

είνα ι

τό

Συνταχτικ ό

νέας γλώσσας

τή

ς

Ιδιο

καιρό

( 19ΙΟ 2 ), καθώς κα ί μί α έπιτομ ή τη ς (1915 ,
(
19ΙΟ 2 ),
καθώς
κα
ί
μί α
έπιτομ ή
τη
ς
(1915 ,
1928') ,
τοΟ
Perno t
σέ
νέα
βάση (1917®),
το8
L.
Roussel,
μέ
βάση
τή
γλώσσα
τής
σύγχρονης
λογοτεχνία ς
(1922) ,
τοΟ
Α
.
Mirambe l
(1939) .
*
*
*

Δέ λείπουν μένες ώστόσο άπό θέση, της άφηνε, χρόνια τώρα, τών τοΟ Υπουργείο υ

γιώ ν

σκαλία

πιά οί Νεοελληνικές

καθεμιά τους

στήν

διαφορετικές

μία

σχολείων.

έπρεπ ε

Γραμματικές στις μέρες μας. Γραμ- μέ μέ διαφορετική πού έκθετη τή γλωσσική τών όλοκληρωθοΟν.

καί

έποχή της

καί

όρισμένο

σκοπό,

συχνά

Γραμματική,

καί

γλωσσική

ή

έλλειψή

διδα-

Όδη ·

Οί έπίτομες

Γραμματικές

κα

ί

νά

ή

προϋποθέσεις

δέν έκαμαν περιττή

έλληνικών

νέα Σχολική

άσυμπλήρωτη

νά συμπληρωθοΟν

Προλεγόμενα ιθ'

 

έκπαιδευ-

 

στήν παιδεία, και

Επιτροπή.

191 7

1931), άλλά

άλλαγές.

με-

ήταν,

δλοκληρώ-

δια -

 

γλώσσας,

δώση, στό δάσκαλο

ή προπάντων, τήν

 

λεπτομέρειες,

δρθογραφικά,

ρυθμισμένη γραμματικά παιδείας.

Γιά σήμερα μερικές δυσκολίες πού πρέπει ν' άντικριστοΟν. 'Αναφέρονται έδ6) οί

μιά τέτοια Γραμματική ύπάρχουν άκόμη

νά συνταχτή

άκόλουθες :

ώστόσο

α) "JET γλωσσική,

δοθή

ή

κοινή ,

χωρίς

δ

σχετικά

κοινός

μέτ ό τύπος τής γλώσσας* καΐ δηλ. στοιχεία τής κοινής θά

γραμματικ ό

στοιχεία,

λόγια

— έκτός φυσικά

έπρεπε

πού

γλώσσας.

άκόμη

άκούονται

ή

ιδιωματισμοί).

τύπο :

αύτό

και

δταν

έχει

χωρίς

τά

δύο

Πρέπει

διπλή

Ιδιω-

αύτά

νά

σημασία:

ματισμούς, άποτελοΟν ούσιαστική Toö βολετό

είναι

κοινή γλώσσα

άρχαϊσμούς,

δηλ. ιδιωματικά

κοινοΟ

οί

(χωρίς

αύτοΟ

άνάγκη

τύπου

διπλοτυπίε ς

είναι

νά

νά περιοριστούν

γράφονται

δσο

στήν

β)

Ή

όρ&ογραφική.

Ή

δυσκολία αύτή

άντινομία :

μας φωνητικό, τουλάχιστον ιστορικό ση-

κρύβει

μία

νά εύκολομάθητη, άν δχι .μαντικά κάτι ρισμό

ΈπιθυμοΟμε

δώσωμε στή

μέ

νέα

σύστημα

άπλοποιημένο.

άλλο :

της

νά μήν

και

τή

Άλλά

ξεμακρύνωμε

γραπτή

γλώσσα δρθογραφία διδάξιμη

μαζί

τόν

και

και

ίστο-

τά διατηρεί

ή

τό άπό τήν άρχαία δρθογραφία,

άπό

τόν

άλλο

μέρος

θέλομε

λέξεων, δπως

άπόδοση

καθαρεύουσα, πού έχει άκόμη

"Ετσι,

ένΦ

θά

μωμε μόνο

μέ

δμόφωνη

δεύεται

δεία,

μέ

τή

τ' άρχαΐα

και

δυσκολεύεται

τόση

θέση

δοθή

μέσα

μιά

γλώσσα — και

γιά

κοινωνία.

κά-

άργότερα, στή Μέση παι-

στήν έλληνική

λύση

άν

καΐ

λύση

ήταν μητρική μας έλληνικά — χωρίς καθαρεύουσα τήν ή

νά

εύκολο

είχαμε

νά

μέ

έθνική γλώσσα,

ένιαία

τώρα

μέ

τή

και

μπερ-

δι-

άντίληψη τής κοινωνίας

έξαιρετικά

δρθογραφική

 

ιθ'

μας.

 

δποφερτά —

9

 

άρ-

χαΐα. Γιατί

γενικά, παρά

παιδί.

παιδιών,

άπό ν 9 άντικρίζουν

Ιδιο δάσκαλο, δυό νεοελληνικές σχολικές γλώσσες, άλληλοεξαρ-

ματα, νά

συνάρτηση.

γλώσσας,

9 Αναγκάζεται

πρά-

δρθογραφι-

τρί-

γραμματικοί) .

ιδανικών.

Οί μεγαλύτερες

άλλωστε δυσκολίες καί

τοΟ

σύστημα

μέ

Ινα

μέ

τούς

άντιφάσεις

μέ τρείς τόνους, πού μπορεί πού ζήτησ ε τής

Ιχει

γεννιούνται

τό άναχρονιστικό τονικό μας ν'άντικατασταθούν

γίνε ι

καί πρέπει

τονικό σημάδι, πράμα

κόσμου.

Αύτό

Γραμματικής

άποδεχτό.

άπ ό

καιρ ό

άξίωσ η

έκπαιδευτικο Ο

κα

ί

ή

κοινής

μέ τήν νεοελληνικής, δυστυχώς δμως δέν έγινε

Επιτροπή νά έφαρμοστή

εύκαιρία τής

γ) Στις

δύο

αύτές

προστεθή καί

κοινοϋ.

ούν εύκολα

γνώμες καί προσδοκίες. φαινόμενα, τις γλωσσικές

νά καθρεφτίση

μιά τρίτη,

ούσιαστικές,

έξωτερική :

ή

έσωτερικές

άντίληψη

δυσκολίες

πρέπει

άναγνωατικοϋ

νά

τοϋ

ικανοποι-

άπαιτήσεις,

βέβαια κοινή μοίρα τών Γραμματικών

Είναι

τό

κοινό,

άναγνωστικό τους

Διαφορετικά

μέ

τόσο

βλέπει

νά

μήν

άντίθετες

δ τή γλωσσική συνήθεια

καθένας

τά

γλωσσικά

άλλαγές καί

μιά

Γραμματική.

ώστόσο, μέ τούς ξεχωριστούς

Στήν ιστορίας, πού έλειψε ή καλλιέργεια

Ελλάδα

καί

πού

ίδίως

γιά

γραμματικά,

δρους

τής

μας

χτές άκόμη

τά κριτήρια voö συχνά άστοιχείωτου

μεγάλο βαθμό

τής

νεοελληνικής

παραμελήθηκε άπό τό

παρ 9

δλη

τή

σχολείο,

μιά άντικειμενική κρίση άπό

σχολική

πού

έχει

γλωσσικής

ώς

λείπουν σέ

γλώσσας

μέρος κοι-

δίδασκα-

κ'

Προλεγόμενα

λία.

στούν

και

σμός, δυναμωμένος φυσικά άπό τα παραπάνω έλαφρυντικά — είναι δύσκο- λο

λέει)

ό

συνή-

άτομι-

καθορι-

Σά

τά

λάθη

νά

μήν

κοινά

στόν

νά γλωσσικά στοιχεία — και χωρίς ν 9 άποκλείωνται καθορισμό

νεοελληνικός

έφταναν έτσι

οί ούσιαστικές

δυσκολίες γιά

φυσικά

τους — ό πολυκέφαλος

νά

θως κοινά

ίκανοποιηθή

σύνολό του. Γιατί τόν νά πού δέν πολιτογράφησε νά

στό

δσα

ξέρει

άπό

δέν πείθεται

τύπο

πώς

μας ;

θά

τόπο του

μπορέση

δεχτή

έτσι

ή

και

ό καθένας

φαντάζεται

πώς

κοινό

δικού του

δσα

λέει

νομίζει

ν'άναγνωρίση

τά στοιχεία

καθιερωθή

τού

γιά

ποτέ

μιά

Ιδιος, και

γλωσσικό

ματος. Άλλά

κοινή

Ινα

ιδιώ-

γλώσσα

δλων

Λ

Ή

Γραμματική αύτή γράφτηκε πρώτα τής τή μητρική

λειτουργούς ,

Δημοτικής

νά διδάξουν

φυσικά

τούς

δώση

γλώσσα

μία

προγράμματα και

και

έχη

γιά

πιό

και

άλλο

έχη

μέσο

ύπόψη

δταν

του

άκόμη

πρώτα

και

γιά

τής

στό σχολείο

συνολική

τούς

Μέσης

τους.

περιγραφή

έκπαιδευ -

παιδείας,

Και

νέας

δυστυχώς

πρέ-

τικού ς

πού

νά γλώσσας, άσχετη μέ τά μεταβλητά και τόσο εύκολομετάβλητα γιά

πει

έχουν γι 9 αύτό

τής

έπίσημα νες τάξεις, πού καθορίζεται

και

γλωσσικά

τήν ύλη διδασκαλίας άπό έκεΐνα. νά άπό δέ

πού

είναι

θά

τήν

ή

ύλη

διδαχτούν

άπ' δσα

περισσότερα

και

στό

μαθητή

συλλογιστούμε

οί "Ελληνες

τής

όρισμέ-

Γραμματικής

Πρέπει

διδάξη,

γιατί

γνώση

και

τήν

συνήθως

9 Αλλά

και

νά

πλατύτερη και

μιά

δώση

της. Και

τ 9 άνώτερα

λόγο πρέπει

λεπτομερειακή

κεφάλαια

άφθονώτερη

ύλη

νά

μόνο

τό

άγάπη

άπό βαθμίδων άκατάρτιστοι

πομε πώς γίνεται δ,τι 9 Αλλά συγγραφεί ς στά τό λεξιλόγιο και

πρός

νής

θοδήγητοι

βλίο

τού

δάσκαλος

διδακτέα

ό

θά βαθύτερη κατανόηση τής μητρικής γλώσσας θά τή άποφοιτούν

προβλεπόμενη

ποτέ.

νά καλλιεργήση

πώς έκπαιδευτικοί και τών δύο βλέ-

βι-

έκπαιδευτήρια

διπλά άναγκαίο

αύτή

διδαχτικών ,

Γραμματική

ή

βιβλία

παρά

όρθογραφία της.

τής μητρικής γλώσσα;,

στό βασικό μάθημα συμπυκνωθή σ 9 ένα βοηθητικό τους.

νά

χρησιμέψη στό έργο

νά

τούς

και

Όδηγός

γιά πού παρουσιάζονται τήν

προορίζεται

πού

ύποβάλλουν γιά

ώς

και

πρός

θ

ά

ßpoöv

τά

σ 9 αύτή

τόσο

θά μπορούσε

στούς

συχνά άκα-

μόνο

τήν

ώς

κρίση, δχι

πριν

άπ 9 δλα

γραμματικά στοιχεία τής κοι-

ένό-

τήν

Προλεγόμενα

ιθ'

δμοιογένεια σέ γραμματικού και δρθογραφικού περιεχομένου, πράματα πού δέν τά έχουν πάντοτε ούτε οί Γραμματικές έκεΐ γραμματικά άπορίες

τητα

στική

καΐ

τήν

άπάντηση

τού

πολλαπλές

γραμματικού τόπου, και μαζί διαφωτι-

λεπτομέρειες λεξιλογικού,

άπορίες

και

ξένων γλωσσών τού συνηθισμένου τύπου —

γιά

και

γλώσσες

μέ

άπό

πολύχρονη

καιρό

καλλιεργημένες

σχολική καθιέρωση,

άναπάντητα πλήθος ζη-

δέν άφήνουν

καΐ

άφοΰ άλλωστε πρόκειται

ρυθμισμένες

και

πού δέ δημιουργούν τήματα.

Αποτείνεται τέλος ή Γραμματική αύτή στό τών συγγραφείς , τήν

στά παιδιά

και

σωστά

άνώτερων

κάθ ε

κοινή

άκόμη

γυμνασιακών

πού

και

δέν

κατέχουν

άποζητούν

φοιτητικ ό

κόσμ ο

λο -

και

γίου ς

νά γράψουν

τάξεων, στούς

δλα

τά

νέου ς

στοιχεία

γιά

έπιστημονικά

δδηγό άν άκαθοδήγητος φς πρός τήν θά

έναν

πού

έγχειρίδιο, πού

και φοίτησε

ένα σύστημα. μπορεί νά χαρακτηριστή τής φαινόμενα γιά

κοινής

τής

κοινής

σχολική

τή

σέ έλληνικό σχολείο έχει άπομείνει δμοια

σύνθεση τής γλώσσας γράφη μέ αύτή γλώσσας, πού παρουσιάζει τικής

και

βοηθήση

θεμελιωμένο*

μορφωμένο ,

σέ

όφή

τόν

του και νοσταλγεί

σωστά και

παραπάνω

μέ

σκοπούς

περιγραφική

νά

τή

Σύμφωνα

Γραμματική

δπως πάντων χρήση.

τούς

πραχτική,

ή

νεοελληνικής

τά γραμματικά

και

δημο-

προ-

ρυθμίζονται

κρυσταλλώνονται

περιγραφική,

Ώ

ς

γιά

τήν

ιστορία

προπάντων θά

τής γλώσσας, και

ιστορικές

συχνά

ένδιαφέρεται γιά

τών

τή σημερινή

χρήση

φαινομένων.

χωρίς

Γιά

νά

έναν

φροντίζη

κατα-

νόηση

ταν

ξενό-

τροπα

ή κάποτε δταν έτσι φωτίζονταν καλύτερα βασικές τάσεις πού ένεργούν άκόμη ένα διαφωτίζεται Συνοπτική τοΟ βιβλίου, τήν

πε-

μερικοί κανόνες και

καθηγητή

χρειαζό-

γραμματικών

ήταν βέβαια άπαραίτητη μιά δ μαθητής

άκόμη και

γιά

νά

τού