Vous êtes sur la page 1sur 731
Jérôme (saint ; 0345?-0420). Sancti Eusebii Hieronymi, Opera omnia, post monachorum ordinis S. Benedicti e
Jérôme (saint ; 0345?-0420). Sancti Eusebii Hieronymi, Opera omnia, post monachorum ordinis S. Benedicti e

Jérôme (saint ; 0345?-0420). Sancti Eusebii Hieronymi,

Opera omnia, post monachorum ordinis S. Benedicti e congregatione S. Mauri, sed potissimum Joannis Martianaei hujus

Vallarsii et Maffaei,

Editio Parisiorum novissima

accurante et ad ultim

1845.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :

*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source. *La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits élaborés ou de fourniture de service.

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans l'autorisation préalable du titulaire des droits.

*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque

municipale de

(ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.

PATROLOGIiE

CURSUS

COMPLETUS

SIYB

RIBLIOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, GOMMODA, OECONOMICA,

OMNIH

SS. PATRM,

DOCTORUM

SCRIPTORUMQDE

ECCLESIASTICORUM

QUI AB JEVO APOSTOLICO

AD USQUE INNOCENTII

III TEMPORA

FLORUERUNT; REGUSIO CHRONOLOGIGA OMNIUM

QUM EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA ECCLESI^E SJECULA,

1UXTAEDITIONESACCURATISSIMAS,INTERSECUMQUENONNULLISCODICIBUSMANUSCRIPTIS COLLATAS,PERQUAM DILIGENTERCASTIGATA;

DISSERTATIONIBUS,

COMMENTARHSLECTIONIBUSQUEVARIANTIBUSCONTINENTERILLUSTRATA

;

OHNIBUSOPERIBUSPOSTAMPLISSIMASEMTIONESQVJETRIBUSNOVISSIMISSJECULISDEBENTURABSOLUTAS

DETECTIS,AUCTA,

INDICIBUSPARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOSSIVETOMOS,SIVEAUCTORESALICUJUSMOMENTI

SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;

CAPITULIS1NTRAIPSUMTEXTUMRITE DISPOSITIS, NECNONETTITULISSINGULARUMPAGINARUMMARGINEMSUPERIOHEM DISTINGUENTIBUSSUBJECTAMQUEMATERIAM SIGNIFICANTIBUS,ADORNATA;

OPERIBUSCUMDUBIISTUMAPOCRYPHIS,ALIQUAVEROAUCTORITATE1NORDINEADTRADITIONEM

SCRIPTURJE

SACRJE, EX QUOLECTORICOMPERIRESIT OBVIUMQUINAMPATRESETIN

QUIBUSOPERUMSUORUMLOCISSINGULOSSINGULORUMLIBRORUMSCRIPTUR/E

TEXTUSCOMMENTATLSINT.

ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS,AMPLIFICATA;

DUOBUSINDICIBUSGENERALIBUSLOCUPLETATA: ALTEROSCILICETRERUM,QUOCONSULTO,QUIDQUID UNUSQUISQUEPATRUMIN QUODLIBETTIIEMASCRIPSERITUNOINTUITUCONSPICIATUR;ALTERO

EDITIO ACCURATISSIMA,C^;TERISQUE

OMNIBUS FACILEANTEPONENDA,SI PERPENDANTUR: CUARACTERUM

NITIDITAS,

CNART^E QUALITAS,1NTEGR1TAS TEXTUS, PERFECTIO COKUECTIONIS,OPERUMRECUSORUMTUM VARIEJKSTY^V

TUM NUMERUS,FORMAVOLUMINUM PERQUAMCOMMODASIBIQUEINTOTOOPERISDECURSUCONSTANTRFR '"AFY

SIMILIS, PRETII EXIGUITAS,PRJESERTIMQUEISTACOLI.ECTIO,UNA,METHODICAET CHRONOLOGICA/fc /Cr)X ^

SEXCENTORUMFRAGMENTORUMOPUSCULORUMQUEHACTENUSIIIC ILLICSPARSORUM, PRIMUM J AUTEMIN NOSTRA BIBLIOTHECA, EXOPERIBUSAD OMNESJETATES LOCOS, LINGUAS j

,

FORMASQUEPERTINENTIBUS, COA»UNATORUM.

/ ~i

| £3

I J^ |

^

\v \

SERIES

PRIMA,

\?\

%

IN QVXPRODEUNTPATRES,DOCTORESSCRIPTORESQUKECCLESI^ LATINJE A TERTULLIANOAD GREGORIUMMAGNUM.

\">\ V'" \

'*£.

&

AGCURANTE J.P. MIGNE, Ctt^ttttttt ECCLESIASTICJE

\

IN SINGULOS SCIENTW^

^OWpUUUtit RAMOS EDITORE.

^—

PATROLOGL3E

TOMUS

XXVIII.

S. HIERONYMl XOMUSNONUS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM, iiV VIA DIQTA D'AMBOISE,PRfcS LA BARRlERE D'ENFEU, ou PETIT-MONTROUGE.

1846.

HIERONYMI

^

OPERA

S. EUSEBII

STRIDONENSIS PRESBYTERI

OMNIA,

POST MONACHORUMORDINISS. BENEDICTIE CONGRKGATIONES. MAURI

SED POTISSIMUMJOANNIS DKnR&

IAJNil£I

HUJUS ORDIMS RECENSIONEM,

DENUOAD MANUSCRIPTOSROMANOS, AMBROSIANOS, VERONENSESET MULTOSALIOS,

NEC NON AD OMNESEDITIONESGALLICANASET EXTERASCASTIGATA, PLURIMISANTEAOMNINOINEDITIS MONUMENTIS, ALIISQUE S. DOCTORISLUCUBRATIONIBUSSEORSIMTANTUMVULGATIS AUCTA, INNUMERISNOTIS, OBSERVATIONIBUS, CORRECTIONIBUS ILLUSTRATA,

VALLARSII

STUDIO

ET LABORE

ET

MAFFiEII

VERONJE PRESRYTERORUM, OPERAM NAVANTIBDS ALIIS IN EADEM CIVITATE LITTERATIS VIRIS. EDITIO PARISIORUM NOVISSIMA

EX SECUNDAAB irSIS VERONENSIBCSEDITORIBUSCURIS POSTERIORIBUSITA RECOGNITA ,

ATQUE EX REGENTIUS

MJKdM. XiClTIS

SIC DITATA

UT PRiESENSEDITIO, AMPLITUDINESOLA, CdETERISOMISSIS EMENDATIONIBUS, PRJECEDENTESOMNESEDITIONES, ETIAM BENEDICTINAS,

tertia

yarte

seu

triente

materialiter

ACCURANTEET AD ULTIMUMRECOGNOSCENTE J. P. MIGNE

superet,

, CUllSUUil COMPLE-

TORUM IN SINGULOSSCIENTI^E ECCLESIASriGjE RAMOS ED1T0RE

TOMUS

NONUS,

VENIT APUD EDITOREM, 1N VIA DtCtA DWMBOISE, PRES L.\ BARRlfiRE D'ENFER,

ou PETIT4I0NTR0UGE.

1845.

ELENCHUS

dPfeuuM

(JBJE IN HOG TOMO CONTINENTUR.

S. HIERON. DIVIN^E BIBLIOTHECE PARS PRIMA.

Liber Genesis. Liber Exodi. Liber Levitici. Liber Niimeiorum. Liber Deutcronomii. Liber Josue. Liber Judicum. Liber Ruth.

Libri

duo Samuelis.

Libri

duo Malachim.

Liber Isaire. Liber Jeremise. Liber Ezechielis. Libri Duodecim Prophetarum.

Liber .Tob, Liber Psalmorum. Liber Proverbiorum. Liber Ecclesiastcs. Canticum Ganticorum. Liber.Danielis. Liber Paralipomenon. LiberEzrsc. Liber Eslher.

Col.

163

239

299

343

411

469

507

543

563

673

H3

849

939

1013-1075

 

1083

 

*

1127

 

1243

1273

1285

1293

1327

s-1403

1435

Imprimerie de VIUYETDESuncvct C1 e rue de Sevres, 37. a P.iris.

PRiEFATIO

Hcbraeum Canoncm, seu veferis Testamenti versionem ex Hebrseo adornatam abs HIERO- NYMO,qua} laborum ejus ac vigiliarum longe nobilissima pars est, eaque CEeteris utilior omnibus, lomo islo opcrum ejus nono complectimur. Sed antequam dico, quid istuc rci sit, quidve proposilum nobis in hac adornanda provincia fuerit, aut prastitum, lectoris praoc-

cupanda sunt mihi judicia, et quam facile dicam impingeret diligentiae nostrae, pracavcnda sedulo, et deprecanda. Neque enim dubito, fore plerosque, caelera nec malos homincs, nec divinarum prorsus rerum ignaros, qui hunclaborem primo stalim intuitu libri, aut minus

utilem, aut cerle Hieronymianarum

perfunctorie animum adverlentes, eadem quae in Vulgata Latina vcrsioneconlinentur hic Ie-

gent.hancqueabilla

scriptionum Collectioni non adcensendum judicent, cum

cditionenihilpropemodumdifferre,cxistimabunt.Porrosupervacaneum,

aul ad quserendam Colleclioni molem inslilutum putabunt, eam modo Hieronymianis scri-

plis annectere, quae Hcet ex omnibus Lalinis sacrarum Scriplurarum

intcrpretalionibus

probata una sil, caelerarum optima ac fidelissima, sit eliam quam qui maxime genuinus Hieronymiani felus ingenii, ex quo interpres omnium aetalum, omnisque memoriae longc doclissimus audiit : tum ila quoque pervulgata illa est alque obvia, toties, lotque Iocis, lot formis, tamque variis jam inde ab invcnta arte typographica, multo autem magis post Tri- dentinae synodi decretum recusa, ornala, atque exposila, ul vere bibliothecas orbis impleve- rit, sitque iis eliam in promplu, qui aliam plane quam in versandis libris vilae rationcm instituerunt. Nos ipsi, quod minime diffitemur, cum ante hoc ferme quinquennium novam

hanc operum Hicronymianorum edilionem animo moliremur, diu multumqiie dubitavimus, num ere nostra aut lectorum esset, eam versionem, tametsi pridem a Benediclinis cditoribus

nedum junctam, scd loli collectioni

sollicitos nos habebat, ut ne aclum agere vidercmur, atque in eorum,

quos haec fert aetas, vitium incidere, qui pcr chartarum plaustra ad immortalilatcm gras-

lur, illud cumprimis

praeposilam, retinere : et cummulta animo obvcrsaren-

sanlur. Ac fere propositum fuerat, solas variantes Iecliones, quas veteres mss. libri suppedi-

tabant, in unum colligere, easque paucis annotalionibus

de more expositas

cum duplici

Psallerio, aliisque nonnullis libris qui in Vulgata non habentur, Hieronymianis apponero et proferre in Iucem. Vcrum cum in editionis programmate hac ipsa de re Publicum el doc-

tissimos quosque ex omni Italia, dalis littcris, consuleremus, ea fuit una omnium sentcntia

de universo opere serie integra

responsio sit : Nos publico judicio niti, etplus malle doctorum hominum suffragiis tribuere, quam eorum, si qui esscnt, qui hanc cum Vulgata similitudinem causarenlur, socordisa concedere. Sed fuerunt prseterea gravissimae, quae ad hanc me operam causae invitum ferme adduxcrunt, quas et cordatum qucmcumque leclorem persuadere posse, non dubito. El vero non haec nos primum ad augendam libri molem accrevimus, sed ab ediloribus Bc-

nedictinis adjuncta sunt pridem Hieronymianorum operum edilioni, immo tota auspicato ab his incoepta Colleclio est, utpote ab omnium nobilissima lucubralionum earum parte. Nos

recudendo, ut quibus aliter videri posset, palmaris isthoec

adeo qui totum, ut ila dicam, scriptionum Hieronymianarum orbem primi complectimur, ct quoe haud sane pauca pridem desidcrabanlur, monimenta collegimus, ut haec demum inte-

gra atque absoluta edilio prodeat in publicum, si ea parte careamus, quae veteris editionis fuit polior, jam non auxisse pro morc, scd priorem operis dignitalem imminuisse, dicemur.

Suo autem

mum illa prodiit in lucem, litteralo Orbi, si unum Ricardum Simonium excipias, acccptis-

sima cumprimis

gentissime elaborata, et collato Martianaei et Pougetii, qui multum illi labore atque erudi- tione sua profuit, studio perfecta sit; sed praecipue ipso veterum monimentorum merilo, ac

rei

hominem,

chorum sanctorumque Patrum infensus, caetera doctus, et lacessitus a Marlianseo, nihil non.

jure quanlum decesscrit, homo ad cleganliam excultus desideret; nam cum pri-

fuit, non ea solum de causa, quod supra caeieros ejus edilionis tomos dili-

sui dignitatc

tanlam iniit a studiosis gratiam. Testem dabo hujus

erit ac luculentius

testimonium, quo magis ipse sludiis mona--

nativa propemodum

cujus eo cerlius

PATROL.X XVHI.

1

11

PR/EFATIO.

12

cgcrit, ut cjuslabori, arrepta quaquaversum occasione, detraheret. Dico Hieronymianarum Quacslionum auclorem, cujus odia exerccnlem calamum, ipsa inter jurgia, haec in adver- sarii sui laudem profilcri, vis veritatis coegit: « Non possum non laudare consilium Mar- lianaei de cdcndis Hieronymi Versionibus, quemadmodum exstant in antiquissimis libris,

sinc mutalionibus, quae postea in iis faclce sunt, eoque ordine quo inveniuntur

iisdem in

libris; non omissis antiquis dislinclionibus, quae in iis cernunlur. Videmur enim nobis vi

dcre eas Versiones, quales e manu Hieronymi prodierunt; aul certe quam minime fieri po-

tuit, immulatas.

» (Jo. Clericus quast. 9, num. 2. )

Atque haec quidem bona satis est ratio crilici testimonio conjuncta, sed quae meprcecipue

alia est, quod meo ipse periculo expertus

sum, aliter vix fieri posse, ut

nisi totum ejus inter-

causa permovit,

quae maxima sunl hujus libri commoda, ab studioso perciperenlur,

prctationis conlexlum digereremus. Ex his queedam, ut fiantexemplo manifesliora, profera- iims. Tantam in unoquoque libro variantium lectionum silvam, emendationurn quoque ct glossematum ingentem vim aut nullo cum fruclu, aut non eo sallem, qui est leclu debilus, carptim oculis usurpcs : quae si ad suum quaeijue contexlus locum nolentur, irritanl ani- mum, ct provocant legcntis arbilrium; conlra si ad quem modo vcrsum referantur, doccre vclis, ct laciniosis saepe verborum duclibus uli opus sit, et laedium polius quam ingcnium homini crudilionis cupido moveas. Scliolia autem, qua? innumera pi opemodum sunt, maxime

in Octalcuchum, ne liac quidcm induslria proponore est commode : cum enim illud dum- taxat laudas, quod vcrbum respiciunt, ipso monilo, molcsto scilicct atque ingrato, plura quam ipse conlextus habet, verba conjungas : quaj vicissim e regione posila, nullo negotio, uno oblulu in oculos mcnlemque incurrunt. Itlcm dicendum plane esl de obelis atque aslc- riscis, qui cuin passim alibi, lum praecipue iis in libris, qui ad Graecum excmplar emendati

sunt et recogniti, tanto numero obveniunl, ut olio abutatur,

et palienlia noslra,

si quis id

sibi pensi det, ut siugula memorcl,

rcpelenda erunl? qui modus crit lcgenlis aut dictanlis fastidio? quse ralio laudandorum co- dicum? Vctus aulemilla versuum distinclio,quee lanlinunc fit.ac tantae refert anliquilutis me-

moriam, verbis repracsenlari vix possc arbilror : omnino autem ut quis utililer praeslet, nc vix quidem. Tum ipsc cliam Hebraei Canonis conspeclus, atque ordo, quem tantopere prae-

nedum ut causas enarret.

Quoties vero cadem in nolis

pracverli penilus necesse sit. Ad heec solidi quidam sunt sacri libri abs Hieronymo

dicant,

quideminLatinum conversi, nonaulem in Vulgalam editionemrecepti, quisuumhic sibi vin- dicant proprie locum. Tale Psaltcrium est ex Hebraeo archetypo, quod vetere jamdudum in

Ecclcsiis obtinentc interpretatione psalmis illis assuelo, cierentur,

doctrina incrcdibili elaboratum, solum fere ad privatam eruditionem legenlium superat. Tales nliffi sunt sacrorum librorum versiones juxta LXX Interpretes, ut esl altera Jobi at-

quc Eslhcr, duplcx item Psalmorum recognitio, sive quae Romana et quae Gallicana Psalteria audiunt, quae in Vulgatae recensione, vcl plane, vel ad cum sallem modum non sunl: pre- tium autem cst summum operse cognovisse.

ex Graeco, ne turbae in populo,

longa jam habitudino

subslitui non potuit:

cumque sit omnium fidelissimc, ac

Quicumque haec sedulo rationum momenta expenderit,

nullus jam dubito,

quin aequi

bonique consulat propositum noslrum, ac bene locatae in universo rccensendo lexlu

frui. Sed crunt forlassc qtii alia dc causa graviorem e vestigio invidiamcreare

conlradicere,

operae"

illa

nos sinat conscientia vixdum sublatacalumnia,

ncmpe cum sit, Hicronymi maxima saltem cx parte versioncm esse, quae Vulgala editionc conlinetur, dum eain cmcndare, ac prislinae integrilati satagimus restituere. Tu ne, inquiet forlasse aliquis, recensione hac tua eam editionem excludis, quam remotissimae anliquitalis mcmoria, multo aulcm magis cecumenici Tridentini concilii auclorilas, et plura deinccps pontificum dccreta unam ex omnibus sacrarum Seripturarum Chrislianis hominibus com-

mendarunl ? Mihi vero id neque in mentem venit, nec si cul umquam veniat, ille mihi sapere

videatur. Quin immo summam ejus cditionis laudem, dum spiritus hos reget arlus,

nihil non gravc et pra>

atque,

in nos sludeant. Compertum

tuebi-

mur, ut ad fidei ac morum doctrinam imbuendam tradendamque,

slaulissimum in ea csse profiteamur, ct quam adeo in hisce rebus aucloritalem obtinuil,

sarlam lcclamque proeslemus. Nihilosecius si qu»3 vclerum librariorum aut incuria, aut per-

ad fidc

in cam menda,

ct partibus insidcnt minime necessariis

versa cura irrepserunt

13

PR.&FATIO.

U

morumquclegcs componendas, homo cui cordi est rerum sacraram dignitas,ca

qua par

cst, probabilitalc ac rcligione usus castiget : minime omnium ei arbitror succensendum, immo vero bcne illum ingenio suo ac diligentia de sacris litleris meruisse. Id olim viri prse-

sliterunl summe calholici, summique itidem Vulgatae patroni, e quibus, ut interim Hen- ricum Buchentopium praeleream, numquam non laudem promeruit doclissimus Franciscus Luca Brugcnsis, qui amplius quater mille loca, quae post Clementis VIII rccognilionem,

rmendatione indigerent, aut correxit, aut bonis argumenlis corrigenda indicavit : ct tard.

Bellarminus, cssct animus,

qui dalis ad eum lilleris,

plura iis adhuc superesse in melius mutanda,

si is

ingenue profcssus est. Tu nostros conatus ejusdem

aeslimato csse animi ac

voluntatis : ac si dcmum lanti sunt, quae proponimus emcndanda, his adcense, quae tanlam

a tc cx aliorum accepta sludio graliam inierunt. Tamen etsi alia omnino provincia est, quam

nobis putavimus

dispicercmus. Hac sanc ipsa de causa rctinelur qui ante nos erattitulus

bliolheca Divina, quem caelera probamus parum,et a S. Interprele pcrscriplum fuissc, omnino non crcdimus. Scimus vero jamdiu olim oblinuisse apud Veleres, quos Martianeeus laudat, et qui eum fugerunt, scriptores; sed ncc ignoramus vicissim ab aliis diversos prae-< ferri,el in mss. praeserlim codicibus pro suo quemque arbilratu, atqueingenio amanucnses lusisse. Celeberrimus noni saeculi Lalinorum Bibliorum enuvapQuT-h;Alcuinus, de quo plura

inferius diccnda nobis crunt, caeteris rcpudialis omnibus tilulis, Pandecten inscripsil, hocquo cjus proprium nomen esse, contendit. Sententiam suam eo cxaggerat epigrammate, quod et

nos sumpsimus,

neque in ca adornandi,

id

ncgolii dari, ut tertio quoque verbo, sccus ne essct in Vulgala edilione,

univcrsi opcris Bi-

inler ejus opera vulgatum

est, et ad calcem sacri texlus a se recognili

Vallicellano de Urbe ms. habctur

:

atque emendati in

Nomine Pandecien proprio voeilarc memenlo

Hoc

corpus sacrum, lector,

in orc tuo.

nunc a muhis constnt bibliothecadicia Quod Nomiue non proprio, ut lingua Pelasga sonat, elc.

Verum haec ex cjus occasione tituli, neque cnim nostri est instituli, quot apud Latinos, quatn- que variis nominibus Scriptura appellata sit, persequi. Voluimus, ea relenta inscriptionc, quas ctiam prae caeleris fcrme obtinuit, et nos lubricae disputalioni subduccre, et quam longe a prurienlium ingeniorum affectata novitate absumus, significare.

Propositum autem unum cst nobis , Hieronymianam interpretationem •liquis libris, qui propius, quoad ejus fieri potuit, ab ipsius lntcrprclis

exscribere ab an- aelate absunt, ante-

quam eos sive glossatorum pervaserinl manus, sive sententiarum e velustiori versione usus

immutarit. Ac sane si Oclateuchum excipias, quos lamen libros minus minusquc

corrcclorum mpiipyuu depravavit, reliquos omnes Hebraei Canonis tam et vetustis, et sin- r.cris ab apographis fonlibusque derivamus, ul de earum leclionum fide, ac Hieronymiani

operis germanilate dubitare yix liceat. Sicubi ergo induccndum quempiam versum dicimus aut sentcnliam : si cubare in mendo locum, vera leclione proposita, animadvertimus : de-

mum si alitcr atque obtinet vulgo, nectimus : haeremus eliam aliquando, vcteres quoque chartas abire observamus, cx fide noslrorum exemplarium

alio quam ad Hieronymianae

tandcm hic labor cst, fine exantlatur. Ut vero proposilum hoc noslrum probe teneas, ac scias quanti nobis labor hic steterit,

impendio

atquc in diversa facimus* nec

versionis dignilatem asserendam, aut vindicandam, quicumque

repetenda rei memoria est, ex qua tota propemodum Hieronymianae versionis pendet his- loria, deque ejus, quam vindicalum imus, gcrmanitate judicium. Vixdum erant quatuor

apud

elapsa saecula,cx quo in publicum versio S. Docloris prodieral.ac passim auctorilatem

omnes ferc oblincbat, cum jam vilcsccrc visa est mendis obsila, quae in tanto describenlium

librariorum numero, tanlaque utentium varietale, cavere hominum diligentia non

poterat.

Id aigre fercns Carolus Magnus imperalor, homo ad Ecclesiae aedificalionem alque orna- mentum nalus, ut pristinae integritali reslituerelur, atque omnibus Ecclesiis, maxime Gal- licanis conslaret emendatissima, quanto maximo potuit sludio alque auctoritate contendit. Volumus, inquit in Capitularibus, et ita Missis nostiis mandavimus, et prwcepimus, ut in Ecclesiis libri canonici veraces habeantur; sicutjam alio Capitulari scepe mandavimus. Alcuino

16

PRJEFATIO.

1»

aulem, sive Albino, qui in magna imperatoris existimatione consuetudineque tum vixit, utpote omnium, quos ea tulit aetas, eruditissimo, tantum instaurandae Scriplurae opus dc- mandalum est. Ac sunt quidcm, qui cum tradant vernaculis interprelationibus non conlen-

tum, addiscendis originalibus linguis, Hebraica el Grseca, operam impendisse,fciisque esse in hoc labore feliciter exanllandousum. Verum quae tria ejus peritiae in Hebraico textu trac- tando profcrt argumenla nuperus ejus Iaudalor Hodyus ex Commentariorum Hbris, in quibus

Hieronymianam versionem, qua utebatur, ex Hebraeo interdum correxisse, et nonnumquam

diserte rcpudiassc autumat, nihil profecto sunt, neque enim Albini illa sunt, sed ipsiusmet

Hieronymi,

a quo ille descripsit,

tolidem

vcrba. Sunt vero islhaec : Incap.

Gen. xxv, 8 :

Quomodo convenit Abrahce tam sancto viro quod dicitur, Et deficiens morluus esl? Respon-

deo, in Hebrceo non habetur, deficiens ; sed a Septuaginta

Eccles. ix : Nolandum est, quod per totum librum ubicumque dicitur, Filii hominum,

est. Et in

in

Interpretibus

additum

Hcebrceo habetur, Filii hominis, hoc est, Filii Adam : et omnis pene Scriptura hoc idiomate plena est, universum genus humanum Adam filios vocans. Denique in cap. xn : Obmutescere

quoque, sive, ut melius habetur in Hcebrceo, surdescere, aures significat. Haec, inquam, omnia pura putaque sunt Hieronymi verba in Gommenlariis ad ea Scripturarum loca : quod miror magis eruditum virum latere potuiase, cum nemo jam nesciat, pleraque omnia Albinum

fontibus dclibasse. Igitur, non ut quamdam, si libet, Orienlalium

lilte-

ex Hieronymianis

rarum aurulam Magni Garoli magistro invideam,

sed ut quibus ille instructus subsidiis

editionem suam adornarit, innotescat : sic statuo, minime illum hoc sibi negolii dcdisse, sed neque eam illi fuisse mentem, ut originales textus consuleret, et se archclypis Hebraeo et Grseco conformaret. Tota fuit ejus industria in conquirendis undequaque Hieronymianae

versionis codicibus, iisque sedulo inter se confercndis, ul quae probanda sibi esset lectio,

ex eorum fide, qui melioris emendationis

tcrea ad sanioris criticae rcgulas, sive ad ipsiusmel Hieronymi testimonia expenderit. Opus integrum, vetus scilicet ac novum Testamenlum novo hoc pumicc expolitum, alque emcndatum jam scncx, cum annum plus minus octogesimum sccundum ageret, in Ccenobio, cui praeerat, S. Marlini apud Gallos Turonenses absolvit , eidemque imperalori Garolo

: sive illam prae-

et notae vidcrcntur, decerneret

Magno obtulit. Exstat nuncupatoria ipsa Epistola nunc inter alcuinianas

dem S. Marlini coenobio data, ubi de sui ratione opcris regcm alloquens , sacros, inquit, libros in unius clarissimi corporis sanctitatem connexos, atque diligenter emendatos Veslrce Clarissimm Auctoritati dirigere curavi. Tum alia ad Gislam epistola sexto suorum Gommen-

tariorumin Joannem libro praefixa, ubi se ait, occupasse domini regis prceceptum in emenda- tione veteris novique Testamenli. Paria his habet ipsemct Carolus , Jampridem, inquiens ,

vigesima cx co-

universos veteris ac novi Teslamenti libros librariorum imperitia depravatos,

Deo nos in

omnibus adjuvante, examussim correximus. Deniquc et Sigeberlus Gemblacensis in Chronico

ad annum 790 correxisse Alcuinum, Divinum Ilisloriam jussu ipsius regis; et libro de

cap. 83, jussu Imperaloris correxisse Divinam Bibliothecam, tra- huc etiam relulimus , ut certius constet, quod dicebamus , non

videri ad Hebraicum Graecumque lexlum eam editionem recognitam, quorum nec verbo tsnus meminere qui eam posteris commendarunt. Porro nonnulli etiamnum codices ejus

recensionis superant, quorum duos praegrandi mole, cum Romae ageremus, tractavimus nos

ScriptoribusEcclesiasticis, dit. Quae nos testimonia

ipsi, interdum et consuluimus.

Alterum, quem et Viclorius saepe laudat, scrvanl S. Pauli

extra muros armaria : alterum. Vallicellana bibliotheca, quem Baronius pro ingenlis pretii

thesauro habuit, utpote quo usi, non sine grandi laboris compendio, fuerint erudili viri, qui

post

queedam cpigrammata ad calcem voluminis, e quibus satis abunde fuerit, paucos hos ver- sus pro ejus licet saeculi vitio inficetos, qui vel auctorem, vel impulsorem operis nominant, exscripsisse:

Tridenlini concilii decrelum, reformandae Vulgalee edilioni insudarunt. Exstant et

Item :

CodicU istius

formis litterulae Mercedes Depiciie liabeat, Christo

quol

sunt in

corporc sancto variis,

donante, per ncvum

jussit

eum.

TotCarolus rex, qui scribere

t7

PR^FATIO.

18

Pro

me, quisque legas versus,

ego:

orare

memeiuo,

Alcuin dicor

Tu sine fine vale.

' "''•

Jam vero persequi haud vacat, quam longe lateque in Ecclesiis edilio ista obtinuerit,

ob-

sequente imperatoris auctoritati orbe propemodum

quo, semel data sacri textus emendandi facultate, studiosorum industria evaserit. Tum scholiis onerati sacrorum codicum margines, notisque variantium Iectionum aut emendationum ex

Hebraeo, non illo quidem archetypo , sed aut aliis pro lubitu punctis

universo.

Vix tamcn

dictu est,

instructo,

aut ex neo-

lerici Judaizantis ingenio in Latinum converso. Hujusmodi ferme usum libro existimo He-

braeum scholiastem, quem vocant, et supparem faciunt Rabbano

s?mata , quae et nos retinuimus magis quam vere interprelari

lioris peniliorisque significatus ignoratione labi, suum tamen studium ita

nibus approbavit, ut vendibiliores nullos haberent librarii codices, quam quibus notas illas

apposuissent. Quid quod Hieronymus

quo tanla eum inler et Simonium lis fuil ? Taceo nunc alios

aliquid sibi vidercnlur in Hebraica lingua eruditionis consecuti, ad

sequiorum lemporum , qui cum

Mauro, qui

tot illa glos-

ad libri oram, congessit,

interdum

et qui

licet saepius contentioso

videatur,

etiam falsa ipse lectione decipi, aul me-

ejus

aetatis homi-

ipse diu poluit terrae ille filius Martianaeo videri , cx

refigenda suopte ingenic»

eoque plus se putabant

bene de sacris

littc-

Insignis in hanc rcmHu-

sacris Scripturis sicut

Gro^cum, quia Hebraica;

Latina exemplaria operam suam conferebant,

ris meruisse,

gonis de S. Victorc, qui duodecimo ineunte saeculo floruit, locus est lib. de

cap. 9, ubi, Oclavo, inquit, loco Hieronymus

priores, sed de Ilabrmo in Latinum transferens sermonem : cujus translatio,

quo pluribus locis ab recepta lcclione abluderent.

accessit non jam de Hebrceo in

Verilati concordare magis probata est, idcirco Ecclesia Christi per universam laliludinem

prm cceteris omnibus translationibus, quas vitiosa

interprelatio,

sive prima

de Hebrceo in

hanc solam legendam et in solita

Grcecum , sive secunda de Grceco in Latinum facta , corruperat

auctoritate habendam constituil. Usu autem pravo invalescente, qui

quam vera appetit, faclum est, ut diversas diversis sequentibus translationes,

:

nonnumquam

magis ita tandem

Hinc porro cxorla illa

omnia confusa sint, ut pene nunc quid cui tribuendum sit, ignoretur.

correctoiia,

concinnata sunt, iisdem lamen vestigiis insistcrc haud poluerunt: novas autem sacro texlui

ut vocant, sive casligatoria,

quae tamclsi hominum caetera doctorum sludio

mutationcs

intulcrunt

: dum appositas

margino librorum

notas alii pro veris lectionibus

substituunt,

addit, delet, immutat.

Hujusmodi exemplar narrat se vidisse Lindanus pervetustum in Carlhusia Zeclhemens'

aut simul una inferunt,

ac pro suo quisquc

arbilratu

juxta Diesthamiam sita, quod Biblia ad codiccs Caroli Magni perdiligenter

castigatos

nola-

bat emendanda locis sane ut non paucis, ila minime pcenitendis. Alterum Bessarion cardi-

nalis Commentario in illud : Sic eum volo manere, conlra Georg. Trapezuntium

laudat, quod

ante annos supra trecenlos Romae, Nicolaus S. Damasi diaconus et Vaticanae , ut ipse ail,

Bibliothecaa Suffraganeus, adornaverat,

bam hoc adipisci, veracia scilicet exemplaria invenire, quia et quw a doctissimis viris dice-

bantur correcta, unoquoque in suo sensu abundante, adeo discrepabant, ut quotquot codices,

tot exemplaria reperirem. Verc tum dici de Hieronymiana

num valetudine : quod gravius integro inciderunt.

cujus haec recitat

verba : Lustrans armaria nequi-

quod de homi-

in eum de

versione poterat,

aegrotant ii, qui cum morbo levali viderentur,

Pulo aulem ex his lector intelligit, quod volebamus , quo nos proposito hanc provinciam

subierimus , et quanti labor hic sleterit. Nempe cum Hieronymi versionem

saeculo omne genus vitia depravarint,

an inde ab vm

ejus erat

qui vcllet nalivam

illius germanitatom

rcpraesentare,

tantam aelatis memoriam supergrcdi, in eamque rem primo incumbere,

ut

quaeseeculura illud antevertcnt, exemplaria nanciscerenlur,

et scquioris lemporis manus cvasisse, manifcslis indiciis dignoscercl. Nam in caeteris qui-

aul quce ccrte criticorum

id

dem omnibus lilterarum monimentis recensendis cxpoliendisque,

tur, aut adcujus cxiguntur

exemplaris a quo pelun-

fidem, momenli plurimum aetas habet, si propiorc ab aucloris

temporibus intervallo

aevi apographum anliquiori

a sinceriore alio, vel ab amanuensi

absit:

fieri lamen potcst,

alque interdum usu venit,

ut recenlioris

longe praeferas sui merito atque emendalione, utpotc quod vcl

et diligenliore et magis erudilo descriptum

sit. Alia est

Latinae hujus versionis in mss. codicibus ralio, de quibus vix puto id fere nmquam

ut cvc-

19

PRiEFATIO.

20

niat, quod non ad privatam eruditionem,

continuo labem temporum ferant, quibus exarati sunt. Non igitur ad eam pristinae inlegri-

tali restituendam in bibliolhecis,

sed ad populi usum describcrentur,

atquc eorum

superant maxima id

satis erat mss. iibros,

ut fors tulit obvios, aut, qui sane multi

quanta

clegantes adhibere in consilium, sed conquircndi,

fieri solertia potuit, velustissimi

glossatorum manus pcpercerint. Ejusmodi libros ut longo labore atque indagine ex Italiae bibliolhecis,

ac pene exsoleli; iisque tota defercnda auclorilas, quibus

quot ferme opus

crant ad rem nostram, comparaverimus : profecto quem Veronensis lioac noslra suppedila-

vit, omncm ut aetatcm, ita et opinionem facile exsuperat:

qucm et praestat paucis ad pcri-

culum faciendum describere,

ut et alios ab eo acstimes. Continet codex istc Regum libros,

quae potior ac nobilissima Scripturae pars est, tam cerlis tamque germanis inlactae Hierony- mianae Versionis nolis, utcaelcris praestare omnibus, quotex Europoa bibliothecis hactenus innotuere, non dubitem. Membrana compactus est perquam tenui, in-folii, ut vocant, sed ferme quadrati formam : litteris autem majoribus, quales in antiquissimis omnium moni- mentis conspicimus, exaralus cst totus. Interdum flavas atque aciem oculorum cffugientes lilteras posterior manus nigro juxta veteres ductus atramenlo infecit, ac pene exsoletam atque eyanescentem tanta vctustale scripturam renovavit. Interdum et clarius expressit, maxime ubi transversa superne lineola T litteram efformat, quae in priore typo haud mul- tum ab I differl. Excmplum ad vcri facicndam fidem hoc habeto.

holOCIUSl

^CIP^Crprca

CJRCPtfopmiUUJSer

WsTCRjne

crcobimracSTptacja^BisRibei.

rjH\il(6CR

Sacnube/.

lricSfm(/)(\!2icbim

Oralio lametsi omnis continuata rerum ,serie conlinetur, nullum ut pateat interstilium,

neque in capita

parvo

gendae ibi interpunclionis,

rationem et formam in verbis maxime compositis, in quibus intcgra praepositio servatur,

ut esl, subputare,

rium probat, atque iis scribentem temporibus, quae Latinae adhuc linguae gloriam susline-

quod saepe accusandi casum pro sexto, atquehunc vicissim proillo tamen verendae antiquitatis indicium esse, notatum est doctis viris ex

veterum Grammalicorum lestimoniis, atque alias nobis, qui locum illum ex domestici Mu-

saeoli nostri veteri ethnico tilulo adduximus,

parem esse

velimus ei neminem; atque illi etiam praeferamus

remitae continet, et constat ex consulari epocha ab amanucnse

esse annis Hieronymo recentiorem

Uno verbo tantam huic libro tribuimus antiquitatem, ut inter Hieronymianos

aut

versus distributa : ubi lamen sententia , aut periocha insignior desinit,

plurimum intercipitur : quod sequiori amanuensi

Iocuni fecit depin-

ut libuit, notae. Orthographia quoque priscam rcdolet Lalinitatis

intervallo ut

adloqui, atque his similia. Emendalio autem et satis diligentem antiqua-

bant : si illud excipias, adhibct:

quod ipsum

SINE. ALTERITRUM. ANIMI. LESIONEM.

saepius laudato,

qui Vitam 5. Pauli He- annotata, vixdum cenlum

adeo, quem illi aetate praeferimus,

propiore

: ut hunc

adhuc intervallo a S. Docloris aevo removeamus. Quod porro germanam cxhibeat Hiero-

nymi translationem, innumeris propemodum argumentis evincimus, quorum insigniora

quaedam, quae ex ipso contextn elucent, in notis proponimus obscrvanda ; nuncillud quod

al-

pelitur ex totacodicis structura,

ter Samuel inscribitur, alter Malachim, totam Regnorum historiam tribuit, nimirum ut fert

Hebraicum exemplar, quod Hieronymus affeclabat, monetque in prosfalione a se praesli-

tum : non ut Vulgatain

quatuor, quod antea ex rm LXX partilione obtinebat. Deinde cum

indiccmus.

Ac primum in duos tantum libros, quorum

veteris ante Hieronymum divisionis monere anliquarius voluit, hoc ipso monuit, testalus-

que cst luculenter, quam perscribebat,

esse. Inilio libri apud

Hieronymianam

versionem

nos secundi, infectis minio prioribus verbis,

exemplaribus hic incipit liber secundus. Neque vero antiqua, nisi ad novoo versionis rcspec-

tum, exemplaria diceret: neque alia tum poterant, aut antiqua appellari, nisi quae pridem

Faclum est, e regione annolavit,

In antiquis

%l

PRzEFATJO.

22

obtinuerant,

cuderat. Idipsum ad locum ubi quarlus liber incipit in Vulgatis, fortasse autem manifestius

ex Graeco derivata, autalia

nova, quam quae dudum

ex HebraeoS. Pater cx-

LXX.

teneat;

Nempe

re enim

docuit, hac ad oram codicis annotalione

quce superius antiqua dixerat exemplaria, ea nunc vocat de nomine, quae a Septuaginlavi-

rali translatione fluxerunt, infertque adeo quod prae manibus habcbat, esse ad Hebraici

textus norroam adornatum, quod Hebraici textus, non Graeci partitionem

vera nulla est in codice aliainscriptio, quam istheec ad finem liljri in Vulgata sncandx: Finit liber Samuel. Incipit liber Malachim. Ad haac summa cum Hebreeo texlu conformitas locis

ferme omnibus, quibus in

translatione irrepserunt, omnino relicet, sive ubi meliorem multo profert lectionem ac sen-

: Hic finit liber tertius secundum

diversa abit a Vulgata, sive cum additamenta, quae ex vetustiori

sum (quae in nolis, ut diximus, pro re nata exponuntur) yvrxnbrmos Hieronymianae, Versio-

nis eo manifeslius indicium est, quo luculentius

sibi omnino conscium esse, mutasse se quidpiam de Hebraica veritate. Sunt aulem praeterea

profitetur S. Interpres

in Prologo,

nihil

qua3 ejus preestantiam libri commendent, notulae quaedam prima eadem manu, et characlc-

risforma.mullo licet minulioribus litteris, margini passim appositae, nee sanecontemnendae, aut locis, quos explanant, inutiles : quamquam cas satius duximus utpote devias propo- silo nostro praetermittere. Specimen ex prima, quae occurrit ad vocem Ramatha, habeto :

Hcec est civitas, quce in Evangelio Arimathia dicitur, unde et Joseph decurio fuit.

Capilula

, anli-

quoque, sive Lemmatum seriem, qua3 licet abs Hieronymo

non videnlur elaborala

quissima tamen sunt, ct ante Cassiodorii

Thomasii et Benediclinorumeditiones,integra repraesentat, restituitque, ac solidis interdum tilulis supplet.

aevum, unus iste Veronensis

ms. post ven. card.

Tanto igitur, tamque bono exemplari in restituenda ejus

libri

Hieronymiana interpreta- cur ejus nominis alque

et in reliquis li- prelii, antiquos

Scriplurae

fuisset c re nostra : et

tione usi sumus, ut si nihil fuisset praelerea pra3Slitum, esset tamen

eruditionis sludiosi homines multum se nobis debere protiterentur. Verum

bris omnibus non iniqua fortuna utimur;

nam etsi nec tanlae veluslatis, nec

rationem

habere aliquam,

esset uliliter adhibere

tamen mss. codices, ac bonee cumprimis nolae nacli sumus, et unamquamque

parlem ad unius ut minimum, passim vero ad duorum aut trium mss. fidem recensuimusj

Pluribus uti potuissemus, si recenliorum

non cos modo proposilum

in consilium, qui aut bonis argumentis

eetatcm Caroli Magni, et quam diximus Alcuini recognilionem antecedcre viderenlur, aut

certe non admisisse. Hoc vero opus, hic Iabor;

acri opus est ad posteriores curas internoscendas judicio , ut qui tantum sibi periliee <ri-

buat, arrogantius

men summopere intererat, quando ipsi minime dilfitenlur Benedictini edilores in altero, ut

vocant, prolegomeno num. 5, ne unicum quiclem Hieronymianae versionis exemplar inveniri

in aliis extra Galliam regionibus Scriplurarum codices comparavcrat,

Et nemo cst tamen in

Lalinae hujus versionis historia lantisper eruditus qui nesciat, a regiouum ac gentium va-

riis inter se usibus et consuetudine,

ea cnim est ejus a3vi codicum caritas,

quam verius

Ab iis scilicel,

tamque maturo atque

fortasse alque ambitiosius,

potuisse.

facere videafur. Hoc ipsum ta-

quos sibi gens una.aut

natio

tota corum editio describitur.

variantium in sacris libris lectionum causas esse repc-

tendas. Econlrario quee unius, ut ita dicam, Ecclesiae coelibus inservierunt, pleraque omnia exemplaria labii unius alque eorumdem sermonum esse. Adeo non satis recle ab ejusdem

ingenii apographis de prislina operis integritate videlur sumi argumentum : illudque porro

quod nos, collatis undi-

ipsum ad eam edilionflm nuineris omnibus absolvendam

deerat,

que suffragiis, praestare conali sumus. Nam etsi codices ex Italia quidem omnes accepimus,

neque hoc ipsum leve erat ad propositam recensionem post Gallicanos dumtaxatsubsidium, accedit quod ex orbe propemodum universo in Vaticanam, quee nobis una est. pro cunctis, bibliothccam, quantum erat codicum praestaniissimorum concesserit. Ad heec non eos modo libros, qui sacrum textum perpetua serie exhibent, advocavimus; scd et qui commcnlariis Hieronymianis constant, cum primis vero in prophetas omnes, in quibus illc contincnter

suam ex Hebraeo interpretalionem proponit primum atque explicat, huc jussimus, ubi opus erat, proferri tesles, astipulaloresque cmcndationum nostrarum acccdcre.

Dicam porro, quod rei caput est, quam luec rcligiose,

fortassc cliam ut aliis vidcbilur,

23

PRiEFATIO.

24

superstitiosa cum abstincntia traclavimus : ut ctiamsi tota promiscue variantium lectionum

vis ingens albo per nos calculo donarelur,

texlu jure quispiam dolerc posset, aut queri. Equidem ob oculos saepe illam habuimus ce-

non esset tamen cur de mutalo temere umquam

14 : Codicibus emen-

dro dignam Augustini sententiam libro n de Doctrina Christiana cap.

dandis primitus debet invigilare solerlia eorum, qui Scripluras divinas nosse desiderant; scd ct vicissim illud menti obversabatur magislrorum Hebraeorum praeceptum, sane perquam opporlune ad sufflaminandos ingenii ausus excogitatum, rrooo wn *rW) : Ex conjectura nihil est corrigendum. Hacautem ralione proposita, quidquid a recepta vulgo lectione dis-

seu sensu ipsq ct

significalus Zr.rv.3e1, sedulo expendimus. Et quod sola quidem dissimililudine vocis abluderet,

sine boni aeque sensus dispendio, si nulla, vel non sufficiens hanc prea illa adoptandi

sonum manu exaralae chariae sufficerent,

seu vcrbo tenus et scri