Vous êtes sur la page 1sur 517

Migne, Jacques-Paul (1800-1875). Patrologiae cursus completus, sive Bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica omnium s. s.

Patrum, doctorum
scriptorumque ecclesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocenti III tempora floruer.... 1841.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGI^

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA , UNIFORMIS , COMMODA , OECONOMICA,

OMNIUM SS, PATRM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE

ECCLESIASTICORUM

QUI AB MVO APOSTOLICO AD USQUE INNOCENTIIIII TEMPORA


FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QTLE
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC^E TRADITIONIS PER DUODECIM
PRIORA ECCLESLE SJECULA,
JUXTAEDITIONES 1NTER
ACCURATISSIMAS, SE CUMQUENONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTISCOLLATAS, PERQUAM
DILIGENTER CASTIGATA ;
COUHENTARIIS
DISSERTATIONIBUS, VARIANTIBUS
LECTIONIBUSQUE CONTINENTER ILLUSTRATA ;
OHNIBUSOPERIBUS POSTAUPLISSIMASEDITIONES QU.ETRIBUS NOVISSIMIS S£XULISDEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS,AUCTA;
INDICIBUSPARTICIJLARIBUS
ANALYTICIS,SINGULOSSLVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS HOUENTI
SUBSEQUENTIBUS,DONATA ;
CAPITULISINTRA IPSCHTEXTCMBITEDISPOSITIS,NECNON ETTITUI.ISSINGULARUM PAGINARUU HARGINEH SUPIJHDT&M^
DISTINGUENTIBUS
SUBJECTAUQUE HATERIAHSIGNIFICANTIUUS, ADORXATA ; /^' -
OPERIBUS CUHDUBIISTUMAPOCRYPHIS, ALIQUAVEROAUCTORITATE INORDINE ADTRADITIONEH F "_,.[
' .
ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS, AMPL1FICATA ; V
DUOBUSINDICIBUSGENERALIBUSLOCUPLETATA : ALTEROSCILICET RERUM, QUOCONSULTO , QUIDQUIIL
CNCSQUISQUE I N
PATRUH QUODLIBET THEHASCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO
SCRIPTURJE SACRJE, EXQUOLECTORI COHPERIRE SITOBVIUH QUINAUPATRES ETIN
QUIBUSOPERIIHSUOBUHLOCIS SINGULOSSINGULORUM LIBRORUH SCRIPTUII/E __^
TEXTUS COHHENTATI sntr. /*"^7^
IDITIO
ACCURATISSIHA, CJETERISQUEOHNIBUSFACILE ANTEPONENDA, Sl PEBPENDANTUR ."CHARACTERUH N/TI»1T4S\V
CHARTiEQUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUH RECUSORUH TUM vyniETJkS^ \1
TUMNUHERUS, FORHAVOLUMINUH PERQUAH COHHODA SIBIQUE IN TOTOOPERIS DECURSU CONSTAJtTER/ ^Q \
SIHILIS,PRETIIEXIGUITAS,
PR£SERTIMQUE 1STACOLLECTIO, UNA,HETIIODICA ET CIIRONOLOGIcip^/[—
SEXCENTORCM FRAGMENTORCHOPUSCULORUMQUE HACTENUS HICILLICSPARSORUM, PRIMCH J *»41 ~~
AUTEM INNOSTBA BIBLIOTHECA,EXOPERIRUS ADOMNES .«TATES,LOCOS, LINGUAS I J—l *~.
FORMASQUE PERTINENTIBUS,COADUNATORCM. j Tj \ ^
SERIES PRIMA, \W\ =5'y
x
. IN QUAPRODEUNTPATRES, DOCTORES ECCLESI/ELATINJE \
SCRIPTORESQUE T^.4
A TERTULLIANOAD GREGORIUM MAGNUM. V« ^O
ACCURANTE J.-P. MIGNE, <£uv*uum GompUlorum IN SINGULOS SCIENTLfe>^_>
ECCLESIASTICJE RAMOS EDITORE.

PATROLOGLE TOMUS "XXXVI.

S. AUGUSTINI TOMI QUAHTIPARS PRIOR.

PARISllS, VENIT APUD EDITOREM,


7JV VIA DICIA D'AMBOISE, PRES LA BARRIERE DENFER.
ou PETIT-MONTROUGE.

1815.
SANCTI AURELII

AUGUSTINI

HIPPONENSIS^EPISCOPI

OPERA OMNIA,

POST LOVANIENSIUM THEOLOGORUM RECENSIONEM,

DENUO
CASTIGATA AD MANUSCRIPTOS
CODICES
GALLICOS
, VATICANOS,
BELGICOS,
ETC,

NECNON
AD EDITIONESANTIQUIORES
ET CASTIGATIORES,

ETSTUDIO
Ol'EI>A

MONACHORUM ORDINIS SANCTT BENEDICTI


E CONGREGATIONE
8. MAURI-

(Bbitio notoiffima, cmenbafa ct aucttor, — *^

AcairanteM'"*,Cursuum Editore.
completoram "- £

TOMUS QUARTUS.

y*ax4 BWOX,.

PARISIIS

VENITAPUD EDITOREM1N VICODICTOMONTR0U6E,JUXTA PORTAM 1NFERNI,


GALLICE: PRES LA BARRIERED'ENFER.

lUl.t
CONTENTA IN TOMO.
QUARTO

ENARRATIONKS 1N PSALMOS.

EX TTPISCATHOLICISMIGNE, IN TICO DICTO MONTROUGE,


Juxta portam Inferni Parisiorum,Gnllicc: pres la barriere cfEnfer de Pari*.
IN QUARTUM TOMUM

Si postremos illosRetractationumlibros nobis Augustinusreliquisset, quibus habitos ad populum Tractatu»


recensere se velle epistola sua ad Quodvultdeumtestabatur (Epist. 224, n. 2); immensumhoc in Psalmos Da-
vidicos opus ibi liaud dubie illustrasset iis observationibus, quaepraefalionisloco, nostra multo utilioris, esse
poluissent. At cum propositum exsequi bealo Viro per mortem non licuerit, arbitramur offlciinostri hoc loco
paucis exponere, primo quibus momentis ad suscipiendam Psalmorum enarrationem impulsus sit, postea
quem in ea ordinem servaveril, deinde quam secutus fuerit in exponendo rationem, tum quas leges sibi prse-
stituerit, denique cuinam instilerit Versionum.
Psalmis Davidicismirum in modum capiebalur Augustinus. Eorum canlus, quo terapore illum in Ecclesia
Mediolanensiaudire cfiepit, adeo suaviter ipsius afficiebatanimum, ut piis hisce motibus ad maturandam con-
versionem suam vebemenlius stimularetur (Confessionumlib. 9, c. C el 7). Tradit etiam Vir sanctus in suo
secessu apud Cassisiacum, ubi sc ad Baptismumcomparabat, tantopere divinum in se amorem exarsisse le-
gendis iisdcm sacris Canlicis, ut ardentissimo flagraret desiderio illos per orbem universum , si qua fieri po-
tuisset, recitandi; simulque amarissimo doloris cum indignalioneac commiseratione conjuncli sensu pungere-
tur, quod quae mysteria remediaque illic conlinentur, Manichsuilugenda caecilate non viderent, atque adeo
anlidotum, quo sanitas eis restitui potuisset, respuerent (lbid., c. 4).
Atqui licet e Psalmis tantum luminis duci, tam uberem pietatis succum exprimi posse intelligeret, proprio
nimiruin experiraento; attamen privata sua meditatione contentus, nunquam fortassis ad eos publice expo-
ncndos animum appulisset, nisi ipsum pelitacaliunde causcepermovissent. Enimvero tam magniflcamimbiberat
dePsalmorum prsestantiaopinionem, ut quotquot ex illis apertissimi videbantur, iidem habendi essent ipsius
judicio recondilissimi. Nec sane aliud causae fuisse cur ad psalmum centesimum decimum oclavum, cujus
expositionemab eotanlum non conviciis fiagitabant, explnnandum, post tantas moras et procrastinationes
accesseril, ipse satis declarat islis verbis, Quanlo enim videtur apertior, tanto tnihi profundior videri solet
(Probog.in Psal. cxvm). Verumtamencum dignitatis quam gerebat ratio exigeret ut plebem cursesuaecreditam
praceplis institueret, objurgalionibus corrigeret, informaret ad pielalem, in bonorum operum virlutumque
christianarum studio et usu confirmaret; quanquam Scriptura omnis, Apostolo teste, ad id conducit (II Tim.
lii, 16); eum tamen oportuit in primis Psalmos adhibore, utpote quos passim populi manibus teri ac in ore
versari cerneret, eoque ad illud assequendum judicaret efficaciores, quod mysleria atque praeceptain sacris
omnibus paginis, quarum illiquoddam veluti compendium exhibent, dispersa , in se complectantur. De»d85^
vil igitur in hoc labore summa cura et sedulilale, et si quando moleslis improbisque precibus eorum jM^m-
menlationes in Psalmos, quos ipse nimis difficiles exislimabat, postulabant, non nisi segre moretfiXessKv
contra videmus aliquando nolle ipsum Psalmis, quos in manibus habebal, relictis, ad alia calamuhf trans-
ferre; eoquod quaemultis essent conducibilia, eadem pularet semper anteponenda. Magis urgent, inquit,
quoevluribusulilia foresperamus(Episl. 169, ad Evodium, n. 1). J
Gsimprimum ad illud opus aggressus est Auguslinus, quemadmodumipsitis consilium non erat Davidicum.
omnc Psalterium commentari, ila rationem ordinis haud magnopere habendam exislimavit. Et quidem epi-
stolsead Paulinum annocirciter 414 scriptse locus ille, quo slrictiorem psalmi decimi sexti enarraiionem du-
dum abs se faclam lestatur, Recensui, inquiens, brevissimamquamdamejusdempsalmi expositionem,quam jam
olimdictaveram(Epist. 149, n. 5), eo cogitationem nostram impellit, ut, cum eamdem illam expositionem,
lum omnes alias eadem brevitate ac stylo concinnatas, totius operis primas exiisse arbitremur. Statuerat etiam
Graduales quos vocant Psalmos ex ordine enucleare, quod in cenlesimum vigesimum secundum disserens
significat his verbis, AscendenlisCaniicaex ordinecum Sanctitate Vestraconsiderandasuscepi.Similiter in cen-
Vesimumvigesimum quintum ac centesimum trigesimumprimum dicil ita se ad psalmos illos venisse, ut cu-
jusque ordo postulabat: cum tamen vigesimum sextum in festo B. Crispina?, cujus agonem nonis decembris
«•eferuntMartyrologia, psalmum vero trigesimum septimum in die natali S. Felicis, cujus martyrium nonis
novembris renuntiatur, exposuerit. Sed in reliquis omnibus eum ordini non fuisse addictum, varii loci pla-
num faciunt Exempli causa, in psalmum sexagesimumsextum explanalionescentesimi secundi et centesimi
terlii cilat; in cenlesimum secundum enarrationem centesimi lertii, quam eliam in exponendo octogesimum
quodam modo videtur indicare. In epistola ad Evodiumdata exeunte anno 415, tradit proxime dictatas a se
psalmorum sexagesimi septimi, septuagesimi primi et septuagesimiseptimi enarrationes fuisse; nolle vero se,
suum in reliquos psalmos, quos necdum explicaverat, laborem inlerpelli (Epist. 169 ,n. 1): unde colligas
SANCT.ACGUST.IV. (Unc.J
II PR^FATIO. 1S
tunc noil bene multos superfuisse quos tractaret. Loca, tempora, casus, personse, saepe saepius enarrandum
psalmum ci suggerebant. Debemus trigesimi quarti et centesimi trigesimi noni commentationes imperio vel
liabuisse conjicere est. Idem puta de commcn-f
precibus episcoporum, quos tunc temporis conventum aliquem
talione in trigesimum sextum , quemadmodum in exordio sermonis secundi super eodem psalmo ipscmct
narrat. Quinquagesimum secundum Fralris, alicujus forsitan episcopi, impulsu se traclandum suscepisse
testalur. Nonagesimum quartum populo exposuit Patris, ul ait, jussis obsecuturus, nimirum vel Aurelii Car-
idem si-
tliaginensis, vel senis Valerii, quem in episcopatu Auguslinus excepjt. De psalmo cenlesimo terlio
militer declaralur in secundo prolixiorum horumce quatuor sermonum, quibus Cartbagine Vir sanctus memo-
ratum psalmum edisseruit. Propositum sibi a viro quodam magnae auctoritatis, quem suum quoque palrere
vocitat, psalmum octogesimumsextum excussit ex lempore. Quin etiam videtur in quinquagesimumprimum
verba fecisse, non ante roedilatus quai diceret: cum ibi vereri se lesletur, ut id tanta accuratione pracstet,
quantam exigit oratio, non attente solum auditorum auribus , sed scriptorum quoque calamo, ut publici juris
fial, excipienda. Quandoquidem, inquit, placuit fratribus, non tanlum aure el corde, sed et slylo excipicndaquat
dicimus, ul non audilorem tantum , sed et tectorem eliam cogitaredebeamvs(In Psal. u , n. i). Psalmo cente-
simo trigesimo octavo allerius brevioris vice, quem Augustinus paraverat, ac de more ante expositionem legi
jusserat, recitalo; casum hunc ille in argumentum divinaovoluntatis traxit, atqueex lempore eumdem illutn
psalmum explanavit. Diebus dominicoePassioni sacrispsalmi vigesimi primi, quod is cidem mysterio conve-
niret, pronuntiavit fusiorem explanationem ; sicut et psalmi cenlesimi feslis Paschalibus, queis ob inscriptid-
nem AUeluiacongruit. Operae non est, alios psalmos, quos nata occasione lot variis solemnilatibus ac loeis,
Hippone-regio, Carlhagine, Uticac atque alibi fuit interpretatus, liic annotare : satis enini est, quod ea suo
quaequeIoco in limine earumdem enarrationum indicamus, Addimushoc unum, coronidem operi suo sanclunl
Antislitem posuisse exposito centesimo decimooctavo psalmo, prout in ejusdem prologosignificat, quem qui-
dem placuit boc loci inlegrum repraesenlare.
Psahnos onmes cmteros, ail, quos codicemPsalmorum novimuscontinere, quod EccleiiwconsuetudinePsalte-
rium nuncupalur , partim sermocinando in populis, partim dictando exposui, donunle Domino, sicut polui :
psalmumvero cenlesimumoctavumdecimum, nontam propter ejus nolissimamlongiludinem, quam propter altitu~
dinem pauciscognoscibilemdifferebam.El cuinmolestissimeferrent fralres mei, ejus solius exposkionem,quantum
ttd ejusdemcorporisPsalmos pertinet, deesseopusculisnostris , mequead hocsolvendumdebilumvehementerurge*
renl; diu petentibmjubenlibusquenoncessi: quia quoliescumqueinde cogitare tentavi, semper vires noslraiinten*
tionis excessil.Quanlo enim videtur aperlior , tanto mihi profundior viderisolet; iia ut etiam quam sit profundus,
demonslrarenon possim.Aliorum quippe, qui difficileinlelliguntur, eliamsiin obscurilatesensus lalel, ipsa lamen
apparel obscuritas; hujus autem nec ipsa : quoniamtalem prwbetsuperficiem, ul lectorem alque auditorem non
expositoremnecessarium habere credatur. Et nunc quod tandem ad pertractalidncntejus accedo, quid in ed
possim, prorsus ignoro : spero tanienul aliquidpossim, a/fulurumatque adjuturum Deum. Sic enim feci de omnU
bus, qumcumquesufficienler,cum prius mihi ad intelligendum vel explicandum difflciliaac pene impvssibittd
viderenlur , exposui. Statui autem per sermonesid agere , qui proferantur in populis, quos Grwci6/j.ai«{vocant.
Hoc enim juslius esse arbitror, ut conventusecclesiasticinon fraudentur etiam psalmihujus inlelligentia, cujus,
nt aliorum , delectariassolentcantilena.
Fuere igilur hi sermones triginta duo in psalmum ccntesimum decimum octavum populi quidem causa
lucubrati, sed nequaquam ab Augustino pronuntiati. Et hoc ipsum forte significatum voluit Possidius, cum
post enumeralas expositiones, quas solummodo Vir sanctus dictavit, itasubdit : ReliqniomnesPsalmi, exceplo
centesimodecimooctavo, in populo disputali sunt (Possid. in indic. cap. 6).
Psalmorum autem e sacro suggeslu habitorum numerus alios longe superal. Quaeres facile videri posset
inde contigisse, quod magnus Praesul tot ac tam variis Ecclesiaecuris districtus, vix aliud tempus nancisce*
relur, quodisti labori impenderet: sed ex iisquae supra retulimus expsalmi centesimi decimidctavi enarra*
ttone manifestum est, hancne methodum explicandaeScripturaemagis illi probalam fuisse propler popitlum,
qui sola hac via divinarum Litterarum sensum in concionibusecclesiaslicis doceri polerat. In illis porro ad
plebem Tractatibus, observationes quaedaminserunlur', ac certiBPsalmorum sententiaein schismaia , in erro-
res ac in vitia temporum istorum torquentur, quibus eorum lectio multo jucundior evadit. Illic etiam locos
ex Evangelio, Aclibus atque Epistolis Aposlolorum maxime insigues reperias, quos idcirco sanctus Doclof
una cum Psalmo enucleavit, quia eodem die recitati fueranl in ecclesia. Denique occurrunt adhortationes ve-
hementes, quaepersuadeant; elocutiones inflammatae,quacabripiant; figurae101flammis alque ignibus, si fas
ita loqui, gravidae, ut in eas oculos conjicere vix quisquam possit, quin incendalur eodem ardore quem eX-
periri se testabantur ii qui dicebant: Nonne cor nostrumardens erat in nobis, dum loquerelurin via, et apetiret
nobis Scripluras (Luc. xxiv, 52) ?
Id expertus est beatus Fulgenlius , cum Tractatum in psalmum trigesimum sextum legerel, cujus exordium
e consideratione diei exlremi judicii ideo sumitur, quod eo die caput xxiv Mallhaeifuerat recitatum. Hie
siquidem, ut in ejus Vita Ferrandus auctorest, cum apud animum suum jam decrevisset mundo nuntiutii
13 PR^FATIO. 14
remittere, bealiAugusliniexponentistrigesimumsexlum psalmumdisputationecommonitus,publicare suumsta-
luil volum,mularegeslienshabilum(Cap. 3).
Quod vero ad plebem , cujus aures implebant sermones illi Pastoris sui fervore incitali el quasi animati,
liaud aegreadducimur ut credamus eam frequenter illis motibus raptam fuisso, quos nonnunquam suis plausl-
bus signifieat : cujus quidem plebis avidilati referendaesunt acceptrc tot egregirc ad mores informandos di,-
gressiones, in quas sanctus Praesul opportunitatem nactus diverlitur, quemadmodum in suo prologo ad Psal-
mos nolat Cassiodorus : Cum nimisavidos populos, inquit, ecclesiasticisdapibusexplere cupit, necessariofluenla
tam magnmprwdicationisemanavit.
Idem auctor eodem loco totum hoc Auguslini commenlarium in decadas fuisse distributum innuit hisce
verbis : Qumille, inquit, in decadas quindecimmirabiliterexplicavit.Cujus partitionis vesligium nullum in ma-
nuscriptis reperimus , cxceptis tribus, uno Jolyano EcclesiaeParisiensis, qui in fronte prrefert, Incipit liber
decada domini Augusiinia Psalmo \, Beatus vir, usque u, et duobus Colbertinis, quorum alter enarralioni
psalmi quadragesimi ha?c subdit, beatiAurelii Augusliniepiscopifinit decada de libro primo. Alter vero com-
pendium totids operis complectens , versus quosdam in capite voluminis exhibet, qui cum pracfationibusac
elogiis infra edendis locum habeant, non indignos. In his autem istliuc perlinet is versus :
Ter quinisdecadisgrande peregit opus.
Verumlamencum Possidius distributionis ejusmodi non meminerit, eam Augnstini tempore vel jussu factam
credibile non est. Atque idem forle hic accideril, quod T. Livii libro, quem, ut Pctrarcba epiStola ad Joannem
Boccaciumobservat, in partes quas decadesvocant, non ipse qui scripsit, sed fastidiosalegentiumscidit ignavia
(Epist. variar. 22 vel 24).
Veniamusjam ad praecipuumcaput, regulas videlicet quas iu interprelando scrvavit Auguslinus. Multa bic
essenl observatu necessaria, nisi hoc argumenlum ipsemet beatus Doctor in libris de Doclrina Christiana
pcrtractassel. Piimo siquidemquod ad litteram spectat, ut eam integram atque illibatam habeal, quscproe-
cepta illic tradit, ea pro sua virili lioc in commentario sequitur. Lalinas editiones inler se componit, excm-
plaria graecaconsulit, colligit varias lectiones ; undenam irrepserit diversitas, ex interprelum vitio , an e
textus groeciambiguitate investigat : ejus denique illa sedulilas, qua tot locos tam anxie discu&sit, huc eum
impulit, ut Psalterium multolies ad idioma bellenicum recenseret castigaretque. Hoc inielligas licet ex ejus •
dem ad Audaccm epislola, ubi cum dixisset Psallerium a beato Hieronymo cx bebracosermone conversum
non habere se, proseqnitur in hunc modum : Nosaulem non interprelalisumus, sed codicumLalinorum non-
nullasmendosilatesex grmcisexemplaribusemendavimus.Undi fortassis fecerimusaliquid commodiusquam erat,
nontamen lale quale essedebebat.Nam eliam nunc, qumfort* nos lunc prmterierunt, si legentesmoverint, colla-
tis codicibusemendamus(Episl. 261, n. 5).
Primus litteroesensus interdum riihil conlinet, nisi simplicis ac spiritualis : at idem ssepiusrelalus et fl-
guralus est. Tuncque vere affirmare possumus, quod est dictio significalioni suoe comparala , id est, litte-
ralem sensum esse cum spirituali comparatum : et quemadmodum fieri non potest ul ad sensum illum spiri-
tualcm perveniamus, nisi prius lilteralem probc pcrspectum habuerimus ; ila litteralis supervacaneam fore
cogniiionein , si spiritualem assequi negligamus. Hoc fuit in causa cur sanctus Praesul, sensu iitterali, quo-
ties eum salis per se apertum cognitumqueexistimavit, omisso, recta in spintualem tenderet. Quod quidem
ei nonsolum usu venit ihsermonibus ad populum habitis, in quibus ejus potissimum profeclui servire co-
gebatur; verum etiam in exposilionibus, quas in quosdam Psalmorum diclavit, ubi ex animi voluntate slylo
indulgere ipsi fas erat.
Cumveroin sanctaeScripturoevocibus spirituales sensus lateant plurimi, quiomrics peroequepii, peraequcveri
videri possint, liaud semper contenlus fuil unicum expromere. Ad terlium usque eruit e psalmo lertio, quem
primo quidem Cliristo Dominoin propria sua persona consideralo, mox eidemcum Ecclesia , quacum ille
unum quasi corpus efficit, conjuncto; denique fidelium singulis accommodat. In lerlium vero quarti decimi
psalmi versum, exposito primo sensu pulchre sciteque subdit : Isle simplex intetlecluscui sufficit,sufficiat;
sed nonnullaverba Scripturarum obscuritatesua hoc profuerunl, quod mullas intelligentiaspepererunt.Itaque hoc
si planum esset, unum aliquid audirelis; quia vero obscuredictum esl, mulla audiluri estis.
Regulas in habendo variorum sensuum , qui animo occurrunt, delectu, sequilur errori minime obnoxias.
Enimvero praeterquamquod rationem , ut dicebamus, longe maximam habet litterae, cui quidem anle omnia
sensus ad amussim quadrel necesse est; semper ob oculos sibi charilatem constiluendam ponit, quam Scri-
pturae totius finem esse docet in psalmum centesimum quadragesimum : Quidquid satubriler, inquit, mente
concipitur,quiquidore proferlur, vel de qualibet paginaexsculpilur, non habet finem nisi charitatem. Quam doc-
trinara sumpserat cum-ex Evangelio, ubi generaliter a Christo pronuntiatur illud effatum, ln his duobus
mandatisuniversaLexpendel et Prophetm(Mattli. xxu, 40): lum ex Apostolo , quojudice primoead Timolheum
capite primo, Finisprmcepti est charitas (ITim. i, 5). Hujus regulaebeneficiosensuschristianis moribusparum
congruos, quos nonnulli Psalmorum loci objicere animo possent, proculamandat: verba quae ab ulciscendilibi-
dine proficiscialque improbis cxiiium imprecarivideantur, docet nihil aliud esse quara malorum quibus illi, nisi
iS PRiEFATIO. 16
corrigantur, obruendi sunt, prophelias ac praedictiones: Davidis vota adversus inimicos suos meliorem in
partem accipienda, ibique preces quibus viri sancti peccatores Deo commendant, intelligendas: locutiones
illas, queis adversarios suos confundi, cadere, prosterni petit, obscura quadam ratione peccatorum conver-
sionem ac poenitentiam indicare : si quando hostes vincere aut ab eisdem liberari cupiat, re vera orationes
esse, ne in tentationibus succumbat: denique per inimicos Davidis, non daemones tanlum aut peccatores,
sed et vitia atque animi affectus, quibus conlinuo in via salutis impugnamur, designari.
Hac eadem regula adducitur, ut petiliones promissionesque Psalmorum, quae ad apices expositoe nonnisi
temporalia bona significant, aelernis accommodet: quae de exleriori virtutum exercitio praecipiuntur, ad in-
teriorem pielatem transferat: demum ubicumque templi, elevationis oculorum , clamoris , cantici novi,
laudis mentio fit, nos inde ad mentis el cordis affectionesac molus, ad vitam novam, necnon ad operum quae
Deus in suam gloriam cedere jubet, sanctilatem traducat.
Ut expeditiorem nobis aditum ad sensus illos insinuandse pietati adeo conducibiles pararet, viam non
potuit inire majoris compendii, quam si loquentem Davidis ore Dominum Jesum induceret, prout illi cum
Velcrum usus, tum vel maximc quorumdam locorum e Psalmis in NovoTestamenlo facta interpretatio prae-
seribebant. Tertnllianus in libro adversus Praxeam scribit: Sed el omnes pene Psalmi Chrisli personamsus-
tinent, Filium ad Patrem, id est Christumad Deum verba facientemreprwscntant(Cap. 11). Hieronymus epi-
stola ad Paulinum : David Simonidesnosler, Pindarus et Alcmus, Flaccus quoque, Calulus, atque Serenus,
Christttmlyra personat(Epist. 103). Hilariusvero in prologo suo ad Psalmos id ipsum multis prosequitur,
ibique contendit Psalmos universos allegorkis el typicis contextosessevirtutibus, quoead Christum pertineant;
ejus adventum, incarnationem , passioncm , resurrectioncm denique ac judicium , maicriam omncm sacris
hisce Canticis suppeditarc; eorumdem mysleriorum fidem clavis cujusdam veluli vice fungi, sine cujus opera
accessus ad Psalmorum intelligentiam sil interclusus. Id similiter Augustinus in illis explicandis nunquam
non inculcat, ut etiam ipse necessum habeat repctitiones suas interdum excusare, hujus regulaeutilitalem
necnon illius probe intelligendoc necessilalem in medium proferens. Ejus rei arguraenla producil e sacris
Codicibus petita : quale est, verbi gratia, illudChristi pronuntiatum, Necesseest impleriomniaqumscripta sunt
in legeMoysi, el Prophelis, et Psalmis de me (Luc. xxiv , 44). Repetit frequentius Davidem Chrisli ex ipsius
semine nascituri figuram gerere , ipsius nomcn significalionesua Christum designare, sub quo eliam nominc
liunc a multis Prophetarum annuntiatum conslat; non pauca esse quoe Davidi aptari nequeant: quod ipsiun
jam anle plurimi scriptores doctissimi animadverlerant, maxime in psalmos septuagesimumet octogesimum
octavum ; alque adeo ipsemet Apostolorum Princeps in Actuum c. 2, jK25,ubi locum uniim e psalmo
quinto decimo refert. Observat tandem Christum e cruce pendentem ipsis Psalmorum vocibus usum , qnasi
illud nos docere voluissel, eosdem causa sua fuisse scriplos. Verum cum non pauca, quae ab ipsius sanctilale
nbliorreant, ibi leganlur, monet subinde bealus Doctor ne Christum tanquam separatum a membris suis, hoc
esi Christianis, consideremus; sed tanquam universo Ecclesiaecorpori, cujus caput est, vinculo nunquam
dissolvendo conjunctum : unde fit, ul infirmitates nostras, mala atque peccata sibi adscribat; quemadmodum
in psalmo vigesimoprimo, cujus verbis in passione sua loquitur, advertimus.
Vias Auguslino mire ingeniosas, quibus Chrislum sub variis rationibus in Psalmis adumbratum deprehen-
deret detegeretque, ejusdem Chrisli charitas suggerebat. Non tamen iverimus inficias, quin Veleres, a quibus
excussum jam fuerat idem argumcntum, plurimos ac praeclarossensus, qui sub figurarum involucris latebant,
in lucem cxtulissent. At si Iiiijus illorumque commentationes inter se conferantur, tum intelligetur eum
saepissime vel majorem lucem afferre iisdem mysteriis, vel etiam nova, quae illi quanquam non diversam
methodum secuti praelermiserant, evolvere. Neque vero Hieronymum in epistola sua 92, quoeinler Augusti-
nianas 72 numeratur, aliud sibi voluisse crediderimus, ubi postquam testatus est, si dixerit non defuturos
forle qui libris ejus notam illinant censoriam, cum ipsum quoque Evangelium impio pcrditorum dente
mordealur, illud non eo se dixisse, quod in operibusluis, inquit, qumdamreprehendendajam censeam: subjungit
de commenlariis ejus in Psalmos, esse nonnullos apud se (erant ii forsitan breviores Tractatus super primis
triginta duobus psalmis diu ante annum 414, uti jam observatum nobis est, compositi, imo etiam forlassis
anlc 404, quo circiler anno scripta fuit eadem illa epistola), quos, pergit Hieronymus, si vellem discutere,
non dicam, a me, qui nihil sum, sed a veterumGrmcoruminlerpretationibusdoceremdiscrepare.Quidam recentior
asserit hoc loco Hieronymum improbare eam ralionem, qua Augustinus, relicta aliorum Palrum methodo,
Psalmos est interpretatus. At Hieronymus, epistola sua 75 inter Augustinianas, non mullo post superiorem
data, se ipse commodius explicat: satis quippe innuit non alio spectasse memorata verba, quam ut Augusti-
nianum argumentum, quo post Septuaginta interpretum Versionem, ea quam ediderat inulilis esse arguebatur,
dilueret. Igitur propositum dilcmma retorquet in hunc modum : Respondeatmihi prudentia tua, quare tu post
tantos et tales interpretesin exptanationePsalmorumdiversasenseris? Si enim obscuri sunt Psalmi, le quoquein
eis falti potuissecredendumest: si manifesti, illos in eis falli poluisse non credilur : ac per hoc utroque modo
tuperflua erit interpretatiotua : et hac legepost prioresnemoloquiaudebit; el quodcumquealius occupaveril,aliut
dt eo scribendinon habebitlicentiam.El certc in neutra epistolarum de consueta ratione cxponcndi Psalmos,
17 PR^EFATIO. 18
ne verbum quidem. Quod si laborem Auguslini ad examen revocare Hieronymo libuisset, buic sine dubio
occurrissent ii sensus, quos apud antiquiores non reperisset: nequaquam vero alia methodus; quando eidem
adhoesitsanctus Anlisles, quam Hilarius, Ambrosiuset caeteri quos laudat Hieronymus, erant secuti. Sin agitur
de modo sermonis divini allegorice ac moraliter edisserendi, quis potest eum universim vituperare; cum
eodem et cseteriPatres cum Auguslino, el ipsemet Hieronymus non raro usus fuerit, secundum Apostolorum
exemplum alque doctriuam? Testis est beatus Paulus, quaecumquein Veleri Testamenlo gesta memoranlur,
ea figuras esse, fuisseque ad nostram inslilutionem scripta (I Cor. x, 11) : alqui facta illa pleraque Psalmis
materiam suppedilant, ipsique adeo Psalrai melaphorarum, senigmalum, necnon prophelicarum descriptionum
pleni sunl : ac proinde qui nos inlra simplicis lilterse angustias coercere vellet, is quidem nos deprimeret ad
condilionem Judscorum, quos suoeipsorum csecitatiDeus permisit, ut videntesnon videant (Luc. viii, 10).
Atque haeca nobis dicta sint, ut generalim Augustini meihodura defendamus: tametsi nostri consilii non sit
exlorquere ab omnibus, ut vel levissimas ejusdem allusiones eadem, qua nos ipsi, veneralione prosequantur:
satis erit, si non indignas materia quae tractalur, scqui rerum aestimatores judicent. Imo vero si temporis
ingenio servire ac sese plebis caplui accommodarc non novisset beatus Proesul, ab ea ratione agendi descivisset,
quam ipsemet Deusadhibet in sacris Lilteris; ubi Spiritus sanclus humani sermonismorem usurpat, bumillimas
quasque dicendiformas non repudians; ubi etiam, quo veritates ad salutem necessarias hominibus inslillet,
historicam varietatem ac poelicam amcenitatem cum instrumentorum musicorum suavilale Psalmorumque
cantu conjungil. Paliamur ilaquc Auguslinum allegoriis alque aliis observationibus uli, quibus non imparem
arbitralur populum suum; cl haecuostra cura sit, admirabilibus praeceptis, tjuse inde capla occasione eidem
tradit, adhxresccre : quod ipsum similiter observare nos convcnict, si quando nonnihil a vera significatione
deflectenlem, oplima lamen praeciperealque ad pieialem maxime accommodareperiemus.
Cseterum de commentarioruin horumce mcrilo non est pronuntiandum comparate ad hebracum textum
hodiernum, nequc eliam ad Hieronymianum; quandoAugustinusLXX Intcrpretes, qui forte hebrscumexemplar
seque vel etiam magis cmendatum habuere, sequendos sibi proposuit. Nesciusest ncmo quanlum auctorilatis
eorum traduclioni jam inde a primis temporibus Deus voluerit esse in Ecclesia; quantum existimalionis ei
pepererint Aposloli, illam in Novi Teslaraenli paginis consignantes; quantum deniquc teslimoniorum ipsi
protulerint eisdem verbis, quibus in eorumdem Interpretum leguntur Psalterio : ex quo quidem Psallerio
Versiones omnes quae haclenus in Ecclesia valuere, traductacsunt.
Sed quando nos huc adduxil oratio, exlra propositum non fuerit de variis illis Versionibus pauca subjicere.
Hieronymus in epistola 135, ad Sunniam et Frclelam, occnsione quorumdam locorum Psalterii, de quo eum
consulebant, grsecamLXX Interpretum Versionem monel in dtiabus circumferri editionibus; quarum altera,
et ea quidem ipsius judicio minus castignla, dicebatur Communis, Vulgata, el Luciani editio : altera autem
erat, quae, nt ejus verba usurpemus, habeiur in Hexaplis, et qum in erudilorumlibris incorrupta el immacutata
reservatur. De qua eliam patilo ante dixcrat, Et a nobisin lalinum scrmonemfidelilerversa est, et Hierosolymm
atque in Orientis Ecclesiisdecantalur. Hanc postremam oralionis partem videtur Hincmarus, epistola sua ad
LudovicumGermanioeregem, intellexisse de ipsa Hieronymi traduclione, cum reclius de groecaeditione Hexa-
plorum intelligalur. Pelri Piihoeivero fuit opinio, eamdem esse versionem illam Hieronymi, alque Psallerium
quod Romanum vocant; Vulgalam porro noslram non aliam habendam, quam veterem Versionem ex ea
edilione quae Luciani dicebatur (De Latin. Biblior. interprelibus, pag. 6). Verum non fit admodum vcrisimile
tam levi negotio Psallerium suum mutasse Ecclesiam Romanam : praelerquam quod in eodem illo Psalterio
lectiones quaedamdesidcrantur meliores ac emendatiores, quas in gracco Hexaplorum se reperisse teslalur
Hieronymus. Ad Vulgatamcditionem quod altinet, bona (ide nostras dc illa conjecturas hic proponemus. Idcm
ipse Hieronymus epistola sua ad Paulam ct Eustochiuni siguilicat sc semel alque iterum Psalterio latino
ad LXX Interprelum cditionem casligando opcram navasse ; primo cursimel magna ex parte, cum adliuc in
urbe versarelur : sccundo diligenter, jamquc in secessu abditus Belhlehemitico. Ultimae hujus correclionis
exemplaria optal ut cum cura et diligenliatranscribanlur; necnon eidcni additoeabs se notoeappingantur, obeli
videlicel, a quibus usque ad sequentia duo puncta, quse legebanlur apud LXX cum in hebraco deessent,
includebantur; et aslerisci, quibus similiter quse ad proxima duo puncta sequebantur, ex hebraeojuxta Theo-
dotionis edilionem LXX Inlerprelibus accessisse nolum fieret. Atqui hujusmodi signa eliamnum in veteribus
quibusdam Vulgatoemanuscriptis, non autem in alio ullo Psalteriorum lalinorum invenire est. Hsec ipsa in
compluribus codicihus sibi observata Jacobus Faber Stapulensis affirmat (Prolog. in Psalterium quincuplex):
ipsique hnbemus prae manibus antiquissimum tripariitum Psalterium abbatiaeSancti Pelri Carnulensis, quod
in prima columna Psalterium Hieronymi ex hebraeocontinet, in lertia vetus Psallerium a Romano atque ab eo
quo usus est Auguslinus, parum discrepans; in secundavero editionemVulgatamexhibel cum supra memoratis
Hieronymi obelis et asteriscis. Hinc facile persuademur Vulgalam esse ipsam illam Versionem ab Hieronymo
secundis curis emendatam : quse nostra sentenlia insuper auctoritale manuscripli bibliolhecaeColbertinseante
septingentosannos exarati confirmatur, qui Vulgalamcum iisdem Hieronymianisnotis, et sub hac inscriptione
comprehendit, LiberPsalmorumde transtationeSeptuagintainterprelum, emendaluma sanctoHieronymoin novo
19 PRJEFATIO. 20
(forte, de novo).Comprobatur denique testimonioValafridiStrabonis, cujus nos infra locum sumus exhibituri.
Verum illud forsan minus exploratum est, sed nostro judicio sua non caret verisimilitudinc, nimirum eam-
dem hanc nostram Vulgatam potuisse ab Hieronymo epistola 135 dici Traductionem ex Hexaplis a se editam,
quod illam eisdem exemplaribus consentientem effecisset; epistola vero Pauloeet Eustochio scripta Versio-
nem tantummodo correctam, quod anliquoeverba, quantum in ipso fuerat, relinuisset. Inter alias rationes,
quoe nos eo impellunl, haec esl, quod videlicet ii loci, quos Hieronymus post faclam mentionem versionis
suaeex Hexaplis defendere aggreditur, in manuscriptis Vulgatoecodicibus reperiuntur. Nam etsi eadem Yul-
jata in Bibliis excusis habeat, verbi gratia, hanc in psalmo quinto, f . 9, lectionem, Dirige in conspectutuo
viam, meam, quoeHieronymo non probatur : attamen in MSS.illam ostendit, quam secundumLXX Interpre-
tes legendam astruit idem Doctor, neinpe, Dirkje in conspeclu meo viam tuam. Haud secus existima de voce
terrm, quam idcirco e.f . 5 psalmi XLVII et e f . n psal. LXXIabs sedelelam scribit, quia neque in hebraeole-
gitur neque in LXX, quoevox pariter in Vulgatremanu exaratis codicibus non reperitur. Et contra exstal in
iis vox suam, quam in Ilexaplis sub veru additam cum Hieronymus reperisset in f . 6 psalmi xvm, servandam
existimavit.
Forte etiam conligerit ut ea Versio, cujus cerli loci Sunniae et Fretelae, qui degebant in Germania, nego-
tium facessebant, jam inde ab his temporibus in Gallias pervenerit: quamvis, si quilmsdam habeatur fides, eo
non nisi post annos amplius 150 ex Urbe perlata sit. Illud testatur Valafridus Strabo de rcbus Ecclesiasticis
cap. 25 in hsecverba : Psalmos aulem cum secundumLXX Interpretes Romaniadhuc habeant, Calli el Germano-
rum aliqui secundumemendationem,quam Hieromjmuspater de LXX editione composnit, Psallerium cantant:
quam Gregorius Turonensis episcopusa parlibus Romanis muiualain, in Galliarum dicilur Ecclesiasiranstutisse.
Hocce Psalterium, quod, quia illo primi omnium Galli usi suni, Gallicanum vocalur, sensim in onmes occi-
dentales Ecclesias fuit receplum. Vir exiniioeeruditionis ac pi:c meinori:e, Cardinalis Bona, de rebus Lilurgi-
cislib. 2, cap. 3, censel ejus usum anle annos abhinc sexcenlos admissum in halia fuisse, proeterquam in Me-
diolanensi Ecclesia, quaa anliquum suuni Psalterium hodieque reiinei; proelerquametiam in Urbis Ecclesiis
in quibus proprium suum obtinuit ad .Ttatem usque Pii V, cujus jussu illui Vulgalain editionemamplexaesunl,
excepla una Vaticana, ubi etiam nunc Romanum canitur Psalterium.
His adeum modum expositis eritforsilan qui nosse cupiatqucni locum inter alia Psalteria Augustinianum
sibi vindicet; an varisc illaelectiones, in quibus a Vulgala nostra dissidet, aiiorum suffragio innitantur; utrum
tandem cum graeco LXX Interpretum, quod nostra hac memoria exstat, plus minusve censentiat. Ea sunt
quae nobis induxere in animum, ut exemplaria diversa, tmn prelo, tum calamo edita conferrcmus, ac variela-
tes maxime insignes, quas deprehendimus, lectori proponeremns. Eas igitur infra habituri esiis, cnm locum
vinum praemiserimus e libro 17 de Civitate Dei, ubi Auguslinus, quoesua sit de Psaltcrio Davidicosenlentia,
cxpromit.

EX LIBRO XVII DE CIVITATE DEI, CAP. XIV,

DE PSALMORUM
AUCTORE.

Erat David vir in cantkis eruditus, qui hunnoniammusicamnon vulgarivoluptate,sed fideli volunttte dilexeril;
eaqueDeo suo, qui verusest Deus, mtjstka rei magnmfujuralioneservierit. Diversorumenim sonorum raiionabilis
moderatusqueconcentus, concordi varietale compactambene ordinutmcivilatis insinuat unilatem. Deniqueomnis
fere prophelia ejus in Psalmis est: quos cenlumquinquaginla liber conlinet, quemPsalmorum vocamus: in quibus
nonmdli volunt, eossolos factos esse a David, qui ejus nomineinscripli sunl: sunl eliam qui putanl nonab eo fa-
ctos, nisi qui prmnotanlur,Ipsius David; qui vero habent in tilulis, Ipsi David, ab aliis faclos, personmipsius
fuisse coaplalos. Quw opinio voceevangelicaSuleatoris ipsius refutatur, ubi ait, quodipse David in Spirilu Chri-
stum dixeritessesuumDominum(Maltli. xxn, 43) : quoniampsalmus centesimusnonus sic incipil: Dixit Domi-
nus Domiuo mei), Sede a dexlris ineis, doncc pnnam inimicos tuos scabcllum pedum luoium. Et certe idem
rsv.lnus iwn htibelin liluto, Ipsius David; sed Ipsi David, sicul plurimi. Mihi aulein credibiliusvidenlur existi-
inure, qui oimiesillosceulumquinquagintaPsalmos ejus operi tribuunl, euinqiteatiquosprwnotasseeliam nomini-
bus aliorum, aliquidquod ad rem pertineal figurantibus: cwleros autein nullius hominis nomen in titulis habere
volnisse; skut ei varietatis hujus dispositionem,quamvislalebrosam, non tamen inanem, Dotnimtsinspiravil. Nec
moveredebelad hoc non credendum,quod nonnullorumnomina Prophelarum, qui longe posl Davidregis lempora
fuerunl, quibusdampsalmis in eo libro leguntur inscripla, et qumibi dicuntur, velul ab eis dici videntur. Neque
enimnon potuit prophelicusSpiritus prophelaiitiregi Davidliwceliam fulurorum Prophelarum nomina revelare, «l
aliquid quodeorum personwconveniret,prophelke canlarelur : skut rex Josias exorturuset regnaturus post annos
amplius quam trecenlos,cnidamprophelm,qui eliamfacta ejus futura prwdixit, cum suo nominerevelatus esl.
LOGA EX PSALMIS.

In quibus ab cditione Vulgata distant Augustinus in subsequcnti operc, el Lalina quaedam,qurc cimi
Augustinopassim graecseinlerpretationi LXX pressius insistunt, Psalteria vctera, ea proesertimquae in
ccleberriinis Ecclesiis decantantur a primis lemporibus : scilicet Romanum, pro usu Cleri basilicacVati-
canse,excusumRomoean. 1663; Romanum item in QuincupliciPsalterio cura Jnc. F.thri Siapulensis;
impressum in Parisiensi S- Germanicoenobioan. 1509; Mediolanense, juxta morem AmbrosianoeMcdio-
lanensis Ecciesise,lypis editum Mediolanian 1555; Germanense manu descriplum, quo codice B. ipse
GermanusParisiorum episcopus, dum viveretj usus fuisse traditur; Hilarinnumet Ambrosianum, id est
Psalteriumquod in suisCommentariissequiturHilariuset Ambrosius; Vetusdenique versio quoe sub hscce
inscriptione,SecundumGrmcum,terliam columnam occupat in S. Petri Carnulensis Psallerio tripartito»
ubi columnamprimam tenet interprelalio secundumhebraeum,mediam Vulgata.
Quibus ex librit varietatesintignioret, imoeas omnes,e quarumnolalioneaut AugusiinianoPsalterio robuv
accessurum,aut nonnihildemumemolumenliemersurumesse videbalur,edendascuravimus.
Ad hwc annotanturqumdatnin ipsamelVulgata edilioneleclionesvarianles,excerptmex prmdictoCarnutensl
libro ante annot 700 descripto,et ex ejusdem aslatisMS. ColbertinoVulgutam conlinenlesub hoc titulo, Liber
Psalmorum de translalione Septuaginta interpretum, emendatum a sancto Hieronymopresbytero in novo;
ilemex Germanensioltero annos prope seplingentosprmferente,necnonex Gallicano QuincuptkisPsulterii im~
pretti an. 1509, ubi subislius GallicaniPtalterii nominereprmsentatureditio Vulgala.
CHARACTERES LIBRORUM.
Gr. designatPsalteriumGraecum secundumLXX,ad Roma- nebr. HieronymiPsalterium ex hebraeo, praeferendum
naeeditionisexemplarexcusumParisiisau. 1628. hicin iis ad minuslocisin quibus lavet antiquaeVer-
A.notatAugustini psalterium. sioni.
fl. Romanum usilalum,seu excusuman. 1663. Vutq.F.ditionemvulgatam indicat. qu;e nunc in Bibliis
nom.Romanum in ouincupliciPsalterioedituman. 1508. Sixliv, sive Clementisviu, auctoritatecasligatislegi-
W.Mediolanense psalterjum. tur. HujusEditionistexlusprimobiclocosemperexhibe-
AmbPsalteriuma B.Ambrosio exrositum. tur.
C. Germanense primum,id est, S. Germano,ut fertur, usi- Car. signatcarnutensePsalteriumjuxtavulgatam.
latum. Colb.Colberliaum.
B. PsalteriumUlustratumab Hilario. Cer. Germanense alterum.
C.carnutense,cui inscriptio secundum Grcecum. Cal. Gallicanumin Quincuplici
Psalterioediluman. 1509.

EXPSALUO I. f . 8. A fructufrumenti. A. R. Rom. M.G. C. A tem-


voluntasejus. Psalte-
f . 2. Vulgata in editis Bibliis,mluntas porefrumenii.Hcbr. In temporefrumenlumel vinum
ria A. R. Rom. M. H. C. fuil ejus. eorummultiplicalasiint.
f . 5. non resurgent.A. Rom. Amb. H. C. non retur- f. 9. el requiescam.A. el tomnum capiam. Gr., x«c
gunl. Et sic habebat Vulgata in MSS. Car. Colb.
Ger. Gal. f .10. constiluistime. A. habitarefecittime.
EXPSALMO II. EX PSALHO V.
Psalmusin Vulg. titulocaret. AtinRom.C.Car.Colb.
inscribitur, PsalmusDavid. In G. et Gal. In finem f . 1. pro ea, qumhmreditalemconsequitur.G. Pro his
Psalmusipsi David. . qui hmredUabunt.Gr., tmiprifcxi.vpovo/iouar,i.
C. pro
Rom. M. hmrediiate.
f . 10. quijudicalit terram. A. R. juxta Gr.
omnesquijudicalis terram. f . 2. auribus percipeDomine.A. exaudiDomine.
EX PSALHO m. f . <9.dirige in eouspectutuo viammeam. At in MSS.
Car. Colb. Ger. habebatVulgata,dirigein conspectu
InGr. Rom. G. C. et Car. proxime ad f . 4, et rur- meoviamtuam. Hanc leclionem veriorem esse, al-
sum ad f . 6, prsefigilur,Diapsalma: in Gal. ulro- teram autem nec in Septuaginta nec in Hebraeoha-
que loco, Semper: neutrum habetur in Vulg.Porro
beri docet Ilieronymusin epist. 135, ad Sunniara.
idem verbum in aliis itidem Psalmis toties MSS.
codicesexhibent, quolies GrsccaediiioRomanaim- f. H. a cogilaiionibussuis. M-a consUiissuis.El sic
Hebr. 1« Gr. vox est, 8i«§ouii8v.
pressa Parisiis an. 1628. Item f . 11. irrilaveruntte. A. inamaruaveruntle. R.
* . 6. et soporatustum. A. R. Rom. C. et somnumcepi. Rora. M.C. exacerbaveruntte. Gr., iat.ptitUpm&> «.
Gr., x'«l6ITJ«T«. Psalterium M. et quievi.
Ilem f . 6. suscepitme. A. C. suscipietme: juxta Gr., f . 13. benedicetjuslo. R. Rom. M. G. G. benedicis
a.itiH<P^«.i/uu. G. sutcipit me. justum.
EXPSALHO IV. EXPSALHO VI.
f . 2. Cuminvocarem, exaudivitme. R. Rom. M. G. C. f . 2. ne in furore tuo arguas me, nequein ira tua. A.
Cuminvocaremte, exaudislime. R. Rom. M. G- C. nein ira tua arguas me, nequetn
f . 4. mirificavil.A. admirabilemfecit. R. G. C. ma- furore tuo. Gr. priori loco babet *Q flu/iO,posle-
gnificavU. . cor< ' ' Eadem est varietas in Psal. xxxvn,
riori, TJJOOT^.
f. 5. qum dicitisin cordibusvestns. G. t. dicilem f . 2.
dibusveslris:omisso,qum. f . 4. sed tu Domine.A. R. Rom. M.G. C. Car. Colb.
Item f - 5- »«cubilibutvestris. R. Rom. G. C. Colb. Ger. Gal. juxla Gr. et tu Domine.Sic etiam Hebr.
Gal. et in cubilibusvestris. f . 8. a furore. A. ab ira. R. Rom. M. G. C. prm ira.
ltem y . 5. compungimini.Notat Aug. nonnullisviden Gr., anb Bv/iov.
legendum aperimini,quia in Gr. legebaut,c.«T«voi- Item f .il. convertantur.R. Rom. M. C. averlantur
retrorsum.
25 LOCA EX PSALMIS 24
EXPSALMO VII. f . 12. «e obliviscarispauperum. A. R. Rom. M. G.
f . 5. decidammerilo.A. decidamergo : juxta Gr. «««. C. ne obliviscarispauperumin /inem.
f . 6. Persequalur inimicus.A. juxta Gr. Persequatur f . 14. laborem et doloremconsideras. A. laboremet
ergo inimkus. iram consideras.Gr. xa! flu/nov.
f. 8. in allum regredere. G. in allum convertere.Gr. £ . 15. Conterebrachium.R. Rom. Conteresbrachium.
iixtoTpsifiov. f . 17. escaudivilDominus.M. exaudisli Domine.
f . 9. Dominus judicat populos. R. Rom. C. Domine, Item t • 17. prmparalionemcordis. R. Rom. desideria
judica populos. Gr. xptvei. cordis. G. C. desideriumcordis. M. prmparaliones
Item f . 9. Judica me. G. Salvum fac me. cordis.
Item f . 9. el secunduminnocentiam meam. R. Rom. EX PSALMO x.
M. et secunduminnocentiammanuummearum. ^ . 2. quomododicitis. G. quomododicetis. Gr. epstTE.
f. 10. Consumelurnequitia. A. Consummedd-aulem Ilem jfr. 2. Transmigra in monlem. \. Transmigra in
nequilia. M. G. Consummelurvero nequilia. R. C. montes. Gr. eViT« fyvj.
Conswmmdurnequitia. Gr. truvTelejflvjTM S^nmvipta. ^ . 3. u<sagitlentin obscuro.A. uf sagittentin obscura
Itera y . 10. e/ diriges justum. R. Rom. ef dirige ju- luna. Gr. svffxoTo,u>ivri.
stum. EXPSALMO XI.
f. 12. numquidirascilur. G. C. Car. Ger. numquid f . 3. locuti sunt. A. R. Rom. M. G. C. /ocufiSUH(
irascetur. A. M. non iram adducens. Gr. /^ opyy> mala.
eTraywv. f . 6. tn salutari. M. in salulari luo. G. C. snper sa/u-
^. 13. gtadium suum vibrabit. Observat Auguslinus tore. R. super salulare meum. Rom. in salulare
esse in aliis exemplaribus, frameam suam spltndifi- meum.
cabit. f . 7. probatum lerrm. Vox probalum deest in A. R.
f. 14. ardenlibus effecit. A. ardenlibus operalus est. Rom. C. At ejus loco in Gr. est, Soy.iin.oi.
est: et hoc Latina ha- In Hebr.
C. ardenlesoperatus pleraque separalum a terra.
bere dicil Auguslinus. Hebr. ad comburendum ope- f . 8. In mlernum.M. G. juxla Gr. et in mlernum.
ratus est. EX PSALMO XII.
f. 15. concepit dolorem. A. concepit laborem. Gr. f . i. respice.G. convertere.In Gr. est eiuSkjiov:forle
Tt^VOV. pro iizimpviioi.Nam Hebr. habet, Comierfere.
.
f 16. el incidit. A. incidetergo. R. et incidet. Gr. x«i Item y . 4. in morle. G. C. tn mortem. Gr. ei; 6«V«TOV.
j/£7TE9e?T«t. y . 6. speravi. R. Rom. M. C. sperabo.G. spero. Hebr.
f. 17. do/or ejtu. A. labor ejus. Gr. TOVO;. confido.
EXPSALMO VIII. Item y . 6. in salutari luo. G. in salute tua.
f . 2. nomen tuum. G. rejrnwmM. luum. ilein y . 6. nomini Domini altissimi. Rom. G. C. no-
f. 3. et u/torem. A. R. Rom. G. C. et defensorem. mtni luo, Altissime.
Auguslinus inPsal. n.
cn, 14, dicit verius esse quod EXPSALMO XIII.
legitur in aliis codicibus, vindicatorem, id est eum
se voluit vindicare. f. 1. corrupti sunt. Gr. Sti}i8sipav, corruperunt.
qui Item y . 1. in s^udtissuis. R. Rom. M. G. C. in tiofan-
f. 4. ceelostuos. Vox tuos abest a R. Rom. M. G. C. tatibussuis. A. in afftctionibussuis. Vox suts a Gr.
Gr. et ab A. in MSS. abest.
EXPSALMO IX.
. 4. In convertendo inimkum meum. M. Dum aver- f . 4. sictifescnmpanis in plerisi|ue MSS. A. in cibo
f panis. Gr. ^puiet &prou,absque prxpositionc in.
talur inimicusmeus.
. 5. sedisti. C. sedens. R. Rom. G. sedes. f . 7. cum averterit. M. m convertcndo.
f deslruxisli. Abest eorumab A. Ilem t • 7- exsuliabit Jacob, et Imlabilur hrael. R.
f .7. et civitates eorum Rom. M. G. C. ImleturJacob, et exsultet Israel. Fa-
G. Gr. et a Vulgata in MSS. Car. Colb. Ger. vet Gr.
f . 9. judkabit populos tn juslilia. A. R. Rom. G. C.
EX PSALMO XIV.
judicabit poputos cum justitia. Gr. «v EMUTHTI , in
reclitudine. y.l. quis habitabit. A. quis peregrinabitur. Et sic
Hebr.
f . 11. non dereiiquisli.R. Rom. Ger. non deretinquis.
C. non derelinques. f . 5. adversus proximos suos. A. R. Rom. M. G. ad-
f . 12. sfudta ejus. A. R. Rom. C. mirabilia ejus. G. versus proshnum suum. Ilebr. super vicinosuo.
voluntatesejus. Hebr. cogitationesejus. EX PSALMO XV.
y . 13. clamorem pauperum. R. oralionis pauperum. y. 5. qui reslilues.R. Rom. M. G. C. qui restiluisli.
Rom. orafiones, etc. G. C. oraiionem, etc. Gr. r»is Gr. 0 «7tOX«0t!TTWV.
Sevjoew;. f . 7. increpuerunlme. A. emendaveruntme. Gr. e!T«t-
y . 16. tn interitu quem, elc. A. in corruptionequam, Scumxv fii. Hebr. erudierunt me.
etc. f . 10. tn inferno. A. G. C. in infernum. Gr. eij aoV.
f . 17. CognoscefurDominus. A. M. G. C. Cognoscitur EX PSALMO XVI.
Dominus. Gr. ytvtioxeTai. f . 2. ocuii <uivideanlmquilales.A. R. Rom. M. G. ju-
Ad f . 18, prsefigilurapud A. G. C. juxta Gr. Canti- xta Gr. oc«/t meivideant. A. R. Roni. M. atquitaleiu.
cum diapsalmatis: quod Vulgala non habet in edi- f . 5. Perfice gressusmeos.k. Ad perficiendosgressus
tis, sed habet in MS. Car. meos. Varietas orla ex ambiguo Grseco xaTaf>T««t,
f . 20. non confortetur. A. R. Rom. C. non prmvaleat. vel mutato accenlu xarapTfaat.Hebr. Suslenla gres-
sus meos.
Gr. fj.iixpaTKtouixflw.
v . 21. Ut sciantgentes.Particula ut abest ab A. G. C. f . 7. speranlesin te. G. recloscorde.
Gal. et a Gr. f . 8. Sub umbra. A. In tegmine.Gr. e'voxin-ri.
EXPSALMO ALTERO IX. f . 13. prwvenieum ei supplanla eum. A. R. Rom. M.
f . 4. Exacerbavit Dominum. A. R. Rom. M. G. C. G. prmvenieos el subverleeos.
Irritavit Dominum.Gr. Ttapcijuve: quod verbum ha- Item f . 13. ab impio. A. ab impiis.
betur rursus infra in f . 13, ubi Lalina omnia, Ir- Item f . 13 et 14. frameam tuam ab inimkis manus
ritavit. tum. R. Rom. frameaminimicorumde manu tua. G.
f . 5. inquinatmsunt. A. M. contuminantur.R. Rom. Item frameamtuam de manuinimicorum.
C. polluunlur. Gr. /ScSqtaOrau. f. 14. Domine a paucis de lerra divideeos. A.
f . 10. humiliabiteum.se. G. affiictabiteum. Domine perdens(juxta Gr. «jro/.tiuv) de terra disper-
llcni f 10. inclinabii A. inctinabilur. tire eos. R. Rom. G. C. Domineapaucis a lerra dis-
Itcm y . 10. ciim dominatusfucrit. A. R. llom. M.G. perlire cos, et sitpplnnlaens.
C. rfntudvminabilur. ltcm f . 14. Sulurati sunt filiis. A. R. Roni. C. SulU'
25 VARIANTIA1N PSALTERHS. 26
rati sunf potcina. G. Saluratisunl suilla.M. Saturati y . 8. LexDominiimmaculata.R. Rom. M. G. C. Lex
tunt filii eorum.Diversam iiilerprelalionem ex Crre- Domini irreprehensibilis.
co evenisse notal Augustinus, cum in aliis libris f . 10. TimorDomini sanclus.A. finidrDominicastus.
esset uluvfiliis ; in aliis iiefwvporcina, uti hodie in Gr. ayvo;.Hebr. mundus.
Gr. legitur. Hebr. habet, filiis. Item y . 10. permanens.R. Rom. M. permanel.
f . 15. in justitia appareboconspectuiluo. R. Rom. M. . Item y . 10. in semelipsa. A. in idipsum. Gr. M xi
G. C. cumjustilia appareboin conspeclutuo- auTO.
Item f . 15. cum apparuerit. A. R. Rom. G. C. dum f . 14. Si mei non fuerint dominali. A. Si mei non
manifestabitur.M. dum munifeslabilurmihi. fuerint dominata.
EXPSALMO XVII. EXPSALMO XIX.
f . 1. a«t tocutut est. A. Rom. G. C. juxta Gr. qum f. 3. lueatur te. M. C. susciipialle. Gr. a-ntJaSoiTo
loculusest. Et sic vulgata in Car. Ger. oou.Hebr. roborel te.
f . 3. ef susceptormeus.R. Rom. G. C. adjulor meut: f. 5. Tribuat tibi. A. R. Rom. M. G. friiiiaf libi Do-
omisso et. A. e<redemptormeus. minus.
f. 5. dolores mortis. R. Rom. M. G. C. gemitus Ilem f. 5. consilium tuum confirmtt. A. consitium
morlis. tuum compleat. Gr. ^YIP&SKI. , ut postea in f. 7.
f. 6. prmoccupaverunl me. A. R. Rom. M. G. C. prm- Hebr. voluntatemtuam impleat.
veneruntme. Gr. nfoiyflasav/u, ut rursus poslea in f. 6. et in nomineDei nostri. A. R. el in nomineDo-
y.19. miniDei nostri.
f . 9. exarsit. A. R. Rom. M. G. exardescil.C. exar- f. 7. salvum fecit. R. Rom. G. C. salvum faciet. Et
descel. sic A. in melioribusMSS.
f . 13. in conspectuejus nubestransierunt. A. in con- y . 8. Dei nostri invocabimus.A. Dei nostri exsultabi-
spectu ejus nubesipsiustransierunt. mus. R. Rom. G. C. magnificabimur,juxla Gr. /«-
f . 14. grando ei carbonesignis. Istluec verba absunl ut supra in y . 6.
y«j.w9rla6fi.'.6x,
hoc loco ab A. R. Rom. M. G. C. et a Gr. f . 10. in die qua. M. G. in quacumquedie.
f . 18. conforlatimnt. G. confirmalisunl. Gr. eVre/wel- EXPSALMOXX.
0>joav. f . 3. Desiderium cordis ejus. A. R. Rom. C. Deside-
f . 19. protectormeus.A. firmamentummeum. Et sic rium animwejus.
Hebr. Gr. avTWTiipty/ta /*ou. Ilem y . 3. ef volunlate.Gr. Seijotv,pelitione; pro 64-
y . 20. salvumme fecit. G. C. salvum me faciel. Gr. iijitv, votuntate.
pU5ST«l /te. Item y . 3. non fraudasii eum. A. no» prinasfi etcm.
Ilem y . 20. post quoniamvoluitme, additur in codice y . 6. tn salulari tuo. A. G. C. tn salute tua.
quidem G. Liberavit me de inimicismeis polenlissi- f . 7. Dabis eum in benedictionem.A. juxta Gr. dabis
tnis et ab his qui oderunlme gratis. In libro aulem ei benedklionem.
C. Ef eripuilmede inimicismeisforiissimis,et ab his ltem f. 7. m gaudio cum vullu luo. G. cum gaudio
qui oderuntme. Simile addilamenlum liabuissc cre- vullus lui.
das PsalteriumA. Vide infra, col. 150, n. 20. y. 10. In tempore vultus tui. G. In tempore vullus
f. 23. in conspectumeo. R. Roni. M. in conspectu tui consummabiseos.
meosunl semper. f . 13. prmparabis. R. prwparare.
Ilem f. 23. eljuslilias ejus non repuli a me. Gr. et EXPSALMO XXI.
justilim ejus (oix a7ierr»crav) non recesserunta me. y.l. «eroa deliclorum meorum. G. verba labiomm
f . 27. pereerleris. A. perversuseris. R. Rom. M. G. meorum.Hebr. reroa rugitus mei.
subverleris. f . ii. Inte projectut sum. A. primo habet, ln le
f . 29. ftiilluminas.A. fu illuminabis. confirmalussum : et posl cum R. Rom. C. jaclalus
Itein f 29. iUttmina.A. illuminabis.Gr. hoc et prsc- sum.
cedeuti loco, yoiTtetj. f . 15. Stcuf aqua e/fusussum. R. Rom. M. Amb. G.
f . 30. Quoniamin le eripiar. A. Quoniama te eruar. Sicul aqua effusasunt.
f . 34. lanquamcervorum.A. R. Rom. M.G. C. juxta Item f . 16. ef in pulverem.C. ef in limum.
Gr. lunquamcervi. y . 16. deduxisti me. Rom. G. C. deduxerunt
Ilem. f . 3i. sluluit me. A. staluet me. me.
f . 36. prolectionemsalutis lum. A. juxla Gr. profe- f a. 20. auxiliumtuuma me. C. Colb. Ger. non habeiit,
clionemsalulismem. me : pro quo llieron. in epist. 135, legi vult, me-
liein y. 36. Et disciplina lua correxit me in finem. cum. Gr. habet. auxiliummeum.
Isla pars y . 36 omillitur in R. Rom. G. C. Al apud y . 21. Erue a [ramea Deus. Vox Deusabesl ab A. R.
A. legitur, Et disciplinalua me direxit in finem.Gr. Rom. M. G. C. Car. Colb. Ger. Gal. et a Gr.
avwp6(«e /ts. M.stabilivilme. f. 26. Apud le laus mea. R. Rom. M. Apud te lnut
f . 39. Confringamillos.R. Rom. ct C. anliqua raanu mihi. Amb. a te. Gr. imp&cov.
correclum , Affligamillos. G. Confligam.Gr. Uilliija Item f . 26. in Ecclesiamagna, vota, elc. A. Anib. in
f . 40. el supplantasli.R. Rom. M. C. juxta Gr. s p- Ecclesiamagnaconfiteborlibi, vota, etc.
planlasti omnes : omissa particula et, quoa abest f . 28. universmfamilim gentium.A. R. Rom. M. G.-
quoque ab A. G. Car. Ger. el Hebr. C. oninespatriw geniium.
f . 41. El inimkos meos.R. Rom. G. .Kfinimicorum f. 30 pinguesterrm. A. R. Rom. M. G. C. divites
meorum. terrm.
f . 43. ante faciem venti. A. juxta faciein venli. Gr. Item y . 30. carfenf.A. R. Rom. M. G. C. procidcnt.
xara. f . 32. et annuntiabuntcmli. Vox cceliabesl a Gr. G.
f . 48. qui das vindkias mihi, et subdis.R. Rom. M. Car. Ger. Gal. necnon ab Amb. in quo Iegitur, an-
G. C. qui das vindictammihi, et subdidisli.Gr. Cmo- nunliabit.
Ta|a;. EXPSALMO XXII.
Item y . 48. liberalormeusde inimicismeis iracundis. y . 1. Dominitsregit me. A. Dominuspaseilme : ju.vt.i
R. Rom. G. C liberalormeusDominus de genli- Gr. Koifux.hu fic. Sic eliam Hebr.
bus iracundis. Sic etiam M. omisso tantum Do- f . 5. super semilas. A. in semilis. Hebr. per semitas.
minus. f. 5. e«calix meus. A. R. Rom. M. G. C. juxta Gr.
y . 51. Magnificanssalules. R. Rom. Magnificanssa- et poculumtmm. lianc leclionem improbal, et cx
lutare. G. salutarem,M. salutaria. C. salulem. Communi scu Luciani Grrccaeditione manassc do-
EXPSALMO xvm. cct Hieron. iu episl. 135.
f . 6. ad currendamviam. Vulgata in Car. Colb. Gcr. > . G. sttbseqitelurtne. R. II. subsequuturme. Rom.
additsKaui. Vidc Ilieion. episl. 155. subsequiturmc.
£7 LOCAEX PSALMIS 28
EXPSALMO XXIII. C. Iwstiamjubilationis. Hebr. hosliasjubili. Gr.a).«-
y . 1. primasabbati. Gr. TSJS /*ta,-,una sabbali. >ay/zou.
Ilem f .1. qui habitantin eo A. R. Rom. G. gut ha- y . 8. Exquisivit le faciet mea. A. R. Rom. C. juxla
bilant in ea. Interpres Groecumseculus est, «vaOTfj, Gr. Qumsivivulluinluum. G. Qumsivifaciem tuam.
quod genere concordat cum nomine prajcedente M. Dominumrequiram,exquisivilte vullus meut.
otxou/xsvyj. f . 11. in semitam rectam A. G. C. juxta Gr. in se-
y . 2. Quto ipse. Vox Quia abest ab A. R. Rom. M. mitarecta. Sic babebat Vulgata iu Car. Colb. Ger.
G. C. etaGr. Gal.
y . 7 el9. principesvestras.A. G. princioesveslri.Gr. y . 12. in animas. G. in manus. C. in manibus.
U//.WV. EXPSALMO xxvn.
EXPSALMO XXIV. f. 1. Psalmus ipsi David.A. juxla Gr. Ipsius David.
Car. Gal. HuicDavid.
f . 1. ln finem. Id abest a C. Car. Gal. Gr. etab Ilcm y . 1. clamabo.A: G. C. juxta Gr. clamavi.
Hebr. Ilein y . 1. «e sileasa me. Gr. sonal, swpt;rtne.
y . 3. gut SMSfinen!fe. A. R. Rom. M. G. C. qui te ex- llcm y . 1. nequandotaceas a me. Id omillilur in R.
speclanl. llcbr. qui sperant in te. Rom. G. C.
f . 4. omnesiniqua agentessupervacue.rk. iniqile fa-
cientesvana. R. iniquafacienlesvane.Rom. C. iniqui y 1Ilebr. 2. Exaudi Domine,Abest DominenR. Rom. Gr.
et ab A. in MSS-
facientesvana. M. iniquagerentessupervacue.Et ab- f . 5. Ne simul Irahasme cum peccatoribus.A. juxla
est vox omnesab A. R. Rom. M. G. C. Gr. Hebr. Gr. Ne simul trahas cum peccatoribus animam
y . 5. Dirige mein veritaletua. Gr. sonal, Deducme meam.R. Rom. M. C. trgdas me. Et sic Vulgata in
in verilalemtuam. Car. Colb. Ger. Gal. mendose.
f. 6. et miserkordiarum titarum quw a smculo sunl.
A. G. juxta Gr. ef quia misericordiwlum a swculo y .inmelioribus4. etsecundumneqttitiamadinventionumipsorum.
MS5.et secundummalignitatemaffecla-
A.
sunl. tionumipsorum. M. G. C. sfurfiorumipsorum. Sic
y . 7. e( ignorahlias meas. A. R. Rom. G. C. e( igno- etiam R. Rom. sed hl duo libri proxime subjungunt
rantimmem.
Item y . 7. secundummisericordiamtuam. R. Rom. se- retribueillis, omisso secundumoperamanuumeorum.
cundummagnammisericordiamluam. f . 5. opera Domini.A. Rom. C. juxta Gr. in opera
Domini.G. in operam.
f . 8. legem dabit. A. M. legemstaluet. R. Rom. G. Item y. 5. manuum ejus. R. Rom. G. C. addunt,
C. tlatuit. non consideraverunt.
f . 12. qui limel Dominum.A. R. Rom. M. G. qui Ilem f. 5. destruesillos. R. Rom. G. destrueitlos.
timeatDominum.
Item y . 12. legemstaluU. A. M.juxla Gr. tegemsta- Item y . 5. ef non mdificabis.G. et ne mdificet.
tuel. f . 7. ef adjulut sum. M. et adjutum est.
. 8. sn/vaftouum.A. R. Rom. M. G. C. el Hebr.
f . 17. mulliplkalw sunt. R. Rom. G. dilatatwsunt. y salutariuin.
f . 20. speraviin te. R. Rom. invocavite. . 9. ef rege Gr. x«t 7rot>avov, ef pasce. Etsic Hebr.
f . 21. sustinui te. A. R. Rom. M. C. juxla Gr. susft- f EXPSALUO XXVIII.
«ui fe, Doinine.G. custotlivile. . 2. in atrio sancto ejus. A. R. Rom. G. C. in aula
f . 22. Lioera DeusIsruel. A. M. et Hebr. Redime y sancta ejus. Gr. h au/>j.
DeusIsrael. Gr. Xinpanai.At R. Rom. G. C. Redime
me Deus Israel. y . 9. prmparaniis cervos. A. M perficientiscervos.
Ilem y . 22. tribututionibussuis. R. Rom. G. C. angu- Ilem Gr. xaiapTiiro/isvou. Hebr. ofcslelricans certts.
sliis meis.M. angusliis ejus. y. 9. condensa.A. silvas. Gr. fyu/iou;.Hebr.
saltus.
EXPSALMO XXV. Item y . 9. omnesdicent. A. unusquisqaedicit.
y . 1. et 11. ingressussum. A. ambulavi.Gr. inopiv- y . 10. inhabitarefacit. A. R. Rom. M. G. C. inhabi-
Bri-i. tal. Gr. xKTOixisi, futuri temporis.
Item y . 1. sperans non infirmabor. A. sperans non EXrSALMO XXIX.
movebor.G. confidensnon erubescam.Gr. ou fi.r,<r«- y . 1. Psalmuscantici.A. G..C.juxta Gr. Infinem Psal-
ieu9u.Ilebr. non deficiam. mns cantici.
f. 5. ecclesiammalignanlium. A. R. Rom. C. con- Item. y . 1. rfomusZ)at>irf. A. domusipsi David. Gr.
gregationemmalignorum. TUAauid.
f . 7. vocemlaudis. A. R. Rom. M. C. tiocemlaudis y . 4. eduxisliab inferno. A. rerfuztslt ab inferis. Gr.
tum. av/iyaye;.R. Rom. C. abstraxisti ab inferis. M. aos-
y . 8. el /ocumhabilationis.R. Rom. ef /ocum taber- traxisli ab inferno.
naculi. Et sic Hebr. lu Gr. est <TX>JVWH«TO;. f. 6. Ad vesperumdemorabilur.A. Fespere. Gr. T4
y . 12. stetit in directo. A. juxta Gr. sfefif in reclilu- ei7isf,«;«u/wfljioiTai,Vesperedominabitur.
dine. R. Roin. M. G. C. in viarecla. f . 8. m voluntaletua. R. Rom. tn oona voluntale
EXPSALMO XXVI. tua.
y . 1. cf salus mefl.A. el salularis meus. f . 12. ef circumdedistime twlitia.A. Hebr. ef accin-
f . 3. in Iwc ego sperabo. A. C. juxta Gr. in liac ego xisft tne Iwtilia. R. Rom. M. G. prwcinxisti. Gr.
sperabo. Tisfts£(07a;//e. C. illdltisti.
f . 4. Vl videumvoluptatem Domini. A. Vt conlem- EXPSALMO XXX. ,
pler delectationemDoinini.R. Rom. G. C. volunlu- ^. 1. pro ecslasi. ld abesl a plerisque libris. At in
lem. Hebr. pulcliriludinetn.Cr. rrfi Te,57rvoTviTa. A. el Gr. babelur taiitum, Ecstasis.
Iieiu y . 4. efvisilemtemplumejus. A. efprotegartem- f . 2. libera me. A. juxla Gr. erue me ef eaimeme.
plum ejits. R. Rom. ef prolegnr a templo sancto R. Rom. M. liberameet eripe me.
ejus. G. C. ef protegitemplumejus. Gr. x«t iWxe- y . 4. deducesme. A. R. Rom. G. C. rftcr mihieris.
7TTej0«i TOVvaovauTsO.Hieron. ex Hebr. ef altendam M. educabisme.
tetitptumejus. y . C. commendo.Gr. TtapaSr^o/tai. commendabo.
f . 5. in die malorum.A. M. juxla Gr. addunt, meo- f . 12. Super omnes inimkos meos.M. Pro? oinnibus
rum. inimicismeis.
.
f 6. et nunc exallavit.A. M. juxta Gr. et nunc ecce y . 13. oblivionidatus sum. R. Rom. G. C. excidi.
exatiavil. R. Rom. G. nunc avtcm exaltavii. M. exivi.
Item f . 6. Circuiviel immolavi.R. Rom. Circuibo,et y . 10. sorfesmea;. R. Rom. G. C. temporamea. Et
immolabo. sic Hebr. AiGr. nunc habetx/ijpot,sortes : fortc pro
ltem f. 6. hostiam vociferationis.A. R. Rom. M, G. xxieot,lempora.
S9 VARIANTIAIN PSALTERIIS. 50
llem f . 16. Eripe me. R. Rom. Libera me el eripe Roro. M. G. C. a male\aclis eorum.Gr. a-ithTV)S ««-
me. xoupyf-/;axn&i.
f . 19. ef in a6usione.A. R. Rom. M. G. C. ef con- y. 18. in Ecclesiamagna. A..tn Ecclesia mulla. Gr.
lemptu.Gr. r.al IjouSeviiwet. Hebr. ef despectione. 7TO)/VJ.
mihi A. Non in-
y . 22. milii tn civiiatemunita. A. R. Rom. M. G. C. y. 19 et 24. JVon supergaudeant
in chitate circumstanliw.Gr. Tteptoxvis. ncc liabent sultent milii. R. Roin. M. G. C. JVoninsultentin me.
mihi. Et sic fere variantin Psal. xxxvn, y . 17.
f . 23. in eacessu menfis mew. Aug. juxla Gr. in Item y. 19. ft annuunt. A. ef annuentes. R. Rom.
ecslasim.ea.R. Rom. M. G. C. inpavore meo. M. ef annuebanl.G. C. el annuerunt.
f. 24. veritatem requiret. G. verilatemrequirit. Gr. f . 20. ef in iracundia lerrm loquentesdotos cogila-
veritutesrequiril. bunl. A. R Roni. M. C. ef super irumdolosecogila-
Item y. 24. etrelribuelabundanterfacientibus.Ji..R. banl. G. el super iram doloseagebant.
Rom. M. G. C. ef rtlribuel his qui abundanlerfaciunl. f . 24. secundMinjustitiam luam. A. secundum justi-
EXPSALHO XXXI. tiam meam.Et sic Hcbr. At R. Rom. secundum
. 2. non C. Colb. Cer. non magnam mherkordiam titam- G. C. secundum
y impuiavit. inipulabit. misericordiamlnam.
Gr. hic et in Epist. ad Rom. iv, 8. ).oykviT«i, im- f . 26. qui magna loquunlur. A. C. qui maligna lo-
pulaveril. quunlur. Et sic habuit Yulgaia iu Car. Colb. Ger.
Item. f. Q.necesl in spirilu ejus. A. R. Rom. M. in Hcbr.
Gal. Atlnnien in Gr. cst/isy«).o(3pvi/iovouvTs;:
G. C. juxta Gr. nec esl in ore ejus. qiti magnificanliir.
f . 4. in wrnmnatnca.Rom. juxta Gr; in wrumnam. EXPSALMO xxxv.
Et sic plerumquc A. in MSS.At M. G. C. in wru- . 2. delinquat iu semelipso.M. G. C. delinquatsibi.
f
mna, omisso mea. f . 3. ut inveniatur iniquitas ejus ad odium. A. R.
Iteni y. 4. dum configilur spina. A. dum configere- Rom. Amli. G. ut inveniretiniquitalemsuam. A. el
litr. Rom. G. dum confringitttr. M. milti tpina : odisset. R. Rom. \mb. M. G. C. ef odium.
juxta Gr. f. 7. abytsus muila. A. Aiub. G. juxla Gr. sicilf
y . 5. cognilumtibi feci. A. coqnovi.C. ego cognosco. abijssus mttlta. C. lanquam.
Gr. iyiiiptaa.Hcbr. notum facio libi. K.XPSALMO xxxvi.
Ilem y. 5. peccalimei. A. R. Rom.M. G. G. juxta f . 2. olera herbarum.A. olera prali.
Gr. cordismei. f . 8. uttnaligneris. A. ut maligne facius. R. Rom.
F,XPSALMO XXXII. M. Amb. G. C. t<(nequiterfacias.
Tit. Psalmus David.Roni. G. Gal. In finem Psalmus f . 9. quimalignunlur.A. qnimaliqne«anuf. R. Rom.
David. M. Ainb. C. aiti ncqidleraguni G. qui iniqueagunt.
f. I. collaiidulio. A. G. C. Car. Colb. Gal. juxla f. 17. confirinat.G. snffitlcil-llebr. subleval.
Gr. laudalio. f. 18. dies immacttlatoritm.A. R. Rom. M. Amb.
y. 3. benepsalliteei in vociferalione.G. benedicile e i. G. C. vias iminaculatorum.Gr. T<X; Ilebr. in
OOOU;.
A. R. Rom. M. G. C. in jubilatione: juxta llebr. At mauuscriplis, vinm
Gl". ii tyj.a/ay//.w. f. 20. defide.ni.In Gr. cst defecerunt.
y . 7. sicuftn ufre. A. G. C. sicitfin ulrem. Gr. sicuf f. 21. Mutuabiiurpeccator, et non sotvet. A. Fene-
tifrem. raiur peccator.R. Rom. Ainb. G. Muluutur, etc. R.
y. li.tn generalione el generaiionem.A. in swcula Rom. Anil).el tio»so/oif.
swculorum. R. Rom. G. C. in swculum swcnti.M. a Ilein y . 21. et iiibuct. A. R. Rom. G. C. el commo-
generalioneel progenie. Gr. « generalionibusingcne- dat. Anib et tribttit.
rationes. f. 23. dirigenlurR. Rom. juxla Gr. dirigunlur.
f. 20. suslinelDoininumA. paliens erii Domino. G. llein y . 23. volet.M. cupiefua/de.
C. paiiensestin Domino.Gr. uTio/ilvet T»xuptw.Hebr. y . 2i. rion collidetitr.A. R. Rom. M. Amb. G. C.
exspeclabilDominum. tion conlurbabilur, scilicel mutalo x«T«p«j;6iv;iieTai
EXPSALMO XXXIII. in xa.TaT«pa);0v7<7eTai.
y. 1. coram Achimelech.A. Rom. C. Car. Gal. Gr. Item f . 24. supponit manum suam. A. Amb. C.
coratn Abimelech.El sic Hebr. juxla Gr. confirmatmanum ejus. R. Rom.M. G. /?r«
y . 4. tn idipsum. R. Rom. M. G. m intiicem.Multi mal manum ejits. Hebr. susteiilat tnanumejus.
codices, tesle Augustino, habebant, in unum. ln f . 26. efcominodal.A. Amb. G. ef fenerat.
Hebr. cst pariler. f . 28. Iiijiisti punientur. Gr. sonat, Immaculiiti
f . 19. qui tributalo sunl corde. A. qui obtriverunt vindkabunlur.
cor. Gr. oumTpi/*/«vots T»IV /.v.pSlu.i.Hcbr. conlritis f . 29. et inhabitubunlin smculum,etc. Amb. ef hono-
corde. rificabunl Deumin swculasmcutorum.
EX PSALMO XXXIV. f . 32. ntorfi/icareeum.R. Rom. Amb.G. C. perdcre
y . 5. eoarclans eos. A. jnxla Gr. iribulanseos. R. eum. M. occidereeum.
Rom. M. G. affligenseos.C. confligenseos. f . 35. nec damnabiteitm,ctimjudkabilur illi. ef Excm-
f. 1. interilnm taqueisui. A. muscipulm suw corrtt- plnria quasdam leste Au^iisliuo habebaut, c«m
ptionem.Gr. 8t«?8opav.Hebr. insidiusrelis sui. judkabit eitm,judicabiluritli.
f. 8. Venialitli laquctts, quemignoral, etc. A. Fe- f . 35. skulcedros. A. R. Roiu. Amb. M. snper ce-
ninf t//is mwscipn/a,r/uam ignorunt, el captioquam dros.
occullaverunt,comprehendal illos, el in musciputam f . 37. Cuslodi innocenliam.R. Rom. G. C. Cttslodi
incidanl in ipsa. Sic R. Rom. M. G. C. juxta Gr. , verilalem-Gr.«xax/av.llrbr. Iwbet, simjdkitalem.
babent plurali numero, Veniat illis laqueus,quem ltem f. 37. ef uirfewifuilulem.\. cl vide dircctiuitem.
ignoranl, etc. Ilem R. Rom. elin laqueumincidanl Hebr. recluin.
in trftpsum. f . 38. dispe.ribunlshnul. A. disperient in idipsum.
y. 9. super salutari Gr. suo. A. R. Rom. M. G. stiper Gr. eVlTOKUTO. C. punieiitursimul.
saluture ejus. Favel iii quo cst «OTOU, non «UTVJ;. EXPSALHI) XXXVII.
y . 13. m stnu meo R. converlelur.A. Rom. M. juxta y . 5. supergresswsunl. A. susfu/ertinf. R. Roin. M.
Gr. tnsinunt tnetim converlebatur. Amh. G. C. superposuerunt.
f . 15. congregalusunl super me flagella, et ignoravi. f. 6. et corruptw sunt cicairices mew.A. cf pitlrue-
R. Rom. congregaverunlin me flagella. C. congre- runt, etc. R. Rom. M.G. C. ef deterioraverunl.Ilclir.
gati sunt in me. A. R. Rom. G. C. ef ignoraverunt. ef tabuerunt.A. M. livoresmei.
f . 1C. Dissipntisunt.suiit. A. Discissisunc.R. Rom. M. f . 7. Miser factttssum. A. R. Rom. M. Amb. G. C.
G. C. hissoluli Miseriit affliclussunt.
f. 17. « matignitaleeorum, A. ab astutih eorum. R, f . 8. lumb,imei impleli sunt. A. R. Rom. M. Amb.
51 LOCA EX PSALMIS 32
G. G. juxta Gr. anima mea completaest. y . 8. in idipsum. R. Rom. G. C. simul.
f . 9. Afflictussum. A. Infirmatus sum. R. Rom. M. Item y . 8. Adversumme susurrabant.R. Rom. G. C.
Amb. G. C. Incurvatus sum. In unum susnrrabant.
f . 12. ef qui juxta me erant. A. R. Rom. M. G. C. f . 9. constituerunt.A. disposuerunt. R. Rom. man-
ef proximi mei. Hebr. ct vicinimei. daverunt.
f 15. redarguliones. R. Rom. M. G. C. increpa- y. 10. magnificavittuper me supplanlalionemA. R.
tioncs. Rom. Amb. G. C. ampliavil.M. adampliavit. A. su-
f . 19. annuntiabo.A. R. Rom.C. ego pronunlio. per tne calcaneum.R. Rom. M. G. adversutme sup-
Ilem y . 19. ef cogilabo.A. et curam geram. Gr. xat plantalionem.
/isft/jtvviiw.Hebr. sollkitus ero. y . 14. Fiat, fiat. A. ef dicet omnis populus, Fiat,
y.2l. sequebar bonitalem. A. juxta Gr. perseculus fiat.
sum jusliliam. R. Rom. Amb. G. C. subseculussum EX PSALMO XLI.
justiiiam. M. subsequebarjusliliam. y. 1. inlellectus fitiis Core. A. juxta Gr. in inlelle-
EXPSALMO XXXVIII. clum filiis Core.
y . 1. ipsi Idithun. A. Amb. C. Car. Gal. pro Idithun. f . 3. ad Deumfortemvivum.Vox forlem abest ab A.
y . 3. et 10. ObmutuiA. Obsurdui. R. Rom. M. G. C. et a Gr. At Amb. habet fon-
y . I. exardescetignis R. Rom. G. exardescitignis. lem.
f . 5. quis est A. Amb. qui esl. f . 4. panes. A. M. Amb. C. panis. Sic eliam Gr. et
f . 6. Ecce mensurabiles. A. R. Rom. M. Amb. G. Hebr.
C. Ecce veleres.Gr. tSou7t«)ata;. Hebr., Ecce bre- y . 5. sonusepulantis. A. Amb. soni festivitatemcele-
ves. branlis.Gr. *}'xou soni festa celebrantium.
eopT«?ovToiv,
Item y . 6. ef substantia mea. G. ef habilatio mea. C. Hebr. multitudinisfesiacetebranlis.
ef habitudomea. Hebr. et utfa mea. f . 6. quoniamadhucconfileborilli. A. R. Rom. M.
f . 7. in imagine pertransk homo. R. Rom. Amb. C. G. C. et Gr. carent voce udltuc: quoe etiam deest
in imagineDei ambulelhomo. in plerisque libris y . 12, ei in subsequenti Psal.
Iiem y . 7. conturbatur.R. Rom. conturbabitur. y.5.
f . 8. apud fe esf. A. anfe fe esf semper. Amb. G. C. .
y 7. ef Deus meus. Particula ef abest ab A. C. et
anfe fe est; oraisso semper. Al R. Rom. tanquam Gr.
nihil ante te esl. Ilem y . 7. Ad meipsumR. Rom. Ameipso.
f . 10. quoniamtufecisft.A.juxtaGr. quoniam litesqui ltemy . l.memor ero lui....amonlemodico. A. memo-
fecisti me. R. Rom. Amb.G.C. quoniam lu fecistime. ratus sum tui, Domine.... amonteparvo. Gr. pixpoij.
f . 11. amoveame plagas tuas.k. amovea meftagella f . 8. Ontniaexcetsatua A. Omnes suspensionestum.
lua. ooj. Hebr. gurgites tui.
Gr. />eTso)pto/tot
f . 12. corripuisli hominem.A. M. Amb. G. C. eru- Iteni y. 8. transierunl. A. G. ingressi sunl. Gr.
disti hominem.Gr. eV«lSeu?«;. Stvj/Gov.
Ilem y . 12. animam ejus. A. animammeam. y . 9. ef nocfecanlkum ejus. A. R. Rom. G.C. efnocfe
llera y . 12. verumlamenvane conturbatur omnis lio- declaravil.Gr. 6Vei«i, declarabit.
mo. A. G. C. addunt, vivens.At R. Rom.habent sic, f . 10. Post oblitus es mei, addilur in A. R. Rom.
verumtamenuniversa vanilas omnis homo vivens. Amb. G. C. quare me repulisti?
Hebr. verumtamenvanitas omnisliomo. y. 11. dum confringuntur. A. C. favente Gr. dnni
f . 13. ef deprecationemmeam, auribus percipelacrg- confringit.
mus meus: ne sileas. M ef deprecationemmeamau- Itein y . 11. inimici mei. Haevoces ahsunl abA. R.
ribus percipe: lacrymis meis ne sileas. FavetHebr. Rom. G. C. et a Gr. Habet illa M.,sed istis caret,
ad lacrymammeamne obsurdescas.At A. R. Rom. qui tribulantme.
Amb. G. Ne sileas a me. f . 12. salutare. A. et Gr. salus.
llem y . 13. ego sum apud te. Gr. ego sumin terra. R. EXPSALMO XLII.
Rom. Amb. G. C. ego sum apud te in terra. y. 1. et discernecausammeani. G.etdiscernejusliliam
EXPSALMO XXXIX. meam.
y . 2. Exspectans exspectaviDominum.A. sustiiuns f . 2. Deus fortiludo mea. A. R. Rom. Amb. G. C.
suslinui Domintim. Deusmeus forliludo mea.
f . 4. Vtdeounfmulti. A. Videounfjusli. EXPSALHO XLHI.
f . 7. aures autem perfecisli mihi. A. R. Rom. M. y . 5. afflixistipopulos. A. infirmastipopulos.
Amb. corpus aulem perfecislimihi: juxtaGr. hic et f . 10.ef non egredierisDeus. G. C. elnonprogredieris.
in Epist. adHebr. x, 5. Voxautem Deus a Gr. et Hebr. abesl, et a G. Colb.
y . 9. iu mediocordismei. M. tu mediovenlris mei. Et Ger.
sic Hebr.. y . 11. post inimkos nostros. A. R. Rom. M. Amb.
y . 10. Annunliavi.A. R. Rom. M. G. C. Benenuntiavi. G. juxla Gr. prminimicisnoslris.
Favet Gr. f . 13. in commulationibuscorum. A. injubilalioni-
y . ll.jusfifiatn fuam.A. Amb.G. juxta. Gr. justitiam bus eorum.Favet Gr. h rou aia).Ky/Mutv auTwv.Sed
meam. quidam veteres libri, «).).«y/i«otv.
f . 12. semper susceperunt me. M. sempersuscipianl y . 22. morlificamur.R. Rom. Amb. G. morfeaffici-
ine. Hebr. jugiter servabuntme. mur. M. morfeaffligimur.
f . 18. sollicitus esl mei. A juxla Gr. ctiram Itabebit EXPSALMO XLIV.
mei. Hebr. sollkitus erit pro me. y . 1. qui commulabuniur.A. G. C. qumcommulabun-
EX PSALMO XL. tur.
y . 3. ef bealumfaciat eum in lerra. R. Rom. ef bea- f . 6. Sagiltm lum acutm.A. sagillmtttmacuimpoten-
lum faciat eum, et emundetin terra animam ejus. tissimm.R. Rom. M. G. C. juxta Gr. polentissime.
Sic eliam G. et C. nisi quod G. habet, emundetde Item y . 6. in corda. A. R. Rom. G. Colb. juxta Gr.
lerra. C. aulem post faciat eum, addil in terra. in corde. Et sic Hebr.
Item y . 3. in animaminimkorumejus. A. R. Rom. G. y . 7. uiraa direclionis.R. Rom. M. G. C. virga recta
C. juxtaGr. in tnanusinimiciejus. M. in manibusini- esl.
micorum ejus. y . 9. a domibus eburneis.G. C. a gravibuseburneit.
y. 7. Ef si ingrediebalurul videret, vana loquebatur, R.M. a gradibus,etc. Erratum ex erralo. NamGroece
cor ejus congregavit,elc. Egrediebaturforas, et lo- est aiti /Sapswv : quod Latinus interpres verbi am-
quebalur, etc. A. R. Rom. G. C. El ingrediebanturut biguitate deceplus verterat, a gravibus: cura /3«pet;
viderenl, vana loculiim est cor eorum, congrega- apud Palaestinosdicerentur domusmagnaD,in mo-
verttnl, etc. Egrcdiebanturforas, et loqttebantltr,ctc. dura lurrium uidificatae,teste Hieron. in epist. 140.
55 VARIANTIAIN PSALTERHS. 34
et in Jeremisexvii. etOsese viii. Eadern vox habe- Ilem f. 15. Ef dominabuntureorum.R. Rom. G. C.
tur in Psal. XLVII,4,14. Et oblinebunteos.
y. 10. circumdala.A. R. Rom. M. G. C. circumami- Item y . 15. in inferno a gloria eorum.R. Rom. M.
in inferno, et a gloria sua expulti sunt. G. in infemo
eta.
f. 12. Et concupiscel.A. R. Rom. M. G. C. juxla Gr. a gloria eorum, el a gloria sua expulsi sunt.
Quoniamconcupivit. f . 18. cum interierit, non sumet omnia. A. R. Rom.
f . 13. omnes divites plebis.a Vox omnesabesl ab A. Amb. G. C. juxta Gr. non cum morielur, accipiet
M. G. C. Car. Colb. Gal. Gr. et ab Hehr. omnia. M. nondummorietur, recipietomnia.
y . 14. filimregis. R. Rom. fitimregum. Item y . 18. gloriaejus. R. Rom. M. Amb. G. C. glo-
f. 18. Memores erunt. Car.inGer. Gal. juxta Hcbr. ria domusejus.
Memorero. Etsic Hieron. epist. 140. EXPSALMO XLIX.
EX PSALMO XLV. y . 5. sanctosejus. G. fitios ejus.
f.{. filiis Core. A. G. C. juxla Gr. pro C. filiisCore. Item y. 5. qui ordinant. R. Rom. qui ordinaverunt.
f . i. aqumeorum.A. R. Rom. Amb. G. aqumejus. A. qui disponunt.
f . 5. Fluminis impetusIwtifical. A. juxta Gr. Flumi- y . 7. efloquar. A. juxla Gr. ef loquar libi.
nis impetusImtificant.Hebr. Ftuminis divisionet tm- y . 17. odisli disciplinam. A. odisti eruditionem.Gr.
lificunt. 7t«t5ef«v.
f . 6. Deus mane diluculo. A. R. Rom. C. Deus vultu y R. . 19. concinnabaldolos.A. amplexa est dolosilalem.
suo. G. Deus rfevuliu. Gr. ™ irpoeima, nec addit Rom. M.C. Hebr. concinnavildolum.
suo. M. Deusa malulinoin matutinum.' y . 21. Existimasti inique. A. juxla Gr. Suspicatus es
f . 7. dedit tiocemsuam, mola est, etc. A. R. Rom. M. Item iniquilatem.R. Rom. M. G. Existimasliiniquiialem.
Amb. C. dedtf vocemsuam Allissimus, el molaest, y .21. efslaluamconlra facietntuam.k. consliluam
etc. G. Excetsus,et mota esf.etc. le, etc. R. Rom. ef slatuam illam, etc. G. C. et sla-
f. 10. usque ad finemterrm. A. R. Rom. M. Amh. luamilla, etc. M. el slatuamcontra faciem tuam pec-
G. C. juxta Gr. usguead finesterrm. cata tua.
EXPSALMO XLVI. f .22. nequandorapiat. A. G.nequandorapial sicutleo.
y . 1. pro Core. A. G. C. Car. juxta Gr. pro filiis EXPSALMO L.
Core. y . 5. eontra me est semper.A. R. Rom. coram me est
f . 3. Dominusexcelsus.R. Rom. Deustummus. semper,bimiivptou:eademvoxquseinsubsequcnliy .
Item y . 5. tuper omnemterram. R. Rom. superomnes f . 7. concepitmemaler mea.k. maler meamein utero
deot. aluit. R. Rom. M. Amb. peperifmemalerntea. Elsic
f . 6. in jubilatione. G. C. in slrepitu. Hebr. In Gr. est Ulnanoi/«.
f. 8. psallite sapienter. A. psallileintelligenler.Gr. f. 10. Audituimeodabis gaudium.Gr. sonat, Audire
euv!T«;.Hebr. erudile. me facies exsultationem.
f . 9. Regna6tf Deus super gentes.R. Rom. M. G. C. f . 15. Docebo.A. Rom. G. C. Doceam.
Colb. Regnavit. A. R. Rom. M. C. Dominut super f. 19. Dens non despicies.A. R. Rom. M. Amb. C.
omnesgenles. non spernil. G. non spernet.Gr. egouSevoioet.
EXPSALMO XLVII. EXPSALMO LI.
Rom. M. C. Dila- y . 3. Qutd gloriarit in malitia, quipotenset in iniqtti-
y . 3. Fundatur exsultatione.A. R. exsullalionem.Gr.
lans exsultationes.Amb. dilalans tate? Tota die, etc. A. Quid glorialurin malitia , qui
Beneradicans exsullalione. polens est? Ininiquitate lota die, etc. H. Quid gloria-
llem f. 3. mons Sion. A. G. C. juxta Gr. montes tur in malitia, potensiniquilate tota die?
Sion. f . 6. verba prmcipitalionis.A. verba submersionis.
f . 4. in domibusejus. R. M. tn gradibus ejus. Rom. lteni y . 6. dolosam.R.
tingua dolosa.A. G. H. juxta Gr. et Hebr.
G. C. t» gravibttsejus. Sic Amb. ut ex interpretandi linguam Rora. in lingua dolota. G. tn
ralione patet. Gr. ev Tat; /3«psotv.Vide supra in linguam dolosam.
Psal. XLIV,9. f . 7. deslruet te. Gr. sonat, deslruat le.
Item f . 4. cognoscetur.G. C. et A. in aliquot MSS. Ilem y . 7. et»e//effe et emigrabille. G. H. ere//af fcet
cognoscitur, sive dignoscitur,lempore praBSenti, emigretfe:juxlaGr.
juxla Gr. y . 11. bonumesl. \. jucundum est. Gr. y.or^bj.
y . 5. reges lerrm. Vox ferra?abest a Vulgata in MSS. EXPSALMO LII.
Colb. et Gr. Confer Hieron. epist. 135. y . 2. Corruptisunt. Gr. sonat, Corruperunt.
Gr. in medio po- Item y . 2. in iniquitalibus.R. Rom. G. C. in volttn-
y . 10. in tnediotemplifui. A. juxtalitm.
puli lui. M. G. in medio plebis C. in tempto tatibussuis.
sanctoluo. Varietasex affinitatevocumv«ouet ).«ou. f . 5. ut cibum panis. A. in cibo panis. Gr. eiftopanis.
y . 12. filimJudm. A. in MSS.et Amb. C. juxta Gr. f . 6. ossaeorum qui.hominibusplacent.R. Roni. M. G.
filimJttdww. ossa hominumsibi ptacenlium.G. consitia hominuni
f . 14. domosejtts. R. Rom. M.Amb. C. gradus ejus. sibi placentium.
G. turrem ejus. Gr. T«; /8«pet;: id est excelsas et f . 7. cum converterit.A. C. juxla Gr. in avertendo.M.
turritas domos, ait Ambrosius. Vide Psal. XLIV,9. tn convertendo.R. Rom. G. dum averiet. H. dum
y . 15. Deus, Deus noster. Vox Deusnon repetiiur in averlit.
A. R. Rom. M. G. C. neque in Gr. Item y . 7. exsullabitJacob,et tmtabilur,elc. M. G. C.
EXPSALMO XLVIII. exsultetJacob, et tmtelur, etc.
v . 4. prudentiam.A. inlelligenliam.Gr. ouveotv. EXPSALMO Llll.
f . 9. et laborabit.A. R. Rom. G. C. juxta Gr. ef la- y . 3. judica me. R. Rom. M. G. C. libera me. Hebr.
boravit. ulcitcere me.
f. 10. ef vivet adhuc in ftnem. Vox adhuc abest ab f . 7. Aserfemala. G. Atierfitmala. Gr. «TtooTpl^et. H.
A. R. Rom. M. G. C. et a Gr. Converlemala. Hebr. iierfde mala.
y. 12. vocaverunt nomina sua in terris suis. A. R. f . 9. detpexil. A. R. Rom. M. G. C. respexil.
Rom. M. Invocabunt.M. Amb. Invocaverunt.G. C. EXPSALMO LlV.
invocavit.A. R. Rom. M. Amb. G.C. nomina eorum f . 2. Exaudi. H. Inauri. Sic eliam in Psal. cxxxix,
in terris ipsorum. Hebr. vocaveruntnominibussuis y-7.
lerras suas. f 4. declinaveruntinmeiniquilates.A. G. C. juxta Gr.
.
f. 14. complacebunl.A. R. Rom. G. C. benedkent. declinaverunlin me iniquitatem. Hebr. projecerunt
M. beneprospcrabunlur.Gr. eu).oy/,Toujtv. super me iniquilatem.
y . 15. mors depasceteos. A. tnors pastor esl eis. Gr. Item y . 4. moleslierant mihi. A. adttmbrabant me ;
Ttoi/Mt/eT«OTOV;,pasceteos. mulato videlicet «vexoTouv in ^Ttereorouv,
35 LOCAEX PSALMIS 36
y . 9. gui salvunime fecit.A. R. Rom. juxta Gr. gutme ltem y . 10. sk in ira absorbeleos. A. tanquamin ira
salvumfaccrel.C. faciat. combibetcos. Gr. /.u.ra.-zU^a.i u,</5;.H. absorbebit.vos.
y . 10. Prmcipita.A. Submerge. f . 11 cttmviderit riiidictuin.R. Roin. G. C. juxlaGr.
y . 13. maledixisselmilii. A. exprobrassetmilii.W.irn- cumviderilvinilctam impioriiin,cic.
properassetmilii.Gr. u-nlSivi//s. y . 12. iifigaecsl Deus. G. el tere cst Detts.
llem y . 13. Abscondissem>ne/brsifau.A.R. Roin. M. EX1'SAI.MO LVIII.
G. C. absconderemme utique : juxta Gr. y . 4. cepervntaniinammeam. A. venalisnnl animam
y . 16. Veninfmorssuper illos.G. Posiiilmorlemsuper meam. Gr. iOiptuwi. R. auctipaverunt.Rom. G. C.
illos. occupitveritnl.M. citptaveruni.Ilcbr. insidiali sunl
Iiem y . 1G.nequitiwin habitaculiseorum.A. R. R"in. animwmew.
M. G. H. C. juxta Gr. nequiliain Imspiliiseorum. f . 5. c/ direxi. A.in edilis, el f>.Rom. e(dirigebar.\.
f . 17. snlvabiime. \. R. Roin. M. G. C. juxla Gr. in MSS. el G. C. e( dirigebam.
exaudivilme. f . 7. Convertentur. . • . paiieniur. A. Convertan-
f . 19. inter inutlos cranl inecuni.A. M. juxta Gr. iu tttr. . . paliantur. Favel Hebr.
multiseranl mecum. y . 9. flrfntliilumdeduces-A. R. Rom.M.G. H. /)i-oni-
f . 20. ExaudietDeus.A. II. Exaudietme Deits. /ti/o httbebis.Gr. eJouJevfci;.Hrbr sitbsannabis.
liein y . 20. qui esl anle smcitlu.R. Rom. g«i esfante f . 10. giitttIVns. R. Roin. M.juxla Gr. quiaiu Detts.
swcula,el maneliu anerimm. f . 12. Deusostendclmihi superinimicosmeos.\. Deus
f . 22. ab ira. A. prw ira. mensdemonstravitmihiin inimicismeis.l\. Rnm.DeUS
Item f . 22. Mollili sunl sermonesejus. R. Rom. M. meits,oslendeiniltibonainter inimicosmeos. M. Dcits
Moltierunlsermonessuos.G. II. C. Moltierunl ser- meus, ostendemeinter inimicosmeos.G. Dettsmetts
mones ejus. ostendilmilii inter inimicosmeos.
f . 23. curam luam. R. Rom. M. G.C. cogilalumluitm. Item y . 12. nequandoobliviscunlitrpopuli mei. A. R.
II. cogitqtionemtuam. Rom. M. G. II. C. juxla Gr. neqttaitdoobliviscanlur
f . 24. in puteuminlerilits. A. in puteumcorruptionis. Ileiii legislitw.
Gr. SlKjjSopK;. f . 12. ct depone.\. el deduc. R. Rom.M. G. II.
EXPSALMO LV. el deslrue. Et sic. Hebr. At Gr. x«ix«Tayays.
adversum y . 13. sermonemlabiorum,etc. R. Rom. sermolabio-
y . 5 et 4. fofadie : qttoniammitltibellanteselc.
me. Ab alliludinediei limebo,cgo vero, A. R. rum, etc.
Rom. G-juxla Gr. toladie, ab altiludinediei: quo- Iiein y . 13. i?f de exsecratione.\. El dc maledicto.
niammulli qui debellanlme limebunl: etjovero,clc. llem y . 15 ct 14. annuntiabuntiirin consnmmatione:in
Sic etiam C. nisi quod oinitl.ilab allitiulinediei. At iru consmiunaiionis. \. juxta Gr.annitnlhbnnturcon-
M. babet sic, (ofa die: ab altitiidinediei non linubo, siimmaliones,in ira consuminationis.R. Rom. com-
qnoniammultiqui debeilantme, ab altiludineDeinon peltanlur in ira consummalionis.M. compellenlurin
timebo,quia ego in te spefabo. II. tota die. Abalti- coiisuimnalione, in ira consinnmationis.G. convellen-
tudinedierum non timebo,quitt mutli qui debellant tttr : conswnanturin ira consummalionit.H. convel-
me, timebunl. lcntitrin consuminaiione:consummalio in ira consunt-
f . 5. sermonesmeos.R. Rom. G. II. sermones meos malionis.
tota-die. lleni y. 14. g«ia Deus dominabiiurJacob , ct finiuin
f . 7. Inhabitabunl.A. lncolent. Gr. TtKpoixvisounv. lerrw. II. juxta Gr. guta DettsJacobdominalitrfinium
llem y . 7. Sicul siistinneruntanimammcam.A. Sicul terrm.
suslinuitanima mea.R. Rom.G. C. Skul exspeclavit EXPSALMO LIX.
anima mea. M. Sicttt exspectaverunl animumineam. f . 2. e( Sobal. \. R.M. G.H.C.juxla Gr. et Syriam
Gr. sonal, Sicut su&tinuiattimamea. Sobal.
f . 8. populosconfringes.\. H. poputos deduces.Gr. Item y . 2. et percussitIdummamin vatle.\. Rom. ct
Ilebr. ef percussitEdom in valle. G. C. jnxla Gr. cf
xaTK^et;.
y . 9. posuisli.R. Rom. G. posui. percussilvallem.Car. el percussilin valle.
y . 10. Tunc convcrteniur.\. R. Rom. Convertantur : y . 5. tiinocompunclionis.A. vinoslimulationis.Hebr.
omissaparticula Tunc, qua>abest ciiain a G. C. Gr. nno consopienle.
y . 12. laudutimteslibi.A. taitdislibi. R. Rom. M.G. f .. 7. rfi/ecfi/m. R. Rom. elecli tui.
C. laudationistibi: juxta Gr. f 11. in civilalemniiinilam.\. M. G. II. C. juxla Gr.
y . 13. c( pedesmeosa lapsu. A. R. Rom. C. oculos in civilatemcircumslantim.
meosa lacrymis,et pedesmeosa lapsu. f . 15. quia vana. \. R. Rom. M.G. II. C. Car. Cdb.
EXPSALMO LVl. Ger. juxta Gr. ef r«na.
y . 2. sperafco.Rom. G. spero. .
EXPSALMO LX.
EXPSALMO LVII. y 5. Inhabitabo. A. Inquilinusero. Gr. Trapotxvijw.
II.
y . 3. concinnant.A. conuectunl.Gr. ou//.Tt)ixouotv. y Rom. . 7. tisgitc in diem generationiscl generatioiiis.R.
complectunlur. G. C. ttsguein diem smculiet smcula.
\. juxta Gr. e( f . 8. Pcrmanel.\. R. Rom. G. Permanebil: juxla Gr.
y . 6. e( veneficiincanlanlissapienter.sic
niedicamenlimediculia sapienle: et fcre II. At R. Item y . 8. guisrequirel.\. quisrequirctei. R. Roin.II.
el veneficiaqum incanlanlur a sapienle. G. C. et ve- juxla Gr. guisrequireleorum.G. gnisrequireteum
neficiquiincantuntura sapiente.Sic eliani M.oinisso EXPSALMO LXI.
ef. y . 2. satulare meum.C. palientiamea.
y . 7. conterel.\. G. II. C. juxla Gr. contrivit. f . 4. irruilis in hominein.A. juxluGr. ttpponiiissitper
ltein y . 7. confringet.A. G. ll.juxta Gr. confretjit. Iwminem.
f , 8. ad nihilumdevenient.A. II. Spernenlur.Gr. !{ow- Item f. i.inlerficilisuiiiversivos.\.interficileon:ii -
3svw9vioovT«t. R. Roni. G. C. interficitis vniversos.M. inierfitiii*
f. 9. cera qumfiuit. A. R. Rom. G. II. C. juxta Gr. omnesvos. Amb. inlerficienlesttniversos.Gv. ^.z^-.t
cera liquefacta. TtKVTSJ.
f . 10. Priusquaminlelligerenlspinwveslrmrhamnum. y . 5. prelittmineum.A. R.Rom. M.G. II. C. Iionoreni
\. R. Rom. H. C. Priiisquaiuproducal. A. H. spi- mcitm.Gr. rt/tviv/zou.
nas vestrasrhumnus.R. spinasvestrarliamnus.Rom. y . 10. in idipsum. A. in untim.
spinas veslerrhamnus.C.spinw vestrmrlttimnum.M. f . 11. si affiuant.\. Anib. G. si fluunl. Gr. e«vpsvj.
G. Prius quamproductmt.M. spinwveslrmrltamniim. EXPSALMO LXII.
G. spinas vestrasrinus. Gr. TtpoTOU auvisvaiTK;«XKV- y . 2. Siftuiftn fe. A. II. juxia Gr. Silivit tibi.
fi«su/iwvTviv Hebr. Anttquam crescunlspinm licin y . 2. gitwmmultiplkiter. H. gnamsimpliciter.
pi.fj.-ioi.
veslrmin rhamnum. * i. e/ /rtfc//'s exsitllaiionislattdabilos meum. A. R,
57 VARIANTIAIN I SALTERIIS. 38
Rom. M. G. II. C. juxla Gr. el labia exsultationis y . 4. Et jttsii epulentur. A. juxla Gr. Et jusli jucun-
laudabuntnomenluuin. deniur. Ilcbr. Iwlenlur.
f . 7. meditabor.A. Meditabar. f . 7. Deusqui inhabiturefucit. Hic nolat Aug. inGr.
f . 12. obslruclumest. \. oppitalum est. G. oblusum haberi lantuni, Deus habiturefacit.
ett. Item y . 7. unius moris in domo. A. unius modi in
EXPSALMO LXllI. domo. R. Rom. G. C. unanimesin domo.
f . 2. cum deprecor.\. Rom. G. II. C. dum tribulor. f . 9. a facie Dei Sinai, u facie, elc. A. R. Rom. G.
H. C. a facie Dei. MonsSina a facie, ctc. M. a facie
f . 3. a convenlu.M. a conversatione. Dei qui esl in Sina, a fucie, clc.
f . 6. Narraverunt. R. Rom. G. H. C. Dispulaverunt.
M. Disposuerunt. y . 10. segregubis.A. R. Rom. M. segreguns.G. se
f . 7. defecerunt scrutantes scrttlinio.\. defecerunt f grega. . 11. pauperi. R. Rom. panperes.
scrulantesscrulaliones.R. Rom. M. defeceruntscru-
tantes scrutinium. f . 13. ditecti, dilecli. R. Rom. M. G. II. C. dilecli,
Item y. 7. arfcor alium. \. G. C. juxla Gr. ef cor semel lantmn.
allum. Et sic habebal Vulgata in Car. Colb. Gal. y . 14. infermedioscleros.G. in mcdiotortium.
Ger. Favet llebr. in quo legitur, ef corde profundo. Item el y. 14. ef posleriora dorsi ejus in pullore tiitrt.
Glossa in Psalteriis Colb. et Ger. id inlerprelaiur \. inler scapulasejus in viridilaleauri.
de divinitate occujta in Chrislo. Deniquc Hilarii f. 15. cmleslis.A. juxta Gr. superctvlestis.
expositio est, acceienlehominecordis alli. f. 16. iiious Dei, mons pinguis. \. R. Rom. M. G.
C. montemDei, monlemuberem.
y . 9. el infirmatmsunt conlra eos littguweorum.R. Item
Rom. C. et pro nihilo habuerunl contra cos lingum y. 16. mons coagululus,mons pingnis. \. G.
monlemincnseulum,monlemuberein. II. mons con-
ipsorum.G. el pro nihilohubuerunteum, el infirmatm
sunt super ipsoslingumeorum.Gr. sonat, Pro nilhlo secratus, etc.
habuerunleum lingttmeorum. y. 17. ufguirf suspicamhti.R. Rom. M. G. ufguirf
EX PSALMO LXIV. snspicitis.C. titqiiidastimalis.
y . 1. Jeremimel Ezechielis populo transmigralionis, Ilem y . 17. mo s in quo. \. G. monlemin qtio.
cum inciperentexire. ld totum a Gr. abest. Al ejus f . 19. Ascendisii.R. Rom. jnxta Gr. Ascendens.G.
loco A. praefert,Jeremime(Ezecltielisex popttlo,etc. Item II. Ascendit.
C. Jeremim et Ezechiel de verbo peregrinaiionis, y . 19. ccpisli caplivitalem,accepislidona inho-
minibiis.R. Rom. ('.. caplivamduxil caplivitatem.G.
quandoincipiebanlproficisci.G. Jeremimet Ezechiel H. cepifcaptivitalem.R. Roin. II. C dedil dona ho-
profectionis. miiiibits.G. accepitdonuin hoininem.M. in homines.
f . 2. m Jerusalem. Id abcsl a Gr. et Hebr. Gr. ev«v0po'i7rw
f . 7. in virlutetua. A. in forlitudinesua.
Ilem. y . 7. accinctus potentia. A. circumcinciusin Itcm y . 19 et20. inlutbiiareDominumDeum. Benedi-
clus Dominiis,ctc. A. R. Rom. M.C. inltabilareDo-
potentatu. minus Dcus benedictns,benediclusDominus,elc.
f. 8. profundum tnaris. A. R. Rom. M. G. H. C. Item
fundum maris.Gr. XUTOJ. y . 20. sttlniariumiiosirorum.A. sanitatum no-
Ilein y . 8. sonutn flttcluumejus. Ad lioncvcrba ad- straruin. R. Rmn, M. saliilaris nosler.
dit A. guis sufferet. R. Rom. M. G. C. gnis susfi- f . 21. Et DoniiniDominiexitus moriis.A. R. Rom.
nebii. C. II. et Gr. nonnisi seinel babent Domini. Al G.
y . 9. terminos.A. R. Rom. M. G. II. C. fineslerrm. ef Dominiexims Dominimorlis.
. 23. convcrlutn,converlamin, etc. A. R. Rom. G.
f. 10. prmparalio ejus. A. R. Roin. M. G. II. prm- f II. C. couvertar,converlarin, elc.
paralio lua.
f. M. Rivosejus. A. juxla Hebr. Sulcos ejus. In f . 24. «f inlingualiir. R. Ilom. douec intingualur.
Gr. esl TOU; au).axa;. ' f . 25. Viderunlingressiisluos. A. R. Roin. M. Visi
Itcm f. II. in stillkidiis ejus. A. R. Rom. M. C. iu stinl gressuslui. G. 11.Visa sunt itinera tua. Vulgata
slillicidiissuis. in Car. Colb. Gcr. viderunt ingressuslui.
Itcm y . 11. tmtabtiurgenninans. A. R. Rom. M. G. Ilem y . 25. ingresstisDei tnei. \. M. gressusDei mei.
II. C. Iwtabilurcumexorielur. G. H. itineru Dei tnei.
Item y . 25. regis mei. Vox tnei abest ab A. R. Rom.
f . 13. speciosadeserti.\. R. Rom. M. G. H. C. fines M. G. II. C. et a Gr.
deterli. Gr. Spvi,monies.
Item y . 25. gui esf iu sancto. R. Rom. addunt ipsius.
EX PSALMO LXV. G. addit eis.
y . 4. nomini luo. A. R. Rom. M. II. G. C. addunt Item y . 25. jttvencularum.G. tiirginuiu.
Altissime. y. 28. adolesceniulusinmenlisexcessti.A. adoletcen-
y . 6. tn flumine pertransibunlpede. R. Rom. M. G. tior in ecstasi.R. Rom. M. C. adolescentiorin pa-
C. ef fluminaG. pertransielpede. C. pertransilpede. vore. G. rfe adolescentiuin pavore. II. jtinior in
f . 7. Qui dominatur.-.-. in mternum.Gr. sonat, Qui pavore.
•.
dominaiur.•. smculo. Et sic Hcbr. f . 2'J. virtuii tum. A. R. Rom. M. G. C. Car. Colb.
Ilem y . 7. gui exnsperanl. A. amarkant. R. Rom. Ger. virtutemluutii.
M. H. C. gui in iram provocanl.G. gui cxacerbant. y. 31. feras antndinis. \. juxla Gr. ferns culami.
Sic variant ad ideni verbum in Psal. LXVH,y . 7, et Ilebr. bestiam culami.R. Rom. C. fetas silvurum.
aliis locis. M. II. ferus silvtv.G. bestiussilvm.
y . 10. igne nos examinasli,sicul examinatur argen- Itein y . 31. in vuccis.A. R. Rom. M. G. II. C. inler
tum. \. juxta Gr. ignitli not, sicut ignilur argen- vuccas.
tum. Item f . 51. «f excludant eos. \. R. Rom. M. u( ex-
y . 11. indorso noslro. C. in conspectunostro. cludaniur ii. G. II. C. ut non exctudttiiiur.Gr. uou
y . 15. cumincensoarielum. A. R. Rom. M.G. II. C. exclitdanlur,omisso«(.
juxla Gr. cumincensoel arieiibus. y. 52. tnanus ejits. M. manus suas. Gr. tnanum
f. 18. iioitexuudkl.A.G.C. nonexaudial:ijuxlaGr. suam.
EXPSALM0 LXVI. f . 34. vocisttm.A. R. Rom. G. H. C. vocemsuam.
y. 2. cf tnisereaturnoslri. Iloc abest ab A. Gr. et ltem y . 54. post tioeemvirtutis, in G. addilur, Au+
Hebr. diam voceinejus, vocemvirlulis.
y . 5. judicas. •. •. dirigis.M.juxta Gr. judicabis. •. •. EX PSALMO LXVIII.
diriget. G. H. judicubit. •. . dirigct. .
f 5. funcexsolvebam.H. func exsolvererepetebar.
EXPSALMO LXVII. f . 8. operuil confusio.A. operuit irreverentia.\i R,
t. 5. sicut flttit cera. Gr. sonal, sicufliquefitcera. Rom. M. G. II. C. operuilreverentia.
39 LOCA 1N PSALMIS 40
f. 9. Exlraneus. A.M.juxta Gr. Alienatus.H. Hebr. f . 7. auferatur luna. A. R. Rom. M. G. C.extollalur
Alienus. R. Rom. G. G. Exter. luna.
Ilem y . 9. ef peregrinus. A. R. Rom. M. G. II. C. et f . H. reges terrm. Gr. nunc, etVulgala in librisCar.
Colb. Ger. Gal. caret voce terrw, qnam ui super-
hospes.
f. 13. loquebanlur. A. insullabant.R. Rom.M. exer- fluam deleverat Hieronymus, juxta Epist. 135.
cebantur. G. H. detrahebanl. y. 14. et honorabilenomen eorum coram itto. M. et
f . 14. orationemmeam.A.\. R.juxta Gr. oralionemea. prmclarumnomenejus coram ipsis.
f . 15. uf noti infigar. Rom. M. H. uf tion f . 15. ef adorabuntde ipso. A. R. Rom. M. C. Car.
inhmream. Ger. juxla Gr. et Hebr. et orabunt. M. pro ipso. G.
f . 16. neque urgeat. A. juxla Gr. nequeHebr. courctet.G. pro eo.
H. neguecontineat. C. negue aperiat. ef non y . 16. ef florebunt.G. et floriet.C. ef florent.
coronet. y . 17. nomenejus R. Rom. G. addunl, ef anfe Itinam
in me. sedesejus. M. et anle lunam in smcula smculorum
f . 17. respke in me. C. convertere sedesejus.
y . 21. improperiumexspeclavit.C. improperiumstts- Item
titiuif. y. 17. tnagnificabunt eum. M. bealificabtint
eum.
y. 28. in jusftfiatH tuam. A. G. C. Colb. Ger. Gal.
jiixla Gr. iu justilia tua. y . 19. majeslatis. \. G. juxla Gr. gloriw: el sic in-
fra loco majestale,habent gloria.
f. 30. salus tua Deus suscepit me. A. R.me. Rom. G.
H. C. ef salus vultus tui, Deus, suscepil Itcrn y . 19. in mternum.\. R. Rom. M. G. C. Gr.
f. 31. nomen Dei. R. non Rom. juxta G. addunt, mei. addunt, ef in swculumsmculi.
EX PSALMO LXXII.
f . 34. non despexit.M. in annullavil.Gr. e|ou8lvwjev.
f . 35. ef omnia reptilia eis. R. Rom. M. G. C. ef y . 4. tton eslrespeclusmortieorum. A. in MSS. et R.
omnia qum in eis sunl. H. ef omnia repentia in eo. Rom. M. C. non est declinatiomorti eorum. G. non
Hebr. et omnia qum moventurin eis. esf requiestnorli eorum. Hebr. non cogilaveruntde
Juda. R. Rom. M.C. Car. Colb. Ger. tnortesua. Amb. non esf reclinalio, elc.
f . 36. civitales
Gal. ciwfafesJudm. G. juxla Gr. civilatesJudwm.Et Item y . 4. in plaga. \. inflagello. G. in pmna.
sic A. in MSS. f . 6. superbia. M. superbiaeorumin finem.
EX PSALMO LXIX. f . 7. Prodiit. \. juxta Gr. Prodiet. G. JExtef.
eum Dominus. Rom. C. ltem. y. 7. in affeclum. A. R. Rom. M. Amb. in
y. 1. guod salvum fecerit G. C. in dispositione.Gr. ei; 5t«0e»iv.
Car. Gal. juxla Gr. eo quod salvum me fecit Do- y disposiiionem.
. 8. nequitiam.Gr. sonat, in nequitia.
minus.
. 2. Deus. Rom. G. Domine Deus.C. Domine Deus Ilem y . 8. in excelso.A. juxla Gr. in altum. Rom. G.
f in excelsum.
meus. . 9. in terra. A. R. Rom. M. G. C. super terram.
Item y . 2. Domine,ad adjuvandumme feslina. Hanc ff . 10. Ideo convertetur
populusmeushic. \. R. Rom.
partem omittunt A. G. C. et Gr. M. Amb. G. C. juxla Gr. Ideo reverlelur huc popu-
EX PSALMO LXX. lus meus.
y. 1. In te, Domine, speravi. A. R. Rom. M. C. f . 11. sctf Deus.A. R. Rom. G. C. juxta Gr. scivit
Deus, in te speruvi,Domine.G. Domine Deus, in te Deus.
speravi. f . 14. ef castigaliomea. A. ef argutio mea. Rom. M.
f . 8. os meum laude. R. Rom. M. G. C. addunt et judex meus.R. et index meus. Amb. et vindex
furt. Et sic Hcbr. metts.Hebr. ef increpaiio mea.
Item y . 8. u( cantem.A. uf hymnodicam.R. Rom. M. f . 15. Ecce nationemreprobavi.R. Rom. eccenatio.
C. ul possimcantare. G. «f benedicam. G. ecceprogenies.R. Rom. quibus disposui.M. G.
Item y . 8. magnitudinemtuam. A. G. juxta Gr. ma- C. cui disposui.Amb. eccegeneralionifiliorumtuorum
gnificentiamluam. mihi. R. Rom. inimki tnei tnala sicdisposui.Auguslinustesiaiiirexemplariaquxdam
f. 10. tniniici mei babere, £cce generationi.-.•. cui concinui.
mihi. y . 16. Exislimabamut cognosceremhoc,laborest, etc.
ani-
y. 13. detrahenlesanintmmem. A. commiltenles A.juxlaGr. Ef s«scepif cognoscere,hoc labor esl,
etc. Porro parlicula.Ef inilio y . reperitur in om-
mam meam.
M. C. in te sperabo. nibus MSS. Vulgataeet in Hebr.
f. 14. sperabo. A. R.A.Rom. R. Rom. G. M. C. negotia- y . 17. in novissimiseorum. A. G. juxta Gr. in novis-
f . 15. lilleraturam. sima : oniissoeorum. Al R. Rom. C. in novissima
lionem, sive negolialiones.Gr. 7tp«y//.aTsi«;.
Item y . 15. in polentiasDomini.G. in potentia tuu, eorum.
Domine. Gr. evSuvaoTete. Hebr. in forliludine.Car. y . 18. posuisli eis. R. Rom. disposuistieis mala.M.C.
Colb. Ger. Gal. in polenliamDomini. posuistiillis mala. Amb. posuislieisbona.
y . 21. magnificcntiam tuam. \. R. Rom. M. G. C. Item y . 18. duniallevarenlur. \. M. dum cxtolleren-
juxla Gr. jusliliam tuam. M. addil, super me. tur.
ltem y . 21. consolatuses me. R. Rom. M. C. exhor- f . 20. Velut somnium surgenlinm. \. R. Rnin. M.
tatus es me. in Gr. est Ttapexaisia;,verbum ambi- Amb. C. Velulsomntumexsurgenfis.G.velut a som-
varietalem parit. Ilic
guuin, quod aliis ilidem locisterrm nio exsurgenles.
porro M. addit, ef rfe abyssis iterum reduxisti f . 21. inflammalumest. A. R. Rom. Amb. C. juxta
me. Simile additamentuin exslat apud G. C. Gr. detectatumest. G. twiatumest. M. exursii.llelir.
y . 24. mala mihi.G. C. animammeam. contractumetl.
EXPSALMO LXXl. Item y. 21. commulati suni. R. Rom. C. resoluti
y . 2. in justiiia. R. Rom. G. in tua jttslilia. sunt. G. alienati sunt. Amb. reqttieverunt.
f. 3. pacempopulo.R. Rom. M. G. C. et Gr. ad- f . 22. ad nihilumredaclussuin. G. spretussum.Uebr.
dunt, fuo. insipiens.
Item y . 3 et 4. et collesjuslitiam. Judkabil, ctc. R. f 23. apttd te. A. arf fe.
Rom. C. et colles justitiam. In sua justitia judi- y 24. dexterammeam. A. M. dextermmem. G. dex-
cabit, etc. G. juxta Gr. ef colles. In justitia judi- tera mea.
cabit, etc. Hujus leclionis meminit Aug. Enarr. in y . 25. estin cmlo. R. Rom. M. Amb. resfaf in cmlo.
Psal. LXXI,n. 6. G. superestin calo.
f. 5. in generationeet generationem. A. juxla Gr. f. 28. in DominoDeo. \. M. C. in Deo. G. in Do-
generatiflnesgeneralionum:omissa prajpositione in. mino Deosututismem.
Et sic liabebat Yulgata in Car. Colb, Ger. At. R, Iiem y . 28. prmdkaiionestuas. A. R. Rom. M. G. C.
Rom. G. in smculumseeculi. laudes, sive taudationestuas.
41 VARIANTIAIN PSALTERHS. 44
Item f. 28. in portis. A. in afrits. R. ex tunc ab ira lua. Gr. ab ira tua .' omisso ex
EXPSALMO LXXHI. tunc.
y . 1. furor tuus. A. M. C. animustuut. f . 9. auditumfecitli. A.C. jaculatus es. G. jactasli.
Item y . 1. pascuaitua. A. R. Rom. M. C. gregistui. R. Rom.jactilatum est. Gr. >v.ouTtoa;: pro quo non-
f . 2. guampotteditti.G. guamacquisitli.R. Rom. M. nulli codices, *JXOVTW«;.
C. quam creatli: quia inlerpres pro hrr.m accepit y . 10. mansuetosterrm.R. Rom. M. C. quietoslerrte.
ixrfou. f . 11. diemfestumagenttibi. A. solemniacelebrabunt
Itein y . 2. monsSton, in quo habilatliin eo. A. mon- tibi.
tem Sion, istum queminhabitastiin ipso : favet Gr. f . 12. gui in circuituejus. In A. M. et Hebr. additur,
At R. monsSion, in quo habitasin idipsum. sunt.
f. 3. Levt manus tuas. A. R. Rom. Eleva manum Item y . 12. offertis.A. M.cum Hebr. offerent.C. of- [
tuam. feruni. G. juxla Gr. afferent.Et sicVulgalain Car.
Item f . 3. malignatusest. A. maligneoperatusest. Col. Gcr. Gal.
Item f . 3. in tanclo. A. R. Rom. M. G. C. juxta Gr. EXPSALMO LXXVI.
in sanetisluis. y . 2. vocemeaadDeutn. A. Rom. G. C. juxta Gr. et
f. i. in medio solemnitatistuw. R. Rom. G. C. in voxmeaad Deum.R. M. voxmea, elc. omisso ef.
medioatrio luo. Hebr. in mediopacli tui. y. 3. conlra eum. A. R. Rom. M. G. coram eo. C.
f. 5. sieufin exitu super sttmmum.A. sicut in egres- contra eum semper.
sum desuper.R. Rom. sicut in via supra summum. Itera * . 3. Renuit, etc. A. M. Negavit. G. Recusavit.
M. stcMfin exitude insuper. Gr. siculin ingressude- R. Rom. C. Negaviconsolarianimammeam.
super. G. siculin inlroilumeorumdesuper. y . 4. ef exercilatussum. A. juxla Gr. garrivi, omisso
f . 6. m tecuri et ascia. A. in dolabroet fraclorio. ef. Hebr. loquebarin memelipso.G. alienatussum.
f . 8. Quiescerefaciamus.A. R. Rom. M. G. C. Ve- Item y . 4. et defecit. R. Rom. M. C. et defecitpau-
niie,comprimamus. lisper.
f . 9. noncognoscetamplius. A. non adhuc.
cognoscet f 5. Antkipaveruntvigitias oculi tnei. A. C. Antici-
.
G. nescieladhue. paverunlvigiliasomnesinimicimei.G. Prmoccupave-
y . 11. manumtuam. R. Rom. faciemtuam. G. faciem runt cuslodiasomnesinimicimei : favet Gr.
luama nobit. y . 6. Cogilavi,G. Recordalussum.
Iiem y . 11. ef dexteramtuam. G. ef dexteratua. ltem y . 6. e( annos mlernosin menteliabui. \. et an-
f. 15. in aquit. A. juxla Gr. in aqua. R. Rom. M. noruin mlernorummemorfui. G. e( annos wlernos
super agtins.G. tuper aquam, memoralussum.
f . 14. capita draconis.A. M. G. caput draconis. R. y . 7. ef exercitabar.A. juxta Gr. garriebam.G. cogi-
Rora. C. caput draeonismagni. labam. M. exercilabam: omisso ef, quod eliam ab
f . 16. fu fabrkalus es auroram et sotem. A. G. juxla aliis libris abest.
Gr. fu perfecistisolemel lunam. R. Rom. C. fu fe- Ilem y . 7. ef scopebam.A. el perscrutabar.M. G. C.
cislisoleinet lunam. M.fu prwparaslilumenetsolent. et ventilabam.R. Rom. ef ventilabamin me. Gr. xa!
Hebr. fu ordinasti luminariael solem. tVx«/).ov.
y. 18. Memoresto hujus. A. R. Rom. M. G. C. et y . 8. Numquid.A.Non. R. Rom.G. Et dixi, Num-
Gr. addunt, creatum tuce. qnid.C. Ef dixi, Non.
Item y . 18. inciiavit.A. R. Rom. M. G. C. exacerba- Item y . 8. projkiet. A. repellel.
vit Gr. ?t«f4Euve. Hebr. blatphemavit. Itcm y . 8. «f complacitiorsit adhuc. A. ultra, ul be-
f . 20. guia repletitunt, gui obscuratisunt terrmdo- neplaceatei adhuc.M. uf beneplacitumsit udhuc. G.
mibnsiniquilatum.A. guta repleti sunt, qui, etc. do- benefacereadhtic.
morum iniquarum. R. Rom. M. domorvminiquita- f . 9. abscindeta generalionein generationem.R.Rom.
tum.G. qutarepleli(forte repletm) tunl obscuritate C. nbscideta smcttloet generalione.G. amputabita
terrmdomut iniquilatum.Favet Hebr. guia repletm smculoel generalioneusquein smculum.M. abscin-
tunt tenebritterrashabitationetiniqum. det, et complebilverbum a generationein genera-
f. 23. vocesinimicorumluorum. A. G. iuxla luotum.Gr. vo- lioncm
cem deprecantiumte. M. vocemsupplkum f. 13. ef tu adinvenlionibustuis exercebor. A. et
R. Rom. voces guferenfiumte. C. vocem qumren- ^ in affectionibusluis garriatn. R. Rom. M. C. ef in
tiumle. observationibusluis exercebor.G. et in obsecralioni-
Ilem y . 23. ascendilsemper.A. R. M.juxla Gr. ascen- btts, elc.
dal semperad le. Rom. ascendit semperad le. G. y . 14. sicttf Deusnoster. G.prmter Deum noslrum,
ascenditin mternttnt.C. ascendilin sempiternum. f . 15. gui facis mirabilia.A. R. Rom. M. G. addunt,
sotus.
EXPSALMO LXXIV. y . 18. muliitudo.M.a multitudine.
f . 2. Narrabimus.A. juxta Gr. Enarrabo. R. Rom. f . 19. trunseunt.A. R. Rom. G. C. pertransierunl.
M. G. C. Narrabo. M. (ransierunf.Hebr. discurrebanl.
f . 4. Liquefaclaesl, A. G. Defluxit. Ilem y . 19. Illuxerunt coruscationeslum.A. Apparu-
f . 6. Noliteextollerein altumcornuvestrum.A. No- erunl fntguralua.
lile ergoefferri: nisi forle id versiculumexponendo Ilem y . 19. commotaest. R. Rom. tiidif.
dixil Auguslinus. y . 21. et Aaron. G. addit, sacerdotumluorum.
f . 9. ex hocin hoc. A. ex hocin hunc. EXPSALMO LXXVII.
f . 10. annuntiaboin smculum.A. juxta Gr. in smcu- y . 2. propositiones.G. propositionemmeam.
tum gaudebo.R. Rom. M. in smculagaudebo.G. in ltcm y . 2. ab initio. R. Rom. G. C. ab inilio teeeuli.
Dominogaudebo. f . 4. in generationealtera. G. C. juxta Gr. in gene-
EXPSALMO LXXV. rationemalleram.
y. 1. ad Assyrios.Id a Rom. abesl. At. Gal. juxta f . 5. Quanta mandavit.•. •. nofa facere ea. R. Rom.
Gr. ad Assyrium.G.pro Assyrio. G. C. juxla. Gr. Quammandavil.R. Rom. uf notam
f . i. potentiasarcuum.R. Rom. G. C. cornuaarcuutn. facerentcam. G. C. nolamfacere eam.
M. potestates:arcum. y . 6. ef narrabur.t.A. et narrent. R. Rom. et narra-
f. 5. Illuminanstu. Gr. sonat, llluminas lu. Hebr. bttnt eam.
Lumenlu es. y . 8. generalio prava et exasperans. A. generutio
f . 6. in manibustuis. Particula in abest a Gr. eam- prava et amaricans.G. natio prava el exacerbant.R.
que expungivult Hieron. in Epist. 135. Rom. M. genuspravumet peramarum.El sic fere C.
y . 8. resisfetlibi. M. addit, conlrafaciemluam. y . 9. intendenletel millenlesarcum. R. Rom. infen-
Item. y . 8. ex tuncira tua. A. G. C. funcab ira tua. denfes areum, et mittenlessagiitas suas. Sic etiam
SANCTACGUST.IV. (Deux.J
45 LOCA EX PSALMIS 44
G. omisso tantum suas. At. C. inlendenlesel mitten- Item y . 10. Vttio saitguinisR. Rom. M. G. G. Vm-
tes sagittas. dica tanguinem.
f . 12. fecit mirabilia. A. juxta Gr. qum fecil mira- y . 11. possidefiliosmorlificatorum.A. reeipe tn atf-
bilia. optionemftliosmortipeatorum.R. Rom. M. G. pos-
f . 13. ef perduxtteos. A. G. 61 trajectt eos. Hebr. et side filios morte pumlorum. G. possidefilios in ad-
transduxiteos. dptionemorle punilorum,
liem y . 13. guasi in uire. A. quasi in ttltes. R. Rorh. f . 13. pascumtum.G. R. Rom. M. C. gregistui.
G. C. Car. Colb. quasi in utrem. Gr. quasi ulrem. EX PSALM0 LXXIX.
Hebr. guasi acervum. y . 1. fesftmoniumAsaph. A. addit, pro Assyriis, G.
f . 14. in nube diei. G. cam Hebr. fn nube per diem. C. pro Assyrio: juxla Gr.
In Gr. est yifj.ipiti , quod ibi sonat die. y . 2. VelutOvem.A. G. C. Car. Colb. Ger« Gal. juxla
f . 17. iniram excitaverunt.-.-.in inaquoso.\. M. G. Gr. velutoves.Hebr. guasi gregem.
el exacerbaverunt.\. R. Rom. M. G. C. in sicci- Ilem y . 2. manifeslare.A. R. Rom. M. G. C. appare'.
tale. f . 4. ef otlende. A. ef idumina.
j^ .21. efdislulit. R. Rom. G. C. ef dislulit, et sitper- f . 10. Duxitineris fuisti. A. R. Rom.M. G. C. Vkim
posuit. fecisti. Hebr. Prmparasli: neq adilil viam.
f . 25. cibaria misit, etc. R. Rom. M. C. frumenta- llehl y . 10. et implevitterram. R. Rom. C. juxtaGr.
tionemmisit, etc. Gr. eStioiTKrptiv.G. escas misifeis ef repleta esfferrfl. G. ef replesliterminosletrm.
in satielate. f . 15. destruxisti.R. Rom. M.depasuisti.
f . 26. Transtulit Austrnmde coelo.R. Roiti. M. Et f . 15. convertere.\. juxla Gr. converlerevero. R.
excitavitAustrum de cmlo. Sic etiani G. C. omisso Rom. M. coneerfenunc.
tantum ef. y . 16. £f per^ce eam. R. Rom. M. G<C. ef dtrt^e
Item y . 26. et inrfuxtt.G. ef superduxil. cflm: accepto nimirum xKrdpSumn, pro »«TapTi»«(.
f . 50. fraudali. A. privati. Ilcm y. 16. filium hominis. Vox hominit abe&i a
f . 31. pingueseorum.\. in plurimiseorum R. Rom. Car. Colb. Gal. et Hebr.
M. G. plurimos eorum. Gr. sonatm pinguibus. y . 17. et suffossa.K. Rom. M. G. C. «I effossamanu.
Item f. 31. impedivit.Gr. sonat compeaivit. Hebr. EX PSALMO LXXX.
incurvavit. y. 1. pro torcularibus.A. Rom. Gal. addunl, gurtifa
f . 34. cf revertebantur,et diluculoVeniebantad eum. sabbati.G. aulem addit, Domini.
R. ef convertebantur,et ante lucem, etc. Rom. M. f . 4. Buccinalein Neomenia tttba. A. Tuba canile in
C. ef convertebanturanle lucem, etc. G. et converte- iniliomensistubm.R. Rom. M. Canilein inilio men-
bantur, et vigilabant diluculo ad ettin. \. R. Car. sis tuba.
Gcr. juxla Gr. veniebanled Deum. Hebr. consur- f . 6. posuitillud. R. M.G. C. posauf-eum. Gr. auriv.
gebant ad Deum. Et sic Hebr.
f . 37. nec fideleshabiii sunl, elc. R. Roni. M. nec fi- y. 9. ef contestaborte. A. ef /oguor , ef testifteabor
rfeshabilaesl illis, etc. G. neguecrediderunlin tesla- tibi. Sic fere R. Rom. C.
tnentum ejus. y . 13. secundumdesideria.A. secundume/feciiones.
y. 58. ef abundavit ut averlerel.'.-. et nonaccendit. Itera. y . 13. in aditwentionihussuis. A. jiixta Gr. in
\. juxla Gr. ef abundabitut averiat.-.-. el nonac- affectionibussuis. R. Rom. M. G. C. in totuntati-
ceudel. bus suis. Hebr. in contiliissuis.
f . 42. die qua. R. Rom.M.G. C. qua die. f. 15. Pro nihilo. A. /n ni/«7utn.R. Rom. M. G. C.
f , 44. ef imbreseorum.R. Rora. M. G. ef ptuviales Ad nihilum. Gr. In nihilo. Hebr. Quasi nihUutn.
aquas eorum.C. ftuvialesaquas,etc. EX PSALHO LXXXI.
y . 45. cmnomyiam.R. Rom. M. C. muscamcaninam: y . 1. dijudicat. A. ditcernere.R. Rom. M.G. C. dis-
juxla Gr. xuvo//.ut«v: quod enarrando sequitur Au- cernit,
gustinus. Al Hieron. in Epist. 155 scribi vult non t. 2. et /izctes.M. ef personas.
cynmoyam,sed cmnomyiam,graecexotvo>ut«v:ipse- f . 8. hmreditabis.A. G .€. ditperdes. Cypriarrus in
quc interprelatur ex Hebr. omnegenus muscarum. 2. Testim. exierminabit.
Item y . 45. ef disperdiditeos.R. Rom. M. G. ef ex- EXPSALMO LXXXIl.
lerminaviteos. G. ef corrupit eos. y . 4. malignaverunlconsilium. R. Rom. as/«(ecoyi-
f . 46. mrugini. A. rubigini. G. canictilm.Hebr. bru- laverunt consilium.M. rfo/osecogilaverunl,etc»
eho: y. 6. cogitaverunl unanimiler.R. Rom. M. C. cogi-
f . 47. in pruina. G. in gelkidia. taverunt consensumin unUm: forle pro oonsensu,
f . 50. animabuseorum. A. Car. Colb. Ger. juxla Gr. juxta Gr.
animarum eorum. f . 9. in adjutorium. R. Rom. M.G. C. Gr. in susce-
f . 52. et abstulit.G. et promovit. ptionem.
f . 54. montem, quem. R. Rom. M. d. juxta Gr. f . 13. sanctuariumDei. Gr. altare Dei.
moitfem hunc, qnem. G. et Hebr. monlem istum , EX PSALMO LXXXIII.
quem. y . 2. dilecla. A. dileclissima. R. Rom. M/ G. C.
Item y . 54. distributionis.G. hmreditalis. atnabilia.
f. 55. Et habitare fecit. R. G. C. Et habitavit. f . 6. auxilium abs te. A. juxta Gr. susceptio ejus
f . 57. et non servaveruntpactum. Rom. ef non ob- abste.
servaverunt. G. et repulemnt. Nec habetur pactum Itern y . 6. in cotde suo disposuit. A. R. Rom. M.
in Rom. C. G. Al Hebr. ef prmvaricatisunt. G. C. in corde ejus, etc. Verbum dispmuit omitii-
f . 69. in lerra quam fundavit in smcula.R. Rom. C. tur in C.
juxfa Gr. in lerra fundaviieam in smcuta.G. et in y . 7. in /oco, guem posuil. A. R. Rom. M. G. C. in
terra funduvitenmin miernum. locum. A. guetn disposuil.R. guem rfisposutsttet.
f . 72. ef in infe//ecd'6us.A. ef in intelleclu.R. Rom. Rom. quem disposutsliek. G. C. gucm disposuit
M. G. G. el in sensu. Hebr. ef in prudentia. eis.
EX PSALMO LXXVIH. f . 8. rfevirfufein tiirfutem.A. a virlutibusin vittu-
tem.
f . l.in pomsrumcuslodiam.R. vetutpomorumcusto- EX PSALMO LXXXIV.
diatium. G. velut casam pomarii. Hebr. in acervos 4.
y . iratutuam. G. C. addunl, in finem.
lapidwtn. f . 5. Deus salularis noster. A. Domine sanitatum
f. 2. ntorfrdna. R. Rom. M. G. C. mortalia. Hebr. nosttatum. G. Deussalutatium nostrorum.
cadavera. f . 6. Numquidin mternum, etc. A. M. G. Non in
f, 10.ef imotesau. R. Rem. G. et ttmtetcam. miernum irascarit nobis, vel exUndas.Concordant
45 VARIANTIAIN PSALTERIIS. 46
R. Rom. nisi quodprsemilluntparticulam u(. Hebr. juxla Gr. sanctilaiemejus. Hebr. diadema ejut.
Noli tn mlernumitasci, etc. f . 41. firtnamenlumejus. A. R. Rom. M. G. C. Gr.
f . 7. Deus tu eonversus.A. R. Rom. M. G C. Deiis muntfionese;'us. Et sic Hebr.
tu convertens.Hebr. Nonne tu reverlens. y . 43. devrimeniium eum. A. R. Rora. M. G. ti. Gr;
f .9. qui convertuntur ad cor. A. juxta Gr. gui con- iriimkorum ejus. Helir. hosiiumejus.
verlunt corad ipsum. R. qui converlenturad ipsum. f . 45. Desttuxisti eum ab emundatione.A. R. Rom.
Rom. gut convertuntur ad ipsum. Sic etiani G.; sed M. G. C. Gr. Distolvistietm, etc. G. a deslruetione.
addit, ex corde suo. M. gui converlunlur cbram f. 46.rfiesfempor!se/us.A.G.C.juxtaGr.rfiessetiiVe/Hj5.
ipso. f. 47. avertis. A. M. averleris. R. Rom. irascerh.
y . 11. osculalwsunl. R. Rom. M. G. C. complexm G. C. atierfisfe.
sunt se. EXPSALMO LXXXIX.
f. 13. dabit benignitatem.A. dabit suavitalem. Gr. y . 2. fu es Z)e«s.Vox Deusabest ab A; Rom. M. G.
Xp>7»TOTvjTa C. benedictionem. C. et Gr.
EX PSALMO LXXXV. y . 4. etcustodia. A. ef sicut vigilia. R. Rom. M. G.
f . 2. sanctus sum. M. sanclus es. C. et sicuf custodia.
t. 3. clamaviG. C. Gr. et Hebr. clamabo. f . 9. meditabuntur.A. medilabantur.Favet Gri
j . 6. Auriftuspertipe. A. Aurtfrusinfige. y . 12. sic no(am /ac. A. notam fac milti: omisso sic
7 . 10. fu es Deussolus. G. et Gr. addunt, magnus. R. Rom. G. notam fac nobis.
f. 11. el ingrediar. A. R. Rom. C. ef ambulabo. Item y . 12. et eruditos. Nonnulli cddices teste Au-
Hebr. Ul ambutem. gustino, ef compeditos, quod in Gr. pro TteTtatSeu-
f . 16. da impetium tuum. R. Rom. M. G. C. da po- ptsvou;,quidam legerent Ttsrts5v]//lvou;.
testatem. Solus codex C. cum Gr. addit, fuum. y . 15. usquequo. R. Rom. M. G. aliquanlutum.
Hebr. habet, da forliludinem luam. y . 17. cf opus matmumnoslrarum dirige. Id abesta
f . 17. in bonum. A. ROm.G. C. in bono. R. Roin. G. C. et a Gr. Vide infra Enarr. in
ltem f. 17. consolatuses. C. exhotlatus es. Psal. 89, n. 17.
EXPSALMO LXXXVI. EX PSALMO XC.
f. 5. Numquid Sion. A. R. Roiii. M- G. C. ifafer y . 3. liberavil. A. efuef. M. liberabil : juxta Gr.
Ston. Gr. /*viT>ip Sttiv: pro qub a LXX ^tviTtSt&v y . 4. Scapulis suis. A. juxla Gr. Inter scapulas suas.
scriptum fuisse contendit auctor commentarii in G. C. Car. Ger. Gal. In scapulissuis.
Psalmos Rieronymo tribuli. At Hebfe hajiet, Ad y.6. ab incursu. \. R. Rom. M. G. C. juxta Gr. a
Sionaulemdicelut. ruina.
Item y. 5. naius est. A. R. Rom. M. G- C. factus f . 10. Non accedelad le malum. \. R. Rom. M. G.
est. C. Gr. Non accedent ad le mala.
f. 6. narra&if. R. Rom. G. G. narravit. f . 12. poriabtmtte. A. juxla Gr. fo//en<fe.
ltem. y . 6. in scripturis. A. juxta Gr. in scriplura. ltera y . 12. ne forte. A. M. G. C. Gr. nequando. R.
f . 7. twlantiumomnium.R. Rom. addunt, nosirum. Rom. ne unquam.
M. G. habent, twtanlibusomnibusnobis. EXPSALMO XCI.
EX PSALMO LXXXVII. y .8. ef apparuerint omne».A. M. prospexerintomnes.
. 1. pro Maheleth.\. pro Melech. G. pto Malelelh. G. et prosctiUali sunt eum. C. et proscullata Sunt
flem y . 1. Eztahitm. A. Rom. G. Gal. Gr. Isrdeiiim. omnes.
Sic etiam in tilulo Psal.88, n. 1. 7.10. Quoniam ecceinimici tui. Id secundo loco ab-
y . 6. vulrieratidormientes.R. Rom. G. vulneratidor- est ab A. R. Rom. G. C. et a Gr.
mientesprojecti. Gr. vulnerali prajecli dormientes. 7. 11. in miserkordia uberi. A. G. in misericordia
f . 8. flvxtustuos. A. suspensionesluas. R. Rom. M. pingui.
G. elationestuas. Hujus lectionis meminit Aug. At f . 12. Et despexit ocutusmeus inimicosmeos. A. R.
C. elevationestuat, Gr. /«Tetopioptous oou. Rom. M.G. C. Gr. Et respeacif,elc. Hebr; El respi-
y, {0. langaeruni. A. R. Rom. M. G. C. infirmati ciet, etc. A. juxta Gr. in inimicis tneis. G. oculus
sunt. luus : et infra, audienl aures tuw.
f . 13. in ferra oo/iutonis.A. C. tn ferra otWifa.M. in f . 15. Adhuc mulliplkabuniur. G. Supermultiplicd-
terra obliterata. bunlur. Gr. tunc multiplkabuntur.
f . 15. repellis oralionemmeam. M. G. repu/isfionf- Item. f . 15. ef fiene palientes. A. juxta Gr. el tran-
maromeam. Hebr. aft/tcu ahimammeam. quilli.
EXPSALMO LXXXVIII. EX PSALMO xcn.
y . 2. Misericordias Domitri.A. R. Rom. M. G. C. Trt. in die ante sabbalum.G. in diesabbali.
juxta Gr. Misericordiastuas, Domine. Ibid. quando fundala est. Rom. G. C. Car. Gal.
f. 3. in eis. Hoc abest ab A. R. Rom. M. G. C. et a quando inhabitata est.
Gr. 7.I. ef prwcinxilse. A. ef prmcinctusest. R. Rom.
y . ll. etin brachioviriutis Idw. R. Rom. M. G. C. M. G. C. ef prwcinxitse virlulem.
efin virtuie brachii tui. f . 3. elevaveruntfliunina flucius suos. Id abest ab*A.
f . 18. et in beneptacitoluo. M. et in lua jutlilia. G. R. Rom. M. G. C. et a Gr.
et in bona voluntaietua. C. et in namine tuo. Hebr. y . 4. elalionestnaris. \. suspensurmmaris.
et in misericordialua. f . 5. credibitia.A. credila.Favet Gr.
f . 20. in sisione sanclisluis. A. R. Rom. M. G. G. EX PSALMO XCIII.
in aspeciu filiis luis. Favet Gr. y . 1. libereegit. A. juxta Gr. fidenier egit.
7 . 21. in oleo sanctomeo. Gr. sonat in misericordia f . 4. Effabuntur. A. Respondent. R. Rom. M. G. C.
sancta. ElsicHieron. inlsai. LV. Pronuntiabunt.
7 .28. ptm regibus tettm. A. G. G. apud reges lettm; f . 9. non audiel. G. juxla Gr. non audit.
f . 34. ab eo. M. C. ab eis. y . 15. ef g«i juxta illam. A. et gui habent eam.
llem y. 34. neque nocebo. M. addit, ets, C. habet, R. Rom. G. C. cf gui feuenieam. M. et conlineant
neguedectptam. eam. Hebr. el tequentur illtid : subaud. judi--
y . 35. non faciam itrita. A. non reprobabo. cium.
f . 39. ef despexisti.A. ef ad nihilumdeduxisti.G. ef Iicm. y . 15-omnesqui. Pronomen gtii abest ab A. G.
pro nihiioduxisli, et neglexisli nos. Gr. xai egouSl- y . 19. contolaliones lum. A. M. G. exhorlationes
vo*ra;. lum.
7.40. Everlitii. R. Rom. M. C. Car. Colb. Gal. Item y . 19. imlificaventiit.Gr. sonat, dilexerunl.
Avertisli. f . 20. laborem.A. R. Rom. M.G. C. dolorem.
hem 7.4(1. tanetumium ejut. k. R. Rom. M. G. C. f . 23. iniquilaleinipsorum,et in maliiia eormn.A. teu
« LOCA EX PSALMIS 48
cundum opera eorum, et secundummatitiam eorum. f . i. in hymnis : conftteminiilli. R. Rom. tn hymnit
Favet M. confessionum.G. in hymnis confessionis: nec ad-
Item y . 23. dispetdel illos. Id non repelitur in A. R. dunt, confiteminiilti.
Rom. M. G. C. nec in Gr. EX PSALHO c.
EX PSALMO XCIV. 7 . 2. et 6. in via immaculala.G. C. in via itteptehen-
7. 2. praoccupemus. A. M. G. C. prmveniamus. sibili.
7 . 3. stiper omnesDeos.Ad islhoecverba apud A. R. Item y . 2. domus mem.R. Rom. G. C. domus tum.
Rom. G. C. Gr. subsequilur , Quoniam non repeltet f . 7. Non habitabit.A. juxta Gr. Non habitavit. G.
Dominus plebemsuam : quod a Vulgata in excusis Non inhabitabal.
Bibliisel in MSS.abest. EX PSALMO Cl.
• •
y . 4. et altitudinesmontium ipsius sunt. R. Rom. et y. 1. cum anxiusfuerit et. . . effuderil.A. cum •
an-
altitudinesmontiumipse conspkit. geretut, et. •. effudil. G. cum acediatetut, et. . •.
7 . 5. ef siccam.-.-. formaverunt.A. R. Rom. M. G. el effunderet.
aridam.k. finxerunt. R. Rora. M. G. fundaverunl. f . 4. sicuf cremium aruetunt. A. R. Rom. sicul in
Hebr. plasmaverunt. frixotio conftixasunl. Sic fere G. Al M. s/cuf frixo-
f. 7. populus pascumejus,etovesmanusejus. R. Rom. rio confrixasunt. C. sicut frixorium confrixa sunt.
populus ejus, et ovespascumejus : qui versiculus est Favet Gr.
Psal. xcix, 3. 7 . 5. Percussus sum. A.G. C. Percussum est. Et sic
7 . 9. in irtitalione. A. in amaricalione.R. Rom. M. Hebr.
G. C. in exacerbalione. y . 6. adhmsitos meum.A. R. Rora. G. C. adhmserunt
Item y . 9. profravertinfme. Particula me deest in R. ossamea.
Rom. M. G. elGr. f . 7. in domicilio.A. in parietinis.
7.10. offensusfui, elc. A. R. Rom. M. proximusfui, f . 8. solilariusin tecto. A. M. G. singutaris,etc. R.
etc. C. adhmsi.G. odiofuiin gentibus,el conversattts Rom. C. unicus.R. Rom. M.G. C. in wdificio.
sum genetationiisli. Hebr. dhplicuit mihi genetalio f . 10. citm fletu. G. cum felle.
illa. 7 . 15. Quoniamplacueruntservistuis lapidesejus. A.
Item y . 10. 11i ettant cotde. His verbis apudC. sub- juxta Gr. Quoniam beneplacitumhabueruntservitui
jicilur, Ptoplet quod odiohabui hanc genetationem. in lapidesejus. Sic etiam R. Rom. M. C. omissa
Hinc sequitur, Ef ipsi non cognovetunt,elc. tantum parlicula in. At G. Quoniambene senserunl
7 . 11. uf jutavi. A. R. Rom. M. C. quibusjutavi. servitui lapidesejus.
EXPSALMO xcv. Item y . 15. et ferra?ejus. A. M. G. et pulveris ejus.
y . 2. annunliate de die in diem. A. R. Rom. M. G. Favet Gr. et Hebr.
C. bene nuntiale, etc. G. dtem ea;die : ad verbum 7.17. mdificavit.A. R. Car. mdiftcabit.Et sic Gr. et
er. Cir. Hebr.
.y. 10. gutn Dominustegnavit.A. R. Rom.G. C. Do- 7. 21. filios interemptorum. A. filios mortifica-
minus tegnavit a ligno. torum. M. filios morte affliclorum.Hebr. filios
Item y . 10. poputosin mquitale.R. Rom. G. C. ad- morlis.
dunt, el genlesin ira sua. 7. 23. efreaes. A. R. Rom. G. et regna. Et sic
EX PSALMO XCVI. Hebr.
7 .1. rettitutuesl. Rom. C. Car. restaurata est. 7 . 25. in generationemet generationem.A. juxta Gr.
7 . 2. correclio.A. directio.C. corteptio. Hebr. fittna- in genetationegenetalionum.
menlum. EX PSALMOcn.
7 . 5. a faeieDominiomnisletta. A. juxla Gr. a facie 7. 2. retributiones ejus. Gr. sonat, laudationes
Domini omnis lettm. Hebr. a facie Dominatotis ejus.
omnis letrm. R. Rom. C. a facie Dotnini tremuil 7 . 4. de inlerilu. A. de cortuptione.Et sic Hebr.
omnis terra. y . 9. Non in perpetuumirascelut, nequein mletnum
7.8. filimJudm. A. G. juxta Gr. filtmJudmm. comminabitut. A. R. Rom. M. G. C. Gr. Non
f . 10. sanctorum suorum.A. R. Rom. M. G. servo- in finem itascetut, neque in mtetnum indignabi-
r.utnsuorum. lut.
EX PSALMO XCVII. f . 14. Recordalusest quoniampulvis sumus. A. juxta
j . 1. Salvavitsibi. A. Sanavitei. R.Rom. M. Salva- Gr. Mementoquia pulvissumus.R. Rom.G. C. Me-
vit eum. G. C. Liberaviteutn. menlo, Domine, quia pulvissumus.
f . 3. misericordimsum. A. R. Rom. M. G. juxta Gr. f . 19. omnibusdominabitut. G. juxta Gr. omnium
addunt, Jacob. dominalur.
f . 6. tn tubis duclilibus.M. G. in fufrisabielum.Gr. EX PSALMO ciu.
^)«T«IS: quo ex verbo varietas prolecta est; quia y . 5. et seq. fegis aquis. •. •. ponis, etc. A. protegit
adjectivo ^IKTO; ductilis, et substantivo e')KTvj
abies in aquis. R. Rom. M. G. C. tegit in aquis. \. R.
signiflcatur. Rom. M. G. C. ponit. •. •. ambulat. • .• . facil an-
7 . 8. ptaudent manu, simul monles,etc. A. R. Rom. gclossuos. • .-. fundavit lertam, etc.
M. C. plaudenlmanibusin idiptum : montes,elc. y . H.exspeclabunt onagri insitisua. A. juxta Gr. sus-
f . 9. quoniatnvenil. lslhscc vcrba ilerato ponunlur cipient onagtiin silim suam.
in A. R. Rom. M. f . 14. ut educas. A. R. Rom. M. G. C. juxla Gr. et
EXPSALMO XCVIII. Hebr. ut educat.
7 . 1. gui serfef.R. Rom. M. C. Car. Colb. Ger Gal. f . 15. Imliftcet.A. M.G.C. juxla Gr. etHaebr. tmti-
gui sedes. ficat.
7 . 3. quoniam tertibileel sanctum est. R. Rom.C. ef Item 7-15. conftrmet.A.M.G. C. Gr. conftrmat.Hebr.
tettibili, quoniamsanclumest. roooraf.
y. 4. ditecliones.A. R. Rom. M. mquilaiem.G. C. 7 .18. Herodiidomus, elc. A. R. Rom. M. G. C. Fu-
mquilates.Et sic Hebr. In Gr. est eu6uTv]Ta;. licmdomus.M. Sfurni domusducalum eis prabet.
7 . 5. quoniamsanctumest. A. C. juxta Gr. qttoniam Hebr. Milvoabiesdomuseius.
sanctus est. Et sic Hcbr. Item y . 18. herinaciis. A. nericiis et leporibus.
7 .8. el ulciscensin omnesadinvenlioneseotum. A. et f . 24. possessionetua. A.R. Rom. M. G. C. crea-
vindkans in omnesaffeclioneseotum. R. Rom. M. luta ttta. El sic Gr. nunc habens XT(«O>; , cteatuta,
G. C. et vindicansin omniasludia eotum. pro xTiimu;,possessione.
EXPSALMOXCIX. f . 25. el spatiosumtnanibus. Vox manibusabest ab
7. 1. iu confessione.G. juxta Gr. in confessio- A. R. Rom. M. G. C. et a Gr.
netn. y . 27. in tempote. A. M. addunl, oppottuno.
49 VARIANTIAIN PSALTERIIS. 50
7 . 34. Jucundumsit ei eioquiumiheum. A. R. Rom. stantcr quoties repetitur isle versiculus : et ple-
M. G. C. suavis sit ex. A. M. dispufafio mea. R. ruraque suffragaturC.
Rom. G. C. laudatiomea. 7 . 11. exacetbavetunl.-.•. irritaverunt.A. inamarka-
EXPSALMO civ. vetunt .•••. exacetbavetunt.
7 . 14. JVonreliquit.A. Hebr. ditnisit.R. Rom. M. G. 7 . 20. de interitionibus.A. G. de corruptela.R. Rom.
C. Non permisit. Hebr. de inferifu. M. de corruplionibus.Gr. h x&i
7. 18. perlransiitanimamejus. G. G. Car. juxta Gr. otayflopM/.
perlranstifanima ejus. Hebr. in ferrum venit anitna f . 29. Et slatuit procetlamejus in auram. A. G. juxta
ejus. Gr. ef imperavit procellm, et stetit in auram. M. ef
7. 22. et senes ejus prudentiamdoceret. Gr. inler- percussilptocellam,el stetil in autam.
prete Augustino sonat, cf seniotesejus sapientiam f . 36. civilatem.G. C. juxta Gr. civilates.
docetet. f . 37..ftuclum nativitatis. A. fruclum frumenli. Gr.
f. 28. et non exacerbavitsermonessuos. Lecliones fructumgenitninis.Hebr. ffugesgenimina.
duas adducit Augustinus, unam in plurimis codi- f . 39. ef dolore.R. Rom. et dolorum.M. ef dolore
cibus a se inventam, scilicet, el exacerbaverunlser- impropetiotum.
monesejus. Alleram in duobus tantura libris ,_ef f . 40. ef errare feciteos. A. M. G. et seduxiteos. R.
non exacerbaveruntsermonesejus. Priorem lectio- Rom. ef seduxerunleos.
nem habent G. et Gr. At R. Rom. M. ferunt, guia f . 43. efeustodielhmc. M. G. C. ef intelligethwc.
exacerbaveruntsermonesejus. C. et non prmteriil EXPSALMO CVll.
sermonessuos. Hebr. et non fuetunt increduliverbis 7 . 3. Exsurge glotia mea. Id abest a Vulgala in Car.
ejus. Colb. Gal. et ab A. G. C. et recte , uti docet Hie-
7. 30. Edidit terra eorum ranas. A. Dedil terram ronymus in epist. 135, quia nec in Hebr. nec in
eorum ranas. R. M. Misit ferra.elc. Rom. Misitin Gr. habetur.
lerra, etc. C. Et misit, etc. Hebr. Ebullivitterra,elc. f . 8. Exsultabo.A. G. C. juxta Gr. Exaltabot.
y . 31. ef venifcynomyia.M. ef venifmuscacanina. 7. 9. sutceplio capitis mei. R. Rom. G. C. fotlitudo
Item y. 31. et scyuiphes.G. efvermes. capitis mei. Hebr. hmteditascapitis mei.
y. 38. quia incuouif. R. Rom. M. C. guia cecidit. 7. 10. exlendam. G. immittam. Gr. iTtigaia. Hebr.
Hebr. guia irruerat. projkiam.
.
f 40. Pelierunf. R. Rom. Pefierunt earnes.C. Pefie- Item y . 10. amici facti sunt. R. Rom. M. G. C. Gr.
runf carnem. subditisunt.
y. 41. in sicco.M. in siccis. Suffragantur. C. Gr. et f . 11. in civilatemmunilam. G. C. in civitalemcir-
Hebr. cumslanlim.
7.44. ef laboret.C. et civitates. 7. 13. quia vana. R. Rom. M. G. C. ef vana.
EXPSALHO CV. EX PSALMO cvni.
verbum
7 . t. quoniambonus.Gr. xpi^s. quod tesle hic, y . 17. mortificare.R. Rom. M. motti tradidit,
etin subsequente psalmo, nonnulli, Augu- 7. 21. fac mecum propter,etc. A. R. Rom. M. G. C.
stino, interpretati sunt, stutvis.Hinc ipse in y . 5 fac mecummisericordiampropter, etc.
pro xpvjiTOTvjTt, habet suavitate, ubi vulgala boni- 7 . 24. propfer oleum. G. C. proptet misericotdiam:
tale, Sic in Psal. cxvm, f . 65 et aliis locis varie- et G. addit, fuam. Hebr. habet, aosgueoleo. Tbeo-
tas contingit. doretus ex Symmacho «TIO«vviiet^ta;,ab omitsione
y. 5. Ad.videndum.-.-.ad lattandum.w ul lauderis. unclionis.
Observat Augustinus Groecamlocutionem primum, f . 28. confundanlut.G. C. Ger. confundenlur.
hic unam esse, ut dici deberet, ad laudandum; EX PSALMO CIX.
deinde aliisduobusmodisverti poluisse, nimirum, y . 2. dominate.R. Rom. M. G. C. ef dominaberit.
Vl videas,ul Imtetit, ut lauderis : vel, Vt videamus, 7 . 6. conquassabitcapitain terra tnultorum.A. G. C.
uf tmlemur,ut laudemur.Hebr. habet, Vl videam, conquastavit.A. capila super leirammutla.R. Rom.
et Ueter,et exsultem. G. C. capila mullain lerra copiosa.
7 . 7. £f trrifaverunf. C. Et exacerbaverunt.Quidam f . 7. bibel. \. G. bibil.
codices, tesle Augustino,El amaricaverunl. Item y . 7. exallabit.A. exatlavit.
Item y . 7. in mare, mare Rubrutn. Vox mate non re- EXPSALMO CX.
pelitur apud R. Rom. M.G. C. Gr. Enarr. in Psal. y . 10. facientibuseum. R. G. C. facientibusea. Et sic
105, n. 7. Hebr. in MSS.
y. 9. e( deduxit eos in abyssis. A. R. Rom. M. et EX PSALMO CXI.
erfuxifeos, etc. R. Rom. M. G. in aquis multis. 7.1. voletnimis.R. Rom. cupit nimis.
7. 12. ef laudavetunt laudem ejus. R. Rom. M. et f. 4. lumen rectis. A. R. Rom. M. G. C. addunt,
cantaverunltaudes ejus. corde.
f . 13. Cifofecerunt,oblitisunt. G. Festinaverunt, el f . 5. Jucuttdus. A. Suavis. Gr. xpwh-
oblitisunl. C. Cito oblitisunt. Et sic Hebr. 7 .8. donec despkiat, etc. A. R. Rom. M. G. C. do~
7 . 17. supet congtegationem Abiton.C. labetnaculum. necvideal,etc. A.juxta Gr. superinimicossuos.Hebr.
A- biron : omisso, ef operuitsuper. donecaspiciatin hostibussuis.
f . 20. in similitudinem.A. in simililudine. 7 .10. fremet.A. frendet.
f. 28. Et iniliati sunt Reelphegor. R. Rom. M. C. EX PSALMO cxn.
Et consecratisunt, etc. G. et consummalisunl vehe- 7 . 3. laudabilenomenDomini.A. R. Rom. M. G. C.
menter. laudatenomenDomini.
f . 29. in adinventionibus suis. R. Rom. G. C. Hebr. EXPSALMO CXIII.
in studiis suis. M. in observalionibussuis. Et sic 7 . 2. Israel poteslasejus. R. Rora. G. addunl, 7srae/
postea R. Rom. in y. 39, quo loco M. habet regnavitin ea.
studiis. 7 . 4. err.su/faverunf.A. gestierunt.Et in y . 6 , loco
7 . 30. ef placavit.R. Rom. M.G. C. el exotavit. exsullastis,habet gesliistis.
f . 38. Et infecta ett. A. M.G. C. Et intetfecta est: 7 . 8. pefram in slagna, etc. R. Rom. G. C. solidam
Et sic habet Vulgala in Car.
juxta Gr. eVpovsxTovviSv]. pelram. R. Rom. in stagnumaqum.
Ger. EXPSALHO ALTERO CXIII.
7 . 40. futote. R. Rom. G. animo. y . 3. in cmlo: omniaqumcumque,ctc. A.R. Roin. M.
7 . 44. ef audivit.A. et Hebr. cum auditet. R. Rom. G. C. in ccelosursum, in cmlo(sive in cmlis)et in
M.G. C. cum exauditet. terra omniaqumcumquevoluit fecit.
EXPSALMO cvi. f . 7. in gutture suo. R. Rom. M. addunt, negueenim
7 . 8. miiericordia;ejus. G. miseticotdias ejus, con- est spiritus in ore ipmum ; quod ascitum est cx
m LOCA EX PSALMIS B"?
Psal. cxxxiV, 17. 7. 28. Dormitavit.••. •. prm ttedio.Amb. Sti/fa»tf,etc
7.14. super vos. Id hic nonnisi semel exstat in R. G. Ingemuit: •, ,a vexalione.
Rom. C. f . 35. in semitam.\. H. Car. jjuxtaGr. in semita.C.
7. 15. a Domino.Partieulam a non habent A. G. C. in lege. G>in legem.
Car. Gr. Hebr. 7 . 36. ef non in avaritiam. H. G. C. et non in ulili-
7. 18. benedicimus.G. benedicamus.Gr. sonat, bene- talem.
dicemus.Et sic Hebr. f . 38. in timore luo. A. jqxta Gr. et Hebr. in timo-
EXPSALHO cxiv. remtuum.
f . 1. exauiiet. R. Rom. exaudivit. f . 39. Amputa. H. Circumcide.
7 . 4. invocavi.M.invocabo. Item 7 . 39. jucunda. A. suaviq. Arab. duicia.
f . 9. PlaceboDomino.A. juxta Gr. Placeboin con- f . 40. vivificame. G. sanclificame.
speclu Domini.Hebr. DeambutabocoramDomino. 7 . 43. usquequaque.G. usquein finem.
EXPSALMO cxv. 7 . 46. in testimoniisluis. R. Rom. M. H. de teslimo-
7 . H. tn excessumeo.A. juxta Gr. in ecstasimea.R. niistuis.
Rom. M. G. C. in excessumentismem.Hebr. in stu- 7 . 47. qumdilexi.R. Rom. Amb. et Gr. addunt, ni-
pore meo. mis. M. H. vehementer.G. valde. At in subsequenli
y. 14. Vota mea Dominqreddam coram omni pp- f. R. Rom. addunl, vehementer. \mh. G. C.
pulo ejus. Iste versiculusabest ab A. R. Rom. M. nimis.
G. C. f . 52. et consolalussum. H. et exhoflaiusstim.
f. 17. ef nomen Domini invocabo.Id apud. A. R. 7 . 53. Defeclio lenuit me. \. M. Tmdiumtenuitme.
Rom. M. G. C. non habetur. R. Rom. G. Defectioanimitenuitme. Anib. Pusilla^
EXPSALMO cxvi. nimitas delinuitme. Gr. O0U/M'«.
7. 1. laudale eutn. R. Rqm. M. G. ef coltaudate f . 57. Portio mea, Domine.A. Am^; H»C. Pqrs (vel
eum. portio)mea Dominus.
EXPSALMO cxvn. f . 59. viasmeas. Rom. M-G. C. juxla Gr. viasluas.
7 . 2. Dicat nunc Israel. A. Dicalaulem, A. M. C. f. 65. Bonitalem. \. Suavitalem. Amb. Jucundiia-
juxta Gr. domusIsrael. iem. Gr. xfioTorviTK. Eadem vpx habelur in y . 66
f . 5. domusAaron- A- R- Rom. M. G. addunt, guo- et 68.
niam bonus: quod itidem , utio excepto. A. rcpe- y . 66. ef disciplinam.A. ef eruditionem.
tunt in medio y . 4. f. 68. Ronus es (u, elc. A. S.uavises Domine, el in
7 . 7. despiciaminimkosmeos.R. Rom. G. C. videbo suavitate lua doceme, etc.
inimicosmeos.M. videbosuper inimkosnteos. y . 69. cordemeo.Abest meoa G. H. C- Car.Ger. Gal.
7 . 10. et proxime subsequentibus,guia ulltts sttmin et superfluum esse dicil Hieron. in epist. 135.
eos. A. R. Rom. M. G. juxta Gr. ullus sum eos, y . 75. ef plasmaverunltne. A. e/ finxetuittme. G. II.
omissis guia et in : nisi quod R. Rom. in y . 12 el prmparqveruntme. Favet Amb.
variant habentque, vindicaborin eis. 7. 75. ef in verilate ttta. A. juxta Gr. e/ verilate,
f . 12. sicut apes. A juxta Gr. siculapes favum. omisso fua. H. et Hcbr. et vete.
f . 15. lmpulsus eversussum. A. Tanquam cumulus f . 76. Fiaf. R. Rom. Amb. C. addunt, nunc. M.ad-
arenm impulsussuin R. Rom. M. G. C. Impulsus dit, vero. Quia scilicet in Gr. est partipiija8>j.
versalttssum.Hebr. Impulsus pellebar. Item y • 76. uf consoleturme. M. An]b. G. II. C. ut
y. 16. dextcra Dominifecit virlulem.In secundoloco exhoftetutme.
non repetitur apud R. Rom. 7 ..78. exercebot.M. medilabof.G- permanebo.
y . 19. in eas. A. juxta Gr. in eis. Neulrum est in G. f . 82. consolaberistne. G. II. C. exhortaberisme.
ltem y . 19. confitebor.G. confilear.Et sicHebr. f . 83. inpruina. Amb. t/i gelicidio.
7 . 20. hmc porta .•.-. in eam. A. hm portm.•.•. in f. 85. fabulaliones.A. delectqliones.Amb. G. H. C.
eas. exercitationes.Gr. aSoieox/a;.
f. 23. faclumesl islttd, et esl mirabile. A. faclus est y . 86. tnigue.R. Roni. M. G. C. iniqui.
ei, et est mirabilis.G. C. factusesl, hic eslmirabi- f . 92. in humililatemea.G. in humilialionetnea.Hebr.
lis. Gr. facta est hmc, et eslmirabilit. in pressuramea.
f . 25. bene prosperare. \. beneprospera iler veto. f . 95. iniellexi.G. non intetlexerunt.
Gr. euoSowov Svj.M. beneprosperanunc. f. 96. Omnis consummulionis.R. Rom. G. C. Car.
f. 26. gui uentf. At in Car. Colb. Ger. Gal. Vul- Colb. et Hebr. Omniconsummatiotii.
gata habet, qui venturtts; et solus codex Gr. addit f . 98. prudenlem me fecistimandatottio, elc. A. M.
esf. sapereme fecistimandatuinluum.Gr. eriytoa;pteTVV/
y . 27. dietn solemnemin condensis.A. diemfeslum. «Vroi/jv oou.Amb. intelligeremefecislimandata, quia
M. solemnitalem.\. R. Rom. M.C. in confrequenlq- lu es.
lionibus. G. in confrequenlanlibus. f . 100. Super sencs.•. • .qumsivi. A. R. Rom. M.
Jtem f . 27. adcornu. \. G. juxta Gr. ad cornua. Amb. G. II. C. juxla Gr. Super seniores.•. •. e^gui-
EXPSALMO CXVIII. stvi. Hebr. servavi.
y . 8. usquequaque.\. juxta Gr. usgneva/rfe.H. usgue y . 101. prohibui.M. prohibe.G. prohibuisti.
nimis. Sic ad eamdem voceni variant codices in f. 105. super mel. A. R. Rom. M. Amb- G. C- ad-
y f . 13, 43, 51 et 107. dunt, el favum.
y . 9. corrigil adolescentior.G. Gr. corriget. R. Rom. f . 108. beneplucilafac. M. bene prospera nunc. G.
Amb. G. C. juvenior. proba. Amb. comproba.C. commobqnunc. Gr. euSo-
f . 15. exercebor.\. garriam. R. Rnm. M. medilqbot. xvjuov Svj.Hebr. complaceant(ifri.
G. exetcitabot.Gr. aSoieo;^"'1; quod frequens ji) hoc y . 109. in manibusmeis.\. R. Rom. M. Amb. G. H.
psalmoredditur per verbum exerceri. C. juxta Gr. in manibustuis.
f. 17. vivificame. \. R. Rom. Amb. G- H. C. juxla f . 118. Sprevisli. Gr. egouoevwa,- : qnod Augusiinus
Gr. et Hebr. vivam.M.u( vivatn', dicit diligenliusexpiessuni hoc modo, Ad nihilum
7 . 20. jusiificaiionesluas. M. Anib. H. juxla Gr- et deduxisii.Hebr. habet, Abjecisti.
Hebr. judicia tua. f. 119. lestimoniatua. A. M. Amb. G. C. addunl,
f . 24. ef consiliummeum.R. Rom. G. C. efconsoiaiio semper.
mea. y . 120. Configetimore tuo,etc. A. Amb. Conftgeclavis
7 . 27. instrtteme. A. R. Rom. Amb. C. insinuamihi. a timoteluo. Gr. xaevi)M«>v; quod verbum sine cla-
G. erudi me. M. H. facut intelligam.Nolat Aug. ds vis, inquit Auguslinus, intelligi non potest.
Graecoexpressiusdicj, fac meinteltigete.Et sic ba- y . 121. calumniantibusme. A. M. Amp. \i: C. nocen-
bet Hebr. tibustne. R. Rora. G. petsequentibusme.
55 VARIANTIAIN PSALTBRIIS. 5i
7. 122. Suscipe, etc. A. Excipe. R. Rom. M. G. C 7. 5. Forsitan pertransittet. A. juxta Gr. Forsitan
Efige. Hebr. Sponrfepro servoluo in bonum. perttansiit.
Item t • 1*2. nonealumnienlut. R. Rom. M. G. uf non Item 7. 5. aquam inlolerabilem. A. aquum sine snb-
calumnienlur. stanlia. Gr. TOiSup TO«vuTto^TaTov. M. G. H. aguant
7 .126. faciendi Domine.A. G. H. juxta Gr. faciendi immensam.
Domino.Favet Amb. in ratione inlerpretandi. f . 6. in capfionem.A. G. juxta Gr. tn venationein.M.
t • 128. dtrigepar. A. Amb. corrigebar. tn cap/uram.
f . 136. Exitutaquatum deduxerunt,etc. C. Per &rt'f«s EX PSALMO CXXlV.
aquarum, elc. R. Rwp. M. G. H. C. fransierunf,A. 7 . 1. non eommovebilur. •. •. qui habitat.A. noncom-
descenderunt.Amb. In decursus aquarum deseende- movebunlur. •. •. qui inhabilant.
runt. Hebr. fi/vi aquarum fluebanlde oculismeis. f'. 5. in obligaliones, adducet. A. in sltangulalionem,
Item 7 . 136. non custodieruni.Amb. et. Gr. non cu- abducel. Favet Gr. el; T«; ovpKyyaltAs dTt«?et.G. ad
stodivi. suffocaliones.C. in ptavitatibus. Hebr. ad pravitutes
f. 159. Tabeseeteme fecil zelusmeus. A. M. Tabe* suas. Sunt qui in Vulgata pro obligationes,scribeii-
fecit me, etc. Amb. G. Exguistvif me, etc. M. H. dum putant obliqualiones,id est tortuositaies.
ze/usfuus. R. Rom. Amb. G. C. zelus domus tum. EXPSALMO cxxv.
Vide Enarr. in Psal. 118, serm. 28 , n. 2. f . 1. In convertendo.A. cum Hebr. Cum convettetet.
7 .143. ef anguslia. A. M. Amb. ef necessitas. Gr. G. Cum averleret.Gr. e'vTSiTttTrps^at Kiptov.
«va-/zat. EXPSALMO CXXVl.
7 .144. et vivam.M. G. ef vivificame. H. eorum, ef y . 1. fruslra vigilat. A. G. tnvanum laboravit.
vivifteer. f . 5. ^r«i/mp/evtf,M. juxta Gr. et Hebr. qui implebit.
f . 147. tn mafurifate. A. in intempestanocle. Gr. ev Et sic habebat Vulgata in Colb. Ger. Gal.
anpltf.,in immaturitate: qu33lectio probatur Augu- Item y. 5. non confundelur cum loquetur. A. Rom.
stinO. Hebr. habet, Surgebam adhuc in tenebris. G. H. C. juxla Gr. non confundenturcum loquenlur.
f . 148. ad te diiueulo.A. juxta Gr. ad matutinum. EX PSALMO CXXVII.
7 , 150, iniguttali. A. iniguitafe. Amb. G. C. tnigue. y. 2. Labores manuum tuarum quia manducabis A.
R. Rem. iniqui. R. Rom. M. G. H. C. Laboresfructuum luorum man-
f . 156. mullm. R. Rom. Amb. addunt, nimi».H. ducabis. Erratum ex ambigua voce grocca, TMV
valde. xapTtSv: x«p7to!enim dicunlur et fruclus, ct palmas
f . 158. Vidi prmvaricantes. A. Vidi insensatos. Gr. seu manus, ex Hieron. in Epist. 141.
«ouveTouvT«;. R. Rom. M. Amb, G. H. C.non servan- y. 3. sicut novellm.A. velut novellalio.11. sic»( no-
les pactum. vella. Et sic Vulgata in Car. Colb. Ger.
f . 166. dilexi. Amb. G. feci. y . 5. bona Jerusalem. A. M. G. C. qumbonasnnt Je-
f. 167. et dilexiu \. R. Rom. G. C. Car. Hebr, et rusalem. R. Rom. quw bona sunt in Jerusalem.
dilexi. f . 6. pacem, A. R. Rom. M. G. C. juxta Gr. pax.
f. 172. mandata tua eequitas. A. mandata tua judi- EX PSALMO CXXVHl.
cia :forte, jusJitiq, ut Amb. At C. mandala fua 7.1. dkat nunc. A. dicat vero. Gr. S>).
veritas. 7 . 3. prolongaverunf.A. longe fecerunt.
7 . 176. qumre.Amb. G. H. vivifica. Hanc discrepan- f . 4. concidit. A. R. Rom. M. G- H. C. juxta Gr.
tiam nolat Aqgustinus, ortam ab exemplaribusgra:- et Hebr. concidet.Et sic Yulgata in Car. Colb. Ger.
cis, quorum aliqui gfro-ihabebant, pro £faw>. Gal.
EXPSALHO cxix. „ f . 5. ef convertanlurretrorsum. R. Rom. e( revcreau-
f . \. Canlicumgrqduum. G. Canftcumascensuum. fur.
Ilem 7 .1. Ad Vominum.• . •. el exatidivitme. A. G. 7.6. fenum tectorum. R. Rom. M. G. II. C. fenum
H. Arft'e, Domine. •. •. el exaudisli me. mdiftciorum. • • •
f . 5. proiongatuse«f. A- longinquusfaclus est. f . 7. implevit. •. . nteftt.• .• . cotligil. R. Rom.
Ilem f. 5. cum habilantibus Cedar. A. juxta Gr. et C. implebit. •. •. mefet. . . coltiget, Sie clinm
Hebr. cum tabernacutisCedar. Sic etiam Hilarium Vulgata in Car. Colb. Ger. Gal. el lavet Hobr.
legisse ex interprelandi ratione cognoscitur. EX PSALMO CXXIX.
7 . 6. multum incoto fuil. A. muttumperegrinalaest. y . 2. itt vocemdeptecaiionismem. R. Rom. C. tn ora-
Et sic Hebr. tionemservi tui.
EXPSALHO CXX. f, 3. Si imquitates obsetvaverisDomine, Damine, qttis,
7 . 3. Non det. A. juxla Gr. Non des. elc. G. Si iniquitasassistit, quis, etc.
f . 5. custodilte. A. H. juxta Gr. eustodwlte. 7 . 4- ptoplet legemtuam. M. juxta Gr. ptopter ttoinen
Item y. 5. protectiotua. A. tegumentumtuutn. tuum.
Ilera f . S. itexleram tuam, A. R. Rom. M. G. H. C. Item y . 4. in verbo ejus. A. R. H. C. juxtaGr. in ver-
dextermtum, bum tuum.
EXPSALHO CXXI. f . 6. A. A custodia. A. Rom. M. A vigitia.
7.1. qum dtcla tunt mihi. A. juxta Gr, qui dixerunl EXPSALMO CXXX.
mihi. 7 . 2.Sicut ablactatusestsuper, etc. H. Sicut ablactato.
7, 2. in alriis tuis. Vox fuis abest ab A. G. H. C. G. C. Car. Colb. Ger. juxla Gr. Stcuf abtucUiium.
7. 4, nomini Domini. A. R. Rpm. G. C, nominituo, R. Rom. G. H. C. super matremsuain, itaretribues.
Domine. Et sic Gr.
f. 5. injudiciQ. \. juxta Gr. injudicium. EXPSALMO CXXXl.
f . 6. Rogale. A. M. juxta Gr. Interrogate. f . \. mansuetudiniscjus,G. modestimejus. Ilebr. af-
y . 7. in turribus luis. H. in (urribus tuis gtavibus.Gr. fHclionisejus.
ev TOtt;Ttupyofiapeof
wo. f . 6. in campissilvm.A. in campissaltuitm.
7 . 8. loquebar.A. G. juxta Gr. loqueb.arautem. f . 7. Introibimusin tabernaculumefus , adorabimus,
EX PSALMO cxxu. etc. Gr. sonat, Intremusin tabernacula ejus, adoremns,
f . 2. in manibus.Gr. utroque loco sonat, in manus. etc. El sic Hebr.
7 . 4. fiuia mu/fumrepteta est, A. G. juxta Gr. /n plu- 7 . 9. induanlur . •. exsultent. Gr. induenlur . •. ex-
rimum, etc. suttabunt.
EX PSALHO CXXIIl. 7 . U. efnon frustrabituream. A. et non pmnilebiteum. ;
7. 3. furor eorum.R. Rom. M. H. C. animuseorum. R. Rom. M. G. II. C. et non frustrabitur eum. Hebr.
7-4. agua attsortuisset nos. A. agua demersissetno*. et non averfefurab ea.
R. Rom. ve/uf agua absotbuissentnos, M. uf aguam 7 . 13. elegii eam. A. R. Rom. M. G. IL C justa Gr.
attsorouissenfnos. prmelegiteam. Hebr, desideraviteam.
55 LOCA EX PSALMISVARIANTIAIN PSALTERHS. 56
7. 14. elegi eam. A. R. Rom. M. G. H. C. Gr. pm- f. 3. exaudi me. A. M. Gr. cito exaudime. C. veloci-
eiegi eant. Hcbr. desideravieam. ter, etc.
7.15. Viduam ejus. Quidam interpres, Caplionem Ilem y. 3. multiplkabis in anima tnea virtutem. R.
ejus, teste ftilario, qui alleram lectionem anliquio- Rom. addunt. tuam. Al A. habet, muliiplicabisme
rera esse ct omniuo sequendam dicit. Gr. habet in anima meavirlute. G. C. mulliplicaslimein anima
0vip«v,venationem: sed in multis codicibus habuit mea in virtute lua. H. et Gr. concordant cum A. cui
j;vip«v, viduam,uli observat Hieron. quoest. in Gen., tantum addunt, lua.
c. 45, quo loco docet verbum Hebroeumsignificare y . 5. rn viis Domini. R. Rom. G. C in canticis,elc,
cibaria : licet in Psalterio transtulerit ipse venalio- quia pro eSot;, legebaiur w5at;. R. Rom. C. Do-
nem. mino.
7 . 17. Illuc producam.A. Ibi suscitabo.Gr. ixet e'J«- f. 8. Dominusrelribuet. A. G. juxta Gr. Dominere-
v«TelS.Hebr.Ibi oriri faciam. R. Rom. G. H. C. II- tribues. R. Rom. Domineretribue.
lic producam. Item y . 8. in smculum.A. inmternum.
7-18. effiorebitiG. floriet. In quod Aug. de Doctrina Ilem f . 8. tte despkias. G. H. non omittas. Hebr. ne
Christiana, 1. 2, c. 13. Illud, ait, guorf;'ain attferre dimitlas. Gr. /*vjTtapfSvi;.
non possumus rfe ore cantantium populorum, Su- EXPSALHO CXXXVIU.
per ipsum autetn floriel sancliftcaliomea; nihil pro- y . 2. sessionemmeam. G. passionemmeam.
fecto sententim detrahit : auditor tamen peritior 7. 3. ef funkulummeum, etc. A. et limitemtneum.R.
tnallet hoc cortigi, ut non floriet, sed florebit dice- Rom. G. H. C. et directionemmeam. M. el funem
relur. meuin.Hebr. efaccubilionemmeam.
EXPSALMO CXXXII. f . 4. non est sermo. A. R. Rom M. G. H. C. non est
dolus. In Gr. ).<5yo;aStxo;.
y. 3. in montem Sion. A. juxta Gr. super monles y. 9. diluculo. A. in direclum. R. Rom. G. II. C.
Sion. ante lucem.G. anfe lucem in directum. M. a mafu-
EXPSALMO CXXXIV. ftno. Gr. xaV opSov: pro quo in aliis libris , X«T'
7 . 3. guia bonusDoininus. R. Rom. G. II. quoniam 5p0pov.
benignus est Dominus. C. g«ontam suavis Domi- y . 11. illuminatiomea.Vox meaabest ab A. Car. Ger.
nus. Gr.
Item y . 3- qttoniamsuave. A. R. Rora. G. quoniam y . 14. magnificatuses. A. R. Rom. M. juxta Gr. miri-
suavisest. M. quoniam bonus.Gr. ort xa).ov,quoniam ficatus es. G. H. mirificatussum. Hebr. magnifieasti
decens;et sic Hebr. me.
7 . 5. prm omnibusdiis. A. super omnesdeos. f . 15. Non, est occultatumos meum a le, quod fecisti
f. 7. Educens. \. Suscilans. Hebr. Levans. in abscondito. G. iVonoccultum ossummeumad ea
y . 10. reges forles. G. reges mirabiles. qumfecistiin occulto.
f. 12. populo suo. A. M. C. servosuo. f . 16. Imperfectummeum, etc. M.juxla Gr. Inopera-
. \.
f 14. judicabil. judicavit. lum meum. G. Imperfectumtuumviderunloculimei.
ltem 7 .14. deprecabitur.A. advocabilur.Gr. Ttapaxlvj- Hebr. informemadhucme, etc.
fivio-eTai. R. Rom. M. H. C. consolabilur.Hebr. erif Itern y . 16. dies formabuntur. A M. C. per diem, etc.
placabilis. A. errabunt. .-quasi in Gr. legerit 7t)«7x9viiovT«i,
pro
f . 17. et non audienl. His verbis subjicilur apud A. H. die replebuntur.
Tt)«»eviiiovT«t.
nares habent, el non odorabunl; os habent, el nonlo- f . 17. honorificalisunt. M. honorandisunl.
quenlur; manus habent, el non operabuntur; pedes ltem 7 »17. confortatusest. A. juxta Gr. conforlati
habenl, et non ambutabunt. Apud R. Rom. M. G. sunt.G. C. confirmalisunt.
H. C. nares habent, etnon odorabunt; manus habent, f . 20. dicitis in cogitatione.A. H. C. Gr. dicesin co-
et nOnpalpabunl; pedeshabent, el non ambulabunl; gitatione. G. dicis, elc. M. contenliosiestisin cogita-
non clamabuntin gullure suo. lionibus.Hebr. contradkent libi scelerate.
Idem y . 17. negue eniin est spirilus in ore ipsorum. Item y . 20. civitates tuas. A. R. Rom. M. G. Car.
Ha»cverba prseterit A. Colb. Ger. Gal. civtfafessuas.
y . 21. ex Sion. Gr. sonat, in Sion. 7 . 23. inlerroga me , et cognosce semitas meas,
EXPSALMO CXXXV. A. Scrulare me, elc. M. Affiigeme, et scilo vias
7 . 1. tn mlernum.R. Rom. M. G. C. in smculum. meas.
7 . 2. quoniamin miernummiserkordia ejus. ApudM. f. 24. in via mterna, R. Rom. H. in viatn atlet-
loco istius clausulse, per omnes versus repetitur nam.
tantum, quoniambonus. EXPSALMO CXXXIX.
f . 7. luminaria magna. Additur solusin A. R. Rom. 7. 4. sicut setpenlis. A. R. Rom. M. G. H C. sic-
M. G. H. C. et Gr. ui serpentes. Et sic Vulgata in Car. Colb. Ger.
y. 15. ef virtulem ejus. R. Rom. G. C. et exercilum Gai.
ejus. Et sic Ilebr. At M. et omnem potentiam y . 6. exlenderuntin laqueum. A. R. Rom. M. G. II.
ejus. C. juxla Gr. addunt, pedibusmeis.
.
f 17. Qui percussit, elc. Huic versiculo in R. Rom. f . 8. obumbraslisuper capul, etc. R. obumbracaput,
G. C. alius iste preemitlilur : Qui eduxit aquam rfe elc.
in
pefrarupis, quoniam smculum,ctc. y . 9. Ne tradasme, Domine,adesiderio meo. G. Non
18. reges fortes. R. Rom. G. C. reges mirabiles. tradas, Domine-,desiderium meum peccatori. Car.
i f. Hebr. regesmagnificos. Colb-C. Gal. Nonttadas,Domine,desideriomeopec-
EXPSALMO CXXXVI. calori. Hebr. Ne des, Domine, desideriaimpii.
7. 5. obtivionidelur dexlera mea. A. R. Rom. M. G. f . 11. carbonesin ignem dejicieseos.A. juxtaGr. car- ',
H. C. obliviscaiurme dexleratnea. bonesignis in terra, et dejkies (vel. dejicient)eos. G.
f . 6. \.
proposuero. G. C. Car. Gr. prmposueto. carbonesignis, et dejkiel eos. H. carbones ignis, su-
7.
7 . usguead fundamentum.A. usguedum fundamen- per terram dejkies eos. i
tum. G. H. C. quoadusquefundamenlum. y . 12. capient in interilu. A. juxta Gr. venabunturin
EXPSALMO CXXXVII. interitum. ,
7.1. lpsi David. Gr. addit, Aggmiet Zacharimi f . 13. Ef vindktam. A. juxla Gr. efcausam.
Item f . 1- quoniam audisti verbaoris tnei. Id abest a EXPSALMO CXL.
G. et Hebr. y . 3. ef ostiumcircumstanlimlabiis meis,A. et oslium
7 . 2. ef veritatelua. G. el pielale tua. conlinentimcircum labiamea.
Item 7 . 2. super omne. R. Rora. supet nos. M.G. H. y. 4. ef »on communicabo.A. G. e/ non combinabo,
C. supet omnia. R. H. ef nou combinabot.
B7 PR/EFATIO. 58
7 . 5. oleumautem peccatotis. G. miseticordiapecca- 7. 12. magnificentimregni tui. A.magnitudinis decorit
toris. regni tui.
f . 6. junctipelrm. A. cum. Hebr. juxta pelram. R. 7 .16. omneanimal. H. omnemanimam.
Rom. M. G. II. C conlinualipetrm. y . 18. omnibusinvocantibuseum. Id apud R. Rom. G.
Item. 7. 6. potuerunt. A. prmvaluerunt.Gr. vjSuv0>joav. C nonnisi semel habetur.
duicuerunt.Hebr. decora sunt. EXPSALHO CXLV.
7. 7. erupta est. A. disrupta est. G. C. erupfum est, y . 4. cogitationeseorum. A. cogitationes ejus, Et sic
R. Rom. M. eructuat, sive etuctat. Hebr.
f . 10. singu/arifer. A. singulatis. 7 . 8. illuminat cmcos.A. juxla Gr. sapientes facit cm-
EXPSALMO CXLI. cos. H. sapientificatcwcos.
y. 3. Effundo.'.'. pronuntio. A. R. M. juxla Gr. EXPSALHO CXLVI.
el Hebr. Effundam. A. C. annuntiabo. R. pronun- y. 1. Halleluia. G. C. Car. et Gr. addunl, Aggmiel
tiem. ; Zacharim.Sic eliam Gr. cum aliquot Iibris initio
7. i.In deftcendoex me. R. Rom. M. C. In deftciendo Psal. CXLVH el CXLVIII.
in me. A. Dum defecit a me spiritus meus. Item 7 .1. decoraque.Abest ab A. R. Rom. M. G. H.
ltem 7 . 4. abscondetuntlaqueum.R. M. absconderunt C Gr.
superbilaqueos. 7 . 2. congregabit.A. colligens.R. Rom. G. H. C con-
f . 8. meexspeclantjusti. A. juxta Gr. me suslinebunt gregans.
justi. Hebr. in me coronabunlurjusti. f. 5. Et sapienlim ejus. A. juxla Gr. el inlelligenliw
EXPSALMO CXLII. ejus. Hebr. prudentimejus.
y. 4. e( anxiatus est super me. A. Tmdiumpassus esl f . 7. Prmcinite.A. R. M. G. C. Gr. lneipite. II. In-
in me. choale.
7.10. in terram reetatn. Gr. sonal, in recla :nec ad- f . 10. nec in tibiis. M. neguein tibialibus.A. R. Rom.
dit, ferra. R. Rom. habent, in viamrectam. G. H. C. nec in tabernaculis: quia forte in Gr. pro
EXPSALMO CXLIII. T«t; xvviptat;,legebatur Tat; oxvjvat;.
7 . 3. repulas. A. wstimas.M. visitas. Item y . 10. beneplacitumerit ei. A. benesentiet. Gr.
i . 8. dextera iniquiiatis. C. dextera mendacii. Et sic benesenlit.
Hebr. EXPSALMO CXLVH.
7.10. Qui das.'.-. redemisti.A. juxla Gr. et Hebr. Tit. Hatleluia H. C. Car. Gr. addunt, Aggmiet Zacha-
Qui dat.-s. redimit. R. M. G. H. C Qui das.-.-. li- tim.
beras. y . 13. seras. A. juxla Gr. et Hebr. vecfes.
f. 12. novellmplantationes in juventute sua. A. no~ y . 15. velociter.A. juxla Gr. usgue in velocitatem.
veiimconstubililwin juvenluie sua. R. M. novellm f . 17. sicut buccellas.A. R.Rom. M. G. C. sicut fru-
plantationes stabililma juventute sua, G. C. novella sla panis.
ptantationisstabililaa juvenlulesua, H. novellaplan- Ilera 7 .17. </m'ssuslinebit.A. M. G. C guis subsistet,
tatio stabilitain, etc. f . 18. e( liquefaciel. A. et tabefaciet.
7 .15. in egressibussuis. R. M. G. C tn itineribus EX PSALMO CXLVIII.
suis. Hebr. in compilisnostris. y . 4. et aqum omnes.Abest omnesab'R. Rom. C Car.
EX PSALHO CXLIV. Gal. Gr. et Hcbr.
y. 1. Deus meus rex. A. H. juxla Gr. addunt, y . 14. ef exallavit.A. juxta Gr. exallabit.
meus. EX PSALMO CXLIX.
7. 5. glorimsanctitatisluw loquentur. R. Rom. H. C y . 4. benepiacilumeslDomino. \. bene facit Dominus.
Majestalistum et sanclilalemluamloquentur.Gr. ma- llem y .4. tri salutem.G.C. Gr. tn salute. Hebr, tn Jesu.
jestalis tum et honoremtuum loquentur, et sanclila- EX PSALMO CL.
tem tuam dicent. y . 2. virtulibus.R. Rom. M. G. C. Gr. potenlalibus.
7 . 9. universis.Gr. sonat, sustinentibus. f . S.jubilalionis. R. Rom. C bene linnientibus.
Pauca reslant in superiorem collectionem observanda. Ac primura quidem discrepantiarura genus illud, in
vocum interpunctione situm , unde variatur interdum sensus , prsetermissum hic necessario fuil, quod nimis
late pateat, neque alia facile ratione, quara relatis inlegris Psalteriis oslendi valeat. Praelerea , ne quis psal-
terium quod appellant Velus, hica nobis neglectum putet, admonere juvat nihil ipsum ab Augusliniano dis-
sidere. Et jam nulli dubilamus quin illud lotum ex Augustini Commeitiariis exscripserit ejusdem in quincu-
plici Psalterio editor Jac. Faber , qui Psalmorum verba , rei subjectocquandoque a concionante aptata , non
alio quam expressa ibi erant modo relulit, ut videre est in Psal. cxx, Levent, etc. Quod nonsatis adverle-
runt li, qui Velusistud et Augustinianum in suis ad LXXInterpreles scholiis et notis , uon pro uno eodera-
que , sed pro duobus habent Psalleriis. Postrerao observatione dignum est, Vulgatam inqttibusdam , lamelsi
rarissimis locis , minus cum Hebraoo, quam veterem versionem convenire , ob varietatem , credimus , con-
textus groeciHexaploruni, ad quem Hieronymus Psalterium latinum emendavit. Exempli gralia , in Psal. iv,
8, habet Vulgala, A fructu; quia graecumexemplar ferebat, «7tox«prtou,pro aTtaxaipoO,A tempore, quse erat
jectio veteris versionis magis Hebraeoconsentanca.

DE SUBSEQUENTE AUGUSTINI OPEHE,

CASSIODORUS SENATOR
IN PROLOGO AD SUDMCOMMENTARIUM
IN PSALMOS.
CumPsaltOTiicoelestisanimarum mella gustassem, arcanum. Tunc ad Auguslini facundissimi patris con-
id quod solent desiderantes efiicere, avidus me per- fugi opinatissimam (a) lectionem , in qua tanta erat
scrutator immersi, ut dicta salularia suaviler imbi- copia congesta dictorum, ut relineri vix possit rele-
berem post amarissimas actiones : sed familiaris in- ctum, quod abunde videtur expositum. Credo, cum
choantibus occurrit obscuritas, quaevariis est intexta nirais avidos populos ecclesiasticis dapibus explere
personis et velala parabolis. Hsec in dictis vitalibus cupit, necessano fluenta tam magnaj pracdicationis
Hoxia dissimulationeprseteritur, dum sa^peillud re-
periri solet ambiguum, quod magni sacramenti gestat (a) Ms,Gerra.,disertimmm.
PRvEFATlO.
emanavit. Quoeirea memor inflrmitatis meae, raare nium magister egregius, et quod in uberlale rarum
ipsius quorumdam psalmorura fontibus profusum , est, caulissimus dispulator. Decurrilquippe lanquam
divina misericordia largieule, in rivulos vadosos fons purissimus nulla Isoeepollutus; sed iri iniegritate
compendiosabrevilate deduxi, uno codice tam diffusa fidei perseverans , nescit hiereticis dare unde se pos-
coraplectens , quse ille in decadas quindecim mirabi- sint aiiqua colluctatione defendere. Totus catholicus ,
liter explicavit. Sed , ut quidam de Homero ait, tale tolus orthodoxus invenitur , et in Ecelesia Domini
est de ejus sensu aliquid subripere , quale Herculi suavissimonitore resplendens ? superni luminis cbri-
clavam de manu tollpre (a). Est enim litterarum onj- late radiatur.
(a) Hacrobius,lih. Ssaturnal.c. 3.

VERSUS
AD EPJTQMEN COMMENTARIORUM AUGUSTINJ IN PSALMOS,
COJSTENTAMIN VETERE CODICE COLBERTINO,
Cut codicipropylwum, camermforma , ad Davidis complectendamimaginemappiclum conspkilur, el inscri-
ptum his ad formcemverbis: Landulfus ovans bunc libellum ficri jussit, pro quo funde preces carmina qui
legis, etc. At veroad imaginis pedes: Orate pro Annone , lioc supplico.
canticaDavidico Christummodulantiaplectro, Unocunctasimullibuitperstringereliliro,
Explanatatenel floridusisteIiber; Et modicasundassumerede pelago;
Maximasuceinctisreseransmysteriaverbis, Saspiusut breviter possitres tanta revolvi,
Et profluossensussub brevitateloquens. Necnimiosumptusivelabore gravet.
HuncAugustinus,totoveuerabiUsorbe, Hunc igitur,I.ector,sensupercurresagaci,
Egregiusprsesul,doctoraposlolicus Et capesidereumnectarab ore sacro:
In popuiislargodiffundepsflumineJinguae, Quodrecreat mentes, quodmoresibrmatet ornaj,;
Ter quinisdecadisgrandeperegitopus; Uudetrahuut vires spes, amoralque fides.
Dumcupitet tenuesrerum comprendereformas, NamDeushic clemensrevereudaeprsesidetarcae,
Et mentemplebisvocemoverepia. Quaiduplicitabulajurasupernatenet:
Sedquiarem mirainatqueomnirationesalubrem, Austeram virgammannsedulcedinesedans,
Konomnesavidocordisamorepetunt; Propitioquesuper numinecunctategens:
Immoetjamplurescensusensuqueminores, Atqueduosintercherubiuosvocetremenda
Haudquaquam tantas quimushabere gazas: Intoaat,et rapidifulgurisigne niicat.

FRANCISCUS PETBARCHA, JOAN. BOCCACIO,


DE AUGUSTINl IN PSALMQSOPERE SIBI TRANSMISSO(a).
Beasii me munere magnilico et insigni. Jam Davi- uf aliquid ei scribere vacavissemiremur; et tam multa
dicum pelagus securior navigabo : vitabo scopulos; scripsil, quam mulla vix quemquamtegere posseereda-
neque verborum fluctibus, neque fractarum senten- mus (a). Sed ut alia omittam ejusdem ingenii mo-
tiarura collisione terrebor. Solebamipsis meis viribus numenta, seu quse multa sunt mibi, seu quibus ad-
in altum niti, et nunc altius brachia jaclando, nunc hue careo; et rursum, seu quae Retraclalionum
assere fortuito subnixus, per obstanles fluctus fesso suarum libris ipse idem commemorat seu quaeibi vel
ingenio laborare : ita quidem ut saepe cum Pelro oblita forte, vel neglecta, velnondura scripta prajler-
mergi incipiens exelamarem, Domine,manum salvum me fac iit, atque omnia relegendum vita humana vix suffi-
(Malth. xiv, 30): et soepecum Christo suppli- cit: quis eum, si nihil aliud egisset, unum hoc scri-
cibus porrigente consurgerem. Hos inter aestus, pup- bere potuisse non stupeat? Nullum unum et unius
pim lu mihi prsevalidam et nauclerum industrium opus hominislatinis editum litteris, huic magnitudrni
destinasti, divini ingenii Augustinum : cujus opus im- conferendum scio, nisi forte sit alter ejusdem liber in
mensnm , quod vulgo tres in parles, apud quosdam Epistolas Pauli, quod, nisi fallit existimalio, frustra-
plurifariam divisum, multis et magnis voluminibus lurque memoria , prope ad eamdem litterarum con-
continetur, totum uno volumine comprehensum (b), geriem videtur accedere : vel Titi Livii Komanarum
et a le mihi transmissum hclus stupensque suscepi. rerum liber ingens, quem in partes, quas Decades
Et dixi mecum, Non est inerliae locus : si quid olii vncant, non ipse qui scripsit, sed fastidiosa legentium
supererit, iste.discutiet. Magnusadest hospes et magno scidit ignavia. Huic tali amicitiae luoe dono, praeter
curandus impedio. Dormire totis noctibus non sinet. eam quam loquor magnitudinem, et libri decor, et
Fruslra jacelis adhuc eonjunctis oculis : vigilandum vetustioris lilierae majeslas, et omnis sobrins accedit
est, lucubrandura est. Frustra quictem meditamini : ornatus; ul eum oculos ibi figere cceperim, siticulosae
laborandum est. Verum dicam : Ncmo ex amicis hirudinis in raorera nequeam nisi plenos avellere. Ita
illum sine admiratione respexit, cunctis una voce le- mihi sscpe dies impransus praeterlabitur, nox insom-
stantibus, nunquam se librumtanli corporis vidisse. nis : in qup quidem delectationi meae, quam jam fere
Quod de me ipse profiteor, rerum talium haud ulti- unicam, nec nisi ex litterarum lectione percipio,
mus inquisitor : nec mole lillerarum, quam sensuum quanluin hae lua liberalitate sit additum, non facile
ubertate, majus opus, Monstrum est cogjlare, quanr viilgus exisljmet, cyi ex|ra corporeos sensus nulla vo-
tus ille Vir ingeniq, quantus studio fun; unde ille luptas esl : tu vero perfacile; neque mirabere libri
fervor impetusquc scribendi sancto Viro, illa rerura anxie exspectasse.
hujus adventum rqe silienter atquefestinatio
divinarum notilia terrenis diu primum illecebris Scis ul cupiditati longa brevitas, tarda est.
caplq, illa demum laborum patienlia seni, illud otiqm Quod si apud Nasonem amanlis insani verhmn est,
eptscopQ,illa Romani eloquii facultas Afro homini; « septimanoxagitur, spatiqmmihiiongiqsauno.»
pV quo proprie dtctum putes, quod ipse de Marco quod niihi visum putas,, cqi infer esspec.tiniduni, ut
Yarrone aixjt, Terenlianum secutus : Vir, inquit, ex persona altertus ait idero,
doctissimusundecumqueYatro, qui tam multa legit, 6 Lunacpuaterlatuit,toto quater or\ie recrevit? »
(otitd.neroid,, episf.2.)
(a) Epist.variar.22vel24. Solet honesta oupieqtium flamma screaior esjse, 11041
in
(b) lstud ipsum nunc in duo divjspi asservaluv - . bi-
btWtlreca,Regia,,InspwQpss, Syikhm it»ffa, wl. ^-96. (a) Lib,vi de Cjvit.Dei,cap. 2.
€1 PR/EFATIO. 62
segnior. Consulto tamen actnm rear, non quideni derio meo calcar, munerique luo graliam (jumularet.
abs te, qui in miftendo multam sollicitudinem ha- Pro quo tibi grates merilas agendi ne forfe putes
buisti; sed ad fbrtnam (a) potius, ut ipsa dilaiio desi- quod hujus epistola; conlextus, aut dies unus modum
Slatuat; non alium scip quam legendi vivendique li-
(a)torte, att alio, vel quidsimile. nem fore. Yale nostri memor.
PB^FATIO CUJUSDAM BECENTIOBIS
IN COMMENTABIOS AUGUSTINI,QUOS SCRIPSIT 1N PSALMQS.
Cum non solum divinae,verum eliam humanoephi- dignani sibi servitutem rependeret. Indicta autem ho-
losophiasveritas doceat, nihil frustra, et sine causa, iiiini servilus, licet multifarie iiiterpretari, mullis va-
sive in Dei, sive in nalurae operibus esse factum; riisque modis Deo creatori exhiberi possit; nihil ta-
non parum eorum animos, qui singulorum rationcm men aliud est quam debitus Deo cullus, et liic non
factorumconati sunt reddere, qusestiopulsavit, cujus aliud quam devola ipsius laudatio. t Summusenim,
rei causa et ad quid homo conditus sit. Ad quam dis- LactantioFirmiano teste, colendiDei rilttt est, ex ore
solvendametsi multorum philosophorumingenia sol- justi hominis ad Deum directa laudatio. Qum Iqjnen
licile ac plurimum laboraverinl, nullus eorum tamen ipsa, inquit, ut Deosit accepla, et humititate, el timore,
veram integramquc rationem reddere potuit. Quo et devotionemaxima opus est; ne quisforte integrilatis
factum est, ut a reclo veritatis tramite devianles, in et innocentimfiduciam gerehs, tumoris et arroganlim
varios inexcusabilesqueerrores incidcrint. Nec mi- erimenincurrat, eoquefactogratiamvirtulisamillat(a), i
rum : qui enim ralionem sui ignorabant, quo paclo Unde et sanctus Moyses postquam prsememoralum
cujusvis alterius rationem scire polerant? Divinaau- expressit praeceptum, subjecit, Ipsi adhmebis, ipse
tem Scripiura ab hominis Conditore inspirata, sola estlaus tua (Deut. x, 20 ef 21):hoc est, quem solum
summam perfeciamque factionis ipsius causain in lu- laudare debes. Hsecest vera religio, (laecrecta pietas,
cem produxit; nnn modo generalem, qua Dominus haecdebita Deo servitus. Hoc est acceptabilejugeque
omnium universa propter se operatus cst (Prov. xvi, sacrificium, quo coli, placari, honorificari et gloriQ-
i), sed et in specie officiisui ralionem, digniialem fi- cari vult Deus, ipso per Prophetam conteslante, et
nemque demonstrans. Ita enim scriptum est: Deus dicente : Immola Deo sacrificiumlaudis, et redde Al-
de lerra creavithominem,et secundumimaginemsuam tissimovota lua. Et in calce ejusdem vaticinii: Sacri-
fecilillum. Et paulo post : Posuif oculumsuum super ficium, inquit, laudis honorificqbitme, et iltic'iter que
corda iilorum, ostendereittis magnaliaoperumsuorum, ostendamilli salutate Dei (Psai. XLIX,14, 23).
ul nomensanctificationiscollaudent, et gloriari in tni- Verum quaravis ad hanc servilutem omnes homi-
rabilibus iltiits, ut magnalia enarrent operum ejus nes leneanlur; quosdam tamen Dominus elegit, a
(Eccli. xvn, 1, 7 ef 8). Quorumomniumhxc summa quibus praicipue et specialius coli atque laudari vo-
est, Deum idcirco hominem, talemque condidisse, ut luit, ut in Veteri Testamento populumIsraeliticum,
esset qui opera ejus intelligeret, qui providentiam ad quem Moysesita loculus esl: Te elegit Dominus
disponendi, rationem faciendi, virtutem consuni- Deus tuus, ut sis ei populus peculiaris.de eunctispo-
mandi, poteniiam conservandi, sapientiam guber- pulis qui sunt super terram (Deut. vu, 6). Et iterura
nandi, clementiam benefaciendi, et sensu admirari, post nnilta : En Dominus,inquit, eleyit te hodie, ut sis
et voce enarrare alque collaudare possel, hoc est, ut ei populttspeculiaris, sicut tdculus est libi, et custa-
Deum factorem coleret. Quemadmodumitaque factus diasomnia ptmceplaiilius, et faciel le excelsiotemcun-
est mundus propter lioinineni, ut ei servirel : ila ctis gentibus,quas cteav\lin laudemet gloriam suam ,
horao factus est propter Deum, ut ei serviret. Sic ul sis populus sanclusDomit»Dei tui {Id. xxvi, 18 et
ergo mundusidcircofactusest, ut fjeret homo : homo 19). Sic et in novo Tesiamento. populum christiar
vero ideo factus est, ut Deumfactorem suum agno- nura ad sui laudem et gloriam singulariter elegit,
sceret; ideo agnoscerel,ut araaret et colerel; ideo AposloloEphesiis hoc scribcnte , et ob id Deum be-
araaret et coleret, ut beatam immortalilaiem pro nedicente et laudante: Benedklus, inquit, Deus et
mercede laboris capcret; ideo aulempramio beatae Paler DomininostriJesu Chrisli, qui benedixitnos in
immorlalilatisafiiceretur, ut similis effecius Angelis, omni benedktionespirituati in calestibusin Chrislo,
summo et immortali Deo in perpetuum serviret, et sicut elegit nos in ipso ante mundi consliluiionem,ut
csset regnum aelernumipsi Deo. Hoeccsl summa re- essemussanctiet immaculati in canspecluejus in cha-
rum, boc arcanum Dei, hoc constitutionis mundi ritaie. Qui prmdeslinavitnos in adapiionem filiorum
mysterium, h;ec conditi hominis ralio, hic universo- per Jesum Christumin ipsum, secundumproposilum
rum cardo. Hocqui nescit, si ipse homo sil nesciiur. voluntatissum, in laudemglorimgratiw sum(Ephes. i,
Hoc si philpsophitenuissent, in tot tam varios lamque 3-6). Item quemadmodumju Veteri Testamento ex
perniciosos errqres prolapsi non fuissent. Ilanc deni- electo populo subelegil sibi Dominus iilios Levi, qui
que condilionissu« ralionem ut homo jugiler teneret, specialiter sibi in minjsteriis labernaculi servirent, •
in proeceptumsibi posita est, sanclo legislatoreMoyse secundumquod ad Aaron locutus est :Ega, inqiiit, dedi ,
atleslante, el Judaicum populum ita commoneme: vobis fralres vestrosLevilas de medio filiorumIsruel,
Ef nunc, inquit, quid DominusDeustuus peitla te, nisi et tradidi danum Domino,ut serviantin mhtisteriista-
ul timeasDominutnDeum luum, et ambulesin viisejus, bernaculi ejus(Num. xviu, 6). Quos postea rex Da-
et diligaseum, ac tervias DominoDeo tuo in tolo corde vid instituil ut siarent mane ad coniitendum el ca-
iuo, et in tota anima tua, custodiasquemandalaDomi- nendum Domino (I Par. XXTI , i), similiterque ad
ni, et cetemoniasejus, quas ego hodieprmcipiqtibi, ut vesperam , eic. Sic similimodo in NovoTeslamento
benesit libi? Et post pauca : DominumDeum tuum, ex populo chrisliano subelecli sunt clerici et sacer-
inquit, limebis,el ei soliservies(Deul. x, 12,13, 20 ). dotes, ut illi specialiter Dominoserviant, et virtutes
Neque istud proetereundumest, quod eadem quoque ejus enarrando, eum laudent et colant. Quod Petri
de causa, non solum conditusest homo, sed et homi- Apostolorum principis auctoritate comprobatur, ad
nis Conditorfaclus est homo, Zacharia pareute prae- eos sic scribentis : Vos autem genus electum, regale
cursoris Domini Spirilu sancto repleto, ita inler cse- sacerdotium,genssancta, populus acquisilionis,ut vir-
tera valiciuante et dicente : Jusjurqndum quodjuravit ttttes annuntielisejus,qui de tenebrisvosvocavitin ad-
ad Abrahampatremnoslrum, daturum se nobis; ut sine mirabilelumensuum (l Petr. n, 9). El sicut filii Levi
limore de manu inimkorum nostrorum tiberati, servia- cerlis temporibus et lioris, laudibus divinis devotius
mus illi, in sanctilate el juslitia corani ipso, omnibus insistebant, ila et clerici debent. Nam el clerici a
diebusnostris (Luc. i, 73-75). Ecce teslimonio tanti sorte dicti sunt, eo quod sint de sorte Domini; ipsura
propheUeidcirco eliam Deum propter hominem, ho-
miaem foctum, imo et homint scrvivisse, ut et honio (a) Lactant,ui librovi, de YeroCultu,c. 25.
63 PR-iEFATIO. U
pro sorte et haereditatesua cum filiisLevi in perpe- quid psallat ignoral? Jubet namque sanclus Psalmi-
tuum possessuri, dummodobic debito cultu et digna sta noster ut psallentes Deo intelligenter psallant.
laudationeei servierint. Quoniamrex, inquit, omnislerrmDeus,psallilesapien-
Illud proetereaconsiderationedignum est, nec my- ter ( Psal. XLVI,8), hoc est intetligenler,ut alia lit-
slerio caret, quod cum tota Scriplura divinitus in- tera habet. Quia vero hic liber tol et tam profundis
spirata, ad Deilaudemet gloriam ordinata el con- mysteriisplenus est, ut a nemine sine revelaiione
scripta sit, tota eliam homini ad ejus doctrinamet vel doclo interprete possit intelligi; ea de re magnus
consolationemtradita , lota denique divinis laudibus ille doctor Auguslinusnoster, devolissimusDei cul-
plena, universa a quibus debita Dei laudatio sumi tor, aniinarumque salutis zelator ardenlissimus, il-
potest induccns, omnemque laudandiformam atque lius explanationi vigilanti studio insudavit, clausa
rationem exponens; sancta tamen Ecclesia quibus- quaeque reserans, abscondita revelans, mysteria
dam Scripiuris specialiusatque frequentius in divino pandens , obscura dilucidans, dubia definiens, vitia
cultu uti voluit. Nam sicut ex utriusque Testamenti delcstans, virtutes extollens, supplicia comminans,
populisDominus quosdam specialiter elegit, ut su- prsemiapromittens , pusillanimes confortans, prasu-
perius expositum est; ita et ex utriusque Testamenli mentes deterrcns , perseverantes coronans ; ila ut
Scripturis quasdam specialiter in cultu suo voluit nemo qui diligenter legerit, absque fructu discedat.
frequentari, utpote ex Vcteri Testamento librum Huic igitur operi studium impendant, illud frequen-
Psalmorum, hac prxsertim ratione, ut docto Diony- ler legant, illius sensum teneant omnesquiin sor-
sio placet, quia Psalmi per modumlaudis compre- tem Domini, ut illum debita -servitute Jaudenl et
hendunt quidquid in sacra Scriplura conlinetur (a). glorificent, electi sunt: ne negligentes et ignari,
Undc et hic Psalmorum liber registrum est totius sa- illam divinoe comminaiionisultionem experiantur:
crae Scripturoe, el consummatio totius theologicoc Quia tu scientiamrepulisli, repellamle, ne sacerdolio
paginoe. Quem et subsequens divi Augustini noslri fungarismihi (Osemiv, 6). Et istam adhuc terribilem:
prologus innumeris pene prseconiis commendat et Dixi, semperhi errant corde;ipsi veronon cognoverunt
extolht. Hunc librum sacer canon, inter caeleraquae viasmeas, quibusjuravi in ira mea, si intrabuntin te-
sacerdotibus ad sciendum necessaria sunt, discen- quiemmeam(Psal. xciv, 10,11): et ita partem suam
dum commonet. Cum enim intelligenter Deo psallen- habiturisint cum hypocritis.Quin potius intelligentes
dum sit.quomodo debite Deo psallere potest.qui et lenentes rationem qua conditi sunt, Condilorem
pro sorte haereditalissuoepossideant, laudent et glo-
(a)Dionys.de eccl.Hierarcbia,c. 3. rificenl in sseculasaeculorum.Amen.

INLIBRUM PSALMORUMPROLOGUS,
Augustinoin editisolimtribulus,sednonin omnibusmanuscriptisrepertus. ipsa est Basiliiad eius Commentarium
ia
psalmospraefatio
ex interpretationeRufini.
Omnis Scriptura divinilus inspirata, utilis est ad cnim ex his qui in Ecclesiamcommeant, neque apo-
docendum (II Tim. III, 16). Hac ipsa de causa a Spi- slolica prseceplafacile possunt, neque propheticavel
ritu sancto conscripta est, id cst, ut veluti cx cora- liquidodiscere, vel cum didicerint retinere; Psalmo-
muni quodamsanilatis fonte, omnes nobisex hac re- rum vcro responsa et inlra domos, inlerdum eliam
media propriis passionibusassumainus. Saniias enim, in puhlicocanunt: et sicubi quis quamvisfcro sc ra-
inquit, compescitpeccala magna. Alia namquc sunl bidissimofurore rapletur, si fortc fueril Psalmi, ut
quae Proplietse tradunt, alia quoe bistorici (a), lex ila dixerim, carminibus incantalus, conlinuo omnis
quoque alia, proverbiorum etiam 'admonilio alia : rabies ferocitatis ejus abscedit.
Psalmorum vero Iiber qusecumqueutilia sunt ex Psalmus tranquillitas animorum est, signiferpa-
omnibus continet. Fulura proedicit, vcterum gesta cis, perlurbationes velfluctus cogitationumcohihcns,
commemorat, legem vivenlibus tribuit, gerendorum iracundiamreprimens , luxum repellcns, sobrielatem
slaluit modum : et ut breviler dicam, communisqui- suggerens, amicitiamcongregans, adducens in con-
dam bonae doclrinsethesaurus est, apte singulis ne- cordiam discrepantes, reconcilians inimicos. Quis
cessaria subminislrans. Veteribusnamque animarum enim ultra inimicum dicat eum , cum quo iiiianiad
vulncribus novit mederi, sed et recentibus velocis- DeumPsalmi emiserit vocem? Ex quo intelligitur,
simumscit adhibere remedium, atque intaclis perse- quia, quod omnium bonorum maximi>mest, chari-
verantiam salutis adhibere; sed ct univcrsis pariter talem Psalmus instaural, conjunclionera quamdam
passionibus subvenire, quoe dominationibusvariis per consonantiamvocis efficiens, et diversum popu-
numanas animas angunt. Et hoc sub modulatione ltim unius chori per concordiam consona modula-
quadam et delectabilicanore , humanum animum (6) tione consocians. Psalmus dscmonesfugat, Angelos
ad pudicitiam provocante. Quoniainquidem Spiritus ad adjuloriura invilat.Scutumenim in noclurnis ter-
sanclus videns obluctantemac resislentem a virlulis roribus , diurnorumque requies est laborum , tutela
via humani generis animum, et ad delectalioncsvilac pueris, juvenibus ornamentum, solamen senibus ,
magis inclinari, quam ad virtutis rectum iter erigi , raulieribus aptissimus decor. Desertas habitare facit
deleclabilibus modulis cantilenoevim suaadoctrinae urbes, sobrielalemdocet : incipienlibus primum ef-
carminis mulcelur
permiscuit (c); ul dum suavitate utilitas ficitur eiemenlum, proficienlibusincremenlum, per-
auditus , divini sermonis pariter inseratur : feclisstabile firmamentum, tolius Ecclesiaevox una.
secundum sapientes medicos, qui si quando usus po- Psalmus solemnitales decorat : Psalmus tristitiam
aegris offerant
posCeril ut austeriora medicamentaausteritate qusepropter Deum est, mollit : Psalmus eliara cx
morlalibus ; ne seger utilitatem prse reiu- corde lapideo Iacrymas movet. Psalmus Angelorum
giat, ora ac summilatespoculi quo remedium porri- opus est, exercituum coeleslium,spiriluale ihymia-
gunt, melle circumlinunt.Proptcrea ergo Psalmoruni ma. 0 vere admirandi raagislri sapiens inslitutum ,
nobis per modulos apta sunt carmina, ut qui vel ut simul et cantare videamur , et quod ad utilitatem
selate puerili, vel adolescentes sunl moribus, quasi animse pertinet, doceamur! Per quod magis neces-
cantilena quadam psallentes deleclari videantur. saria doctrina nostris mentibusinformatur : pro eo
Revera enim animas illuminant ac mentem. Plurirai animis
quod si qua per vira et difficultatemaliquamea
noslris fuerint inserla, conlinuodilabuntur; vero
(a) Alias,hislotia. quse cum gratia et dilectione suscepimus, nescioquo
(b\ All3SSBH&ttftl residere in menlibus, ac memorisevi-
\c) Alias',ditigi, modulos
deleclabiles c antilenmcuntse- paclo magis
ria doclrinapermiscttit. denturinhcerere. Quid autem est, quod non discalur
65 PRJEFATIO.
in Psalmis? Non omnis magnitudo virtutis, non ctum docens. Quoniam quidem hoc solum orga-
norma justitise, non pudicitise decor, non prudentioe num musicorumsonos de superioribus haDere fer-
consummato, non patienlioeregula, nonomne quid- tur. Cithara namque, vel lyra, ex inferiori parte ses
quid potest dici bonum? Procedit ex ipsis Dei scien- vel lympanum habens, resultat ac resonat ad ple-
tia perfecta,praenunliatioChristi in carne venluri, et ctrum : psalterium vero harmonias de superioribus
communisrcsurrectionis spes, suppliciorum metus , babere refertur aplatas, et sonorura causas desuper
gloriic pollicitatio, mysteriorum revelatio : omnia dare. Quo scilicet ctiam per hoc nos doceamur, qu
prorsus in his velut magno quodamet comraunithe- sursum sunt et quse superiora altendere ; el quoein-
sauro, recondita atque conferta sunt bona. fima, id est, vllia carnalia declinare. Sed illud arbi-
Quem librum Prophela, ctim multa sint organa tror profundius nobis prophetica hac indicari ratione,
musicorum, huic tamen organo quod Psallerium ap- ac per formara nos organi istius edoceri, quod hi qui
pellatur, aptavit; de superioribus, ut mihi vide- diligenleset apti, moderatique sunt moribus , facilc
tur, inspiratam Dei (a) gratiam per Spiritum san- pervinm ad superiora iter haheant. Sed videamustan-
et. dem, quid eliam ipsa Psalmorumindicent initia.
(a) Alias,
IN PRIMUM PSALMUM ANNOTATIO,
In editisquidemantiquioribusAugustinotribula,sed nonin omnibusMss.reperta, neque de Psalmorumauctoreconsen-
tienscumAugusliniopinionein lib. 17de civitateDei,c. 14.
Diversa sunt genera prophetioe: et proinde cujus dit?Sed quia hic psalmus propriam vocem Dei lo-
hoecvox, vel in qua persona proprie dictum sit, aut quenlis inducit, icleo litulum non habet, ne quid
cur litulum non babeat, requiramus. Cenlum itaque divino eloquio prseponeretur, aut primus diceretur,
et quinquagintaPsalmos csse, nulla dubilatio est, et qui non primus, scd unus est appellatus : et ideo
qui Psalnius quotus sit, vel a quo recitatus sit, titu- proetitulatioiiemhabere non potuit, nec debuit, ne si
loruin inscripiione ostenditur. Nonenim omnesPsal- habuisset ul primus esset, melior tanlum in ordine
mi a Davidediti sunt. Ipse enim Davidex omni populo numeri, non auctoritate judicarelur : aul ne , ut jam
qualuor principes Spiritu sancto mundatos elegit, relatum est, aliquid prseponeret diviuo eloquio Psal-
quorum nomina sunt Asaph, Eman, Ethan, et ldi- mographus, prselitulalione prseposita. Nam et proe
thun, ut in quemcumquedivinus Spiritus inlrasset, cseleris potuisset inlelligi, si primus dictus fuissel. Et
hymnum Deo caneret. David ergo solus novem psal- ideo solus tilulum non habet, ut perspicuum esset
mos ore proprio cecinit: reliqui autem ab illis qua- quantum inter coeteroseminerel. Unde jam animad-
tuor principibus,juxta tilulorum inscriplionem, sunt vertere debet Prudenlia Vestra, quanta vis, quanta
dicti. Hic autera quia tilulum, sicut jara dixi, non auctorilas , quanta ratio in lioc psalmo versetur, cui
habet; requirendum nobis est, qua ralione inter cse- nec tilulum ausus est scriba prseponere, nec nume-
teros solus non habeat tituli inscriptionem, vel a quo rum indicare; ut solum eum et unum, potius quam
fuerit recilatus. Nam si Psalmographus secundumet primum ostenderel. Igitur quia faventeDeo, et vocis
tertium et quartum et omnes vcl in numero redigere, auctoritas jam oslensa est, et lituli ralio demonstra-
vel causas singulorum ostendere potuil; curnon et ta; superest, ut de ipso psalmo tractemus.
buic titulum imposuit, et ulrum primus esset, oslen-

SYLLABUS CODIGUM
AD QUOS RECOGNITDM EST AUGUSTINI OPUS IN PSALMOS.
MANUSCRIPTI CODICES. Noviomensis EcclesiaeMss.qui 600 ad minusannos refe"
runt.
Abbatiaes. AudoeniRotomagensis, qui annosfere 700prae- pralellensisAbbatiae codicesante annos item600scripti.
ferunl. Regiusmiraemagnitudiniset in duos nunc tomosdivisus
BeccensisAbbatiae Mss.ejusdem setalis. liber, qui in prima pagellavacuapraefert: «Hocim-
Belgicicodices,id est, variantes lectiones per Lovanienses « mensumopusdonavitmihivir egregiusdominusJoan-
Theologos collectae. «nes Boccaciide Certaldo,poeta nostritemporis,quod
S. BenigmiJivionensis Mss. « de FlorentiaMediolanum ad me pervenit1353,april.
Bellovacensis Ecclesiae
antiquissimus codexin postremos30 »
«10. QuodFrancisciPetrarchaemanuinscriptuminlel-
psalmos. liges ex data ab ipso ad Boccaciumepistola,quaeva-
Cnristinae serenissimae S uecorum Reginaeunus, septem- riamminVeneta edilioneest 24, m Basileensiautem22,
decimex prioribuspsalmis, id est a 54ad 30 continens; incipiens : «Beasli me munere magnilico,» etc. Ubi
et alter posteriorestrigintaduos,a 119scilicetad 150. Augusliniin Psalmosopus«immensumtotumuno volu-
Colbertinicodicesoptimaenotoe. «minecomprehensum,» BoccaciibeneGciosibitransmis-
Corbeienses per totumhocopusduo, et interdum plures in sum teslatur, scribens«Mediolani Vidus maii.» Episto-
eosdemtractatus,pleriqueante annos800 scripli. Iamex integro relatamhabes suprainter proefationes
in
Abbatise de Culturaapud Cenomanos perantiquus codex in hunc tomum, c ol. 59-60.
50
priores psalmos. Ex AbbaliaS. RemigiiRemensispluresin eosdemPsalmos,
FerrariensisAbbatiae codexvigintisex Psalmoscomplectens, qiiidamanteannos500,aliiante800descrqli.
a63ad98. S.TheodericipropeRemoslibri aliquantorecenliorisaeta-
Floriacenses Mss.annorumcirciter700. tis.
S. MauriFossatensis perantiquusMs.in psalmosdGraduales. Vaticanas Bibliothecae codexin prioresquadragintanovera
RRPP.FuliensiumS.BernardiparisiensisMss. uo: alter psalmos.
psalmos sexdecim,a 33ad50; alter octodecim continet, vindocinensis Abbaliae Mss.
nempe a 101ad118. EDITI CODICES.
Ecclesise S. GatianiTuronensisoptimae noue codexin prio- Am.ld est,liber BasileaeexcususperJoannem de Amerbach,
rescentumpsalmos. annoDomini1489.
Gemmeticensis Abbatiae Mss.annorum fere 700. Er. Desiderii Erasmicura castigatus,et Frobenianoprelo
Mss.s. Germania pratisin suburbioparisiensi. editusBasileae, anno1529.
LyrensisAbbaliae codices. Lov.Juxta Lovaniensium Tbeologorum recognitionemim-
S.Michaelis in periculomaris. pressusAntuerpise, Plantinianistypis,an. 1576.
Comparavimusprveterea eas omnes editiones initio Retr. et Confess., t, l,memoratas. M.
SANCf I AtJRELII

AUGUSTINI

HIPPONENSIS EPISCOPI

ENARRATIONES IN PSALMOS.

PSALMI PRIMI ENARRATIO.

\.[vers. I.] Bealusvirqui non abiit inconsilioimpio- et hoc intellectu accipi, quod in alio psalmo dicitur :
rum .' de Dominonostro Jesu Christo, hoc est homi- Fluvius Dei repletus est aqua (Psal. LXIV,10). Aut
ne Dominico(a), accipicndum est. Beafttsvir quinon sccundum Spiritum sanctum, secundum quem dici-
abiit in tofisilio impiorum: sicut homo terrenus qtii tilr : Ipse vos baptizabitin Spiritu sancto (Matth. m,
uxori consensit deceptse a serpenle, ut Dei prsecepla 11); et illud : Qui silit, veniat,el bibal(Joan. vn, 37);
prseteriret. Et in via peccatorumnon stelit: quia venit et illud : Si scires donum Dei, et quis esi qui a te
quidcm in via peccatorum, nascendo sicut peccalo- aquam pelil; petissesab eo, et daret tibi aquam vivam,
rcs; sed non stelit, quia cum non tenuit illecebra unde qui biberilnon sitiet in mternum; sed efficielurin
soeculairis.Et in cathedra pestilentimnon sedit: noluit eo fons aqum satienlisin vitam mternam(Id., iv, 10,
regnum terrenum cum superbia; quseideo cathedra 13, 14). Aut secundum decutsus aquatum, secundum
pestilenlisc recte intelligitur, quia non fere quisquam populorum peccala, quia et aqusepopuli interpretan-
est qui careat amore dominandi et humanam non tur in Apocalypsi(Apoc.xvn, 15); et decursus non
appetat gloriam; pestilentia est enim raorbuslate per- absurde intelligilur lapsus, quod pertinet ad delj-
vagalus, et omnes aut pene omnes involvens. Quan- ctum. Lignum ergo illud, id est Dominusnos«er, de
qaam accommodatiusaccipiatur cathedra pestilentiae, aquis decurrentibus, id est populis peccaloribus,
perniciosa doctrina, cujus sermo ut cancer serpit trahcns eos in via in radices disciplinaesuse, (rucium
(II Tim. n, 17). Deinde considerandus esl ordo ver- dabit, hoc est, constituet Ecclesias; in temporetuo,
horum, abiit, stelit, sedit: abiit enim ifle, cum recessit id est, postquam clarificatus est resurreclione et
a Deo; stetit, cum deleclatus est peccalo; sedit, cum ascensionein cocliim.Tunc eniin Spiritu sancto misso
in sua superbia confirmatus, redire non potuit, nis Apostolis, et eis in fiduciasui conflrmatis et directis
per eum liberatus, qui neque abiit in consilio impio- in populos, fruciificavitEcclesias1. Ef foliumejut non
rum, nec in via peccatorum stetit, nec in cathedra decidet: id esl, verbum ejus non erit irritum ; quia
pestilenliacsedit. omniscaro fcenum,et claritashominisut flos fmni: fm-
2. [vets.2.] Sed in legeDominifuit voluntasejus, et in num aruit, el flosdecidit, verbumauletnDominimanet
lege ejtts medilabitwrdie ac nbcte. Justo non esi lex in mternum(Isai. \i, 6-8). Ef omnia qttwcumquefece-
posiia, ut dicit Apostolus (1 Tint. i, 9); sed aliud est ril ptospetabunlut : id est, quoccuraqueillud lignum
esse in lege, aliud sub lcge: qui est in legc, secundum altulerit; quseomnia videlicet accipienda sunt fructus
legera agil; qui esl sub lege, secundum legemagitur. et folia, id est facla et dicta.
Ille ergo liber est, iste servus. Deinde aliud est lex i. [vets. 4.] iVonskimpii,ntn sic:sedtanqmmpul-
quse scribitur, et imponiiur servienli; aliud lex quse vis quem projkit ventusa facie terrm. Terra hic acci-
mente conspicilur, ab eo qui non indiget litteris. Me- pienda est ipsa stabilitas in Deo, secundbr» quam di-
dilabilurdie ac nocle : aut sine intermissione intelli- citur : Dominuspars hwreditaiismem,etenimhmreditas
gendum est; aut die in lsetitia, noctein iribulationi- mea prmclara est mihi (Psal. xv, 5, 6); secundum
bus; dicitur enim : Abrahamdiem meumvidil, et gavi- hanc dicitur : Sustine Dominum,et observavias ejus,
stts est (Joan. vni, 56); et de tribtilationedicilur : el exaltabilte, ut possideastertam (Psal. xxxvi, 34);
Insuper et usquead noctem emendaverunl* me renes secundum hanc dicilur : Beati mites, quia ipsi hmtedi-
mei (Psal. xv, 7). tate possidcbunltertam (Matth. v, i). Sirailitudoao-
5. [vers. 3.] Ef ertf tanquamlignumquod plantatum tem hinc ducta est; quia ut baeclerra visibiiis exte-
est secundumdecursusaquarum: id est, aot secundirm riorem hominem nutrit et continet, ita illa terra in-
ipsam Sapientiam, quse dignala esl hominem susci- visibilis inleriorem hominem. A cujus terrse facie
pere ad salulem nostram; ut ipse homo sit lignum projicil vcntus impium, id est superbia, quia * inllat.
plantatum secundumdecursus aquarum : potest enim Quam cavens ille qui inebriabatur ab ubertale domus
1 NovemMss.,increpuerunt.Alii,quatuor, Dei, et torrente voluptatis ejus potabalur, dicit: Non
increpaverunt.
Atlameninfrain Psalmo15, omnes,prater umun,habent, veniatmihi pes supetbim(Psal. xxxv, 9,12). Ab hac
emendaverunt. lerra projecit superbia eum qui dixit: Ponam sedent
(a) Hocin I uetraci.xix Augustinusimprobat,quodChri-
ttsa hominemDomimum,post qposdan ltcet eatbolieo» ' DecemMss.,Ecclesia.
«ptom,dixent, *AUqjwtM««., otw?.
69 S. AUGUSTINIEPISCOPI ENARRATIOIN PSALMUMII. JO
IUeamad Aquilonem,el ero similis Allissimd(Itai. xiv, «tlis a nobhjugum ipsotum.Quanquamet possit aliter
13,14). Ab hujus terrse facie projecit etiam eum qui, mtelligi, tanien aptius ex eoftlm pefsona accipithr,
cum consensisset et guslasset de prohibito ligno, ut quos dixit inania medilatos; ut hoc sit, Distumpamtis
esset sicut Deus, abscondit se a facie Dei (Gen. niy 6, tincuia earum, et abjieiatttusa hobisjugum ipsotum,
8). Hanc terram ad interiorem horainem pertinere, demns operam ut non nos alllget, neque imponatur
et inde superbia hominem projici* Hiaximeintelligi nobis chrisliana relrgio.
potesl in eo quod scriptum est : Quid superbit terra 3. [ «ef*.i:] Qui habitat in cmlisirtidebit eos, el Vb-
el cinis? quoniamin vita sua projecit intimasua (Eceti. minus subsannabiteos. Repetita sententia est: nam
x, 9, 10); unde enim projectus est, nen absurde sc pro eo quod esl, Qui habiial in cmlis, subsequcnter
dicitur projecisse. positum est, DominuS; et pro eoquod eist, ifrideMt,
5. [vers.5.] Ideo non resurguntimpii in juditio: ideo subsequenter positum est, subsahhabit.Nihil hofum
scilicet, quia tanquam pulvis projiciuntur a facie tef- tamen sapere Oporlet carnaliter, quasi attt buccis
rse. Et bene hoc eis dixit auferri quod superbi am- Deus irrideat, aut naSo subsannet : sed ea Visacci-
biunt, id estuijudicent, ut hocipsum planius dictum picnda est, quam dat sanclis suis, tit futura ccfnentes,
intelligatur sequenti senlentia : Neque peccatoresin id est norhen Christi et d6minatibnem pervagaturam
consiliojusiorum. Solet enim hoc modo repeti planius in posteros ct univefsas gentes obteiituram, ilfos
quod superius dicilur, ut peccatores intelliganttir im- inania meditatos esse intelligant; hoec enira vis qda
pii; et quod supra dictum est in judicio, hic diclum ista prsescitasunt, irrisio Dciest et subsatihalio. Qiti
sit in consiliojustorum. Aut certe si aliudsunl ifrtpii, habilat inxmlis, irridebil eos: ccelossi animas sanctas
aliud peccatores; ut quanquam omnis impius pecca- accipianius, per has eos, utique prsesciensquid fiitd-
tor sit, non tamen omnis peccalor sit impius. Impii rnm sit, deridebit Deus et subsannabit.
non resurgunt in judicio : id est, resurgent quidem, 4. [ vers. 5.] Tunc loqueturud eos in ira sua, et in
sed non ut judicenlur, quia jam pcenis certissimis furore suo conlurbabit eos: planius enini ostenderis
destinati sunt; peccalores aulem non resurgunl in quoraodo ad cos loquetur, dixit, contutbdbit eos; iit
consiliojustorum, id est ut judicent, sed forle ut judi- tn ita sua, lioc sit, in ftttore suo. Irara autem et fli-
centur, ut de bis diclum stt : Vniuscujusqtteopus forem Domini Dei non perturbatioiieiri mentis opof-
qualesit, ignis probabit: si cujus opus manserit,merce- let intelligi, sed vim qua justissimevindicat, subjecta
demaccipiet: si cujus autemopus exustumfueriti delri- sibi ad rainisterium universa crealhfa''. Prsecipue
mentumpatietur; ipse aulemsatvus erit, sic tamenquasi namque pervidendum esl et tenendum illiid quod
perignem(l Cor. m, 13-15). scfiptum est in Salomone: Tu aulem, Dontinevirlulis,
6 [vers. 6.] Quoniam novit Dominusviam justorum cum Iranquiltilale judicds, et cunt tiiagha reverenlia
(a). Quemadmodumdicitur, Novit salutem medicina, disponisnos (Sap. xn, 1&). Ira efgd Dei esl moius qui
morbos aulem non novit; et tamen eliaro morbi arte fit in anima quae legem Dei novit, cum eamdem 1*-
medicinsc agnoscuntur; sic dici polest, nosse Domi- gem videt a peccatore pfoeteriri; per hunc enim mo-
num viam justorum, viam vero impiorum nOn nosse; tum justafum animarum multa tindicantur. Quan-
non quia aliquid Domimis nesoit, et tamen dicit pec- quam possit ira Dei recte intelligi etfani i|isa raenfls
catoribus : Non novi vos (Matlh. vn( 25). Iter autem obscuralio, qnoeconsequitur eos (Jui iegein Dei trans-
impiorumperibit, pro eo posiUimest,ac si diccretor: grediunlur.
Iter autem impiorum non aovil Dominus.Sed planilis 5. [ tiers. 6.] Ego auterii constilutus sum rex ab eo
dictum est, ul hoc sit nesciri a Domino, quod est siiper Sioh montemsanctumejuS, ptmdkans prmceptum
perire, et hoc sit sciri a Domino, qued est manere: Donrini* (a): ex persona ipsius Domini nostri jesu
ut ad scientiam Dei esse perlineat, ad ignoraiitiam Cbristi isla manifesta sunt. Sidn autem, si speculatio-
vero non esse; quia Dominus dicit : Ego sum qui nem, ut quidaminterpretantur, significat, nihii magis
\ sum; et: Qui esl, misit me (Exod. m, 14). quam Ecclesiafn debemus accipere, ubi qudtidie in-
tentio erigitur speculandaeclarilatis Dei, sicuf Apo-
stolus dicit : Nos autemtevelala facie gtoriam Donrini
IN PSALMUM II
tpeculantes (II Cor. ni, 18). Efgo iste sensus est:
ENARRATIO.
Ego autem constitutus sum rex ab eo super Ecclesiam
i. [tier*. 1,2.] Vtquid fretnueruht gentes, el populi sanctam ejus, qiiam riiontehi appellat propter emi-
meditatisunt itiania? Aslitcruntregesterrm, et principes tientiamel firmitalem. Ego aulem conslilutussum rex
convenerunlin unum, adversusDominum, el adversus ab eo : ego SciliCet, cujus vincula ilfi disruinpere et
Chrislumejus. Pro eo diclum est ulquid, ac si dicere- jugum meditabantuf abjicere, Prmdicans prmcepium
lur, frustra : rion enira impfeverurii quod voluerunt, ipsius : quis hoc non sentiat, cum quolidie facll-
ut Chfistus exstingueretur; dicitur hoc enim de per- tetur ?
secutoribus Domini, qui el ih Aclibus Apostolorum 6. [vers, 7.] Dominus dixit ad me .' Fttius meUses
commeraoraiituf (Act.iv, 26).
2. [ vers. 5.] Disrttmpamusvmculaeotum, et abjkla- 1SicMss.At edd.,subjectumuniversamcteatttram.
1Sic, hoc primo loco, meliorisnotseMss. juxta LXX,
[ipsius.1
(a) idem vers.6 tractaturinfrain i Enaxr.Psal. ixxvi, <fO)Deeodemvers. 6 et seq. vide Enai/ ia Psal, zuru
tLfti&OLUftt. 6. 0. 9.
71 S. AUGUSTINlEPISCOPI 72
tti, ego hodie genui te (a), Quanquam eliam possil Ule jam nunc me rege constituto, nolite tristes esse, re-
dies in prophetia diclus videri, quo Jesus Christusse- ges terrse, quasi bonumvestruravobis ablatum sit;
cunduni hominem nalus est; lamen hodiequia prse- sed intelligite potius, et erudimini. Id enim vobisex- '
senliani significat,alquein seternitate nec prseleritum pedit ut sub illo sitis, a quo intellectus et erudiliovo-
quidquam esl, quasi esse desierit; nec futurum, quasi bis datur. Et hoc vobis expedit, ut non temere domi-
nondum sit; sed prsesenslanltim, quia quidquid ocler- nemini; sed Dominoomniumcura timore serviatis, et
num est, semper esl; divinitus accipitur secundumid exsultetis in beatitudine certissima et sincerissima,
diclum, Ego hodiegenui te, quo sempilernam genera- cauti el circumspicientesnc ab ea per superbiam de-
tionem virlulis et sapientise Dei, qui est unigenitus cidatis.
Filius, iides siiicerissiraaet calholica proedicat. 10. [ »ers. 12.] Apprehendiledisciplinam,nequando
7. [ vers. 8.] Postula a me, et dabolibi gentes hmre- irascatur Dominus, ef pereatis de via justa : hoc est
ditatem luam (b). Hoc jam temporaliter secundum quod ait, intelligile, et erudimini; nam intelligere et
susceptum hominem, qui sacriflciumsese obtulit pro erudiri, hoc est apprehendere disciplinam. Verumta-
omnibus sacrificiis, qui etiam interpellat pro nobis men in eo quoddicitur, apprehendite,satis signiflcatur
(Rom. VIII,34); ul ad totam ipsam dispensationem prsesidiumquoddam atque munimentum esse adver-
temporalein, quse pro genere huraano facta esl, refe- sus omnia quaeobesse possent, nisi tanta cura appre-
ratur quod dictum est, Postula a me; ul scilicet gen- henderelur. Nequando autem irascatur Dominus,cum
tes nomini christiano copulentur, atque ila a morte dubilatione positum est; non secundum visionem
redimantur, et possideantur a Deo. Dabo libi gentes Prophetse,cui certum est, sed secundum eos ipsosqui
liwreditatemluam, quas possideas ad earum salulem, monenlur; quia cum dubilatione solent cogitare iram
et quae tibi fructiflcent spiritualia. Et possessionem Dei, quibus non aperte revelatur. Hoc ergo sibi ipsi
tuam terminosterrm. Idem rcpelitum est : terminos debent diccre : Apprehendamus disciplinam, ne-
terrm, pro eo positum quod dictum est, gentes; sed quando irascalur Dominus, et pereamus de via justa.
hoc planius, ut omnes gentes inlelligamus : possessio- Jam vcro, irascatur Dominus , quomodo accipicn-
nem autem iuam, pro eoquoddiclum est, hmreditatem dum sit
supra dictum est (a). Et pereatis de via justa:
tuam. hscc magna poena est, quaeab iis formidatur qui ali-
8. [ «ers. 9,10.] Regeseosin virgaferrea: in inflexi- quid dulcedinisjustitiaeperceperunt; qui enim perit
bili justitia. Et tanquamvas figuli contereseos (c) ; id de via justitise, cum
magna miseria per vias iniquita-
est, conteres in cis terrenas cupidilales, cl veleris ho- tis errabit.
minislululenla negotia, et quidquidde peccalore linio' 11. [ vers. 13.] Cum exarseritin breviira ejus, beali
contractum atque inolitumest. El nunc, reges, intelli- omnesqui confiduntin eo : id cst, cum vindicta vene-
gite : et nunc, id est jam innovati, jam conlritis luteis rit, quaeimpiis et peccaloribus prseparalur, non so-
tegumenlis, id est carnalibus vasis erroris quoead lura eos non atlinget qui confiduntin Domino, scd
prseterilam vilam perlinent: nunc infefftgifejamreges, etiam ad regnum illis instruendum et sublimandum
id est, jam valentes regere quidquid in vobis servile proficiet. Non enim dixit: Cutnexarserit in breviira
atque bestiale est; el jam valentes pugnare, non ejus, securi omnesqui confidunl in eo, tanquam hoc
quasi aerem csedcntes,sed casliganlesvestra corpora, solum inde habeant, quod non punianlur; sed beati
et scrvituli subjicienles (I Cor. ix, 26,27). Erudimini, dixit, ubi est bonorum omnium sumraa et cumulus.
omnesqui judicatis terram. Hoc idem repetitum est: Quod autem positum est, in brevi, hoc signiflcare ar-
erudimini,pro eoquod dictum est, intelligite; quiju- bitror, quia repentinum aliquid erit, dum hoc ramo-
dicatis aulem lerram, pro eo quod diclum est, teges. tum et longe futurum peccatores exislimabunt.
Spirituales enim signiflcatqui judicant lerram : infe-
rius enim nobis est, quidquid judicamus; quidquid
IN PSALMUM III
aulem infra spirilualem hominem est, merito tcrra
nominalur, quia terrena labe sauciatura est. ENARRATIO.
9. [vers. 11.] Servite Dominoin timote (d): ne in Psalmus 1
David, cum fugerela facieAbessalon plii sui.
superbiam vertat' quod dictum est, regesquijudka-
tis terram. Et exsullateei cum tremore: oplime supje- 1. [vets. 1.] Hunc psalmum ex persona Christi
dictum est : Ego
ctum est exsullate, ne ad miseriam valere videretur accipiendum persuadel quod
diclum est, seruife Domino in timore. Sed dormivi,el somnumcepi: et exsurtexi, quoniamDomi-
quod nus me. Magisenim hoc ad passionem et re-
rursus ne idipsum pergeret in effusionem temeritalis, suscipiet
Domini congruenler sonat, quam ad il-
addilum est, citm tremore; ut ad cautionem valeret surrectionem
sanclificationis custodiam. Etiam lam historiam in qua David scribitur fugisse a facie
circumspeclamque se filii sui(II Reg. xv, 17). Elquo-
sic potesl accipi, El nunc reges inlelligile, id est, Et bellanlis adversum
niam scriptum est de discipulisChristi: Quamdiucum
* TresMss.,de peccatittmo. eis est sponsus, non jejunant * fitii sponsi (Matlh. ix,
1 Edd.,tierfanf.TredecimMss.,eerfaf.Unus,vertatut.
(a) idemvers.7 tractaturin Enar.Psal. LX,n. 8. 1 In ante excusis,^t>salon.
(oi vers. 8 tractaiuritem in Enar.Psal.xxt, n. 30. Atin meliorisnotseMss.ubi-
(c) tdemvers. 9 explicaturin Enar.Psal.XLIV, n. 18; et que » est, /tbessalon.m Grseco LXX,/tbesatom.
Psal. Lvm,n. 1. Edd.,jejunabunt.At Mss.,jejwnanf.
(d) Deeodemvers.11videEnar.in psal.ixv, n. 5. (a) Supra,n. 4. ,
« ENARRATIOIN PSALMUM«I. 74
15); non mirum si filius ejus impius, significatur di- accipiendam puto, quod caput animaenon absurde
scipulus impius qui eum tradidit. A cujus facie fu- appellalur, quse ita inhsesit et quodamraodo coaluit
gisse quanquam hislorice possit accipi, quando illo excellenli supereminentiaeVerbi hominem suscipicn-
discedente secessit cum coeleris in montem; tamen tis, ut tanla passionis hurailitate non deponeretur.
spirilualiter, quando mentem Judse Filius Dei, id est 4. [tiers. 5.] Voce mea ad Dominum clamavi: id
virlus et sapienlia Dei, deseruit, cum eum diabolus est, non corporis voce, quse cum strepitu verberati
penitus invasit, in eo quod scriptum est, El intravit aeris promitur; sed vocecordis, qusehominibus silet,
diabolusin cor ejus (Joan. xm, 2), bene accipitur a Deo aulem sicut clamor sonat. Qua voce Suzanna
facie ejus Chrislum fugisse; non quia Chrislus diabolo exaudila cst (Dan. xm, 44): et de qua voce ipse Do-
cessit, sed Chrislodiscedente diabolus possedit. Quem minus prsecipit, ut in cubiculis clausis, id est, in se-
discessura fugatn esse in boc psalmo appellatum cele- cretis cordis sine strepitu oretur (Matth. vi, 6). Nec
ritatis causa arbitror; quod verbo etiam Dominisi- facile quisquam dixerit hac voce minus orari, si nul-
gnificatur dicenlis: Quodfacis, cito fac (Ibid., 27). lus verborura sonus reddalur ex corpore; quoniam et
Loquiraur eliam sic in consueludine, ut dicamus: Fu- silenles cum in cordibus oramus, si alienaeab affectu
git me, quod in mentem non venit; et de homine oranlis cogilaliones intercurrant, nondum dici polest:
doctissimodicimus: Nihil eum fugit. Propterea veri- Vocemeaad Dominumclamavi.Neque hoc recle dici-
tas fugit mentem Judoe, cum eum illustrare deslitit. lur, nisi cum sola anima, niliil carnis nihilque car-
Abessalon autem, sicut quidam interpretanlur, in la- nalium intentionum in oralione ' attrahens, loquitur
lina lingua dicilur Patris pax: quod mirum videri po- Domino, ubi solus audit; clamor aulem eliam iste
test, sive in historia Regnorura, cum bellum adversus dicitur, propter vim ipsius intenlionis. Et exaudivit
palrem Abessalon gesserit; sive in historia Novi Te- me de monte sancto suo (a): montem quidem ipsum
slamenti, cum traditor DominiJudas fuerit, quemad- Dominum per Prophelam dictum habemus, ut scri-
modum Patris pax possit intelligi. Sed et ibi qui dili- ptum est, lapidem prsecisumsineraanibus crevisse in
genter legunt, vident in illobello David pacalumfuisse magnitudinem montis (Dan. n, 35). Sed hoc ab ipsius
8
filio, qui etiam magno cum dolore planxit exstinclum, persona non potest accipi, nisi forte ita dicere vo-
dicens : Abessalonftliusmeus, quis dabit milti mori pro luit: De memetipso, lanquam de monte sancto suo,
le (11Reg. xvm, 33)? et in historia Novi Teslamenli, me exaudivit, cum habitarel in me, id est, in ipso
ipsa Domininostri tanta et tam miranda patienlia, monte. Planius autem est et expeditius, si accipiamus
quod eum tamdiu pertulit tanquam bonum, cum ejus exaudissc Deum de justitia sua: justum enim erat ut
cogilationesnon ignoraret, cum adhibuit ad convivium innocentem occisum, et cui retributa sunt mala pro
in quo corporis el sanguinis sui figuram' discipulis bonis, resuscitaret a mortuis, etdigna persequcnlibus
commendavitet tradidit (Joan. xm), quod denique in retribuerel; legimus enim: Jttsiilia tua sicttt monles
ipsa traditione osculum accepit (Matth. xxvi, 49), Dei (Psal. xxxv, 7).
bene inlelligitur pacera Christum exhibuisse tradilori 5. [vers. 6.] Ego dormivi, etsomnum cepi (ii).Non
suo; quamvis ille tam sceleralae cogitationis interno inconvenienter animadverti potest quod posilum est,
bello vaslaretur. Et ideo Abessalon Palris pax dici- Ego, ad significandum quod sua voltintate morlem
tur, quia paler habuit pacem, quam ille non habuit. sustinuit, secundum illud: Proptetea me Pater ditigit,
2. [vers. 2, 3.] Domine, quid multiplicalisunt qui quoniam ego pono animam meam, ul itetum sumam
tribulant me? tam scilicet muliiplicali sunt, ut etiam eam. Nemo eam tollit a meipso: potestatem habeo po-
de numero discipulorum non defuerit qui numero ac- nendi eam, el potettatem habeo iterum sumendi eam
cesserit persequentium. Mulli insurgunt super me: (Joan. x, 17,18): non ergo, inquit, vos me lanquara
multidicttntanimmmem:Non est salus itli in Deo ejus. invitum cepistis et occidislis, sed ego dormivi, el som-
Manifestumest quod nisi desperarent resurreclurum, num cepi; et exsurrexi,quoniamDominussuscipietme.
non utique occiderent. Ad hoc valent illaevoces: De- Somntim autem pro morte positum innumerabililer
scendalde cruce, si Filius Dei est; et: Alios salvavit, Scriplurae continent, sicut Apostolus dicil: Nolo vos
seipsumnon potest(Id. xxvn, 42). Ergo nec Judaseum ignorate, fralres, de iis qui dotmilionem acceperum
tradidissct, nisi ex eorum csset numeroqui Christum (I Thess. iv, 12). Nec quoerendum est cur additum
contcmnerenl, dicentes: Non est salus illi in Deoejus. sit, somnumcepi, cumjam dictum esset, dormivi; usi-
3. [tiers. 4.] Tuautem, Domine, susceplormeuses : tatas enim habent Scripturae hujuscemodi
repelitio-
secundum horainem diciturDeo; quia hominis sus- nes, sicut in secundo psalmomullasoslendimus.Non-
ceptio est Verbum caro factum. Gloria tnea: gloriam nulli autem codices habent, dormivi,et soporatussum,
suam Deum dicil etiam ille, quem sic suscepit Dei et alii aliter; quomodo interpretari potuerunt
quod
Verbum, ut simul cum eo Deus fleret. Discant super- graece positum est, iy&>U ixot/j.^ x«l <jma<m. Nisl
bi, qui non libenier audiunt cum eis dicitur: Quid forte dormiiiomorientis, somnus autem morlui accipi
autetn habes quod non accepisli? Si aulem accepisli, potest; ut dormitio sit qua transiiur ad
somnum, ve-
quid gloriaris quasi non acceperis (I Cor. iv, 7)? Et 1 AliquotMss.,orationem.
exalians capul meum: mentem ipsam humanam hic s QuinqueMss.:sed hocad
ipsiuspersonam.
1 QuatuorMss.,scilicet Benignianus,Theodericimsisac (a) De eodemvers. 5 vide Enar. Psal. XLIV,n. 33; et
recentiorisaetatisex Corbeiensibusunuset alius ex Remi- XLVII,n. 2.
(6) idemvers.6 traclaturin Enar. Psal.XL,n. 10; LVI»
giensibus,mtjsterium. n. 11; ci, n. 8; et cxxxvm,n. 2.
3ANCT.AUGCST.IV.
(Trois.J
.75 S. AUGUSTINIEPISCOPI 7«
luti est expergefactio qua transilur ad vigilationem. detonsarumascehdensde tavacro, qum omnesgeimnos
Nc pro inanihtis sermonis ornamentis, repetitiones pariunt, el slerilis non est in illis (Cant. iv, 2, ef vi, 5).
istas in divinis libris esse arbitremur. Bene ergo acci- Hi sunl quirecte proecipiunt,et quemadmodum pra>
pitur, Ego dormivi, et somnumcepi; Ego me passioni cipiunt ita vivunt; qui faciunt quod dicium est: Ltt-
permisi, el mors consecuta est. Et exsurrexi, quoniam ceanl opeta veslra coram hominibus,ut benedicantFa-
Dominus suscipiei me. Hoc magis animadveriendum trem veslrum qui in cmtisesl (Matlh. v, 16): horum
cst, quemadmodum in una sentenlia el proclcrititem- enim auctoriiate commoii, Deo pcr illos loquenti et
poris verbnm posuit, etfuluri: et exsurrexienim dixit, operanti homines credunt, et separati a saeculocui
quod est de praeterito; et suscipiel,quod est de futu- conformati erantj in Ecclesioemembra transeiinl. Et
ro; cum resurgere ulique nisi illa susceplione non ideo rccle isii, per quos hoccfiiint, denles dicuntur
possel. Sed in prophctia bene miscenlur fulura proe- detonsis ovibus similcs, quia terrenarum curarum
terilis, quo uirumque significetur : quia ea qnae ven- onera deposuerunt, et ascendentes de lavacro, de
tura prophetantur, secundura lempus fulura stint; sordium soeculiablutione ' per sacramenlum bapti-
secundura scientiam vero prophelaniium, jam pro smatis, omnes geminos pariunt. Operanlur enim duo
factis habenda. Miscenlur quoque proesentis lem- praecepta, de quibus diclum est : In his duobus prm-
poris verba, quse suo loco, cum occurrerint, tracta- ceptis tota Lex pendel el Prophelm (Id. xxn, 40),
buntur. diligenles Deum ex loto corde, el ex lota anima, ct
6. [vers. 7.] Non timebomillia populi circumdantis ex totu nienle; et proximum tanquam seipsos. In
me : scriptum est in Evangelio, quanta euni multitiidp quibus sterilis non est, quouiam tales fructus red-
palienlem el cruciflxum circumsleterit (Matth. xxvn, diint Deo. Secundum ergo islum inlellectum sic acci-
39, etc). Exsurge, Domine,salvumme [ac, Dettsmetts: piendum est, denles peccalorumcontrivisti; id est, in
non dormienli aut jacenti dicitur Deo, exsurge; sed irritum adduxisti principes peccatorum, percutiendo
moris esl divinarum Scriplurarum personne Dei tri- omnes adversantes mihi sine causa : principes enim
buere quod in nobis facit; non quideni ubique, scd eum secundura evangelicani historiam persecuti sunt,
ubi congruenler dici potest, veluti cum ipse Ioqui cum inullitudo inferior honoraret.
dicilur, quando ejus dono loquunlur Propheloe vel 8. [tiers. 9.] Dotnini est satus, et super poptttum
Aposloli, vel quiqtte nuntii veritalis. Unde illud est: luumbenedktiotua (a). In una sententia et prsecepitho-
Anvullis experimentitmaccipereejtts qui in me loqui- minibus quid crederent, et pro credentibus oravit :
tur Clirislus(II Cor. xm, 5)? non cnini ail, cjus quo nam, Domini estsalus cum dicilur, ad homines serrao
illuniinante aut jubente loquor ; scd prorsus ipsam dirigitur; nec ita sequilur , Et super populura suum
locutionem illi tribuit cujus munere loquebatur. benedictio ejus, ut totum hominibus dictum sit; sed
7. [veis. 8.] Quoniam lu percussisti otnnes adver- ad ipsum Deum oralio convertitur, pro ipso populo
sanles mihi sine causa : non ila dislinguenduin est, cui dictum est: Domini est salus. Quid ergo ait, nisi
quasi una sententia sit, Exsurge, Domine; satvtimtne hoc ? Nerao de se prsesumat, quoniam Domini est
fac, Deus meus, quoniam tu percussistiomnesadvet- salvos facere de morte peccati; nam Infelixegohomo,
santesmihi sine causa : non enim propterea salvum quis me liberabitde corpore mortis htijus? Graiia Dei,
facit, quia percussit inimicos ejus; sed potius ipso perJcsum ChrislumDominumnostrum (Rom. vu , 24,
salvo facto, illos percussit. Ergo ad id quod sequilur 25); tu autem , Domine , henedic populum tuum de
pertinel; ul iste sit sensus, Quoniam lu percussisli te saluiem spcrantem.
omnesadversanlesmihi sine causa, dentes peccalorum 9. Potest et iste psalmus accipi ad personam Chri-
conlrivisti; id est, inde contrivisti dentes peccatorum, sti alio modo , id est, ut totus loquatur. Totus dico,
quoniam percussisli omnes adversantes mihi. Poena cum corpore suo cui caput est, secundum Aposlolum
quippe adversantiura est, qua dentes corum conlriti qui dicit : Vos autem eslis corpus Chrisli et tnembta
sunt, id esl, in irritum quasi in pulverem perducta (I Cor. xu, 27) ; ergo ille caput est hujus corporis.
verba peccatorum dilacerantium maledictis Filium Propler quod alio loco dicit: Verilalemaulemfacien-
Dei; ut sic accipiamus dentes, verba maledica, qui- tes in charilate, augeamur in illo per omnia, qui est
bus dentibus dicit Apostolus : Si aulem morde- capul Christus, ex quo totutn corpusconnexumet com-
tis invkem, videle ne consumaminiab invkem (Gal. v, pactttm est (Ephes. IV, 15 , 16). Loquitur ergo apud
15). Possunt et denles peccalorum accipi principes Prophelam simul Ecclesia et caput ejus, inter pro-
iccalorum, quorum auctorilate quisque de societale cellas perseculionum constiluta per universum or-
*ecle viventium praeciditur, et quasi incorporalur bem terrarum, quod jam conligisse scimus : Drmine,
male viventibus. His dentibus contrarii sunt dentes quid mulliplkali sunt qui iribulanlme? mulli insurgunt
Ecclesiae,quorum auctoritate ab errore gentilium va- adversum me, christianum nomen exterminare cu-
riorumque dogmatum praeciduntur credenles, et in pientes. Mutli dicunt animmmem : Non est satus itli
eam quaeChrisli corpus est transferunlur : his den- in Deo ejus: non enim aliter sperarent posse se per-
tibus diclura est Petro ut manducarel maclata anima- dcre Ecclesiam lalissime pullulantem, nisi ad Dei
lia (Acl. x, 13); id est, occidendo in Gentibus quod ' QuinqueMss.,desordibussmculiabluti.
erant, et transmutando in id quod ipse esset. Et de
(o) Dehoc eodemvers.9 vide Enar.in Psal.LXX, n. 16,
liis dentibus Ecelesi» dicitur: Dcnlcs tui sicittgrex el CXLV, n. 9.
77 ENARRATIO1N PSALMUMIV. 7&
'
curam pertinere non crederent. Tu autem , Domine, in Chrislo suscipere dignatus est. Gloria mea : ex
susceptor tneus es : in Christo utique; nam in illo illa regula, ne quis sibi aliquid tribuat. El exaltans
homine et Ecclesia suscepla est a Verbo , quod caro capul meum : sive ipsum qui omnium noslrum caput
factum est, et habilavil in nobis (Joan. i, 14); quia est, sive uniuscujusque nostrum spirilum , quod ca-
et in coelestibusnos sedere fecit una cum illo (Ephes. pul esl aiiim;c ct carnis ; caput eniin mulieris vir , ef
n, 6) : praecedente enim capite, mCnibracaetera con- capnt viri Chrislus (lCor. xi, 3). Exaliatur auteiii
sequentur; quis enim nos separabit a cliaritate mens, cum jam dici potest, Menteserviolegi Dci (Rom.
Clu-isti (Rom. vui, 55) ? Recte ergo dicit etiam Ec- vu, 25); ul coeierahominis pacata a subdantur, cum
clesia : Susceplot meus es, gtoriamea; non enim sibi jam carnis resurrectione absorbetur mors in victo-
tribuit quod excellil, cum inlelligit cujus gratia et riam (I Cor. xv, 54). Vocemeaad Doininumclamavi:
misericordia lalis est. Ef exaltans caput meum, ipsum voce illa intima et inlenlissinia. Ef exaitdivil me de
scilicet qui primogenitus a mortuis ascendit in cce- tnonle sanclo suo : de ipso per quem nobis subvenit,
lum. Voce mea ad Dominum clamavi, et exaudivitme elquo mcdiatore nos exaudil. Ego dormivi,etsomnum
de tnonte sanclo suo. Hoecesl oratio omnium sancto- cepi; el exsurrexi, quoniam Dominus suscipiet me :
rum, odor stiavitatis qui ascendil in conspectu De- quis hoc iion polest fidelium dicere , recolons mor-
mini: jam enim exauditur Ecclesia de ipso monte, teni peccaiorum suorum , et donum regeneraiioiiis?
quod eliam caput ejus est; vel de illa justitia Dei, Non, timebo millia populi circumdanlis.me. Exceptis
qua et liberantur electi ejus, et persecutores eorum his quse universaliter Ecclesia suslinuit et snstinel,
puniuntur. Dicat populus Dei eliam illud : Ego dor- habet eliam unusquisque lenialiones quibus circum-
tuivi, et somnumcepi; et ex&urrexi,quoniam Dominus vallatus hoecdicat : Exsurge, Domine, sulvumme fac,
tuscipiet me, ut adjungalur et cohocrealcapiti suo; Deus meus; hoc esl, Fac me exsurgere. Quoniumtu
huic enim populo dictum esl :. Swrge qui dormis, ef percussisti omnes adversnntes milii sine causa : recte
'
exsurge a tnorluis, el continget te Chrislus (Ephes. in proedestinaiione dicilur de diabolo et angelis ejus,
v, 14); quoniam de peccaloribus assumplus est, de qui non solum in lotum Christi corpus, sed etiam in
quibus gcneraliter dictum cst : Qui autem dirmiunt, singulos quosque privaiim socviunt. Denles peccato-
noctedormiunt (I Thess. v, 7). Dicat etiain : Non ti- rum conlrivisli: liabelunusquisquemaledicentessibi;
mebomiltia populi circumdantisme; circunivallantium liabel eliam vitiorum auctorcs conanteseum aChrisli
scilicet genlium , ad exstinguendum nomen, si pos- corpore proociilere.Sed Dominiest salus; cavenda su-
sent, ubicumque christianum. Sed quomodo timeren- pcrbia est, et dicendum : Adhwsilanima mea post te
lur, cuin tanquam oleo sanguine martyrum in Christo (Psal. LXH,9). Et tuper populumtuum benedictiotua,
ardor charitatis inflainmarclur? Exsurge, Domine, lioc est super unumquemque nostrum.
salvumme fuc, Deus meus : polest hoc ipsi capili suo
corpus dicere ; illo enim exsurgente salvum factum IN PSALMUM IV
csl, qui ascenditin altum, caplivain egilcaplivitaiem,
dedil dona hominibus (Psal. LXVII ENARRATIO.
, 19) : hoc enim
in praedestinationea Propheta dicitur , quo usque ad ln finem, Psalmus CanlicumDavid.
terras Dominumnostrum , illa de qua in Evangelio 1. [vers. 1.] Finis Legis Christus ad justiliam
dicilur, messis matura (Matlh. ix , 37) deposuit, cu- omni credenti (Rom. x, 4) : bic enim finis perfectio-
jus salus est in ejus resurrectione, qui pro nobis nem significat, non consumptionem. Ulrum autera
dignatus est mori. Qtwniain lu percussisli omnesad- omne canlicum psalmus sit, an potius omnis psalmus
versanlesmihisine causa, dentespeccatorumconlrhisli: canticum; an sinl quaedamcantica quoenon
possint
jam regnanle Ecclesia , inimici nominis christiani dici psalmi, et quidam psalmi qui non possint dici
confusione percussi sunt, et sive maledica verba cantica, quseri polest. Sed animadverlendoe
Scriptu-
eorum, sive principatus, in irritum deducti. Credite rae sunl, ne fortc Canticum Ixtitiam indicet: Psalmi
ergo, homines, quod Dominiest salus: et, tu, Domine, autem dicunlur, qui canlantiir ad psalterium; quo
sil sujHTpopulumluumbenedklio lua. usum esse David prophetara in magno mysterio, pro-
10. Polesl cliam nnusquisque nostrum dicere, cum dit historia (I Par. xm, 8, et xvi,
5). De re non
viiiorum et cupiditatum multitudo resistentem men- est hic disserendi locus; quia diuturnam qua
lera ducit in lege peccati : Domine, quid muliiplicati nem el Iongam disputaiionem desideral. Nunc inquisilio-
inte-
sunl qui tribulant me, multi insurgunt adversumme? rim aul verba Dominicihominis
resurrectionem
Et quoniam plerumque coacervalione viliorum sub- exspeclare deberaus, aut hominispost in Ecclesia creden-
repit desperatio sanitatis, tanquam ipsis vitiis insul- tis et speranlis in eum.
tantibus animoe,vel etiam diabolo et angelis ejus per 2. [vers. 2.] Cum invocarem, exaudivit me Deus
noxias suggestiones ut desperemus operantibus, ve- justitim mem: cum invocarem, exaudivit me
rissirae dicilur : Mulii dicunt animm mem: Non est inquit, a quo est justilia mea. In tributatione Deus,
dilalasli
salus illi in Deo ejus. Tu autem , Domine, susceplot mihi: ab angustiis tristilia?, in lalitudiriem
gaudio-
meuses; hsecenim spes est, quod naturam humanam rum nie duxisti; tribulaiio enim et
angustia in oranem
1 Edd.,tn christitm. AtnonnulliMss.,in Christo.
) Pro epiphausei,illimiinabit,legebat,eplmpselai,contin- 2 lta colbertinuscodex. Aliivero Mss.et edd.
qel. ferunt,
peccata.
79 S. AUGUSTINlEPISCOPl 80
animam hominis operantis malum (Rom.n, 9). Qui tionis genus familiare esse illi linguae qua Prophelse
aulem dicit : Gaudemus in tribulationibus, scientes locuti sunt. Nam soepe invenis ila coeptum : Et dixit
quoniamtribulatiopatienliamoperatur, usque ad illud Dominusad illum, Et faclum est verbum Dominiad
ubi ait: Quoniamcharitas Dei diffusa esl in cordibus illum. Quacjunctura conjunclionis, cum sentenlia
noslris per Spiritum sanctum,qui datus est nobis(Id. non prsecesserit cui sequens annectatur, mirabiliter
v, 3, 5), non habet cordis angustias , quamvis ex- fortassis insinuat prolationem verilatis in voce cum
trinsecus a persequenlibus ingeranlur. Mutalioaulem ca visione quseiit in corde esse coirjunclam. Quan-
personoc, quod a tertia, ubi ait, exaudivit, statim quam liic dici possit, quod superior senlenlia, Vtquid
transiit ad secundam, ubi ait, dilalasti mihi, si non diligitis vanitatem, el qumritismendacium? ita posila
varictatis ac suavilatis causa facta est, mirum cur cst ac si diceretur, Nolite diligere vanitalem, ct quoc-
primiim lanquam indicare voltiit hominibus exaudi- rcrc mendaciura; quo ita posito, rectissiraa loculione
tum se csse, et posteacompellare exauditorem suum. scquittir : Ef scitotequoniatnadmirabilemfecil Domi-
Nisi forte cum indicasset quemadmodum exauditus nus sanctumstium. Sed interpositum diapsalma vctat
sil in ipsa dilalationc cordis , maluit cum Deo loqui; islam cum superiore conjungi : sive enim hebrseum
ut etiam hoc modo ostenderet quid sil corde dila- verbum sit, sicut quidam volunt, quo signiflcalur
tari, id est, jam cordi habere infusum Deum, cum Fiat; sivc grsecum, quo significaturintervallum psal-
quo intrinsecus colloquatur. Quod in persona cjus lendi, ut psalma sit quod psallitur, diapsalma vero
ijui credcns in Christum illuminatus est, reclc aeci- inlerposilum in psallendo silenlium ; ut quemadmo-
pilur : in ipsius aulem Dominicihominis, quem sus- dum sympsalma dicitur vocum copulaiio in canlando,
ccpil Dci Sapientia, non video quemadmodum hoc ita diapsalma disjunclio earum, ubi qusedamrequies
possit congrucre; non cnira ab ea aliquando deser- disjunctoc continuationis ostendilur : sive ergo illud,
lus est. Sed quemadmodumipsa ejus deprecatio, no- sive hoc, sive aliud aliquid sit, cerle illud probabile
slrac potius inflrmilatis indicium est; sic ctiam de cst, non recte continuari et conjungi sensum, ubi
ista repcntina dilatatione cordis poiest idem Domi- diapsalma interponilur.
nus pra lidelibus suis loqui, quorum personaui sibi 5. Dominusexaudiet me, dum clamaveroad eum :
imposuit ctiam cum ait : Esurivi, etnon cibaslisme; hic nos admoneri credo, ut magna intentione cordis,
silivi, el potutn non dedislismihi (Matth. xxv, 35), et id csl, inlerno et incorporeo clamoreauxilium implo-
coclera.Quare hic quoquepotest dicere, dilatastitnilti, rcmus Dei; quoniam sicut gratulandum cst de illu-
pro uno cx miniraissuis colloquenle cum Deo , cujus minatione in hac vita, ila orandum pro requie post
charitatem diffusam habet in corde per Spiritum hanc vitam. Quapropter aut ex persona fidelisevan-
sanctum, qui datus est nobis. Misereremei, el exattdi gelizanlis, aut ex ipsius Domini, sic accipiendumest
irationem meam : curiterum rogat, cum jamscexau- ac si dictum sit: Dominusexaudiet vos, dum clama-
ditum ct dilalatum indicaveril? An propler nos, de vcritis ad eum.
quibus dicitur : Si autem quod non videmus spera- 6. [ vers.5. ] Irascimini, el notile peccare(a) • occur-
mus , per palieniiamexspectamus(Rom.vni, 25); aut rcbal enim : Quis est dignus exaudiri, aut quomodo
ut in illo qui credidil perlicialur quod inchoalum est ? non frustra clamat peccator ad Dominum? Ergo Ira-
3. [ tiers.3. ] Filii hominum,usquequograves corde? scimini, inquit, et nolite peccare; quod duobus modis
saltcm usque in adventum, inquit, Filii Dei vcsier intelligi polest: aut, Eliam si irascimini, nolile pec-
crror duraverit; quid ergo ultra graves corde eslis ? care ; id est, Etiam si surgit molus animi, qui jam
Quando habiluri fincm fallaciarum, si vcritate proe- propler poanampeccati non est in potestale, saltcm
sente l non habelis ? Vlquid diligitis vanitatem, ef ei non conscntiat ratio et mens, qusc intus regenerata
qumritismendacium? utquid vuliis beati esse de in- est sccundum Deum, ut mente serviamus legi Dei,
iimis? Sola veritas facit beatos, cx qua vera sunt si adhuc carne serviraus lcgi peccali (Rom. vn, 25):
omnia. Namvaiiiiaseslvanitaniium',elomniavanilas, attl, Agite poeniteiuiam; id est, irascimini vobis ipsis
Quac abundanlia homini in omni labore suo, quo de prseteritis peccatis, et nlierius peccare desinile.
ipse laborat sub sole (Eccle. i, 2, 3) ? Utquid ergo Qum dicitisin cordibusvestris:. subaudilur, dicile ; ut
tcniporalium rerum amore detinemini? iilquid lan- sit plena senlentia : Quscdicitis, in cordibus vcstris
quam prima, extrema sectamini; quod est vanitas ct dicile; id est, nolite esse populus de quo dictum est:;
mcndacium ? Cupitis enim permanere vobiscum,qusc Labiis me honotant, cor autetn eorumlonge est a mt
omnia iranseunt tanquam umbra. (Isai. xxix, 15). /n cubilibus vestris compungimini:,
4. [vers. 4.] Ef seifofe quoniamadmirabilemfecit hoc est quodjam dictum est, in cordibus; hsecenim
Dominussanclumsuum : quem, nisi cum quem susci- sunt cubilia de quibus et Dominus monet, ut intus
tavil ab inferis, et in ccelo ad dexteram collocavit? oremus clausis ostiis (Maith.vi, 6). Compungimini,
lncrepatur ergo genus humanum, ut ad cum se tan- autem, aut ad poenilentisedolorem referlur, ut se
dem ab hujus mundi amore converlat. Sed si quem ipsam anima puniens compungat, ne in Dei judicio
movct conjunclio superaddita, quod ait, Et scitote, damnata torqueatur; aut ad excitationem, ut evigile-
facile est ut in Scripturis animadvertat hiijus locu- mus ad videndam lucem Chrisli, tanquam stimulis
1 Duodecim Mss.,si verilatispmsentia. adhibitis. Nonnulli autem non compungimini, sed
*sic legimus cum sanioribusMss.De hac lectionevide
Itetract.lib. 1,cap.7, n. 3. M. (a) Deeodemvers.5videIIEnar.in Psal.xxv, n. 5.
81 ENARRATIO1NPSALMUMIV. 82
aperimini, dicunt melius legi; quoniam in graeco Dedistiimtitiamin cor meum.Non ergo foris quaeren-
Psallerio est xaravuyijK,quod refertur ad illam dila- da est laetitia, ab his qui adhuc graves corde-diligunt
tationem cordis, ut excipialur diffusiocharitatis per vanilatem et quaerunt mendacium, sed intus ubi
Spirilum sanctum. signalum est lumen vultus Dei : in interiore enim
7. \vets. 6,7.] Sacrificatesacrificiumjustitim , el horaine habitat Chrislus (Ephes. m, 17), ut ait Apo-
speratein Domino.Idem dicit in alio psalmo : Sacri- slolus; ad ipsum enim pertinet viderc veritatem,
ftciuinDeo spiritus conlribulalus(Psal. L, 19). Quare cum ille dixerit: Ego sum verilas(Joan. xiv, 6). Et
non ahsurde hic accipitur ipsum esse sacriflciumju- cum loquehatur in Aposlolodicente : An vullis expe-
ititise, quod fit per pcenitenliam: quid enim justius, rimenlutn ejtts accipere qui in me loquitur Christus
quam ut suis unusquisque peccatis, quam alienis po - (11Cor. xni, 5)? non ei foris utique ; sed in ipso
tius irascatur, seque ipsum puniens maclet Deo? An corde, id est, in illo cubili ubi orandum est (Matth.
sacrificium justilise opera justa sunt post poeniten- vi, 6), loquebatur.
tiam ? Nam et interpositum diapsalma, non absurde 9. [vers. 8, 9.'] Sed homines leraporalia sectantes,
forlassis insinuat cliam transitum de vila vetcri ad qui cerle multi suut, nihil aliudnoverunt dicere, nisi
vilam novara : ut exstincto vel infirinato per pceni- Quis ostenditnobisbona? cum vera et cerla bona in-
tenliam vetere homine, sacrificiumjustitiaesecundum tra semetipsosvidere non possint. Itaque consequen-
regenerationem novi hominis offeratur Deo, cum se tcr de' his rcctissime dicilur, quod adjungit: A fem-
offert ipsa anima jam abluta, el iinponit in aliarc pore frumenti, vini et olei sui mulliplkali sunt. Non
fidei, divino igne, id est, Spirilu sancto comprehen- enim vacat, quod addiluin est, sui: est enim et fru-
denda ; ut iste sit sensus, Sacrificalesacrificiumju- mcntum Dei, siquidem est panis vivus qui de ccelo
stiiim, et sperate in Domino, id est, Recle vivite, ct descendit (Joan. vi, 51); est et vinum Dei, nam In-
spcrate donum Spirilus sancti, ut vos verilas, cui ebriabuntm; inquit, ab uberlale domus lum (Psal.
credidislis, illuslret. xxxv, 9) est et oleumDei, de quo dictumest: Impin-
8. Sed tamen Sperate in Domino, clause adhuc guasti in oleo caput meum (Psal. xxn, 5). Isti autem
dictum esl. Sperantur aulem quse, nisi bona? Sed multi qui dicunt, Quisostenditnobisbona? ct regnuin
quia unusquisquc id bonum vult a Dco impelrare celorum intra se esse non vident (Lttc. xvn, 21),
quod diligit, nec facile inveniuntur qui diligant bona « temporefrumenli, vini el oleisui mulliplicaii sunt.
interiora, id est, ad interiorem hominemperlinenlia, Non enim multiplicatioseraper uberlatem significat,
quocsola diligenda sunl, cseteris autem ad necessila- et non plerumque exiguilatem : cum dedila lem-
tcm utendum, non ad gaudium perfruendum ; admi- poralibus voluptatibus anima semper exardescit
rahililer cum dixisset, Sperate in Domino, subjecil: cupiditate, nec satiari potest, et mulliplici atque
Multi dicunt : Quis oslendit nobisbona? Qui scrnio, serumnosa cogitatione dislenta, simplex bonum vi-
ct quaeinlerrogalio quolidiana est oraniumstullorum derc non sinilur; qualis est illa de qua dicitur : Cor-
ct iniquorum ; sive pacem et tranquillitatem vilse pus enim, quodcomimpilur, aggravat animam, et de-
soecularis desideranlium, et propter perversitatem primit terrena inhabilatio sensum mulla cogitantem
gcncris humani non invenientiura, qui eliam coeci (Sap. ix, 15). Talis anima temporalium bonorum
accusare audent ordinem rerum, cum involuti merilis decessione et successione, id est, a lempore fru-
suis pulant tempora esse pejora quam praelerila fue- menli, vini et olei sui, innumerabilibuscompleta
runt; sive de ipsa futura vita, quoenobis promiltitur, phantasmalibus sic mukiplicata est, ut non possit
dubilanliumvcl desperantium, qui soepedicunt: Quis agere quod praeceptumest: Senfifede Dominoinbo-
novit si vcra sunt, aul quis venit ab inferis ul isla nilate, etin simplkitalecordis qumrite illum (ld.\,i);
nuitiaret? Magniflccigilur cl brevilcr, sed intrin- isla cniin iiiultiplicitas illi simplicilati vehenienler
secus vidculibus, ostcndil qux bona quoerendasint, advcrsa est. Et ideo istis reliciis qui multi sunt, mul-
respondciis illorum inleirogalioni qui diciint : Qttis tiplicati scilicct teraporalium cupiditate et dicunt,
ostendilnobisbona? Signatumest, inquil, in nobislu- Quis ostendit nobis bona, quae non oculis foris, sed
tiieiivuliuslui, Domine.lloc lumen csl loium honii- inliis cordis simplicitate quserendasunt, vir fidelis
nis cl vcruni boiium, quod non oculis, scd liienie cxsullal cl dicit : Y»pace, in idipsttm obdormiam,
coiispicilur. Signatumautein dixit in nobis, tanquam et somnum capiam. Rccle cnini speralur a talihus
denarius sigualur rcgis imagine : homo enira faclus omniniodamcnlisabalienatio a morlalibus rebus et
cst ad iinagiiicniet similitudinemDei (Gett. i, 26), niiseriarum sseculihujus oblivio, quse noriiine obdor-
quam peccandocorrupit: bonum ergo ejus est verum mitionis et somni decenter et prophetice significatur,
atque xternum, si renascendo signetur. Et ad boc ubi summa pax nullo tumullu interpellari potest. Sed
crcdo perlinerc, quod quidam prudenler inlelligunt, hoc jam non tenelur in hac vila, sed post hanc vitam
illud quod Dominusviso Coesarisnummoait: Reddile spcrandum est. Hoc etiam ipsa verba ostendunt,
Cmsariquod Cmsarisest, et Deo quod Dei est (Matth. quoefuturi sunt teraporis : non enim dictura est, aut,
xxn, 21); tanquam si diceret: QuemadmodumCoesar Obdormiviet somnum cepi; aut, Obdormioet som-
a vobis exigit impressioncm imaginis suoe, sic ct num capio; sed, Obdormiamet somnumcapiam.Tunc
Deus; ul queraadinodum illi redditur numnius, sic 1 rro npokarpotl,a frttclu,legebat,apb kairoii,a tem-
Deoanima luniine \ultus cjus illustrata aiqiiesignaia. porc. bicetiamcassiodorus.
c* S. AUGUSTLNlEPISCOPI 84
corruptibile hoc induetur incorruptione , et morlale Deus; tamen regem Filium solent appellare Scri-
hoc induetur immorlalilate; tunc absorbebitur mors piur;c. Secundum ergo illud quod dictum est, Per tne
in victoriam (I Cor. xv, 54). Hoc esl unde dicilur : if«r ad Patrem (Joan. xiv, 6), recte primo, Rex meus,
Si autem quod non videmussperumus, per patkntiam et deinde, Deus meus. Nec tamen dixit, Inlendile ;
exspeclamus(Rom. vin, 25). sed, Inlende : non enira duos aut trcs deos fides ca-
10. [tiers. 10.] Quapropter congruentcr ultimum tholica praedicat, sed ipsam Trinitatem unum Deuin :
anneclil, et dicit : Quoniamtu, Domine, singulariter non ul eadem Trinitas simul possit aliquando Pater.
1« spe habilare fecisti me. Hic non dixit, Facies; sed, aliquando Filius, aliquando Spirilus sanctus dici, sic-
Fecisli. In quo ergo jam ista spcs esl, erit profeclo ut Sabellius credidit; sed ut Paler nonnisi Pater, et
eliam quod speratur. Et bene ail, singulariter : poiest Filius nonnisi Filius, etSpiritus sanctus nonnisi Spi-
eniin refeni adversus illos mulios qui, multiplicati a rilus sanctus, et hoec Trinitas nonnisi unus Deus.
tempore frnmenli vini et olei sui, diciint : Quit ostcn- Qnia et cum dixisset Aposlolus : Ex quoomnia, per
ditnobis bona? perit enim haec multiplicilas, etsin- quemomnia, in quo omnia (Rom. xi, 36), Trinitatem
gularilas tenetur in sanclis, de quibus dicitur in Ac- ipsara insinuasse creditur; nec lamen subjecil, Ipsis
tibus Apostolorum : Multiludinis aulem credeniium gloria ; sed , Ipsi gloria.
erat anima una et cor unum (Acl. IV, 32). Singulares 4. [ tiers. 4.] Quoniam ad te orabo, Domine, mane
ergo et simpliccs, id cst, sccreti a muilitudine ac exaudies vocemmeam : quid sibi vult quod superius
turba nascentium rerum ac moricnlium , amatores dixit, exandi, quasi in prasentise exaudiri cuperet,
setemitatis et unitatis esse debemus, si uni Deo cl nunc vero dicit, tnane exaudies,non, exaudi; et, ad
Domino nostro cupimus inhoercrc. te orabo , non , ad te oro ; et deinceps , mane astabo
tibiel videbo, non, aslo et video? Nisi forle superior
ejus oralio ipsam invocationem ' ostendit: caligans
1N PSALMUM V autem inter procellas hujus soeculi, seniit se non vi-
ENARRATIO. dere quod cupit, et tameii sperare non desinit: spes
1. [uers. 1.] Tilulus Psalmi est: Pro eaqttm hwre- enim quoavidelur, non est spes (Rom. vm. 24). In-
dilalem accipit. Inlelligilur ergo Ecclesia, qus accipit lelligit tamen quare non videat, quia nondum nox
liaereditatem vitam oeternam per Dominum nostrum peracta est, id est tenebrae quas peccata meruerunt.
Jesum Christum , ut possideat ipsutn Dcuin, cui ad- Dicil ergo, Quoniamad le orabo, Domine,id est, quo-
hoerens beata sit secunduin illud : Beati miles, quia niam lantus es ad quera orabo, maneexaudies vocem
ipsi hmredilutepossidebuntlerram (Maitli. v, 4); quam mcam. Non ille es, inquit, qui possis videri ab eis
terram? nisi de qua dicitur : Spes mea es ttt, poriio quorum ab oculis nox peccatorum nondum recessit:
tnea in terra vivenlium( Psal. CXLI,C); et illud mani- peracla ergo erroris mei nocte, et discedenlibus te-
festius : Dotuinus purs haireditaiismemet cttlicismei nebris quas mihi peccatis meis feci, exaudies vo-
(Psal. xv, 5). Dicitur cl hoereditasDei vicissim Ec- cem meam. Cur ergo superius non ait, exaudies^sed,
clesia secundum illud : Postula a me, ef dabo libi exaudi? An poslquam clamavit, exaudi, et non exau-
gentet hwredilatemluam (Psal. n, 8). Ergo frr-redilas dila est, sensit quid * oporteat transire ut possit
n.oslra Deus dicitur, quia ipse nos pascit ct conlinei: exaudiri? An et superius exaudita est, sed nondnm
et baeredilas Dei dicimur, quia ipse nos administrat se intelligit exaudilam , quia nondum videt a quo
et regit. Quapropler vox Ecelesioeest in lioc psalmo exaudita est; et quod nunc ait, maite exaudies, hoc
vocatse ad hsercditalem, ul et ipsa fiat hoerediiasDu- inielligi voluit, manc intelligam me esse exauditam?
mini. qualis est ista locutio, Exsurge, Domine (Psal. III, 7),
2. [vers. 2]. Verba mea exaudi, Domine: vocata id esl, fac mc exsurgcre ; sed hoc de resurrectione *
invocat Dominum, ut eodcm opitulante periranseat Chrisli accipitur. Illud certe non potest recle alitcr
nequitiam soeculihujus, ct ad eum pcrveniat. InteUige accipi, Tental vos DominusDeusvesler, ttt sciat si di-
clamoremtneum : bene oslendit quis iste sit clamor, ligitis ewn (Deut. xm, 3), nisi ut vos per illum scialis,
quam intcrior de cordis cubili sinc strepitu corporis et vobismetipsis manilestettir quantum in ejus amore
perveniatadDeum; quandoquidemvox corporalis au- profecerilis.
ditur, spiritualis autem intelligitur. Quanquam hoc 5. [vers. 5-8.] Maneastabotibi, el videbo(a): astabo
sit etiam exaudire Dci, non aure carnali, sed maje- quid est, nisi non jacebo? quid est autcm aliud jacere,
statis prsesentia. nisi in lerra quiescere, quod est in lerrenis volupta-
5. [vers. 3.] Inlende vociobsecralionismem: id est, libus beaiitudinem quoerere? Astabo,inquit, efvidebo:
illi voci, quam ut Deus intelligat petit; quaequalis sit non est ergo inhoerendumlerrenis, si volumus Deuir
jam insinuavit, cuin dixit: Intellige ctamorem meum. videre, qui mundo corde conspicitur. Quoniamtto ,
lntende vocivbsecralionismem,Rex meuset Deusmeus. Deus volens iniquitalemtu es. Non habilabiljuxla te
Quamvis et Filius Deus, et Pater Deus, et simul Pater
et Filius unus Deus; et si interrogemur dc Spirilu 1 Edd.,vocalionem. AtcolbertinuScodexaliiquemehoris
sancto, nihil aliud respondendum est, nisi quod Deus notae MSS., invocalionem.
2 plures Mss.,quod.
Sit; et cum simul dicunlqr Paler cl Filius ctSpirilus 3 Edd.,sed ti hocdereturrectione.parliculasi abcsta Mss.
jsanctus, nihil aliud intelligciidum est quam unus (a) ldemvers. 5 traclalurin II Enar.Psal. xxvi, n. 8.
85 ENARRATIOIN PSALMUMV. g6
tnaiignus, nequepetmanebuntinjutti ante oculosluos. visibilemmortem non vult hominem prodcre, para-
Odisti omnesqui operantur iniquitatem, perdesomnes tus essc debet veruni occultare, non falsum dicere,
qui loquunturmendacium.Virum sanguinum et dolo- ul neque prodal neque mentiatur, ne occidalanintam
sum abominabilur Dominus: iniquilas , malignilas, suam pro corpore alterius. Si autem hoc nondum po-
mendacium, homicidium, dolus, et quidquid hujus- test; vcl sola hujus necessilalis habeat mendacia , ut
niodi est, ipsa nox est, qua transeunle filmane ul vi- eliam ab istis, si sola remanserint, liberari merea-
deatur Deus. Causam ergo exposuit quare mane asla- tur, et Spiritus sancti robur accipere , quo quidquid
bit, et videbit; quoniamnon Deusvotens iniquitatem, perpetiendum est pro veritale conlemnat. Duo sunt
inquit, fu es. Si enim Deus esset qui vellet iniquita- omnino genera mendaciorumiu quibus non magna
tem, posset etiamab iniquis videri; ut non mane vi- culpa est, sed tamen non snnt sine culpa, cum aut
dcrelur, id esl, cum iniquitatis nox perlransierit. jocamur, aut ut prosimus mentimur. Illud primum
6. Non habilabitjuxta te malignus: id est, non sic in jocando, ideo non est perniciosissimumquia non
videbit ut hsereat. Ideo sequitur , nequepermanebunt fallit; novil enim ille cui dicitur , joci causa esse di-
injusti ante oculos luos; quia oculi eorum, id est ctum. Secundum autem ideo milius est, quia retinet
raens eorum reverberaiur luce verilatis propler lene- nonnullambenevolentiam.Illud vero quod non habet
bras peccatorum, quorum consueludine fulgorem duplcx cor, nec mendaciumquidem dicenduni est:
rectoe inlelligentioe susliuere non possunl. Ergo et tanquam , verbi gratia, si cui gladitiscommendetur,
qui vident aliquando, id est, qui verum intelligunt, el prorr.itlatse redditurum cum ille qui commendavit
lamen adhuc injusti sunl, non ihi permanent amando poposcerit; si forte gladium suum repetat furens,
ei quae averlunt a vero; gerunt enim secum suam manifestura est tunc non esse reddendum, ne vel se
noclem, id est, non solum consueludinem,sed etiam occidat vel alios, donec ei sanitas restiluatur. Hic
amorem peccandi. Qtioenox si transicrit, id est, si ideo non habet duplex cor, quia ille cui commenda-
peccare destiterint, et ipse amor alque consuetudo tus est gladius , cum promittebat se redditurum po-
fugata fuerit, fit mane; ita ut non solum intelligant, scenti, non cogitabatfurentem posse repetere. Verum
sed etiam inhxreaut vcritali. autera occultavil etDominus, cum discipulis non-
7. Odisli ' omnesqui operanturiniquilalem: odium dum idoneisdixit: Multa habeovobisdicete, sednune
Deiex illa locutione intelligendumest, qua odit pec- non poteslispotlare illa (Joan. xvi, 12); et aposto-
cator quisque verilatem. Videlur enim quod et illa lus Paulus cum ail: Non potui loquivobisquasispiri-
odit quos in se manere non sinit: non autem manent, litalibus, sed quasi carnalibus (ICor. m, 1). Unde
qui eam sustinere non valenl. Perdes omnes qui lo- manifcstum est non esse culpandum, aliquando ve-
quuntur mendacium:hoc enim est verilali contra- runi lacere. Falsum autem dicere, non invenitur
rium. Sed ne quis pulet aliquara substanliam vcl nn- concessum esse perfeclis.
turam verilati esse conlrariam , inlelligat ad id quod 8. Virumsanguinumet dolosumabominabiturDomi-
non est pertinere mendacium, non ad id quod est. ntts. Potest hic reclc videri rcpetitnm quod ail supe-
Si enim hoc dicitur quod esl, verum dicitur; si rius : Odisliomnes qui operanturiniquitatem, perdes
autem hoc dicitur quod non est, mendacium est. omnesqui loquunturmendacium; ut virum sanguinum
Ideo, inquit, Perdes omnes qui loquuntur menda- ad operantem iniquitatemreferas, dotosum autem ad
cium; quia recedentes ab eo quod est, ad id mendaciura : dolus enim est, cum aliud agilur, aliud
quod nou est declinanlur'. Mulla quidem videntur simulatur. Et apto verbo usus est quod ait, abomina-
pro salute aut commodo alicujus, non malilia, bitttr; solent enim abominati dici, exhseredati: hic
sed benignilate mendacia, quale illarura in Exodo aulem psalmus pro ea est qum hmreditalemaccipit,
obsletricum quae Pharaoni falsum renuntiaverunt quoe subjicit exsultationem spei suae, dicens : Ego
(Exod. i, 19), ut infanles liliorumIsrael non neca- autem in mulliludinemiseralionistum, introiboin do-
rentur. Sed etiam lsta non re, sed indolc 3laudanlur; mum luam. In mullitudinemiseralionis, fortasse in
quoniamqui tantuin hoc modo menliunlur, merebun- raultiludine bominum perfectorum et beatorum dicit,
tur aliquando ab omni mendacio liberari. Nam in iis quibus civitas illa constabit, quam nuuC parturit et
qui perfecti sunt, nec ista raendacia inveniuntur; paulalim parit Ecclesia. Iloiiiines aulcm multos re-
quibus dictuinest: Sitin ore veslro, Esl, esl; non, non: generalos atque perleclos, recte dici multiiudinem
quidquidampliusest, a malo esl ( Mallh. v , 37). Nec miserationis Dei quis negat, cum verissime diclutn
immerito alio loco scriptum est: Os quodmentiluroc- sit : Quid est homo, quod metnor es ejus; aut filius
ciditanimam(Sap. i, 11); ne quis arbitretur perfectum hominis,quiu visitaseum ( Psal. vm, 5) ? lntroibo >'n
et spiritualem horainera pro ista temporali vita , in domum tuam: tanquaralapis, credo , in sedificium,
cujus morle non occiditur aniraa, sive sua , sive alte- dictum est. Quid enim aliud donius Dei quam tem-
rius, debere mentiri. Sed quoniam aliud est menliri, plum Dei est, de quo dictum est: TemplumenitnDei
aliud verum occullare; siquidem aliud est falsum di- sanctumesl, quodeslisvos(I Cor. iu , 17) ? ctijus oedi-
cere, aliud verura tacere; si qiiis forte vel ad islam ficii lapis angularis est ille (Ephes. n, 20), quem
1 m editis: odisti, Domine.Ata Mss.abestvox,Dortrixte, suscepit coseternaPalri Virlus et sapientia Dei.
'Edili, declinanl.AtMss.,declinantur. 9. Adoruboad temptumsanctum luum, in timore
* Kditi,indolo. verius alumotMss.,wwfofe.Conferlib.
de Mendacio, cc.5 et 17. tuo: ad lemplumsicut prope tcmplum intelligimus;
87 S. AUGUSTINIEPISCOPI
non enim ait, Adorabo in lemplo sancto tuo, sed, hunt in sc quos ad peccala illeclant, ct cos lanquara
Adorabo ad templum sanclum luum. Intclligcndum devorant cum in suam vitam convcrluiit. Quod qui-
etiam est non de perfectione, sed de progressu ad bus contingitquoniam peccato moriuntur ', recte illt
perfectionem dictum esse ; ut illud perfectionera si- a quibus inducunlur, sepulcra palenlia dicli sunl;
gnificet, Introibo in domumtuam. Sed ut hoc prove- quia ct ipsi quodammodo exanimes sunl vitam non
niat, prius adorabo,inquit, ad templumsanctumluum; habendo vcritatis, et mortuos in se recipiunt quos
et fortasse ob hoc addidit, in timore tuo, quod ma- verbis mcndacibus et vano corde intcrcmptos in se
gnum est prsesidiumprocedentibus ad salulem. Cum converlunt. Linguissuis doloseagebant, id cst linguis
autem quisque pervenerit, fiet in co quod dictum cst: malis: nam hoc videtur signiflcarc, cum dicit sttis,
Consummatadilectioforas millil limorem(I Joan. iv, raali enim malas babent linguas; id est, mala loquun-
18 ), non enim timent jam amicura *, quibus dictura lur, cum loquuntur dolum. Quibus Dominus dicil:
est : Jam non dicam vos servos, sed amicos(Joan. Quomodopotestisbona loqui, cum silis mali (Mailh.
xv, 15), cum ad id quod promissum est perducti XII, 34).
fucrint. 13. Judka illos, Detts : decidant a cogitalionibits
10. [tiers. 9 , 10. ] Domine, deducmein tuajusli- suis. Prophetia est, non maledictio: non enim optat
tia ptopiet inimkos meos: satis hic declaravit in pro- ut eveniat, sed cernit quid evenlurum sit: contingit
feclione sc esse, id est in provectu ad perfeclionem, namque illis, non quia videtur oplasse, sed quia tales
nondum in ipsa perfeclione, quando ut deducatur ex- suntut nicrito conlingat.Sicenim ct quod posteadicit,
oplat. In lua justilia autem , non in ea quae videlur Lwtenlur omnes qui speranl in te, per propheliam
hominibus. Nam et malum pro malo reddere, justi- dicit; quoniamcernil esse loetaluros.Sic per prophe-
tia videlur, sed non est ejus de quo diclum est: Qui tiam diclum est, Excita polentiamtuamel veni (Psal.
facit otiti solemsuum super bonoset malos(Matth. v, LXXIX,3);quoniam videbat csse venlurum. Quan-
45); quia etcum punit Deus peccalores, non malum quam possit etiani hoc modo accipi quod dictum est,
suum eis infert, sed malis eorum eos dimittil: Ecce, decidama cogilalionibussuis , ul magis bene ab co
inquit, parturiit injustitiam, concepillaborem, el pe- oplalum credatur, dum cadunt a cogilalionibus suis
perit iniquilatem: lacum aperuil et effoditeum , et in- nialis, id csl, ut jam non cogilenl mala. Sed vctal sic
cidil in foveamquam operalus esl: convertelurdolor inlelligi quod sequilur, expelleeos; nullo cnim modo
ejus in capittejus, et in lerlicemejus iniquilaseju; de- polest in bonam parlem accipi, cum quisquc cxpelli-
scendel( Psal. vn, 15-17 ). Cum ergo punit Deus , lur a Deo. Quapropterper propbethim diclum , non
ut judex punit eos qui legem prsetereunt, non eis in- per malevolcnliamintelligilur; cum hoc dictum sit,
ferens de seipso malum, sed in id quod elegerunt quod necessariotalibuseventurum est, qui in pecca-
eos expellens ad complendam summammiscriarum. lis quaememorata sunt perseverare voluerint. Deci-
Homo autcm cum malum pro malo reddit, malo dunt ergo a cogiialionibussuis, dictum cst; decidant
voto id facit; et ob hoc prior ipse maliis est, dum accusantihusse cogitalionibussuis, lcslimoniumpcr-
punire vult malum. hibente conscientia sua, sicut Aposlolus dicil: Et
11. Dirige in conspectutuo iler meum.Niliil mani- cogilationumaccusanlium seu defendentium, in reve-
feslius est, quam in tempus eum comraendare quo lationejustijudkii Dei ( Rom. n, 15, 16 ).
proficit; hoc est enini iler quod non lerrarum locis 14. Secundum multiludinemiinpielatumeorum ex-
peragitur, sed affectibus animorum. In conspeclu, peltecos: id est, Ionge eos expelle; hoc est enim se-
inquit, tuo dirige iter mettm: id est, ubi nullus ho- cundummultiludinemimpietalumeorttm, ul multura
minum videt, quibus credendum non est laudantibus, expellahlur. Expellunlur crgo impii ab illa hocredi-
aul vitupcrantibus; non enim ullo modo possunt de tate quoe intelligendo et videndo Dcuin possidetur;
aliena conscientia judicare, in qua iler dirigitur ad sicut cxpellunturmorbidi oculifulgorelucis, cum illis
Deum. Ideo subjecil, Quoniamnon esl in ore eorutn ea poenaest quoe aliis laetilia.Non ergo ipsi mane
reritas , quibus utiquo judicantibus non csl crcden- aslabuni, et videbunt. Et tara magna pocna est ista
dum , el ideo intro ad conscienliam et ad Dei con- cxpulsio,quam magnum prsemiumest illud quod di-
spectum confugiendum est. Cor eorum vanum est: citur : JHt/it aufem adhwrere Deo bonum esl ( Psal
quomodo ergo polest esse in ore eorum veritas, LXXII,28). Huic pcensecontrarium est: Intra in gau-
quorum cor fallitur de peccato et pcena peccali ? diumDomitritui. Quia huic expulsioni simile csl:
Unde revocantur hominesilla voce : fJf^uid diligitis Projicite illum in lenebras exteriores ( Matth. xxv,
vanilalem, el qumriiismendacium(Psal. IV, 3) ? 21, 30).
12. [vers. 11.] Sepulcrum palens est gutlur eo- 15. Quoniaminamarkaveruntte, Domine. Ego sum,
rum :ad voracitatis signiflcationem referri polest, inquil, panis qui de cmtodescendi(Joan. vi, 51) : et,
propler quam plerumque homines adulatione men- Operaminiescamqumnon corrumpilut(Ibid., 27): cl,
tiuntur. Et mirabililer dixit, palens sepulcrum; quo- Gustale,et videlequoniamsuavis esl Dominus (Psal.
niam semper inhiat illa voracitas, non ut sepulcra xxxin, 9). Peccatoribus autem panis vcritatis ama-
quoe reccptis cadaveribusmuniuntur. Potest ct illud rus cst; unde os vera dicentis oderunt. Ipsi crgo
inlclligi, quod mendacio ct blanda adulationc (ra- inaniaricaverunt Deimi, qui poccandoin cain aegri-
1 fiafaneiisiscodcx,amici. 1QuatuorMss.,peccutosuocunsummato morittitlur.
89 ENARRATIOIN PSALMUMVI. 90
tudinem devenerunt, ut cibum veritatis, quo sanae renlur viriliter omnia suslinuerunt; ab eo quod
animse gaudent, lanquam felleum sustinere non scriptum esl, Judica illos, Deus, usque in finem
Psalmi.
possint.
16. [ vets. 12.] Et tmtenturomnesqui spetanl in le :
utique illi quibus gustantibus suavis est Dominus. IN PSALMUM VI
ln mtetnumexsultabunt,et inhabitabisin eis: ipsa ergo ENARRATIO.
erit oeternaexsultalio, cum lemplum Dei fiunt justi;
* In finem, in hymnisde octavo, Psaltnus David.
et erit gaudium ipsorum, ipse incola eorum. Et glo-
riabunlurin te omnesqui diligunt nomen tuum : lan- l.[«ers. 1.] De octavo, hic videtur obscurum;
quam cum adest eis ad fruendum quod diligunl. Et nam coetera in hoc titulo manifestiora sunt. Visum
bene in te, tanquam possidentcs hoeredilatem de qua est aulem nonnullis diem judicii significare, id est
titulus psalmi est, cum et ipsi sint ejus haereditas, tempus adventus Domini noslri, quo venturus est
quod significat, inhabitabisin eis. \ quo bono prohi- judicare vivos et mortuos. Qui adventus, compulatis
bentur quos secundum multiludinem impietalum annis ab Adam, post septem annorum niiUia futurus
corum expellit Deus. creditur; ut septem annorura millia lanquam septcin
17. [ vers. 13.] Quoniam lu benedicesjuslum : hoec dies transeant, deinde illud tenipus lanquam dies oc-
cst benediclio, gloriari in Deo, et inhabitari a Deo. tavus advenial. Sed quoniain diclum est a Domino :
Isla sanctificatio concedilur justis; sed ut justificen- Non est veslrumscire temporaqumPater posuil in sua
tur, prsecedit vocatio, quoenon est meritorum, sed polestale(Act. i, 7), et : De die vero et illa hora nemo
gratioeDei: omnes enim peccaverunt, et egent glo- scit, neque angelus, neque virlus, neque Filius, nisi
ria Dei (Rotn. III, 23). Quos enim vocavit, hos et solusPaler (Matth. xxiv, 36), et illud quod scriptum
justificavit; quos autem justificavit, hos et glorifica- est, tanquara furem venire diem Domini (1 Thess. v,
vil (Id. VHI,30). Quia ergo vocatio non merilorum 2), salis aperte ostendit neminem sibi oportere arro-
noslrorum, sed benevolentiae et misericordise Dei gare scientiam illius lemporis, corapulatione aliqua
est, subjecil dicens : Domine, ut scuto bonmvolunlalis annorum. Si enim posl seplem millia annorum ille
ivm coronasti nos; hona enim volunlas Dei proecedit dies vcnturus est, omnis homo potest annis compu-
bonam volunlatem nostram, ut peccatores vocet in talis adventum ejus addiscere : ubi erit ergo, quod
poeuitenliam. El ipsa sunl arma quibus expugnatur nec Filius hoc novit? Quod uliquc ideo diclum est,
inimicus, contra quem dicilur : Quis accusabitadver- quia per Filium homines hoc non discunl, non quod
sus eleclosDei ? et, Si Deus pro nobis, quis contra nos ? apud se ipse non noverit, secundum illara loculio-
Qui unico Filio suo non pepercit, sed pro nobis omni- nem, Tentat vosDominusDeus vester, ul scial (Deut.
bus ttadidit illum (Ibid., 31, 33). Sienim adhuc cum XIII,3), id est, scire faciatvos; ct, Exsurge, Domine
inimiciessemus,Cltristuspro nobis mortuusesl; mullo (Psal. III, 7), id est, fac nos exsurgere. Ctini crgo ila
magis teconciliati,salvi erimus ab ira per ipsum (Id. dicatur nescire Filius hunc diem, non quod nescial,
v, 9,10). Hoc est invictissimuin scutum, quo repel- sed quod nescire faciat cos quibus hoc non expedit
litur inimicus desperaiionem salulis suggerens mul- scire, id est, non eis Iioc ostendat; quid sibi vult ne-
titudirie Iribulatiomimel tentalionum. scio quscpraesumptio,quse annis coinputatis cerlissi-
18. Totus ergo lextus Psalmi est oraiio ut exaudia- mum sperat post septem annorum millia diein Do-
tur; ab eoquod scriptum est, Verbamea exaudi, Do- liiini?
mine, usque ad, Rex meus et Deusmeus. Deinde in- 2. Nos igitur, quod nescire nos Dominus voluit, li-
tellectus eorum quae impediunt ad videndum Deum, benter nesciamus, et quseramusquid velit sibi isle ti-
id est, ut se exauditam esse cognoscat; ab co quod tulus, qui scribitur De octavo.Polcst quidcra, etiain
scriptum est, Quoniam ad te orabo, Domine, tnane iiulla aiiDOriim teraeraria suppulatione, dies judicii
exaudiesvocemmeam,usque ad, Virum sanguinum et oclavus intelligi, quod jam post finem hujus sseculi
dolosumubominabilur Dominus. Tertio, sperat se do- accepta aeterna vita, lunc non erunt animsejustorum
mum Dei fuluram, et nnnc ei appropiuquare in ti- obnoxise tcmporibus : ct quoniam omnia tempora
more ante consummalionem quoe expellit limoreni; seplem dierum istorum repelitione volvunlur, octa-
ab eo quod scriptum est, Ego autem in mulliludine vus forle ille diclus est, qui varietatem istam non ha-
miserationislum, usque ad, Adoraboad teniplumsan- bebit. Est aliud quod hicnon ahsurde accipi potcst,
ctum tttumin timoretuo. Quarlo, proficientem sc atque cur octavum dicalur judicium, quod post duas gene-
promovenlem inler illa ipsa quibus impediri se sentit, rationes futurum est, unam quoe ad corpus, alleram
orat ut adjnvelur intrinsecus, ubi nemo hominum quoe ad animara pertinet. Ab Adara enim usque ad
videt, ne avertatur malis linguis ; ab eo quod scriplum Moysen genns humanum vixil ex corpore, id est se-
esl, Domine,deduc me in tua justitia propler inimi- cundum carnem : qui eliam exterior et velus homo
cos meos, usque ad, Linguis suis dolose agebant. dicitur (Epltes. IV, 22),^et cui Vetus Testamenlum
Quinto, prophctia est qure poena maneat impios, datum est, ut quamvis religiosis, tamen carnalibus
quando juslus vix salvus erit, et quod prsemiumjusti adliuc operalionibus fulura spirilualia proesignaret.
adcpturi sinl, qui vocati vcncruul el donec perduce- Hoc toto tciupore quo secundum corpus vivebatur,
1 *icl rvestantiores
Mss.Atediti., incolatus. regnavit mon, sicut Aposlolus ail, etiam in eos qui
ftl S. AUGUSTINIEPISCOPI 92
non peccaverunt.Regnavit autem cx similitudine prm- ira; in aliis pro furore indignatio ponilur, aut bilis-
varkationis Adm, sicut idem dicil; quoniam usque ad Sed quidquid illud est, motusest animi provocansad
Moysen (Rom. v, 14) accipiendtim est, quo usque pcenam inferendam : qui tamen motus, non tanquam
Legis opera, id est carnaliter observata illa sacra- animacDeo tribuendus est, de quo dictum est: Tu
menta, eiiam eos obstrictos tenuerunl certi mysterii autem, Domine virlulum, cum tranqvrillitatejudicas
gratia, qui uni Deo subditi eranl. Ab adventu autem (Sap. XII,18); quod aulem tranquillum est, non est
Domini, ex quo ad circumcisioncni cordis a camis perturbatum. Non ergo cadit in Deum judicem per-
circnmcisione transitum est, facta vocaiio esl, ut se- lurbatio ; sed quod in ejus minislris fit, quiaper leges
cundum animam viveretur, id est secundum interio- ejus fil, ira ejus dicilur. In qua ira, non solum argui
rem homincin, qui etiam novus honio (Cotoss.m, 10) se non vullanima quse nunc orat, sed nec corripi, id
propter regeneralionem diciiur morumquc spiritua- esl emendari vel erudiri : nam in grseco nathinrii
lium innovalionem. Manifestum cst aulem ad corpns positum est, id est, erudias. Arguuntur autem in die
quaternaiiuin numerum pertinerc, propter noiissima judicii omnes qui non habent fundamentum quod cst
elementa quatuor quibus constat, et quatuor qualita- Christus : emendantur autem, id est purgantur, qui
les, siccam, humidani, calidatn, frigidam. Unde qua- huic fundamento supersedificarillignum,foenum,sti-
luoreliam temporibus adniinistratur, vernn, aeslate, pulam; delrimenlum enim patientur, sed salvi erunt
autunuio, hieme. H;vcsunt notissima. Nam de qua- lanquam perigncm(I Cor. m, 11). Quidergo isleoral,
tcrnario nuinero corporis tractatur eliam alibi subti- qui non vult in ira Domini vel argui vel cmendari?
lius, sed obscnrius : quod in hoc scrnione vitandum Quid, nisi ut sanetur? ubi enim sanitas est.nec mors
est, quem eliam minus eruditis accommodatumesse meluenda est, nec urentis aut secantis medici manus.
volumus. Ad animum vero lcrnarium numerum per- 4. [ucrs. 3, 4.] Sequilur itaque, etdicit : Miserere
linere potest inlelligi, ex eo qnod tripliciter Deura tnei, Domine, quoniam inftrmus sum : sana me, Do-
diligerc jubemur, ex toto corde, ex lota anima, ex mine,quoniam coniurbata sunt ossa mea, id esl firma-
toia mente (Dettf. vi, 5 ; Matth. xxu, 37) : de quibus racntum animaemeoe, vel fortitudo; hoc enim ossa
singulis non in Psalterio, sed in Evangelio disputan- signilicant. Dicit ergo anima fortitudinem suam essc
duin esi. Nunc ad tcslimoniiim lernarii ntimeri ad turbalam , cum ossa nominat : neque enim creden-
aninimn portincntis, satis puto esse quod diclum est. dum cst, quod habeat ossa qua; videmus in corpore.
Pcractis igitur numeris corporis ad veterem hominera Qnapropler ad expositionempertinet quod subjicilur,
ct ad Velus Testamentum perlineiiiibiis, peractis Ef anima mea lurbata est valde; ne quod ossa appel-
etiam nonieris animi ad novum hoininem et ad No- lavit, corporis intelligerenlur. Ef fu, Domine,usque-
vnm Testanicntuni relatis, sicut seplenario numero quo ? quis non inlelligaisignificari aniraam luctantem
transaclo, quia unumquodquc temporaliter agitur, cum morbis suis, diu autem dilatam a medico ', ut ei
qualernario incorpus, lernario in aniinum distributo, persuaderelur in qtiae mala se peccando proecipita-
veniet oclavus judicii dics, qui ineritis iribuens quod verit ? Quod enim facile sanatur, non multum cave-
debetur, jam non ad opera temporalia, sed ad viiam tur; ex difficullaieautem sanationis, erit diligentior
aelernam sanctos transferet, impios vero damnabit in cuslodia receptoesanitatis. Nonergo tanquam crudelis
aelernum. Deus xstimandus est, cui dicitur : Ef f«, Domine,
3. [tiers.2.] Quam damnationem metuens, orat ttsquequo? sed lanquam bonus persuasor animse, quid
Ecclesia in hoc psalmo, dicens : Domine, ne in ira mali sibiipsa pepererit; nondumenim tam perfecte'orat
tua arguas me. Dicil eliam Apostolus iram judicii: hoecanima, ut ei dici possit : Adhuc loquenletedicam,
Thesaurizas tibi, inquit, iram in die irm justi judkii Ecceadsum (Isui.Lxv, 24). Simul ut eliam illud agno-
Dei (Rom. u, 5); in qua se non vult argui, quisquis scat, quanta poena impiis proeparatur, qui se nolunt
in hac vila sanari desideral. Nec in furore tuo corri- convertere ad Deum, si taniam difficullalem con-
pias me : corripias, mitius videtur ; ad emendationcm vcrtentes patiuntur; sicut alio loco scriplum esl:
cnim valet. Nam qui arguitur, id est accusatur, me- Si juslus vix salvus eril, peccatoret impius ubi pare-
tuenduin est ne' finem habeat damnationem. Sed bunt (l Pelr. iv, 18)?
quoniam furor plus videtur essc quam ira, potest 5. [wers.5.] Converlere, Domine, et erue animatn
movere cur illud quod est mitius, id est correptio, meam. Convertens se, orat ut ad eam convertalur et
cum eo positum est quod est durius, id cst cum fu- Deus, sicut dictum est : Converliminiad me, el con-
rore. Sed ego puto unam rem duobus verbis signifi- vertar ad vos, dkit Dominus( Zach. i, 3 ). An ex illa
catam : nam in graeco0vfi6;,quod esl in primo versu, locutione intelligendumest, Convertere,Domine,id est,
hoc significatquod bpyr,,quod est in secundo versu; fac meconverti, cum in ipsa sua conversione difficul-
sed cnm Latini vellent etiam ipsi * duo verba ponere, tatem laboremque senlirel? Nam perfecla nostracon-
.juoesitnmest quid esset vicinum iroe, ct posilum est versio paratum invenit Deum, sicut Propheta dicit:
turor. Ideo varie codices habent: nam in aliis prius Tanquam diluculum paralum inveniemuseum ( Osee.
invenilur ira, deinde furor;'inaliis, prius ftiror, deinde vi, 3, sec. LXX). Quoniam ut eum amitteremus, non
ejus absentia qui ubiqne adcst, sed noslra fecit aver-
1 Edd., ne in finem.Prsepositioin abest a melioribus
Mss. 1 nuinqueHss., diitaulemditaluinmedkinmna tnedico,
" Mss, wlfenfeftainipsa. '' PluresMss.,perfecttt.
05 ENARRATIOIN PSALMUMVI. 94
sio: In hoc mundo etat, inqnit, et mundus per eum qui sese ab illa conalur exlrahere. Videt enim jam se
faclus est, et munduseum non cognovit( Joan. i, 10). damnare carnales concupiscentias; et tamen delecta-
Si ergo in hoc mundo erat, et mundus eum non co- tione tenetur infirmitas ', ct in ea libenter jacet,
gnovit, nostra immunditia non fert ejus aspectum. unde surgere nisi sanatus animus non potest. Quod
Dum autem nos convertimus, id est, mulatione vele- aulem ail, per singulas nocles,hoc fortasse accipi vo-
ris vitoe resculpimus spiritum nostrmn, durum sen- luit, quod ille qui spiritu promptus sentit aliquam
timus et laboriosum ad serenitatem et tranquillitalem lucem verilatis, et tamen in delectatione liujus s;cculi
divinoe lucis a terrenarum cupiditalum caligine re- per carnis inflrmilatem aliquandorequiescit, tanqtiam
torqueri. Et in tali diflicullate dicimus, Converlere, dies et noctes allerno affectu cogitur pali : ul cum
Domine, id est, adjuva nos, ut perficialur in nobis dicit, Mcnle servio legi Dei, lanquam diem senliat;
conversio, quaete paratum invenit, et fruendum te rursus cum dicit, Cante atifem legi peccati(Rom. vn,
prsebentcm dilectoribus luis. El ideo postquam dixil, 25), inclinelur in noctem, donccomnisnoxlranse.it,
Convertete,Domine, addidit, ef erue aittmam meam, et vcniat unus dics de quo dicilur : Mane astabotibi,
tanquam inhaerentem perplexitatibus hujus saeculi, et videbo (Psal. v, 5). Tunc enim astabit; nunc autem
el spinas quasdam dilacerantium desideriorum in jacet, quando-in leclo est quem lavabit per singulas
ipsa conversione patientem. Salvum me fac, inquit, noctes, ut tantis lacrymis impelret efficacissimamde
propter misericordiamluam. Intelligit non suorum me- Dei misericordia medicinam. In lacrymis stratum
ritorum esse quod sanatur, quandoquidem peccanli mettmrigabo,repetitioest: cumenira diciltn lacrymts,
el datum prseceptumprsetereunli, justa damnalio de- ostendil quemadraodum superius lavabodixerit; hoc
bebatur; sana me ergo, inquil, non propter merilum autem accipimtts slratum, quod superius lectum:
meum, sed propter misericordiam tuam. quanquam rigabo amplius sit aliquid quam lavabo;
6. [vers. 6.] Quoniamnon eslin morle qui memorsit quoniam potest aliquid in superficie lavari; rigatio
tui. InteMigilquoque nunc esse tempus conversionis, vero ad inleriora permeat *, quod significat fleluni
quia cum isla vila transierit, non reslat nisi relributio usque ad cordis inlima. Temporum vero varietas,
nieritorum. In inferno autem quis eonftlebilurlibi ? quod proeteritumposuit, cum diceret, Laboravi in ge-
Confessus est in inferno ille dives, de quo Dorainus mitu meo ; et fulurura, cum diceret, Lavabo per sin-
dicit, qui Lazarum vidit in requic, se autem in tor- gulas noclet leclummeuin; rursus futurum, In lacry-
nientis dolebat: usque adeo confessus, ut eliam mo- mis slralum meutn rigubo, illud ostendit quid sihi
neri suos vellet ul se a peccalis cohiberent, propter dicere debeat, cum quisque in gemitu fruslra labora-
pcenas quas apud inferos esse non creditur (Luc. xvi, verit; lanquam diceret : Non profuit cum hoc feci,
23 31). Quamvis ergo frustra, confessus est lamen ergo illud faciam.
sibi raerito illa accidisse tormenta ; quando etiam 8. [tiecs. 8, 9.] Turbatus est ab iraoculusmeus(a):
suos, ne in haec inciderent, doceri cupiebat. Quid ulrum sua , an Dei, in qua petit nc argueretur, aut
ergo est, In inferno aulem quis confilebilurlibi? an corriperctur ? Sed si illa diem judicii significat, quo-
infernum vult inielligi, quo post judicium praecipita- modo nunc potesl intelligi ? An inchoatio ejus est,
buntur impii, ubi jam propler profundiores lenebras quod liic homines dolorcs et lormenta paliuntur.et
niillam Pei lucem videbunt, cui aliquid confiteanlur? niaxime damnum inlelligenlise veritatis, sicut jam
Nam iste adhuc elevaiis ocnlis, quaravis immani pro- commemoravi quod dictum esl : Dedit illos Deus in
fundo inlerposito, poluit lanicn videre Lazarum in reprobum sensum (Rom. i, 28) ? Nam ea est coecitas
requie constitutum, ex cujus comparatione ad con- menlis; in cam quisquis datus fuerit, ab interiore
fessionom coaclus est meriloriiin suorum. Polcsl Dei luce secludilur, sed nondum penitus cum in hac
eliam illud intelligi, ut mortem vocet peccatum, vila est. Sunt enim tenebroeexteriores (Maith. xxv,
quod contempia divina lege coramiltilur : ulaculeum 30), qusc magis ad diem judicii pertinere inlelligun-
mortis mortem appellemus, quod morlem comparct; tur, ut penilus extra Deum sit, quisquis, dum lempus
aculeus enim morlis, peccatura ( I Cor. xv, 56 ). In est, corrigi noluerit; penitus enim 8 esse exlra Deum
qua morte hoc est esse immemorem Dei, legem ejus quid est, nisi esse in summa coecitale? siquidem Deus
et proeceptaconteranere : ut infernum dixrrit, c;cci- habilat lucem inaccessibilem (I Tim. vi, 16), quo in-
tatcm animi, quae peccantem, id est, morienlem ex- grediuntur quilms dicitnr : Intra in gaudium Domini
cipit et involvit; Sicttt non probaverunt,inquit, habere lui (Matth. xxv , 21, 25). Hujus igitur irae inchoalio
Deum in notilia, dedit illos Deus in reprobum sensum est quam in hac vita palilur quisque peccator : li-
(Rom. l, 28). Ab isla morte et ab isto inferno tutain mens itaque judicii diem , laborat et plangit, ne ad
se praeberi anima deprecatur, dum molitur conver- illud perducatur, cujus initium lam perniciosum nunc
sionem ad Deum, et sentit difficuliales. experitur; et idco non dixit, Exstinctus est, sed ,
7. [vers.7.] Quapropter conlexit dicens : Laboravi
in gemilttmeo. Et tanquam parum profuerit, addit et 1 Lov.,infirmilatis.AtEr. et
pleriqueMss.,infimritas.
dicit: Lavabe per singulasnocles lectum meum.Lectus «Editi: permanat. At Mss. aliqui, permeal; alii, per-
tinet.
est hoc loeo appellatus ubi requiescit animus seger et 3Nounulliproboenotae Mss.:Penitus aulem esse exlra
linfirmus, id cst in voluptate corporis et in omni dele- Deum.Aliiverocum editis, Penilusenim. [aufem]
(a) Dehac parte vers. 8 consuleI Enar. Psal. xxxvt, n.
!ctatione sseculari; quamdelectalionera lacrymis lavat 9. Dealtera partc ejusdemvers. 8 videEnar.psal.cn, u. 9.
95 S. AUGUSTINIEPISCOPI 96
Tutbatus est ab ita oculus meus. Si autera sua ira dicit in gaudio melet (Psal. cxxv, 5), el beali lugenles»
oculum suum esse turbalum, neque hoc mirum cst: quoniam ipsi consolabuntur (Matth. v , 5).
nam hinc forsitan diclum est, Non occidat sol super 12. [vers. 11.] Erubescanlet conturbenlutomnesini-
iracundiam vestram (Ephes. iv, 26), quod interiorera micimei. Disceditea me, omnes, dixit superius; quod
solein , id est sapienliam Dei, tanquam occasum in se eliam in hac vila, sicut expositum est, fieri potest:
pati arbitratur mens, quoe sua perturbatione illum quod autem dicit, Erubescant el conturbenlut, non vi-
• videre non sinitur. deo quemadmodura evenire possit, nisi illo die cum
' 9. Inveteravi in omnibus inimkis meis, Dc ira tan- nianifesla
fuerint justorum praemiact supplicia pecca -
tiim dixerat, si tamen de sua ira dixerat : considera- torum. Nam nunc usquc adeo non erubescunl impii,
tis aiitein reliquis vitiis , invenitse omnibus esse val- ut nobis insultare non desinant: et plerumque lanium
latum. Quaevitia quoniain veterisvitoe suntet veleris valent irrisionibus suis, ut infirmos homines de Chri-
hominis quo exuendi sumus ut induamurnovo (Coloss. sti nomine erubescere faciant, unde dictura est :
III , 9, 10), recle diclum est, Inveteravi. ln omnibus Quisquisme erubuerilcoram hominibtis, erubescameum
autem inimkis meis, vel inter ipsa vitia dicit, vcl coram Patre tneo (Luc. ix , 26). Jam vero quisquis
inter homines qui nolunt ad Deurn converli : nam et sublimia illa praecepta implere voluerit, ut dispergat,
hi, etiam si nesciunt ', etiain si parcunt, etiam si det pauperibus , quo justitia ejus maneat in seternuin
iisdem conviviis et domibus et civilatibus nulla lile (Psal. cxi, 9), omnibusque suis rebus terrenis ven-
inlerposita, et crebris colloqniis quasi concorditcr dilis cl indigentibus crogalis , Christum sequi volue-
utuntur, nihiloniiniislamen inlenlionc conlraria , ini- rit, dicens : Nihil inlulimusin hunc mundum, verum
inici sunt eis qui se ad Dcum convertunt. Nam cuin nec auferre quid possumus; victumet tegumenlumha-
alii amant ct appelunt islum niundum, alii se optant benles, his contenli simus (I Ttm. vi, 7,8); incidit
ab isto mundo liberari, quis non videat illos inimi- in islorum sacrilegara dicacitatem, et ab eis qui sa-'
cos esse islis ? nam si possinl, cos secum ad poenas nari nolunt vocalur insanus; ct soepene hoc vocctur
trahuiit. Et magnuiu donum est, inler eoruni verba a desperalis hominibus, trcpidat facere et differl
versari quolidie, et non excedere de itinere prsece- quod omnium fidelissiraus el potentissimus medicus
plorum Dei : soepeenim mensnitenspergereinDeum, imperavil. Non ergo nunc isti possunt erubescere,
concussa in ipso ilinere trepidat : et plerumque pro- quibus ne nos erubescamus oplandum est, el a propo-
pterea non iinplet bonum proposiluin, ne offcodat eos sito itinere vel revocemur, ve! impediamur, vel re-
cuni quibus vivit, alia bona perilura et transcuntia tardemur. Sed veniet terapus ut illi erubescant, di-
diligenles atque sectantes. Ab his separatus e.4 omnis centes ut scriplum est : Bi sunt quos aliquandohabui-
sanus, non locis, sed animo ; nam locis corpora con- tnus in risum el in simililudinemimpropetii: nosinsen-
lincnlur, animo autcm locus csl affcciio sua. sali, vilamillorum mstimabamusinsaniam, et finemil-
10. Quapropter post laborem ct gcmituin et imbres lorum sine honore : quomodocompululisunt inler filios
creberrimos lacrymaruiii, quia inanc non polcsl essc Dei., ef inler sanclossors illoruin est? Ergo erravimusa
quod tam veliementer rogalur ab co qui fons est om- via veritalis , et juslitiw lumen non luxil nobis, el sol
niura miscricordiarum , verissimequc dictum est, non est orlus nobis : repleti sumus iniquitatis viaet per-
Prope est Dominus attrilis corde (Psal. xxxm, 19) diiionis, el atnbulavimussoliludines di/ficites, viamau-
post tantas diflicullates exauditam se animarpia signi- lem Domini ignoravimus. Quid nobis profuit superbia,
ficans, quain licct ctiam Ecclcsiam intclligere, vide aut quid divitiarumjaclalio conlulitnobis? Transierunl
quid adjungit : Discedile a tne, omnesqui opetamini omniailla tanquam umbra (Sap, v, 3-9).
iniquilatem; quoniam exaudivit Dominusvocemftelus 13. Quod autem ait, Converlanlur,et confundanlur,
tnei. Vel in prophetia dicluni est, quoniam discessuri quis non judicet esse justissimam poenam, ut conver-
simt, id est, scparabuntura justis impii, ciim judicii sionem ad confusionem habeant, qui ad salutem ha-
dies veneiil; vel nunc, quin cliamsi pariter atquc bere noluerunl ? Deinde addidit, valde velociler; cum
iisdc;n coiivcnticurscoiitinentur , tanien in arca nnda enim jam desperari cceperitjudiciidies, cum dixerint,
jam grana scparala sunl a paleis, quamvis inter pa- Pax, lunc eis repenlinus veniet interitus (I TAess.v,
lcas lateant : simul itaqtie versari possunl, sed simul 3). Quandocumque autem venerit, celerrime venit
vcnto auferri non possunt. quod desperatur esse venturum : el longiludinem viioe
11. [vers. 10] Quoniam exaudivil Dotnintisvocetn hujus non facit senliri, nisi spes vivendi; nam nibil
flelus mei; exaudivil Dominus deprecalionemmeam; videtur esse celerius, quam quidquid in ea jam prae-
Dominus orationem meum assumpsit. Crebra ejusdcm lerilum est. Cum ergo judicii dies venerit, tunc sen-
scnientiae repeiitio , non quasi narraiitis nccesslta- lient peccatores quam non sit longa oranis vita quae
tem, sed affeclumexsultaniis oslendil; sic ciiini loqui transit; nec omnino eis videri poterit larde venisse,
gaudcntes solent, ut non eis suflicial semel enuntiare quod non desiderantibus , sed potius non credentibus
quod gaudent. Iste fructus est illius gemitus in quo la- venerit. Quanquam et illud hic accipi potest, ut quia
boratur, et illarum lacrymarum quibus lavatur lectus, lanquam gementem el tam saepediuque flentem Deus
ct stratus rigalnr; quoniam qui seminat in lacrymis, exaudivit, inlelligatur liberala a peccalis , et omnes
pervcrsos moius carnalis affeclionis domuisse, sicut
1sic Mss.Editivero,nesciunlur. dicit : Discedile a im , omnesqui operaminiiniquita.
97 ENARRATIOIN PSALMUMVn. 98
tem, quoniamexaudivitDominusvocemfletusmei,quod tas ex parte Israel' facta est, cum Dominumperse-
eum ei provenerit, non mirum est si jam ita perfecta quebantur, ut plenitudo Gentium subintraret, et sic
est ut oret pro inimicissuis. Potest ergo ad boc perli- omnis Israel salvus ficret. Ad hoc profundum se-
nere quod dixit, Etubescant, et conturbentut omnes cretumaltumquesilentiumcumvenissetApostolus,ex-
inimici mei, ut de peccalis suis agant poenitenliam, clamavit quasi quodara ipsius altiludinis horrore per-
'
quod sine confusione et conturbalione fieri non po- culsus : 0 altiludodiviliarumsapientimet scientimDei,
test. Nihil itaque impedit sic accipere et illud quod quam inscrutabiliasuntjudicia ejus, et investigabiles vim
sequilur , Converlantutei etttbescant, id est, conver- ipsius! QuisenimcognovittnentemDomini,aulquiscon-
tantur ad Deum , el erubescant se in prioribus tene- siliarius illius fuit (Rom. xi, 33, 34)) ? ita magnum
hris peccatorum aliquandogloriatos ; sicul Apostolus illud silcntium non expositionemagis apcrit, quam
dicit : Quamenim gloriamhabuislisaliquandotn his, admiratione commendal.Hoc silenlio Dominussacra-
in quibusnunc etubescitis(Rom. vi, 21) ? Quodautem mentum vcnerabilis passionis occullans, volunla-
addidit, vatde velociter, aut ad optantis affectura, aut riara ruinam fralris, id est, nefariumscelus traditoris
ad Christi polentiam refcrendum est, qui genlesquoe sui, in suoemisericordioeatque providentiseordinem
pro idolis suis persequebanlur Ecclesiam, ad Evan- verlit; ut quod ille ad perniciem unius hominis per-
gelii fidemtanta lemporuin celeritate convertil. versa mcnle faciebat, iste ad salutemomnium homi-
num provida gubernatione conferret. Canlat ergo
Psalmum Domino anima perfecla, quocjam digna est
IN PSALMUM VII
nosse secrelum Dei; canlat pro verbis Chttsi, quia
ENARRATIO. nieruit nosse verba iiliussilentii. Apud infidelescnim
Psalmus ipsi David, quemcanlavit Dotnino, pro verbis et pcrsecutores, silentium est illud atque secrclum :
[Clitisifilii Jemini. apud suos autem, quibus dictum est, Jam nondico
1. [vers.1.] Ilistoria quidcm unde occasionemista vos servos, qttia servus nescil quid faciat Dominus
propheliasumpsit, in RegnorumsecundoIibro(IIReg. ejus ; vos autemdixi amkos , quia omniaqum audivia
xvi) cognoscerefacileest. Ibienim Chusi, amicusrc- Patre tneo, nota feci vobis(Joan. xv, 15): apud ami-
gis David, transilum fecil in parles Abessalonfilii cos ergo ejus non est silenlium, sed verba silenlii,
ejus qUi adversus palrem bellum gerebal, ad explo- id esl, ralio cxposila et manifeslaillius silenlii. Quod
randa consilia et renunlianda quse adversus palrera silentium , id est Chusi, dicitur fllius Jemini, id est
ille moliebalur auclore Achitopliel, qui defecerat ab dextri : non cnira abscondendumeral sanctis quod
amicitia David, et filium ejus adversus patrem consi- pro illis geslum est. Et tamen Nesciat, inquit, sini-
liis quibus posset instruebat. Sed quoniam non ipsa slra quidfaciat dextra (Mallh. vi, 3). Canit ergo anima
historia in hoc psalmo considerandaest de qua Pro- perfecla in prophetia, cui secretum illud inuotuit,
pheta mysleriorum velamcn assurapsil, si transitum pro verbis Chusi, id est pro cognitione ejusdem se-
ad Christumfecimus,auferaturvelamen(UCor.in,16). creli; quod secretum dexter Deus, id est favens
Et primo ipsorum nominum significationeminterro- alque propilius ci, operalus cst: quarc hoc silen-
gemus quid sibi velit. Nonenim defuerunt interpretcs lium Filius dexlri appellalur, quod est Cliusi, filii
qui hoecipsa non carnaliter ad Jiileram, sed spirilua- Jemini?
liler investigantes, edicerent nobis quod Chusiintcr- 2. [vcrs. 2, 3.] DomineDeus meus, in le speravi;
pretetur Silcniium; Jemini aulem, Dexter; Achito- salvum me fac ex omnibuspersequenlibusme, el eripe
phel, Fratris ruina. Quibus interprctationibus rursum me. Tanquam cui non rcstat jam perfecto a nisi in-
nobis traditor ille Judas occurrit, ut Abessalonejus vidus diabolus, superalo omnibello alque adversilate
imaginemgestet, secundumquod Pairispax interpre- viliorum, dicit : Salvumme fac ex omnibusperseqtten-
tatur; quia pacalus erga illum exstitit pater, quam- libusme, ef eripe me : nequandorapiat ut leo animam
vis ipsc dolis suis bellum haberet in corde, sicul in meam. Dicit Apostolus : Adversatiusvester diabolus
psalmo tertio tractatum est (a). Quemadmodumaulcin lanquam leo rugienscircuit, qumrens quem devoret(1
invcniturin Evangelio flliosDomininoslri Jesu Cliri- Pefr. v, 8). Itaque cum diceret per pluralem numc-
sli dictos esse discipulos (Matili. ix, 14), sic in eo- rum, Salvum me fac ex omnibuspersequenlibusme,
dem Evangelio invenitur etiam fralres csse appella- singularem postea intulit dicens, nequandorapiai tit
tos ; resurgens enim Dominusait, Vade, el dic fra- leo animam meam: non enim ail, nequando rapiant,
tribus meis (Joan. xx, 17), et Aposloluseum dicit sciens quis resliterit inimicus, et perfcctae animsc
primogenilum in mullis fratribus (Rom. vm, 29): vehemenler adversus. Dumnon esl qui redimat, neque
discipuliergo ejus ruina qui eum tradidit, rccte intel- qtti salvumfacial: id est, ne ille rapiat, dum tu non
ligitur Fratris ruina, quod Achilophel interpretari rediniis neque salvum facis ; si enim Deusnon red-
diximus.Chusi autem, quod interpretatur Silentium, imat neque salvum faciat, ille rapit.
recte accipitur adversus illosdolos Dominumnostrum 3. [vers. i, 5.] Et ut manifestum sit jam perfectam
silentio dimicassc, id est altissimo secreto quo coeci- animam hoc dicere, cui soiius diaboli fraudulentissi-
mai insidise cavendaesunt, vide quid sequatur : Do-
1 Lov.,confessione.AtEr. et ncsti-iprope omnesMss.,
confusiom. 1m editis,cmcitasin israel. Abestin aMss.
(n) Enar.inPsal.ni, n. i. >Tres MSS., petsecutQf.
99 S. AUGUSTINIEPISCOPI 100
mine Deus meus, si feci istud. Quid est quod vocat minesusque adinterfeciionem corporis sseviunt,ani-
istud? an quia non dicit nomen peccali, universale mam vero posl istam visibilem inortem in poteslate
peccalum inlelligendum est ? Qui intellectus si displi- habere non possunt; diabolns aulem- quas animas
cet, illud accipiamus dici quod sequitur: lanquara si persecutus compreliendeiil, possidebit. Et conculcet
interrogassemus, Quid est lioc quod dicis, isiud ? re- in terramlvitam meam : id est conculcando, lerram
spondet : Si est iniquitas in manibus meis. Jam ergo faciat vilam meam, cibum scilicet suum ; non enim
manifeslum est de omni peccato dici, Si reddidi re- tantuni leo, sed etiain serpens appellatus est, cui di-
tribuentibustnihi mala; quod non potest vere dicere, clum est, Terram manducabis; et peccatori homini
nisi perfeclus. Ait quippe Dominus : Esfofe perfecti, diclum est, Terra es, el in terram ibis (Gen. m, 14,
sicut Pater vestcrqui esf in cmlis, qui solemsuum otiri 19). El gloriammeamin pulveremdeducaL Hic est ille
facil super bonosel malos, et pluil super jusioset inju- pulvis, quera projicit venlus a facie terroe, superbo-
stos (Malth. v, 48, 45); qui ergo non reddit retri- rum scilicet vana et inepta jaclanlia, et inflaia non
buentibus mala, perfectus est. Cum itaque orct anima solidata*, tanquam venlo elatus pulveris globus.
perfecta pfo verbisChusi, filii Jemitti, id est pro co- Recte itaque hic posuil gloriam, quam non vuli in
gnitione illius secreli atque silenlii, quod pro salute pulverem deduci. Vult enim eam solidam habere in
nostia operalus est propitius nobis et miserieors Do- conscientia coram Deo, ubi nulla jactantia esl; Qui
iiiinus, ul loleraret et patientissime sustineret dolos gtorialur, inquit, iiiDominoglorietur(I Cor. i, 51). Ista
tradiloris sui : tanquam huic perfectoe animaedicat, soliditas in pulverem deducitur, si per superbiam
exponens rationem ipsius secrcli : Ego pro le impio quisque contemnens secreta conscienlia>, ubi solus
et peccalore, ut luse iniquilales mci sanguiuis eflusio- Deus homincm probat, velil apud liomines gloriari;
ne lavarentur, niagno silentio et niagna patienlia hinc est quod alibi dicit : Deus conterel ossa ptaccn-
traditorem nieum pertuli, iionne imitaberis me, ut liumhominibus (Psal. LII,6). Qui auteni bene didicit
et tn non reddas niala pro malis? aniinadverlens igi- vel expertus est viiiorura superandoruin gradus, in-
tuf et intelligens quid pro illo fecerit Dominus, et lelligit boc vitium inanis glorioe,vel solum, vel ma-
cjus exemplo ad perfectionem proficiens, dicit, Si xime cavenduincsse perfectis : quo primo eniin vitio
reddidi reiribuenlibus milti mala, id est, si non feci lapsa est anima, hoc ullimum vincit. Initium aitlem
quod lu faciendo docuisli, decidam ergo ab inimkis omnispeccatisuperbia; et, Initium superbim hominis,
meis inanis. El bene non ait, Si reddidi tribuenlibus uposlatare a Deo (Eccli. x, 15, 14).
milii raala, sed, rettibuentibus : qui enini retribuit , 5. [vers. 7.J Exsurge, Domine, in ira ttta. Quid ad-
jam aliquid acceperat; majoris autem palicnlisc cst, luic iste quem perlcctum dicimus, ad iram provocat
nec ei niala rependere qui acceplis beneficiis rcddit Deuin? Nonne videndum est ne potius ille perfeclus
mala pro bOnis, quam si nullo ante acceplo beneficio sit, qui cum lapidarelur, dixit : Domine, ne slutuas
nocere voluisset, Si teddidi ergo, inquil, tetribuenii- illis hoc peccaiitm(Acl. vu, 59) ? An ct iste, non ad-
bus milti mala, id est, si le non imitatus sum in illo versus Iiomineslioecprecatur, sed adversus diabolura
silentio, hoc est patientia tua quam pro me operatus et angelos ejus, quorum poss.'ssio peecalores atque
es, decidam ab inimicis tnetsinanis. Inaniter eiiim sc iiupii hominessunt ? Non ergo saeviens,sed misericors
jactat, qui cum et ipse homo sii, cupit se de homine adversus eum oral, quisquis orat ut ei auferatur ista
vindicare : et cum superare hominem palam quoerit, possessio ab illo Doininoqui juslificat impium (Rom.
occulte a diabolo superalur, inanis effcctus vana et IV, 5) : cum enim justificatur impius, ex impio fit
superba lsetitia, quod quasi vinci non potuit. Inlelli- juslus, et ex possessione diaboli migrat in templum
git ergo iste ubi major fial vicioria, et ubi Pater red- Dei; ct quoniam pcenaest, ut cuique auferatur pos-
dat qui videt in occulto. Ne reddat itaque retribuen- sessio in qua dominari desiderat, hanc poenani dicit
libus mala, iram potius quam hominem vincit, illis iram Dei adversus diabolum, ut desinat possidere
etiara lilleris eruditus, in quibus scriptum est: Melior quos possidct. Exsurge, Domine, in ira lua: Exsitrge,
esl qui vincitiram, quamqui capil civitaiem(Prov. xvi, liic appare dixit, bumanis videlicetet latentibus ver-
32. sec. LXX). Si reddidi relribuenlibus mihi mata, bis, quasi Deus dormial, cum in secretis suis inco-
decidam ergo ab inimkis meisinanis. Jurare videtur gnitus latet. Exallare in finibusinimkorum meorum.
per cxsecrationem,quod est gravissimum jurisjurandi Fincs dixit ipsam possessionem, ubi vult Deum exal-
genus, cum homo dicit: Si illud feci, illud patiar. tari poiius, id est honorari et glorificari, quam dia-
Sed aliud est juratio in ore jurantis, aliud in signifi- boluin, dum inipiijustificantur et laudant Deum. Et
catione prophetantis : hic enim dicit quid vere con- exsutge, DomineDeus meus, in prmcepto quod tnati-
lingat hominibus qui reddunl retribuentibus mala; dasli: id est, quia humilitatem proecepisti, humilis
non quod sibi, aut alicui, quasi jurejurando irapre- appare ; et tu prior imple quod proecepisti, ut exem-
cetur. plo tuo vincentes superbiam, non possideanlur a dia-
4. [vers.6.] Persequaturergoinimicusanimammeam, bolo, qui adversus tua proeceplasuperbiam persuasit,
el comprehendat.Iterura inimicura singulari nuraero
nominans, illum magis magisque manifestat quem su- 1 vaticanuscodex,in lerra. CseteriMss.et editi, inf«r*
perius velut leonem appellavit. Ipse enim animam ram : juxlaLXX,ets gen.
ho- 2 Editi,solida.NovemMss.,solidata. .
persequitur; el si deceperit, comprchendet. Nam
101 ENARRATIOIN PSALMUMVII. 102
1'
dicens : anducate, et aperientttr vobisoculi, et eriiis cliristiannm latissime pervagatumest, tantaerit aburt-
tanquam dii (Gen. m, 5). dantia peccatorum quaejam ex magna parte sentiltif,
6. [vers. 8.] Ef congregaiio populorum citcumdabil nonne illa hic prxdicitur, quse per alium quoque pfo-
le. Duplex intellectus est. Congrcgalio enim populo- phelam denuntiata est, fames verbi (Amos vm, 11)?
rum, sive crcdentium , sivc pcrsequentium potest ac- Nonne et propler hanc congregalionem peccatis suis
cipi, quorum utruinque cadein Domini nostri humili- a se lnmen veritalis abalienantem, Deusin altum rc-
lale faclum est : quam conleinnens pcrsequentium gredilur, id est, ut aut non, aut a perpaucis, de qui-
mullitudo, circumdedil eum, de qua dictum est, Qua- hus dictum est, Beatus quiperseveraverilusquein finem,
re (remuerunt genles, et populi medilali sunl inania hksalvus erit ( Matllt. x, 22), leneatur et percipiatuf
(Psal, II, 1) ? credentium auteni per ejus humiliialem sincera fldes', et ab omnium pravarum opinionuth
lnultiludo iia eum circumdedit, ut verissime dicerc- labe purgata? Non ergo immerito dicitur, Et propter
tur, Cmcilasex parte Israel facla est, ul plenitudoGen- Itanccongregalionemin altum regredere; id esl, secede
lium intraret (Rom. xi, 25); et illud, Postula a me, et rursus in altitudinem secretorum tuofum, etiara pro-
dabotibi genteshmredilalemliiain, el possessionemluam pter hanc congrcgationempopulorum quse habet no-
terminosterrm (Psal. n, 8). El propler hunc in ullum men tuum et facta tua non facit.
regredere : id esl, propler hanc congregalionem re- 8. Sed sive superior, sive ista sit congruentior hu-
gredere inaltum; quod resurgendo et in ccelumas- jus Ioci exposilio, sine proejudicio alterius alicnjus
cendendo fecisse intelligilur. lta cnim glorificalns de • melioris aut paris, convenienlissimesequitur, Domi-
dil Spiritum sanctum , qui anle glorilicationcm ejus minusjudicat populos. Sive enim in allum regressus
dari non posset, sicut in Evangeliopositum est : Spi- est, cum post resurrectionem ascendit in coelum,be-
ritus autemnondumerat dalns, qitiaJesus nondumerat ne sequitur, Dominusjudical populos; quia inde ven-
clarificatus( Joan. vn, 39 ). Regressus ergo in altum turus cst judicare vivoset mortuos : sive iti altum fe-
propler congregationem populorum , misit Spirilum grediatur cum peccatores christianos deserit intellr-
sanclum ; quo impleti praedicatoresEvangelii orbem gcntia veritatis ; quia de ipso adventu tlictum est:
lerrarum Ecclesiis impleverunt. Putas veniensFilius hominisinveniet fidemsuper tet-
7. Polest et sic iste sensus intelligi: Exsurge, Do- ram (Luc. xvm, 8)? Dominusergojudkat poputos.
mtne,in ira tua1,exaltareinfinibusinimicorummeorum: Quis Dominus, nisi Jesus Christus? Pater enim non
id est, exsurge in ira tua, et non le intelligant inimici judicat quemqitam,sed omnejudkium dedilFilio (Joan.
mei; ul hoc sit exaltare, id esl, altus efficere ne inlel- v, 22). Quaproptcr haecanima quoeperfecle oral, vi-
ligaris, quod refertur ad illutl silentium. Sic enim de de quemadmodum non limeat judicii diem, ct vere
hac exallatione in alio psalmo dicitur: Ef ascendil securo desiderio dicat in oratione, Ventaf regnum
super Cherubim,el volavit. El potuit lenebraslalibulutn luum (Matth. vi, 10) : Judica, inquit, me, Domine,
suum (Psal. xvn, 11, 12) : qua exallatione, id est oc- secundum justitiam meam. In superiori psalmo infir-
cultatione, cum te merito peccalorum suortim non in- mus deprecahatur, misericordiam polius implorans
tellexerint qui te crucifigent, congregatio credentium Dei, quara commemoransullum merilum suuni; quO-
circumdabil te. Ipsa enim humilitate exaltatus est, id niam Filius Dei peccatores venit vocare in poeniteri-
est, non est intellectus; ut ad lioc referatur, El ex- tiam (Luc.v, 32). Itaque ibi dixerat, Salvumme fac,
surge, DomineDeusmeus, in prmceptoquod mandasti; Donrine, propler misericordiumluam, id est non pro-
id est, cum appareshumilis, altus esto, ut non te intel- pter merilum meum; nunc aulem quoniam vocaius
ligant inimici mei: justo aulem sunt peccatores ini- tenuit et servavit proeceptaquteaccepit, audetdicere:
mici, el pio inipii. Et congregatiopopulorum circum- Judkame, Domine, secundumjustitiam tneam, ef se-
dabitte: id est, pcr hoc ipsum quod non le intclligunt cunduminnocenliammeam super me. Isla esl vera in-
qui le cruciflgunt, credenl in te Gentes , atque ita nocentia, quoenec inimico nocel; itaquc bene se ju-
congregatio populorum circumdabit te. Sed quod se- dicari postulat secundum innocentiam suam, qui vere
quitur si vere hoc significat, plus doloris habct quia dicere potuil : Si reddidi relribuentibus milti mala
jam incipit sentiri, quain lsetilioequia inlelligilur. Se- (Psal. vn, 5). Quod autem addidit, super nte, non ad
quitur enim, Et propler hanc in allum regredere: id innoceniiam tantura, sed ad jusliliara quoque subau-
cst, el propter banc congregaiionemgeneris humani, diri polesl; ut isle sil sensus : Judica me, Domine,
qua Ecclesiaerefertaesunt, in altum regredere, id est, secundumjustitiam nicam, et secundum inuocentiam
rursus desine intelligi. Quid eslergo, Et propierhanc, meam, quocjuslitia el innocenlia super me est. Quo
nisi quia el isla le offensuraesl; ita ut verissime proe- additamenlo demonslrat id ipsum quod anima justa
nunlies, dicens : Pufas cttmvenertfFilius hominis,in- est et innocens, non per se habere, sed per illustran-
veniet fidemsuper lettam (Luc. xvui, 8) ? item dicit de tem et illuminanlem Deum ; de hac enim dicit in alio
pseudoprophetis, qui inlelligunlur liseretici : Ptopter Psalmo, Tuilluminabislucernammeam, Domine(Psal.
eoruminiquitatemrefrigescelcliaritasmullorum(Matth. xvu, 29); et de Joanne dicilur, quia non erat ille lu-
xxiv, 12). Cum ergo et in Ecclesiis, hoc est in illa tnen, sed teslimoniumperhibebatde lumine(Joan, i, 8).
congregatione populorum alque gcntium, ubi nomen Itle erat lucerna ardenset lucens(Joan. v, 35). Lutiien
1 sic aliquotex praecipuisMss.omissapostverbum,f«a,
1 AliquotMss.,sinceraftde.
particula,ef,quaea LXXabest. [ira tua, el exaltare]
103 S. AUGUSTINIEPISCOPI 104
crgo illud unde animselanquamlucernae accendunlur, violantur, dirigat justum, scrufans corda et renes
non alieno, sed propriosplendore prsefulget,quod est Deus. Opera enim noslra, quaefactis et dictis opera-
ipsa verilas.Ila ergo dicitur, secundumjustitiam meam, mur, possunt esse nota hominibus; sed quo animo
el secttnduminnocentiatnmeam super me, tanquam si liant, et quo per illa pervenire cupiamus, solus ille
lucerna ardens et lucens diceret : Judica me secun- novit, qui scrutalur corda et renes Deus.
dum flammamqusesuper me est, id est, non qua sum 10. [vers. 11.] Juslum attxilium meuma Domino,
ego', sed qua fulgeo accensa de le. qui salvosfacit recloscorde. Duo sunt officiamedici-
9. [tiers. 10.] Consummelurautem nequitiapeccato- noc; unum quo sanalur infirmilas, alterum quo sani-
rum. Consummelur,inquit, perficialur, secundumillud las custoditur. Juxta illud primum, dictuin est in
quod est in Apocalypsi: Justus juslior fiat, et sordi- superiore psalmo, Miserere mci, Domine, quoniam
dus sotdescat adhuc (Apoc. xxn, 11). Videlur enim infirmussttm: juxta hoc allerum, in lioc psalmo dici-
consuramala nequilia hominum qui crucifixerunt Fi- tur, Si esl iniqttilasin manibusmeis, si reddidi relri-
lium Dei; sed eorum major est qui nolunt recte vi- buenlibusmihi tnala, decidam ergo ab inimicis tneis
vere, et oderunt praeceplaveritalis pro quibus cruci- inanis; ibi enira infirmusut liheretur, hic jam sanus
fixus est Filius Dei. Cotisummefwr ergo, inquit, neaui- ne corrumpalur, orat. Juxta illud ibi dicilur, Satvum
fia peccatotum; id est, perveniatur ad summam ne- me fac propler miserkordiam fuam:juxta istud hic
quitiam, ut possit justum jam venire judicium. Sed dicitur, Judica nte, Domine,secundumjuslitiammeam;
quoniam non solum dictum est, Sordidus sordescal ibi cnim ut a morbo cvadat, reraedium,hic aulem ne
adhuc, sed etiam dictum est, Justus justior fiat, anne- in morbum rccidat, luitioncm petit. Juxta illud dici-
ctit el dicit: Ef dirigesjustum, sctulans cotda et renes tur , Sulvumme fac, Domine,secundummiserkordiatn
Deus. Quomodoergo justus dirigi potest, nisi in oc- luam ; juxta hoc dicitur, Jiislum auxiliummeuma Do-
cullo; quando etiam per illa» quse initio lemporum mino, qui salvosfacil rectos cordc. Et illa enim et ista
chrislianorum, cum adhuc perseculione sseculariura salvos facit; sed illa cx aegritudinead salulem trans-
hominum sancti premerenlur, miranda videbantur fcrt, hoecin ipsa salule conscrvat. Itaque ibi miseri-
hominihus, nunc postquam in lanto culminenomen cors auxilium est, quia millum habet mcritum pecca-
coepit esse christianum, crevit hypocrisis, id est si- tor , qui adliuc juslificari desiderat, credens in cum
mulatio, eorum scilicct qui nomine chrisliatio malunt quijustificat impium (Rom. IV, 5); hic aulem justum
hominibus placcre quam Deo? Quomodoergo dirigi- auxilium est, quia jam justo iribuitur. Dicat ergo ibi
tur juslus in tanla confusione simulationis, nisi dum peccalorqui dixit, Infirinussum, Salvumme fac, Do-
scrutatur cordaelrenes Deus, videns omniumcogita- mine,propter misericordiamtuam; ct dical liicjustus ,
liones, qusenominecordis signiflcatoesunt, et delccla- qui dixit, Si reddidi relribuenlibusmihi inala , Justuin
tiones, quocnomine renum inlelliguniur? Recle quip- attxiliummeuma Domino,quisalvosfacil rectoscortle.
pe teniporaliumet tcrrenarum rerum delectalio reni- Si enim nicdicinam cxhibet, qua sanemur inlirmi,
bus tribuitur; quia et ipsa pars est inferior hominis, quanlo magis eam qua custodiamursani? Quoniainsi
et ea regio est ubi carnalis generationisvoluplas ha- cum adhuc peccalores esseraus, Christus pro nobis
bilat, per quam in hanc aerumnosamet fallacislselitise morluus est, quanto magis nunc justificali, salvi cri-
vitam, per successionemprolis natura humana trans- mus ab ira per ipsum (Rom. v, 8, 9) ?
fundilur. Scrutans ergo cor nostruin Deus, et per- 11. Justttm auxiliumtneum a Domino, qui salvos
spiciens ibi esse ubi est thesaurus nosler (Matth. vi, facit recios corde. Dirigit justum, scrutans corda et
21), id est in coelis; scrutans eliam renes, et perspi- rcnes Dcus : juslo autera auxilio salvos facit reclos
ciens non nos acquiescere carni et sanguini (Gal. i, corde. Non sicut scrutatur corda ct rcncs , ita salvos
16), sed delectari in Domino, dirigit juslum in ipsa facit rectos cordeet rcnibus: quiacogilationeset malse
conscienliacoram se, ubi nullus hominumvidet, sed sunt in pravo corde, et bonocin recto cordc; delccta-
solus ille qui perspicit quid quisquecogitet, e' (juid tioues autcm non bonoead renes pcrtincntt<{uiain-
quemque delectet. Finis enim curse delectatio esl; leriores alque terrena; sunl, bonsevcro nonad rcncs,
quia eo quisque curis et cogitalionibusnititur, ut ad sed ad ipsum cor. Propterca non iia dici possunlrccti
suam delectationempervcniat. Videt igiturcuras no- renibus, sicul dicuntur recti corde, cum jam uhi co-
stras, qui scrutalur cor : videt aulem fines curarum, gilalio , ibi ct dcleclaiio esl : quod fieri non polest,
id est deleclationes, qui perscrutatur renes; ut cum nisi cum divina atque octernacogitantur. Dedisii, in-
invenerit, non ad concupiscenliamcarnis, neque ad quit, tmtiiiamin cordenieo, cum dixisset, Signalum
concupiscentiamoculorum, neque ad ambitionemsse- est super nos lumen vultuslut, Domine(Psal. iv, 7).
culi, quse omnia transeunt tanquam umbra (I Joan. Nam phantasmata rerum lcmporalium, quse sibi ani-
II, 16, 17), inclinari curas nostras, sed ad gaudia re- mus fingit, cum spe vanamonaliquejaclatur, quamvis
rum aeternarum susiolli, quse nulla commulalione inanibus imaginationibusafferant socpedeliram iusa-
namque lselitiam, non lamen cordi hoecdeleclatio,
1 QuinqueMss.,nonqumsutnego. sed renibus tribtienda est; quia illx-omnes imagina-
8 LOV., qnandoetiam illa. AtArn.et Er., quandoeliam
Ecclesiailla, etc. Pauloquepost, mirandavidebalurhomi- tiones de inferioribus, hoc est terrenis carnalibusque
nibus. Forte leg., efiamin Eccksiailla : sed maluirmis rebus, attractsesunt. Ita fit, ut scrutans corda etrenes
sequicolbertinumcodicem,quia secundamanu,sedantiqua
praefert,peritta. Deus, et perspiciens in corde reclas cogitationcs, in
105 ENARRATIOIN PSALMUMVII. 106
renibus nullas delectationes, justum auxilium prse- animam meam, frameamtuam ab inimicismanus tum
beat rectis corde, ubi mundis cogitationibus supernse (Psal. xvi, 13). Arcumsuumtetendit, ef paravit illum.
delectationes sociantur. Et ideo in alio psalmo cum Nonpassimverborum temporapraetereundasunt, quod
dixisset, Insuper et usque ad noctemincrepaveruntme gladium de futuro dixit, vibrabit; atcum de prseterito,
renes mei, subjecil de auxilio , dicens : Providebam letendit : deinde prselerili temporis consequuntur
Dominumin conspectumeo semper, quoniama dextris verba.
est mihine commovear(Psal. xv, 7, 8). Ubi ostendit 14. [uers.14.] Ef in ipsoparavit vasamoriis : sagittas
suggestionestanlum se a renibus passum, non eliam suas ardenlibusoperatusest. Arcum crgo istum , Scri-
delectationes,quas si paleretur, utique commoveretur. pluras sanclas libenter acceperim , uhi forlitudine
Dixit aulem, A dexlris est mihi Dominus, ne commo- Novi Teslamenti, quasi nervo quodam , duritia Vete-
vear;deinde subjungit, Propler hoc deleclatumetl cor ris llexa et edomita cst. Hinc tanquara sagittoc emit-
meum(Ibid., 9) : ut renes eum increpare potuerint, tuntur Aposloli, vel divina procconiajaculanlur. Quas
non delectare. Non itaque in renibus, sed ibi facta sagiltas ardentibusoperatus est, id cst, quihus percusst
cst delectalio, ubi adversus renum increpaliouem divino amore flagrarent. Qua enim alia sagilta per-
provisus est Deus a dextris esse, id est, in corde. cussa esl, quse dicil : Inducite tnein domttmvini, con-
12. [vers. 12.] Deus judexjuslus , forlis et longani- stituite me inter unguenta, constipateme inter mella ';
mis. Quis Deus judex, nisi Dominus , qui judicat po- quoniatn vulnerata charilate ego sum (Cunt.u, 4. sec.
pulos ? Ipse juslus, qui reddet unicuiquejuxta opera LXX)? Quibus aliis sagiltis accendiiur, qui redirc ad
sua (Matlh. xvi, 27). Ipse forlis, qui etiam persecuto- Deum cupiens ct ab ista peregrinationc remearc, ad-
res impios, cum sit polentissimus, pro nostra salute versus dolosas linguas pelit auxilium, cl ei dicitur :
toleravil. Ipse longanimis, qui eliam ipsos qui perse- Quid delur libi, aut quidadjkiatur libiadversuslinguum
cuti sunt, non slatim post resurrectionem ad suppli- dolosam? Sagitlmpolenlis aculw, cumcarbonibusvustr-
cium rapuit, sed sustinuit, ul se aliquando ad salulem toribus (Psal. cxix, 5, 4): id cst, quibus percussus at-
ab illa impietale converterent: et adhuc suslinet, que infiainnialustanto amore ardeas regni coelorum,
servans ultimojudicio ultimain poenam,el nunc usque ut omnium resistentium el a proposilo revocarc
invilans peccatores ad poenitenliam. Non iram addu- volentium linguas contemnas, et persecuiiones corum
cens per singutos dies. Significantiusfortasse dicilur, derideas , dicens : Quis tne separabit a cliariiateClni-
iram adducens, quam irascens et ita in exemplaribus sti? Tribulatio, an angustia, an perseculio,an fames,
grcecisinvenimus (a) : ul non sit in ipso ira qua pu- an nudilas, an periculum,an gladius? Certussum enim,
nil, sed in animis eorum ministrorum qui prsccepiis inquit, quia nequemors, nequevita, nequeangelus, ne-
veritalis obtemperant; perquos jubctur eliam inferio- que priucipatus, nequeprmsentia,neque futura, tieque
ribus ministeriis' qui vocaulur angeli iracundioe, ad virtus, nequealtiludo, nequeprofundum,nequecreatura
punienda peccata , quos jara uon proplcr jusliliam , alia poterit nos sepatare a charitale Dei, qum est in
qua non gaudent, sed propler maliliam pocnahumana Christo Jesu Donrinonostro (Rom. vm , 35 , 38 , 39).
delectat. Non ergo Deusiram adducilper singulosdies, Sic ardenlibus sagillas suas operatus est : nam in
id est, non per singulos dies ad vindiclam congregat grsecis exemplaribus ila invenitur, Sagittas suas ar-
ministros suos: nunc cnim palicnlia Dei ad pceniteu- deniibus operatus est; latina autem ardentes pleraque
tiam invitat; ultimo vero tempore, cum sihi homines habem. Sed, sive ipsae sagilloeardcant, sive arderc
propter duritiam suam et cor impoenitens, ihesauri- faciani, quod utique non possunt nisi et ipsseardeant,
zaverintiram in die irseet revelationis justi judicii Dei integer sensus est.
(Rom. II, 5), gladium suum vibrabit. 15. Sed quia non sagitlas tanlum, sed ctiam vasa
13. [vers. 13] iVist convertimini, inquit, gladium morlis dixil in arcu Dominumparassc , quocri potest
tvumvibrabit. Polestipse homo Dominicus (6)gladius quoesint vasa morlis. An forte hoerelici? Nam et ipsi
Dei inlelligibis acutus, id esl framea, quam non vi- ex eodem arcu, id esl, ex eisdem Scripluris in aiiimas
bravit primo adventu, sed (anquam in vagina huraili- non charilaie inflammandas, sed veneriis perimendas
tatis abscondil: vibrabit autem, cum in secundo ad- insiliunt, quod non contingitnisipromeritis. Propter-
venlu veniens judicare vivos et morluos, in manifesto ca divinse Providcntisc etiamista dispositio tribuendu
splendore clariiatis suse,justis suis lumen, et terrores* est, non quia ipsa peccalores facit, sed quia ipsa or-
impiis coruscabit. Nam in aliis exemplaribus, pro eo dinat cum peccaverint: malo enim voto per peccalum
quod est gladiumsuum vibrabil, frameamsudm splen- legcntcs , male cogunlur intelligcre, ut ipsa sit poena
dificabit posilum est: quo verbo convenieulissime pcccati; quorum tamen morle filii calholicccEcclesioe,
significari arbilror ultimum Dominicseclaritatis ad- tanquam quibusdam spinis, a somno excilantur, et
ventum; quandoquidemex ipsius persona intelligitur ad intelligenliam divinarum Scripturaruni proficiunt.
quod alius psalmus habet: Libera, Domine, ab impiit Oportelenim et hmresesesse, ul probali, inquit, mani-
1 Lov.,mMsttis.AtEr. et Mss.,mmisteriis.sic etiamin fesii fianl inter vos (I Cor. xi, 19), hoc est inler ho-
lib.de vera Religione,c. 40,angeli maliinfimaministeria mines, ciun manifesli sint Deo.An forte easdem sa-
vocantur.
* Editi.,tumineet terrore.At gittas cl vasamorlis disposuitad perniciem infidelium,
Mss.,lumenet terrores.
mS
(a) Graec., orgenepagon.
(b) I Relract.,cap. 19. ' Forte, mata.
SAlfCT. AlFGCST.IV» (Quatre.)
tw' S/ AUGUSTINIEPISCOPI 108
et ardentes vel ardentibus operatus est ad exercita- peccato tanquam servus, dicente Domino: Qmm»qm
tionem ftdelium?Non enim falsumest quod Aposlolus peccat, servus est (Joan. vni, 34), Erit ergo iniquilas
dieit : Alik sumttsodor vilmin vitam, afti* oior morlis ejus super ipsum, cum ipse iniquitati suae subdilur:
in morlem, etad hwc quis idoneus(II Cor. u, 16)?Non quia non potuit dicere Domino, qnod iiinocenles et
ergo mifom si iidem Apostoli et vasa mortis sunt in recti dicunt: Gtoria tneaet exalta,nscapul meum (Psal.
eis a quibus persecutionempassi sunt, et igncocsagit- m, 4). Ila ergo ipse iitferior erit, ut ejus iniquitas sit
t;c ad iiiflamrnandacorda credentium. superior, el in illum descondat; quia gravat illum,
16. [vers. 15.] Post hanc autem dispensationem el onerat, ct ad requiem sanctorum revolare noo sinil.
justum veuiet judicium : de quo ila dicit, ut inteili- Hoc (it, cura in hoinine perverso servit ra,tk»,el libido
ganius unicuique homini suppliciumficri de peccato dominatiir.
stio, et ejos iniquitatem in poenam converti; ne pu- 19. [vers. 18.) ConfiieborDomino tecitudumjutli-
temus illam tranquillitalem, et ineffabile lumen Dei tiam ejus. Non ista confcssio pcccatorum est i ille
de se proferre unde peccata punianiur, sed ipsa pec- enim hocdicit, qui superius verissime dicebnt, Si esf
cata sic ordinare, ut quae fuerunt deleciamenla ho- iuiquitas in manibusmeis; sed confessiojustitioeDei,
mini peccanli, sint instrumenla Domino punienli. qua ita loquimur : Vere, Domiiiej justus es, quando
Ecce, inquit, patturivil injuslitiam.Quid enini concc- ct juslos sic protegis, ut per te ipsum eos ilhimines,
perat, ut injustitiam parturiret? Concepii, inquit, ci peecatores sic ordinas, ut non tua, sed sua malitia
laborem (Gen. ui, 17). Hinc est ergo illud, ln labore punianttir. Ista confessio ita Dominum laudat, ut
mandueabispanem tuum ; hinc eliam illud, Ketitfead nihil possint impiorum valere blaspliemioe,qui vo-
»te, omnes quilaboratis et onerali eslis. Jugum enim lenles excusare facinora sua, nolunt suoe culpaetri-
meum lene esl, etonits meumleve (Matlh. xi, 28, 50). buere quod peccant, lioc est, nolunt suae oulpsc iri-
Non enim polerit labor finiri, nisi lioc quisque dili- bucre culpain suam. Ilaque aul fortunam, aut fatnm
gat quod invito non possit auferri. Nam cum ea di- inveniunt quod accuscnl; aut diabohun, cui non con-
ligunlur quoe possumus conlra voluntatem amillere, senlire in poteslate nostra esse voluit qni nos focit;
necesse est ut pro his miserrime laboremus; et ut aul aliam naturam inducunt, quae non sil ex Deo, flu-
liaccadipiscamur, in angusliis terrenarum scrumna- ctuanles miseri et errantes, petius quam confitenies
rum, cum sibi quisque illa rapere et praevenirealte- Deo, ut eis ignoscat. Non onim oportel ignosci, nisi
rum, aul extorquere alteri cupil, injuslitias machi- dicenti : Peccavi. Qui ergo videt merita animarum
nemur. Recte ergo et prorsus ex ordine parlurivil sic ordinari a Deo, ut dum sua cuique tribuunlur,
injuslitiam, qui concepit laborem. Parit autem quid, pulchritudo universitatis nulla ex parte violetur, )n
nisi quod parturivit, quamvis non hoo parturierit omnibus laudat Deum : ct ista est non peccatorum,
quod concepit? non enira hoc nascitur quod conci- sed juslorum confessio. Non enim peccatorum con-
pilur; sed concipitur scmen, nascilur quod forma- fessio est.dum dicit Dominus: Confileorlibi,Demine
tur ex semine. Labor est igitur semen iniquitatis; cmli et terrm, quia abscondislihmc a sapienlibus,ef
peccatum autem coneeptio laboris, id est illud pri- revelastiea parvttlis (Matlh. xi, 25). Item in EeClesia-
mum peccatuin, aposlatare a Deo (Eccti. x, 14): stico dicitur : ConfiteminiDominoin omnibusoperibus
parturivit ergo injusliliam qui concepit laborem. Ef ejtts. Ef /ta;cdicelisin confessione,opera Dominiuni-
1
peperif iniquitatem: iniquilas, hoc est quod injustilia ; versa quoniam bona valde (Eccli. xxxix, 19-21).
hocergo peperitquod partnrivit. Quid deinde sequitur? Quod in isio psalmo iutelligi polest, si quisqtie pia
17. [tiers. 16. ] Lacum aperuit et effodilillum. La- mente, Domino adjnvante, dlstinguat inter justorum
cum aperire, est in terrenis rebus, id est, tanquam prsemia et supplicia peccatorum, quemadmodumhis
in terra fraudem parare, quo alius cadat quem vult duobus universa creatura, quam Deus a se conditam
decipere injustus : aperitur autem hic lacus, cum regit, mirificaet paucls cognila pulchriludine deco-
consenlitur malae suggestiorii lerrenarura cupidita- ralur. Ita ergo ait, ConfilebofDominoseeundumjusii-
tum; effoditur vero, cum post cOnsensionemopera- tiam ejus, lanquam ille qui viderit non factas lenebras
tioni fraudis instatur. Sed nndc fieri potest, ilt ini- a Deo, sed ordinalas lamen. Deus enim dixit: Fiat
quitas prius Isedathominerajustum in quem proccdit, lux, el facta est litx (Gen. i, 3). Non dixit: Fiaut le-
quam cor injustum unde procedit? Itaque frauda- nebrse, et faclsesunt tenebrse; et laraen ipsas ordi-
tor pecunise, verbi gralia, dum cupit alium darano navit. Et idco dicilur : DivlsitDeusinler tucem et te-
laeerare, ipse avarilioe vulnere sauciatur : quis au- nebras, ef«ocatiifDeus lucem diem, et tenebrasvocavit
tem vcl demens non videatquanlum inter hos distet, noclem (Ibid., 4, 5). Ista dislinclio : aliud fecit.etor-
eum ille patiatur damnum pecuniae,ille innocenlioe? dinavit; aliud autem nOnfecit, sed tamen eliam hoc
lncidel ergo in foveamquam fecit; quod in alio psal- ordinavit. Jam vero tenebris signilicafi peccata, et
mo dicilur: CognoscilurDominus judicia faciens,in in propheta invenitur, qui dixit, El tenebrmIttw tan-
operibus manuum suarum comprehettsusest peccalor quam meridies erunt (Isai. LVIII,10), et in aposlolo
(Psal. ix, 17). dicente, 0«i odit fratrem «u«n»,in teuebrisest (l Joan.
18. [tiers. 17.] Converteiurlaborejus in capulejtts, n, 11), et illud prsecipue: Abjiciamusopera lenebra-
et iniquitasejus in verlkem ejus 'descendcl.Non enim 1Particula,quoniam,ab cditisabewt, et a vulgata; sed
voluit ipse peccalum evadere; sed faetus est sub reperiturhic inMss.estque,oti,aputfLXX.
«09 ENARRATIO1N PSALMUMVIIL HO
rum, et induamur arma lucis (Rom. xm, 12). Non vehatur audientium, eodem sqno vocis janquam vi-
qtiod aliqua sit natura tenebrarum : omnis enim na- naciis, inteliectus lanqu.ini vinum iricluditur : et sic
tura in quaritum natura est, esse cogitur; esse autem, uva isla in aures venit, quasi in calcaloria lorcula-
ad lueem pertinet; non esse, ad tenebras. Qui ergo riortim 1. Ibi eniin discernitur, ut sontis usi|iic ad au-
deseril eum a quo factus est, et incliiiatur in id unde res valeat; intellectus autem memoria eorum qui
factus est, id est in nihilum, in hoc peccalo tene- audiuni, velut quodam lacu excipialur, inde transeat
bratur; et tamen non pcnitus peril, sed in inlimis in moruni disciplinam ct hahiltim mentis, tanquam
ordinatur. Itaque poslquara dixit, ConfiteborDomino, de lacu incellas in quibus,si negligentia non acuerit,
ne peccatorura conlessionem intelligeremus, subjicit veluslate firraabitui'. Ac.uitnanique in Judaeis, el hoc
ultimum: Ef psallam nominiDominiallissimi.Psallefe aceto (Joan. xtx, 29) Dominum potaverunt. Nam
auiem ad gaudium pertinet, pcenitentia vero pecca- illud vinum quod de gcneratione vitis Novi Testa-
lorum, ad tristiliam. menti bibiiurus esl cum sanctis suis Dominus in
20. Potesl iste psalmus etiam in persona Domi- regno Patris sui (Luc. xxn, 18), suavissimura alque
nici hominis intelligi; si modo ea qiioeibi humiliter firmissimum sil necesse est.
dicla sunt, ad noslram infirmitatem referantur, quam 3. Solent accipi lorcularia etiara marlyria, tanquam
ille geslabat. affliclione persecutionura calcatis eis qui Chrisli no-
men confessi sunt, raortalia eorura tanquam vinacia
IN PSALMUM YIII in terra remanserint, animseautem in requiem cce-
leslis habitationis emanaverint. Sed neque islo inlel-
ENARRATIO. lectu ab Ecclesiarum fruclificalionedisceditur. Psal-
In finempro torculatibus, Psalmus ipsi David (a). litur ergo pro torcularibus,pro Ecclesioeconstiiutione,
1. [tiers. 1.] Nihil de torcularibus iii texlu ejus cum Dominusnoster poslquam resurrexit, ascendit
psalmi, cujus isle lilulus est, dicere videlur. In quo in ccelos. Tunc enira misit Spirilum sanctum, quo
apparet multis et variis similitudinibus unara eam- impleti discipuli, cuni fiducia prsedicaverunt verbum
demque rem in Scripturis ssepe insiuuari. Torcularia Dei, ut Ecclesioecoiigregarcnlur.
ergb possumus accipere Ecclcsias, eadem ratione 4. [uers.2.] Itaque dicilur : DomineDominus nosler,
qua ct aream inlelligimus Ecclesiam. Quia sive in quam admirabile est nomenluum in universa lerra '.
area, sive in torculari, nihil aliud agitur, nisi ut Quocrounde sit admirabile nomen ejus in imiversa
fructus ab integumentis purgenlur, quae necessaria terra? Respondetur : Quoniam elevataesl magnificen-
erant et ut nascerentur et ut crescerenl, aique ad tia tua super cmlos; ut isle sit sensus : Domine, qui
maturitaiem vel messis vel vindemiae pervenirent. es Dominus noster, quam te adiniranlur omnes qui
His ergo vel inlcgumentis vel suslentaculis, id est incolunt terram ! quoniamtua magniflcenliade terrena
paleis in area frumenta, et vinaciis In lorcularibus humilitate supef coelos elevata est. Hinc enim appa-
vina exuuntur : sicut in Ecclesiis a muliitudine soe- ruil quis dcscenderis, cum a quibusdam visum est et
cularium hominuiri,quae simul cum bonis congrega- a caeteris creditum quo ascenderis.
tur, quibus ut nascerentur et apti (ierent verbo di- 5. [vers. 3.] Ex ore infanlium el laclentiumperfe-
vinO, necessariaerat illa mulliludo, id agiiur, ul spi- citii laudem, propler inimicostuos. Non possum acci-
rituali ainore per opcrationein ministrorura Dci se- pere alios infanles atque laclenles, quam cos quibus
parentur. Agilur enim nunc, ut non locO, sed affectu dicit Aposlolus : Tanquamparvitlisin Christo lac vobis
interim separentur boni a malis : quanivis siratil in potum dedi, noncibum(I Cor. m, 1, 2). Quos signifi-
Ecclesiis, quantum attinet ad corporalem prsesen- cabant illi qui Dominum prsecedebant laudantes; in
tiam, conversentur. Aliud auteni erit lcmpus, quo quos ipse Dominus lioc testimonio usus est, cum di-
vel frumema in horrea, vel vina in cellas segregen- cenlibus Judscis ut eos corriperet, respondit: Non
lur. Frumenta, inquit, recondetin horteis, paleas au- legistis, Ex ore infantium el laclentiumperfecistilau-
tem comburetigniinexstinguibiti(Luc. ln, 17). Eadem dem (Matth. xxi, 16) ? Bene autem non ait, Feeisti;
res in alia similitudine sic intelligi polesl: Vina re- sed, perfecislilaudem. Sunt enim in Ecclesiis etiam
_condel in apothects, vinacia vero pecoribus projiciet: hi qui non jam lacte potanlur, sed vescuntur cibo;
^ut ventres pecorum pro pcenis gchennarum per simi- quos idem Apostolus significat, dicens, Sapientiam
litudinem intelligere Iiceat. loquimurinler perfectos(I Cor. u, 6): sed non ex his
2. Est alius iniellectusde torcularibus, durii tariien solis 9 perficiuntur Ecclesiac,quia si soli essent, non
ab Ecclesiarum signiflcatione rion recedalur. Nam consuleretur generi humano. Consulilur autem, cum
el Verbum divinum poteSt uva inleiiigi : dictus est illi quoque nondumcapaces cognitionis rerum spiri-
enim et Doriiiriusbotrus rivse, quem ligno suspen- tualium atque seternarum, nutriunlur lide teraporalis
sum, de terfa promissionis, qui prsemissi erant a historioe, quse pro salule nostra posl Patriarchas et
populo Israel, tanquam crucihxum attulerunt (Num. Propheias ab excellentissima Dei Virlute atque Sa-
xin, 24). Verbum itaque divinum, cum enunliationis pientia eliam suscepli hominissaeramento administra-
neeessitate tisurpal vocis sonuin, quo in aures per-
1 tn Mss.aliquot, sed paucioribus, nec antiquioribus,
fdrcHfaHitm.
(a) De hoc 1 vcrs. consuleEnar.in psal. LXXXIH, n. 1 5 pluresMss.:sednon ex his perftciuntur,etc, onDissai
•eqq- voce,sotis*
411 S. AUGUSTINIEPISCOPI 112
ta est, in qua salus est omni credenti : ut aucloritatc dictos lihros utriusquc Tcslamenti. Diclum csl autcm
commotus * prseceptis inserviat, quibus purgatus etiam de ipso Moysea magis regis Pharaonis, cum
unusquisque et in charitale radicatus atque fundatus ab eo superati cssent, JDiaifusDei est hic (Exod. vm,
possit currere cum sanctis, non jam parvulus in lacte, 19); et quod scriptum est, Cwlumplkabitur sicut li-
sed juvenis in cibo, comprehendere latiludinem, lon- ber (Isai. xxxiv, 4), etiam si de isto seihereo coelo
giludinem, alliludinem etprofundum, scire etiam su- dictum est, congrne lamen exhac eadem similitudinc
pereminentem scientiam cliaritalis Christi (Ephes. in allegoria librorum coelinominanlur. Quoniamvide-
iii, 18,19). bo, inquil, cmlos, opera digitorum tuorum : id est,
6. Ex ore infantium et lactenlium perfecisti laudem, cernam et intelligam Scripluras, quas operantc
ptopter inimkos luos. Inimicoshuic dispensationi quse Spiritu sancto per ministros luos conscripsisti.
facla est per Jesum Christum, et hunc crucilixum, 8. Possunt itaque eliam supcrius coeli nominati,
generaliter accipere debemus omnes qui velanl cre- iidem libri accipi, ubi ait, Quoniam elevaiaest tna-
dere incognita, et ccrtam scientiampollicentur; sicul gnipcentia lua super cwlos; ut totus iste sit sensus,
faciunt hseretici universi, et illi qui in superstilionc Quoniam niagnificeniia lua clevala est super coelos :
gentilium philosophi nominantur. Non quod scientise Exccdit enim magnificeniialua omnium Scriplurarum
pollicilaiioreprehendcnda sit; sed quod gradum salu- eloquia; cx ore infanlium et lactentium perfecisli
berrimum et necessarium fidei negligendum putant, laudem, ut a fide Scripturarum inciperent, qui cu-
per quem in aliquid certum, quod esse nisi setcrnum piunt ad tuoemagnificentiaenolitiam pervenire, quoc
non potcsl, oportet ascendi. Uinc eos apparet nec super Scripturas elevata est, quia transit et superat
ipsani scicntiam halicre, quam contempla fide polli- omnium verborum linguarumque proeconia. Inclina-
centur; quia tam utilem ac necessarium gradum ejus vit ergo Scripturas Deus usquead infantiumet lacten-
ignorant. Ex ore ergo infanliumel facfcnftumperfecil' tium capacilatem, sicut in alio psalmo canilur : Ef
laudemDominus nostcr, inandans primo per Prophe- inclinavit cmlum,eldescendit (Psal. xvn, 19). Et hoc
lam, Nisi crediderilis,non inlelligeiis(Isai. vn, 9, sec. fecit propter inimicos, qui per superbiam loquacita >
LXX), el ipse procsens dicens, Reali qui non vide- tis' inimici crucis Cbrisli, etiam cum aliqua vera
runl el credilurisnnl(Joan. xx, 19). Propter inimicos: dicunt, parvulis lamen et lactentibus prodesse non
contra quos etiam illud dicitur : Confileortibi, Domi- possunt. Ila destruilur iniraicus et defcnsor, qui sivc
ne cmliet terrm, quia abscondislihmca sapienlibus, el sapientiam, sive etiam Christi nomen dcfendere vi-
revelasli ea parvulis'(Matth. xi, 25). A sapienlibus deatur, ab hujus tamen gradu fidei oppugnat eam
enim dixit, non qui sapicntes sunt-, scd qui esse se veritalem quam promplissime pollicetur. Proplerca
putanl. Vt desttuas inimkumet defensorem(a). Quem, eliam illam non habere convincilur; quia oppugnan-
nisi hxreticum ? Nam ct ipse est inimicus ct defen- do gradum cjus, quod cst fides, quemadmodum in
sor, qui fidem christianam cum oppugnct, videtur eam consccndalur, ignorat. Hinc ergo destruitur te-
defendere. Quanquarn eliam pbilosophi hujus mundi merarius cl coecuspollicitator verilatis, qui est ini-
bene inlelligantur inimiciet dcfensores : quandoqui- micus et defensor, cum videntur cceli opera digito-
dem Filius Dei Virtus et Sapienlia Dei esl, qua rum Dci, id est, intelliguntur Scripturoc perductse
illuslratur omnis quisquis veritate sapieus cfficilur. usquc ad infantium tardilatem, et eos per bumilita-
llujus illi se amalores esse profitentiir, unde cliam lem bistoricse fidei, quac temporaliter gesla cst, ad
philcsophi nominanlur : ct proplerea ilbm videntur sublimitatcm inlelligentisc rerum oclernarum benc
defendere, cum inimici sint cjus ; quoniain supcrsli- nutrilos et roboratos erigunt in ea quoe confirmant.
tiones noxias, ul colanlur ct vcnerenlur litijns mundi Isti quippe coeli, id est isli libri, opera sunt digitorum
elementa, suadere non ccssant. Dei; sanclo elenim Spirilu in sanclis opcrante, con-
7. [yers. 4]. Quoniamvidebocmlostttos3, opera di- fecli sunt: nara qui gloriam suam polius quam salu-
gitortimluorum.Legimusdigilo DciscriplaniLegcm.ct tem homintiin attenderunl, sine Spirilu sancto locuti
datam per Moyscnsanclum servum ejus (Exod. xxxi, sunt, in quo sunt viscera misericordioeDei.
i$;Deut.IX, 10) : quem digilurn Dei mulii intclligunt 9. Quoniumvidebo cmlos, opeta digilorutntuorum,
Spiritum sanclnm. Quapropter si digilos Dci, eosdem lunam el stellas quas lu fundasli. Luna ct stellocin
ipsos ministros Spiritu sancto replelos, propter ipsum coelis sunt fundatsc: quia et univcrsalis Ecclesia in
Spirilum qui in eis operalur, recte accipimus, quo- cujus sxpe significationeluna ponilur, el parlicula-
niam per eosdeni nobis omnis divina Scriptura con- tim pcr loca singula Ecclesioequas nomine stcllaruni
fecla est; convcnienter intelligimus boc loco coelos insinuatas arbitror, in eisdem Scripturis collocatoe
1 Am.Er. etpluresMss.,commot&tus. sunt, quas coelorumvocabulo posilas credimus. Cur
* SicAm.Er. et aliquot Mss.Et paulo infra, pleiique aulem luna recte significet Ecclesiam, opporlunius in
Mss., et ipseprmsensdicens, etc. [perfecisti...ipse per alio psalmo considerabilur, ubi dictum est: Peccalo-
*e,elcl
3 UndecimMss.omittunt,fuos: quaequidem particulaa res intenderunt arcum, ut sagiltent in obscura tttna
LXXintepretationeaberat; sed post ex Theodolionis edi- rectoscorde(Psal. x, 3).
tionefuitaddita sub asterisco,sicuti docetHieronymus, in 10. [vers. 5.] Quid est homo, quia memores ejus;
Epist.155,ad suniam.
(a) Hanppartemvers. 3 tractatitem Augustinusin Enar. 1 Lov.,quisuperbakquacitale.Ateditialii et Mss.,qui
Psal. cn, ibiquepro, et defensorem,
dicitnonnullisin codi-
cihusveriushaberi,et uitorem. per superbiamloquacitatis.
113 ENARRATIOIN PSALMUMVIII. 114
aut filius hominif,quoniamtu visitaseum? Quid inter labitur, quod ssepe accidit, ad veterem vitam, cum
hominem et filiumhominis distet, quseri potest; si exprobratione audit quod homosit : Nonne homines
enim niliil distaret, non ita poneretur, homo,aul ft- estis, inquit, etsecundumhominemathbulatis (I Cor.
lius hominis, per disjunclionera. Nam si ila scriptura 111,1-3).
cssct : Quid est homo quia memor es ejus, et filius 11. [tiers.6,7.]Filius igiturhominisprimo1visitatus
hominis quoniam visitas eura: repetilum vidcretur est in ipso homine Dominico(a), nato ex Maria vir-
quod dictura cst, homo; nunc vero cum sonat, homo, gine. De quo propter ipsam infirmitatera carnis ,
Mtt filius hominis, manifestior insinuatur dislantia. quara Sapienlia Dei geslare dignata est, et passionis
IIoc sanc relincndum est, quia omnis filius hominis humililalem recte dicitur : Minuisli eum paulo minus
honio, quamvis non omnis homo filiushominispossit ab Angelis.Scd additur illa clarificalioqua resurgens
intclligi: Adam quippe homo, sed non filiushominis. asccndil in codum : Gloriu, inquit, et honorecoro-
Quapropler hinc jam licet altendere atque discerne- nastieum ; et conslituistieum superoperamanuumtua-
re, quid hoc in loco inter hominem et lilium homi- rum. Quandoquidem ct Angcli sunt opera manuura
nis dislet: ut qui portanl imaginera terreni hominis, Dei, etiam super Angelosconslitutum accipimus uni-
qui non est filius hoininis, hominum nomine signifl- genittim Filium, quem minutum paulo rainus ab An-
centur ; qui autem portant imaginem cceleslishomi- gelis per humililatem carnalis generationis alque
nis (I Cor. xv, 49), fllii hominum polius appellentur. passionis audimus ct credimus.
llle cnim et velus homo dicitur, iste autem novus 12. [ vers. 8, 9.] Omnia, inquit, subjecistisub pe-
(Ephes. IV,22, 24): sed novus ex velere nascitur, dibus ejus. Nihil excipit, cum dicil omnia. Et ne aliter
quoniam spirilualis regeneratio mutatione vitoeler- licerel inlelligi, sic Aposloluscredi jubet, cum dicit,
renocatque saecularis inchoalur ; ct idco iste lilius excepto eo qui ei subjecit omtiia (Id. xv , 27); et
hominis nuncupatur. Horao igitur hoc loco est terre- hoc ipso hujus psalmi testimonio ulitur ad llebroeos
nus, fllius autem hominis coeleslis: et ille longe se- ( Hebr. u, 8 ), cum ila vult omnia intelligi csse sub-
junctus a Deo, hic autem praesensDeo : et propterea jecta Dominonostro Jesu Chrislo , ut niiiil excepluni
illius memor csl, tanquam in longinquopositi; hunc sil. N.eclamenquasialiquidmagnumvidcturadjungere,
vcro visital, quem prsesensillustrat vultu suo : Longe cum dicit : Oves et bovesuniversas,insuper et pecora
est enim a peccatoribussalus (Psal. cxvm, 155), et, campi; volucres cmli, et pisces maris, qui perambu-
Signalumest in nobislumenvultus tui, Domine (Psal. lant semiias maris. Videtur enim reliclis coeleslibus
IV,7). Sicin aliopsalraohominesjumentisassocialos, Virtutibus et Poleslalibus ct omnibus cxcrciiibus
non per prsesentem interiorem illuminationcm, scd Angelormn, relictis ctiam ipsis honiinibus, tanluin ci
per multiplicationeinmisericordioeDei qua ejus bo- pecora subjecisse; nisi oves ct boves inlelligamus
nilas usquc ad infima intenditur, salvos fleri dicit animas sanclas , vel innocenliacfruclum dantes , vel
cum ipsis jumentis; quoniam carnalium hominuin etiam operanles ut lerra fructificet, id est, ul lerreni
salus carnalis est, tanquam pecorum. Filios autcin hoininesad spiritualem uhertalem regcnercnlur. Has
hominum sejungens ab eis quos boraines pecudibus ergo animas sanctas, non hominum lanium, scd ciiam
junxit, Ionge sublimiori modo, ipsius vcritatis illu- omniiimAngelorumoportct acciperc, si volumus hinc
stralione, et quadam vilalis fontis inundalione, bea- intelligere oninia esse subjecta Domino nostro Jcsu
los (icri prsedicat. Sic enim dicit: Homineset jumenta Christo; nulla cnini creatura subjecla non erit, cui
salvosfacies, Domine; skut mutliplicataest miserkor- primates, ut ila dicam, spirilus subjiciuntur. Sed
dia lua, Deus. Filii autemhominumin proleclioneala- undc probabiraus oves posse accipi eliam suhlimiter
rum tuarumsperabunt. Inebriabunturab uberaledomus beatos, non homincs, sed angelicsccreaturocspiritns?
tum, et torrenle delkiarum tuarum potabiseos. Quo- An ex eo quod Dominusdicit reliquisse se nonaginta
niam apud te est fons vitm, et in lumine tuo videbimus noveni oves in monlibus, id est in sublimioribus lo-
lumen. Prmtende misericordiamtuam scientibus te cis, ct descendisse propler unam (Matth. xvin, 12)?
(Psal. xxxv , 7-11). Memor est igilur hominis per Si eniin unam ovcm lapsam humanamanimam accK
muliiplicationem misericordioe, sicut jumentorum; piamus in Adam, quia cliam Eva de illius latcrc fncla
quia multiplicata misericordiaetiam ad longe posilos est ( Gen. ii. 22 ), quorum omnium spiritualiter tra-
pcrvenit: visitat vero filiura liominis, cui sub pro- ctandorum et considcrandoruranunc lempus non cst,
lcctionc alarum suarum posilo prselendit misericor- restat ul nonaginta novenirelictoc in moniibus, non
diam, et in Iumine suo lumen prsebet, el eum deliciis humani, scd angelici spirilus inlclligantiir. Nam dc
suis polat, et inebriat ubertate domus suse, ad obli- bobus facilisexpeditio* eslhujus scnleniioe; quuniam
visceudas serumnas et errores proeteritoeconversa- ipsi homincs non ob aliud boves dicli sunt, nisi quod
lionis. Huncfilium hominis, id est hominera novum, cvangelizando verbum Dei Angclos imilanlur, ubi
pccnitentia veteris parlurit cura dolore et gemitu. diclum est: Boviiriluranii os non infrenabis( Deut.
Isle quamvis novus, lamen adhuc carnalis dicitur, xxv, 4 •).Qtianlo igitur facilius ipsos Angelos nunlios
cum lacte nutritur, Non potui vobisloquiquasispiri- veritatis, bovcsaccipimus; quando Evangelislcepar-
tualibus,sed quasicarnalibus, inquit Apostolus; et ut 1lta inMss.Atin editis,primus.
ostenderet jam regeneratos, Tanquam parvulis,ail, in a Am.Er.et aliquotMss.,exposilio. i
' !
Christo,lac vobispotumdedi, non cibum.fste cumre- (a) ittelract., cap. 19. ,-n-y. .<i: .
.13 S. AUGUSTINIEPISCOH 116
licipatioae norajnis eorum, boves vocati sunt (I Cor. tia carnis est, ef concupiscentiaoculorum, et ambiiio
ix, 9;l Ttm. v, 18)? Subjecistiergo, inquit, otiesef smculi(I Joan. n, 15,16). Pcr oculos enim maximc
boves universas, id esl, omncm sanclam spirilualem curiosilas pr.-evalet;reliqua vero quo pertineant, ma-
creaturam: in qua etiam sanctorum hominuml ac- nifestum est. El illa Dominici hominis (a) tenlatio
cipimusqui sunt in Ecclesia, in illis videlicet torcu- tripariita est : per cibum, id est per concupiscentiam
laribus quse sub alia similitudine lunse ac slellarum camis, ubi suggeritur, Dic lapidibus istis ut panes
insinuata sunt. fianl ( Matth. IV, 3 ) : per inanem jaclantiam, ubi in
13. Insuper, ait, et pecora catnpi. Nullo modo va- monte constiluto oslendunlur omnia regna hujus
cat quod additum cst, insuper. Primo, quia pecora terrx', et promitlunlur si adoraverit : per curiosita-
cainpi possunt intelligi et oves et boves; ut si rupium tem , ubi de pinna templi admonetur ut se deorsum
cl arduorum locorum pecora caprse sunl, bene inlel- mitlat, tentandi gralia utrtim ab Angelis suscipiatur.
liganlur oves pecora campi. Itaque etiamsi ita posi- Ilaquc postea quam nullo istorum tentamenlo valere
lum esset, Oves et boves universas et pecora campi, apud euin potuit inimicus, hoc de illo dicitur : Post-
recte quaererelur quid sibi vcllent pecora campi, cum quamcomplevitomnemtentationemdiabolus ( Luc. iv,
eliam oves el boves hoc possint intelligi; quod vero 15). Propler lorculariorum itaque significationem,
addilum est eliam , insuper, cogit omnino ad nescio subjecta sunt pedibus ejus non solum vina, sed ctiam
quam differentiamcognoscendam.Sed sub hoc verbo vinacia : non solum scilicet oves et boves, id est
quod positum est, insuper, non solum pecora campi, sanclseanimsc fidelium,vel in plebe, vel in ministris;
sed etiam volucres coeli, et pisces maris, qui peram- sed in super et pecoravoluptatis,et volucres superbioo,
bulant semitas raaris, accipiendi sunl. Quoeest igitur et pisces curiosilatis : qux omnia genera peccalorum
ista distanlia ? Veniant in menlem torcularia, habenlia nunc bonis et sanctis mixla esse in Ecclesiis videmus.
vinacia et vinum; et area, conlinens paleas et fru- Operetur igilur in Ecclesiis suis, et a vinaciis vinum
menlum (JWarc.m, 12); et retia, quibus inclusi separet : nos dcmus operam ut vinum simus et oves
sunt pisces boni et mali ( Malth. xm, 47 ); et arca aut bovcs; non vinacia, aut pecora campi, aut volu-
Noe , in qua et immunda et munda erant animalia cres cceli, aut pisces maris qui perambulanl scmitas
( Gen. vu , 8 ) : et videbis Ecclesias interim hoc maris. Non quia ista nomina isio solo niodo intelligi
tcmpore usquc ad ultimum judicii lerapus, non solum et explicari possunt, sed pro Iocis; namque alibi aliud
oves et boves continere, id est sanctos laicos et san- significanl. Et hxc regula in omni allegoria relinenda
ctos minislros , sed insuper el pecoracampi, volucres est, ut pro scntentia proesentisloci consideretur quod
cmti, et pisces maris , qui perambulant semitasmaris. per similitudinem dicitur; hoeccsl enira dominicaet
Pecora enim campi congruenlissime accipiunlur ho- apostolica disciplina. Repetamus ergo ultimum ver-
mines in carnis voluptalegaudentes, ubi nihil arduum, sum qui eliam in principio Psalmi ponilur, ct laude-
nihil laboriosum asccndunt. Campus est enim eliam mus Deuni dicenies : Domine Dominus noster, quam
lata via, quoeducit ad inlerilum (Maith. vn, 13 ); et admirabileest nomenluum in universaterra ! Decenler
in campo Abel occidilur (Gen. iv, 8). Quare meluen- quippe post texluin sermonis ad capul reditur, quo
dum est, ne quisque descendensa monlibusjustilise tolus idera sermo referendus esl.
Dei, Juslitia enim, inquit, fua velutmontesDei ( Psal.
xxxv, 7 ), latiludines et facilitates voluptatis carnalis IN PSALMUM IX
eligens, a diabolo trucidelur. Vide nunc eliam volu- ENARRATIO.
cres cceli, superbos, de quibus dicitur : Posuerunt in
cmlumos suum (Psal. LXXH,9). Vide quam in altum 1. [ tierS.1. ] Psalmi hujus inscriptio est: In finent
vento portentur, qui dicunt : Linguam nostramma- pro occullisFilii, Psalmus ipsi David. De occultis Fi-
* lii quxri potesl: sed quia non addidit cujus, ipsum
gnificabimus,labia nostra apud nos sunf, quis noster
Dominusest ( Psal. xi, 5 ) ? Intuere eliara pisces ma- unigenilum Dei Filiuni oportet intelligi. Ubi enim de
ris, hoc est curiosos qui perambulant scmitas maris, filio David Psalmus inscriplus est, Cum fugerel, in-
id est, inquirunt in proftindohujus soeculilemporalia, quit, a facie Abessalonftlii sui ( Psal. ni, 1); curaet
quse tanquara semitoein mari tam cito evanescuntet nomen ejus dictum esset, et ob hoc latere non possct
intereunt, quam rursus aqua confunditur, posiquam de quo dicerclur , non tamen diclum est tanlmn , a
trtnseuntibus locumdederit velnavibus.velquibuscum- facie Abessalonftlii, sed additum est, sui. Hin vero ,
que ambulanlibus aut natantibus.Noncnimait tantum, ct quod non addilum est, stti, ct quod de Gcntibus
Ambulant semitas maris; sed , perambulant dixit; multa dicit, non potest recte accipi Abessalon : nc-
ostendens perlinacissimum studium inania el prscter- que enim bellum qtiod cum patre ille perditus gessit,
iluentia requirentium.Haccaulem tria genera vitiorura, ullomodo ad Genles pertinet, cum populus tanlum
id estvolupias carnis, etsuperbia, et curiositas, omnia Israel adversus se ibi divisus sit. Canitur itaque iste
peccata concludunt. Quse mihi videnlur a Joanne psalmus pro occultis unigeniti Filii Dei. Nam et ipse
apostolo enumerata, cum dicit : Nolite diligere mun- Dominuscum sine additamento ponil Frtitnn, seipsuin
dum, quoniamomnia qttmin tnundosunt, concupiscen- unigenitum vult intelligi, ubi ait : Si vos Fititis libe-
raverit, lunc vere liberi erilis ( Joan. vm, 36). Non,
1 Ediii,sanctosIwmines.Mss.,sanctorttmhominum.
x Editi,no&iscKtn.
*t MSJ.,apitd nos. (n) i nclract.,cap.10,
«17 ENARRATiO IN PSALMUMIX. 118
enim dixit, Filius Dei; sed tanlum dicendo Fiiius , qui corporaliter inferuntur aut exerceant conyersos
dal intelligi eujus sit filius. Quam locutionem non re- ad Deum , aut ut converlantur admoneant, autjusise
cipit nisi excellenlia ejus de quo ita loquimur , ut damnationi ultime prseparent obduratos , et sic om-
etiamsi uop eum nominemus, possit intelligi: ita hia ad divinoeprovidentioeregimen feferantur, quae
enim dieimus, Pluit, serenat, lonat, ct si qua sunt stulti qnasi casu et temere et nulla divina admiuistra-
talia , nec addiraus quis id facial; quia omnium men- tione fieri putant. Narrabo omnia mirabiliatua. Nar-
tibus sponte sese offert excellenlia facientis, nec rat omnia mirabilia Dei, qui ea non solum in corpo-
verba desiderat. Qua? sunt igitur occulla Filii? In ribus palam , sed in anirais invisibiliter quidem,
quo verbo primum intelligendum est esse aliqua FHii sed longe sublimius et excellentius (ieri videt. Nam
manifesta, a quibus distinguuntur haecquse appcllan- lerreni homines et occultis dediti, magis mirantur
tur occulta. Quariioforem, quoniam drios advenlus resurrexisse in corpore mortuum Lazafum, quam
Domini credimus, urium prseteritum , quem Judsei resurrexisse in anima pcrsecutorem Paulum. Sed
non iittellexerunt, alterum futurum , quem utrique quoniam visibile miraculum ad illuminationem ani-
spcraraus; et quoniam istequem Jndaeinon intellexe mam vocat, invisibile autem eam qttse vocata venit
runt, Gentibus profuit, non inconvenicriter accipi- illuminat; omnia narral mirabilia Dei., qui credens
tur de hoc adveutu dici, pro occullis Filii, ribi cseci- visibilibus ad intelligenda invisibilia iransituin faeit.
tas ex parte Israel fecta est, ut pleniludo Genlium 3. [vers. 3. ] Lmtabor, et exsultaboin te. Nonjanj
intraret ( Rom. xi, 25 ). Buo eliam judicia insinuan- in hoc ssecnlo; non in voluptate contrectationis cor-
tur per Scripluras, si quis adverlal; imum occullum, porum, nec in palali et linguoc saporibus , nec ia
alterum manifeslum. OceulUnn nunc agitur , de quo suavilate odorum, nec in jucunditate sonorum trans-
apostolus Petrus dicit: Tempm est ut judkium inci- cuntium, nec in Iormis corporum yarie coloratis,
pial a domo Domini (I Pefr. iv, 17 ). Occallum itaque itec in vanitatibus laudis humanae, nec in conjugio
judicium est poena, qua nune unusquisque hominum TUprole moritdra, nec in superfluis temporalium
aul exercelur ad purgalionem, aut admoneiur ad diviliarura , nec in conquisilionehujus sxcttli, sive
conversionem, aut si cohtempserit vocationerri et qn:c locorum spatiis tenditur , sive quoe successione
disciplinam Dci, excaecalur ad damnstionem. Judi- toinporis volvitur : sed imtabor el exsullabo in te,
tium autem lnanifeslum est, quo venUirus Dominns Mdelicet in occultis Filii, ubi signalum est in nobis
judicabit vivos el raorluos , omnibus fatentibus euin lii.nen vullus tui, Domine (Psat. IV, 7); ctenim
esse a quo et bonis prsemia , ct malis stipplicia tri- Atscondeseos , inquit, in abscondilovultus lui ( Psal.
buenlur. Sed tunc illa confessio , non ad reraedium fiix , 21). Lxtabitur ergo et cxsultabit in te, qui
malorum , sed ad cumulum damnalionis valebit. De nnrrat omnia mirabilia lua. Narrabit autem omnia
his duobus judiciis, uno occulto, alio manifeslo, tu.'rabilia lua , siquidem nunc per prophetiam dictum
videlur mihi Dominus dixisse, ubi ait, Qui in me cti', ille qui non venit voluntatem suam facere,
credit, transiit dentorte ad vitam, tiee in judkium s« I voluntalem ejus qui eum riiisit ( Joan. vi, 38 ).
veniet( Joan. v, 24), in judicium scilicel manifcsttim: 1. [ vers. 4. ] Jam enim incipit apparere persona
nam boc quod transit de morte ad vilam per noniiul- I), niini in boc psalmo loquens. Nara seqiiifur : Psal-
lam aflliclionem, qua flagellat omriem filium qneni l,\ i nomini luo , Attissime, in convertendoinimicttm
recipit, judicium occullum est; Qui tiutemnon cre- tipum retrorsum. Hujus ergo inimicus quando retro
dit, inquit, jam judicatus esl (Id. m , 18 ); id cst, ci.iversus cst? An quando ei dicluni est: i?edtrefrot
isto occullo judicio jam prseparatus est ad illud ma- tijanas (Matlh. iv, 10)? lync enim qui tcnlando £ |
nifestum, Hsec duo judicia etiam in Sapientia legi- pioeponerecupiebal retro factus est, non decipiend ii
mus, ubi scriplura est: Propler hoc tanquam puetis toiUatum et in euni nihil valendo. Relro enim sunt
insensnlisjudicium in dcrisum dedisli; /li autem hoc lcrrcni homines ; ccelestis autem homo prior factus
judicio non cotrecli, dignum Dei judkium experli cH , quamvis post venerit: primus enim homo de
sunt (Sap. m , 25 , 26 ). Qui ergo non corrigunlur lerra terrenus; secundus horao de coelo coeleslis(I
isto occullo Dei judicio, dignissime illo manifcsto Cor. xv, 47). Scd de ipsa stirpe veniebat, a quo
punientur. Quocirca in hee psalmo obsefvanda sunt dictura est: Qui posl me vettit, dnle me faclus esl
occulta Filii, id est, el humilis ejus advenlus quo (Joan. i, 15). Et Aposlolus ea quoeretro sunt obli-
profuit Gentibus cum caccilale Judaeorum, el poena viscitur , et in ca quoeante sunt se extendit (Philip.
quse nunc occulle agitur, nondnm damnatione pec- iii, 13 ). Conversus est igitur iniraicus retro , post-
cantium, sed aut exercilatione conversorura, aut quam non valuit hominera ccelestem decipere lenla-
admonitione ut convertantur, aut csecitateut damna- tum , et se ad terrenos convertit ubi dominari potest.
tioni prseparentur qui converli noluerint. Quapropter nullus hominum emn proecedit et retro
2. [ eers. 2. ] Confttebottibi, Domine, in lolq corde eum esse facit, nisi qui deponens imaginem terreni
rneo. Non in toto corde confttetur Deo , qui de pro- hominis porlaveril imagjnemccelestis(1 Cor. xv, 49 )•
videntia ejus in aliquo dubitat: sed qui jam cernit Jam vero si quod dictum est, inimicummeum, gene-
occulla sapientioc Dei, quanlum sit invisibile prae- raliter vel peccalorem vel gentilem hominem magis
mium ejus, qui dicit, Gaudemus in iribulalionibus
(Rom. v. 3); ct qucmadmodura omncs cruciatus , 1 Editi,diclmeslitlequi, elc. Mss.,diclumest.
119 S. AUGUSTINIEPISCOPI 120
velimus accipere, non crit absurdum. Nec poenaeril minum libere arguercnt? qua increpationeperiit im-
quod dictumest, In convertendo inimicummeutnretrot- pius; quia justificatusest impius, el factus est pius.
sum; sed beneficium, et lale bcneficium, ut huic Nomeneorumdelestiin smculum,et in smculumsmculi.
comparari nihil possil. Quid cnim bealius quam de- Delelumest nomen impiorum : nonenira appellantur
ponere superbiam, et non velle Chrislumprsecedere, impii, qui Deovero credunt. Deletur autem nomen
veluti sanus sit cui medicusnon sit necessarius; sed eorum in smculum,id est, quamdiu temporale ssecu-
malle retro irc post Christum, qui discipulumvocans lum volvilur.Ef in smculumsmculi.Quidest smculum
ut perliciatur , dicit, Sequereme ( Matth.xix , 21) ? smculi, nisi cujus effigiemet tanquam umbram habet
Sed tamen accomniodatiusde diabolodictum intelli- hoc sxculum ? Vicissiludoenim lemporum sibi suc-
gitur : /n convertendoinimicummeumretrorsum.Dia- cedenlium, dum luna minuilur et rursus implclur,
fcolusquippe relrorsum conversusest eliam in pcrse- dum sol omni anno locum suum repetit, dum vcr,
cutionc juslorum , et mullo utilius persecutor est, vel sestas,vel autumnus,vcl hiems sic transit ut red-
quam si dux et princeps proeirct.Psallendumest igi- eat, seternitatisqusedam imitalio esl. Sed hujus soe-
tur nomini Altissimiin convertendoinimicumrelror- culi sseculumest quod incommulabilisetcrnitalecon-
sum; quoniam malle dcbemus eum persequentem sislit. Sicut versus in animo, et versus in vore : illc
fugere, quam ducentem sequi : habemus enim quo intelligitur, iste auditur; et ille istum modificat: ct
fugiamuset abscondamur in occultis Filii, quia Do- ideo ille in arte operatur et manet, iste in acre sonat
niinus factus cst refugium nobis (Psal. LXXXIX , 1 ). et transit. Sic hujus mutabilissoeculimodus ab illo
5. [ vers.5. ] Inftrmabuntur, elperibunta facielua. incommutabilisacculodeflnitur,quoddicitur socculum
Qui infirmabunturet peribunt, nisi iniqui et impii ? sseculi: el ideo illud in arte Dei, hoc est in Sapienlia
Infirmabunlur, dum nihil valebunt; ef peribunt, quia et Virtule permanet; hoc autem in creaturseadmini-
non erunt impii; a facieDci, id est a cognitioneDei, stralione peragitur. Si tamen non repetilio cst, ut
sicut periit ille qui dixit: Vivoautemjam non ego, vi- postea quam dictum est in smculum,ne hoc accipere-
vit autemin me Christus( Gal. u , 20 ). Sed quare tn- lur quod transil, subjicereturin smculumsmculi.Nam
firmabunlur,el peribunt impii a facie tua ? Quoniam in grsecisexemplaribus sic est : «u tbi tA&m.,/.«xetj
fccislijudicium meum, inquit, et causam meam: id rd-i«isivaTSOoAmos',quod Latini plerique inlerpretati
est, judicium illud in quojudicari visus sum , raeum sunt, non in smculum, et in smculumswculi, sed, in
fecisti; et causam illam in qua me justum cl inno- mlernum,et in smculumswculi: ut in eo quod dictum
ccntem homines damnaverunt, meam fccisli. Hoec est in smculumsmculi,illudexpoueretur quod dictum
cnim ei militaveruntad nostram libcrationem: sicut est in mlernum.Nomenergoiinpiorumdelesliin mter-
et nautocdicunt ventum suum , quo uluntur ad bcne num, quia deincepsnunquam crunt impii.El si in hoc
navigandum. socculuinnon tenditur nomen eorum, multo minus in
6. Sedisti super thronum, qui jtidkas mquitalem. socculumsoeculi.
Sive Filius Patri dicat, qui etiam illud dixil, Non 8. [vers. 7.] Inimicidefecerunlframeminfinem.Non
Itaberesin me polestatem, nisi libidalumfuissetdcsuper pluraliter inimici, sed singulariler hujus inimici.
( Joan. xix , 11 ), idipsum ad sequilatcmPatris el ad Cujus aulem inimici, nisi diaboli framcacdcfecerunl?
occulla sua rcferens, quod judex hominumad utilita- Hocautem intelligunlur diversoe opiniones crroris,
tem hominumjudicatus esl: sive homo dicat DCQ>, quibus ille animas tanquamgladiis perimit. His gla-
Sedisii super thronum, quijudkas mquilatem,animam diis vincendis et ad defeclum perducendisinstat ille
suara thronum ejus appellans, ut corpus sit forlasse gladius,de quo in septimopsalmo dicitur : Nisi con-
terra, quoescabellum pedum ejus dicla est (Isai. verlamini,gladiumsuumvibrabit (Psal. vn, 13). Et
LXVI, 1); Deusenim eral in Chrislo niundum recon- forte isle est finis in quem frameoedeficiuntinimici,
cilians sibi (II Cor. v, 19): sive anima Ecclesisc' quia usque ad ipsumaliquid valent; ipse nunc opera-
jam pcrfecla et sine macula et ruga ( Ephes.v, 27), lur occultc, ullimo aulem judicio palam vibrabitur.
iligna sciliccl occultisFilii, quia introduxit eam rex Hoc deslruunlur civilates; nam ita sequitur, Inimici
in cubiculumsuuin ( Cant. i, 3), dicat sponso suo, defeceruntfratnemin finem;et civitatesdestruxisli; ci-
Sedislisuperthronttm, quijudicas wquitatem,quia re- vitates autem in quibus diabolus regnat, ubi dolosa
surrcxisli a morluis , ct ascendistiin coelum, et sedes et fraudulentaconsiliatanquam curiselocum obtinent,
ad dexteram Palris : quoelibetergo harum scntentia cui principatui quasi satellites et ministri adsunt offi-
placeat, quo isle versus referatur , regulam fidcinon cia quorumque membrorum, oculi ad curiositalem,
cxcedit. auresad lasciviam,vel si quid est aliud quod in malam
7. [vers.6.] Increpasligenies, el periilimpius.Con- partem lihenler auditur, raanus ad rapinam vel quod-
venientiushoc DominoJcsu Chrislo dici.quara ipsum libet aliud facinus aut flagitium, et membra cselera
dicere, accipimus.Qufsenim alius increpavitgenles, in huncmodum tyrannico principatui, id estperversis
et periit impius, nisi qui posteaquam ascendit in coe- consiliismilitantia.Hujus civitatis quasi plebs est om-
lum, misit Spirilum sanclum, quo complctiAposloli, nes delicalseaffectioneset lurbulenti molus anirai,
cum fiduciapraedicarentverburaDei, et peccata ho- quolidianasseditiones in homine agitautes. Ergo ubi
rex, ubi curia, ubi ministri, ubi plebs invenitur, ci-
* sicin Mss.AtapudLov.,stveenimBcclesia. ."". . vitas est: neqiic eninl talia essent in malis eivitati-
.131 ENARRATIO1N PSALMUMIX. 124
. bus, nisi prius essent in singulis hominibus, qui sunl bores doloresque misceanlur.
lanquam elemenla et semina civitatum. Has civitates 11. [vers. 11.] Et sperent in te l qui cognoscuntno-
destruit, cum excluso inde principe, de quo dictum men luum : cum dcstiterint sperare in divitiis et in
cst, Princeps hujus smculimissus est foras (Joan. XII, aliis hujus sseculi blandimentis. Qusercniem quippe
31), vastanlur haec regna verboveritatis, sopiuntur animam ubi figat spem , cura ab hoc mundo avelli-
maligna consilia, lurpes affectiones edomantur, mem- tur, opportune excipit cognilio nominis Dei 9: nam
brorum et sensuura ministeria captivantur, et ad nomen ipsum Dei nunc usqucquaque vulgalum esl;
juslilioe et bonorum operum militiam transferunlur : sed cognilio nominis est, cum ille cognoscitur cujus
ut jaro, sicut Apostolus dicit, non regnel peccatumin est nomen : non enim noraen propter se nomen est,
noslto mortali corpore (Rom. vi, 12), et caetera hujus sed propler id quod significat. Diclum est aulera,
loci. Tunc pacatur anima, et ordinatur homo ad Dominus nomen esl illi (Jerem. xxxm , 2). Quapro-
quietem et ad beatiludinem capessendam. Periit me- pter qui se libenter Deo famulum subdit, cognovit
moria eorum cum strepitu : impiorum scilicet. Sed . hoc nomen. Et sperenl in te qui cognoscuntnomen
cum slrepitu, sive quia fit strepitus, diclum esl, cum tuum. Ilem Dominus dicit ad Moysen : Ego sum qui
impiclas evertitur; non eniin transit ad sumraam pa- sum; et dices filiis lsrael: Misit me qui est (Exod. m,
ccm, ubi sunimumsilenlium est, nisi qui magno stre- 14). Sperent ergo in te qui cognoscuntnomentuum: ne
pilu prius cum suis viliis belligeraverit : sive cum sperent in his rebus quseteraporis volubililate prseter-
ttrepilu dictum est, ut pereat memoria impiorum fiuunt, nihil habentes nisi, erit, et fuit; quoniam quod
«tiam ipso strepilu pereunte, in quo tumultuatur im- in illis futurum est, cum vcnerit, fit slatim procleri-
pietas. lum; exspectatur cura cupiditate, amillilur cum do-
9. [vers. 8, 9.] -£f Domtnusin mternumpermanet. Iore. In Dci aulem nalura non erit aliquid, quasi non-
Utquid ergo fremuerunt genles, et populi medilati dum sit; aul fuil, quasi jam non sit: sed est lanlum
sunt inania, adversus Dominumet adversus Christum id quod esl, et ipsa est eelernilas. Desinant igitur spe-
cjus (Psal. n, l)?nam Dominusin mternumpermanet. rare et diligere tcmporalia, et se ad selernam spem
Patavit in judicio sedemsuam, et ipsejudkabit otbem conferant, qui cognoscunt nomen ejus qui dixil: Ego
lertarum in wquiiale.Paravit, cum judicalus est, se- sum qui sum, et de quo dictum est: Misil me qui est.
dem suam : per illam enim patientiam homo coelum Quoniam non dereliquisli qumrenteste, Domine. Qui
acquisivit, et Deus in horaine ' credenlibtis profuit; eum quserunt, jam transeunlia et moritura non quoc-
et hoc est occullum Filii judicium. Sed quia eliara runt: nemo enim potest duobus dominisservire (Matth.
palam manifesleque venturus est ad vivos et morluos vi, 24).
12. [vers. 12.] Psallite Domino,qui habilat in Sion:
judicandos, paravit in occulto judicio sedem suam;
ef tpseilem palamjudkabit orbeintettatum in mquitate, his dicitur, quos non derelinquit quaerenlesse Domi-
id est, meritis digna distribuct, agnos ad dexteram nus. Ipse habitat in Sion, quod inlerpretalur Specu-
ponens, hocdosad sinistram (Malth. xxv, 53). Judi- latio, et gestat imaginem Ecclesiae quac nunc est :
cabit populoscum jusliiia. Hoc est quod superius di- sicttt Jerusalcm gestat imaginem Ecclesisc qusc fulura
ctum est, Judkabit otbem lerratum in mquilale : non est, id est civitatis sanclorum jam angelica vila fruen-
quemadmodum judicanl homines, qui corda non vi- tium; quia Jerusalcm interpretatur Visio pacis. Prac-
dent, a quibus plerumque deteriorcs absolvuntur cedit autem speculalio visionera, sicut isla Ecclesia
quam condemnantur; sed in scquitale et cura justi- prsecedit cam quoepromitiitur, civitalem immorlalcm
tia Dominusjudicabit, testimonium perhibente con- et scternam. Sed prsecedit lempore, non dignitate :
scientia, et cogiiationibus accusantibus seu defen- quia honorabilius est quo pervenire nilimur, quam id
denlibus (Rom. n, 15). quod agimus, ut pervenire mereamur; agimus aulem
10. [tiers.10.] Ef faclus est Dominusrefugiumpuu- speculatiouem, utperveniamusadvisionem. Sed etiain
peri (a). Quantumlibet persequatur inimicus ille, qui ipsam, quocnunc est, EcclCsiamnisi Dorainus inlia-
conversus est relro, quid nocebit eis quorum refu- biiaret, iret in errorem quamlibet studiosissimaspecu-
gium faclus est Dominus? Sed hoc fiet, si in sseculo latio : et huic Ecclesiocdictum cst, Templumenim Det
hoc, cujus ille magislratus est, pauperes esse deie- sanclumesl, quod esiis vos(I Cor. m, 17); ct, In inte
gerinl, niliil amaudo quod vel hic viventem aul tiote homine habilate Chrislum per fidem in cordibus
amanlem deserit, vel a moriente deseritur; lali enim vesttis (Ephes. III , 16). Proecipitur ergo nobis ut psal-
pauperi refugium factus est Dominus, Adjutor in op- lamus Doniino, qui habilat in Sion , ut concordilcr
portunitaiibus, in tribulalione. Sic pauperes facit, quo- Dominura Ecclcsiocinhabitatorem laudcmus. Annun-
niam flagcllat omnem filium quem recipil (Hebr. xu, tiaie inier genles mirabilia ejus : el faclum est, cl ncn
6). Nam quid sit adjutor in opporlunitalibus, exposuit desinet fieri.
cum addidit, in tribulatione: non enim convertitur 13. [vers. 13.] Qttoniamtequirens sanguinemeorum
anima ad Deum, nisi dum ab hoc soeculoaverlitur; memotalus est. Quasi responderelur ab his qui niissi
ncc ppporlunius ab hoc sseculoavertitur, nisi nu- sunt ev&ngelizare, illi prsecepto3 quod dictum est,
gatoriis ejus et noxiis et perniciosis voluplalibus la- 1 Editi: El sperentin te omnes.
Abest,omnesa Mss.
* ita in plerisqueMss.Atin editis:
» SicMss.Editivero, et Deus hominibus. Qumrentequippeani-
ma : pauloquepost, excipitcognitionem nominisDei>
(a) idemvers. 10 expouitur in Enar,fsal, ixxxm, n, 3, ,_. »Editi,i/fwdprmceptum,Mss.,illi prmeepto.
123 S. AUGUSTINIEPISGOPl 124
Annunliate tnfer genfes mirabilia ejus; et diceretur, sunt, quse autem non videntur setcrna surit (II Gor,
Domine, quis credidit audiluinosiro(Isai. mi, 1)? et, iv, 18) : et portse sunt filijeSion , sacramenta et in-
Proplet te occidimurtota die (Psal. XLIII,22), eon- itia lidci, quocpulsatuibus aperiuMur, ut pervcniatur
venbnter sequilur , dicens , non sine magno fruclu ad occulta Filii? Non enim oculus vidit, aut auris
seternitatis morituros in pCrsecutione Chrislianos : audivit, aul in cor hominis ascendit, quoeproepara-
Quoniam requirenssanguinemeorum memoralus est. vit Deus diligenlibus se (I Cor. n, 9). Huc usque
Sed cur sanguinem eorum maluitdicere? Ari quasi est clamor pauperum, quem non oolilus est Do-
alius imperitior et minoris fidei quoereret dieens , niinus.
Quofflodoannuntiabunt, cuiri in eos infidelitasgen- 15. [uers. 16.] Deinde sequitur, Exsultabo super
titim ssevilurasit; huic respondetur, Quoniamrequi- salutare tuum: id esl, cum beatilttdine continebora
rens tanguinem eorum memoralusest; id est, veniet salulari tuo, quod est Dominusnoster Jesus Chrislus,
nltimum judicium, ubi et inlerfectorum gloria , et in- Virtus etSapientia Dei (Id. i, 24). Ergo Ecclesiadi-
terficientium poena hianifesta sil? Memoralusest au- cil quoehic affligitur, et spe salva est : quamdiu oc-
tem, nemoita positum putet, qtiasi oblivio cadat in cullum est Filii judicium , ipsa spe dicit, Exsuttabo
Dcum; sed quia post longum tempus futurum esl ju- super salulare fuum;quia nniic circumslrepente seu
dicium, secundumaffectum infirmorumhominiimpo- vi, seu errore Genlilium alieritiir. Infixm sunt gentes
situm est, qui quasi oblilum Deum putant, quia hoh in corrupiione, quamfecerunt: aniniadverle quemad-
tam cito facit quarii ipsi volunt. His dicitur etiam niodum servelur poena peccatoii de operibus suis;
quod sequitnr , Non esfobliius clamorempaitperum; et quemadmodumqui voluerunl persequi Ecclesiam ,
id est, non ut putalis oblilus cst : quasi dicercnt inca corruptionesintfixi, quam seinferre arbilraban-
postea quam audierunl, Memoratusest, Ergo oblitus tur: nam inlerficere corpora cupiebant, cum ipsi in
erat; Non esi obliltts, inquit, clumorempanpcrum. anima morerenlur./n »tuscipti/aisfa , quamocculta-
14. [ vers. 14,15. ] Scd quacfo quis clamor pau- verunl, comprehcnsus est pes eorum. Muscipulaoc-
perum sit quem Deus non obliviscitur. An isle cla- culta , est dolosa cogitalio. Pes animsc recte intelli-
mor est, cnjus hscc verba sunt: Misereremei, Do- gilur amor : qui cum pravus est, vocalur cupiditas
mine, videhumititaiemmeam ab inimicis mcis? Qnare aut Iibido; cum autem rcctus , dileclio vel charilas.
ergo non dixit, Misercre nostri, Domine, vidc hu- Amoreenim niovctur lanquam ad locum quo lendit.
roililatem nostrara ab inimicis noslris, tanquam multi Locus auteni aninioc non in spatio aliquo esl,quod
paupefes clament; scd tanquam unus , Misereremei, forma occupat corporis, sed in dclectalione, quo se
Domine? An quia unus intcrpellat pro sanctis, qui pervenisse per amorcm loclatur: dclectalio autem
primus pauper pro nobis factus est, cum esset di- perniciosa scquilur cupiditatem , frucluosa charila-
ves (II Cdr. vtn, 9), ct ipse dicit : Qui exaltas mede tero.Undc ct radix diclaesl cupiditas. (I Tim. vi, 10).
porlis tnorlis, tit annunliem universaslaudes luas in Radis porro lanquam pes arboiis intelligilur. Radix
portis filimSion? Exaltalur enim homo in illo non dicta est et cbariias , ubi de seminibus Dorainus lo-
solum quem gestat, quod caput Eeclesios est, sed quilur, quocin petrosis locis exurentesole ' arescunt,
etiam quisquis nostrum cst in csclcris membris; et quia iion habcnt altam radicera (Matth. xm, 5).
exaltalur ab omnibus pravis cupidilalibus, quac sunt Unde signilicat cos qui gaudent cxcipiendo verbum
portse mortis, quia per illas ilur in mortem. Morsau- veritalis, sed cedunt persecutionibus, quibus sola
tera est jam ipsa lxtilia in perfruendo, cum quisque charilale resistitur. Et Apostolus dicit : Vt in chari-
adipiscitur quod perdite concupivit : radix cst enim tale radkaliel fundalipossitiscomprehendere(Ephes. iu,
omnium malorum cupiditas (I Tim. vi, 10); et pro- 17).Pesergo peccatorura,idestainor, coraprehendilur
plerea porla mortis est, quia morlua cst vidua quas in muscipula quara occultant; quia cum fraudulen-
in deliciis vivit (ld. v,^6) : ad quas dclicias per cu- tam aclionem consecuta fuerit delectatio, cum eos
pidilales tanquam pcr portas morlis pervenitur. Sunt tradiderit Deiis in concupiscentiam cordis eorum
autem porloc UliaeSion , omnia oplima studia, per (Rom. l, 24), jara illa delectatio alligat eos, ut inde
quaevenitur ad visionem pacis in sancta Ecclesia. abrumpere amorem et ad utilia conferre non au-
ln his igitur portis bene annuntiaiittir univcrsaclau- dcant; quia cum conati fuertnt, dolebunt animo, tan-
des Dei, ut non detur saiiclum canibus , neque pro- quam pcdem de compede exuere cupientes; cui do-
jicianlur margaritoe ante porcos ( Malth. vn, 6); lori succumbcntes, a pcrniciosis delectationibusno-
qui malunt pertinaciter latrarc, quam studiose quac. lunt nbscedere.In muscipulaergo quamoccuttaverunq
rere, aut qui nec latrare nec quaerere, sed in sua- id est in fraudulento consilio, comprehensusest pes
rum voluplatum coenovolulari. Cum autem in bo- eorum,amor scilicet qui per fraudcm pervenit ad va-
nis studiis laudcs Dei annuntianlur, pclcnlibus da- nara laeliliam, qua comparalur dolor.
lur, et quserentibus manilestatur, et ptilsanlibus 16. [DCIS.17.] Cognoscitur* Dominus judicia fa-
aperilur. An forte portae mortis sunt corporales sen-
sus et oculi, qui aperli sunt homiiii cum dc ligno 1 Editi,exeunf,ef solevenkntearescunt.Mss.omiltunt,
vetito gustasset (Genes.m, 7), a quibus exaltantur, - veninte : sed ex iis aliqui habent,exetmtet a sole; aln,
exetmtesole;alii, exurenlesole.
quibus dicitur ut quocrant non quoc vidcntur, sed 2 Editi,cognosctlur.AtMss.,coguosckur: juxta LXX,gi-
quoe non videnttir; quia quoc videnlur temporalia nbsketai.
125 ENARRATIOIN PSALMUMIX. 126
eient. Hsec snnt judicia Dei: non ab illa tranquilli- cens : dum superbit impius, incendilnrpauper. Mirum
tale beatitudinis suse,nec a secrelis sapientioe,quibus est et verum, quanto studio bonac spei par.vuli accen,-
recipiuntur beatoeanimne,proferhir ferrum, aut ignis, dantur ad recle vivendum, comparalione peccantium.
aut bestia , aul aliquid laie quo crucienlur peccatOr Quo mysterio agitur,'ut etiam haeresesesse permittan-
res. Sed quomodo crucianlur, et quomodo facit Do- tur: non qtiia ipsi haerclicihoc yoIurit;sed quia hoc do
minus judicium? In operibus, inquit, manuum tuaxnta. peccatis eorum divina operatur Providentia, quac lu-
comptehensusest peccator. cem et facit et ordinat, tenebras aulera tantum or-
17. [vers. 18-21.] Hic interponilur, Cgnticumdia- dinat (Gen. i, 3, 4), ut sft earum comparalione lux
ptalmatis(a) : quasi occulta laclitia , quantum exisli- gralior, sicut hoereticorumcomparatione jucundiorest
mare possumus, scparalionis quaenunc fit, non locis> inventio' yeritatis : ea quippe comparalione probali
sed affectionibus animorum , inter peccatores et ju- inanifesli fiunt inler homines qui Deo noti sunt.
slos , sicul granorum a palcis adhuc in area. Et se- 21. Comprehendunturin cogitalionibut suis,quibus
quilur, Coniiertanfur peccatoresin infernum; id est» cogitant: id est, malaecogilationes corum vincula illis
dentur in raanus suas.cum eisparcitur, et illaqueen- fiunt. Sed quare (iunt vincula? Quoniam laudalur
tur delectatione mortifera. Omnes genles qum obli- peccator, inquit, in desidetiis animmsum.Adulantium
viscunlur Deum: quia cum non probayerunt Dcum linguaealligant animas in peccalis : delectat enim ea
habere in notilia , dedit illos Deus in reprobum sen- facere, in quibus non solum non metuitur reprehen-
sum (Rom. i, 28). sor, sed etiam laudator auditur. Ef qnt iniqua gerit,
18. Qitia non in finem oblivio erit pauperis' : qui benedkitur : hinc comprehendunlur in cogitationibus
videtur nunc in oblivioneesse, cum peccaiores feli- suis, quibus cogitant.
citate hujus saeculiflorere exisliinantur, et justi )a- 22. [vers. 4.] Irritavit Dominum peccator. Nemo
borare; sed paiientia, inquil, paupernni non perict ' graluletur homini qui prosperalur irf via sua , cujus
tn mlernum. Quapropler nunc paiientia opus est ad peccatis deest ultor, et adest laudator : major haeo
perferendos malos, qui jam voluntatibus separali ira Domini est. Irritavil enira Dominum peccalor, ut
sunt, donec etiam ultimo judicio separenlur. ista patialur, id est, ut correptionis flagella non pa-
19. Exsurge, Domine,non prmvaleat homo. Implo- tiatur. Irrilavit Dominumpeccator : secundummullitu*
ratur fulurum judicium : sed antequam veniat, Ju- dinem irm sumnon exquiret. Multum irasciltir, dum
dicentur, inquit, aettfesin conspectu tuo: hoc est in non exquirit, dura quasi obliviscitur et non attcndit,
occullo, quod dicitur coram Deo, paucis sanclis et peccata, et per fraudes ct scelera ad divitias liono-r
juslis intellig' nlibus. Constitue\Domine, legislalorem rcsque pervenitur : quod maxime in illo Antichristo
supereos. Videtur mihi Anlichrislum significare , de evenlurum est, qui usque adeo heatus videbitur ho-
quo Apostolus dicit : Cumrevelabilutliomopeccati( II minibus, ut etiam Deus puletur. Sed quanla ista ira
TAes.n, 3). Scionf gettfes3 quvciiamhominessunl : ut sit Dei, docenl sequenlia..
qui nolutit liberari a Filio Dei, et pertinere ad filium 23. [tiers.5.] Non esl Deus in oonspectuejus, conta-
hominis, et csse filii hominura, id est novi hoinines, minanlur vim ejus in omni tempore.Qui novit vel quid
serviant liomini, id est veteri homini peccatori, quo- gaudeat, vel quid loeletur in anima, novit quanlum
niatn hominessunf. malum sit luce deseri veritatis *; cum magnum ma-
IN PSALMUM
ALTERUM
IX. lum homines pulent oculorum corppraliura csecita-
tem, qua Iux ista relrahitur. QuanUun ergo poenam
20. [tiers. 1-3.] Et quia ille ad tanlum culmen ina-
patitur qui secundis rebus peccatorum suornm eq
nis glorise venturus creditur, lar.ta ei licebit facere,
perducitur, ut non sit Deus in conspectu cjus, et con-
et in orones homines, et in sanctos Dei, ut tunc vere taminenlur vise ejus in omni tempore, id est, cogita-
nonnulli infirmi arbitrentur Deuin res huraanas ne- liones el consilia cjus immunda sint! Aiifetuttlutju-
gligere; interposito diapsalmalc, subjicit tanquam vo- dkia lua a faciee/tis.Animus cniin malesibi conscius,
cem gementium ; et quoereiuium cur judicium diffe- dum sibi videlur nullam poenampati, credit quod non
ratur : Vtquid, Domine, iuquit, recessisti ionge? De-
judicet Deus, et sic auferunlur judicia Dei a facie
inde qui sic quacsivit, tanquam repente intellexerit,
ejus, cum hsec ipsa sit magna damnatio. Ef omnium
aut quasi sciens inierrogavcrit ut doceret, subjicit inimkorum suorttm dominabilnr. lla enim iraditur,
dicens; Despicis in opporlunitatibus , in tribulationi-
quod reges omnes superaturus sit, et solus regnum,
bnt; id est, opportunc despicis, et facis tribulationes obtenturus; quando etiam secundum Apostolum, quj
ad inflammandos animos desiderio advenlus tui : de illo praedicat, ln templo Dei sedebit, exlollensse
his enim jucundior est fons ille vitae, qui multura
super omne quod colilur et quod dicilur Deus (II Thest.
silierint; iiaquc insiuuat consilium dilalionis, di-
n,4).
1 PleriqueMss.,in finemin oblivioneerit pauper. 24. [«ers.6.] Et quoniam tradilus in concupiscen-
s QuinqueMss.,peribit. Aliicum editis,periel : vitiqse, liam cordis sui et damnationi ultimae destinatus, per
sed corrigi forte prohibebatconsuetudocantantiumpopulo-
rum, uti de verbo floriet dicitAugustiiiusinlib.2de Doctr. nefarias artes ad illudvanumet inaneculmendomina-
Cbristiana, c. 13. tionemque venlurus est, proplerea sequitur, Dixitenim
' ln edilis, vt scianl.Abestparticulant a Mss,et aeraeco
LXX. 1 DuoMss.,lucemdeserereveritalis. Aliitees, fucemde-
(a) Grsec.LXX,6di diapsalmatos. seri.
127 S. AUGUSTINIEPISCOPI m
in cordesuo: Non moveborde genetationein generalio- in cubili suo. Lconcm in cubili dicit eura in quo et vis
nem sine malo;i<\est, fama mea et nomenmeumdehac et dolus operabitur. Priraa enim perseculio Ecclesise
generalione in generationem.posterorumnon transiet, violenta fuit, cum proscriptionibus, iQrmentis, cce-
nisi ariibus malis adipiscar lam excelsum principa- dibus, Chrisliani ad sacrificandumcogerentur : altera
tum, de quo postcri tacere non possint. Animus enim perseculio fraudulenta est, quoenunc per cujusce-
pcrditus ct cxpers bonarum artium alque a justilise modi' hsereticos et falsos fratres agilur : tcrtia su-
luraine alienus, malis arlibus sibi aditum molilur ad perest per Anlichristum ventura , qua nihil est
peri-
famam lara diulurnam, ut apud posteros etiam cele- culosius, quoniaroet violenta et fraudulenta erit. Vim
bretur. Et qui non possttnt bene innotescere, cupiunt habebit in imperio, dolum in miraculis : ad vim rela-
vel male de se homiues loqui, dummodo noraen lalis- tum esl, quod diclum est, leo; ad dolos, quod diclum
sime pervagelur. Quod hic arbitror dictumesse :Non est, tn cubili suo. Et rtirsum ipsa repctita sunt con-
moveborde generalionein generationemsine malo. Est verso ordine. Insidiatur, inquit, uf raptaf pauperem;
ct alius inlelleclus. Si de generatione morlali ad hoc ad doluin periinet : quod autem sequitur, Ra-
selernitatis generalionem se venire non posse vanus perepauperemdum atlrahit eum, violentiaedeputatur;
ct crroris plenus animus arbitralur, nisi arlibus ma- attrahit enira significat, quibus polest crucialibus af-
lis; quod qiiidem etiam de Simone diffamatum est fligendo ad se adducit.
(Acf. viu, 9-23), cum sceleratis artibus ccelumse pu- 28. [vers. 10.] llem duo quoesequunlur, ipsa sunt.
tasset adepturum, et de humana generatione in di- ln muscipula sua humiliabit eum, dolus est. Inclina-
vinam generationem rebus magicis transiturum : quid bitur, et cadel, dum dominabilur pauperum, vis est :
ergo mirum, si etiam ille homo peccati, qui lotam muscipula enim bene significat insidias ; dominalio
nequitiam et impietatem, quam oranes pseudopro- vero terrorem apertissime insinuat. Et bcne ait,
phetoc inchoaverunt, impleturus est, cl tanla signa Humiliabit eum in muscipula sua : cum enim signa
faclurus, ut decipiat, si fieri potcst, ctiam electos, illa facere coeperit, quanlo niirabiliora vidcbuniur
diclurus est in corde suo : Non moveborde genera- hominibus, lanto illi sancti, qui lunc crunt, conte-
lione in genetalionemsinemalo ? mnenlur.et quasi pro nihilo habcbuntur; quosillecui
25. [tiers. 7.] Cujus matcdklione os ejus' plenum per justitiam ct innocentiam resistcni, mirificis faclis
esl, et amaritudine et doto. Magnumenim maledictum superare videbilur. Sedindinabilur, et cadet, dttm do-
est, tam nefandis artibus ccelum appetere, et ad ca- minabitur pauperum, id est, dum quselibet supplicia
piendam selernam sedem talia merila comparare. Sed irrogabit resistentibus sibi servis Dei.
hac ejus maledictione os plenum esl: non cnim ha- 29. [uers.11,12.] Unde auiem inclinabilur, et ca-
bebit effeclumista cupiditas, sed inlra os ejus tanlum dct ? Dixit enitn in corde suo : Oblitusest Detts, averiit
valebit ad eum perdendum, qui hoec sibi ausus est faciem suam, ne videal usquein finem. Hocc esl incli-
polliceri cum amaritudine et dulo, id est, ira et insidiis nalio et casus miserrimus, dum animus humanus in
quibus in suas partes conversurus est mullitudinem. suis iniquilalibus quasi prosperalur, ct parci sibi
Sub lingua ejus labor et dolor. Nihil est laboriosius pulat; cum excaccetur, et servelur ad ullimam oppor-
iniquitate et impietate: quem laborem scquilur dolor; tunamque vindiclam, de qua nunc jam loquiiur , Ex-
quia non solum sine fructu, sed etiam ad pemiciem surge, DonrineDeus, exallctitr manus lua; id est, ma-
laboratur. Qui labor et dolor ad illud refertur quod nifesta sit potenlia lua. Superius autem dixerat,
dixil in corde suo, Non moveborde generationein ge- Exsurge, Domine, non prmvaleat homo, judkenlur
netalionemsine mato : et proplerea, sub lingua ejus ; gentesin conspeciu luo; id est in occulto, uhi solus
non, in lingua; quoniam tacitc isla cogitalurus est, Deusvidct. Hoc factum cst, cum impii ad magnam
hominibus autem alia Ioculurus, ut bonus ct juslus quocvidetur hominibus felicitatem pervenerunt; su-
et Dei filiusvideatur. per quos constiluilur legislalor , qualem habere me-
26. [vers.8.] Serfefin ittsidiiscum divilibus. Quibus ruerunt, de.quo dicitur : Conslitue, Donrine,legislato-
divilibus, nisi eis quos hujus sseculimuneribus cumu- rem super eos, scianl gentes quoniam homines sunt.
labit? Et idco in insidiis cum his sedere dictus est, Nunc autem post illam occultam pcenam atque vindi-
quoniam falsara fclicilatera ipsorum ad decipiendos ctam dicitur, Exsurge, Domine Deus, exaltelur manus
homines ostentabit. Qui prava voluntate dum tales tua : non uliquc in occulto, sed jam in manifestissima
esse cupiunt, et bona oelerna non quoerunt,in laqueos gloria. Ne obliviscarispauperumin finem;id est, sicut
ejus incident. In occultisul inlerficiat innocentem.In inipii putant, qui dicunt : Obtilusesl Deus, averiil fa-
occultis pulo dictum esse, ubi non facile intelligitur ciem suam ne videat usque in finem. Usquc in (inem
quid appetendum, quidve fugiendum sit: imiocentem autem negant Deum videre, qui dicunl eum res hu-
autem interficcrc , est ex innocenle facerc nocentem. manas et lerrenas non curare; quoniam terra quasi
27. [vers. 9.] Oculi ejusin pauperemrespkiunt. Ju- finis est rerum, quia ullimura elemenlura est in quo
stos enim raaxime persecuturus est de quibus dictum Uominesordinatissime laborant, sed laborum suorum
est : Beati pauperesspirilu, quia ipsorum esl regnum ordinem videre non possunt, qui maxime pcrlinet ad
cmtorum(Matth. v, 3). Insidiatur in occullo, velut leo 1 Editi,hujuscemodi.sed melius aliquot Mss.,cujusce-
* sic aliquotprobaenotse Mss.,juxta LXX.[os plamm modi: qua voceutilur passimAugustinus,pro qualibus*'
est.] ctanque.
189 ENARRATIOIN PSALMUMIX. 130
occulta Filii. Laborans ergoEcclesia illis temporibus, psalmo canitur, Paralum cor meum, Deus, paratum
tanquam navis in magnis fiuciibus ct procellis, quasi cor meum (Psal. LVI, 8); de qua dicit Aposlolus : Si
dormientem excitat Dominum , ut imperet ventis , aulem qttod non videmussperamus, per paliemiam ex-
et tranquillitas redeat: dicit ergo, Exsurge, Domine spectamus(Rom. vm, 25). Jam vero aurem Dei, non
Deus, exalictur tnanus lita, ne obliviscaris pauperttm membrum corporeum, sed potenliam esse qua exau-
in finetn. dit, regulariter debemus accipere; atque ita quibus-
30. [vers. 13,14.] Jam itaque manifestum judicium que nominatis membris ejus, quae in nobis visibilia
inlelligenles, el exsultanles dicunt, Propler qutd ir- et corporea sunt, potentias operationum oportel in-
riluvi: impius Deum? id est, quid profuit lanta mala telligi, ne sscpe ista repclanlur : non enim corporeura
facerc? Dixit enim in cordesuo : Nonrequirel.Dcinde fas est putare, quod DominusDeusnon sonantem vo-
sequilur : Videsquoniamtu laboremel iram ' conside- cem, sed prseparationcra cordis exaudil.
ras, ut tradas eos in manus luas. Scnsus isle pronun- 34. [vers. 18.] Judkare pupillo et humili: id est,
tialionem quaerit, in qtia si erratum fuerit, obscura- non ei-qui conformatur huic soeculo, neque superbo.
tur. Sic enim dixit in corde suo impius : Non requiret Aliud esl enim judicare pupillum, aliud judicare pu-
Dcus, quasi Deus laborem et iram consideret, ul tra- pillo : judicat pupillum etiam qui condemnat; judicat
dal eos in manus suas; id est, quasi iaborare et irasci autcm pupillo qui pro illo proferl senlenliam. Vi non
tiineat, et propterca illis parcat, ne onerosa illi sit apponal ultra tnagnificarese homo super terram. Ho-
poenaeorum, aut ne iracundioe* lempcstale lurbetur, niines enim sunt, de quibus dictum est: Pone , Do-
quomodo plerumque homines faciunt, dissimulantes mine, legislaloremsuper eos, scianl genlesquoniam ho-
vindicUim,nc laborent, aut irascantur 3. minessunl. Sed eliam ille qui eodem loco intelligitur
31. Tifcideretklus etl pauper. Idco enim pauper poni supcr eos, homo erit, de quo nunc dicilur, Vt
est, id est, omnia liujus mundi lemporalia bona con- non apponat ullra magnificarese homo super terram :
tempsit, ut lu sis lanlum spes ejus. Pupillo lu eris cum venerit scilicet Filius hominis judicare pupillo,
adjtttor; id est, ei cui morilur pater hic raundus, per qui se exuit vcterem hominem, atque hoc inodo tan-
quem carnaliter genitus est, ct jam potest dicere : quam extulit Palrem.
Mundustnihicrucifixusest, et egomundo (Gal. vi, 14). 35. Post occulia ergo Filii, de quibus in hoc psalmo
Talibus enim pupillis paler iit Deus. Docet quippe mtilta dicta sunt, crunt manifesta Filii, de quibus
Dominuspupilios lieri discipulos suos, quibus dicit: pauca in fine ejusdcm psalmi nnnc dicta sunt: cx his
iVetiofctsdicatis patrem in ferrts (Matlh. xxm, 9). Cu- auiem litulus factus est, qtioc majorem hic parlem
jus rei exemplum pracbuitprior ipse dicendo : Qum leneiil. Potest et ipse dies advenlus Domini recte nu-
mihi mater, aul qui fratres (Id. xn, 48)? Unde volunt merari inter occulla Filii, quamvis ipsa Domini prsc-
quidam perniciosissimi hoeretici (a) asserere, non sentia manifesta fulura sit; de illo enim die dictura
cum babuisse matrcm : nec vidcnt esse conscquens cst quod nemo eura sciret, neque Angeli, nec Virtu-
si lnrc vcrba atlendant, ul nec discipuli ejus palres tes, ncque Fiiius hominis (Matth. xxiv, 36) : quid
hahuerinl; quia sicut ipsc dixit, Qummihi mater est, ergo tara occullum, quam id quod eliam ipsi judici
sic illos docuit, cum ait : Nolile vobisdicere patrem occultum esse dictura est, non ad cognoscendum,
in lerris. sed ad prodendum? De occultis autem Filii, etiam si
52. [tiers. 15, 16.] Conlere brachiunt peccatoris et quisquam non Dei Filium subaudire volucrit, sed
maligni; illius scilicel de quo supra dicebatur : Om- ipsius David, ciijus nomini tolum Psalterium tribui-
nimn inimkorum suorum dominabilur.Rrachium crgo tur, nain Davidici ulique Psalmi appellanlur, voces
ejus, dixit polentiam ejus : cui contraria est Christi illas audiat quibus Domino dicitur, Misererenoslri,
polenlia, de qua dicilur : Exsurge, DomitieDeus, exat- fili David (Id. xx, 30); atque ila etiatn hoc modo
lelitt manus ttta. Requirelur delktttm ejus, nec inve- eumdem DominumClirislum intelligat, de cujusoc-
nielttt. Propter illud, id esl 4, judicabitur de peccato cultis ipsc psalmus inscriptus est. Sic enim etiam ab
suo, et ipse periel propter pcccalum suum. Deinde angelo dicilur : Dabil itli Deus sedem David patris sui
quid mirum si sequitur, Dominusregnabilin wlernum (Luc. i, 32). Nec illa sentenlia huic intellectui con-
el in swculitmsmculi, peribitis genles de terra iltius? traria est, qua idera Dominus quoerit a Judscis, Si
Genlcs posuit, peccatores et impios. filius DavidChristus esl, quomodoin spirilu vocaleum
33. [vers. 17.] JOesideriumpauperum exaudivilDo- Dominum,dicens: Dixil DominusDomino meo, Sede
minus: dcsiderium illud quo ocstuabant, cum in an- ad dexleram meam, doncc ponam inimkostuos sub pe-
gustiis el tribulationibus hujus sseculi Domini diem dibus luis (Malth. xxu, 44). Dictum est enim imperi-
concupiscerent. Prwpatationemcordis eorumexaadivit lis, qui quamvis venturum Christum sperarent, sc-
auris lua : haec esl cordis praeparatio, de qua in alio cundum hominein laraen eum exspeclarcnt, non se-
1Lov. addit,ef dolorem;quod a librisaiiis et a grae- cimdum quod Virtus ct Sapienlia Dei est. Docet ergo
coabest. ibi fidem verissimam et sincerissimam, ut et Do-
ne iracundia el lempestate: dissentientibusMss. minus sit regis David, secundum quod est Verbum
*Editi,
SicprobaenotaeMSS. Editivero,qui dissimulalavindkla
elaborant ne itascantur. in principio, Deus apud Deum, per quod facta suul
» Editi: propteriUud idem. Mss.aliquot:Ptovter illud, omnia
(Joan. i, 1); et filius, secundum quod factus
idest.
(a) Manictei. estei ex semine David secundum carcem (Rom.r, 3).
431 S. AUGUStlNl EPISCOPI 152
Non enim dicit, Non est filius David Christus; sed , ficillime arbilror posse nominem scire; Cutrienim
Si jam tenetis quod filius sit ejus, discite quomodo qtiscritur unde lumen habeat, alii dicunt suum ha-
sit Dominusejus; nec leneatis in Christo quod filius bere, sed globumcjus dimidiumlucere, dimidiumau-
hominis est, ila cnjm fllius David est; et relinqualis lem obscurum csse; dum autem movetur in circulo
quod Filius Dei est, ila enim Dominus ejus est. suo, eamdem parlem qua lucet, paulalim ad terras
converli, ut videri a nobis possit, et idco prius quasi
IN PSALMUM X corniculatam apparere. Nam et si facias pilam ex di-
ENABRATIO. midia parte candidam , et ex dimidia Obscuram; si
. eam partem qux obscura cst ante octilos habeas, ni-
In finem, Ptalmus ipsi David.
hil candoris vides, ct cuin coeperis illam candidam
1. [tiers. 1,2.] Novatractatione tilulus iste rion in- partem ad oculos converlere, si paulalim facias,
diget; jam enim satis tractatum est quid sit, tn finem. primo cornua candoris videbis, deinde paulalim
Ipsum ergo Psalml texlum videanms, qui mihi vide- crcscit, donec lola pafs candtns opponatur oculis,
lur adversus hacreticos(a) canendus, qui eommemo- et nihil obsctinc altcrius
in partis videatur : quod si
rando et exaggerando fnultorum Ecclesia peccata, perseveres adhuc paulalim converlerc,
aut omnes aut ab incipit ob-
.quasi aptid ipsos justi plures sint, scuritas appircre, ct candor minui, donec ite-
ilnius Ecclesiaeveroe matris uberibus nos avertere rum ad comua rcdcal, cl poslremo totus ab oculis
alque abripere moliuhlur,' affirn.antes quod apud avertalur, ac rursus obscura illa
sil et admonen- pars sola possil vi-
ifisos Christus, qnasl pie siudioseque deri : quod ficri dicimt, cum lumen lunse videtur
(Cs, ut ad eos transenndo transmigremus ad Chri-
crcsccre usque ad quintamdecimamlunam, et rursus
sltim, quem se habere menliuntiir. Notum est autem
ad triccsimam minui, et redire ad comua, do-
Christum in prOphetia, cum mullis nominibus allcgo- usque nec penitus nihil in ea lucis appareal. Secunduriihanc
fice insinuaretur, etiam monlem appellatum. Respon-
opinionem liina in allegoriasignificalEcclesiam,quod
dendum est itaque istis, et dicendum : 1n Dotnino
ex parte spirituali lucel Eccles:a, ex parte auteni car-
confido,quomodo diciiis animm mem: Transmigta in
nali obscura est : et.aliquando spiritualis pars in bo-
monlet sicut passer? unum montem leneo in quo con- nis
operibus apparel bominibus ; aliquando autem in
fido, quomodo dicitis ut ad vos transeam, tanquam conscieiitia
fnulti sint Christi? Aut si vos montes csse dicitis per solo latet, ac Deo lantummodo nola est, cum
esse corpore apparet hominibus; sicut contiiigit, cum
superbiam , oportet quidem passerem pennatum oramus in corde, et quasi nihil agere videniur, duin
virtutibus el proeceptis Dei; sed ea ipsa prohibent non ad
terram, sed sursum corda habere jubemur ad
volare in istos montes, et in superbis hominibusspem
Doininiim.Alii autem dicunt non liabere lunam lu-
collocare. Habeo donuim ubi requiescam, quia in
men proprium, sed a sole illuslrari; sed quando cum
Domino conlidb : nain el passer invenit sibi domum
illo est, eam partem ad nos habere qua non illustra-
(Psal. Lxxxiui i), et factus esl Dominus refugium et ideo niliil in ea lucis videri; cum autera inci-
IX, Dieamus ergo tota fiducia, ne tur,
pauperi (Psat. 10). ab illo recedere, illustrari ab ea etiam parle quam
dum Cliristtun apud hoerelicosqiiserimus,amittamus: pit
habet ad lerram, et necessario incipere a cornibus,
Jn Domino confido; quomodo dicilis animm mem:
in monfessicut donec fial quiniadecima contra soleni; tunc enim sole
Transmigra passer?
2. [tiers.3.] Qiioniameccepeccatoresintenderuntat- occidenlc oritur , ut quisquis occidentemsolcra ob-
cum eum coeperil non videre, conversus
iuhi, paraveruntsagiilas sttasin pharetra, tit sagiiient servaverit,
ih obscura luna recloscorde. Terrores isti sunt com- ad Orientem, lunam surgcre videat; atquc inde cx
miiiantium hobis de peccaloribus, ut ad sc lanquam alia parle cura ei coeperit propinquare, illam partem
ad justos transeamus. Ecce, inquiunt, peccatoresin- ad nos convertere, qua noii illuslratur, donec ad cor-
tenderttntatcum : credo| Scripturas, quas illi carna- nua redeat atque iiide oiiiniiio non appareal; quia
Illef interpfelando, venenalas inde sententias emit- [iinc pars illa quacillustralur, sursum esl ad coclum,
lunt. Pafaverunf sagitlas suas in pliurelra : eadera ad terram atitem illa quam radiare sol non polest.
verba sciiicet, quaeScripturarum auctoriiate jacula- Ergo el sceumluii)hanc opiiiioncni, luna intelligilur
turi sunt, in eordis occulto paraverunt. Vt sagiiientin Eccleiia, quod s.uumlumen non habcat, sed ab uni-
obscuraluna reclos corde: ut cum senserint; Ecclesiae geniio Dei Filio, qui inullis locis in sanclis Scripluris
lumine propter mullitudinem imperitorum et carna- allegorice sol appellatus est, illustralur. Queui ne-
llutn obscurato, non se posse convinci, corrumpant scientes et cernere non yalentes htcrelici (a) quidam,
bonos iriores colloquiis malis (I Cor. xv, 33). Sed ad islura solem corporeum et visibilem, quod com-
contra omineSistos terrores dicendumest: Iri Domino niune lumcn est carnis hominura atque rauscarum,
scnsus simpliciura conanlur avertere, et nonnullo-
cenfido.
3. Luna vero quam congruenter significet Eccle- rum averlunt, qui quamdiu non possunt interiorem
siam, memini me promisisse in hoc psalmo conside- lucem veritatis raenle conlueri, simplici fide catho-
ralurum (b). Duaesunt de luna opiniones probabiles : (a) Manichscinimirum,qui in lib. I de Genesicontra
Iiarum autem quaevera sit, aut rion omninO,aut dif- Maidch., c. 3, et in lib. II, c. 23, solemadorare,eiquege-
nuflectcrcin lib.de MoribusManicli,,c. 8, n. 13, tradon-
(a) Adversus Donatistas. tur. Et oralionesdemumad solem,quaquater^wn,drcum-
(ft)Supraia Enar.Psalm.vru,n. 9. it, per diemfunderenarranturin lib.de Uaeresibus.
ENARRATIO IN PSALMUMX. \U
4X5 . . ..._ . /_\ . .. ;_
non possunt, per cujtts canosjuranl (a): et cum in
lica contenuessejiojmi^^ cibi cer(o sermone ab cis queerilur, cujus communionis sint,
etjiuii crgo duartim istarum nisi de parte illius se esse dicant, non possunl agno-
robore mmi»''^-Q~uaelibet
•.' w . . ,,
num vera sit, congruenler accipitur allegonce sci. Dic quid is<i faciunl, cum illis commemorantur
luna, Ecclesia. Aut si in islis obscurilatibus, magis lam innumcrabilia et quotidiana peccata et scelera
negoiiosis quam fructuosis cxcrcere animuin aut non eorum, quibus plena est illa societas? Numquidpos-
libet, aut non vacat, aul animus ipse non valet, satis suiit dicere. InDomino confido;quomododieitisanimm
est lunani popularibus oculis inlueri, et non quaerere mem: Tramsmigrain montessicut passet? Non enim
obscurascausas, sed cum oninibus et iucrenienta ejus conlidunt in Domino, qui lunc esse dicunt sancta sa-
et coniplemenla et dctrimcnta sentirc. Qtiac si pro- cramenta, si pcr sanclos hominesdentur. llaque cum
plerea deficitut renovetur, etiam ipsi impcrilse mui- ab cis quoeritur,qui sint sancti, erubescunt dicere,
litudini demonstral Ecclesioefiguram, in qua credilur Nos sumus; quin etiam si illi non erubescant hoc di-
resurreclio morluoruni. cere, hi qui audiunl pro ipsis erubescunt. Ilaque isli
4. Dcindc quscre-ndumesl quid in hnc psalmo ac- cogunt eos qui accipiunt sacramenla, spem suam in
cipialur obscuraluna, in qua peccatores sagiltare pa- homine ponere, ctijus cor vidcre non possunt. Et ma-
raverunt rectos coide. Non cnim uno modo dici ledictusomnis qui spein suam ponil in hnmine (Jetem.
obscura luna polest : nam el cuni finilnr meiistruis xvn, 5). Quid est eniin dicere, Ego quod do sanctum
cursibus, el cum ejus fulgor nubilo interpolatur, est; nisi, Spem tuam in nie pone? Quid si non es
ct cum plena dcficit, dici potcst obscura luna. sanclus? Aut ostende cor tuum. Quod si non potes,
Polcst ergo ct de perscculoribus marlyrum intcl- ubi videbo quod sanctus cs? An forle dices quod seri-
ligi, quod sagittare volucrinl iu obscura luna reclos ptum esl, Ex opetibttseorum cognosceliseos (Matth.
corde : sivc adhuc in. Ecclesioenovilate, quia non- vn, 16)? Video planemira opera, quotidianasviolen-
dum lerris niajorcffulscr.it, ct gcniilium superstilio- lias Circumcellionumsub episcopis el presbyteris du-
niim tencbras viceral : sive linguis blaspliemorumet cibus circumquaquevolilare, etterribiles fustes Israe-
chrislianum nomcn malc diffanianlium,quasi nebulis lcs vocare \ quoehoinines qui nuiic vivunt, quotidie
cuiii tcrra oblcgcrelur, vidcri perspicua luua non po- viilent et sentiiint. Macariana (b) vero tempora, de
teral, id csl Ecclesia : sive ipsorum marlyrum coedi- quibus invidiam faciunt, el plurimi non viderunt, et
bus ct tanla cffusionesanguinis, tanquain illo defeclu ncmo nunc videl: et quisquis ea vidit catholicus, po-
ct obscuralionc qua cruentara faciem luna videtur tuit dicere, si Dei servus essc vellet, In Dominocon*
oslendcrc, a nominc chrisliano delcrrebanlur infir- fido; quod et nunc dicit, cum niulta quoe noii vult,
mi; in qtto terrorc verba dolosa el sacrilegajacula- in Ecclesia vidct, qui se intra illa relia plena piscibus
bantur peccalores, ul etiam rcclos corde pervcrterent. bonis et malis (Id. xni, 47) natare adhuc sentit, do-
Polest et dc his pcccatoribus inlelligi, quos Ecclcsia nec ad finem maris veniatur, ubi mali scgrcgentur a
continct, quod tunc invcnla occasiouc hnjus lunoc bonis. Isti iiutem quid respondent, si aliCuiillofum
obscursc,multa commiserinl(a), quoenobis opprobria dicat ille quem bapiizant : Quomodo me jubes prse-
nunc objiciuntur ab hacreticis, ciini corum auctorcs sumere? Nnm si et danlis et accipienlis est merilum,
ea fecissedicantur. Sed quoquo modo se liabeat quod sit dantis Dei, et accipienlis conscienliocmeoe: hsec
in obscura luna faclum cst, nuuc catholico noininc cnim duo noii milii inceiia sunt, boniias illius, et II-
toto orbe diffuso alquc celebralo, quid miiii csl in- des mca. Quid te interponis, de quo certum scire
cogniiis perlurbari? ln Domino cnim conftdo; nec niliil possttm? Sine me dicere, ln Domihoconfido.
attdio dicenlcs aiiimoomcx : Transmigta in monles Nam si in te confido, unde confido si nihil mali ista
skul passer. Quoniam ecce peccaloresinlenderuntar- nocte fccisti? Postremosi vis ut credam tibi, numqnid
cum, ut sagillentin obscuraluna rccloscotde.Aut si et possumampliusquamdete credere? Undeergo confido
illis nunc luna vidctur obscura, quia incertttm volunt in eis quibus heri comraunicasti, et hodie coramuni*
eflicere quoesil catholica, et eam peccaiis carnaliuin cas, el cras communicabis,utrum vel isto triduo nihil
hominum, quos mtilios conlinet, conantur argucre ; mali commiserint? Quod si nec te nec me polluit
quid ad cuin pertinet qui vere dicit: In Dominocon- quod ncscimus, quoecaussi est ut rebaptizes eos qui
fido? Qua vocese quisque et frumenlum esse oslen- lempora traditionis et Macarianocinvidioenon nove-
dit, cl usque ad venlilalionis tempus paleas (olerabi- runl?Quoe causa est ut christianos de Mesopntamia
liter suslinet. venienles, qui Csccilianiet Donati nec riomen audie-
5. In Domino ergo confido.Illi limeant qui confi- runt, rebaplizare audeas , et ncgcs essc christianos?
dunt in homine, el de parle hominis se esse negare Si autem illos polluunt aliena peccala quaenesciunt,
(a) Tanstitilludquodversanleinler persecutionum pro- 1 SicaliquotprobaenotaeMss.At edd., fustesisraelisvo-
cellasEcelesiacommissum esttradilioniscrimen:qubdqui- cari.
dem calholiciscaluninioseobjectabantDonatistac, quando (a) Donatistae per canosDnnatijurafit.
potitismajoresipsorumquiilamGestismuriicipalimis pro- (b) Macariana tempora,quibusse a Catholicisdiramper-
fcabanlursacrcscodiceset Ecclesioeinstrumcntapersccu- secutionempas^osesse Donatistse querebantur,pertinent
toribusUadiiJisse,utiscribitAuguslinusin EpistclaLxxvi, ad annumcirciter348,quo Macarius et Paulusveneruritin
n. 2. Etin cv, n. 2, « Uliqueostenderemus,ait, vobis, Africam,eoa Constanteniissi,ut egenoriuninopiam.largi-
quiapoliusilli traditoresfuerunt,qui Caeciliainum
(cartha- tionibuslevarent, utque schismaticos revocarentad unita-
gmensemepiscopum) et sociosejusquasitraditioniscrimi- tem calholicam.ne his Optatusin lib. IU, Auguslinusu»
ne damnaverunt. n.
episl. xnv, i, 5, etc.
133 S. AUGUSTINIEPlSCOPl
m_V
-M
lenel le rcum quidquid per.singulos dies in parle
vestra lc nescienle commitlitur, imperalorum consti- sua qusequeofficiagerenlibus, In s m^mbr,s su's.
tutiones (a) fruslra objicienlem ' Catholicis, cum in charitate 1 construclis ; quod violat,
qu\sq\»vi.-ia^
vestris caslris privati fustes ignesquesicssevianl.Ecce principalus sui a calholica societate disjungitur. Do-
quo Iapsi sunt, qui cum viderent in Calholica pecca- minusin templosanctosuo, Dominusin ccelosedesejus,
tores, non potuerunt dicere, In Domino confido,et Si coelumacceperis juslum, sicut terram accipispec-
spem suam in homine posuerunt. Quod omnino dice- catorem, cui dictum est, Terra es, et in terram ibis
rent, si non aul ipsi, aut et ipsi tales essenl, qualcs (Gen. III, 19); quod diclum est, Dominusin templo
illos pulabanl, a quibus sacrilega superbia separari sanctosuo, repetitum intelliges dum dictum est, Do-
se velle finxerunt. minus in cmlosedes ejus.
6. [ tiers.4.] Dicat ergo anima calholica: In Domino 8. Oculi ejus in pauperem respiciunt. Quippe cui
confido; quomododicitis animm mem: Ttansmigta in derelictus est pauper, et qui factus est refugium pau-
monles sicut passer? Quoniam esse peccaloresinten- peri (Psal. ix, 10). Et ideo sedilioncs omnes et lu-
derunt arcum, paraverunlsagitlas suas in phatelra , ut mullus inlra isla relia, donec perducanlur ad litlus,
sagitient in obscuta luna reclos corde : et sermonem de quibus nobis in perniciem suam et ad noslram cor-
ab ipsis convertal ad Doininum , et dicat, Quoniam reclionem insultanl hscrctici, per cos homincs fiunl
quw perfecisti destruxerunl. El hoc dicat, non contra qui pauperes Christi esse nolunt. Sed nuiiiquid ab eis
istos solos, sed conlra omnes haerelicos.Omnes enim qui hoc esse volunt, averlunt oculosDei? Oculi cniiii
quantura in ipsis est, deslruxcrunl Iaudem, quara ex ejus in paupcremrespkiunt. Numquid metuendum cst
ore infantium et lactentium perfecit Deus (Psal. viii, ne in turba divilum paucos pauperes videre non pos-
3), dum quseslionibusvanis cl scrupulosis exagitant sit, quos in Ecclesioecatholicsegrcmto custoditoscnu-
parvulos, et eos nutriri fidei lacte non sinunt. Quasi triat? Palpebrmejus intettogant filios hominum. Ilic
ergo dicltim sit huic animac, Quare isli tibi dicunt, filios hominum,illa regula libenlcr accepcrim, de vc-
Transmigrain montessicut passer? quare te de pecca- teribus regeneratos per fidem. Hi quippe quibusdani
toribus terrent, qui intenderunt arcum ad sagitlandos Scriplurarum locis obscuris, tanquam clausis oculis
in obscura luna rectos corde? Respondet: Ideo utique Dei, exercentur ut quscrant: et rursus quibusdam lo-
me lerrent, quoniamqumperfecistidestruxetunt. Ubi, cis manifestis, tanquam apertis oculis Dei, illuminan-
nisi in conventiculis suis, ubi parvulos et inlerioris tur ut gaudeant. El isla in sanclis libris crebra opcr-
lucis ignaros, non lacle nulriunt, sed venenisnecanl? tio atque adapertio tanquam palpebroosunt Dei, quoc
Juslus autetn quid fecit? Si vos Macarius, si vos Cse- interrogant, id est, quseprobant filios hominum, qui
cilianus offendit; Christus qttid fecit vobis, qui dixit, neque fatigantur rerum obscuritale, sed exercentur,
Pacem meam do vobis, paeem meam relinquo vobis neqtie inflantur cognitione, sed confirmantur.
(Joan. xiv, 27) : quam vos nefanda dissensione vio- 9. [vers. 6.] Dominus intertogat jusittm el itnpium.
laslis? Christus quid vobis fecit, qui traditorem suum Quid ergo metuimus ne aliquid nohis obsinl impii, si
tanla patienlia pertulit, ul ei primam Eucharisliam forle nobiscumsacramenta non sincero corde commu-
confectam manibus suis et ore suo commendalam, nicanl, quando ille inlerrogat justuiri el impium? Qtti
sicul cxteris Apostolis traderet (Luc. xxn, 19, 21)? aulemdiligitiniquitalem,odit animamsuam (a): id csl,
Quid vobis fecit Chrislus, qui eumdem tradilorerri non ei qtii credit Deoel spem suam non ponit in ho-
suum, quem diabolum nominavil (Joan. vi, 71), qui mine, sed tanlum aniraaesuoe nocel dilector iniqui-
ante iradilionem Domini nec loculis dominicisfldem tatis.
poluit exhibere (ld. xn, 6), cum cseteris discipulis ad 10. [tiers.7, 8.] Pluet super peccaloreslaqneos.Si
prxdicandum regnum ccelorum misit (Matth. x, 5); nubes generaliler Propheloeintelliguntur, sivc boni,
ul demonstraret dona Dei pervenire ad eos qui cum sive mali, qui eliam pseudoprophetoeappellantur; sic
fide accipiunl, etiamsi talis sit per quem accipiunt, ordinantur pseudopropheloea Doraino Deo, ul de his
qualis Judas fuit ? laqueos supcr peccatorcs pluat : non cnim quis juatii
7. [vers. 5.] Dominusin lemplosanclosuo. Ila vero, in eos sectandos incidit nisi peccator; sivc ad proc-
sicut Apostolusdicit, Templumenim Dei sanctum esl, parationem extremi supplicii, si perseverarc in pcc-
*
quod cslis vos. Quisqtrisautem lemplum Dei violaverit, cando maluerit; sive ad desuadendam superbiam,
disperdet illum Deus (ICor. ni, 17). Templum Dei si aliquando Deum cura sinceriore quoesiveril.Si au-
violat, qui violat unitatem : non enim lenet caput tem nubes nonnisi boni et veri Prophelac intclligiin-
(Coloss.n, 19), ex quo totum corpus connexum et lur; el de his manifcslumest super peccalores Iaqueos
compactumper omnem taclum (b) subministrationis, pluere Deum, quamvis de his etiam pios ad fructifi-
sccundum operalionem in mcnsuram uniuscujusque candum irrigct: Quibusdam,inquit Apostolus, sumtts
parlis incrementum corporis facit, in sedificationem odor vitmin viiam, qttibusdamodor moriisin mortem
tui in charitate (Ephes. IV,16). In hoc templo sancto (II Cor. u, 16). Non enira Prophetoetanlum, sed om-
1 sic Mss.Ateditiferebant: Tenereum facil, quidquid
pet singutosdiesin patte veslta te nescientecommittitur? • Editi,cliaritalis.At Mss, chatitate.
constilutionesfrustta objkitis, etc. pluresMss.,desudandam:aliqui,dissuadendam.
lmperatotum
(a) Constitutionesbic tangit editasan. 405. (a) Haecparsvers.6 tractatureliamin Enar. psal.xcm.
(b)Gfxc.,aphis. n. 1; et c, n.4.
137 ENARRATIO IN PSALMUMXI. 138
nes verbo Dei animas irrigantes, nubes dici possunt: Dominus in coelosedes ejits? id est, Verbum in ho-
qui cum male intelligunlur, pluit Deus super pecca- mine, vel ipse Filitts hominis qui in coelis est. Oculi
tores laqueos; cum autem bene intelligunlur, fcecun- ejus in pauperemrespkiunl: aut quem suscepit secun-
dat pectora piorum atque fidelium. Sicut exempli dum Deum, aut proptcr quem passus est secundum
gratia, quod scriplum est, Et erunt duo in carne una hominem. Palpebrm ejus interrogant ftlios hominum.
(Gen. n, 24), si ad libidinem quisque interpretetur, Opertionem atque adapertionem oculorum, quod no-
laqueum pluit super peccatorem; sin aulem intelli- mine palpebrarum probabile est positum, mortcm
gas, sicut ille qui ait, Ego aulem dico in Christoet in resurrectionemque ejus accipere possumus, ubi pro-
Ecctesia (Ephes. v, 52), imbrem pluit super fertilem bavit filioshominum discipulos suos, et lerritos sua
terram : eadem autem nube, id est divina Scriptura, passione, et resurrectione loetificatos.Dominus inter-
1 ulrumque faclum est. Item Dominusdicit: Non quod rogat juslum et impium : jam de coelogubernans Ec-
intrat in os vestrum, vos coinquinat, sed quod exil clesiam. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam
(Matth. xv, 11). Audit hoc peccator, et gulam parat suam : quare hoc ila sit, consequentia docent; Pluet
voracitati: audil hoc justus, et a ciborum discernen- enim super peccaloreslaqueos, secundum superiorem
dorum superslitione munitur. Et hic igitur eadem expositioncm accipiendum, et omnia csetera usque ad
Scripturarum nube, pro suo cujusque merito, et pec- finem Psalmi.
catori pluvia laqueorum, et juslo pluvia ubertalis in-
fosa est.
IN PSALMUM XI
11. Ignis el sutphur et spiritus procellmpars calicis
eorum. Hsec poena eorum est atque exitus, per quos ENARRATIO.
blasphemalur nomen Dei, ut primo cupiditalum sua- In finem, pro octavo, Psalmus David.
rum igne vastentur, deinde malorum operum putore 1. [vers. 1.] Octavum diem judicii posse intelligi,
a ccetubeatorum abjiciantur, postremo abrepti atque in sexlo psalmo diclum est: polest et pro octavo, in-
submersi, ineffabilespcenas luant. Hsecenim pars est
calicis eorum; sicut juslorum calix tuus inebrians telligi pro seterno sacculo; quia post hoc tempus quod
septem diebus volvitur, dabitur sanctis.
qnam prseclarus (Psal. xxn, 5)! Inebriabuntur enim 2. [vers. 2.] Salvum me fac, Domine, quoniam de-
abubertatedomustuse(Psa/. xxxv, 9). Calicem autem fecit sanctus : id est non invenitur; sicut loquimur
propterea puto appellatum, ne quid praeter modum cum dicimus, Defecit frumentum, aut, Defecit pecu-
atque mensuram, vel in ipsis peccatorum suppliciis, nia. Quoniam diminulmsunt verilatesa filiis hominum.
per divinam providentiara fieri arbilremur. Et ideo Yeritas una est, qua illustrantur animse sanctoe: sed
tanquam rationem reddens quare id fiat, subjecit: quoniam multsc sunt animse, in ipsis multocvcritates
Quoniamjustus Dominus, et justitias dilexit. Non fru- dici possunt; sicut ab una facie multse in speculis
stra pluraliter, nisi quia homines dicit, ut pro justis,
imagines apparent.
justitise intelligantur positse; in mullis enim justis 3. [tiers. 3.] Vana locutus est unusquisquead pro-
quasi multse juslitise videntur esse, cum sit una Dei, ximum suum. Proximum oranem hominem oportct
cujus omnes parlicipant : tanquam si una facies in-
tuealur plura specula, quod in illa singulare est, de intelligi : quia nemo est cum quo sit operandum
illis pluribus pluraliler redditur. Propterea rursus ad malura; et dilectio proximi.malum non operalur
(Rom. xin, 10). Labia dolosa, in corde et corde loculi
singularitalem se refert, dicendo, JEquitatem vidit fa- sunl mala '. Quod bis ait, in corde et corde, duplcx
cies ejus: fortasse pro eo sit positum, Mquitatem vidil cor significat.
faciesejus, ac si dicerelur, jEquitas visa est in facie 4. [vers. 4.] Disperdat Dominus universa tabia do-
ejus, id est in cjus notitia; facies enim Dei est poten- losa. Vniversa, dixit, ne quis se exceptum putet, sicut
tia qua dignis innotescit: aut certe, Mquilalem vidit
Apostolus dicit : In omnem animam hominis operantis
facies ejus, quia non se prsebet cognoscendummalis,
sed bonis; et ipsa est sequitas. malum, Judmi primum et Grmci (Id. u, 9). Linguam
12. Si quis autem lunam synagogam vult intelli- magniloquam: linguain superbam.
5. [vers. 5.] Qui dixerunt: Linguam noslram ma-
gere, ad passionem Domini referat Psalmum, et de
Judseis dicat, Quoniam qumperfecisti destruxerunt; ac gnificabimus,labia noslta apud nos sunt, quis nosler
Dominus est ? Supcrbi hypocritoe significanlur, in
de ipso Domino, Jusius autem quid fecil?quem tan-
sermone suo spem poncntes ad homines decipiendos, .
quam destructorem Legis arguebant: cujus pracepla, et Deo noi) subdili. I
perverse vivendo, et ea contemnendo, ac sua statucn- 6. [uers. 6.] Ptoplet misetiam inopum et gemiium
do, deslruxerant, ut ipse Dominus secundum homi-
nem loquatur, ut solet, dicens, ln Dominoconftdo; paupetum, nunc exsurgam, dicit Dominus («) : ila
enim populum suum ipsc Dominus in Evangelio mi-
quomodo dicitis animm mem : Transmigra in tnontes seratus cst, quod rcctorem non haberet, cum bene
ticut passer ? propler terrores scilicet eorum , qui il-
lum apprehendere et crucifigere cupiebant : cum posset obtemperare. Unde eliam dicluni est in Evan-
peccatores sagitlare volentes reefos corde, id est qui gelio : Messismulta, operarii autem pauci (Mallh. ix,
Christo crediderant, in obscura luna, id est repleta 37). Hoc autem ex persona Dei Patris accipiendum
peccatoribus synagoga, non absurde intelligilur. Cui 1 Edd.,vana.AtMss.,ntala. i
congruit et quod dicilur, Dominusin templosanclosuo, (u) tdem vers. 0 explicaturin Enar. Psal.xcm, n. 7.
SAHCT.AUGUST.IV. . (Cinq.)
159 S. AUGUSTINIEPISCOPI 140
est, qui propter inopes'et pauperes, id est inopia terrena inhabitatio sensuiri multS cogitanlem (Sap.
et paupertatc bonoruni spiritualium egentes, Filium ix, 15): multiplicantur autem justi secundum altitu-
suum digiiatus est niiltere; inde autem incipit sermo dinem Dei, quando ibunt de virlute in virtulem (Psal.
cjus apud Maltliocumin nionte, cum dicit : Beafi LXXXIH, 8).
jiaitperes spiriiu, qttoniamipsotum est tegnum cwlotum
(Id. v, 3). Ponain in salutari. Non dixit quid ponat; IN PSALMDM XII
sed in saltiiari, in Christo accipiendum est, secundum ENARRATIO.
illud, Quoniam viderunt oculi mei salutare tttum (Luc.
In finem, Psalrhus Dabid.
ii, 30 ): ctideo intclligiliir in illo posuisse quod ad
miseriani inopum auferendnm el consolandum gemi- 1. [vert. 1.] Finis enim Legis Chrislus ad justi-
tuin pauperum perlinet. Fiduciuliler agam in eo; se- tiam omni credenli (Rom.x,i). Vsqnequo,Domine,
cundum illud in Evangelio : Eraf enim docens eos obliviscerisme in finem? id est, differs me ad intelli-
tanquampotestalemhabens, non tanquam Scribm eorum gendum Christum spiritualiter, qui est Dei Sapientia,
(Maith. vn, 29). et reclus finis omnis intenlionis animse. Quo usque
7. [vers. 7.] Eloquia Domini, eloquia casla. Hsec avertis faciem luam a me? Sicut non obliviscitur Deus,
persona ipsius Propheloc esl. Eloquia Domini, eloquia sic nec faciem avertit; sed more nostro Scriptura
casta : casia dicit, sine corruptione simulationis. loquilur : avertere autem Deus faciem dicilur, dum
Multi cnim procdfcant veritatem non caste, quia non dat animoenotiliam sui, quaeadhuc purum menlis
vendunt illam prelio comnioditutnm hujus soeculi: octilum non hahet.
de lalibus dicit Apostolus, quod Christum annuntia- 2. [vers.2.] Quamdiu ponam consiiium in anima
rent non casle (Pltilipp. i, 17). Argentum igneexami- mca ? Consilio non opus esl, nisi in adversis. Ergo,
mlum terrm. lpsa eloqilia Doniini per tribulationes Quamdiu ponam consiliumin anima mea, ita dicttim
probata peccatorlbus. Purgatum seplttplum: pef timo- est, Quamdiu ero in advcrsis ? Aut certe responsio
rem Dei, per pietatern, per scientiam, per fortitudi- esl, ul isle sit sensus, Tamdiu, Domine, oblivisceris
nem, per consilittm, pef intellectum , per sapienttam mc in (inera, el tamdiu avertis faciem luam a me,
(Isai. xi, 2). Nam septcm suut etiam beatttudinis quamdiu ponara consilium in anima mea : ut nisi
gradus, quos in eodem scrmone quem Iiabuit in quisque posuerit consilium in anima sua ut pcrfccle
nioiite Dominus exsequitur XKTA Matihamm : Beaii operetur misericordiam, non eura dirigat Deus in
panperes spiritu, beati miles, beaii lugenles, beati qiti finein, neque nolitiam sui plenara quod est facie ad
esurhmt el stiiunl justitiam, beati misericordes, beaii faciem, prcebeat illi. Doloremin corde meo per diem?
mtmdo cOrde, beati pacifici (Malth. v, 3-9): de qul- subauditur, quamdiu ponara ? Per diemaulem , con-
htis senlentiis scptem tolum illum sermonem proli- linualionem signiflcat, ut dies pro tempore intelliga-
xum diclum esse animadvcrli potcst; nam oclava, tur; a quo se quisque desiderans cxui, dolorem
ubi dictum est, Beaii qui perseculionempatiunlur pre- ponit in corde, deprecans ad acterna consccudere,
pter justiiiam, ipsUm ignem signifieat, quo septem- el humannro diem non pati.
pliciter probatur argentmn. Qui sermo cnm lermi- 3. [vets. 3.] Vsquiquo exaliabilur inimicus meus
natus esset, dictum cst, Eral enim docenseos lanquam sttper me ? vel diabolus, vcl consueludo carnalis.
polestatem habens, iio/i tanquam Scribm eontm (Id. 4. [ vers.4. ] Respke et exaudi me, DomineDeus
VII,29): quod perlinct ad id quod in hoc psalmo meits. Respice, refertur ad id quod dictura cst, Vsque-
diclum est, Fiducialiter agam in eo. quo avertis faciem luam a me? Exaudi, refcrtur ad id
8. [»ers..8.] Tu, Domine, servabisnos , ef custodks quod diclura esl, Vsquequoobliviscerisme in finetn?
\tios a genetatione hac ets in mlernum: hic tanquam ltiumina ocutosmeos, ne unquam obdormiamin morte1.
inopes et paupcres, ibi tanqnam opulentos et di- Oculos cordis oportet intelligi, nc delectahili defeolu
vites. peccati claudanlur.
' 9. [vers. 9.] In circuitu impii ambulant (a) ', id e*t, 5. [vers. 5.] Nequando dicat iniimcusmeus : Prm-
in temporalium renirn cupiditate, quse septem die- valui adversuseum. DiaboU insulfatio metuenda cst.
rum repetilo circuliu , tanquam rota volvittn- ; et Qui tribulant me-esctuitabunt,si motus fuero. Diabolus
ideo non perveniunt in ociavum, id est in seternum, ct angeli ejus: qut non exsuliaverunt dejusloviro
Ita et per Salo- Job, cum eurxt tribtilarenl; quia non est motus (Job
pro quo isle psalrnus tllulatas cst.
inonera dicilur : Ventilaior enim est impiorum rex i, 22), id est, de stabilitate iidei non recessit.
6. [ners. 6.] Ego autem in tua misericordiasperavi.
sapiens, ef immitlit illis rotam malorum (Prov. XX,26,
non tnovelur horao el fixus in
sec.LXX). Secundum altitudiriem tuam mulHplicasti Quia idipsum quod '
est et io lemporalibus multi- Domino permanet, non sibi debet triboere, ne cum
filios hominum. Quia
non esse motum, ipsa superbia moveatur.
plicatio, quse avertit ab unitate Dei; unde corpus se glorialur
meum in salutari tuo: in Cbristo, in
quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit Exsullabil cor
Sapientia Dei. CanlaboDomino qui bom tribuit mihi:
1 octo Mss.,proptereaad inopes. bona spiritualia, non ad humanum diem pcrtinentia.
2 sic potioresMSS. juxta LXX.[a generalionehacin mter-
num.l 1 corb. vetus codex,juxta LXX:ne tmquamobdornriam
1«)tdemvers. 9 tractalurin Enar.Psal, cxxxix,n, 13. in mortem,
Et ptatlam nominiDominiattissimi: id est, cum gau- in allegoria, qui occidunt et quasi devorarit interfe-
dio gratias ago, et ordinalissime utor corpore, qui est ctos eos, quibus'suorurnmorum perversitatempersua-
cantus animsespiritualis. Si autem aliqua bic diffe- dent. Cui siraile est e conlrario quod Pei.ro dictum
renlia eonnderanda esl. Canfai>ocorde, Psaliam ope- est, JHacfaef manduca(Act. x, 13); ut in suartifidcm
ribus Domino, quod ' solus videt : Nomini autem et bonos mores Genles converteret. Llnguis suis do-
quod apud homines innotescit: quod non illi,
JDointni* loseagebanl: comesest voraciliusadulatio et omnibus
sed nobi»utile est. malis. Venenttniaspidumsub tabiis eorum: Venenum
dolum dlcit; aspidumautem, quia nolunt aildire proe-'
IN PSALMDM XIII cepla legis, sicut aspides nolunt audlre verba irican-
tantis (Psal. LVII, 5), quod in alio psarmo evidentius
ENARRATIO. dicilur. Quorttmos maledktioneet amaritudineplenum-
In finem, Psalmus ipsi David. est : hoc est, venenumaspidum. Vetoeespedeseorum
1. [twrs. L] Quki sit in finem, non cst srt»pf»s ad effundendumsariguinem: consuetudine ' malefa-
repetendum. Finfs enim Legis Christus, «d fuititiam ciendi. Conlritio ei infelicitas in viis eorum : omnes
e-mnieredenti (Rom. x, 4), Sicut Apostolus diclt. Illt cnim malorum hdihinum viae plerisBSunt laboribus ct
credimns, quarido incipimus viam bonam ingred); raiseria; ideoDominusclamat: Venilead me, onmesqtti
ipsam videbimus, cum pcrvenerimus: et ideo ipse laboraliset onerati eslis, et egorefleiamvos. Tollileju-
finift. gum meum, et discitea me, quoniammilit sunl et hu-
9. Dhit imprudent in eordetuo: Non esi Deus.Nec milis corde. Jugum emm meumlene est, el surcina mea
ipsi enim sacrilegi et detestandi quidam pliilosophi, levisest (Matth, xi, 28-30). Ef viam papisnon cogno-:
qui perversa et falta de Deo sentiunt, ausi sunt verunt: hanc ulique quani pominus, nt dixi, eorame-t
dicere, Non est Deos : Ideo ergo, Dixit in corde stto; morat, in jugo leni et sarcina levi. Non est timor Dti>
quia. boc nemo audet dicere, etiam si atisus fuerit anle oculoseorum : isti non dicunt, Non est Deus; sed>
cogitare. Corrupti sunt et abominabilesfacti sunt in tamen non liracnl Deura. ;
affectionibussuis: id est, dum amant hoc sseculum, 3. [vers. 4.] Nonne cognoscentomnesqtti operanlur»
et non amanl Deum : ipsse sunt aflectiones quoccor- iniquitatem? judicium minaliir. Qui devorantpopulutn>
rumpunl aniinam, et Sic exca&cant,ut possit etiara meumsicutcibum' panis: id est quoiidie; cibus eniin
dicere imprudens in cordo suo : Non est Deus; sient panis quolidianus esl. Devorant autem popuium, qui
enim non probaverunt Deum habere in nolitia*, dedit sua comraodaex illo capiunt, non referentes rninisto-
illos Deus in reprobum sensum (ld. i, 28). Non rium suum ad gloriam Dei, et ad eorum quibus prw-;
est qui faciat bonilatem,non est usque ad unum. Vsqtte sunt salutcm.
ad unum: vel cum ipso uno potest intelligi, ut nullus C. [uers.o.] Dominumnon invocavetunt: Jionenim
hominum intelligatur: vel prseter unum, ut accipia- vcre hunc invocat, qui ea desiderat qu.c illi dls- •
tur DominusCbrislus; sicut dicimus, Isle ager usque plicent. Illic ttepidaveruntlimore, ubi non eral limof :
ad mare est; non utique simul eomputamuset mare. id est, in damno rerum temporalium. Dixerunt eiiiin :
Et isle est melior inteilectus ut nemo intelligatur Si relinquamuseum sic, credenl in eum omnes, el ve-
fecissebonilatem usque adChristum; quia non potest tiient Romani, et tollent nobisef locumef gentem(Juan.
quisquam hominura facere bonitatem, nisi ipse mon- xi, 48). Timuerunlregnum lerrenum amittere, ulii
straverit: et illud verum est; quia usquequo quis- non erat timor; et amiserunt regnum ccelorum, quod
que cognoscat unum Deum, non potesl facere bo- timere debuerant : et hoc de omnibus temporalihus
nitatem. commodisintelligendumest, quorum anjissioiicnicuin
| 3. [vett. 2.] Dominusde cmlo ptospexit supet filios timent boraines, ad sclerua non veniunt.
hominum, ut videat si etl intelligent aut requirens 7. [vers.6.] QuontamDeusin generationejusla est:
Deum. Super Judoeospotest inlclligi, ut honoratius id est, non est in eis qui diligunt soceuliim.Injuslum.
eos appellaveril filios hominum, propter unius Dei est enim relinquere soeculoruinconditorem, etdiligere
culluni, in comparationeGentiliurade quibus arbitror sseculum, et servire creaturse potius quam Cieatori
superius dictum : Dixtf imprudensin corde suo, Non (Rom.i, 25). Consiliuminopisconfudislis, quoniam
est Deut, et coetera. Prospicit autem Dominus, ut vi- Dominusspesejus est: id est, contempsistis liumilem
deat per animas sanctas suas : quod signifieatid quod adventum Filii Dei, quia in eo non vidistis pompam.
dicluni est, d» cmlo; nam per seipsum nibil eum sxculi : ut hi quos vocabat, in Deo solo spein poue-
lalet. rent, non in rebus transeuntibus.
4. [vert. 3.] Ontnes declinaverunt, simul intttites 8. [tiers. 7.] Quis dabil ex Sion salutare lsraei?
facti tunt: id est, Judaeitales faeti sunt, qriales et subaudilur, nisi ipsc cujus humililalcmeontempsisli.s?
Gentes, de quibus supra diclum est. Non ett qui fa- Ipse enim in claritate venliirus est ad judicium vivor -
CM(bomm, iton eti usqut ad mtm : similiter ut su- runi et morlnorum, regnuraque jusiorum} ut qoo-
pra intelligefidura est. Seputcrum pakns est gitttur niam isto humili adventu facla esl coecitas ex parte
eorum. Aut voraeitas significaliir inhiantis gulee; aut
1 Lov.,qui. AtEr.et Mss..,quod. 1 sic ptxtaAm.et Mss.[nk oslenditeonsuetudinem.]
' PleriqueMss.bic et alibi constantefhaberit,in noli- ' Vatic.codex,el Gallic.septemMSS.,
populummeumin
liam. cibopanis.1'avetGrac.LXX.
143 S. AUGUSTINIEPISCOPl
jlsrael, ut plenitudo Genlium intraret (Rom. 11,25), (Psal. cx, 10; Eccli. i, 16): sicut ergo illa superiora
in illo alio flat quod sequitur, et sic omnis Israel sal- pertinent ad perfectos, ita ea quse nunc dictnrus est
vus fieret :.pro Judaeis enim Apostolus etiam illud perlinent ad incipientes.
Isaiac testimonium accipit, quod dictum esl, Vetttet 5. [vert. 5.] Qut jurat proximotuo, et non decipit :
ex Sion qui avertat impielatemab Jacob (Isai. LIX,20); qui pecuniam suam non dedit ad usuram, et munera
sicut hic positum est, Quts da&ifex Sion salutare Is- super innocentes1 non accepil (a). Ista non sunt ma-
rael ? Cutn averteril Dominuscaptivitatem plebis sum, gna : sed qui nec isla potest, mullo rainus potcst lo-
exsullabitJacob, et ImtabiturIstael: repetitio est, sicut qui veritatem in corde suo, et non dolum agere in
solet; nam idem puto esse Imtabitur lsrael, quod est lingua sua, sed ut est in corde verum ita proferre, et
exsultabit Jacob. habere in ore, Esf esf, Non non (Malth. v. 37); et
non facere proximo suo malum, id est nulli homini;
et opprobrium non accipere adversus proximum
1N PSALMDM XIV suurn : quae sunt perfectorum, in quorum conspeciu
ENARRATIO(a). ad nihilum deductus est malignus. Tamen eliam isla
Psalmus ipsi David. minora ita concludil : Qui facit hmc, non commove-
bilur in ceternum: id est, perveniet ad illa majora, in
1. [vers. l.J De hoc tilulo nulla quseslio esl. Do-
in tabernaculo tuo ? quibus est magna et inconcussa stabilitas. Nam et
mine, quis peregrinabitur Quan- ipsa
tabernaculum eliam ha- tempora non sine causa forlasse sic variata sunt,
quam aliquando ponalur pro ut in superiore conclusione proelcritum lempus pone-
bitatione sempitefna, tamen cum proprie accipitur relur, in hac aulem fulurum : nam ibi dictum
est, Ad
tabernaculum, belli res est : unde et contubernalcs nihilum deductits esl in
mililes dicuntur, tanquam siraul habentes laberna- conspectu e)ut malignut; hic
autcm, Aon commovebilurin mlernum.
cula. Hic sensus adjuvatur ex eo quod dictum est,
quis peregrinabitur : ad tempus enim cum diabolo di-
inicamus, et tunc opus est tabernaculo, quo nos reli- IN PSALMDM XV
ciainus; quod significat maxime fidem temporalis ENARRATIO.
dispensationis, quse pro nobis acla est temporaliter Tiluli insctiplio, ipsi David.
per incarnationem Domini. Et quis requiescelin monle
taneto tuo? hic fortasse jam ipsam seternam habita- 1. Rex noster in hoc psalmo Ioquilur ex persona
tionem signiflcat, ut montem intelligamus superemi- susceptionis lmmanx, de quo litulus regalis lempore
nentiam charitatis Christi in vita oeterna'. passionis iriscriptus cminuits.
2. [ tiers. 2.] Qui ingreditut sine macula, et ope- 2. [vets. 1, 2.] Dicit autcm hsoc. Conservame, Do-
ratur jusliliam : hic a proposuit, deinceps id exse- mine, quoniamin te speravi: dixi Domino, Deus meus
es tu , qttoniambonorum meorumnon eges (b) : quo-
quitur.
3. [vets. 3.] Qut loquitur veritateni in cotde suo : niam bonis meis non cxspectas tu fieri beatus.
jionnulli enim in labiis babent veritatcm, et in corde 3. [vers. 3.] Sanclis qui sunl in terra ejus : sanctis
non habent: tanquam si aliquis dolose ostendat viain, qui in terra vivenlium spem suam posucrunt, civibus
sciens in ea esse latrones, et dicat, Si hac ieris, a la- Jerusalem ccelestis, quorum conversalio spiritualis
tronibus tutus eris; et contingat ut verc non ibi la- per anchoram spei in illa patria figitur, quse recte
trones inveniantur, verum ille locutus est, sed non Dei terra nominalur; quanivis adhuc ct in his lerris
'
in corde stio; aliud enim putabat, et ncsciens verum carne versenlur. Mirificavil omnes votuntates meat
dixit : ergo parum est verum Ioqui, nisi etiam in in illis. His ergo sanclis miras fecit omnes voluntates
corde ila sit. Qui non.egitdotumin lingua sua: lingua meas in proveclu eorum, quo senserunt quid eis pro-
fuerit ct humanitas mcse divinitatis ut morerer, et
agitur dolus, cum aliud ore proferlur, aliud pectorc
divinitas humanitalis ul rcsurgerem.
tegittir. Nec fecit proximo suo malum : proximum
omnem hominem accipi oportere nolum est. Et op- 4. [uers.4.] Mulliplicalmsunt inftrmitateseorum(c):
non ad perniciem, sed ut medicum desidcrarent. Po-
probrium non accepitadversusproximumsuum : id est,
non libenter aut temere credidit criminatori. stea acceleraverunt: ilaque post multiplicalas inflrrai-
1
4. [vers. 4.] Ad nihilum deductus esl in conspeclu tates acceleraverunt, ut sanarentur. iVoa congregabo
conventkula eorum de sanguinibus: erunt enim con-
ejut matignus. Ista perfectio est, ut nihil in hominem venticula eorum
valeat malignus; et ut hoc sit in conspecluejus, id non carnalia, nec de sanguinibus;
est, certissime noverit malignum non esse, nisi cum 1 QuinqueMss.cum vulgata,superinnocentem.Atcseteri
animus a specie sui Crealoris seterna et incommuta- Mss.et edd., superinnocentes,juxta Graec.LXX.
bili, ad creaturse speciem avertitur, quse de nihilo 9 Edd.,emkuit. AtMss.,eminuit.
8 Edd.,nritiftcavi,el consequenter,ttritat feci.Sed alle-
facta est. Timentetautem Dominum glorificat: ulique ram, quam hic Mss.auctorilaterestiluimus,iectionerase-
Ipse Dominus. Inilium aulem sapienlise timor Domini quilur Augustinusin Epist.149,ad Paulinum,ubi Psalmi
hujus vers. 3 et 4 exponit.
1 Sex Mss.,in vitammlernam. (a) Idemvers. Straclatur in Enar.Psal. xxxvi, serm. 3,
'
. In Mss.,fttcproposuit.Fortemelius. n. 6.
.' (a) Altera hunc in Psal. Enar. adjiciturad voluminis (f>)Deeodemvers. 2 videEnar.Psal. LX«,n. 7.
calcem. (c) Deeodemvers. 4 vide Enar.psal.j,vni,serm. 2, n. 8,
ENARRATIOIN PSALMUMXVI. m
pecorum propiliatUScongregabo eos. Nec tnemorero delectatio est in favore et in propitialione lua in hujus
nominumillorum per labia mea : sed spirituali mula- vitse iiinere, perducens usque ad finera glorise con-
tione obliviscentur quid fuerint; nec a me jam vel spectus lui.
peccatores, vel inimici, vel homines, sed justi el fra- IN PSALMDM XVI
tres mei et filii Dei vocabunlur per pacem raeara.
ENARRATIO.
5. \tsers.5.] Dominuspars hmtedilatis mem, et cali-
Oralio ipsi David.
dt mei (a). Possidebunt enim mecum hsereditatem,
fruan- 1. [tiers. 1, 2.] Hoecest personseDominitribuenda,
ipsum Dominum. Eligant sibi alii partes quibus
tur.lerrenasettemporales : porlio sanctorum Doini- adjuncla Ecclesia, quoccorpus ejus est.
2. Exaudi, Deus, justitiam meam, intende depreca-t
nus setemus est. Bibant alii mortiferas voluptates :
tioni tnem. Attribus percipe orittionein meam, non in\
porlio calicis mei Dominusest. Quod dico, mei, ad- iubiis dolosis: non ad le in labiis dolosis proccdcn-
jungo Ecclesiara; quia ubi caput, ibi et corpus: nam tem. A vultu
in hsereditatem congregabo conventicula eorum, et tuo judicium mettm prodeat: ex illuuii-'
iiationc nolilioetuse verum judicem; aul certe, non
per calicis ebrietatem obliviscar nomina vetera eo-
rum. Tu es qui resliluesmihi hmreditatemmeam: ut in labiisdolosis a vulto tuo judicium meum prodeat,
nota sit et his quos libero, claritas qua eram apud ut scilicet nott proferam judicans aliud quam in te
Oculi mei videant wquitalem: cordis utique
te, prius quam mundus fieret (Joan. xvn, 3) : non inlelligo.
enim restitues mihi quod non amisi, sed restitues oculi.
his qui amiserunt ejus claritalis notitiara ; in quibus 3. [vers. 3.] Probasti cor mettmel visitasli nocle:
quia ego sum, mihi reslitues. quia ipsum corraeum visitalionetribulationis proba-
6. [vers. 6.] Funes cecideruntmihi in prmclaris : tum est. Igne me examinasli, et non esl inventain me
limites possessionis meaj in tua claritate, tanquam iniquiias : non autcm nox tanlum, quia perlurbare as-
sorte ceciderunt, velut possessiosacerdotumel Levi- solet, sed etiam ignis quia urit, vocanda est ipsa tri-
tarum Deus est. Etenim hmreditasmea prmclara est bulalio, qua cxaminalus , justus inventus sum.
mihi: etenim hsereditasmea prseclaraest, non omni- 4. [vers. 4.] Ut non loquaturos meum opera homi-
bus, sed videntibus; in quibusquiaegosum, mihi est. num : ut aliud non procedat cx ore meo, quam id
7. [vers.7.] Benedkam Dominum, qui mihi tribuit quod pertinet ad gloriam et laudem tuam; non ad
inlellectum: quo ista bseredilasvideii et possideri po- opera horainum, quoefaciunt prseler voluntatem tuam.
lest. Jnsuper autem et usque ad noclememendaverunt Propter verba labiorum tuorum : propler verba pacis
me renes mei : super inlelleclum aulem usque ad tuse, vel Prophetarum tuorura. Ego custodivivia* du-
morlem me erudivit inferior pars mea, carnis as- ras : ego custodivi vias laboriosas mortalitatis hu-
sumptio; ut experirer tenebras mortalitatis, quas ille manseatque passionis.
inlellectus non habet. 5. [vers. 5.] Ad perficiendosgressus meos in semitit
8. [vers. 8.] Providebam Dominumin conspeclu tuis : ut perficerelur charilas Ecclesise in ilineribus
meo temper (b) : sed veniens in ea quse transeunt, angustis, quibus venilur ad requiem tuam. /Jt non
non abstuli oculum ab eo qui semper manet, hoc pro- moveanturvestigiamea : ut non moveantur signa iline-
videns ut in eum post temporaliaperacta recurrerem. ris mei, quse tanquam vesligia sacramenlis et Scri-
Quoniama dextris est mihi, ne commovear: quoniam pturis apostolicis impressa sunt, quse inlueantur et
favet mihi, ut stabiliter in eo permaneam. observent qui me sequi volunt; aut certe , ut etiam
9. [vers.9.] Propter hoc jucundalum est cor meum, slabiliter in seternilate permaneam, poslea quam pcr-
et exsultavitlingua mea : propter hoc et in cogitalio- egi vias duras, et in angustiis seraitarum tuarum
nibus meis jucundiias, et in verbis exsultatio. Insu- gressus perfeci.
6. [tiers. 6.] Ego clamavi, quoniamexaudisli me,
per et caromea requiescetin spe : insuper et caro mea
non deficiel in interilum, sed in spe resurrectionis Deus : ego libera et valida inlentione preces ad le
obdorraiet. direxi; quoniam ut hanc habere possem, exaudisti me
10. [ver*. 10.] Quoniam non derelinques animam infirmius orantem. Inclina aurem tuam mihi, et
meamin inferno ': quoniam neque animara meam in- exaudi verba mea: non deserat exaudilio tua humili-
feris possidendam dabis. Neque dabis sanctum luum tatem meam.
videte corruplionem: neque sanciificatum corpus, per 7. [vers. 7.] Mirifica misericordiasluas : non vi-
quod elalii sanctificandi sunt, corrumpi palieris. No- lcscant miscricordiactuac, ne minus amentur.
tas mihi fecisti vias vilm : nolas fecisti per me humi- 8. [vers. &.] Qui salvos facis speranles in te, a re-
lilatis vias, ul ad vitam redirent homincs, unde pcr sistentibus dextera tum : a resistentibus favori quo
superbiam ceciderant; in quibus quia cgo sum , milii mihi faves. Custodi me, Domine, ul pupillam oculi:
fecisti. Adimplebisme Imtiliacum vullu luo : adimple- quse apparet perparva et exigua; per eam tamcn di -
bis eos loctitia, ut non ultra quserant aliquid, cum fa- rigilur acies luminis quo lux el tenebrcedijudicantur,
cie ad faciem le viderint; in quibus quia ego sum , me sicut pcr Christi humanitatem divinitas judicii dis-
adimplebis. Deleclatioin dexlera lua usque in finem : cernens intcr juslos et peccalorcs. ln tegminealarum
1 TresMss.,m infernum.Gropc.LXX,eis aden. tttarum protege' me : in munimenlo charitatis et mi-
sericordioaluoe protege me A facie impiorum qui met
(d) Id.vers.5 tractaturin Enar.Ps. xxxtv,serm. I,n.l2. 1 Edd.,proteges.AtMss.,protege.
(b) Deeodemvcrs. 8supra, col. 103,u. 11, circalinem.
117 S. AUGUSTIMEPISCOPI
afflixerunt. Salurati sunl filus habenl. Ex ambiguo enjm {jrsefco
9. [vers. 9,10.] Inimici mei aninwmmeam cireum- (a)
interpretatio duplex evenit. Filios autem, operfcInteJ-
dederunt, adipem suum concluserunt: Lctitia sua pin-
ligiraus; et sicut bona opera bojios Illios, ita malos
gui cooperti sunt, postea quam cupiditas eorum de mala.
i scelere satialaest. Os eorum loculum est superbiam:
|et propterea os eorurn Iocutum est superbiam , di- IN P34LMUM XVII
'eendo: Ave, rex Judmorum(Matlh, xxvn, 29), et coe- EJSABRATJO,
'tefa talia. 1. [vers. i,] /« jwm,pm# Pomm,ipti Bmd,
10. [yers. 11.] Projkientes me nunc circumdede- hoc est, manu foni Gkrimmmlm imikm. Qm
runt me : projicientes me extra civilalem, nunc cir- locutusest Dmfn» mbaeantiaJmimM die mm-
cumdederunt me in cruce. Oculossuos statuerunt de- vuit eum Domum 4e imm omium mmkmm. m*„
clinare in terram : intentionem cordis sui staluerunt et de tmm Stml, et iimt (U Reg, »xu,.4), J»dj$«uu
decliriare in ista terrena; putantes magnum malum eripuUeum Dommut 4e tmm mmm mmmm
perpeti eura qiii occidebalur, et se nullura qui occide- ejut, et <ummu Smi, \m m, mi»Mmvm,aw»
^bant. sibi ipsi petiverant. Nam cicttt liavid, fHaitu.fortUi itft
11. [vers. 12.] Suscepetunt me sicut leo paratus ad Saiil, Petitio inlerprettri dioitur: nplm «st4»la«*
pfmdam : susceperunt me sicut ille adversarius cir- quomodo ille papulus regera fiibi peltYprit (I/Je^,
cumiens, quserens qttem devoret (l Pett.v, 8). Et VIII, 5) et acceperit, non «fleundumM, tti&&mQr
sicut calulusleonis Itabitansin occultis.Et sicut catu- dum suam voluntatem. :.
lus ejus, populus cni dictum cst : Vos ex patre dia- 2. [vets. 2.] Dicit ergo hic ChristiiS et EceJ^i», id
bolo estis (Joan. vm , 4i), cogilans de insldiis quibus est, totus Christus, caput et corpus : DitigmU ,Do-
justum circumveniret et perderet. mine,vittus.mea: diligamte, Domine.per 4«#Bj£t«US
12. [tiers. 13.] Exsurge, Domine, prmveni eos, et sum.
Sltbverteeos ••exsurge, Domine", quera dormire afbi- 3. [tiers. 3.]Domine, firmomntummeum, etttfur
Lrantur et iniquilales hominum non curare ; ante ex- gium meum,el liberalormtm; Domine,qui mt»firnjasli,
cseccntur raalitia sua, tit factum eorum vindicta prsc- quia refugi ad te; reftigi aqtem quifl libori«i me,
Deus meut adpttor meus, ef tperabg in eum,- Deus
Veniat, et jta subverte cos.
13. [tiers. 14.] Erue animam meam ab impiis: erue meus, qui mihi adjutorium prjus vocalionis um PT*'
aniniam rqeOtiiiresuscilando me a morle, qusc mihi stitisti, ut gperare in te possjm, Prelfidor meut ef
ab impiis irrogata est. Frameam luam (a) ab inimicis cornu snlulismem.et retUmptormeus: prQLgctarmeus,
tnanus lum : anima cnim mca Iramea tua est, quam quia noji de me prsespmpsi, quasi erigens tfwmm
te cornu superbiae; s»d te l ipgum cprnu, fcec m
assumpsit manus tna, id est, 'oeterpa virlus tua , ut
firmam celsitudinem salutis invenJ; quo4 Ut iafenii-
per ipsani regna debellet iniqiiitalis et dividat justos
ab impiis; hapc ergo erue ab inimicts ntfriiuslum', hoc rem, redeqsisti «ne.
est virtutis lnac, hoc est ab inimicis meis.'Domine , . 4. [vert. &.] Lmdant itmtabo Dommm, litbmr
jniwmeis «akm m / Ronmom gteriwn, mA Jtewi»
perdeps delerra, dispertire eos invilaeorum : Domine,
jperdens eos de terra quam inhabitant, disperlire eos .quaerens, invocabo eiira, et non erjt unde mjhj pp-
eeant iinpietatis errftres,
per orbem lerrarum in ista vita , qnarn solam suani
vitam pulant qui oelcrnani desperant. Et de ubscondi- 5. [vers. 5,] Ciremdedmnjl m Aolaris moni»: id
ti$ tuis adimplelusest venlcrcorum: non solum autem esl earnis, El torren(eemiquHalis contyrbaverwt me :
ista poena eos consequetur visi.bi.lis;sed eliam de pec- lurbop iniquaB ad tqnipt» eominolai, yelufi flumina
calis , qitse tanquam tenebrae abscondimtur a lurnine pluvialia cito desitura, egejmnl yt oontjirharent m.
6. [»ers, 6.] Doloret inferni circumdederunlme: jn
veritatis luac, adimplela esl niemoria eorum , ut obli-
viscanlur Deum. Salurali suni porcina: saturati sunt his qui me circumdederunt ut perderenj me, erant
dolores invidentiae, qui mortem operantur perdu-
immunditia, conculcantes margaritas sermonutii Dei.
Ef reliqueruntreliquias parvulis suis : clamanles, Pec- cuntque ad infernum peccati. Prwvenerunl tjie laquei
caiiim hoc super nos et super filios nostros (Malth. morlis : proeveiierunt me, ut priores nocere vellent,
xxvn, 25). . quod eis postea redderelur. Tales aulem liomines ca-
14. [ vers. 15.] Ego aulem in lua juslitia apparebo piunt in perditionem quibus inale * persuaserunt jacla-
in conspeclutuo : cgo autem qui non apparui eis qui tione juslilioe; cujus non re, sed nonijne, adversus
corde sordido et lencbroso luceni sapientioe videre Gentes glorianlur.
7. [ vets. 7.] Et in pressuta meainvocaviDominum,
nonpossunt, in tua jusiilia apparebo in conspectu luo. et ad Deum meum ctqmavi. E( exaudivil de lemplo
Saliabor dum manifcstabilur gtoria lua: et cum illi
saturali supl immiindiiia sua , ut me intelligere non 1 Plerique.Mss.,sed ipsum comu: nee habont, te. .
1 PluresMss.,mula.
'possint, ego satiabor dum mnnifestabiliir gloria tua, (a) scilicelin codicibusquibusdam est mon,filiis; in aliii
in his qui me ' inlclligunt. Sane in illo versu ubi twn,potcis;aut ueidn, poreinis, sive porcina. De eodetn
.dictum est Saturali snnt porcina, nonnulla exemplaria vers. 14 tractat Augustiuusin epjslola149 ad Paulinum,
dalacirciteran. 41i, ibique, n. 5, scribil: « Recensuibre-
t ' ApudLov.,fe. ApudEr, et Mss.,me. « vissimamquamdamejusdem| salniie.\|.ositiottem • quam
\ (a) Haecpars vcrs.13 tractaturetiamin E iar.psal.xxxiv, «jam olimdictaveram.» uaeclgiturexpositiodiotatafuit
serm. 1, n. 4. longe ante annum414.
ENARRATIOIN pSALMUMXVII. 150
tumclosuo vocemmeam: cxaudivit ue corae meo, in ejus. Nubesipsius ttaiisierut\l: praedicaloresverbiejus
quo habitat, vocem meam. Ef clamor meusin con- noii jam in Judueoeliuibus conlinentur, sed iraiisierunc
tpectu ejut: el cjamor meus, queni non in auribus ad Cenles. Grundo el carbones ignis. Objurgationes
hominum, sed coram ipso inlus habeo, inlroibit' in figuralse ', quibus velut grandine corda dura tundun-
auret ejut. tur : si auletn lerra culla cl raitis, id est, pius ani-
8. [vert. 8.] £< commotaeslet contrenuritletta: ita mus exceperit, duritia grandipis in aquam, id est
clariGcalofilio hominis, commotisunt et contremue- lerror fulguralocet quasi congelalseobjurgationis 9 in
runt peccatores. Ef fundamenia monlium conlutbata doctrinara satianlem resojvilur.- igne aulein charitatis
tunl: et spes superborum , quse ' in hoc saeculofue- accensa corda reviviscunt. Iloec omriia in nubibus
runt, conlurbatse sunt. Et commQiasunt, quoniqm ipsius ad Genlcs transierunl.
iratut ett eit Deut: ut, scilieet jam firmamenlura 14. [vers. 14.] Et inlomil de cmlo Dominus: et
non haberet in cordibus bominum 6pes temporalium Evangelica fiduciade corde jusli sonuit Dominus.Et
bonorum. Altissimusdedil vocemsuam: ut haberemus eain, el iu
9. [ters, 9.] Ascendit fumut inira ejus : ascendit profundo rerum humanarum audiremus coelestia.
lacrymosadeprecatio poenitentium, cum cognovissent 15. [vert. 15.] Ef emisilsagillas suas, el dispersit
quid minetur Deus impiis. Et ignit a facie ejut exat- eos: et etnisit Evangelistas pennis virtulum recia
detcit: et flagrantia charilalis post poenilenliam de ilinefa s transvolanles, non suis, sed ejus a quo missi
nolitia cjus inardescit. Catbonet tuccensi ttint ab eo: sunt viribus : et dispersit eos ad quos missi sunt, ut
qui jam mortui erant deserti ab igne honi desiderii ac aliis eorum essenl odor vitse in vitam, aliis odor
luce justitiae, el frigidi tenebrosique reinanseraiil, morlis in morlera (II Cor. u, 16). Et coruscationes
rursus accensi et illuminati revixerunt. multiplkavit, et conturbaviteos: el miracula mullipli-
10. [veri, 10.] Et incttnavifceetum,et descendit: et cavit, et conturbavil eos-
humiliavit juslum, ut descenderet ad hominum infir- 16. [vers. 16.] Et apparuerunt fontesaquarum : ct
initatem. Et caligo sub pedibut ejus. El impii qui apparuerunt qui facti erant in prsedicanlibus fontes
terreoa sapiunt, caligine malitise sua? non eum co- aquarum salientium in vitam aeternam (Joan. iv, 14).
gnovcrunt; terra enira sub pedibus ejus, tanquam El revelalasunt fundamentaorbisterrarum: et revelati
scabellum pedum ejus. sunt Prophelae, qui non intelligubanltir, super quos
11. [vtrt. 11.] £< aseenditsuper Cherubim, etvo- oediflcarelur orbis teirarum credcns Domino 4. Ab
lavit. Et exaltatus est supef plenitudioem scientise, ut increpalionetua, Domine: clamanlis , Appropinquavit
nemo ad eum perveniret, nisi per charitatem : pleni- super vos regnum Dei (Luc. x, 9). Ab inspirationespi-
tudo enim legis charitas (Rom. xm, 10). Et cito se ritus irm tum: dicenlis, Nisi pmnitentiam egerilis,
incomprchensibilem esse demonstravit dileoloribus omnessimititermoriemini(ld. xin, 5).
suis, no illuin corporeis imaginalionibus ' compre- 17. [vers. 17.] Misilde summo, et aceepit me: vo-
hendi arbilrarentur. Votavtt super pennat ventorum. condo ex Gentibus in hsereditatom, gloriosam Ec-
llla aulem celeritas, qua se iucomprehensibilemesse clesiam non habenlem maculam neque rugam (Ephes.
monstravit, super virlules animarnm est, quibus se v , 27). Assumpsitme de multitudine aquarum : as-
velut pennis a lerrenis timoribus in aurag liberlalis sumpsit me de multitudine populorum.
attollunt. 18. [vers. 18.] Etuitme de inimkismeis fotlissimis:
12. [vers. 12.] Et potuil tenebraslalibulum suum : eruitmede inimicis meis,qui prsevaluerunt adaffligen-
el posuit obseuritatem sacramentorum, et oceultam damet pervertendam»temporalemislam vitam raeam.!
spem in corde credenlium, ubi lateret ipse, iion eos Et ab hisquioderunl me, quoniamconfortalisunl super
deserens; in his etiam lenebris (11Cor. v, 7) ubi per me: quamdiu sub ipsis sum ignorans Deum 6.
fidem adbuc ambulamus, non per speciem , quamdiu 19. [vert. 19. ] Prmvenerunt me in die afjlklionis
quod non videmus speramus et per palienliam exspe- mem: priores mihi nocuerunt, in tempore quo mor-
clamus (Roni. vm, 25). In circuiluejus tabernaculum tale et lahoriosum corpusgero. Et faclus est Dominus
ejus: oonversi tamen ad ipsum ambiunt qui credunt firmamentum meum: et quoniam amaritudine mise-
ci; quia in medio eorum cst, cum omnibus soqualiter riarum flrraamentum terrense voluptalis conturba-
favct, in quibus lanquain in labernaculo hnbitat hoc lum atque convulsum est, factus est Dominus lir-
tempore. Tenebrosaaqua in nubibui aeris: nec pro- mamentura meum.
pterea quisquam in illa luce, quae fulura est cum ex 20. [vers.20. ] Ef eduxitme in latitudinem : et quia
fidead spcciem vcnerimus, jam se csse arbltretur, si
Scripluras recte inlelligil; in Prophelis enim atque in 1 AliquotMss.,figurat.
omnibus divini vcrbi proedicatoribusobscura doclrina * Edd., exceperitduritiam grandinis, in aqttam eudem
est. terra fulguratmet quasicongelatwobjurgalionis.id esf in
doctrtnam,etc.Locumemendamusad Mss.e quikis tamen
13. [»ers.13]. Ptm fulgote in compecluejus: in com- aliquipro fulgurutm,habeut,figuralm;et quidamconliga-
paralione fulgoris, qui esl in conspectu manifeslationis tm,3 Qualuor
procongetatm.
ss.,recfoilmere.
4 4m. Er. Met pleriqueMss.,Dominum.Colb.Ms., w Do-
1 SicnonnulliprobaenotasMss.juxta LXX.[inttoivH.] mino.
* Itain seplemMss.Atin edd., qiti. ° sic Mss.At edd., ad petdendam.
* Lov.,imaginibus.cseteriedd., imaginalionibus. 6 SeptemMss.,qui ignorantDeum.
ISI S. AUGUSTINIEPISCOPI m
carnales patiebar angustias, eduxit me in spiriiualem Domine : quoniam non est lumert nostrum ex
nobis;
latiludinem lidei. Eruit me, quoniam voluit me : anle- sed tu illuminabis lucernam meam, Domine. Deus
quam illum ego vellem, eruit me ab inimicis raeis meus, illuminabis tenebtas meat: nos enim peccatis
potentissimis, qui milii invidebant jam volenli eum, nosiris lenebrse sumus; sed, Deus meus, illuminabis
' et ab his qui oderunt me, quia volo eum. tenebras meas.
I 21. [vers. 21.] El relribuetmihi Dominussecundutn 30. [vets. 30.] Quoniam a te eruar a tentatione:
juslitiam meam: el retribuet mihi Dominus secundum quoniam non a me, sed a le eruar a tenlatione. Et in
juslitiam bonse voluntalis, qui prior proebuit miseri- Deo meo transgrediar murum : et non in me, sed in
cordiam, antequam haberem bonam voluntalem. Et Deo raeo transgrediar muruin , quem inler bomines
secundum puritatem tnanttum mearumretribuet tnihi: et coelestem Jerusalem peccala erexerunt.
et secundum puritatem factorum raeorum retribucl 51. [vers. 31.] Deus tneus, immaculalaest viaejus :
mihi, qui tribuit mihi ul bene facerem, educendo me Deus meus non venit in homines, nisi mundaverint
in latitudine fidei. viam fidei qua veniat ad eos ; quia immaculata est
22. [vers. 22.] Quia cuslodivi viasDomini: ut lati- via ejus. Eloquia Dominiigne examinala: eloquia Do-
tudo ' bonorum operum, quseper lidem sunt, el lon- mini igne tribulationis probanlur. Protector est om-
ganimitas perscverandi consequalur. nium sperantium in se : et omnes qui non in seipsis,
23. [vers. 23.] Nec impiegessi a Deo meo. Quo- sed in illo sperant, eadem tribulatione non consu-
tiiam * omnia judicia ejus in conspeclu meo sttnt. munlur; spes enim sequitur fidem.
Quoniam omnia judicia ejus : id esl, et proemia 32. [vers.32.] QuoniamquisDeus, prmterDominum?
justorum, ct poenasimpiorum, ct ilagellacorrigendo- cui servimus. Et quis Deus prmter Deum nostrum? et
rum, et tenlationes probandorum, perseveranti con- quis Deus prseter Dominum, quem post bonam ser-
lemplalione considero. Ef justiiias ejus non repuli a vitulem, tanquam hsereditatera speratam filii possi-
tne; quod faciunl deficientcs sub sarcina earum, et debimus?
rcvertuntur ad voraitum suum. 33. [vers. 33.] Deus qui prmcinxitmevirtute : Deus
24. Et ero immaculatuscum eo , el observabotne ab qui me proecinxit ut fortis sim, ne diffluentes sinus
iniquilate mea. cupiditalis impediant opera et gressus meos. Ef po-
25. [vers. 25.] Et relribuet mihi Dominus secundum suit immaculatamviam meam: et posuit immaculatam
justitiammeam : ilaque non solum propter laliludinem viaiTicharilalis, qua ad illum veniam, sicut immacu-
fidei, quocper dileclionemoperatur (Gaf. v, 6), sed lata est fidei, qua venii ad me.
etiara propter longitudinem perseverantise, retribuet 34. [vers. 54. ] Qui perfecit pedes meos lanquam
jnilii Dominus secundum justitiara meam. Ef secun- cervi: qui perfecit amorem meum, ad transcendenda
dum puritalem manuum tnearum in conspectu oculo- spinosa et umbrosa implicaraenta hujus saeculi. Et
rumejus: non quoda homines vident, sed in conspeclu super excelsa statuet me : et super cceleslemhabita-
ocnlorum ejus. Quoniam qusc videntur, temporalia tionem figet intenlionem meam , ut implear in om-
sunt; quse autem non videntur, scterna (II Cor. IV, nem plenitudiuem Dei (Epltes. m, 19).
18): quo pertinet altiludo spei. 35. [vers. 35.] Qui docetmanus measad prmlium':
26. [vers. 26.] Cum sanclo sanctuseris :esteliara qui docet mc operari ad superandos inimicos, qui
occulta profundilas, qua intelligeris cum sancto nobis iniercludere ccelestia regna conanlur. Et po-
sanctus, quia lu sanclificas. Et cum viro innocente suisli ut arcum mreumbrachiamea: et posuisti infati-
innocens eris : quia lu nulli noces, sed criniculis pec- gabilem intenlionem bonorum operum meorum.
catorum suorum unusquisque constringitur (Prov. 36. [vers. 36.] Ef dedisti mihi protectionem salutis
mems, el dextera tua suscepitme: et favor gratiae tuse
v,22).
27. [vers. 27.] E< cum eleeto electut eris : et ab eo suscepit me. Et disciplina tua me direxil in finem :
et correplio lua me deviare non sinens direxit, ut
quem eligis, eligeris. Et cum perverso perversus
cris (o)*: et cum perversovideris perversus : quoniam quidquid ago, in eum finem rcferam, quo coliaerelur
dicunt, Non est recta via Domini (Ezech. xvni, 25): tibi. Et disciplinatua ipsa me docebit: el eadem cor-
et ipsorum via non est recla. reptio tua me docebit pervenire quo direxit. f
28. [tiers. 28.] Quoniamtu populumhumilemsalvum 37. [vers.37.] Dilatastigressusmeossubter me: nec
facies. Hoc autem perversum vidctur perversis, quod impedient carnales angustise; quoniain lalain fecisli
confiteiites peccata sua salvos facies. Et oculossuper- charitatem meam operantem hilariler, eliam de ipsis
borum humiliabis: ignorantes autem Dei juslitiain, quse subler me sunt mortalibus rebus ct membris.
et suam volentes constituere (Rom. x, 5), humilia- Et non sunt infirmata vesligiamea : et non sunt inQr-
bis. mata, sive ilinera mea , sive signa quse imprcssi ad
29. [vers.29.] Quoniamtu illuminabislucernammeam, imitandum sequenlibus.
i TredecimMss.,VtlatUudinem. 38. [vers. 38»] Persequar itrimicosmeos, et com-
* in edd., Quoniam....sunt semper: qusevox, semper,a
melioris notaeMss.el a Graecoabest. 1 Mss.duo, tn prmlium.Aliiplerique, m prmlio.Apud
1 Lov.,iVonquo.caeterilibri, JVon
quod. LXXest eis jmlemon.
* PraecipuiMSS., E<cumperversosubvertetis. >SiceditioLov.et meliorisnotaeMss.AtEr.et octoMss.,
(a) idemvers.27 explicaturin Enar.Psal. xuv, n. 17, et saluiistum: quam lectionemHebrseorespondere testatur
in Epist.333,ad Suniam.
Psal,LXXII, n. 7. Hieronymus,
4J>5 ENARRATIOIN PSALMUMXVIII.
prehendamulos: persequar affectus carnaies meos, 47. [vers. 47.] Vivif Dominus, et benedictusDeus
nec ab eis comprehendar; comprehendam illos, ut meus: secundum carnem autem sapere, mors est
absumanlur. Et non converlar donecdcficiaitt: et ab ( Rom. VIII,6); vivit enim Dominus, et benedictus
isia intentione non convertar ad quietem, donec Deus meus. Et exalletur Deus salulis mem : et non
deficiant qui obstrepunt raihi. terrena consuetudine de Deo salutis meae sentiam;
39. [vers. 39.] Confringamillos, nec polerttntslare : nec terrenam ipsam salutem, sed in excelso de illo
nec durabunt adversumme. Cadentsubluspedesmeos: sperem.
dejeclis illis , prscponam araores quibus arabulo in 48. [vers. 48. ] Deus qui das vindictasmihi, et sub-
setemum. dis popttlossub me: Deus qui vindicas me, subdendo
40. [vers. 40. ] E< prmcinxisli me virtute ad bel- populos sub me. Liberator meus de inimicisl iracun-
lutn : et constrinxisti fluentia desideria carnis meas dis : clamanlibus, Crucifige,crucifige(Joan.
xix, 6),
virtute, ne in tali pugna proepedirer. Supplantasli Judoeis.
insurgentesin mesubler me: decipi fecisti eos qui me 49. [vers. 49.] Abinsurgenlibusin me exaltabisme :
insequebantur, ut subter me fierent qui super me a Judseis insurgenlibus in me patientem, exaltabis me
esse cupiebant. resurgentem. A viro iniquo eruesme: a regno eorum
41. [vers. 41.] Ef initnkos meos dedisti mihi dor- iniquo erues me.
sum: et inimicos meos conveftisli, et dorsum mihi 50. [vers. 50.] Propterea confiteborlibi in
Genlibut,
eos esse fecisti, id- est, ut sequerentur me. El odio Domine: propterea tibi per me conlitebuntur Gentes,
habenlesme dispetdidisti : alios autem eorum qui in Domine. Ef nominiluo ptallam ; et latius innotesces
odio perduraverunt, disperdidisli. bonis operibus raeis.
42. [vers.42.] Clamaverunt,necerat qui salvosface- 51. [vers.51.] Magnificanssalutet regisiptiut: Deus
ret: quis enim salvos faceret, quos tu non faceres ? qui magnificat, ut admirabiles faciat salutes quas ejus
Ad Dominum,necexaudiviteos : nec ad quemlibet, sed Filius dat credentibus. Et faciens misericordiamChri-
ad Dominum clamaverunl; nec exauditione. dignos sio suo : Deus qui facit misericordiam Christo suo.
judicavit non recedenles a malitia sua. David et semini ejus usque in smculum: ipsi liberatori
43. [vets. 43.] Et comtninuamillos ut pulvetem manu potenti qui vicit hunc mundum, et eis quos cre-
anle * faciemventi : et comminuam illos; aridi enim dentes Evangeliogenuit in seternum. Qusecumquein
sunt, non recipientes imbrem misericordiseDei: ut hoc psalmo dicia sunt, quce ipsi Dominoproprie, id
clatiatqueinflati superbia, a spefirmaet inconcussa, est capiti Ecclesioccongruere non possunt, ad Eccle-
el lanquam a terroe soliditate et stabilitate rapianlur. siam referenda sunt. Totus enim Christus hic Ioqui-
Ist lalam platearum delebo eos : per latas quas raulli tur, in quo sunt omnia membra ejus. j
ambulant perditionisvias, luxuriantes el lubricos dc-
lebo eos. IN PSALMDM XVIII
44. [vets.44.] Etues mede conttadiclionibuspopuli: ENARRATIOI.
crues me de contradiclionibus eorum qui dixerunl:
Si dimisetimuseum *, omne smcutum posl illutn ibit In finem, Psalmus ipsi Duvid.
(Joan. xi, 48). 1. ivers. 1.] Titulus notus est: nec Dominus Jcsus
45. [vers.45.]Constifuesme in caput Genlium.Popu- Chrislus hoccdicil, scd de illo hoecdicuntur.
lus quem non cognoviservtvilmihi : populus Gentinm 2. [vers.2.] Cmlienartant glotiam Dei: jusli Evan-
quem corporali pracsentianon visitavi, servivitmibi. gelistoe,in quibus Deus tanquam in coelishabitat, ex-
In obaudituauris obedivitmihi: neque oculisme vidit; ponunt gloriam Domininoslri Jesu Christi, sive glo-
sed recipiens prsedicatores mcos, in obauditu auris riam qua glorificavit Palrem Filius super terram. Et
obcdivil mihi. opeta manuum ejus annuntiat firmamentum: et facta
virtuttim Domini annunliat firmamenlum,fiducia Spi-
46. [vers.46.]Filii atieni menlilisunt mihi: filii non
ritus sancti et cceliimfactum, quod antca timore terra
mei dicendi, sed potius alieni,quibus rectedicitur,Vos
erat.
ex palre diaboloesiis (Id. vm, 44), mentili sunl mihi.
3. [vers. 3.] Diesdieieruelat verbum: Spiritus spi-
Filii alieniinveteraverunt: filii alieni, quibus ut reno-
varentur Novum Testamentum attuli, in vetere ho- rilualihus prolert plenitudinem incommutabilis Sa-
uiine remanserunt. El claudicaverunta semitis suis : pienliae Dei, quod Verbum in principio Deus apud
ct tanquam uno pede debiles, quia Vetus tenenles, Deum est (Joan. i, 1). Et nox nocti annunliat scien-
NovumTestamenlum respuerunt, claudi effecli sunt, tiam : et mortalilas carnis tanquam longe posilis car-
etiam in ipsa vetere Lege polius traditiones suas se-nalibus, fidem insinuando, annunliat fuluram seien-
quentes, quam Dei; calumniabantur enim de mani- tiam.
bus non lotis (Malth. xv, 2), quia tales erant se- 4. [vers.4.] Non sunt loquelm,neque sermones,qtto-
niitsc quas ipsi fecerant et consuetudine triverant, rum non audianlurvoceseorum : per quos non auditoe
aherrando ab ilineribus prseceplorum Dei. sint vocesEvangelislarum, cura omnibuslinguis Evan-
gelium prcedicarelur.
1 undecimtiss.,juxtafaciem venti.
1 tn plerisqueMss.,si dimiserimuseum vivutn,smcu- 1 sic aliquolmeliorisnolaeMSS. omissavoce,meis,quss
Ittm, etc. nec est apud LXX. [ininricismeis,etc.]
155 S. AvGUSTINI EPISCQPI m
5. In omnemtettam exiitsonuseorum, et tn finesor- ipsum : judicia ejus qui non judicat quemquam, sed
bii term verbaeorum. omne judicium dedit Filio (Joan. v, 22), vere justifi-
6. [vers. 6.] in sole posuit tabernaculumsuum (a) : cata incommulabililer; neque enim vel minatus vel
Dominusautem ut adversus regna tcmporaliuraerro- polllcitus Deus quemquamfallit, aut quisquamvel im-
ruin bclligeraret, non pacera, sed gladium missurus piis suppliciuin,vel piis praemiumejuspotest eripere.
in terram (Matih. x,34), in tempore vel in manife- Desiderabiliasuper aurum et lapidem pretiqsummuU
«talione posuit lanquam milltare habilaculumsuura , tum : siye multum ipsum aurum et lapidem, siva
hoc est dispensationera incarnalionis suse. E< ipse raulturopretiosum, sive multum desiderabilia; famen
tanquam tponsus procedens de thalamo suo : et ipse desiderabilia judicia Dei super pompas hujus sseculi,
procedens de ulero virginali, ubi Peus naturoehuma- quarum desiderio fit ut non desiderentur, sed ti-
nse tanquam sponsus sponssccopulatus est. ExtultavU meantur, aut contemnanlur, aut non credantur judt-
tieut gigat ad ourrendamviam : exsultavit sicut fortis- cia Dei. Qijodsi quisqueipse sit aurum lapisque pre-
simus, el caeteroshomines incomparabihvirtute proe- tiosus, ut igne non consumatur, sed assumatur in
cedens, non ad liabitandam, sed ad currendam viam. thesaurum Dei, plns quam seipsum desiderat judicia
Non enlm In via peccatorum stetit (Psal.i, 1). Dei, cujus voluntatem prseponit suae. £f dulciorasu-
7. [vtrt, T.] A tummoccelocgressloejus (b): a Patre per mel et fapum : et sive quisque jam sit mel, qui
egressio ejus, non temporalis, sed seterna, qua de jam solutus vitsebujus vinculis exspecut diein quo ve-
Palre nalus est. Et occutsus ejus usquead summutn niat in epulas Dei; sive adhuc sil favus, nt qyasi cera
<tatt* Et occurrit plcnltudine divinitatis usque ad circumplicelur hac vita, non huic concretus, sed ira-
seqnalitatem Palrls. £< non est qui se abscbndata ca- plens eam, cui opus sit aliqua pressura non oppri-
lote ejus: cum aulem Vcrbum ellam caro faclum est meptis, sed expriinentis manus Dei, qua de tempo-
etbabltavilin nobis(Joan. i, 14) mortalitatem nostram rali vit» in seternam eliquetur; dulciora illi sunt ju-
suscipiens, non permisit ulium mortalium excusare dicia Dei, quam sibi ipseest, quia super mel et favum
se de umbra mortis; et ipsam enim penetravit Verbi illi dulciora sunt.
ealor. 12. [vers. 12.] Elenixnservustuus custodilea : nam
8. [vert. 1.] Lex Dominiimmqculalaconvertentani- non custpdienti amara dies Pomjni, /n custodiendo
ttm. Lex ergo Dominl ipse est, qui venit legenaim- itla retributiomulla : non in aliquo extra posito com-
plere, non eolvere (Matth. v, 17): et immacula(a raodo, sed in eo ipso quo judicia Dei custodiuptur,
lex, gul peceatum non fecit, nec inventus est dolus multa retrtbutio : multa est, quia gapdetur in eis.
loore ejus (II Petr. n, 22); non premens animas ser- J3. [vers. 1.3.]Delkta guis intelligil? In delictis au-
vilutis Jugo, sed ad se imitandum libertate conver- tem qualis suayilas polest esse, ubi non est inlelle-
tens. TeslimoniumDomini fidele,sapientiamprmttans c(us? quonjara delicia quis inlelligit, quaeipsum ocu-
parvutis: TesiimoniumDominifidele, quia nemo novit lum claudunt, cui suavis est veritas, cui desiderabilia
Patrem nisi Flllus, et cui voluerit Filius revelare et dulcia sunt judicia Dei; et sicut tenebrae oculos,
(Mallh. xi, 27) : quae abseondita sunl a sapientibus , iia delicU mentem claudunt, nec lucem sinunt^videre,
et rcvelata pgrvulis; quoniam Deus superbis resistit, nec se ?
humjlibus autem dat gratiam (Jacobiiv, 6), 14. [vers.14.] Ab occultismeismundqtne, Domine:
9. [vers.9.] JuslitiasDominirectm,Imlificantescor': a cqpiditatibus in me latentibus munda me, Domine.
omnes juslilioe,Domjni iti illo rectaj, qui non docuit Et qbcUienisparce servoluo (a): ne seducar ab aliis;
quod ipse non fecit; ut qtti imitarenlur, corde gaude- neque enim alienis capitur qui est nrandus a suis.
rent, in eis quae lihere cum charilale facerent, non Parce itaque ab alienis cupiditatibus, non superbo et
"s^rviliter cum timore. Ptmcepium Domiui tucidum, in sua potestale esse cupienti, sed servo luo. Si mei
illuminansoculos: prseceplum Domini lucidum, sjne non fuerint dominala, tunc immaculalus eto : si mei
yelamento carnaliuro observaiiomim, illtjminansho- non fuerint dpminata occulla mea, et ajjena peccaia,
mfriisinlerjoris aspectum. tunc immaculatus ero; non enim est tertia 1 origo
10. [vers. 10.] Tinior Domini castus permanent in peccati, praeteroccullum suum quo cecidit diabolus,
tjsculumsmculi: timpr Domiiii,pon ille sub lege poe-, et alienum quo seduclus est bomo, ut consentiendo
nalis, lemporalia bona sibi subtrahi perhorrescens, guunifaceret- Et mun4abora delkto magno: quo alio,
quorum dileclione anima fornicatnr; sed castus, quo njsi superMse? Non enim est majus delictum, quam
Ecclesia sponsumsuum quanto ardentius diltgit, tanto apostataro a Deo, qqod est initium superbisejionjinis
diligentius cavet pffendere : et ideo nou foras mitiit (Ecclu x, 14): et vere Hleimmaculalusest, qui eiiam
consummata dilectio timorem hunc (1 Joan. IV, 18), hoc delicto carei; quia hoc est ullimum redeunlibus
sedpermanet in sseculumsoeculi. ad Deuni, quod recedentibus pritnum fuit.
11. [vers. 11.] Judicia Dominiveta, justificata tn id- 15. [vers. 15.] Et erunt u<compfuceanleloquioorit
tnei, ef meditatia cordit mei in conspeclutuo sempet:
1 SicMss.juxtaLXX.Atediti, ad summumejus. bo-
1 Edd., corda. At Mss.,cor, slngularinumero, juxta medilalio cordis mei non ad jaclantiam placeiidi
Grsec.LXX. minibus, quia jam nulla superbia est; sed in conspe-
faVDeeodemvers. 6 videEnar.Psal.xtiv, n. 3.
(*)idem vers.7. exponiturin Enar.Psal.LVUI , serm. 1, i Edd.,certiororigo. sed veriusMss.,terftaorigo.
n. 10. _^ (d) Idemvers. 14'explicaturin Bnar.Psal,xxxut, »t 20.
etu tuo sempej, qui conscientiam puraro inspieis. Do- tam in Christo Jesu, per graliam. jn remissippe» *
nrim adjutor rneut, et redemptor nteus: Domioe adju- peccalorum. Omnes enim peccaverunt,,e| ejeot glo-
tor meus, tendenlis ad te; quoniam redemptor meus ria Dei, justificaii gratis per sanguinam ipsius (Rm.
es tu, ut tenderemad te : ne quisquani vel sapientiae in, 23). Quiagratis, ideogratia; nonestenimjgrati.fi,
suoetribuens quod ad te convertitur, vel viribus quod si non graluiia. Quia nihil bonj ante feeeramuji, unde
ad te pervenit, magis repellatur abs te qui superbis talia dona mereremur; magis quia» pon f rajis injfer-
resistis; quia mundatus nou est a deliclo raaguo, nec retur supplicium, ideo gratis prsestilum est benefi-
complacuit in conspeclu luo, qui redimis ut conver- cium : nihil praecesseral in meritis nostris, nisi unde
laniur, et adjuvas ut perveniamus ad te. damnari deberernus. IIIc auteni non propter noslrarn
ENARRATIO II. justiliam, sed propter suam misericordiajm.salvosnos
SERMO ADPLEBEM. fecit per lavacrum regenerationis (Ti(. IJI,5). gajcesf,
1. Deprecati Dorainum, ut ab occultis nostris muq- inquani, gloria Dei: hanc coeli enarraverunt. Hsec
det nos, et ab alienis parcat servis suis, quid hoc sit est, inquam, gloria Dei, non tua : niliil enim boni fe-
intelligere debemus, ut humana ratjone, non quasj cisli, et tamen tantum bonum accepisti. Si er$o perli-
avium voce cantemus, Nara et meruli ct psittaci et nes ad glorjain quara cceli enarraverunt, dic Doraino
corvi et piese et bujusmodi volucres, ssepe ab homt- Deo luo : Deus meus, misericordiaejus prteveniet me
nibus docentur sonare quod nesciunt, Scienter autera (Psal. LVIII,11) : prsevenit enim U; ulique praeve»
canLare, naturse hominis divina volimtate concessum nii, quia nihil in le boni invenit, Praeveiiistisuppli-
est'. Et quam multi maji et luxuriosi sic cantant digna cium s ejus superbiendo : ille praevenit suppjicium
auribussuiset cordibus, novimuset doleinus. Eo eniiu tuum peccata delendo. Tanquam enim ex peccatore
pejores sunt, quo non possunt ignorare quod canlant. justificatus, ex impio pius factus, ex damnato in re-
Sciunt enim se cantare flagilia, et lamen caniant gnum * assumptus, dic Domino Deo luo; Nmnobit,
lanto libeiitius, quanlo immundius ; quoniam tanto Domiite, non ndbis, sed nomini iuo dq glotiam (Ps«f,
se putant loeiiores,quanlo fuerint lurpiores, Nosau- cxiu secund. 1). Dicamus, Non nqbis: quibus enjn)
lem qui in Ecclesia divina eloquia canlare didicimus, si quasi nobis? Dicamus, inquam, JVotinoOii, quia »(
simul etiam instare debemus essc quod scriptum est, ila faceret sicut nobis, nonnisi poeiiasinfligeret nobis,
Bealus populus qui intelligit jubilalionem (Psal. Non nobis, sed nomini suo del glqriam : quia non se-
LXXXVUI, 16). Proinde, carissimi, qqod coosona voca cundum iniquitatcs noslras fecit,nobis (Psa(, c», 10)»
canlavinius, sereno ctiani cordc nosso ae vidcre dc- iVon crgo nobis, Dotnine, non nobis: repetilio COIlftr-
bemus. Rogavit onini Dominumunusquisque noslrum nialio esl. Non nobis, Domine, sed nomini tm da gla-
in hoc cantico, et dixit Dco : Ab occutiis meit munda tiain : hoc illi noverant cceli, qui enarravcrunt glo»
me, Domme, el ab atienis pgtee seyvoiuo. Si md non riam Dci.
fueriut dominala, tunc imimeutqlusero, et tnundabora 3. [vets. 2.] El opera manuumejusannmfiat firt»*-
deliclomagno. Quod ut benc seiamus qpid sil, et quale «uenfum:quod dictum est, gloriam Dei, hoc repetitura
hoc sit, ipsius psalmi lcxlum, quanium,donal Domi- est, opera manuum ejus. Quse opera manuum ejus?
nus, breviler percurranius. Non sicut quidam sentiunt, Dcusverbo fecit omnia,
2. Canlalur enim de Christo; quod evidenler ibi et lanquam prscstantioremcseteris hominem suis raa-
apparet, quia illic scriplum est: ipse tanquamsponsus nibus fccit. Non ita senliendurn est: infirma esi isla,
procedensde llialamotuo. Quis est cnim sponsus, nisi ctnon salis elimata scntentia; omnla enim verbo fe*
cui desponsala est illa virgo ab Aposlolo, cui liniQi cit. Nam licet opcra Dci diversa narrentur, in quibus
casle castus sponsi amicus, ne sicut serpcns Evam horainem ad imagincra suam fecit (6'en. l); laraen
fefellit aslulia sua, sic et hujus virginis sponsoe Chri- omnia pcr ipsum facta sunt, et sine ipso factum ett
sli sensus corrumpnnlur a caslitale quae est in Cliri- nihil (Joan. i, 3). Quod autem ad manus Dci atllnet,
sto (II Cor. xi, 3)? In boc ergo Domino et Salvalore et de coelisdiclum est, £< opera manuum tuarum smt
nostro Jesu Christo posila est magna et plena gratia, cmli (Psal. ci, 26); el ne putes etiam ibi coelossan-
de qua dicit apostolus Joannes: Et vtdimus glotiam ctos dictos subjecit: Ipsi peribunt,<u aufem permane*
' ejut, gloriam lanquam VnigenUia Patre, plenumgratia
(Ibid., 27). Ergo nonsolum homines, sed etiam coalos
|«f verifafe (Joan. i, 14). Hanc gloriain coelienariant:
qui pcribunt, Deus roanibus suis fecit, cui dicluos
cceli, sanctisunt; elevatia terra, portantesDominuni. est, Opera manuum tuatum sunt cceli; et de terra hoc
Quanquam gloriara Chrisli ccelura eliam quodammodo idem diclum est: Quoniamipsius est piare, etipie fecit
narravit: quaiidonarravit?quandonaloeodem Domine illttd.et aridam manus ejusfundavefitnt(P*a/.xciv,5)?
slella nova quse nunquam videbatur apparuit. Sed ta- Ergo si et coelos manibus et terram manihus, nop
men sunt veriores et sublimiores' coeli, de quibus soltim hominem fecit manibus: et si ecelos verbo, et
consequenler ibi dicilur : Non sunt toquetmnequeser- lerram verbo, ergo et hominem verbo. Quod verbo,
mones, quorum twn audiantur voceseotum. ln onmem
terram exiit sonus eorum, el in finet orbis tettm vetba 1 Gatian.cndex : gratiam remtssfonfspeetatorum. Alii
eotum. Quorum, nisi coelorum? quorum ergo, nisi quidam Mss., g ratiam et remissionempeccatomm.
1 LOV., quia ne non qratis. Abest,ne, ab Er. etaMss.
Aposlolorum? Ipsi enarrant nobis gloriam Dei, posi- 3 Gatian.codex,bericlicium.
» Mss,carent his verbis, sunfvetioresei sublimiores. * Er. ct pleriqueMss.,cx damnatoregnoassumptus-
159 S. AUGUSTlNIEPISCOPI IRO
hoc manu; et quod manu, hoc verbo: non enim hu- libus. Utrique enim audiunt, elsi non utrique simiii-
manis membris stalura Dei distincta est, qui ubique ter sapiunt.: illi enira audiunt tanquam verbum eru-
totus est, et nullo continetur loco ; quod ergo verbo ctatum; illi tanquam scientiam annuntialam : quod
fecit, sapienlia fecit, et quod manu fecit, virlule fe- enim ructatur, prsesentibus ruclatur: quod autem
cit. Chrislus est aulem Dei Virlus et Dei Sapientia annuntiatur, longe positis annuntiatur. Possunt coelt
(l Cor. i, 24): Omnia autem per ipsum facla sunt, et sensus plures inveniri, scd adhibendus est modus
sine ipso factum est nihil. Enarrarunl, enarrant, propter angustias prsesentis lemporis. Dicamus au-
enarrabunt cceli gloriam Dei: enarrabunt, inquam, tem et unum aliquid, qtiod quidam velut conjicien-
a lerra les ' aperuerunt :
cceli, hoc est sancti, gloriam Dei, suspensi. quando Dominus, inquiunt, Chri-
Deum portantes, prscceplis tonantes, sapienlia coru- stus loquebattir Apostolis, dies diei eruclabat ver-
scantes; illam, ut dixi, gloriam Dei, qua salvi facti bum; quando Judas Dominum Christura prodidil Ju-
sumus indigni. Hanc indignitatem, id est, qua digni daeis, nox nocti annuntiabat scientiam.
non fuimus, agnoscit filius minor egestale constri- 5. [ vers. 5, 4.] Non sunt loquelmnequesermones,
clus: agnoscit, inquam, hanc indignitatem filius mi- quorum non audiantur voceseorum : quorum, nisi coe-
nor a patre longe peregrinus, daemonumcultor, tan- lorum illorum qui enarrant gloriam Dei? Non tunt
quam porcorum pastor; agnoscit gloriam Dei, sed toquelmnequetermonet, quorum non audiantur vocet
egestate constrictus. Et quia illa gloria Dei facti su- eorum. Lcgite Actus Apostolorum, quomodo veniente
mus quod digni non fuimus, dicit ad Patrem suum: super eos Spiritu sanclo, omnes impleti sunt illo; et
Non tutn dignus vocari filius luus (Luc. xv, 21) : in- loqnebanlur linguis omnium gentium, sicut Spiritus
felix, per humililatem impetrat felicitatem; et eo se dabat eis pronuntiare (Acf. n, 4). Ecce non tunt lo-
ostendit dignum, quo confitetur indignum. Hanc glo- quelm neque sermones, quorum non audiantur voces
riam Dei cmti enarrant, et opera manuum ejus annun- eorum : sed non ibi tantum ubi impleti sunt sonue-
tiat firmamentum: crelum firmamenlum, (irmum cor, runl; ln otnnetnterram exiit tonus eorum, el in fines
non limidum cor. Annuntiata enim sunt ista intcr otbis terrm verba eorum. Ideo et nos bic loquimur :
impios, inler adversos Deo, inler amalores mundi sonus enim ille ad nos usque pervenit, sonus qui in
persecutoresque juslorum : inlerssevientem mundum omnem lerram exiit, et hsereticus Ecclesiam non in-
annuntiala sunl ista. Sed saeviensmundus quid pote- trat. Ideo sonus in omnem terram exiit, ut tu in coe-
rat facere, quando firmamentum ista annuntiabal ? lum inlres. 0 pcstilentiose, litigiose, pessime, et
Annunfiaf firmamentum: qnid ? Opera manuum ejus. adhuc errare volens; o superbe fili, audi testamen-
Qtioesunt opera manuum ejus ? Gloria Dei illa, qua lum palris tui. Eece, quid planius, quid aperlius ? In
salvi facli sumus, qua creali in bonis opcribus su- omnem lerram exiitsonus eorum, et in finesorbis terrce
mus: ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo verba eorum. Numquid expositore opus esl? Quidcon-
Jesu in operibus bonis (Ephes. n, 10); non solum tra te conaris? Parlem vis in lite retinere, qui poles
quippe homines, sed eliam justos, si tamen sumus, ipse totum in concordia retinere?
fecit nos, et non ipsi nos (Psal. xcix, 3). 6. [ vers.- 6.] In sole posuit labernacutum tuutn :
4. [vers. 3.] Diesdiei eruclal vetbum, et nox nocti in manifesiatione Ecclesiam suam, non inocculto,
annuntiat scientiam: quid est? Forte planum et aper- non quse lateat, non velut opertam *; ne forle fiat
tum est, Dies diei eructat verbum; apertum et pla- sicut operta supef greges hsereticorura. Diclura esiet
num, tanquam per diem : quod aulem nox nocli an- cuidam in Scriptura sancta, Quoniam tu in occullo
nuntial scientiam, ohscurum est, lanquam per noctem. fecisti, patieris in sole (II Reg. xu, 12): hoc est, oc-
Dies diei, sancli sanclis, Apostoli lidelibus, ipse Clni- culle malum fecisti, poenaspatieris in omniutn mani-
Slus Apostolis, quibus dixit: Vos estis lumen mundi feslaiione. In sole ergo posuit tabernaculumsuum.
'
(Matth. v. M). Aperlum lioc videtur et cognilu facile. Quid lu, hserelice, fugis in tenebras? Chrisiianuses?
Quomodo autem nox nocli annunliat scieniiam? Non- audi Christnm. Servus es? andi dominura. Filius es?
nulli hscc verba simpliciler intellexerunl, et forle hoc audi palrem : eraendare, revivisce. Dicamus et de te:
sit verum; oestimanleshac senlenlia significatumesse, Mortuus erat, et revixit; perierat, el invenlusest (Luc.
quod lempore Domini nostri Jesu Christi, cum in xv, 32). Non mihi dicas, Utquid me quaeris,si perii?
terra versaretur, Apostoli audicrunt, hoc in posteros Ideo enim te quaero, quia periisti. Noli, inquit, me
essc trajectum, lanquam de teinpore in tempus : dies qusercre : hoc sane vull iniquilas, qua divisi sumus;
diei, nox ngcti, prior dies posteriori diei, et prior nox scd non vult charilas, qua fratres sumus. Improbus
posteriori nocti; quia hsecdoclrina diebus et noctibus non essem, si qusererem servum meum; el improbus
precdicalur. Iste siinplex inlelleclus cui sufficit suffi- dicor, quia quscro frafrem meum ? Sic sapiat in quo
ciat. Sed nonnulla verba Scripturarum obscuritate fralerna charitas non est, ego taraen quscro fralrem
sua hoc profuerunl, quod multas inlelligenlias pcpe- meum. Irascalur, dum laraen quscratur, qui inventiis
rcrunt: itaque hoc si planum esset, unum aliquid au- placalur. Qusero, inquam, fralrem meum, et inler-
direlis; quia vero obscure dictum est, multa audituri pello non contra illum, sed pro illo Dominummeuin :
esiis. Est et alius inlellectus : dies diei, nox nocli, hoc ncc dicani interpellans, Domine, dic fratri nieo ut di-
est, spirilus spirilui, caro carni. Estalius : dies diei, 1 AliquotMss.,concinens.
spiritualcs spiritualibus; et uox nocii, carnalcs cama- * sicMss.AtLov.omissanegaUone,vefufoperta.
vidat mecum hseredilalcm (Litc. xn, 13); sed, dic fra- dem prettosum muitum : aut muiliim aurum, aut
tri meo nt teneat mecum hsereditatem. Quid ergo multum prctiosum, aut mullum desiderabilia ; tamen
erras, frater? quid per angulos fugis? qnid lalitare multum, hseretico parura. Non nobiscum amant
conaris? Jn sole posuit tabernaculum suum. Et ipse idipsum, et nobiscum conlitenlur Christum. Ipsum
tanquam sponsusptocedens de thalamosuo. Puto quod quem mecum confiteris Christum, ipsumama mecum.
agnoscas eum. Ille tanquam sponsus procedens de Et qui idipsum nonvult, recusat, recalcilrat, rc-
thalarao suo, exsultavit ul gigas ad currendam viam; spuit : non illi est desiderabile hoc super aurum et
ipse fn sole posuit tabernaculum suum : hoc esl, ille lapidem preliosum mullum. Audi aliud : £t dulciora,
tanquam sponsus, cum Verbum caro factum est, in inquit, super mel et favum. Sed boc adversum est
utero virginali thalamum invenit; alque indenaturae erranti : mel amarum est febrienti, dulce tamen et
conjunctus humanse, tanquam de castissimo proce- acceptabile sanato, quia carum esl sanitali. Deside-
dens cubili, humilis misericordia infra omnes, fortis rabilia super aurum et tapidem pretiosum multum, el
rnajestate super omnes. Hoc esl cnim, gigas exsulta- dulciora super mel el favum.
vit ad cutrendam viam: natus est, crevit, docuit, pas- 12. [ vers. 12.] Nam et servustuus custodit ea :
sus est, resurrexit, ascendit; cucurrit viam, non quam dulcia ista sunt, custodiendo probat servus
hsesit in via. Idem ipse crgo sponsus qui hsec fecit, luus, non loquendo. Cuslodit ca servus tuus, quia ct
ipse posuit in sole, hoc est in manifestalione, taber- nunc dulcia sunt, et in posterum salubria sunt; nam
naculum suum, hoc est sanclam Ecclesiam suam. in custodkndo ea retributio multa : scd amans animo-
7. [ vers. 7.] Quam autem viam cito cucurrit vis silatem suam, nec vidct hunc splendorem haereticus,
audire ? A summocmlo egressio ejus, et occursusejus ncc sentil dulcedinem.
usque ad summum ejus. Poslea vero quam cxcurrit 13. [vers. 13,14.] Delkta enim qtiis inlelligit? Pa-
inde, et recurrendo remeavit, misit Spiritum suum. ter, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunl (Luc.
Vissesunl illis super quos venil, linguse divissevelut xxiu, 34). Ideo, inquit, iste est servus qui custodit
ignis (Act. n, 3). Sicut ignis venit Spiritus sanctus, hanc dulcedinem, suavitatem charitatis, amorem '
fcenumcarnis consumpturus, aurum cocturus et pur- unilalis. Ego, inquit, ipse qui custodio, rogo te, quo-
gaturus; sicut ignis venit, et ideo sequilur, Et non niam deliclaquis intelligit ? ne mihi ut homini qusedam
est qui seabscondata calore ejus. subrcpant, et quibusdam ut homo praeoccuper, Ab
8. [ vers. 8.] Lex Domini immaculata convertens occultismeis munda me, Domine.Hoc ergo cantavi-
animas. Hoc est Spiritus sanctus. Testimonium Do- inus, ecce ad hoc lonucndo pervenimus. Dicamus, et
mini fidele,sapientiam ptmstans parvulis ;non super- cum inlelleclu cantemus, et cantando oremus, et
bis. Hoc est Spiritus sanctus. orando impctremus: dicamus, Ab occuttismeismunda
• 9. [ vers. 9.] Jusitita: Domtnt recfo;: non terren- me, Domine. Quis enira delicla inlelligit? Si videnlur
tes, sed Imtificanlescorda. Hoc est Spiritus sanctus. tencbroc, inlclliguntur delicla. Denique quando nos
Prmceptum Domini tucidum, illuminans oculos, non delicti poenitet, in luce sumus. Nam quando quisque
hebetans : non camis oculos, sed cordis; non exte- ipso dclicto involutus est, quasi obtenebratis oper-
rioris hominis, sed interioris. Hoc est Spiritus san- lisque oculis non videt deliclum : quia si libi tegatur
ctus. ct carnis oculus, nec aliud vides, nec hoc unde legi-
• 10. [vers. 10.] Timor Domini: non servilis, scd tur vides. Ergo Deo dicamus, qui novit videre quod
cattus; gralis amans, non puniri timens ab eo quem purget, novit inspicere quod sanel; illi dicamus : Ab
tremit, sed scparari ab eo quem diligit. Iste est limor occullismeismunda me, Domine; el ab alienis parce
castus, non quem consummata charitas foras raitlit servo tuo. Delicta, inquil, mea inquinant me, delicla
(l Joan. IV, 18); sed permanens in swculum smculi. alieua aflligunt me : ab his munda me, ab illis parcc.
Hic est Spiritus sanclus; id est, hunc donat, hunc ToIIe mihi ex corde malam cogitatipnem, repelle a
confert, hunc inserit Spirilus sanclus. Judicia Domini me malum suasorera : lioc est, Ab occultismeismun-
vera, juslificala in idipsum : non a.d rixas divisionis, da me, et ab alienis parce servo tuo. Nam ista duo ge-
sed ad congregationem unitalis; hoc est enim, in nera delictorum, propria simul el aliena, etiam pri-
idipsum. Hoc est Spiritus sanclus. Ideo linguis milus in exordio claruerunt': diabolus suo delicto
omnium Ioqui fecit, in quos primo venit; quia lin- cecidit, Adara alieno dejecit. Hic ipse Dei servus
guas omnium gentium in unitatem se congregalurum cuslodiens judicia Dei, in quibus relribulio multa, et
esse nunliavit. Quod tunc faciebat unus homo ac- in alio psalmo sic oral : Non veniat mihi pes super-
cepto Spiritu sancto, ut unus homo linguis omnium bim, et manus peccatorum non moveant tne (Psal.
loqueretur; hoc modo ipsa unitas facit, linguis omni- xxxv, 12). Non veniat, inquit, mihi pes superbiae,
bus loquitur. Et modo unus homo in omnibus genti- hoc est, Ab occullis meis munda me, Domine; et ma-
bus linguis omnibus loquilur, unus homo caput et nus peccatorum non moveant me, hoc est, Ab alienis
corpus, untis homo Cbristus et Ecclesia, vir perfe- parce servoluo.
Ctus, ille sponsus, illa sponsa : sed erunt, inqnit, duo 14. Si mei non fuerint dominata : occulta mea et
\n carne una (Gen. n, 24). Judicia Dei vera justificata delicla aliena. Tunc immaculalusero : hoc non suis
tn tdipsum; propter unitaleni. viribus audet, sed Dominum deprecatur ut impleat,
11. [vers. 11.] Desiderabiliasuper aurumettapi- ' m plerisqucMss.,amore. 5
»« .. S. AUGUStlNI EPISCOPI 164
cui dicitur in psalmo : Ilinera mca dirige secundum ria nostta, inquit, hmc«sf,testimoniumcontcientiane-
verbumtuum, et non domineturmilti omnisiniquitas sttts (II Cot. i, 12). ldeoque dicamusetiam quod se-
christianus es, do- quilur, Domineadjutor meuset redemptormeus: adju-
(Psal. cxvm, 133). Noli timere, si
minum foris hominem : Dominum Dcum tuum sem- lor in bonis, rcdemptor a malis; adjufor ut habitem
in charitate tua, rcdemptor ut tiberes me ab iniqui-
per time. Malumin le time, hoc est cupiditatcm tuam,
non quod in te Deus fecit, sed quod libi ipse fecistl : tate mca.
te Dominus bonum servum fecit; tu tibi in corde tuo
malum domlnum creasti. Merilo subdefls inlquilati, IN PSALMDM XIX
merito subderis domlno quem tu libi ipsi fecisti; qula
essc noluisii. ENARUATIO.
ci qul te fecil subditus
/n finem, Psalmus David.
13. Sed si mei, inquil, no» fuerint dominata, tunc
immaculatusero; et mundabor a deliclomagno : quO 1. [vers. 1.] Nolus est iste lilulus, nec Cbristus
pulamus deliclo? quod illud est deliclum magnum? dicit, sed Christo dicit Propliela, figura oplandi quse
Forle aliud sit quara dicturus sum, non lamen celabo veulura sunt canens.
quod sentio. Dcliclum raagnuin arbitror esse stiper- 2. [vers. 2.] F.xaudialte Dominttsin die tribulalio-
biam. Hoc forlasse et aliter significalum cst in eo nis : exaudial te Doroinusin die qua dixisli, Patcr,
quOdait, Ef mundabora delklo magno. Quseritisquam clarifica filtum tuum (Joan. xvu , 1). Protegat te no-
magnum sit Iioc delictum, quod dejccil Angeluin, menDei Jacob : ad te enim pertinct populus postc-
quod ex Angelo fecil diabolum, eiquo in seicrnum in- rior natu , quia major serviet minori (Gen. xxv, 23).
tcrclusil regnum coelorum? Magnumhoc delicluraest, 3. [vers. 3-] Mitial libi auxiliumde sancto, et rfe
et caput atque causa omnium delictorum; scriplum Sion tuealur te . faciens tibi sandilicatum corpus,
est enim : Inilium peccati omnissuperbia.Et ne quasi Ecclesiam, de speculatione tulam , quso exspeclat
leve aliquid contemnas, Initium, inquit, superbimho- quando venias a nupliis '.
mtnts aposlalare a Deo (Eccli. x, 15, 14). Non leve i. [vers. 4.] Memorsit omnissacrificii tui: memo-
maluin est hoc vilium, fralres raci : huic viiio in his res nos faciat omniuin injuriarum luarum ct contu-
personls, quas videlis amplas, displicet huniilitas ineliarum, quas pro nobis perlulisli. £< holocauttum.
cliristiana. Propterhoc vitiumdedignanlurcollasub- tuitm pingue fiat: et criicem, qua (olus ohlatus cs
dere jugo Christi, obligati arctius jugo pcccati. Non Deo, in loetitiamresurrcctionis convertal.
enim servire non eis conlinget: nam nolunt sefvire, 5. [vers. 5.] (a) Tribualtibi Dominussecundumtot
sed eis expedit servire. Nolendo servire niliilaliud ttium: tribuat libi Dominus,non secundum cor eorunl
agunt, quam ut bono Domino non serviant; non ut t|ui pulaverunt pcrseqneudo delcre te posse; sed se-
omnioonon serviant: quia qui noluerit servire cba- cundum cor luum, quo scisti quid utilitatis baberet
ritati, necesse est ut serviat iniquilati. Ab boc vilio, passio tua. £< oiime consilium tuum compleat : et
quod est caput omnium vitiorum, quia inde coetera complcat omne consilium tuura, non solum qno aiii-
vitia nala sunt, facta est apostasia a Deo,eunieauima mam tuam posuisti pro amicistuis (Joan. xv, 13), ul
in lenebras, el male utente libero arbitrio, peccatis mortificalum granum copiosius resurgeret (Id. xn,
etiam cseleris consecutis : ul et substantiara suam 25); sed etiam quo eoecilasex parte lsrael facta est,
dissiparet cum meretricibus vivens prodige, ct per ut plenitudoGentium inlraret, et sic omnis Israel sal-
egestatem fieret pastor porcorum (Luc. xv, 13), qui vus fieret (Rom. xi, 25).
erat socius Angelorum. Propter hoc vitiuni, propter 6. [vers, 6.] Exsultabimusin salutari tuo : exsulta-
tioc magnum superbiaepeccatum, Deuslmmilis venit: bimus quod tibi mors nihil nocebit; ita enim nec no-
hseccausa, hoo peccatum magnum, iste ingcns mor- bis eara nocere posse monslrabis. Et in nomint * Dei
hus animarum, omnipolentem mcdicura de coelode- nostri magnificabimur: et confessio tui norainis non>
duxit, usque ad formara servi bumiliavit, coniumeliis solum non perdel, sed etiam magnificabitnoe.
egit, ligno suspendit; ut per salutem laniocmedicinse 7. [vets. 7.] Impleai Dominusomnetpetitionettuat:
curctur bic lumor. Jara tandcm crubcscathomo esse impleat Dominusnon solum petitiones quas habuisti
superbus, propter quem factus est humilis Deus. Ila, in terra, sed etiam quibus in ccelointerpellas pro no-
inquit, tnmida6ora deliclo magno, quia Deus super- bis. Nunc cognoviquoniamtalvumfeeitDomimi ChrU
bis resistit, humilibus aulem dat gratiam (Jacobi tlum tuum : nunc mihi per pr«pbeliam demonstra-
lv, 6. I Pefr. v, 5). tum est, quOBiamresuscitabit Dominus Gliristum
16. [vers. 15.] Et per lioc ut complaceanteloquia stium. Exuudieliilumde mto sattetosuo: exattdiet il-
oris mei, et meditatiocordis mei in conspectutuo sem- lum, non de lerra tantum , ubi se peliit chwificart
per ; nam si ab hoc magno delicto non mundabor, in (Joan. xvn, 1); verum eliam de ecelo, ubi jarri ad
cOnspecttihominuni placcbunt eloqnia mea, non in dexteram Patris interpellans pTo nobis (Boni. vm,
conspectu tuo. Superba anima in conspectu hominum 34), diffudit inde Spiritum sanetom »uper credente»
Vullplacere : humilis anima in occulto, ubi Deus vi-
det, vult placere ; ut si placuerit hominibusde bono 1 Edd.,ad nuptias.At Mss.,anuptiis.
1 sic ex melioribusMSs.juxta LXX.[noririneDomm
opere", illis graluletuf quibus placet bonum opus, non Dei,etc.]
sibi cui sufficarc dcbcl quia fccit bomim opus : 67o- (a) Diapsalma.
in se. 7n pofenfalidussalut dexteresejus: potentatus nibus dulcedinis: quoniam prius hauierat benedietbv
nostri sunt salus favoris ejus, cum etiam de tribula- nem dulcedinis tuoe, fel peccalorum nostrorqin non
tionc dat auxilium, ut quando infirmamur, tunc po- nocuil ei (a). Posuistiin cupile ejus coronamde iapidt
tenles simus (II Cor. xu, 10). Nam vana salus homi- prelioso: in principio sermonis ejus accedente* ftm»
num (Psal. LIX,13), quse non dexterse, sed sinistrse bierunl euiii lapides pretiosi, discipulisui, a quibua
ejus est: hac enim exlolluntur in magnam super- exordium annunliationls ejus fieret.
biam, quicumque peccantes temporaliter salvi facli 5. [vers. 5.] Vitam petiit, et dedisti ei: resurre-
sunt. clionem peliit, dicens, Patet, elari/Ua Filium tuum
8. [vers. 8.] Ui in curtibus et hi in equit (a) : hi (Joan. xvn, 1); et dedisti ei. Longitudinemditrumin
volubili successione lemporaliura bonorum trahun- tmculumtmculi: longa tempora sseouli btijus> qtftt
'
tur, el hi superbis prseferunlur honoribus, atque in haberet Ecclesia, et deincepsselernitatemin sseeulum
his exsullant. Nos aulem in nomine Domini Dei nottri sscculi.
exstiltabimus:nos aulem spem figentes in seternis, 6. [vets. 6.] Magna esl glotia ejus in salule lua:
neque gloriam nostram quoerentes,in nomine Domini magna est quidem gloria ejus in salute, qua eum re-
Dei noslri exsultabimus. suscitaSli. Glotiamet magnumdecoremintponetluper
9. [vers. 9.] Jpsi obligati sunt, et ceciderunt: et eum : sed adhiic glorlam et magnum decoretn addes
ideo ipsi temporalium rerum cupidilate obligati sunt, ei, cum in ccelocollocabls ad dextefam tttam.
timenles parcere Domino, ne a Romanis pcrderent 7. [vert. 7.] Quoniamdabit ei benedictionembt M-
locura (Joan. xi, 48); et irruentes in lapidem offen- culttmsmculi: Iisecest benediCtlO,qtiam ei dabfs In
sionis (Rom. IX, 32) et petram scandali, de spe coe- sseculumsxculi: LmtifieabiseuritM gaudlo eum vultu
lesli ceciderunt : quibus csecitasex parte Israel facta tuo : sccundum liomincm Isclillcabis6llm cHfflVulttt
est, ignorantibus Dei justitiam, et suam volentibus luo, quem lovavitad le.
constitucre (id. x, 3). Nos vero surreximus', el erecti 8. [vers. 8.] Quoniamrex iperat itt Dotntno,' quo-
sumus; nos vero ut populus Gentium intraret, de la- niam rex non superbit, sed bumllis corde spefat itt
pidibus excitati filii Abrabam (Uatth. m, 9) qui non Domino.Et in Altittimi miserkotdianon cotnttiovebi-
seclabamur juslitiam, apprebendimus eam (Rom. ix, tur ; et in Altissimi miserieordla rioft c^rltttfbabit
30), et surreximus; nec viribus nostris, sed per fi- humililatem ejus obedientist ' nsque ad fnoftem
dem justificati erecli sumus. orucis.
10. [vets. 10.] Domine, saivumfac regem: ut ipsc 9. [vert. 9.] Inveniatut manii»lua omnibusinlmkii
qui nobis proeliandiexemplum passione monslravit, tuis t inveniatur, o fex, poteslas tua, curiiad jtidican-
offerat etiam sacrificia noslra, sacerdos excitatns a dum venerls, omnlbus ininlifcls- triis, qui eaffl in bu-
morluis, et in cceloconstitutus. Et exaudiuos in die inilitatc tua non iritellexerunl, Dexiera tua mveniat
qua invocaverimutte : quo jam pro nobis offerente •, omnesqui te oderunt: claritas qua regnas ad dexte-
exaudi nos in die qua invocaverimuste. ram Patris, inveniat ii» die judicii puniendos
j- - -— ..... . _. ^-.- —.. -. ,r. omnes qui le oderuiil; quia nune ipsi non inVenerunt
cam.
IN P9ALMDM XX 10. [vers. 10.J Pones eet ul cHbanumignii i c6«-
ENARRATIO. stllues eos ardenles inlrtnseous, conscieiitl*irhpieta-
/n finem, Psaimus ipsi David. tis SUSB. Jn tempote tuUui lui: In tempote ftianf/esia-
tionis tuoc.Dominusin ita iua conturbabtteoi, ei Ae-
1. [vers. 1.] Tilulus notus est; de Cbristo ca- vorabiteos
nitar. ignii: deiriddconturbati rindicta Dotnini,
post accnsationemcoriscientise,daburilur igni Setefrio
2. [vers. 2.J Domine, in virlule tita Imtabilurrex :
* devorandi.
Domine, in virtutc tua, qua Verbum caro factum
11. [vets. 11.] Ftuelum illorum de terra fMei:
est, lsetabiturhomo Christus Jesus. El super salulari
friictum tefrenus est, perdes de tefra.
luo extultabitvehementer: et super hoc, quo vivificas El semenillorum,dqitia
eorunt filiis kominuttt*ci opcra illoturn ,
omnia, exsullabit vctiementer. vel quoscumqne seduxerunt, noti deptftabis inter II-
5. [rers. 3.] Desideriumanimm ejus dedisliei: de-
lios hominum, quos in hseredilatemsempiieTilatovfl-
sideravit manducare Pascha (Luc. xxu, 15), et po-
casti.
nere cum vellet, ntque iterum cum vellet suraere ani-
12. [vers. 12.] Quoniamdeclinaveruntin le tnala:
mam suam (Joan. x, 18); et dedisti ei. £f voluntate
bxc aotem pcenaretribuetuf eis, quonfam mata qttaJ
labiorumejus non privasti* eum.Pdcem meam,inquit,
: et factnm est. sibi imminerete regnante arbitfabantUr, iri teoecideiiJ
relhtquo vobis (Id. xiv, 27) dumdelorscrunt. Cogitavertmtconiilium,quddtlpnpo-
4. [vers. 4.] Quoniamprmvenistieumin benedklio-
luertmt sfaMire';cogilavernntconsilium,dicentes, Efr
*colb.Ms.,fenmtur. pedit unumpro cmnibus mori (Id. xi, 50); quod non
1 PotioresMss.,resurreximus.
* SicMss.Atedd., Quoniampronobisoffersle. potuerunt stabilire, riescienlcsquid dixerint.
4 Edd.,guod: et paulopost, quod vivtficas.At aliquot
Mss.hic nabent,qua, et iiifra,qno vivificas.
*Edd.,/>audastt.Mss.vero,prtrasfi.inGr3ecoest,ester^sas. 1sic optimsenotasMss.Atedd., atqueobedieritiam,
(a) idemvcrs, 8 iracuiurin Errar.Psal,CXLVI, n. 10. («) Diapsalma. ',
S. AUGUSTINIEPISCOPI m
15. [vers. 13.] Quoniam pones eos dorsum: quo- longe est salus, et ideo salvifacti sunt. In le sperave-
niam ordinabis eos in his, a quibus poslpositis et runt, et non sunt confusi: in te speraverunt, nec eos
contcmptis averteris. In reliquiis luis prmparabis vul- fefellit spes; non enim in se illam posuerunt.
tum eorum: et in his quaerelinquis, id est in cupidi- 7. [vers. 7.] Ego autem sum vermis, el non homo:
talibus regni terreni, procparabis tibi ad passiouem fego autera jam non ex persona Adam loquens, sed
impudentiam eorum. ego proprie Jesus Christus sine semine in carne na-
14. [vers. 14.] Exaltare, Domine, in virtule lua: tus sum 1, ut essem in homine ullra homines; ut vel
quem humilem non cognoverunt, exaltare, Domine, sic dignarelur imilari humana superbia humilitatem
in virlute lua, quam infirmilatem putaverunt. Canfa- meam. Opprobriumhominumel ubjectioplebis: in qua
bimut et ptallemus virtutes luas : corde et opcre cele- facitis sum opprobrium hominum, ita ut pro convi-
brabimus et nota faciemus mirabilia tua. ciosomaledicto diceretur; Tu sis disctpulusejus (Joan.
ix, 28), et plebs me conlcmneret.
IN PSALMDM XXI (o) 8. [vers. 8.] Omnes qui conspiciebantme, subsan-
nabant me : omnes qui conspiciebant me, irridebant
ENARRATIO I.
me, Et loculi sunt labiis, et moverunl caput: et locuti
In finem, pro susceptionematutina, Psalmus David. sunt non in corde, scd in labiis.
1. [veri. 1.] In finem, pro resurrectionesuaipse Do- 9. [vers. 9.] Nam irridenter moverunt caput, di-
minus Jesus Christusloquitur. Matutinaenim fuitprima centes : Speravit in Dominum, eruat eum; salvum [a-
sabbati resurrectio ejus, qua susceptus est in seternam ciat eum, quoniam vult eum. Haecvcrba erant, sed in
vitam, cui mors ultra non dominabitur (Rom. vi, 9). labiis diccbanlur.
Dicuntur autem ista ex pcrsona crncifixi: nam de ca- 10. [vers. 10.] Quoniam tu es qui exlraxisti me de
pile psalmi hujus sunt verba quseipse clamavit cum venlre:quoniam tu es qui extraxisti me, non solunide
in cruce penderet, personam eliam servans veteris illo vcnlre virginali, nam omnibus hominibus lexista
hominis, cujus morlalitatem porlavit. Nam velus ho- nascendi est ut de ventrc extrahantur, sed etiam de
mo noslerconfixus est cruci cum illo (/t>id., 6). ventre Judaicsc genlis; cujus tenebris oblegitur, et
2. [vers. 2.] Deus, Deusmeusrespiceme, quare me nondum in Iucem Chrisli nalus est, quisquis in car-
dereliquisli longe a salute mea (b)? longe fnclus a sa- nali observationesabbati et circumcisioniscoelerorum-
lutemea; quoniam longe est a peccatoribus salus que talium salutem ponlt. Spes meaab uberibusmatris
(Psaf. cxvin , 155). Vertia delictorummeotum : nam mem: spes mea Deus, non ex quo uberibus virginis
hsec verba sunl non justitise, sed delictorum roeorum. lactari coepi,nam et ante utiquc; scd ab uberibus Sy-
Vetus enim homo confixuscruci loquitur; etiam cau- nagogoc,sicut de ventre dixi, extraxisli me, ne car-
sam ignorans quare eura dereliquerit Deus : aut nalem consuetudinem sugerem.
cerlc, Longe a salute mea sunt verba detklorum meo- 11. [vers. 11.] In te confirmatussum ex utero: ipse
rum. esl utcrus Synagogae,qui me non pertulit, sed jacta-
3. [vers. 3.] Deus meus, clamaboad te per dietn, vitmc: non autem cecidi, quia continuisti me. De
nec exaudies (c) : Deus meus, clamabo ad te in rebus venlremalris mem Deus meus es tu. De ventre malris
prosperis hujusvitse, utnon mutentur; necexaudics, tnem: non effecit venter matris meoeutlanquam par-
qtiia verbis delictortim meorum ad te clamabo. Ef vulus oblitus esscm tui.
nocle, et non ad insipientiammihi:eX in adversis uli- 12. [vers. 12.] Deus meus es fu, ne discedasa me:
que lmjus vitx clamabo ut prosperentur, et similiter quoniamtribulatio proxima est. Deus meus ergo es lu,
non exaudies. Neque hoc facis ad insipienliam inihi, nc discedas a me: quoniam tribulatio juxta me est;
sed potius ut sapiam quid clamare me velis; non ver- nam est in corpore meo. Quoniamnon esl quiadjuvel:
bis delictorum ex desiderio temporalis vitse, sed vcr- quis enim adjuvat, si tu non adjuvas?
bis conversionis ad te in vitam scternam. 13. [vers. 13.] Circumdederunl me vituli mulli:
4. [vers. 4.] Tu autem in sanclo habitas, lausIsrael: circumdedit me mullitudo luxuriantis plebis. Tauri
tu autem in sancto habitas, et ideo immuuda deliclo- pingues obsederuntme : ct principes ejus de oppres-
rum verba non cxaudies. Laus videntis te, non ejus sione mea lscli, obscderunt me.
qui laudem suam qusesivit in gustando vetito cibo, ut 14. [vers. 14.] Aperuerunl in me os suum : ape-
aperlis corporeis oculis abscondere sc conaretur a rucrunt in me os, non de Scripluris luis, sed de cu-
conspeclu tuo (6'en. m). piditalibus suis. Sktti leo rapiens el rugiens: sicul leo
. 5. [vers. 5.] Jn fe speraveruntpatres nostri: omnes cujus rapina esl, quod apprehensus adduclus* sum;
jusli scilicet, non quserenles suam laudem, sed luam; et rugitus, Crucifigc,Crucifige( ld. xix, 6) !
tperaverunt, et eruisti eos. 15. [vers. 15.] Sicut aqua effusus sum, et dispersa
6. [vers. 6.] Ad le clamaverunt,et satvi facli sunt: sunt omniaossamea: sicut aqua effusussum, ubi lapsi
ad te clamaverunt, non verbis delictorum a quibus sunt pcrsecutores mci; et timore dispersa sunt a me
firmameiita corpotis, hoc esl Ecclesioe,discipuli mei.
(a) HUEC ipsumPsalmumxxi exponitAugustinusin Epi- Factum esl cor meumsicut cera liquescens,in medio
Stola140ad Honoratum.
(e) De eodemvers. 2 agitur in Enar. Psal. xxxvn, n. 6; 1 AliquotMss.,sinesemineincatnatussum.
Xun, n. 2; LVIU, serm. 1, n. 2; LXXXVII,
n. 14.
(c) idemvers. 3 tractalurin Enar.Psal.LUI,n. 5. %SicMss.At Edd.,abductus. • ,-
469 ENARRATIOIN PSALMUMXXI. HO
'
venfrismei: sapicnlia mea, quse in sanctis librisde ad te, nec exaudics. Ef cum clamaremud ettm, exau-
me conscripta est, tanquam dura et clausa non intel- divitme.
ligebalur; sed poslquam ignis mese passionis acces- 26. [vers. 26.] Apudte laus tneas: non eniin laudem
sit, tanqttam liquefacla, manifestala esl, etexcepta est incani quoero, quia tti niihi es laus, qui in sanclo
in memoriaEcclesioemeoe. habitas , et jam sanctum le deprecantein
exaudis,
16. [vers. 16.] Exarttit velut testa virlus mea:e\- laus Isracl. In Ecclesia magna confileborlibi : in Ec-
aruit passionc virtus inea; non velul fenum, sed velut clesia qrbis lerrarum confilcbor libi. Vota tnea red-
tcsta, qusc fil igne firmior. Ef lingua mea adhmsilfau- dam coram limenlibus eum: sacramenta corporis et
cibusmeis: el servaverunt apud se procceptamea illi, sanguinis mci reddam coram iimcnlibus euni.
pcr quos locuturus eram, £f in pulvcremmortis de- 27. [vers. 27.] Edent pauperes, el saturabuiilur
(a):
duxisii me: et in irapios morti deslinalos, quos lan- edenl humiles et conlemplorcs socculi, ct imiiabun-
quam pulverem projicit ventus a facie terroe, deduxi- tur; ita enim nec copiam lmjus soeculiconcupiscent,
sli me. nec timebunt inopiam. £f laudabunt Dominuin
qiti
17. [vers. 17.] Quoniam circumdedcrunlme canes requirttni eum : nam laus Domini csl cructatio saturi-'
multi: quoniam circumdederunt me.nonpro veritatc, talis illius. Vivenf corda eorttm tn smculumsmculi:
sed pro consuetudine, latrantes inulti. Concitiumma- nam cibus ille cordis cst.
lignanlium circumdeditme. Foderunl manusmeaset 28. [vers. 28.] Commemorabunlur,et converlentur
pedes(a): fodcrunt clavis manus meas el pedes. ad Dominumttniveisi fineslerrm
.•coinnieniorabuntur;
18. [vers. 18.] Dinumeraverunl omnia ossa mea: cxciderat cnim Dcus Genlibus mortalitcr natis et in
dinumcraverunt in ligno crucis exlcnta orania ossa cxteriora lendentibus; ct tunc converientgr ad Do-
raea. lpsi veroconsideraveruntet conspexerunttne : ipsi niinum univcrsi fincs teme. £f adorabunt in conspectu
vero, id est non mutali, consideraveruntelconspexe- ejus universm palrim genlium: ct adorabunl in con-
runl mc. scienliis suis universoepalriic gentium.
19. [vers. 19. ] Diviserunl sibi vestimentamea, et 29. [ucis. 29.] Quoniam Dominicsl regnum, et
ipse
super vestemtneam miserunlsorlem. dominabitur genlium:quoniam Domini est regnum ,
20. [vers. 20.] Tu autem, Dontine,ne longe feceris non superborum liominum,' et ipse dominabilur gen-
auxiliumluum a me : tu aulem, Domine, non in line tium.
soecnli, sicul coetcros; sed slatim resuscila me. In de- 30. [vers. 30.] Manducaveruntel adoraverunlomnes
fensionemtneam aspice: aspice, ne quid mihi no- divitesterrm: manducaveront corpus humilitaiis Do-
ceanl. mini sui eliam divites terroe, nec sicut
paupcres
21. [vers. 21.] Erue a framea animam meam: crue saturati sunt tisque ad imitationem, sed lanien ad-
aniniam mcam a lingua dissensionis. El de manuca- oraverunt. In conspeclu ejus procidcnt universi qui
nis unicam meam: et de potestale populi ex consuctu- descendunl in terram : solus enim vidct qtiomodo
dine lalranlis Ecclesiam raeam. procidant uuiversi, qui coelcslem conversaiioncm
22. [vers. 22.] Salvutn me fac de ore leonis: sal- dcserentes, in lerra eligunt beati apparere liomini-
vum me fac de ore regni ssecularis. £f a cornibusuni- . bus, non videnlibus ruinam eorum.
cornttorumhumililatemmeam: et a subliraitatibus su • 51. [vers. 31.] Et tiniina mea ipsi vivel: cl anima
perborum se singulariter erigentium, consorlcsquc mea quoein contcraptii soeculihujus qnasi mori vide-
non ferenlium, salvam fac humililaiem meam. lur hominibus, non sibi, sed ipsi vivei. Et scmen
23. vets. 23.] Natrabo nomenluum fralribus meis: meum servietilli: et opcra mea, vcl per me credenies
narrabo nomen tuum humilibus, ct se invicein dili- in eum, servienl ilii.
gentibus sicut a me dilecii sunl fralribus meis. ln me- 32. [vers. 32.] Annuntiabittir Domino generaiio
dio Ecclesimcantabo le: in medio Ecclesiaegaudens venlura : aununliabitur in bonorem Domini gcneralio
proedicabole. Novi Testanicnli. Et annunliabttnlcwli' jusiiliam ejus:
24. [vers. 24.] Qut fimefisDominum, iaudale eum: ct annunliabunl Evangclistsejustitiam ejus. Populo
qui timetis Dominum, nolite quoerere laudem veslram, qtti nasceturquemfecit Dominns : populo qui nascelur
sed ipsum Iaudatc. Universum semenJacob, magnifi- cx fide Domino.
cale eum : universura semen ejus ctii raajor serviei, ENARRATIO II.
niagnificale eura. Concioliabitain solemiiitalePassionis Domini.
25. [vers. 25.] Timeal ettm omne semen Israel: l.Quod laccri Deus noltiit pcr Scripluras suas,
timeant eum omnes ad novam vilam naii, et ad vi- nec a nobis tacenduni est, et a vobis audiendum.
sionem Dei reparali. Quoniam non sprevit neque de- Passio Domini, sicut scimus, semel facta esl; semel
spexil precempauperis: quoniam non sprcvit precem, enim Christus mortuus csl, justns pro injoslis (IPefr.
non illius qui verbis deliclorura clamansad Deum vi- III, 18). Et scimus, et certum habemus, et fide im-
tam vanam transire nolebat, sed precem pauperis mobili relinemtis , quia Christusresurgens a mortuis ,
non tumentis in pompis Iranseunlibus. Neque avertil jam iion morilur, et mors ei tiltra non dominabilur
faciemsuam a me : sicut ab illo qui dicebat, Clamabo 1 NonnulliMss.,Et annunliabunl
justitiam ejus : omisso,
coeli,quoda i.xx abest.
De vers. vide F.nar.
P snl. (a) Explicaturiilemvers.27 in 1 Enar.Psal.XLVIH, serm,
(«) 17, 18,etc, n.
LXXXIV, 5. 1, o. 5.
SANCT.ADGLST. IV.
(Six.J
S. AUGUSTINlEPISCOPI I72r
(Rom. vi, 9); verba ista Aposloli sunt: lamen ne dicant veritatem. UbicumqueprmdicabilurhocEvange-
obliviscamur quod faclum est semel, in memoria tium. Et qtiasiquocrercs ab eo : Ubi cnim proedicabi-
nostra onmi anno fit. Quolies Pascha celebratur, lur? In loto mtindo, inquit. Psalmum atidiamus,
I mnnquid toties Chrislus moritur? Sed tamen anni- vidcaintis si hoc dicil. Audiamus quod plangendo
i vcrsaria recordatio quasi feprsesentat quod olim fa- cantatuf, et vcre digna rcs planctu quando cantalur
ciuni csl, et sic nos facit moveri lanquain videamus surdis. Miror, fralres, si hodie psalmus isle Iegitur
i in cruce pendentem Dominum; non tamen irridcntes, et in parte Donati. Rogo vos, fratres mei, conlilcor
j sed credentes. Pendens cnim in ligno irrisus cst, voliis, novit Chrisli misoricordia, quia sic rairor quasi
sedcns in coeldadoralur. An forte adlinc irridetur, lapidei ibi sint, et iion audiant. Quid apertius surdis 1
i ei jam non est irascendum Judseis, qui vel morien- dicilur? Passio Christi tara evidenter quasi Evangc-
tem deriserunt, non regnantem? Et quis est qui liuin rccilalur, et dictum esl anie nescio quol annos
Curistum adhuc irrideat? Uliiiam unus esset, ulinafti quam Dominus de Maria yirgirie nascerelur : praco
duo, uiinnm nuincrari possenl I Tota palea arcoe cr:it iiuiitians judicem futurum. Legamus illum quan-
ipsius irridcl eum, cl geinil (ritictim irrideri Domi- tiim angtistia lciiiporispatilur, non pro affcctu doloris
inim-: hoc volo geniere vobiscum ; lempus csl enira noslri, sed, ut dixi, quanlum anguslia temporis pa-
lugendi. Passio Dumini celebralur : tempus gemendi litur.
f.si, tenipus flendi, lempus confilendi et deprecandi. 3. [vers. 2.] Deus, Deus meus, respice tne: quare me
Et quis nnslruni est idoncits ad effundcndaslacrvmas dereliqttisli? Jstum versum pfimum in cruce audivi-
pro djgniiale doloris lanti ? Sed quid modo' ait pro- mus, ubi Dominus dixit :£/<*, Eli; quod est, Deus,
pllcla? Qitis dabil capiti meo aquam, el ocuiis meis metis, Deusmeus : Lama sabachlhani? quod esl, quare
fonlemlacrymarum(Jerem. ix, 1) ? si vere fons lacry- me dereliquitti(Mattli. xxvn, 46)? lnterprctatus cst
inariim esset in cculis nostris, nec ipse sufliccrel. illud Evangelisia, et dixit eum hebraice dixisse : Deits
Irrideri Cliristmn in re aperta, in ea re ubi nemo meiis, Detts meits, qnare nie deteliquisti? Quid voiuit
potcst dicere, Non iiitcllcxi! Possidcnti cniin uiiivcr- diccrc Doininus?Non cnim dereliquerat illuiii Deus,'
suri»orbcin lerrariim, pars offertur; et dicitur sedenii otim ipsc esscl Dcus ; utiquc Filius Dei Dctts, uiiqtie
ad dcxleram Patris, Ecce quid liic habcs: el pro tota Verbum Dei Deus. Atidia capitc illum cvangelislam,
lerra ostcndilur illi sola Africa(a)! qui ruclabat quod bibcrat de pectorc Doniini (Joan.
2. Verba qu;c inoilo audivinius, fratres, ubi poni- XIII,23), videaimis si Deus eslClirislus : ln principio
niiis? Si pos<ent dc Isicrymis describi 8! Qiioe fuil erut Verbltm,el Verbttmerat apud Deiim, et Deuserul
inulier quofiintravil cuni unguenlo (Malth. xxvi, 7)? Verbum.Ipsum crgo Verbum quod Deos eral, caro
CIIJIISlypuin porlabat? nomic Eeclesioc?Cujus ligura facium esl, el habilavilin nobis (Id. i, 1). Et cum
ciiit illud iingucntiim? noniie odoris boni, de quo Verbum Deus factnm esset caro, pendcbat in cruce,
ilicil Apostolus : Christi bdnus odor sitmus in omni et dicebal : Deus meus, Deus tneus, respicetne: quare
,ioco(II Cor. n, 14, 15)? Ipsius cnini E<xlesioeinsi- me dereliquisti? Quare dicittir , nisi quia nos ibi era-
nuabat pcrsonain cl Apostolus: el quod dixit, sumits, iiius, nisi quia corpus Cliristi Ecclesia (Ephes. i,
23)?
fidelilurs dixit. Et quid dixil? Chrisli bouus odnr Ltqiiid dixii, Deus tneus, Deus meits,
respice me:
sumus in omni locn. in omniloco dixit PauIusCIiristi qnare tne dereliquisli? nisi quodammodo intcntos nos
bonum odorem esse omnes (ideles, ct contradicilur, faciens et dicens, Psalmus iste de me scriptus est ?
el dicilur: Africa sola' bene olet, lolus mtindus putct. Longe a sultttcmea, verbadelktorum tneormn.Qiiorura
Clirisli bonus odor sumiis iii omni loco , quis dicit ? dclictorum , de quo dictunl est: Qut peccatumnon
Ecclesia. lluiic boiium odorera significabal illud vas fecil, nec inventus est dolus in ore ejus (I Pef. n, 22)?
uuguenli, quo perfusus cst Dominus. Videamussi nori Quoinodoergo dicit delktorum meorum; nisi quia pro
coalleslalur ipse Dominus. Dum quidam sua quae- dcliclis iiostris ipse precatur, et delicta nostra sua
renles, avari, liires, id esl Judas ille dicerct de illo tlelicia fccit, ut justitiam siiam nostram justitiam
unguento ; Ulquid ista perdiiio? poleral res preliosa faccrct?
venumdari, et proficere3 patiperibus, odorem enioi bo- '4. [ticrs.3.] Detis meus, clamaboad te per diem, et
num Chrisli vendere volebal; quidrespondiiDominus? tton exaudies; et nocle, et non ad insipienliam mihi:
; IJlquid moleslieslis mulieti? Bonum opus operald esi dixit ulique de mc, de te, de illo ; corpus enim suum
in me. Et quid amplius dicam, quando ipse dixil:
gerebat, id est Ecclesiam. Nisi forte putatis, fralrcs,
Ubicumqtteatttem prmdicabiturhoc Evangeliumin toto quia quando dixil Dominus, Pater, si fieri poiest,
inundo, dicelur et quod fecit mulier isla (Matlh. xxvi, transeat a tne calix iste (Matth. xxvi, 39), mori time-
8-10, 13? Est quod addere? est quod detrahere? bal. Non esl fortior miles, quam iinperator. Sufficit
esl quare aurcm calumnialoribus accommodare?Aut servo ut sit sicut dominus ejus (Id. x, 25). Paulus
menlilus est Doininus, aiil fefellit illum? Eligant quid dicit, miles
regis Chrisli: Coritpeilore duobus, concu-
dicani: aut menlitairi dicant veriiatem, aul deceptam
pisccntiamhabensdissolvi,et esse cum ChriSto(Philipp.
* RegiusMs.et vatks.,Siquomodoait. Fortemelius. i, 25). lllc oplat mortem , ut sit cum Christo, et ipse
r IQEdd.additur,deberent,quoda Mss.abest. Christus limet mortcm? Sed quid nisi infirmilatem
>Lov. venundarimagno, et ptoficerelpauperibus.No* nostram et pro his qui adhuc timenl mor-
curiiAm.et Mss.,venundortet proficere. porlabat,
(a) ln Uonatistas. 1 PluresMss.loco,surdis,habent, Ftatres.
tem in corpore suo constitutis1, isla dicebat? Inde 7. [vers. 7.] £go aulemsum vermis, et non nomo.
eral illa vox, membrorum ipsius vox erat, non ca- Vermis, et non homo: nam est et homo vermis; sed
pilis ; sic et liic, Per diem et noclemclamavi, el non ille, Vcimts.ef nonhomo.Unde nonhomo?QuiaDeus.
exuudies.Multienini clamant in tribulatione , cl non Quare ergo sic se abjecit ut diceret, Vermis?An quia
cxaudiunlur : scd ad salutem, non ad insipientiam. vermis dc carne sine concubitu nascilur, sicut Chri-
Clamavit Paulus ut auferretur ab eo stimulus carnis , stus deMaria virgine?Etvennis, et tamen non homo.
et nonest exauditus ut auferretur; et dictuin est ei: Quare verniis? Quia mortalis, quia de carne natus,
Sufficillibi gratia mea , nam virlus in infirmitateper- quia sine concubilu nattis. Quare non honio? Quia in
ficilur (II Cor. xu, 9). Ergo non est exauditus; sed principio erat Verbum,et Yerbum erat apud Deuin,et
non ad insipienliam, sed ad sapienliam : ut intelligat Deuserat Verbum.
liomo medicum esse Deuni, et tribulationem medica- 8. Opprobriumhominum et abjectio plebis : videle
nienlum esse ad salulem, non poenam ad dainna- quanla passus est! Jam ut dicamus passionem, et ad
tiiinem. Sub medicamento positus ureris, secaris, illam majori gemitu ' veniamus, videto quanta modo
clamas: non audit medicus ad voluntatem, scd audit patitur, et deinde videle quare! Quis enim fructus?
ad sanitalem. Ecce speraverunt patres nostri, et eruti sunt de terra
5. [rcrs. 4.] Tu aulem in sanclo habilas, laus Is- iEgypti. Et sicut dixi, lam inulti invocaverunl, et sta-
rael. In illis babilas , quos sanctificasti, et quos facis lim ad lenipus, non in lulura vita, sed continuo libe-
intelligire quia ad utilitatem quosdam non exaudis, rati sunt. Ipse Job diabolo petenti concessus est, pu-
ct ad damnationcm quosdam exaudis. Ad utilitalem trescens vermibus : lamen in liac vita recuperavit sa-
non esl exaudilus Paulus, ad damnationemexaudims lulem , duplo accepit quoeperdiderat (Job XLII, 10):
esl diabolus. Peliit Job ad tentandum , et concessum Doniinus autcm flagellabatur, ct nemo subveniebat;
est (Job I, 11). Doemonespetierunt se ire in porcos, spulis dclurpabalur, et iiemo subvcniebat; colaphis
ct exaudili sunt (Muilh. viu, 51). Dsemonesexaudiun- coedebatur,et nemo subveniebat; spinis coronabatur,
tur, Aposlolus non exauditur : sed illi exaudiuntur nemo subveniebat; lcvabalur in ligno , nemo oruit;
addamnationem, Apostolusnonexauditurad salulcm: clamat, Deus meus,Deus meus, ulquidme dereliquisli?
quia nonad insipientiammihi. Tu autem in sancto ha- non subvenitur (Maitli. xxvn). Quare, fratres mei?
bilas, luits Israel. Quare non exaudis et tuos ? Quare quare? qua mercede tanla passus esl? Omnia isla quae
dico isla ? Memenlotescmper dici, Dco gratias. Et passus cst, pretium cst. Cujus rei prelio lanta passus
inagna est bic niullitudo, el qui non solenl vcnire, est, recitcmus, videamus quoedical. Primum quocra-
vencruul : oninibus dico, quia in trihulatione positus mus quoepassus sit, deindc quare : et videamusquam
chrisliaiius probatur, si non dereliquil Deuin suum. sinl hostes Christi, qui confilentur quia tanla passus
Nam quando bene est lioinini, deserlus est sibi cliri- csl, el lollunl quare. Hinc audiamus totura in islo
slianus. Ignis intrat in fornacem, et fomax aurilicis psalmo, ct qusc passus sit, et quare. Tenete ista
magni siicramenti rcs cst. Ibi cst aurum, ibi est pa- duo, quid el quare. Modo ipsum quid explicem.
lea, ibi ignis in angusto operatur. Ignis ille non estdi- Non ibi immoreraur, et melius ad vos perveniunt
vcrsns, et diversa agit; paleam in cinerem vertil, auro ipsa verba Psalmi. Videtequoe patitur Dominus, at-
sordes tollit. In quibus aulem habilal Deus,ulique in lenditc Christiani : Opptobrium hominum et abjectio
tribulalione meliores fiunt, tanquam aurum probati. plebis.
Et si forte (a) petieril inimicus diabolus, et conces- 9. [vets.8, 9.] Omnesquividebanltne, subsannabant
sum illi fuerit : sivc aliquo dolore corporis, sivc ali- me, loculisunt labiis, el movetuntcaput.SperavitinDa-
quo damno, sivc amissione suorum, fixum cor babeat minum,erual cum;salvumfacialeum,quoniamvulteuin:
in illoquise non subtrahit; el si quasi sublraliil aurem scd quarc dicebant ista?Quia bomo factus eral, dice-
Novit
plorahti, sed apponit misericordiam dcprecanti. bant lanquara in hominem.
Bonusest
quid agat qui nos fecil, novit el reficere nos. 10. [uers. 10.] Quoniamlu es qui exlraxislime de
structor qui sedificavitdomum;etsi aliquid ibicecide- venlre: numqiiid dicerent talia in illud quod in prin-
rit, novit resaicire. cipio crat Verbum, et Verbum erat apud Deum? Ver-
6. [vers. 5.] Et vidc quid dicat : In te speruverunl bum cnim illud per quod facla sunt omnia , non ex-
palres nostri: speraverunl, ei eruisti eos. Et novimus, Iractum est de venlre, nisi quia Verbumcaro factum
nostros sperantes in est, el habilavit in nobis. Quoniamlu exlraxisti me de
' et legimus quam multos patres
se eruit Deus. Eruit ipsum populum Israel de terra venlre:Deus nteus*, ab uberibusmalris mem:naraante
jEgypli (Exod. xn, 51); eruit tres pueros de eamino soecula Pater meus, ab uberibus matris meoe Deus
ignis (Dan. iu); eruit Danielemde lacu leoiiiim (Id. meus.
xiv); eruit Susannam de falso crimine (Id. xiu). 11. [vers. 11]. In te jaclalus sum ex utero : id est,
Omnes invocaverunt, et eruti sunt. Numquid de- ut milii tu solus esses spes, jara tanquam homo, jam
fecit ad Filium suum , ut in cruce pendcntein non lanquani infirmus, jam Verbumcaro lacluni. De ven-
exaudiret? Quare autem ipse non eruitur modo, tre malris memDeusmeuses tu: nonde te Deusmcus ;
el eruisti
qui dix.it : In te spetavetunl patres noslri,
eos? 1 Mss.Regiuset vatic, ut ad iltummajoremqemilum.
1 SicEr. et Mss.AtLov., conslitutus. s Nousic in superioreEnarr.,sed iuxta vulgataminter-
(u)subaud.quempiamprobandum. pretationemlegebat: spestneaab uberibus,etc.
S. AUGUSTINIEPISCOPI **C
nam de te Pater meus : sed de ventre matris mese, xerunt me : consideraverunt, et non intellexerunt;
Deus meus. conspexerunt, et non viderunt. Usque ad carnem ocu-
12. [vers. 12.]iVe discedas a me:quoniam tribulalio los, non usque ad Verbum cor habuerunl. Diviserunt
proxima est,quoniamnon est qui adjuvet: videtedeser- sibi vestimentamea : vestimenta sua, sacramenla ip-
tum; et voenobis, si ipse nos deserat, quoniamnonest sius. Attendite, fratres. Veslimenta ipsius, sacramen-
qni adjuvet. ta ipsius potuernnt dividi per hsereses : sed erat ibi
13. [vers. 13.] Circumdederuntme viluti mulii, tauri vestimentum quod nemo divisit. Et super vestimenlum
pingues obsederuntme: populus et principes; populus, meunimiseruntsortem. Eral ibi tunica, dicit evangeli-
vituli multi; principes, tauri pingues. sla, desuper texta(Joan. xrx, 23). Ergodecoelo, ergo a
14. [vers. 14.] Aperueruntsuper me os suum, sicul leo Palre , ergo a Spirilu sancto. Quae est ista lunica ,
? est
rapienset rugiens: audiamus rugitum ipsorum in Evan- nisi charitas, quam nemo potest dividere Quse
gelio, Crucifige,Crucifige(Joan. xix, 6)! ista tunica , njsi unitas ? In ipsam sors miltitur, ne-
15. [vers. 15.] Sicut aqua effusus sum, el' dispersa mo illara dividit. Sacramcnta sibi hserelici dividere
sunt omnia ossa mea: ossa sua, firroos suos dicit; ossa potuerunt, charilatem non diviserunt. Et quia di-
enim firma sunt in corpore. Quandodispersit ossa sua? videre non potuerunt, recesserunt : illa autem ma-
Quando dixit illis : Ecce ego milto.vos velut agnos in net integra. Sorte obvenit quibusdam : qui habet
medio luporum(Maith. x, 16; Luc. x, 3). Firmos suos hanc, securus est; ncmo illum movet de Eccle-
dispersit, et sicut aqua effusus.est: aqua enim quando sia catholica , et si foris illam incipiat habere, in-
effunditur, aut abluit, aut irrigat; elfusus est Chrislus tromillituf, quomodo ramus olivaea columba (Gen.
sicut aqua, ablutj sunt sordentes, rigatoesunt mentes'. vin, 11).
Faclum esl cor meumlanquam cera liquescens,in medio 20. [»ers.20.] Tu antem, Domine,ne longefecetis au-
ventris mei : ventrem suum dicit infirinos in Ec- xiliumluum.Et faclumest: post triduumresurrexit. In
clcsia sua. Quomodo cor ipsius factum est sicnt ce- defensionemmeainaspice.
ra ? Cor ipsius Scriptura ipsius, id est, sapientia 21. [vcts. 21.] Erue a framea animammeam: id est
ipsius quse erat iu Scripturis. Clausa enim erat a mofle; framea enim gladius est, et per gladiummor-
Scriptura; nemo illam intelligebat : crucilixus est tem intelligi voluit. Et de manu canis unicam meam.
Domintts, et liquefacta est sicut cera, ut omnes Animam meam, unicam meatn, caput et corpus :
infirmi intelligerent Scripturam; nam inde et ve- Unicam dixit, Ecclesiam : de manu , id csl de po-
lum lempli scissum est, quia quod velabatur reve- lestale cariis. Qui sunt canes ? Qui canino more l
latuin est. latrant, nec intelligunl conlra quos. Nihil illis fit,
16. [vers. 16.] Exaruil velul tesld virtus mea : ma- et Iatrant. Quid fecit cani transiens viam suain '!
gnifice quod dixit, Firmius factum est nomen meum Tamen ille latrat. Qui Iatrant csecis oculis , nnn
rle tribulalione. Quomodoenim testa ante ignem mol- discernentes contra quos aut pro quibus , canes
lis est, post ignem fortis; sic Domini nomen antepas- sunt.
sionem contemnebatur, post passionem honorificatur. 22. [vers. 22.] Salvum me fac de ore leonis: lco
Et lingua tnea adhmsil faucibusmeis : quomodo mem- rugiens nostis quis sit, circumiens et quaerens quem
brum illud in nobis non valet nisi ad loquendum; devoret (I Pefr. v, 8). £f a cornibus unkOrniumhumi-
sic proadicatores suos, linguam suam, dixit ad- litatem meam: unicornes non diceret, nisi superbos;
hsesisse faucibus suis, ut de interioribus ejus ca- ideo subjecit, humilitatemmeam.
perent sapientiam. £f in pulverem mortis deduxisti 23. [vers. 23.] Audistis quoc passus est, et quid
me. oravil, ut eruatur ab islis : attendamus modo quare
17. [vers. 17.] Quoniam circumdederunt me canes passus est. Modojam videte, fratres , qui non est in
multi, conciliummalignantiumcircumdeditme : etiam ca sorle, propter quain passus esl Christus, quare
videte Evangelium. Foderunt manus meas et pedes chrislianus est? Ecce, intelligimus quoe passus est:
meos. Tunc facta sunt vulnera, quorum vulnerum dinuraerala sunt ossa ejus, irrisus est, divisa sunt
cicatrices dubilans discipulus conlrectavit, ille qui veslimenta ejus, insuper missa est sors super vestcm
dixit : iVtsi misero digitds meos in ckatrices vulne- ipsius , circumdederunt illum furentes ct soevientes,
mtn ejus , non credam. Quando ei dixit, Veni, nriiie et dispersa sunt omnia ossa ejus, et hic audiraus ct
manum tuam, incredule; et misit inanum suam , et in Evangelio legimus. Videamus quare. 0 Chrisie
clamavit : Dominus meuset Deus meus! El ille : Quia Fili Dei, si nolles, non patereris, ostende nobis fru-
vidisli me, credidisli; beati qui non vident et cre- ctum passionis tuse. Audi, inquit, fruclum : ego non
dunt (Joan. xx, 25, 27, 28). Foderunt tnanus measet taceo, sed surdi sunt homines. Audi, inquit, frucium
pedes meos. quare passus sum ista omnia. Narrabo nomen tuum
"
18. [vers.18.] Dinumeraveruntomniaossa mea: quan- fralribus meis. Videamus si in parle narrat nomen
do pendensexteutus eral in ligno. Nonpotuit meliusde- Deifratribus suis. Narrabo nomentuum frairibusmeis:
scribi extensio corporis in ligno, quam ut diceret: Di- in medio Ecclesimcantabole. Fit hoc modo. Sed vi-
numeraverunlomniaossamea. deamus ipsa Ecclesia quse cst. Nam dixit: Inmedio
19. [vers. 19.] Jpsi vero consideraverunt,et conspe-
1 RegiusMs.et vatic,, rijati sitientes. 1 In Mss.qui ececomorc
EcclesitBcantabo te. Ecclesiam videamus, proptcr , non dicit aliquid' unde obmutescant, adhuc dicant
quam passus est. quia mogna est Ecclesia sola Numidia.
24. [tiers.24.] Qut ftmelis Dominum,laudale eum : 27. [vers. 27,28.] Videamus, audiamus adhuc Do-
ubicumquetimelur Deus et laudatur, ibi est Ecclesia minura : Vofamea reddam coram limentibuseum Quoc
Cbristi. Videte, fratres mei, si his diebus per tolum sunt vota sua? Sacrificium quod obtulit Deo. Nostis
orbemterrarum sine causa dicitur, Amen et Alleluia. quale sacrificium? Norunt fideles vota quoe reddidit
Non ibi timelur Deus?Non ibi laudatur Deus? Exivit coram limenlibus eum : nam sequilur, Edenf paupe-
Donatus, et ait: Prorsus non limetur, toius mundus res, el saiurabunlur. Beali pauperes, quia ideo edunt
periit. Sine causa dicis : Totus mundus periit. Ergo ut saturenlur : edunt enim pauperes; qui autem di-
modica pars remansit in Africa ? Ergo non dicit ali- viles sunt, non satianlur, quia non esuriunt. Com-
quid Chrislus, unde obturet ista ora? non dicit ali- edent pauperes : inde erat piscator ille Petrus, inde
quid, unde eradicct linguas ista dicentium? Videamus, erat alius piscator Joannes et Jacobus frater ipsius ,
ne forte inveniamus. Adhuc nobis dicitur, In medio inde crat etiam publicanus Matihoeus.De pauperibus
Ecclesim: de Ecclesianostra dicit. Qui timetisDomi- ipsi erant, qui comederunt et saturati sunt, talia passi
num, laudateeum: vidcamus si illi laudant Dominura, qualia manducaverunt. Coenara suam dedit, passio-
et inlelligaraussi de ipsis dicit, et si in medio Eccle- nem suam dedit: ille saturatur, qui imitatur. Imitati
sise ipsorum laudalur. Quomodo iaudam Christum, sunt pauperes : ipsi enim sic passi sunt, ut Christi
qui dicunt : Perdidit lotum orbem terrarum, diabo- vestigia sequerenlur. Edent pauperes. Sed quarc patt-
lus illi lotum abstulit, et in partc ipse remansit? Sed peres ? £f laudabunt Dominum qui requirunt eitm. Di-
adhuc videamus, apcrlius dicat, apertius loquatur : vites se laudant, pauperes Dominum laudant. Quare
non sit quod interpreiari, non sit quod suspicari. sunt pauperes? Quia Dominumlaudant, el Dominum
UnivetsumsemenJacob, magnificateeum. Forte adhuc quaerunt. Dominuscst diviliocpauperum : ideo inanis
dicunt: Nos sumus semen Jacob. Si sint ipsi, videa- est doraus, ul cor plenum divitiis sit. Divites quoerant
mus. unde arcam implcant, pauperes quocrunt undc cor
25. [vets. 25. ] TimeatenritomnesemenIsrael. Ad- irapleant: et cum impleverinl, laudant Dominum qui
huc dicant, Nos sumus semcn Israel; permittamus, rcquirunt euin. Et videte, fratres, qui vcre pauperes
dicant. Quoniamnon sprevilnequedespexitprecempau- sunl, cujus rei divites sint : quia non in arca, non in
perum: quorumpauperum ? Nonde se pioesumentium. horreo, non in apotheca, Viventcorda eorumin smcu-
Videamussi paupercs sunt, qui dicunl: Nos sumus lum smculi.
justi. Chrislus clamal, Longe a salule tnea verbade- 28. Ergo altendite. Passus est Dominus; omnia
liclorttmtneorum.Sed adhuc dicant quod volunt. Ne- quoe audislis passus cst Dominus. Quoerimusquare
que avertit [aciem suam a me, et cum clamarem ad passus est, ,et coepit narrare : Narrabo nomenluum
eutn, exaudivittne. Utquid exaudivil? ad quam rcm? fralribusmeis, in medioEcclesimcanlubofe. Sed adhuc
26. [ vers. 26. ] Apud <«est laus mea : apud Deuin dicunt, Ista cst Ecclesia. Timeal eum omne semen
posuit laudem suam ; docuit non prsesumiin homine. Israet. Dicunt, Nossumus seinen Israel. Quoniumnon
Adhuc dicant quod vottint. Jam quidem cceperunt sprevil neque despexit precem pauperis. Adliuc di-
uri, coepitpropinquare ignis; non est qui se abscon- cunt, Nos sumus. Neque avertit faciem suam a me :
dat a calore ejus (Psaf. xvni, 7). Sed adhuc dicant, ipse Christus Dominus a se, id esl ab Ecclesia sua,
Et nos apud illum laudem nostrain posuinius , el nos qu;e est corpus ipsius. Apud le laus mea. Yos ipsos
in nobis non prsesumimus; dicant adhuc. In Ecclesia vullis laudare. Sed rcspondent, Prorsus et nos ipsum
magna confiieborlibi: jam hic puto, quia coepit inle- laudamus. Vofa tiieaDominoreddam coram timeniibus
riora langere. Ecclesia raagna quid est, fratrcs? Num- eum. Sacrificiuii) pacis, sacrificium charitatis , sacri-
quid exigua pars orbis lerrarum Ecclesia magna csl ? ficium corporis sui noruiil fidelcs : disputari inde
Ecclesiamagna totus orbisest. Modosi quis velilCbri- modo non potest. Vofainea reddam coram tiinentibus
sto conlradicere: Dic nobis, tu dixisti, ln Ecclesiama- cttin. Edant publicani, edant piscatores, manducent,
gna confileborlibi: qusc Ecclcsia magna? Ad frustum imilentur Doroinum, palianlur, salurenlur. Mortuus
Africseremansisti 1, tolum mundum perdidisti: effudi- est ipse Dominus, moriuntur et pauperes : additur et
sli sanguinem pro toto, sed invasorem passus es. Ista mors discipulorum morti magislri. Quare ? Da mihi
nos diximus Domino tanquam quoerenles, scientes fructum. Commemorabunlur,cl converlenlurad Domi-
lamen quid dicluri. Ponamus nos nescire quid dical: num universifines terrm. Eia fratres, quid quoeriiis a
nonne nobis respondel ? Quiescite, adhuc dico unde nobis quid respondeamusparti Donali? Ecce Psalmus,
nemo dubitet. Exspectemus ergo quid diclurus est. el hic lcgitur hodic, et ibi legitur hodie.Scribamusiliiun
Jain ego volebam pronuntiare, et non admittere ho- in fronlibus nostris, cum illo procedamus,non quiescat
mincs aliud aliquid interpretari, rum dicat Christus : linguanostra,isladicat: Ecce Chrislus passusesi.eccc
ln Ecclesiamagna. Et tu dicis quia in extrema parle mercator ostcndit mcrcedem, ecce pretiura quod de-
remansit. Et adhuc audent dicerc, Et nostra Ecclesia 1 Er., Quid libi videtur? jum eliamaudio.Sinon dici-
raagna cst, quid tibi videtur Bagai et Tamngade?Si lur, etc. Lov.,Quidtibi rideturetBagaimetramugadw.Mss.
tibi xideturnagai et Taniiiqadeo.
Forte leg., m-
1Edtl., id partemAfrica:remunsisse,estFxclesiamaqiia. vero,Quid
tjtdel Tnmuqade,vel, ihimiuqade.Haecnimiriunprsecipua
tolmitmuiulitin, clc. Locuniad Mss.casligaumus. fueruntoppidaa Doiiatistis occupata.
179 S. AUGUSTINIEPISCOPI 180
dit, sanguis cjus fusus est. In sacco ferebat pretium Qui credit, et sequitur; an qui dolet quia est quod
nostrum : percussus esl lancea, fusus est saccus , et legatur? Nolo seire quis servaverit : undecumque
manavil prelium orbis terrarum. Quid mihi dicis, o inventus est codex, testamentum patris noilri exiit
Iioeretice? Non esl prelium orbis terrarum? Africasola de qualibel caverna: nescio qui furestollere volebant,
redempta est? Non audes dicere : Totus orbis redem- ncscio qui persecutores incendere volebant : unde-'
pius est, sed periit. Quem iuvasorem passus est Chri- cumque prolalum est, legatur. Quare litigas? Fralrcs' 1
Blus, ut perderet rem suam? Ecce eommemorabunlur, sumus , quare Iiligamus?Non inteslalus mortuus esl
et convertenlurad Dominumuniversifinesterrm. Adliuc paler. Fecit testamentiim, et sic mortuus est: mor-i
satict le, el dicat. Si diceret fines terrse, et non di- tuus cst, et resurrexit. Tamdiu conlenditurde haere-:
ccret universifines lerrm; dicere habebant, Ecce ha- dit.ilc mortuorum, quamdiu testamentum proferatur i
benius fines terroe in Mauritania.Universifines terrm in publicum; et cum testamentum prolatum fuerit in
dixit: o hoeretice, universidixit; qua exiturus es , ut publicum, lacent omnes , ul tabuloeaperianlur et re-
evadas qusestioncm? Non habes qua exeas, sed habes citentur : judex intentus audit, advocali silent, proe-
quo inlres. coues silentium faciunt, universus populussuspensus
29. [ vers. 29. ] Rogo vos, nolo inde disputare, ne esi , ut Iegantur verba morlui, non scntientis in mo-
dicatur, qnia sermo raeus nliquid valet: Psalmimi numento. Ille sine sensu jacet in monumcnlo, et va-
altenditc, Psalmum legile.Ecce Christus passus est, lent verba ipsius : sedel Christus in coalo, et contra-
sanguis ejus fustisest: ecce redemptor noster, cccc dicitur teslamento cjus? Aperi, legamns. Fratres
pretium noslrum. Quid emit, dicatur roibi. Quid in- sunius, quare contendimus? Placelur animus noster,
terrogamus? Quid si mihi aliquis dicat : 0 slulte, quid non sine teslamento nos dimisit pater. Qui fccit
inierrogas? Codicem portas, ibi habes unde cmit, ibi testamenlum, vivit in oeternum: audit voces nostras,
quoerequid cmit. Ecce ibi habes, Commemotabuntnr, agnoscit suam. Legamus, quid liligamus? Ubi invcn-
cl converlenturad Dominumuniversi finestettm. Fincs la fucrit ipsa hscreditas, ipsain teneamus. Aperi lesta-
enini lerroe commemorabuntur. Sed hxretici obliti mcntum, lege in primocapite ipsius Psalterii, Poslula
isuiit, et ideo audiunt omnianno. Putas ibi poniint au- a me (Psal. n, 8). Sed quis dicit? FortenonChristus.
res, quando leclor ipsorum dicit : Commemordbnntur, lhi babes, Dominusdixit ad me, Filius tneus cs lu,
£t converlenturad Dominumuniversi fineslerrai? Eia, ego liodiegenui le (Ibid., 7). Ergo Filius Dei dicit, vcl
forle unus versus est: aliunde cogilabas , cum fraiie ail Filium suumPalerdicit. Ergoquid dicil adFilinm?
tuo fabulaboris, quando illud dixit: altende, quia re- Posiula a me, et dabotibi genteshmrediialcmtuam , et
pctil, et snrdos pulsat: £f adorabuniin conspcctuejns possessionemtuam fineslerrm. Solet fieri, fratres , ut
wiiversmpatrimgentium.Adlmcsurdus est, non audii, qiiando quxritur de possessione, quseraulur affincs.
pulselur iterum : QuoniamDominiesl regnum, et ipse Inlcr affines illum et illum , quoerilurhonrcs, aul cui
dominabilurgentium.Tres istos versus lenete, fralres. donatur, aut qui emit. Inter quos affines quierilui?
Hodie cantati sunt et ibi, aut forle deleverunt cos. Inter illum et illum possidentes '. Qtit dimisit omnes
Credite mihi, fratres mei, ita oestuo, ita vim patior, fines, nullos dimisit aflines. Quocumquele verteris,
ut mirer nescio quam surditalem el duriliain cordis Clirislus est. Fines lerroe habes hoereditaiem,hucvc-
ipsorum, ut aliquando dubitem utrum babeant illud ni, totam mccum posside. Quare liligando vocas ad
in codicibus. Hodie curriinl omnes ad ecclesiam , lio- partem? IIuc veni : bono luo vinceris, totnni habebis.
die omnes inlenti audiunl Psalmum, onmes suspeuso An adhuc calumniaris? Ego jam leslanicnltim lcgi, ct
corde audiunt. Sed fac quia non sunt intenti : num- tu c.ilumniaris. An adhuc calumniaris, quia fincs
quid unus versus est, Commemorabuntur,et conver- terroedixit, non dixit omnes fineslerrsc? Legamus
tcntur ad Dominumuniversifines ferro3?EvigiIas,sed crgo. Quomodo leclum est? Commemorobunlttr,el
adhuc fricas oculos : £< adorabunt in conspecluejus conrerlenlurad Dominumuniversifines terrm'.Et ad-
universmpatrimgeniium.Excute somnum, adhuc gra- orabunl in conspeclu ejus universmpatrim qcnlium
varis, audi: QitoniamDominiesl regnum,et ipse domi- Quoniam Domini esl regnum , et ipse dominabitttr
nabitur gentium. gentium.Ipsius est, non vestrum. Agnoscilc Domi-
50. Si est adhuc quod dicant, ncscio : litigent cum num : agnoscite possessioneinDomini.
Scripluris, non nobiscum. Ecce codex ipse, contra 31. Sed et * vos, quia privala vestra vuliis possi-
illum cerlent. Ubi est lingna, Nos servavimus Scri- dere, el non communicum Cliristo unitalc; dnmiuari
pluras, ne arderent (a)? Servatoesunl, unde tu ar- enim vultis in terra, non curo illo in coelo regnarc ,
deas. Quid servasli ? Aperi, Iege : lu servasti, et tu possidetisdonios vcstras. Et aliquando venirous ad
oppngnas Quid sonasli a flamma, quod delerc vis illos diccntes, Quirramus veruro, inveniainus vorum.
lin^tia? Ni n credo, non credo quia servasli : prorsus Et illi, Vos lenete quod tenetis : oves tuas lialics,
non credo, non servasti. Verissime dicuut noslri, oves meas habeo.; noli molestus essc ovibus meis,
quia tu tradidisli. Ille probatur traditor, qui leclo qnia et ego non sum molestus ovibus tuis.Deograli.is:
testamenlo non sequilur. Ecce lcgilur, el sequor; mese sunt oves , illius sunt oves : ClnistUj qu!d
legitur, et recusas. Cujus manus misit in flammara? 1 In plerisqueMss.,possidenfts.
a se servatos,a nostrisvero » pluresprobsenotseMSS.loco,sed etvos,halient,Sedut
(a) Donatistsesacroscodices
ilicebant.
Ir.iriiiiTi i'o's,am'«privataveslra,etc. Rtqtiidam,Scdefevos.
EXARRATIOIN PSALMUMXXII. I vi
ctnii'; Inio nec nieoesint, ncc tute : sed illius sint qui tenlur ad Dominiimiinivcrsifincs lerrm. El udvrabuiit
illas cinil, illius sint qui illas siguavit. Ncqtic qtii iu coiispeilnejus ttiiiverstvpalrim genlittm. Quoiiiuni
plaiilal cslaliquid, nequc qui rigat, sed qui incremcn- Dontiniesl regnum,elipse doininabititrgeiiftitni.Conlru
tiim dat Dcus (I Cor. m, 7). Quarehabeo meas.ltabes lam apcrlaroet iiianifcstedemonslialaiiipossessionem
tu tuiis-?Si ibi esl Cliiisllis, illo cant meoc, quia non Cbrisli, non aiulialis verba calumniatoris. Quidquid
stinl 1111;e : si liic esl Chrisliis, htic eanl tu.c, quia contradicuut, Iiomiiics dicunt : boc autom Deus
non stinl lu:c. Propler possessiones osculenlur nobis dicit.
'
caput ct manus, ct pereant lilii alieiii. Nonest mea
posscssio, iiiquit. Quidesthoc? Videamus si non cst IN PSALMUM XXII
lua posscssio, videamus si non illani tibi vindicas.
tu noniini Donali. Nam si ENARKATIO.
Ego noiiiiiiiChrisii laboro, ' Psalmtts
Clirisliiin altendas, ubiquc cst Christus. Tu dicis, ipsi David.
Ecce liic est Clnistus (Maiih. xxiv, 23): ego dico , 1. [vers. 1.] Ecclesia loquitur Chrislo : Doininus
Por lotuni cst. Laudatc, pueri, Dominum, laudale pascil tite, cl nilrilmiliideeril, DominusJesus Clirislus
noiucu Domini. Undc laudant? Usquequo laudanl? pastor meus esl, ct niliil roiliideerit.
A solis oilu usqiic ad occasum laudale nomen pomi- 2. [vers. 2.] In loco pascumibi me collocuvit: in
ni (Ps«/. cxn, l).Ecce quani Ecclcsiamoslendo,eccc loco pascuoeincipientis a"dfidem* roe perducens , ibE
qnid cmit Clnisltis, ecce quid redeniit, ecce pro quo nic nutriendum collocavit. Super tiquam refecliouis,
saiigiiiiiiMii dedit. Sed tu quid dicis? Et ego illi colli- educavii me : super aquain baptismi, quo reficiun-
go. Qui mrcum,inquil, HOII colligil,spargil(Mallh. xn, lur qui integrilalcni viresque amiscrant , cducavit;
30). Dividis unilalem, possessiones luas quoeris.Et me.
quare lialenl nomeii Chrisli ? Quia ad defensionem 3. [vers. 3 ] Aiiimum meani converlil. Deduxil
posscssionis inae litulos Cliristi posuisli. Nonne hoc metn semilisjustiiim,propier nomensuttm. Deduxitme
faoiunt noiinulli in domo sua? Ne domum ipsius in- in angustis itineribus, quacpauci ambulant,
juslilia;
vadal aliquis polens, ponil ibi lilulos polenlis, titulos suse; non propter ineritura meum, sed
propternomea
mendaces. Ipse vult esse possessor, et frontem domus sunni.
suocvult de litulo alicno niuniri; ut cum lilulus lecttis i. [vers. i.] Nam el si umbulemin medioumbrar
fuerit, conlerrilus quis polenlia nominis, abstineat se
morlis: nani et si ambiilemin mediovitse Imjus, qum
ab invasione. Fecerunt illud, quando Maximianislas
umbra raorlis esl. Non limebomala, quoniamtu me-
damiiaverunt. Egerunt opudjudices, et concilium (a) cumes : non limebo mala,
ut quoniaintu babilas in corde
sutun rccitaverunt: tanquam litulos oslendentes, meo per lidem ; el nunc mecum es, ut post umbram
episcopi viderentur. Tunc judex interrogavil : Quis niorlis etiain ego siin tecum. Virgalua elbaculusluus,
hic allcr episcopus est de parte Donati? Respondil ipsa meconsolatasunl: disciplina tua lanquaro virga
Ofliciuni: Nosnonnovimusnisi Aureliumcatholicum. ad grcgcin ovitnn , cl lanquam baculus jain ad gran-
Timentes illi leges, non responderunl nisi de uno diores lilios et ab aiiimali vilaad spirilualem crcsceu-
episcopo. Illi autem ut audiventur a judice, nomen tes, ipsa rne non afflixerunt, magis consolala sunt;
Christi imponebant: in possessione sua tilulos illius quia nieinor es mei.
inipostierunt.Bonus cst Dominus, qtti illis parcat, et 5. [vets. S.J Parasti in conspeclu tneo mensam r
ubi inveneril titulos stios, vindicet illud possessioni adversuseos qui iribiitaiil me : post virgam aulem,
suoc.Polens esl misericordia ipsius, qui illis illud fa- qua parvulus et animalis in grege pascuis erudiebar,
ciat, quoscumque invencrit nomen Christi porlare, post illam virgam cum esse ccepi stib liaculo, parasti
congrcgct illos. Et vidcte, fralrcs, quando polens in conspectumeo inensam,ul nou jam lacte alar par-
aliquis invcneril litulos suos, noniic jurc rera sibi vin- vulus (I 6'or. III,2), sed niajor cibum a sumam, tir-
dicat, et dicit, Non poneret titulos meos, nisi resroea malus adversus eos qui tribulanl nie. Impinguastiiii
essel ? Titulos meos posuit, mea res est : ubi nomen oleoeapul mettm: Isetilicastihclitia spirituali riieiilemi
meuro invenio, meum est. Numquid tilulos mutal? meam. £< poculum tuum inebrians qitam vrmclarum
Tilultis qui erat, ipse est : possessor mutatur, titulus esf (a)! el poculum tuum olilivionemprieslans prio-
iion niulalur. Sic et qui baptismumhabent Christi, si rum vanarum deleclationum, quani piseclarum esl!
veniunt ad unitatem, non mulamus titulos, aut dcle- 0. [vers. 6.] £< misericordia lua subsequelur tne
mus tilulos ; sed agnoscimus titulos regis nosiri, tilu- omnibus diebus viimmem: id esl, quanidiu vivoiit
los iniperatoris nostri. Sed quid dicimus? 0 domus hac mortali vita, non tua, sed mea. /7finltubitemin
misera, ille le possideat cujus titulos habes; Christi domoDomini in longitudinem dierum: subscquetur
lilulos halies, noli esse Donati possessio. aiitcm.menon hic tantum, sed eliara ul inliabiteiiiin
52. Mulla diximus, fratres; sed illud de meraoria
domo Dominiin oclernum.
vestra non recedat, quod hodie legitur. Ecce iterum
dico, et soppedicendum cst: per ipsum diem, id est ' Edd.,mfinem,Psalmtts,ctc. Abest,tnfinem,a Mss.et
sacranieiila diei vos, ut non vo- a sacris uibliis.
pcr hujus coiislringo 2 vetus codcxCorb..ti ftde.
Iiisexcal de cordibus. Commemorubitntttr, cl conver- M-.ild.,setl tnajtircmcibumsiiinam.AliquoiMss.,majo-
' :-rx Mss.,perqant. rcs cihos.Aliipluros: majorcibiiui.
auiii59i.
(u) liagailaniiiii, (a) Ucliacparte vors.y vidolinair.Psal.xxxv,n. 14.
185 S. AUGUSTLMEPISCOPl 181
trccta cicatrices, et senlics reparalas, cl iinniorlali-
IN PSALMUM XXIII tali reddilara infirmitalem humanam. Persolula cst
ENARRATIO. qute debebatur lerris, ubi cum morte belligerala esl, *•
clarilicatio Domini. f
Psalmus ipsi David, prima sabbati. 9. [vers. 9.] To//tfe porlqs principes vestri : hinc
1. [vers. 1.] Psalmus ipsi David, de clarificatione jam pergatur in coelura.Exclamet itcrum prophetica
cl rcsiirreclioiic Domini, qtioemalulino primse sab- luha : Tollite portas, etiam ccelesies principes, qnas
bati facia cst, qui jaro dics doniinicusdicilur. habctis in anirais hominum qui adorant railitiam
2. [rers. 2 ] Doininiest lerra el pleniludoejus, or- coeli(IVReg. xvn, 16). £f elevantiniporlmmiernales:
bis lerrarum el ttniversiqui habitant in ca ' : cum cla- el elevomini porlsc oclernoejuslilioe, charilalis et ca-
rificatus Doininus annunlialur in fidemomnium gen- slilatis, per quas anima diligit unum veruin Deum, ct
tiuni, et univcrsus orbis lerrarum fil Ecclesia cjus. non fornicalur sub niultis qui appellantur dii. Ei in-
Ipse super maria fundavit eam : ipse firmissime sta- troibit rex gtorim: el introibit rex glorise, ut ad dexlc-
bilivit eam super omnes fluclus socculihujns, ut ab ram Pairis inlerpellet pro nobis (Rom. viu, 34).
ea superarcntur, nec nocerent ei. £< super flumina 10. [vers. 10.] Quis esl isle rex glorim? quid el tu
prmparavit eam : flumina in mare fluunt, et cupidi princcps polcslalis aeris hujus miraris, el quseris,
homincs Iabuntur in sxculum ; eliam islos superat Quis$s<iste rex glorim? Dominusvirlulum ipse eslrex
Ecclcsia quse devictis per Dei graliaro cupidilalibus glorim: et jam vivificatocorpore, supra te pergil ille
scccularibus ad recipiendam immortalitalem chari- lentatus; supra orones Angeloslendit, ab angeloproe-
tale parata est'. varicatorc ille lentalus. Neroo vestrum se objiciat
5. [vers. 3.] Quis ascendelin tnontemDoinini?quis atque inlercliidal itcr noslrum, ut lanquaro Deusco-
orscendet in altissimam justiliain Domini? Aui quis latur a nobis: iicque principatus, ncquc angelus, ne-
stabil in toco sanclo ejus ? aut quis permanebit in co, quc virlus nosscparat a chariiate Clnisti (Ibid., 39).
quo ascendet .sttper raaria fundalo et super flumina Bonuiacst sperare in Doinino,quam spcrare in priu-
prscparalo Ioco? cipe (Psal. cxvu, 9) : ul qui gioriatur, in Doroino
i. [vers. i.] Innocens manibus cl mundus corde : gloriclur (1 Cor. i, 31). Sunt quidem islse in hujus
quis ergo illuc asccndct, et permanebil ibi, nisi in- niundi ordinatione virtules, sed Domiuus virtulum
noccns in opcribiis, ct mundus iu cogitationibus? ipse esl rex gtorim.
Qui non uccepit in vano animam suam : qui non in
rebus non pcrmancnlibus deputavit animam suam , IN PSALMUM XXIV
sed cam immorlalcm senliens, oelernitalem stabilero
ENARRATIO.
alque incomrnutabilcm desideravit. Et non juravit
proximo suo in dolo : et ideo sine dolo, sicut sini- fit finem, Psalmus ipsi David.
plicia ct non fallcnlia stinl oeterua, ila se prsebuit 1. \vers. 1.] Clirislus, sed in Ecclesioc persona,
proxiroo suo. loquitur : nam magis ad populum christianuni con-
5. [vers. 5.] Hic accipiet benedklionema Domino, vcrsum ad Dcuin perlinenl qusediciitilur.
el miserkordiama Dcosalulari suo. 2. [vers. 2.] Ad ie, Domine,levavianimammeam:
6. [vers. 6.] Ilmc esl generatio qumrenliuin Domi- desidcrio spirituali, quoc carnalibus desideriis con-
num : sic enim nascunlur qui quoerunt eum. Qum- culcabalur in lerra. Deus tneus, in le confido, non
rentium faciem Dei Jacob (a) : quseruntautem faciem erubescam: Deus nieus, ex eo quod in me conlide-
Dci, qui poslcrius nato primatum dedit. bam, perduclus sum usque ad istam iufirinilatem
' 7. [vers.7.] Tollile portas principesveslri a : qui- cai nis; et qui deserlo Deo sicut Deus essc volui, a
cunique principalum in hominibus quocrilis, auferte, miiiutissiiiiabcsliola inortero limeiis, de superbia mca
ne impedianl, adilus quos vos slaluistis ctipidilatiset irrisus erubui; jam ergo in lc confido, non erubc-
tirooris. £f elevamini porlmmiernales: et elevamini scam.
aditus seternsevitse, rcnuntiationis soeculoet conver- 3. [vers. 3.] Neque irrideant meiirimki mei:ncq\ie
sionis ad Dcum. £f introibitrex glorim: ct inlroibit irrideanl inn, qui scrpentiuis atque occultis sugge-
rex, in quo sine stiperbia gloriemur ; qui superatis slionibus insidianles, et suggerentes Euge, Euge, ad
porlis inorlalitalis, cl patefaclis sibi coeleslibus,im- hoecdejeccrunt. Etenimuniversi qui te exspeclantnon
plevit quod ait : Gaadele, quoniamego vici smculum confundeiitur.~
(Joan. xvi, 33). i. [vers. i.] Confundanlur inique (acieitles vana :
8. [vers. 8.] Quisest isle rex glorim? pavet admi- confuiidanlur iniqtie facicntes, ad acquirenda quoe
rans natura mortalis, ct quoerit, Quis esl iste rex transcunt. Viasluas, Donrine,nolas fac milii, el semi-
glorim? Dominus fortis et polens : quem tu infirmum tas luas edoceme : quse non latoe sunt, ncc roullitu-
et oppressum putasti. Dominus polens in bello: con- dincm ad inieritum ducunt (Malth. vu, 13); scd an-
1 E<ld.,in eo. AlMss.conslanterfeninl, in en. gnslas cl paucis notas semilas luas edoce nic.
* SicMss.Kdd.vero,immorlalitalis claiitulemparaluesl. 5. [vers. 5] Dirige me in veriiale lua : crrorcs fu-
3 F.dd.,vestras.Mss.vero consiaiitcr, resfri ; sicque gicnlcin. £f doceme : nam per mcipsum non novi,
etiam Augustinus in episl.237, u. 8.
(a) Diapsalnia. nisi iiicndacium. Quoniumtu es Detts salutaris meus;
J83 ENARRATIO1N PSALMUMX.XIV. 186
e<fe susiinui tola die: nequc enim dimissus a te de 11. [vers. II.] Propter nomen tuum, Domine, pro-
paradiso (Gen. m, 23), ct in longinquam regionem pitiaberis peccalo meo; multtim esl enim: non solum
peregrinatus (Luc. xv, 13), pcr meipsum redire pos- peccala mea donasti, quoc antequam crederem ad-
sum, nisi occurras erranti; nam redilus meus loto misi; scd et peccato meo, quod multura est, quia et
traclu temporis ssccuiaris misericordiam tuam sus- in via non deest offensio, sacrificioconlribulati spi-
tinuit. ritus propiliaberis.
6. [vert. 6.] Reminisceremiserationumtuarum, Do- 12. [vers. 12.] Quis cst homo, qui timeat Domi-
mine: rcminiscere operum misericordioc tuoe, Do- num? unde incipit.vcnire ad sapientiam. Legem sla-
roine, quia lanquam oblilum te honiincs pulant. £f tttei * ei in via quam eiegii : legem slaluet ei in via
outa miserkordimtum a smculosunl: et hoc rcmini- quam liber apprehendit, ne impune jam peccet.
scere, quia roiserjcordiseluoe a soeculosunl. Nun- 13. [ vers. 13. ] Antina ejus in bonis demorabilur,et
qn.ini cnim sine illis fuisli, qui etiam peccanlem semenejus Itmrediiatcpossidebilterram : et opus ejus
homincmvanilali quidem, sed in spe subjecisli, et hoereditatemsolidam insiaurati corporis possidebit.
tot tantisque crcaliiroctuseconsohuionibus non dese- 14. [vers. 14.] Firmaiiienlumesl Donrinustimen-
ruisii. tium eum: infirmorumvidelur esse limor, sed firma-
7. [vert. 7.] Delkta juventutis mem et ignorttnlim mentuin cst Doinious limcnlium eum. Et nomen Do-
tnemne memineris: dclicla conlidenlis audacioemcse miui quodglorificatumest per orbem terrarum, firmat
et "iguoraniix nieae ne ad vindictam reservcs, sed limenles ctim. El testamenlumipsius ut manifeslelur
tanquam excidant libi. Secundummiserkordiamluam illis : cl facil ut testamentuni ipsius manifestetur
memoreslomei, Deus: memor esto quidem mei, nun illis, quia hocreditasChristi gentcs sunt, cl tcrmini
sccundum iram qua ego dignus suin, sed secundum terroe.
misericordiaminam qu;c tc digna est. Propler boniia- 15. [vers. 15.] Oculi mei semper ad Dominutn;
lem luam, Domine:non propter iiicriluni roeuro, sed quia ipse evelletde laqueo pedes meos(a) : ncc timeam
propler bouitatem tuam, Domine. pericula tcrrena , dura terram non intueor; quoniam
8. [vers. 8.] Dulcis et rectus Domintis: dulcis est ille quem inlueor, evellct de laqueo pedes meos.
Dominus, qiiandoquidem cl peccanles et iiupios ila 16. [vers. 16.] Respice in me, ef miserere mei;
miseraius est, ut onmia priora donarit; sed eliaro quoniamunkus el pauper sum ego : quoniam unicus
reclus est Doininus, qui posl misericordiam voca- populus, unicocEcclesioe tuse scrvans humilitalera ,
lionis et venioe, quoehabet graliam sine raeritis, di- quam nulla schisraata vel hseresestenent.
gna ullimo judicio merita rcquiret. Propler hoc le- 17. [vers. 17.] Tribulationescordisineimultiplkalat
gem statuel deliuqueniibusin via : quia misericordiam suiu: tribulationes cordis mei abundante iniquitate ct
prscrogavit ut perduceret in viam. refrigescenle charilate multiplicatoesunt. De necessi-
9. [vers. 9.] Dirigelmilesinjudkio ; diriget niites, talibus tneiseducme : quoniam hscctolerare mihi ne-
nec perturbabit in judicio eos qui scquuntur volun- ccsse esl, ul perseverans usque in finem salvus sim
laiem ejus, nec ei resistendo procponunt suam. Do- (Matth. x, 22), de necessilalibus meis educ me.
cebit mansuelosvias suas : docebit vias suas, non eos 18-[vers.18.] Videhumilitatemmeamellaboremmeum:
qui prxcurrerc volunt, quasi seipsos melius regere vide humiiitatcni raeam , qna nunquam me jaclanlia
possint; sed eos qui non erigunt 1 cervicem, neque jnstitioe ab unilate abfumpo; et laborem raeuni, quo
recalcitrant, cuin eis juguin lene imponilur ct sar- indisciplinatos mibi commixtos suffcro. Et remille
cina levis (Matlii. xi, 30). omttia peccaia tnea : et his sacrificiispropiliatus re-
10. [vers. 10.] UniversmvimDotninimiserkordiaet mitie peccata mea, non illa lantuin juventutis et igno-
veritas (n). Quas aulem vias docebit eos, nisi mise- raiitiie meoeanteqtiara crcderem , sed etiam isla quas
ricordiara qua placabilis, et veritalem qua incorru- jam ex fidevivens per inliriiiilatemvel vitoehujus ca-
plus est ? Qiiorum unnm prsebuit donando peccala, liginem adiniilo.
alterum merila judicando. El ideo universse viscDo-. 19. [vers. 19.] Respice inimkos tneos, quoniam
inini, duo advcnlus Filii Dci, uuus miseraniis, aller muliiplkati sunt : non solum enim foris , sed etiam
judicanlis. Pervenit ergo ad eum leiiens' vias ejus, in ipsa intus Ecclesioc coinniunione non desunt.
qui nullis meriiis suis se liberatum videns, deponit Et odio iniquo oderunt me: et oderunt me diligen-
superbiam, et deinccps cavet examinantis severita- tem se.
tem, qui clementiam subvenientis experlus est. Re- 20. [vers. 20. ] Cttstodianimam meam, et eruetne :
*
quirentibuslestamentumejus ef leslimonia ejus : intel- cuslodi animain meam, ne decliner ad imitatio-
ligunt enim Dominum misericordem priino advcntu, nem eorum; el erue me a perplexitate, qua inihi mi-
el secundo judicem, qui iniles et mansueti rcquirunt scenlur. iVo» confundar, quoniain speraviin le : non
lcstamenlum ejus, cum sanguine suo nos in novam confundar si forle insurgnni adversura me ; quoniara
vilam redemit; et in Proplietis atque Evangelislis non in me , sed in te speravi.
tcslimonia ejus. 21. [ vers. 21. ] Innocenlesef recftadhmserunttnihi,
' m omnibusnoslrisMss.,rapiunl. 1 Edd.,sfafwit.AtMss.,sfafuef; juxta LXX,nomothelhei.
(a) tdemvers. 10tractaturitiEnar.Psal.LX,ri. 9; uxvui, * Rdd., declinem.Mss.,decliner.
serm. 2U,n. 8. (a) Dehocvers. lbvidc Euar.2 1'sal.xxxi, u. 21,
1S7 S. AUGUSTIMEPISCOPI 188
quoniamsustinui<e, Domine: innocentes et rccii non inter innocentes manns mcas, quibns arnplcxaborsub-
procsentia corporali miscenlur tantum , sicut mali, liniia Ina. Et circumdaboallare luitm, Domine.
sed consensionecordis in ipsa innocenlia ct rcclilu- 7. [vers. 7. | Ut audiam vocem laudis lum : ul di-
dine adhserent mihi; quoniam non defeci, ul imitarer scam qucmadmoduin te laiidcin. El enarrcmuniversn
malos; sed sustimii te , exspeclans ventilationem ul- mirabiliattta : et cttm didicero, exponam omnia iui-
timoemessis tusc. rabilia tua.
22. [ vers.22. ] Redime,Deus,Israel ex omnibustri- 8. [ vers. 8. ] Domine, di/e.ri decoremdomus litm:
bulatiombusejus : redirho, Deus, populum tuum , Ecclesioe lu;r. £f locum habilalionis glorim lum :
qtiem procparastiad visionem tuam , ex tribulalioni- ubi habitans glorificaris.
bus ejus, non tanlum quas foris, sed cliam quas inlus 9. [vers. 9.] Ne perdas ctimimpiis animammeam:
tolernt. ne ergo simul perdas cum his qtii tc oderunt, animam
meam , qnoedilcxit decorem domus luos. Et cum viris
IN PSALMUM XXV sangiiinumvilammcam: cl cttmliis qui proximumodc-
runt. Nam duobus proecepiisdccoratur domus tua.
ENARRATIO I. 10. [vcrs. 10.] In quoritmmiinibusiniquilalessunl:
Jpsi David. ne itaquc nic perdas curo impiis et cum viris sangui-
1. [vers. 1.] Ipsi David , non mediatori liomini num , quorum opcra iniqua sunl. Dexteraeorumre-
Christo Jesu, sed omni Ecclesioc jam perfecle in pleta csl muncribus: ct quod eis ad obliiicndamsalu-
Chrislo stabililoe*, altribui potest. tem splernam datum est, ad accipiendahujus sa^culi
2. Judka me , Domine, quoniain ego in innocentia munera converteruni, existimantes quscstumesse pie-
mea ambulavi; judica me, Domine, quoniam post mi- tatem (I Tim. vi, 5).
sericordiam quam tu mihi proerogasti, innocentioe 11. [vers. 11.] Ego autem in innocenliamea ambtt-
mere habeo aliquod meritum , ctijus viam custodivi. lavi: redimeme, et misereretiiei: valcat mihi ad per-
£f in Domino sperans non movebor s : nec tamen fcctionem liberatinnis, lauluro prctium sanguinis
eliam sic in me, sed in Domino sperans, pcrmanebo Domiui mei; cl in periculis hujus vitoc,misericordia
in eo. tua non deserat me.
3. [ vers. 2, 3. ] Proba tne , Domine, et tenla me : 12. [vers. 12.] Pes meusslelit in reciiludine: dile-
ne qnid taroen occultorum meorum me laleal, proba ctio mea non rccessil a justitia tua. In Ecclesiisbene-
me , Domine , et tenta me; nottim me faciens, non dicam le,. Domiiie: non occultabo eis quos vocasti
tibi quem nihil lalet, sed mibi atque hominibus. Ure bcncdiclioiiein tuam , Dominc; quoniam dileclioni
renes meos el cor meum: adhibc medicinale purgalo- luoesubinfero proximi dileclioneni.
rium , quasi ignem , delectalionibus et cogilaiionibus ENARRATIO11.
meis, Quoniammiserkordia lua anle oculosmeosesl : SEIIMO Kt)PLEBEM.
quoniam ne illo igne consumar, non nierita mea , sed 1. Paulus apostolus cum lcgeretur, audivit nobis-
misericordia tua , qua me ad lalem vitam perduxisii, cumSanctilas Veslra : Sicul est, inquil, verilasin Jesu,
ante oculos meos est. £f complacui in verilatetitu : deponere ' vossecuiidumpriorem conveisationemvefe-
ct quia displicuit mihi meura mendaciuin , compla- rcm hominem, eum qui corrumpitnr secundumconcttpi-
cuit aulem veritas lua , placui eliam ipsc cum illa et scentias deceplionis;renovumitriaiiiem spirilu mentis
in illa. veslrm, el induiienovumhomiiiemqtti secundumDeum
4. [vers. 4.] iVonsedi cttm conciliovanilalis : non crealusesl injustilia et sanctitateveritttits(Ephes.IV,21-
clegi apponere cor meum liis qui providerc conanlur, 24). Et ne aliquisarbilrarctur deponendamesse ali.|iiam
queniadmodum, quod fieri non potest, rcruin trans- subsianiiaro , quemadmodumsc exspoliat lunica ; aut
eunlium, perfruitione * beati sint. Ef cum iniquage- aliqnid forinsecus accipiendum, quomodo accipit ali-
rentibus non inlroibo: et quia ipsa causa est omnium quod veslimentum , quasi ponens unam lunicaro et
iniquilatum, ideo ciim iniqua gerentibus abscondilam sumens alteram ; et carnalis isle intelleclus non per-
conscienliaronon hahebo. mitteret horoinesagere in se intus spiritualiler quod
5. [vers. 5.] Odio habui congregationemmatigno- proecipiebatAposlolus : sccutns est, et exposuil quid
rum : ut aulem veniatur ad ipsum conciliumvanilatis, esscl cxui veterem boininem, cl indui novum.Coctera
congregationes nialignorum fiunl, quas odio habui. enim leclionis ipsius ad eurndem inlelleclum perii-
£i cum impiis nonsedebo: et ideo cum tali concilio, nenl. Ail quippe quasi diccnli : Et quomodome exn •
cum impiis non sedebo, id esl, placitum non collo- turus siim veterem , aut quomodo indulurus novuni ?
cabo. £f cumimpiis nonsedcbo. An ipse terlius homo sum depositurus veterem ho-
l
6. [vers. 6.] Lavaboin innocenlibus manus meas: minem , quem habui, et acccplurus novum , quem
niunda faciam inter innocentes opera mea; lavabo non habui; ul tres homines intclliganlur, et sit iu
1Mss.propeomnesferunt, sedliomini...stabilito. medio qui deponit veterem hominem, et accipit no-
5 sic edilioLov.AlEr. et septeniMss.,uoitinfirmabor. viun? ne crgo qcisquam lali carnali cogitatione iinpc-
3 Kdd., perfunclione.sed inelius aliquot Mss.,pcrfru- dilus , iniiius faceret quod ! juhetur , ct non lacicns
ciione. 1 Er. et l.ov.,dcponile.M Am.et Mss.,deponere.
4 Edd.,interiiinocentcs.Mss., Grsec.LXX,
in innocentibus.
en athdois. 2 Edd.,qiiatn.AtMss.,quod.
!89 ENARRATIOIN PSALMUMXXV. 130
excusaret se de obscurilate leclionis , dicit in conse- Evangelio : Periclilabatut navigiumin stagno, et dot-
quentibus : Quaptoplet deponenlesmendacium, loqui- miebnt Jesus (Luc. vm, 23). Navigamus cnim per
mini verilatem.El ecce hoc est deponere veterem quoddam stagnum, ct venlus cl procelloenon desnnt:
hominem, cl induere novum : Quapropler, deponenles tenlationibus quotidianis hujus socculiprope opplelur
mendacium, toquimini veritalem, unusquisque cum nostrum navigium. Unde autem fit, nisi quia dormit
proximosuo:quiasumusinvicemmembra(Ephes.w,25). Jesus? Si non dormiret in te Jesus, tempeslates islas
, 2. Ne aulem quisquam vestruin ita cogilet, fratres, non palereris; scd tranquillitaiem haberes interius,
cum clirisliano loquendam veritalem ct cum pagano convigilante tecum Jesu. Quid cst aulem, dormit
mendacium. Cura proximo tuo loquere. Proximus Jesus? Fides lua quoe est de Jesu, obdormivit. Sur-
tuus ille esl, qui tccum nattis est ex Adani el Eva. gunt procelloe slagni hujus, vides malos florere, bo-
Oninesproximi stimus condilione tcrrenoenativitatis : nos laborare; tentatio est, fructus cst. Et dicit 1
sed aliter fralres illa spc coeleslishoeredilaiis.Proxi- anima lua : 0 Deus, ipsa est justitia tua, ut mali
niunituuiiidebes pularc omnemhomincni, el antcquam floreant, boni Iaborent? DicisDeo : Ipsa est justilia
sit clirislianus. Non cniin nosti qtiid sitapud Deuro, lua? Et Deus tibi: Ipsa cst fides tua ? Hoeccnim tibi
quomodo illum prxsciverit Deus ignoras. Aliquando proinisi? ad hoc christianus factus cs, ut in sseculo
quero irrides adoranlem lapides, convcrtilur, ct ad- islo floreres? torqueris 2, quia hic mali florent, qui
oral Deiim, forlasse religiosiusqnam tu, qui cum paulo cuin diabolo poslea torqucbunlur ? Sed unde hoc
ante irridebas. Sunt ergo proximi noslri lalenles in dicis ? unde fluctibus stagni cl tcmpestate lurbaris ?
his hominihus , qui nonilum sunt in Ecclesia; ct sunt Quia dormit Jesus, id est, quia fides tua quoe est de
longe a uobis latenies in Ecclesia. Ideoque qui non Jesu, sopita est in corde luo. Quid facis ut libereris?
sciinus fulura , unumquemque proxinmm habeamus , Excila Jcsum, et dic, Mugisler,perimus (Ibid., 24).
non solum conditione mortalitatis humanse, qua in Moventeniro incerta stagni: perimus. Evigilabit illc,
lianc lerram eadem sorto deveniuiiis; sed eliani spc id est, rediet ad le fides lua ; et adjuvante illo, con-
illius liEercditatis,qtiia non scimus quid futiints sit siderabis in anima tua, quia quoedanttir modo malis,
qtti modo nihil est. non cum illis perseverabunt: aut enim viventes cos
5. Ergo atlcndile ca-lera in inducndo novum ho- deserunt, aut a morientibus deseruntur; tibi autem
niinem et exuendo velorein. Deponentes,inquit, mcu- quod promillitur, manebit in rcternum. Illis quod
ducium, toquiminiverhalein ttuusquisquecum proximo tcmporaliter conceditur, cito tollilur. Floruit enim ut
suo : quia sumus invicemmcmbra. Irascimini; et no- flos feni. Omnis enim caro fenum : aruil fenum, et
lile peccure.Si propterea irasceris scrvo luo quia pec- flos decidil : verbum autem Domini manet in oeter-
cavil : ne et tu ipse pecccs, imsccrc libi. Sol non oc- niim (Isai. XL,G, 8). Pone ergo dorsum ad id qtiod
cidal stiper iracundiam veslram (Ibid., 20) : inlol- cadit, et faciem ad illud qtiod maiiet. Evigilante
ligiiur quidemseciinduni tcmpns, fraires; qtiia clsi ex Clirislo jam tempestas illa non quatielcor luum, non
ipsa huiuana condilionc et infirmil.ile inorlalitaiis, opplebunt fluclus navim tiiam : quia fides lua impe-
qiiam portamiis, subivpii ira christiano, non deliet ral ventis et fluctibus, et transiet periculum. Ad hoc
diu leneri el fieri pridiana. Ejice illam dc corde an- cnim pertinel, fratres, tolum id quod dicit Aposto-
lequam occid;it iux isia visihilis, nc le deserat lux lus, de exuendo veterem homincm. Irascimini, elno-
ill.i invisibilis. Sed et aliler benc inlelligiiur, quia est lile peccare : sol non occidat super iracundiam ve-
noster sol juslitive vorilas Ciirisltis . non is!e sol qui siram : neque locum detis diabolo: velus ergo dabat
adnralur :i Paganis et Mauichaiis,el videlur eti.ini a lociiin, noviis non det. Qni furabalur, jam non furelur
pcccatoribus ; sed ille alins cujus vcritate huniana (Ephes. IV, 2G-28): vetus ergo furabalur, novus non
liatura illiislratur, ad qiicin gaudcnl Angcli, hominuni furclur. Ipse honio est, unus homo est: Adam erat,
autcm infiriiialoe' acics cordis elsi ircpidant sub Clirisius sit : vettis eral, novus sit; et csetera quoe
radiis cjus, ad eum lamcn contciiiplanduin per nian- ibi scquiintiir.
dala purganlur. Ctim coeperit iste sol in lioniine ha- 5. Sed Psalmum videamus paulo diligentius, quia
bitare per lidem, non tanlum in te valeat iracuudia ciiui quisquc profeceril in Ecclesia, necesse est pa-
quoeiu te nascitur, ul oce.idatsupcr iracundiani luain, lialur malos in Ecclesia. Sed non eos cognoscit qui
id est, deserat Clirislus meiileni luani; ipjia non vult taliscsl; quanqtiam mnlti mali muriimrent adversus
linbilare Chrisius cuin iracundia ttia. Videlur eniin malos, qitoniodo facilius unus samis fert riuos oegro-
quasi ipse a te occidcro, cuin iti ab ipsooccidas: tos, qiiam duo oegrotise inviceni singulos. Itaquehoc
quia ira cuiii inveleraverit, oiliura lit; ciini fnctuin proccipimus, fratres, Area est Ecclcsia luijiis lem-
ftieiit odiuin, jam homicida es. Omniscnim qui odit poris : sivpe diximus, socpediciinns, Et paloain habet
[raireinsuiim, homicidaesl (Uoan. m, 15), sicutdicit et fnirocntum. Nemo quairat cxire totaui palcam, nisi
Joanncs aposiolns. Iicm ipso dicil, quia omnis qtti lcrapore ventilationis. Ncino antc lcinpus vcnlilalio-
odit fratrem sititm, in lencbrismanel [Id. n, 9) : cl non nis dcserat aream, quasi dtim non vult pali pcccato-
niirum si ille in lenebris inanct, a quo occidit sol.
•i. Ad hoc forle ctiani pcrtiiicl quotl audislis in 1 TredeciniMss.,Lt dubital.
3 Sicv.r.et Mss.At I.ov., ul in smculoisloflorercs,et in
1sic vetuscud.corb. AtEdd.,/ioiiutium cniniiiifirmitale ftttitropuslea in infernonuserrimctorqttcreris? Quia n>c
actes. maliflorcnl,ctc.
191 S. AUGUSTINIEPISCOPI
res: ne praeler aream invenlus, prius ab avibus lolerarent. Sed quia palea erant, flavit venlus ante
colligalur, quam ingrediatur in horreum. Quomodo ipsam venlilalionem, et rapuit de area paleam, h
auletri hoc, fratres, dicamus altendite. Grana cuin projecit in spinas. Et palea quidem inde projecta est:
coeperint triturari, inler paleas jam se non (angunt; sed numquid quod remansit frumentum solum est?
ita quasi se non noverunl, quia intercedit palca. Et Non volat ante ventilaliqnemnisi palea, remanet au-
quicunique longius altendit areara, paleatn solam tcm et frumentum et palea; venlilabilur vero palea
pulat: nisi diligenlius intueatur, nisi manum porri- cum venerit tempus ventilationis. Hoc dixit iste:
gat, nisi spiritu oris, id est, fialu purgantc discernat, In innocenliatneuambulavi,et in Doininosperans non
difficile pervcnil ad discretionem granorum. Ergo movebor. Si enim speravero in bomine, visurus sum
aliquando ct ipsa grana ila sunt, quasi sejuncta .ab fortasse ipsum hominem aliquando male viventem,
invicem, et non se langentia, ut pulet unusquisque nec eas vias tenentem, quas vel didicit vel docel in
cura profecerit, quod solus sit. Ilonccogitatio, fralres, Ecclesia bonas, sed quas diabolo docente sectalus
Eliam lenlavit, tanluin viruin (111Reg. xix, 10); et est; et quia spes raea in liomine erit, lilubante ho-
dixit ad Deum, sicul eliam Apostolus coninicmorat: mine titubabit spes nica, el cadente homine cadet
Prophelas luos occidenmt, altaria tua suffoderunt,el spes mea : quia vero in Domino spero, non nio-
ego remansi solus, el qumrunlanimammeam.Sed quid vebor.
dkil ilti responsumdivinum? Reliqui tnihi seplemmillia 7. [vers. 2.] Sequitur, Proba me, Domine, el tenla
virorum, qui non cutvaverunlgenua anteBaal (Rom.xi, tne; ure renes meosel cor meum. Qnid est, ure renes
3ef 4). Non dixit ci: Habes alios duos aut tres similes meosel cor trieum?Ure deleclaliones meas, ure cogi-
libi. Noli, inquit, putare tc solum. Alia, iuquit, se- tationes meas (cor pro cogitationibus, renes pro de-
ptem millia sunt, et solum le putas! ltaque hoc hre- lectationibus posuit) ne aliquid mali cogilem, ne
vitcr proecipimus,ul dicere coeperam. lntendat roe- aliquid mali me delectet. Unde aulem ures renes
cum fralerna Sanclitas Veslra, et adsit misericordia meos? Igne verbi tui. Unde iires cor raeum ? Calore
Dei in cordibus nostris, ut sic a vobis intelligalur, ut spiritus tui. De quo calore alibi dicitur : £t nou est
fructificet, el in vobis operetur. Auditebreviler: Quis- qui se abscondat a calote ejus (Psal. xvm, 7) : el de
quis adhuc malus est, non pulet neminem bonura quo igne Dominus dicit : Igneni veni miltere in ter-
esse : quisquis bonus cst, non pulet se solum bonum ratn (Luc. xu, 49).
esse. Tenelis hoc ? Ecce rcpeto, videle quia dico : 8. [vers. 3.] Ergo sequitur, Quoniammisericordia
Quisquis nialus est, inlerrogans conscienliam suain, lua anle oculos meos esl, et complacuiin verilatetua:
el male sibi renunlians, non arbilrelur neniinem bo- hoc est, non in homine complacui, sed intus compla-
num esse : quisquis bonus est, non arbitrctur sc so- cui tibi, ubi lu vides; et non tiraeo si displiceam ubi
lum bonum esse; et non limeat bonus in com- homines vident, sicut ait Apostolus, Opus autem
mixtione maloruro, quia venict lempus ut inde se- suum probetunusquisque, et tunc in semetipsolantum
gregelur. Ad hoc cniro hodie canlavimus, Ne perdas habebitglotiam, et non in aitero (Gal. vt, 4).
cum impiis aitimam meain, el cum viris sanguinumvi- 9. [vers. 4,5.] Non sedi, inquit, cum conciliova-
tam mcam. Quid enim est, Ne cum iinpiis perdas ?Ne nilatis. Hoc quid cst, iVon sedi, intendat Sanclilas
sitnul perdas. Quarc tiniel ne sitnul perdat? Video Vestra. Quomodovidet Deus, dicit nonsedi. Aliquando
enim diclum Deo, qnia modo simul nos pateris, quos non es in concilio, et ibi sedes. Verbi gralia, in thea-
pateris simul, noli perdere siroul. El hoc Iiabct totus tro non sedes, sed cogitas iliealrica, conlra quoe
psalmus, quem volo breviler cum Sanciitate Yestra dictum est, Ure renesmeos: ibi sedes corde, quam-
considerare, quia brevis est. vis non sis ibi corporc. Contingat aulem ut tencaris
6. [vers. 1.] Judica me, Dotnine: raolesla vola et ab aliquo, et ibi colligeris, aul aliquod officiumpitim
1
quasi periculosa oplat sibi, ul judicetur. Quid est faciat le ibi sedere. Qiiomodo potest hoc evenire ?
judicari quod oplat? Discerni sc optat a raalis. Alio Conlingil ex officiopiclatis ut servo Dei sil necessitas
loco cvidcnter dicit de ipso judicio discretionis : Ju- in amphitbeatro esse; liberare volebal nescio quem
dica tne, Domine, el disceme causam meam de genle gladiatorein, lieri posset ut sederet, et exspeclaret
non sancta (Psal. XLII,1). Ostendit quid dixeril, Ju- donec ille exiret quem liberare cupiebat. Ecce non
dica : ne lanquam sine judicio (quia modo et boni et scdit in concilio vanilatis, quamvis illic corpore se-
raali inlrant in Ecclesiam) ct boni et niali eant in dere videretur. Quid est sedere ? Consenlire cum liis
ignem seternum. Judica me, Domine. Quarc? Quo- qui ibi sedent : quod si prsesens non feccris, non ibi
tiiam ego in innocenlia tnea ainbulavi, et in Domino sedisti: si absens feceris, sedisti ibi. Et cum iniqua
sperans non movebor.Quid esl, in Domino sperans? gerenlibusnon introibo (a). Odiohubui congregationem
Ille enim litubat inter malos, qui non in Domino
spcral; hinc factum est ut schismala fierenl (a). (a) Noncommemorat id quodfortenonnisipostcontigit
ollalione, ubi Donatistae
Trepidaverunl intcr malos, cum ipsi pejores essent, in Carlbag.cdicentes sederecumcalbolicis
cousessumcum impiisprohiberihoc
ct quasi nollent esse boni inter malos. 0 si frumenta noluerunt, ipsosergo, quia siraulin-
psalnio.Quibusresponsumfuit,Etcum
cssent, usque ad lempus venlilationis paleam in area gcessierant,peccasseinillud, imquagerenlibusnon
introibo.Psalmumque ingressu consessuspirituali,
de et
1 PleriqueMss.,orat. non de corporaliagere monstratumest. Videlib. ad Do-
(«) ContraDonatistas. natistasposl collat., c. b.
matignorum.Vidctis qnia inlus est. £<cum impiisnon Sic enim ait, Fuistis aliquandotenebrm, niinc mtlem
sedebo. lux in Domino. Ergo si proeterDominuni, ncc lux :
10. [vers. 6.] Lavttboin innocenlibusmanus meas: si aulem ideo lux, quia in Domino; quid babes quod
non aqua isla visibili. Lavas nianus, quando pie co- non accepisli ? Si aulem acccpisli, quid gloriaris
'
gilas de operibus tuis , et innocenter coram oculis qtiasi non acceperis ? Hocenim ipse Apostolusdixit
Dei :quia est et altare coram oculis Dei, quo ingres- alio Iocohominibus superbientibus,et vclentibus sibi
sus cst sacerdos, qui pro nobis se primus oblulit. tribucre quod Dei esi, et de bono sic gloriari quasi
Est ccelesle allare, et non ampleclilur illud altare, de suo, hoc cis dicit : Quid enim habesquodnonacce-
nisi qui lavat roanus in innoccntibus. Nam multi pisli ? Si autetnaccepisti,quid gloriarisquasi nonacce
altare hoc Lmguntindigni, et lolerat Deus paii inju- peris(I 6'or. iv, 7) ? Qui dedit humili, aufert supcrbo :
riam ad tempus sacramenta sua. Sed numquid, fra- quia qui dedit, poiest auferrc. Ad hoc eniro peninet,
tres mei, quomodosunt parieles isti, sic erit Jerusa- fratres, si lamcn exposui quod volui, exposuiauiem
lcm coelestis? Non quomodo reciperis cum malis qtiantum potui, ctsi nnn qttanliimvolui, ad hoc per-
inlra parietes istos ecclesioe,ita recipieris cum malis tinel qund ait, Lavaboin innocenlibusmanus meas, et
in sinum Abrahoc: non ergo timeas, lava manus. £< circumdabo allare tuttin, Domine, ut audiain vocem
eircumdaboattare Domini: ubi offers vola Domino, laudis tum: id est, ex ipso bono nieo non de me
ubi preces fundis, ubi conscientia tun pura est, ubi prsesumam, sed de le qui dedisti, ne laudari velim
dicis Deo qui sis; et si aliquid est in le forte quod de roe in me, sed de lc in le. Ideo sequitur, Ut au-
displiceatDeo, curat ille cui confiteris. Lava ergo in diam vocemlaudis tum, et enarremuniversamirabilia
linnocemibusmanus tuas, et circumda altare Doroini, lua : non mea, sed tua.
ut audias vocemlaudis. 12. [vers. 8, 9. ] El jam videte, fratres, videte ama-
11. [vers. 7.] Hocenim sequitur, Ut audiamvocem torem illum Dei de Deo prsesumentem,posilum inter
laudis, et enarrem univerta mirabilialua. Quid est, nialos, rogantem Deum ut non comperdatur cum
Ut audiamvocenilaudis? Ut intelligam, inquit. Hoc malis, quia non errat Deus in judicando. Tu enim
est enim audire coram Deo, non quomodo sonos cum videris liomines in unum locum intrasse, putas
istos, quos mulii audiunt, et riiulli nori atidinnl. ejusdem meriti esse : Deus autem non fallitur, noli
Quam multl ad tios audientes sunl, et ad Deumsurdi timere. Tu judicantc vento discernis paleam a fru-
sunt! Quam raulli habenlcs anres, non habent illas nienlo : venlum vis flare tibi, et tu non es venlus,
aures de quibus dicit Jesus : Qiti habetatires audiendi, sed optas tibi flare ventum : el cum ventilabro utrum-
audial (Matth. xm, 9)! Ergo quid est audire voccm que excusseris, ventus leve tollit, grave manet. Quse-
laudis? Dicamsi potero, adjuvante raisericordia Do- ris ' ergo venlum ad judicandam aream. Numquid
lnini, et oralionibus veslris. Audire vocem laudis, Detis qtirerit alterum qui secum judicet, ne perdat
esl intelligere inlus, quia quidquid in te mali est de cum malis bonos? Non itaque liraeas; securus eslo
peccatis, IUHUI est; quidquidboni in jusiiflcalionibus, bonus, etiam in raedio raalorura; et dic quoe audis,
Dei est. Ita audi vocem laudis, ut non le laudes et Donrine, dilexi decorem domus lum. Domus Dei,
quando bonus es : nam laudando te bonum, fis ma- Ecclesia est; adhuc habet malos, sed dccor domus
lus; bonumenini te fecerat humilitas, malum te facit Dei in bonis est, in sanctis est: ipsum decorem do-
superbia. Gonversuseras ut illuminareris, et conver- mus tuoe dilcxi. £f locum habitationis glorim tum.
sione tua factus es luminosus, factus illustratus con- Quid est hoc ? El hoc dicam, ad illuro sensum per-
versione. Sed quo *? numquid ad te ? Si ad tc con- linet subobscurumaliquantum : adjuvet me Dominus,
versus posses illuminari ,liunquam posses tcnebrari, et intentio cordis vestri ab eodem Domino inspirala.
quia tecum semper esses. Quarc illuminatuses? Quia Quid ait, locumhabiialionisglorim tum? Dixit prius,
converlisti le ad aliud quod tu non eras. Quid est decoremdomus ium: et exponit quid sit decor domus
aliud quod tu non eras ? Deus lumcn est. Non enim Dei, Locus, inquit, hubitalionisgtorim tum. Non suffi-
lu lumen eras, quia peccalor eras. Dicit enim Apo- cit dicere, Locus habitalionis Dei, sed , Locus habi-
stolus eis quos vult audire vocemlaudis : Fuistisenim lationis glorisc Dei. Quse est gloria Dei? De qua
aliquandotenebrm,nunc autem lux (Ephes.v, 8). Qttid paulo anle dicebam, ut et qui fit bonus, non in se,
est, Fuistis aliquandotenebrm, nisi veteres homines? sed in Dominoglorietur (ld. i, 31). Omnes enim pcc-
Aruncautemlux : non sine causa lux estis, qui fuislis caverunt, et egent gloria Dei (Rom. m, 23). In qui-
jamduduni tenebra?,nisi 3 quia illuminali cstis. Noli bus ergo sic habilat Dominus,ut et de bonissuis ipse
putare lcipsum essc lucem : illa est lux, quoe iilumi- glorificelur, ut non sibi velint tribuere, et quasi pro-
nat omnem boinincm venienlem in hunc mundum prium vindicare quod ab illo acceperunt, ipsi perti--
(Joan. i, 9); lu aulem per teipsum, per inalamvolun- ncnt ad decoremdomus Dei. Nec discerni illosvellet
lalem, per aversionem luam tenebratus cras, modo Scriptura, nisi quia sunt quidam qui donum Dei ha-
luces. Sed subjecit statim , ne suporbirent illi quibus bent quidem , el nolunt in Deo gloriari, scd in se :
dictumcst, Nunc auiein lux, et addidit, in Doinino. habent quidera donum Dei, sed non pertinent ad de-
' Br.et quinqueMss.,imtocens es. 1EditioAm.Qttandoergoveniluradjudicandumaream;
* StcMss.»t edd.,sed a quo? numquida te?Si a te, etc. numquidneus, etc.Er. Quandoergovenit.AtMss.curoLov.,
s Edd.,quare,nisiquia, etc. Abest,quare,a Mss. Qttmrisergo ventnm,elc,
193 S. AUGUSTINIEPISCOPI 196
corem domus Dei. Qui enim pertinent ad decorcm quem prolala fuerit, et si jam effringi non potest,
domusDei, in quibus habitat gloria Dei, ipsi sunt quia tenelur jure forte non ecclesiaslico, sed prin-
IOCUS habitationis gloriseDei. ln quibus aulem habilat ciptim soeculi,qui lanlum (a) delulerunt Ecclesioe,ut
gloria Dei, nisi qui sic gloriantur, ut non in se, sed quidquid in ca judicatum fueril, dissolvi non possit;
in Domino glorientur? Ergo quia dilexi decorem si ergo effringi non potest, jam non vult intueri se,
domus tuac, id est, omnes qui ibi sunt et gloriam ct' caecosoculos dirigit in judiccm, detrahit' quan-
tuam quserunt; sed cl non prsesumpsi in homine, ct lum poiest. Placere illi, inquit, voluit, divili favit,
non consensi impiis, et non introibo, et non sedebo nul aliquid ab illo accepit, aut timuit illttm offendere.
in congregatione eorum ; quia ila fui in Ecclesia Dei, Accusat qnasi accepla sinl munera. Si aulem pauper
: habuerit contra divitem, et pro paupere fuerit judi-
quid niihi retribues ? Sequilur quid respondeamus
Ne comperdascum impiis animam meam, et cum viris calum ; dicit item dives, Accepit munera. Quaemu-
vxnguinumvilammeam. nera a paupere ? Vidit, inquit, patiperem , et ne
13. [vers. 10-12.] In quorum manibus iniquilales rcprehenderetur quod conlra pauperem fecerit, op-
sunt, dexlera eorum replela est munetibus : inunera pressit jusliliam, et protulit conlra verilatem senten-
non solum pecunia est, non solum aurura et argcn- ti.im. Ctim ergo necesse sil ut hoc dicatur, videte
'
tum, non solum exenia sunt; neqtie omnes qui non posse dici ab his qui munera non accipiunt, nisi
accipiuntea, accipiunt munera. Aliquando enim ac- coram oculis Dei, qui solus videt quis accipiat, et
cipiunlur ab Ecclesia. Quod dico, Petrus accepit, quis non accipial : Ego auletnin innocenliamea atnbu-
Dominus accepit, loculos habuit, ea quoemillebaniur lavi, redime tne, et miserere mei: pes tneus slelil in
Judas aufcrcbat. Sed quid est accipere munera? recliiudine.Concussus sum quidcm undique scandalis
a
Propter munera laudare hominem , adulari homini, ct lenlatiotiibus reprehendentium judicium hurnana
palpare blandiendo, judicare conlraveritatem propter lemeritale 2: sed pes meus steiit in rectiiiidine. Quare
munera. Propter quocmunera ? Non solum propler aulem tn reciitudine? Quia superius dixerat: £f in
aurum et argentum et hujusmodi aliquid, sed etiam Dominosperans non movebor.
et
propler laudem qui judicat male, munus accipit, 14. Quid ergo concludit? In Ecclesiisbenedicamle,
munus quo nihil inanius. Paluit enim iili nianus ad Domine.ld esl, in Ecclesiis non me benedicam, quasi
accipiendum judicium Iinguoealienoe, et perdidil ju- certus de hominibus, sed te benedicam in operibus
dicium conscientioe suoe. Ergo in quornm manibus meis. Hnc. est enim benedicere Deum in Ecclesiis,
iitiquitalessunt, dexlera eorum replela est muneribus. fratres, sic vivere ul per mores ctijusque benedicalur
Videtis,.fratres, quia coram Deo sunt, et in quorum Deus. Nain qui benedicit Dominum lingua , et factis
manibus non sunt iniquilates, nec dexlera eorura maledicit, non in Ecclesiis bencdicit Dominum. Lin-
repleia esl muneribus, ulique coram Deo, et non gua prope omnes benedicunl, sed non omnes factis.
nisi Quidam voce benedicunt, qtiidam moribus. In quo-
possunt nisi Dco dicere , Tu scis : non possunt
illi dicerc : IVe comperdascum impiis animam meam, rum autem moribusnon invcnitur quod aiunt, faciunt
et cum viris sauguinumvitam meam; qui solus potest blasphemari Deum, ut illi qui nondum inlrant Eccle-
videre, quia non accipiunt munera. Yerbi causa, siam , quamvis amenl peccata sua , ct ideo nolint
contingit ut duo homines habeant causam apud ser- esse chrisliani, taraen excusent se per malos, ut
vum Dei; nemo nisi suara justam dicit catisam ; nam blandiantur sihi, sediicentes seipsos, et dicant : Quid
si iniquam putaret causam suara , judicem non quoe- mihi persuades ut Chrisiianus sirn? Ego fraudcm a
reret. Et ille se putat justam causam habere, et ille. chrisliano passus sum, el nunquam feci; falsum mihi
Veniunt ad judicem. Antequam proferatur sententia, juravit cliristianus, et ego nunquam. Et cum ista di-
ambo dicunt: Ampleclimur judicium luum; quidquid cunt, impediunlur a salule : ut nihil eis prosit, non
judicaveris, absit ut respuaraus. Quid et tu dicis ? quidem qnod jam boni sunt, sed quod mediocriter
Judica quidvis, lantum judica : prorsus si in aliquo mali. Quomodo enim nihil prodest aperire oculos, si
repugnavero, anathema sim. Ambo amant judicem sitquisque in lenebris : ila nihil prodest esse in luce,
antequam judicet. Curo autem dicta fuerit senlcntia, si clausi sunt oculi. Ita et paganus qiiidein (utde
contra unum crit; et neuler eorum scit conlra quem iilis potius loquamur velut bene viventibus ) patenti-
futura est. Ille erga si utrisque placere voluerit, acci- bus oculis est in tenehris; quia non agnoscit lucem
munere suaro Doniinum : chrislianus autem male vivens, in
pit munus laudem hominum. Sed accepto
isto, videte quod munus amiltat. Accipit quod sonat,
et transil: perdit quod dicitur, et nunquam transit. 1 AliquolMss.,sed.
Verbum Dei semper dicitur, nunquam transit: ver- 2 Lov., jttdicio humanmtemeritalis. Am. Er. et Mss.,
bum hominis mox ut dictura fuerit, transit. Tenet judiciiimtemeritate. humttnmtemeritatis.sed haud dubie legendum,
humana
inania, dimiltit solida. Si autem Detim intueatur,3 lex inTheodosianocodice,
est senlentiam contra unum, considerato (a) Exstatea de re Constantini
prolaiurus lih. 16, tit. de ei iscopalijudicio,data ad Ablaviumprsefe-
Deo, sub quo judice illam profert. Ille autem contra clum praetorio,qua sancit Imperator,ut « SenlcntiaeE| i-
«scoporumquolibet genere prolatac,inviolataesemper
1 Edd.,xenia. AtomnesMss., exenia. « incorruplaequeserventur , vtqueonines causaequsevel
* ln Mss.,adulare. « prsetoriojure vel civilitractanlur, Episcoporunise.nten-
* Nonnullicdd., considetante. « tiis terminatse,perpetuostabilitatisjure nrmentur.»
197 ENARRATIO1N PSAl.MUMXXVI. m
luce quidcm csl lionriisi Dei, scd clausis oculis. Male exaltavit capttl mettmsuper inimkos meos: qnid mihi
vivendoenim videre non vult eum, in cujus nomine servat in finem , quando et nunc curo corpus mor-
tanquam caecusestin luminc constiliilus, nulla visione luumest propler peccatum (Rom. vin, 10), sentioeccc
vcri lumiiiis aniinalus. meiitem meam servire legi Dei, nec duci captivam
suh rebcllanlelege peccati (1d. vn, 22, efc)? Ctrcut-
vi, ef immolaviin tabernaculoejus hosliamjubilalionis:
IN PSALMUM XXVI consideravi orbem credentem in Christum; el in eo
quod pro nobis temporaliter Dens humiliatus est,
ENARRATIOI. gaudens laudavi eum : lali euiin hostia delectatur.
Canlaboet psallam Domino: corde atque opere lscta-
Ipsi David, priusquam linirelur. bor in Domino.
1. [vers. I.] Tiro Chrisli loquitur, cum acceditad 7. [vers. 7.] Exandi, Domine, vocem meam, qiia
fidem. Dominttsillttminatiomca cl salutaris meiis,qnem clamavi ad fe:exaudi, Domine, vocem inleriorem,
limebo? Pnniinus mihi cl noiitiain suitt salutem da- quam in aures tuas forli intontione direxi. Miserere
bii, quis me auferct ei? Dominusprolectorviim mcm, mci, el exaudi me : raiserere mei, et cxaudi me
a quo trepidabo? Domimis rcpellct onincs impetus et in ca.
insidias hosiis mci, a nullo trepidabo. 8. [vers. 8.] Tibi dixit cor meum : Qumsivivullum
2. [vers. 2 ] Dum appropinquanlsuper menocenles, ttium. Non enim liominibusme ostcntavi; sed in se-
ul edanl carucs meas : duin acccdunt ad cognoscen- creio ubi solus audis, libi dixil cor ineum : Qu.Tsivi
dum rr.e nocentcs, el insultandiim, ut se mihi proefe- non a le aliquod extra le prxmium, scd vulluin luum.
rant miil.uiii * me in mclius; ut malcdico denlc non Vullum tuum, Domine, requiram: huic inqiiisilioiii
inc consumant, sed polius carnalia dcsideria mea. perseveranter instnlio; non enim vile aliquid, sed
Qui iribulant me inimki tnei : non solum qui me tri- vulluin tuum, Doniine, requiram , ut gratis le dili-
luilant amico aiiinio reprehciidcntes, et a proposito gam, quia preliosius aliquid non invenio.
rcvocarc volcntcs, sed etiam iniroici mei. Ipsi inftr- 9. [vers. 9.] ATeaverlas vullum iuum a me : tit in-
nittit sitnl, el ccciderunt: dttm ergo id agunt studio de- veniam quod quscro. iVe declines in ira a servo itto :
fcndciidi seiilenliam suatn , inlinni facli sunt ad crc- nc lc quoerens, in aliud incurram. Quid eniin hac
deuda ineliora; et verbum solulis, pcr quod facio poena gravius amanii et quocrenli veritatem vullus
qnod cis displiccl, odisse cceperunt. lui ? Adjnior meusesto: quando hanc invcniam, nisi
5. [vers. 5.] Si lonsisiant adversumme caslra, non tu adjuves? Ne derelinqttasme, neque despkias me,
tiniebitcor meuin : adversus me aiitem si contradicen- Deus salutatis metts: neque contemnas quod mortalls
lium cnnspirans muliiludo consistat, non limebil cor sclernuin audet inquircre; tu eniin Deus sanas pla-
nicuin, ut iu corum parlcs transfugiam. Si insurgal gam peccati mci.
in me bellum,in hac ego sperabo : si exsurgal in me 10. [vers. 10.] Quoniam paler meus et maler mea
pcrsecutio hujus socculi, in hac, qnam cogilo pctilio- dereliquerunt me: quoniani regnum socculi hnjus et
nem, figam spem mcam. civitas stcculi hujus, cx quibus lemporaliter et mor-
4. [rers. 4.] Unam pelii a Domino, hanc requiram: laliler natus stim , dereliquerunl me quoercntem te,
iiuam enim petitionem peiii a Domino, hanc requi- et despieientem qusc promittebant, cum id quod
rain. Ul inhabitem in domo Domini omnesdies vilm quoerodafe non possent. Dominus autem assumpsit
tnem: ut quaindiu in hac vila suro, nulloeadversilates me : Dtininus autem, qui potest ipse dare miliise,
nic excludant de numero eoruin qui unilatem et ve- assumpsil me.
rilatem dominicse fidei per orhero lerrarum tcnent. 11. [vers. II.] Legem mihi conslitue, Domine, in
Ul coniemplcrdelectaliottemDomiiii: eo fine seilicet, via lua: ad le igitur lendenti, et tantam professio-
nt iu lide perseveranli appareat inilii species delecta- iiem pcrvonicndi ad sapienliam a liniore inclioanti ',
hilis, quam facie ad facicm conlempler. £f proiegar legem niihi constilue, Domine, in via lua , ne aber-
lempliim ejus : et absorpta morle in victoriam, im- ranlem disciplina lua dcserat. Ei dirige me in semila
niortalitate induar, cffeclus lemplumejus. recla propler inimicosmeos: ct dirige me in rcciiiu-
5. [vers. 5.] Quouiam abscondit me in tabernaculo dinc nngiistiarum ojtis; non cnim iuchoare sufficit,
suo in die malorum meorum : quoniam ahscondil roe cum inhnici, donec pervenialur, non quiescant.
in dispensatione incarnali Verhi sui in lempore lcn- 12. [vers. 12.] Ne tradideris me in animastribulan-
lationum, quibus roorlalis vila mea subjacel. Protexit tium me : ne sinas irihulanles ine satiari de malis
tne in abscondilotabernacuti sui : prolexit me, corde meis. fjuontain tnsurre.rert(ntinihi tesles iniqui: quo-
credentcm ad jiislitiam (Rom. x, 10). niam insurrexerunt in nie falsa de nie dicenles, ad
6. [tvrs. G.] In pelra exallavittnc : et ut nianifcslum amovendum et revocanduin me abs tc, quasi gloriam
ctiain fierct ad salulcm, quod crcdidi, in sua firmi- ab hoininibus quseram. Et mentita est iniquilassibi.
tale * fecit crninere confessionemmeain, Ef nunc ecce
1 Edd.et pleriqueMss.,e<ad tantamptofessionemperve-
1 itaMss.Atedd., mulastime. trienti,ud sapknlktma limoreinchoanlt.Hosjuxta Colbert.
* sicEr. et Mss.AILov.,infitmUate. Ms., et lanlamprofessionem pervetriendi,etc.
,<yi S. AUGUSTINIEPISCOPI 200
Itaque iniquilas mendacio suo deleclata est. Nam mc fulurus utitis rex et saccrdos, ulroqne munere unus
non movit, cui ex hoc proroissa est merces major in Cbristus, et ideo Christus a chrismate. Non solum
ccelis. autem caput nostrum unctum est, sed etcorpus ejus
13. [vets. 13.] Credo videre bona Domini, in terra nos ipsi. Rex autem est, quia nos regit et ducit; sa-
vtvenftum; ct quoniam hoecprior passus est Dominus cerdos.quia pro nobis interpellat ( iloni. vm, 34). E
'
meus; si ego quoque linguas morientium conte- quidem solus ille sacerdos talis exlilit, ut ipsc
mnam (Os enim quod menlitur occidit animam [Sap. esset etiam sacrilicium. Sacrificium oblulit Dco non
i, 11]), credo videre bona Dominiin terra vtvettfium, altud quam seipsum. Non enim invenirct proeter se
ubi nuilus est falsilati locus. mundissimam rationalem victimam, tanquam agnus
14. [vers. 14.] Susline Dominum, viriliter age : et immaculalus fuso sanguine suo redimens nos, con-
conforlelurcortuum, et sustine Dominum.Sed quando corporans nos sibi, fnciens nos membra sua, ut in illo
istud erit? Arduum est morlali, tardum est amanli : et nos Clirislus essemus. Ideo ad omnes Christianos
sed audi non fallacerovocem dicentis : Sustine Domi- pertinel unctio : prioribus autem Veteris Testamcnti
num. Tolcra ustionem renum viriliter, et uslionem lcmporibus ad duas solas personas perlinebal. Inde
cordis forlilcr : non tibi negatum putes, quod non- aulcm apparet Christi corpus nos esse, quia omncs
dum accipis. Ne desperatione deficias, vide quia di- ungirour : et omnes in illo el Chrisli et Chrislus sn-
ctum est : Susline Dominum. raus, quia quodammodo totus Christus caput et cor-
ENARRATIOII. pus est. Unclio isla perliciet nos spirilualiier in illa
vitn, quoenobis promitlitur. Est auteni hoecvox desi-
SERMO ADPLEREH. dcraniis illam vitam; est vox quocdnmdesiderantis
in nobis in fine perficielur : ideo
1. DominusDeusnoster alloquens et consolans nos, gratiam Dei, qua?
in sudore dictum cst, Priusquam liniretur. Ungimur enim modo
profecio qtios respicit ex justo judicio suo
in sacramenlo, el sacramento ipso proefiguraturquid-
vultusnostri panem nianducarc (Gen. m, 19), ex no- dam
non solum quod ftiluri sumus. Et illud nescio quid fulurum
bis nobis loqtii dignatur, ut ostendat quia
ineffabile desiderare debemus, el in sacramento ge-
cst conditor noster, sed et babitator. Voces istre
audivimus, ct ex cantavirous, si mere, ut in ca re gaudeamus quse sacramenlo proe-
Psalmi, qtias p.irte
dicamus quod noslroe sinl, verendum est quemad- monstraiur.
modum verum dicamus : sunt eriira voces magis 3. Ecce quid dicil: Dominusitluminatiotnea, el sa-
Spirilus Dei quam nostroc.Rursum si dicamtis nostros lutaris meus, quemliinebo?ille me illumiiial, recedant
non esse, profeclo nientimur. Non enim est gemitus lenebroe; ille nie salvat, recedal infirmitas; ambulans
nisi laborantium : aut omnis ista vox, quoehic sonuit, in luminc lirmus, quem timebo? Non enim talem sa-
plena doloris et lacrymarum, polest esse ejus qui luiem dat Deus, quocab aliquo possit extorqueri; aut
nunquam potest esse miser. Dominus crgo miseri- lale luroenest, quod ab aliquo possit obtenebrari. Do-
cors, nos miseri: misericors loqui dignalus miseris, ininus iltuminans, nos illuminali; Dominussalvans ,
dignatur etiam uti in ipsis voce miserorum. Ita uirum- nos salvali: si ergo ille illuminans, nos illuminati; ct
que verum est, et noslram esse vocem, et nostram ille salvans, nos salvati; proeter ipsum nos tenebroo
non esse ; et Spiritus Dei esse vocem, et ipsius non ct inlirmitas. Hnbentes autem in ipso spera cerlam et
esse. Spiritus Dei vox est, quia ista nisi illo inspi- fixam el veram, quem timebimus? Dominus illtimi-
rante non diceremus : ipsius autcm non est, quia ilie natio tua, Dominus salnlaris tuus. Inveni polenlio-
nec miser est, nec laborat. Istocauiero voces misero- rcm, et lime. Ad potenlissimumomniura, ad oronipo-
rum et laborantium sunt. Rursus noslroo sunt, quia tentero, sic pcrlinco, ut ct illuminel me, et salvet
voces sunt indicanles miscriam noslrain : item non me, nec timeo aliquem prscter ipsum. Dominus pro-
sunt nostrse, quia ex dono ejus vel gemere mere- teclor vilm mem, a quo irepidabo?
mur. 4. [wers.2.] Dum appropinquantsuper me nocenles,
2. [vers. 1.] Psalmus David priusquatn liniretur. ul edanl carnesmeas : qui tribulanltne inimici mei, ipsi
Hoc habet titulus Psalmis : Psalmus David priusquam infirmati sunt, et ceciderunt. Ilaque ego quid limebo,
linirelur, hoc est, priusquam ungerctur. Unctus est aut qucm timebo? ego quem trepidabo, aut quid ire-
enim ille ut rex (I Reg. xvi, 13). Et solus 3 tunc un- pidabo? Qui me persequunlur, ipsi infirmanlur, ipsi
gebatur rex, el sacerdos : duoe istse illo tempore cadunt. Quare aulem persequunlur? Ut edanl carnes
unctoe pcrsonoe. In duabus personis prafigurabalur meas. Quoesunt carnes meae? Carnalcs affeclus mei.
Soevianl persequendo, nihil in me moritur nisi mor-
1 EdilioLov.,stc eqoqnoque: dissentienlibuscaeterisli- tale. Erit in menliquid, quo persecutor pervenirenon
bris. Et mox cum editione Er. liabebat, linguas mentien- possit, ubi habilatl Deus meus. Manducent carnes
lium. Sed verius Mss.,morientium,qua voce per autitlie- mcas : finitis carnibus
iiim ad viventium,usus fuisse Augustinusintelligitur ex spiritus ero, el spiritualis. Et
illis verbis : os enim menlilurocciditanimam. tantam saliilem mihi promittit Domimismeus,
2 In Edd. deerantqnodh:cc verba, vel gemere meremnr. qtiidem
Psalmus David priusquam Uniretw. iloc habet tilulus ut eliam modo istn cnro morlalis, quoevidetur per.
Psalmi : quaeundecimMss.auctoritatcresliluuntur.
s sicvatic.codex, et quinqueGallic.Mss.Edd.vero fe-
rebant: unctusesl en\mtlle u<tex et sacerdos.Tvnc tm- 4 Regiuset vatic. Mss.,ibilmbitat.
gebaltir,etc.
201 ENARRATIOIN PSALMUMXXVI. 202
mitti' manibus persequentium,non pereat in oeter- Hxc est una : domus enim ea diciturubi semper ma-
num; scd quod demonstraiumest in capite meo re- nebimus. In ista pcregrinationedicitur domus, sed
surgente, hoc omnia mcmbra sperent. Quem timcat proprie (abernaculumappellatur : tabernaculuraper-
anima mea, quam inhabilat Deus? Quem timeat cnro egrinantium,et quodammodomilitanlium,et adversus
mea, cum corruptibile hoc inducrit incorruptionem? hoslem pugnantiumcst. Quandoergo tabernaculum
Vultisnossequia carnes illi manducant,qui nos per- est in hac vita, manifeslumest quia est et hoslis :
sequuntur,nec ipsi autem carni nostrsenieluendum nam simul habere tabernacula, hoc est esse contu-
esl ? Seminatur corpus animale, surget corpus spiri- bernales ; et nostis hoc nomen esseroilitantium.Erga
tuale(I Cor. xv, 44). Quantaautera fiduciadcbet esse hic labernaculum, ibi domus. Sed el hoc labernacu-
in eo qui novit dicere : Dominus illuminatiomea, el luminterdum per abusionemvicinitatisdiciturdomus,
talulatis meus, quem limebo? Dominusprotectorvilm et domus aliquando sccundumeumdemmodumdici-
mem,a quotrepidabo? Prolegitur imperator scutatis, tur tabernaculum: propric tamen illa doraus, hoc
et non timet; protegitur a mortalibus mortalis, et labernaculum.
securus est: protegitur morlalis ab immortali, et li- 7. Qnid aulem acturi simus in illa domo, habes
mebit et trcpidabil? evidenlerexprcssissealium psalmum: JJeaftqui habi-
3. [vers.3.] Quanta aulem Tiduciadebeal csse in lant in domo tua, in smculasmculorumlaudabunt te -
eo qui ista dicit, audite : Si consislantadversumme (Psal. LXXXIII, 5). Hac iste, si dicenduniest, cupiditate
castra, twnlimebitcor meutn.Caslra munita sunt, sed ardens, ct nnioreisto oestuans, desideratomnesdies
quid munitiusDeo? Si exsurgat in me bellum.Quid vitoesuoein domo Dorainihabilafe : in domo Domini
mihi facil bellum? Polest mihi auferre spem meam? omnes dies vitoesuoe,non quasi finiendos, sed seter-
polcst raihi auferre quod dat Omnipotens? Sicut non nos. Sic cniindicunturdies, quomodoanni, de quibus
vinctlur qui dat, sic non aufertur quoddal. Si auferri dictum est, ef anitt fui noit deficient(Psal. ci, 28).
potest datum, vincilurdalor. Ergo nec ipsa quoelero- Namdies viloeoclernacunus dies est sine occasu. Hoc
poraliter accipimus,auferre nobis quisquam polest, ergo dixit ad Dominum,Concupivi' han.c,Unam pe-
fratres mej, nisi solusille qui dedit. Spiritualia quoc tii, Hanc requiram. Et quasi diceremus ei, Et quid
donal, non auferet, nisi tu diraiseriss: carnalia vero ibi facluriiscs ? quaeibi delectatio tua ? quod avoca-
ct lemporaliaipse aufert; quia et quisquis alius au- menlumcordis? quocillaedeliciae, unde gaudiasup-
fert, ipso donante polestatem, aufert. Novimushoc, pclcnt? Non cnim ibi perdurabis, nisi felix eris.
et lcgiinusin libro Job, quia nec ille qui videtur quasi Fclicitas autem illa unde succedet? Ilabemus enim
maximarahabere potestalemad tempus diabolus,po- hic folicitalesdiversasgenerishumani, et miserquis-
lest aliquid nisi permissus(Job 1). Accepit polcsta- que dicitur quando illi subtrahitur quod amat. Amant
tem in inlima, et amisit maxiraa et siimma. Et non crgo homines diversasres ; et quando quisque quod
est isla potestas irati, sed poena damnali. Ncc ipse amat habere videtur, felix vocatur. Yere autem felix
ergo potesl habere aliquam potestatem, nisi permis- est, nonsi id habeat qtiod amat; sed si id amet quod
sus. Et in illolihro habes quera commemoravi,et in amandumesl. Multi enim miseri magishabendoquod.
EvangelioDominusdicit: Hac noclepostulavitsala- amant, quam carendo : amandoenim res noxias mi-
nas, ul voscribraret' sicut tritkum, el ego rogavi pro seri, habcndo sunt miseriores. Et propiiius Deus „
te, Pelre, tte deficialfidestua (Luc. xxn, 31). Permit- cum male amamus, negat quod amarous : iratijs
tilur autera aut ad poenam nostram, aut ad probalio- aulero dal amanti quod inale amat. Ilabes evidentes
nem. Ergo quia nobis nemo potest auferre quod dat dicentem Apostolum: Tradidil illos Deus in concu-
Deus, non limeamusnisi Deum : quidquid aliud fre- piscenliantcordiseorum(Rom. l, 24). Dedit ergo quod
muerit, quidquidaliud superbierit adversus nos, non amabant, sed damnando. Habes rursum negantem,
timeat cor noslrum. pelitum : Propler quodter Dominumrogavi,inquit, uf
6. [vers.4.] Si exsurgat in me bellum, in hac ego auferreteuma me (stimulumvidelicelcarnis), ef dixib
sperabo.In qua? Unam,inquit, petii a Domino.Femi- mihi : Sufficiltibi graiia mea ; nam virtus in infirmX-*
nino genere appellavitquoddambeneficium,tanquam tate perficitur(II Cor. xn, 8 e<9). Ecce illos ded'(t in
diceret, Unam pelilionem.Et quomodosolemuslo- coiicupisceniiamcordis eoruro; Paulo apostolo.nega-
queutesdicere, verbi gralia, Duashabes; nondicimus vit quod oravit: illis dedit ad damnationem,, huic
Duo,hocmoreloquendiusaeslScriptura:f7nam,inquit, negavit ad sanitalem. Cuin aulem id ainanjus quod
pefita Domino, hanc requiram.Videamusquid petit vult Deusut amemus,procul dubiodaturus.est nobis.
qui niliiltimet. Magnasecurilas cordis. Vultis nihi! Hocccst illa una, quse debet amari, ut babilemus iit
liroere? Hancunara petite, quam unam pelitqui niliil domo Domini per omnes dies vitoenostroe.
timet, autquam pelit ut nihil timeat? Unam, inquil, 8. Et quia in istis terrenis hahilalionibus,diversis
pefita Domino,hanc requiram. Hoc agiturhic ab eis deliciiset voluptalibushominesoblectantur, et unus-
qui bene ambulant. Quid est hoc ? qute est illa una ? quisquc in ea vult domo habitare, ubi non habeat
Ut inhabitemin donio Domini omnesdiesvilmmem.
quod offendat animum, et habeat multa quse dele-
1QuiuqueMss.,perinri. ctent; si aulem subtrahantur ea quse deleclabant,
srres Mss.,trisitu deserueris.Aliiduo, nisi tu desines vult homoundecuroqueroigrare : interrogemusquasi
nrisereri. i DuoMss.vatic.et Reg.,a Domino
%QuatuorMSS., ufvosvexurct.Aliidecem,vexarevos. concnpivi.
SAHCT.AVJGUST. IV. fSept.J
205 S. AUGUSTINIEPISCOPI 204
fiet raihi? Proleget me. Non solum ergo
«iriosius, ct dicat isle, quid nos ipsi, quid acturus est nico, quid
m illa domo, ubi cupit et optat, desiderat et hoc unum conlemplari volo delcctalionem Domini,ait, sed etiaro
sua;. proiegi lemplumejus, Ut teropluin SUHBIme protegat,
petit a Domino, habitare in ea omnes dies vitse
ero lempluinejus, ct protegar ab 00. Numquid lale est
Quld Ibi agis, quscso le? quid est quod desideras?
Audi quid : Ut contemplerdetectationemDomini. Ecce templum Dei, qualia templa sunt siniulacroruin ? Si-
Domini mulncra genliura templis suis proteguutur : Dominus
quod amo, ecce quare volo habitarc in domo
per oinncs dies VULC ineoe. Habct ibi maguum specta- Deus noster templum suum proleget, et securus ero.
culuni, delectalioncm ipsius Domini contemplari. Vult Conlemplabor ad dcleciaiionem, et prolegaf ad salu-
linita nocte sua hocrere in luce ipsius. Tunc enim erit tem. Quam erit illa contemplatio perfecta, tam isla
maiie noslrum nocte transacla : imde alio loco psal- perfecla protectio ; el qunm illud perfeetum gaodium
mus dicit : Mtine astubo tibi, et contemplabot(Psal. contcmplandi, lam perfecta etiam incorrnptio sanita-
v, 5). Modo ideo non conlemplor, quia cccidi : tunc tis. Ad isla duo verba quse dixit, conlemplerdeleelatio-
astaho, et conleniplabor. llaeevox htimana est. Cecidit nem Domini, et protegar templumejits, pertinent illa
eniin homo, et 11011 miiteretur qui erigeret, nist ceci- duo unde Psalmus ccepit, Dominusitluminalio mea, el
dis-,enms.Nos cecidiraus, ille descendit. Ille ascendit, salutaris tneus, quem'timebo?Quia conlemplabor de-
nos levanmr : quia nemo ascendit, nisi qui descendit Iectationem Domini, illuminatio mea est: quia prote-
(Jaan. 111,13).Qui rtilt, levatur; qui descendit, ascen- get roe templum suum, salutaris meus est.
ditVEt nOnideodesperemus, quia ille solus ascendit. 10. [vers. 5.] Quare aulem nobis hoc proeslat in
Leval enim nos, ad qnos cadenles descendit: et sta- Unein? Quoniam abscondit tne in tttbernaculosuo, in
blmus, ei conteinplabimur, et magna delectalione die malorummeorum.Erit ergo niihi in domo habila-
perfruemur. Ecce dixi hoc, et exclamastis desiderio lio per oiniics dies vitoe meaB,ad hoc ut cOntemplcr
cujusdum spdciei noiidiim vissc. Excedal cor vestrum delectalioncm Domini, et proiegar teroplum ejus. Ut
«mnia usitala, el excedat intentio universas cogila- autem illuc perveniam,unde mihi promitto?(}«otrfam
tiones veslras soleinnes ex carne, eductas a sensibus abscottdttme in lubernaculosuo, in die maioruntmeo-
camis, ct imaginantes nescio quse pliantasmalaa, To- rum. Tunc non ertiul dies roulorum ineornm, sed vi-
tum tib animo rejicile, qtiidquid occurrerit negate: dit me in djcbus' nialoruni ineorum. Qui ergo me
eognoscile infirmitaiem cordis vestri, et quia vel oc- longe posilum misericordiler respexit, secum posi-
currits quod cogilarc possetis, dicite : Non est illud; lum quoniodo beabit 2? Proplerea ergo non imptiden-
non enim si illud esset, milii jam occurrisset. Ita ter unaiii illam pelivi; noc milii dixlt cof nieum :
desidernbilis quoddarn bonum. Quale bonuni? Omnis Quid pelis 3, aut a quo pelis? Awdeseiiinva Deo aii-
boni bonum, unde omne bonum, boiiuni cui non ad- quid pclere, peccator inique ? audes sperare aliqtiam
ditur qtiid sit ipsum bomim. Dicitur enim bonus homo, contemplationem Dei te habilurum, infirrae, immun-
et bonus ager, el bona domus, el bonum animal, el do corde? Audeo, inquit, non de roe, sed dc ipsius dc-
bona arbor, et bonum corpus, et bona anima : ad- lecialione; 110:1do mca prscsumplione, sed de illitis
junxisli, quolies dixisti, Ronum. Est bonuni simplex, pignore. Qui lantum pignus dedit peregfinanli, dese-
ipsum bonnm quo cuncta sunt bona, ipsum bonum ex rel pervenienlem ? Quoniamabscondilme «n taberna-
quo cuneta sunl bona : ipsa est delectalio Domini; culo suo, in die malorummeorwm.Ecce dies malorum
iianc contemplabiinur. Jam videte, fratres, si nos de- nostforum, vila isia est. Dies malorum aliter habent
lectanf bona ista quoeappellantur bona, si nos dele- impii, aliter fldeles. Nam etiara crederites, sed adhuc
ctant bona quoe non sunt per se bona (omnia enim peregrinantes a DominO(Quamdiu enim sumusin hoc
mutabilia non sunt per se boria),qualis erit conlem- earpare, peregrinamw a Domino[ If C&r. v, 0 ], hoc
platio incoirimutabilis boiii, eelerni, semper eodero Apostolusdixit), si dies malorumnori agunl, unrfevox
modo manentis? Quandoquidem ista quae dicuntur Dominicaeorattenis, Libera nosamalo(Maith.vi, 13),
bona, nulfo paclo nos delectarent, nisi essent bona ; si non sutnus in diebus malorum? sed longe discre-
nec allo pacto essent bona, nisi ab illo esseqt qui lius dies malorum agunt qui adhuc rion crediderunt:
simpiiciter bonus est. nec ipsos ille despexil. Etenim Cbristiis pro impiis
;9. Ecce quare habilarc volo, inquit, in domo Do- mortuus est (flom. v, 6). Audeat ergo praesumefe
mini per onines dies vitoemesc. Dixi vobis quare : <7< anima humana, et unam illain pelere; secura habebil,
cotUempier deleclaiioneinDomini. Ul aulein semper sccura possidebit. Tantum dilecta est foeda, pulchra
contempler, et nulla molestia me contingat contenvr quomodo fulgebit! Quotriamaiseondil me in tabema-
plantem, nulla suggestio avertat, nulla auferat alicti- culo suo, in die malotummeotum: ptoteixitmein abscon-
jus potenlia, nullum inimicum patiar in conleroplan- dito tabetnaeulisui. Quid est abscoridttum tabernaculi
do, et perfruar deliciis securus, ipso Domino Dco ipsius? quid est hoc? Multa eniro qiiasi niembra la-
bernaculi forinsecus videniur. Et esl quasi adytum,
1 Hsecve*ba,Quiruit, tevatur;qui descend.it,ascendit, quod dicitur penetrale secretum (Hebr.tx, 3), inte-
omissafuerunt aLov.Exhibenturin noslrisMss.fctai;ud
Er. 1 sic melioris notae MSS.At edd., sed videt me nunc
4 sicomnesprope.Mss.AtEdd., onmiavisa : qui et pau- in diebus,elc.
lo nostliabobaul,et imqimttas neseioquopkanlasmate. 9 Edd.,quomodonon Uluminabit? Quidainautem M£S„
1 Edd., e<qttidquidoccttrrerU.Mss.,e<qiuiaveloccurrU, quonwdo beahit?
etc. 3 vatic.Ms.,otiid pelis,qmspetis,a quopetis?
20S ENARRATIOIN PSALMUMXXVI. 208
rius lempW.Et quid est boe? quod solus sacerdos malium. Circumi adhuc coelosusque od tefram, niliii
inlrabat. Et forle ipse sacerdos est absconditum ta- relinquas: undique tibi omnia resonant conditorem;
bernaculi Dei. Accepit enim de islo tabernaculo car- et ipsse species creaturarUm, voces sunt qusedam
nem, et fecit nobis absconditum tabernaculi *: ut ta*- creatorem laudantium. Quis autem explicet unfversaf*
bemaculuin ejus alia meiribra ipstus crcdentes in eum creaturam ? quis illam explicel laudibus ? quis digne
sint, absconditum autem labernaculi ipsc sit, Morhii laudct ccelumet lerram, mare, et Oiriniaquse iri eis
enim etitt, ait Apostolus, et vita vettra ubscondita m silnt? El isla quidem visibilia. Qiiis digne laudct An-
cum Christoin Deo (Coloss.m, 3). gclos, Sedes, Dominationes, Principatus, et Potesta--
11. [vers. 6.] An vis nosse quia indedicit? Pelra les ? Quis digne laudct hoc ipsum quod in nobis vi-
nempe est Christus (ICor. x, i). Auditequid sequitur: gel, vegetans corpus, movens membra, sCnsus exsBi
Quoniamabsconditme in labernaculo suo, in die malo- rens', et memoria lara multa compleCtens, inlellect»
rum meorum: protexil metn absconditotahernaculisrn. tam rnulta discefnens, quis digne laudet ? At si in
Quoerebasquid sit absconditum tabernacuii, audi quod istis creaturis Dei sic laborat humanus sermo, in
sequitur : /n petra exallavit me. Ergo in Christo exal- creatore quid agit, nisi sola restet sernlOriedefieieilte
tavit me. Quia in pulvere humiliasti le, in petra exaU jubilalio? Ctrcumtvi, et tm»io/avi in iabernaculo ejiit
tavit le. Sed Chrislus sursum est, tu autem adhuc hosiiamjubilationis.
deorsum. Audi sequentia : Et nunc exattavit caput 13. Est et alius serisus, qui riiihi videtur ad coii^
meumsuper inimicosmeos. Et nunc, antequam veniam textionem Psalml rtiagispertinere. Quia enim dixerat
ad illam domum, ubi volo habitare per otrines dies in petra se exaltatum, quod est Ghfisttis; et caput
vitae meoe,antequam veniam ad illam cOrtiempldtid- suum exaltatum super inimicos suos, qtiod est Chri'-
nem Domini, £f nunc exaliavit capm meumsuper ini- stus : eliam se, qui iri petra exaltatus est, in eodem
tnicot meos.Adluic patlor inimicbs corpofis Christi, capite suo exaltatum intelligl volhlt stiper IhimicOs
adhnc non sum exaltatus super inimicosi sed capne suos, referens hoe ad honorem EcclBsisC,clii cessit
meum exattavit snper inimicoi meoS.Jrtm capul nO- inimicorura pefseeutio: et quia DoCpfer flrJeifi bfbli
slrum Christus1 in coeloest, adhuc inimici noslri pos- tcrrarum factiim est, CircUlntvi,infjuit, it iriimolavifn
sunt in nos ssevire: nonduih sumus exalfati super il^ tabernaculoejus hosiiamjubllaiMii : id est, COnsidei
tos; sed capul noslrum jaro ibi est. Unde hricdixit: ravi lidem orbis terrarum, iri qua eialtalllHi Cst c!t>
Saute, Saute, quid me persequerit(Acl. i%,4)? 8e dixit put meum, super eos qui me pfefSeqUebisntUf'; 61 Ih
in nobis esse hic deorsum: ergo et nos in illo surrius ipso tabernaculo ejus, id est in Ecclesla tbtri 6fbe dlf±
ibi sursum, quia ei nunc exallavilcaput ineumsuper ini* fusas meffabillt^f JaUdaVlDomlrtUm.
mkos meos.Ecce quale pignus habemuS, tinde et nus 14. [vers. 7.] Cantabo et pMlaiH bomlno : SecM
fide etspe el charitate cum enpite tiosfro sumiis itl efimtis, et secriri cantablmus, et secuYl{feaiiefiiHSi
coelo in oelefnum; quia fctipsurri diviiiilate, bonitale, cuth coftteinplabimufdeleciati6nehi Doinittt, et prrjte1-
unkate nobiscumest m terra usqtie iu coiisdtnnialltt- gemrir templufn ejus!, iri illa inCrjfriipltohe, rjttalidfi
netn saeculi(ifaii/t. xxvm, 20). absofbebltdr ihofs ih Victorlath (I C6f. Xf, %i). MdtifJ
12. Circumtvi, el immolavi iti tdbetnacUlbejushb- qilid? Quiajani ditta surit gatrdia illa, qu* habebiffliUsi,
sHamjubilationis : immolamUsllosliam jubilalrarTrs"; CUiriacceperimUSiilatntmattr pelltidnOrti.Mritlo(Jtllo 17
inmolamus hosiiam laHitiffi, hbsliahl grafulatfoiilsv Eaaudi, Domine; vocemmedM: gertiamtfsmodo, or8-
bostiam gratiarum actionis, qrife verbis CXpIiCflfl rtrirj mus modo. Geriiitus nrin est nlsl itiisefdrurii, o^ltof
potest. lmHiolamusauiem, nbi? In ipso laberriaculor non est hisl indlgerifium. Transiet oratio, sudccdet
ejus, in sancta Ecclesia. Quid ergo irtiniolafrius? lalidaliO; tratisiet fletuS, siiccedct rjatlrfJurii.Interini
Abundantissimnmet inefiarrabile gaudiuitt, rrullisVef- rilodOjquando in diebns niaioftiiri niflstroftiniluriitis,
bis, voce ineffablli3. Hsec est frostia jlibilatiortls". nofl cesset oratio riostra ad Deurii, a quo uriam lltara
UridequarsilSj tfride Inventa est? Circiiirieuiido,Cif- petaraus; et abipsa petitione non desinaraus, donec
1
eumivi,inqilit, et immolatriiti tdbernitculoijus hoslidth ad eam illo donante ac perducente perveniamus.
jnbilatlonit. Circotneat anirmis tuus pef universam Exaudi, Domiiie,vocemriieam, qua clamavi adte; mi-
Creaiurani: undid.uetrbi clamaoit creatura : Densirie Serefetnei, et exaudi me : Unam iilam petit, tam diu
feciu Quidqiiidte defectarit iri aftfe», a>lificeihcoiri- rogans, flens, gemens, non pelit nisi unam. Finivit
mendat; maglsqoe si cifCbmeasuriiverSa, corisidera- omues cupiditates, remansit illa una quam petit.
tio concipit aftiliCiS'Iatidehi. Vldes coelos, msrgria 15. [vets. 8.] Audi quia hanc petit: Tibi dixit cor
opera Del stinl. VMes teffam, Deus fecit semirium meum, Qutesivivuliumtuum- rtoc est ergo quod paulo
numefos, diversHates gCrmiriUm,tthUitudinein ant- arite dlilt: tlt cohiempier deleclttlioneniDomini. fibi.
dixit coftneuiii, Qumsivivultumiuum, Si gaudium no-
1 Edd.,intertorisfemplt.Plerique autem Mss., interius slftiftt (h is(0 sdle esset, non cor noslrum dicereL,.
tetnpH. „ .- dtldiiivi vultiim tuuni; sed oculi corporis nostri. Cor
» na nonnulliMss.AtEr., e<fecf<rtos aHcdnixtnmlaver- nostrura cui
naculum.Lov.j e< fecUnobis absamdUumtabetttaculum dicit, QumsMvulmm iditm, nlsleiqui
ejus. pertinet ad oculum cordis? Lucem istam qu.Eruitt
* sicEr.et Mss.AtLov.,nulta voceeffubile.
* PieriqueMsa.,inparte; et paatopost: magisqttesi cir- oculi carnis, lucem illam quserunl ocuH cofdis. Sed
cvmeatfttxbersicMtideratio,eit. • Sfcin Bs».AtinEdd.rtOimexercent.
207 S. AUGUSTINIEPISCOPI
Visillam luceni, quscvidetur oculis cordis, videre : enim in via suni; pelivi a te unam, habitare in domo
quia ipsa lux Deus est. Deusenim lux esi, ait Joannes, tua per oranes dies vilsemeoe,contemplari delcclatio-
et lenebrmin eo non sunt ullm(\ Joan. i, 5). Yis ergo vi- nem tuam, protegi templum tuum '; hanc pctivi
dere illam lucem? Mundaoculum, unde videtur: Beaii unani : sed ul ad illara perveniam, in via sura. Forte
enimrnundocorde,quia ipsiDeumvidebunl(Mallh.v,8). dices milii : Nitere», ambula ; liberuin arbitriuin
16. [vers. 9.] TtM dixil cor meum, Qumsivivullum libi dedi, voluntalis tusees ; prosequere viam, qu.cre
tuum,vultumluum,Domine,requiram:unam petii a Do- pacem et sequere eam (Psal. xxxnt, 15); riolia via
mino, hancrequiram, vulluumtuum, Non averlasfaciem declinare, noli ibi remanere, nolirctro respicere; per-
tuam a me. Quomodose fixitin istauna petitione ! Vis severa in ambulando, quoniam qui perseveraverit
impetrare? Aliud noli petere : uui suffice, quia una usque in fincro, liic salvus crit (Malth. x, 22, et xxiv,
tibi sufliciet. Tibidixilcor meum,Qumsivivuliumtuum; 13). Jam lu acceplo libero arbitrio, quasi prsesurois
vultum tuutn, Domine, requiram Ne averlas faciem unde ambules (a) : noli de te prsesumere;'si te dcre-
tuam a me: ne declines in ira a servo ttto. Magni- liquerit, in ipsa via deficies, cadcs, aberrabis, remane-
fice, nihil dici divinius potest. Sentiunt hoc qui vere bis. Dic crgo illi: Volunlatein quidem liberam mihi
amanl. Alius vellel bealus et immortalis esse in his, dedisli, scd sine te nihil est mihi conatus raeus :
quas diligit, terrcnaruin concupiscenliarum volupta- Adjutor meus eslo, ne derelinquasme; nequedespkias
tibus : et forle proplerea Deum colerel, et oraret, ut me, Deussalutaris meus. Tu cuira adjuvasqui condi-
diu hic viveret in deliciis suis, et non ah co aliquid disli, lu non deseris qui creasti.
periret quod terrcna possidet cupiditas, nec aurum, 18. [vers. 10.] Quoniam pater tnetts el maler mea
jiec argcnlum, nec si quid prsediorumobleclarel ocu- dereliqueruntme.Fecit se parvulum Deo : ipsura fecit
los ejus, nec amici morerentur, nec filii, nec conjux, palrem, ipsum fecit malrem. Patcrcst, quia condidit,
nec clientes; in his deliciis vellet semper vivere. Sed quia vocat, quia jubet, quia regit: mater, quia fovet,
quia non potest semper, novit enim se mortalem; quia nutrit, quia lactal, quia conlinet. Pater nieuset
forte ad hoc colit Deurn, et ad hoc oratDeum, et ad mater tnea deretiqueruntme; Dominusautemassumpsit
hoc gemit Deo, ut isla illi omnia usque in seneclu- me, ct regendum et nutriendum. Morlalesparentesge-
tem' suppetant. Et si diceret ei Deus, Ecce facio te nuerunl, iilii successerunt, mortales morlalibus, et ad
in his immortalem ; pro magno bono acciperet, et hoc nali sunt qui succederent, ut qui genuerunt de-
cxsultaiione gaudiorum gratulatus non se caperet. cederent: non decedel qui me creavit, ego ab illo
Non vult hoc iste, qui uiiaiiipeliit a Domino.Sed quid non recedam. Pater meus et mater mea deretiquerunt
vull ? Conlemplari delectationem Domini per omnes me : Dominusaulem assumpsitme. Exceptis etiam il--
dies vitse suse. Rursusque alius qui hoc modo cl hac lis duobus parentibus, de quorum carne nati sumus,
causa coleret Deum, si illa sibi temporalia adessent, palre masculo, et matre fcmina, tanquam Adam et
iratum Deum non timeret, nisi ne illud aulerret. Isle Eva; exceptis illis duobus parenlibus, habemus hic
non propler hoc timet iratum; quandoquidem et de alium palrein, et aliam inalrem, vel polius habuimus.
inimicis suis dixit, Ut edant carnes meas. Undc limet Pater secunduinsoeculumdiabolus est, et fuit nobis
iratum ? Ne auferat quod amavit. Quid amavit? Vul- paler cura esseraus infideles; nam infidelibus dicit
tum luura. Ideo hanc putat iram Domini, si averlat Dominus: Vosa patre diaboloeslis (Joan. vin, 44). Si
ab illo vultura suum. Dominc, ne declinesin ira a ille paler omnium impiorum, qui operatur in filiis
servo tuo. Posset illi forle responderi hoc raodo : diffidentioe(Ephes. n, 2), mater quocest? Estquaedam
Quid liraes, nc declinet a le in ira? Magissi a le de- civilas, quocDabyloniadicilur : civitas isla, societas
clinaverit in ira, non in te vindicabil : si incurras in est omnium perdilorum ab oriente usque in occiden-
illutn iratum, vindicabit in te. Opta ergo polius ut lem; ipsa habet regnum terrenum. Secundum hanc
declinet a te in ira. Non, inquit. Novilenim quid de- civitatem respublica (b) quaedamdicitur, quam modo
siderat». Ira ejus non est nisi aversio vultus ejus. videtis senescere et minui : bsec prima fuit maicr
Quid si le faciet in deliciis istis el voluptate gaudio- nostra, in hac nali sumus. Cognovimusaliurapatrem,
rum terrenorum immortalcm? Respondetamatorta- Deum ; reliquimus diabolum. Quando enim audet ac-
lis . Nolo; quidquid mihi prseter illum est, dulce non cedere ad eos, quos ille suscepil qui superat omnia ?
est : quidquid mihi vult dare Doroinus meus, auferat Cognovimusaliam matrem, Jerusalem coelestem,quse
totum, et se inilii det. ATedeclinesin ira a servoluo. est sancta Ecclesia,cujus portio peregrinatur in terra:
Forle ab aliquibus declinat, non in ira; quomodo a reliquimus Babyloniam. Pater meus et tnalermea de-
quibusdaro qui illi dicunt: Averlefaciem tuum a pec- reliquerunt me:non habent jam quod mihi prsestent;
causmeis(Psal. L,ll).Quando apeccalisluisaveriitfa- quia et quandomihi prsestare videbanlur, tu praesla-
ciem suani, non in ira a tedeclinat. Averlatergo faciem bas, et illis imputabara.
suam a peccatisluis: sed non avertat faciem suama te.
17. Adjutor meus eslo, ne derelinquas me. Ecce « Edd.,profeoia templotuo.At Mss.,
tuum: concinaius a d protegitemphtm
> Edd.,usquein finem.AtMSS., in senectutem. superiora.
» Sictres Mss.Aliiquinque,
» Lov.,uf declineta te in ira, non accedat.QuidvovU utete. Edd.,vero,u<item.
(a) Respicitf ortead Pelagiierrorem, invectumin Afri-
enim? quid desideral?tEr, uf declinetd te in ira, in ira caman.411.
wmaccedal.QuidnovUenimt Mss.vero quidam: utdecli- nomanamrempublicamnotat, senescentemvelut:
netate inira, noninira. Quid novitemm?Aliidemum ac(b) deficiemema temoore vastatseltalisean. 4Wetcapt«
eam lecliouemexhibent,quajnin textu dartius. urbisau. 410.
209 ENARRATIOIN PSALMUMXXVI. 210
19. A quo enira eliam secundum mundum istum tn lingua porlat (Prov. xxxi, 26). Etsi offenderisali-
pr.rstatur homini, nisi a Deo? Aut quid aufertur ho- quid in lege , ilie qui pro te fudit sanguinemsuum,
mini, nisi ille jusserit, aut permiserit, qui donavil? confitenti ignoscit tibi : tu tantum viam noli desere-
Sed putant vanihomlnes,quodhocdoemonespraeslent, re; dic illi, Susceptor meus csto , £t dirige me in
quos adorant;et aliquandodicunl sibi: Deus ad vilam semitarecta propler inimicostneos.Legem da , scd ne
setcrnamnccessariusest, ad illam vitam spirilualcm; auferasmisericordiam;qui dixii in alio psalroo: Nam
poleslates aulem istse debent a nobis coli, propler et misericordiamdabil, qtti legemdedil (Psal. LXXXIII ,
isla temporalia.0 inanilas generis humani! Plus amas 8). Ergo, Legemmihiconslitue, Domine, in via ttta ,
eas res propter quas istos vis colere : profectoplus hoc ad prseceplumpcrtinet: ad misericordiam quid
habes islos colere, ut non dicam plus, certe vel pertinel? £f dirige me, inquit, in semitarecla, propter
tantum. Non vult autem Deus coli cum illis , nec inimicosmeos.
si ipsc colatur multo amplius, et illi mullo minus. 21. [vers.12.] Ne tradiderisme in animastribulan-
Quid crgo, inquies,et isli non sunt necessariiad hocc? liumme : id est, ne consentiamtribulanlibus me. Si
Non.Sedtiracnduraest ne iratinoceant.Non noccbunt enim consenseristribulanlile in aniniam ipsius, quo»
nisi ille permitlat. Isti semper habent voluntatemno- daromodonon dcvorabit carnem , sed voluntate pe-
ccndi, nec si placentttr, nec si rogenlur, desinunt no- versa animam tuam manducabit.Ne tradiderism$ s
cere velle : hoc onini malevolentiseillorum proprium animastribulaniiumtne. Tradc, si hocplacel, in roanus
est. Ergo quid facies eos colendo, nisi ut illumoffen- tribulantium.Dixeruntenim hoc illi mariyres, et tra^
das , quo offensoin isloruin polestatem daberis': ut didit suos in manus tribulantium. Scd quid tradidit?
qui libi uihil posscnl facere illo placato, faciantquid- Carnem. Quod dicitur in libro Job, Terra Iradila est
quid voluntillo iralo. El ut noverisquam frustra islos in manitsimpii (Job ix, 24) : caro Iradita est in nia-
colas, quasi propter lemporaliaquisquis hocccogilas: nuspersecutoris. Neiradideris me, non carnem meam,
omnes qui colunt Neplunum, non naufragaverunt; sed me. Anima libi loquor,mens tibi loquor; non
aut omnes qui blasplicroantNeplunum, ad porlum dico , Noli tradere carnera meam in manos tribulan-
non pervenerunl? oninesmulierescolentes Junoneni, tium me; sed, Noli metraderein animas tribulaniium
bene pepererunt; aul omnes blasphemantesJunoncm, me. Et quomodotraduntur homines in animas tribu-
male pepererunt? Hinc intclligat Charilas Yestra, lanliumse ? Quoniaminsurrexeruntin tne testesiniqui.
inanesesse homines, qui istos volunt colcre vel pro- Jam quia testes iniqui sunt, et mulla roala in mc di-
pler ista terrena. Nam si propler ista terrena colendi cunt, et in mullis mihi detrahunt; si tradilus fueroin
essenl, soli cultores illorum terrenis oniiiibusabtin- animas eorum, mentiar et ego, et ero socius eorum ,
darent. Quodquidem si essel, fugere nos talia dona et non particeps vcritalis luoc,sed comparticepsmenda-
unam pelereaDomiuo deberemus. tluc accedit, quia cii adversus te : Exsurrexerunttnihi tesles iniqui; et
el ista ille dat, qui offcndilurcum isti coluntur. Ergo mentilaesl iniquitassibi. Sibi, non mihi: sibi semper
rclinqual nos paternoslcr, et mater nostra : rclinquat roentialur, miliiautem nonroenlialur. Si tradiderisine
diabolus,relinquatBabyloncivilas : Dominusnos sus- in animas tribulantium me , id est, si consensero
cipiat consolandoslemporalibus,beatificandosocternis. volunlatibus eorum; jam non sibi mentita erit
Quoniampater meuset maler tnea dereliquerunlme : iniquitas , sed et niihi : si aulcra ssevianl quaiitum
Dominusautemassumpsitme. voluerint, et conentur impedire cursus meos, non
20. [vers. 11. ] Jam ergo assumptus est a Do- tanien lu me des in aniraas eorum; non consentiendo
mino.deserla illa civilate el reclore cjus diabolo, voluntalibuseorum, remanebo ego, ct pcrmancbo in
quiarector impiorumdiabolusest, rector mundi lenc- veritatetua, etmenlieluriniquitas, nonmihi, sed sibi.
brarum harum. Quarum tenebrarum? Peccatorum, 22. [vers. 13.] Redit ad illam unam post isla pe-
infidelium. Unde jam credcntibus dicit Apostulus: ricula , post labores, post difficullates, inter manus
Fuittit aliquandotenebrm,nunc autem lux in Dontino persequcnlium ct Iribulanlium eesluans, anlielans,
(Ephes.v. 8). Ergojam susccpliab illo, quid dicanius? laborans , et firmus ct ccrtus illo suscipientc, illo
Legem mihiconslitue, Domine, in via tua. Ausus cs juvanle, illo ducente, illo regenle. Tainen post illum
peterc legem? Quid si tibi dicat : ImplebisIegcm? si circuilumet jubilationem,cxsultansgaudio,et gemens
dedero legem,implebiseain. Non auderet pelere, nisi in laboribus, suspiravit ad extremum, et ail : Credo
primodiceret: Dominusaulemsuscepitme.Nonauderet viderebonaDominiin lerra viventium.0 bona Domini
pelere, nisiprimodicerel: Adjulormeusesto.Ergo si tu dulcia , immorialia, incoroparabilia, sempiterna, in-
adjuvas,si tu suscipis; da legem : Legemtnihiconsii- commulabilia! Et quandp vos vidcbo, bona Doniini?
lue, Domine,in viaiua. Ergo legera mihi conslitue in Credo videre, sed non iu terra raoricnlium. Credo
Chrislo luo.Ipsa enim via locuta est nobis, ct dixit : viderebona Dominiin lerra vivenlium.Eruel me Do-
Ego sum »ia, verifas ef uifa (Joan. xiv , 6). Lex in niinus a terra morienliuin, qui propter me dignalus
Christo, lex cum misericordiaesl. Ipsa est sapientia, est suscipereterram morienlium, et mori inter manus
de qua scriptum est : Legem atilem el miserkordiain morientium;eruel me Dominusde lcrra morierUittm:
Credovidere bona Dominiin lerra viventium.Suspi-
1 lbeoderic.codex,tttislorumpoteslalemlaberis.1'lures rans dixit, laborans dixit, periclitans dixit inter ma-
aliiMss.,tn fsforumpofesfatehaberis. gnam turbam tcnlationuin : scd tamen sperans totura
3H S. AUGUSTINIEPISCOPl 311
de misericordiaejus, ciii dixit: Legemmihiconslilue, te; dumextoth manutmeatad temptumtanctumluum:
Domine. dum crucifigor,ad eorum salutem,qui credentesfiunl
23. [vers. 14. ] Et quid ille dicit, qui legem illl templum sanctum tuuro.
constiluit?AudiamusetvocemDomini desuperexhor- 3. [vers. 3.] Nesimutlrahas xcum peccatoribusani-
tantis nos, consolanlis nos; illius vocem,quem habe- tnam meam, et cum operanlibusiniquitaiemne perdai
mus pro palre et matre qui nos dereliqneriinl, illius me : cum hit qui loquunlurpaeem cum proxtmosuo.
vocem audiamus.Audivitenira gemitus nostros, vidit Cum his qui mihi dieunt : Scimut quia a Deo venisli
suspiria nostra, intuitus est desiderium nostrum , et magister( Joan. m, 2 ). Mala autemm cordibussuis :
unam pelitionem nostram , unam postulatkuiemper mala autem Ioquunlur in cordibussuis.
advocatum Christum libenler accepit; et donec per-, 4. [vers.4.] Da illis secundumoperaipsorum : da
agaraus islam peregrinationem,qua dilaturus est, non illis secundum opera ipsorum, quia hoc justuni est.
ablaturus quod proinisit, dixit nobis : SusiineDomi- £f secundummalignilatemaffectationum» ipsorum:
num. Nonsustinebis mendacem, non euin qul poterit mala enim affectantes, bona invenire non possunt.
falli, noneum qui non est invenlurus quod det. Omni- Secundumopera manuumeotumda eis : quamvis aliis
polens promisit, certus promisit, verax promisit, ad salutem valeat quod fecerunt, secundumopera ta-
Sustine Dominum, viriliter age. Noli dissolvi : ne sis men voluntatumillorumda eis. Redde retributionem
inter eos quibus dicitur, Vm nis qui perdiderunt eorumipsis : quia pro veritate quamaudiebant, volu-
suslinentiam(Eccli.n, 16)! SustineDominum,omnibus erunt fallaciamrelribuere; faliaciaipsorum ipsos tal-
nobis dicilur, et uni homini dicilur. Unus sumus in lat.
Chrislo, corpus Chrisli sumus , qui unam illam desi- 5. [vers.5.] Quoniamnonintetlexeruntin opera Do-
deramus, qui unam illam petimus, qtti in illis diebus mini: et unde manifestumest hoc eis accidisse?Hinc
roalorum noslrorum ingemiscimus, qui crediinus nos scilicet, quoniamnonintellexerunlin operaDomini:hnec
videre bona Dominiin terra vivenlitim; nobis omni- ipsa nimirum jam retributio fuit, ul quem malevolo
bus,qui unus in uno sumus,dicitur, SustineDominum, animo hominemtenlaverunt, non cognoscerentDeum
viriliterage; el conforlelttrcor ttitim, et sustineDomi- quo ' consilioincarnatuniPater misit. £t tn operama-
num. Quid aliud tibi dicat, quam ul hoc repetat quod nuumejtts : nec moverenturipsis visibilibusoperibus,
audisti1Sttstine Dominum,virililcrage. Ergo qui per- quoe porrecta sunt iisque ad oculoseorum. Destrues
didit suslinentiam, effeminalusest, perdidit vigorem. illos, et non mdificabiseos : nihil mihi noceant, sed
Hoc viri, hoc feminoeaudiant, qnia in uno viro vir et nec conantes rursus adversus Ecclesiam meam eri-
femina. Talis in Christo nec masculus nec femina gerc machinas aliquidvaleant.
est (Galal,in , 28). SuslineDominum,virililerage; el 6. BenedkiusDominus,quoniamexaudivitvocemde-
conforteturcor luum , et sustineDoininum.Sustinendo precationismem.
Dominum habebis eum , habebis qtieni sustinebis. 7. [uers.7.] Dominusadjulormeuset proteclormeus:
Aliuddesidera , si majus, si raelius, si suavius inve- Dominusadjuvans tanta palientem, et immorlaliiate
neris. protegens resurgentem. fn tpso speravilcor meum,
et adjulus sum. Et refloruitcaro mea;idest, et resur-
IN PSALMUM XXVII rexit caro mea. Ef ex voliintatetneaconfiteborilli: un-
de jam consumptomortis metu, non timorisnecessi-
ENARRATIO. tate sub Lege , sed libera voluntatecum Lege confi-
l
Jpsius David. tebuniur illi, qui credunt in me ; in quibus quia ego
\. [vers. 1, 2.] Ipsius medialoris vox est, mnnu sum, ego confilebor.
forlis in confliclupassionis. Quie autem videlur op- 8. [vers.8.] Dominusforliiudoplebissum: non illa
tare inimicis, nonmalevolentioevotumest, sed enun- plebs ignorans juslitiam Dei, et suam volens consti-
tiatio poenoeillorum : sicut in Evangoliocivitatibusin luere (Rom.x, 3). Nonenim per se fortemse putavit;
quibus miracula cum fecisset, neque credidissentei, quia Dominusfortiludo plebis suoe,in hujus vilsedif-
non malevolentia optat qtioedicit, sed quid eis i.mmi- ficultatibuscum diabolodimicanlis.El protectorsalu-
neat proedicit(Matlh. xi, 20). lariumChristisui est: ut eam salvam factamper Chri-
2. Ad te, Domine,clamavi, Deus tneusne sileasa stum suum, post fortiludinembellicaro,immortalitate
me: ad le, Domine, clamavi, Deusmeus ne separes pacis ad ultimum protegat.
unitatero Verbi tui ab co quod homo sum. Nequando 9. [vers.9.] Salvumfac populumluum*, e<benedic
sileas a me : et ero similis descendenlibus in lacum: hmreditatemtuam. Interpello igitur , postquain reflo-
ex eo enim quod oeternitasVerbi tui non intermitlit ruit caro mea, quia dixisti, Posiula a me, et dabo libi
unire se mihi, (it ut non sim talis homo quales sunt genteshmreditatemluam(Psal. n, 8); Salvumfac popu-
caeteri, qui nascunlur in profundam miseriamsoeculi lum tuum, et benedichmreditalemluam : quia oninia
hujus, ubi lanquam sileas, non cognosciturVerbum mea tua sunt (Joan. xvn, 10). Ef regeillos, et exlolle
tuum. Exaudi» vocemdeprecationismem,dum oroad 1 Edd.,tradas.MeliusaliquotMss.,trahas.
» SicmeliorisnotaeMss.[a/fec<tbnum.]
1 Mss.juxta LXX.AtLov.',Psalmusipsi navid. 3 Er. et Lov.,quem.Nosex Mss.,quo.
1 Sle
Sic potioresMss.oroissopost Exaudiverbo Domine, * Edd., <Ht«n, Ziomine.
Vox,Domine,abest a Mss.et a
quodabest a LXX.lExaudi,DomineJ. LXX.
215 ENARRATIOIN PSALMUMXXIX. au
illos ttsquein smculum: et rege illos in hac temporali ubi nullus propheta, nullus verbi Dei prajdicator, vel-
vita, et in oclernambinc tolle illos. uti nullus homo habiiaverat. Et eommovebitDomitim
deserlumCades: et lunc celebrari faciet Dominus san-
IN PSALMUM XXVIII clum verbum Seripiurarum suarum, quod a Judseis
non intelligentibus doserobatur.
ENARRATIO. 9. [vers. 9.] Vox Domini perficienlisCervos: vOx
i Psatmus ipsi David , consummationis enim Domini primo perficit superalores et reptilsores
tabernactili. venenosarum linguarum, Et revetabit silvas : et lunc
1. [vers. 1, 2.] Psalmus ipsi medialori manu forli, eis revelabit opacitates divinorum librorunt et um-
perfectionis Ecclesioe in hoc socculo, ubi adversus bracula niysteriorum, ubi cum libertate pascaiitur.
diabolum temporaliter militalur. Et in temploejus unusquisquedicil gloriam : et in Ec*
2. Propheta Ioquitur : AfferteDomino,filii Dei, af- clesia cjus omnis in spem seternam regeneratuslaudat
ferte Dominofilios arielum: afferle Domino vosmetip- Deum pro suo quisque dono , quod a sancto Spiritu
sos, quos per Evangelium duces greguro Apostolige- accepit.
nuerunt. AfferteDominogtoriam elhonorem: per opera 10. [vers. 10.] Dominus diluvium inhabital : Do-
vestra Dominus glorilicelur et honoretur. AfferteDo- minus ergo primuni inhabitat diluvium htijus soeculi
mino gloriam nominiejus : gloriose per orbem innote- in sanctis suis , tanquam in arca , ita in Ecclesia cu-
scat. Adorate Domiiiuniin aula sancia ejus : adorate stodilis. Et sedebitDominusrex in mternnm: et deinde
Dominumin dilatato et sanctifiealo corde vestro; vos sedebit regnans in eis in oetcrnum.
cnim estis regium sanctum habiiaculum ejus. 11. [vers. 11.] Dominusvirtulem populo suo dabit :
3 [vers. 3.] Vox Domini super aquas : vox Christi quia Dominusvirtutem populo suo contra hujus mundi
super populos. Deus majestalis inlonuit : Dcus mnje- procellas et lurbines dimicanti dabit, q.uiapacem illis
stalis de nube carnis lerribiliter pcenilcntiam prredi- in hoc mundo non promisit. Dominusbenedket popu-
cavit. Dominussuper aquas multas : ipse DomimisJc- lum suiim in pace : et idcm Dominus benedicet
popu-
sus postea quam vocem emisit super populos, cl lum suum, in.seipso illi pacem proestans>;quoniam, in-
perlerruit eos, convertit in se, et babitavit in eis. quit, Pacemmeam dovobis, pacemmeamrelinquovobia
4. [vers.i.] Vox Dominiin virtute: voxDominijam (Joun. xiv, 27).
in ipsis, polentes faciens eos. Vox Domini in mttgni- 1 .— 11,
ficentia : vox Doraini magna faciens in eis. IN PSALMUM XXIX
5. [rers. 5.] VoxDomini conlerenscedros: vox Do.
mini contrilione cordis humilians superhos. Conleret ENARRATIO1.
DominuscedrosLibani: conteret per poenilenlianiDo- In finemPsulmus Canlicidedkaiionisdomusipsi David.
minus elatos nitorc terrcnoe nobilitatis , cura ad eos 1. [vers. i.] In finem Psalrous loelilioeresurreclio-
confundendos ignobiliahujus inundi elcgerit (I Cor. i, nis atque in iromortalem stalum mutationis atque in-
28) , in quibus oslendat divinitatem suani. novationis corporis, non tantum Doinini, sed ctiam
6. [vers.6.] El coinminueieas tanquamvilulumLiba- lolius Ecclesioe.Nam in superiori psalmo labernacu-
ni. Et amputata superba celsiiudine illorum, deponet. lum consummatum est, ubi habitamus belli teinpore :
eos ad imitalionem humilitaiis suse , qui tanquam vi- ntinc autein doraus dedjcatur, quoein seinpiterua pa-
tulus per ipsam lnijus socculinobililatem ad victimara ce permanebit.
duclus est : Asftfeiunfenim reges terrm , et principes 2. [vers. 2.] Christus itaque totus loquitur : Exal-
convenerunlin unum adversus Dominum el adversus tabo le, Domine, quoniamsuscepisli me : subliinilalem
Chrislum ejus (Psal. n, 2). Et dilectussicttt filius uni- tuam laudabo, Domine , quoniam suscepisli me. JVec
cornium : nam et ipse dileclus alque unicus Patri jucundasli inimicosmeos super me : nec eos qui tolies
exinanivil se nobililate sua; et faclus esl homo, sicut variis per orbem persecutionibus mo opprimere co-
filiusJudoeorumignorantium justitiam Dei (Rom.x, 3) nati sunt, jucundasli sitper me.
et superbe jactanlium tanquam singularem jusliliam 3. [vers. 3.] Domine Deus meus, clamaviad te, et
suara. sanasti me : Domine Deus-meus, clamavi ad te, et
7. [vers. 7.] VoxDominiprmcidentisflammamignk. corpus inorlalilale saucinro et oegrurojam non gero.
Vox Dorainiper arrlorem concitalissiinum persequen- 4. [ vers.4. ] Domine, reduxistiab inferis animam
tium se sine ulla sua Isesionetranseuntis, vel divi- meam, salvum fecisti me a descendentibusin lacum:
dentis furenteni iracundiam perseculorum suorum, salvuro fecisti me a conditione profundoecocciiatis,
ut alii dieerent, Numquidforte ipse est Christus; alii, atque infimi limi corruplibilis carnis.
INon, sed seducit populum (Joan. vn, 12): alque ita 5. [ vers. 5. ] Psalliie Domino sattcti ejus : exsul-
prsecidentis insanum tumultum eorum, ut alios in tat Propheta ftilura ista cernens, et dieit 1, Psal-
charitatem suam trajiceret, alios in malitia eorum lile Domino sancli ejus. Et confiteminimemorimsan-
relinqueret. ctilalis ejus : et confiteminiei quod sanciilatis, qua
8. [vers. 8.] Vox Domini commoventissoliludinem: vos sanctiftcavit, non est oblitus, cum tolum hoc me-
vox Domini comrooventis ad fidem Gentes quondam dium tempus desiderio vestro longum esset.
sine spe ct sine Deo in hoc mundo (Ephes, n, 12); 1 Mss.roagnoconscnsu,Exsulkt,..et dicat.
215 S. AUGUSTINIEPISCOPI 2!«
6. [ vers. 6. ] Quoniamira in indignationeejus : quo- Deus meus, ut in octernumconfitear tibi, qttod nihil
niam vindicavit invos primum peccaluin, quod morte mihi ex me, sed omniabona cx te, qui es Deusomnia
solvistis. Et vita in voluntate ejus : et vitam seternam, in omnibus (I Cor. xv, 28.)
ad quam redire nullis vestris viribus posseiis , quia ENARRATIOII.
voluit dedit. Vesperedemorabilutfletus (a) : vespere SERMO ADPOPULUkt.
ecepit, ubi sapientioclumen recessit a peccante ho- 1. Hoc certe canlavimus : Exaliabo le, Domine,
mine, quando morle damnatus est; ab ipso vespcre quoniam suscepisti me, nec jucundasli inimicos meos
moras habebit flelus , quamdiu in laboribus et lenta- super me. Si noverimus de Scripturis sanctis qui sint
tionibus populus Dei exspeclat diem Domini. £f in ma- inimici nostri, cognoscimushujus canlici veritatem :
iuiinum exsullalio: tisque in malutinum, quo exsulta- si aiitem nos fallat carnis prudentia, ut non cognosca-.
tio resurrectionis futura est, qusein matutina Domini mus adversiis quos nobis sit colluctatio, in ipso psalmi
resurreclione prscfloruit. hujus cxordio invenimus quocstionem, quam solverc
7. [ vers. 7. ] Ego autem dixi in abundatuia mea, nou possumus. Cujus enim putamus vocem esse lau-
Non moveborin mternum: ego autem ille populus, dantis Deumel gra lias agentis et cxsullantis atque di-
qui ab iniiio loquebar, dixi in mea abundahtia, jam cenlis : Exaliabo te, Domine, quoniam suscepistime,
nullam paliens egestalem : Non moveborin cetcr- nec jucundasti inimicosmeos super me ? Primo ipsum
num. Dominum consideremus, qui secundumid quod homo
8. [ vers. 8.] Domine, in votuntatelua prmstilislide- essedignaius csi, potuit sihi per proecedentemproplie-
cori meo virtutem: sed hanc abundantiam, Domine, liam non incongrue verba isla coaptare : ex quo enim
noii ex me niihi esse, sed in voluntale tua praeslitisse liomo , ex hoc et infirmus; ex quo infirmus , ex hoc
te decori meo virlutera ex co didici, Avertisfiautem l el orans. Nani quod modo audiviinus , cum Evange-
faciem tuam, a me, et faclus sum conlurbalus; quod lium legcretur, quernadmodum etiam in deserfum
avertisti aliquando a peccanle faciem luam, et factus secesseril a discipulis suis , quo eum sunt consecuti,
sum conturbatus, recedente a me illuminatione no- ct invencrunt oum : secedens autcm ibi orabat, et
tilioeluoe. dictum est a discipulis qui eum invenerunl, Qumrunt
9. [ vers. 9. ] Ad te, Domine, clatnabo, ef ad Deum te homines; at ille respondit: Eamns el in alia loca at-
meumdeprecabor: quod terapus conlurbalionis et mi- qtte casletla prmdkare; ad Iwcenim veni (Marci i, 35,
serioemeoe recolens , el tanquam in co conslilutiis, 37, 38 ). Si divinitatem Domini nostri Jesu Christi
audio vocem primogeniti tui, capitis mei pro me mo- consideres , quis orat? ad quem orat? quare oral ?
ritttri, et dicenlis : Adfe, Domine,clamabo, et adDeum Orat Deus? orat ad sequalem? Causam autcin orandi
meum deprecabor. > quara habet, sempcr beaius, semper omnipotens ,
10. [ vers. 10. ] Qumulililas in sanguine meo , dum semper incoromulabilis, xlernus, el Palri cooeternus?
descendoin corruptionem? quae ulilitas in effusione Inluentes ergo quod per Joannem, quasi per quamdam
sanguinismei.dum descendo in corruplioncm ? Num- nubem suam, ipse intontiit, diccns : In principioeral
quid confilebilurlibi pulvis? Si enim non slalim resur- Verbum,el Verbumerat apud Deum, et Deuserat Ver-
rexcro, corruplumque fuerit corpus meum, numquid bum , lioc erttt in principio apud Deum : omnia per
confttebiturtibi pulvis, id est turba impiorum , qiiam ipsumfacta sttnt, el sine ipso faclum est nihil : quod fa-
mea resurreclione justifieabo? Auf annunliabit veri- clum est in illo vita esll, et vilaeratluxhominum, et lux
latem luam? aut annuntiabit ad salutem coelerorum in tenebris lucet, el lenebrmeam non comprehenderunt
verilatcni luani? (Joan. I, 1-5) : liuc usque diccnles,non invenimus-
11. [ vers. II. ] Audivit Dominus , et miserius cst oralionem , nec causam orandi, nec locutu orandi,
mihi; Dominus factus csl adjulor tneus : nec dedit ncc affeclum orandi. Sed quoniam paulo post dicil,
sanclum siium videre corriiplioncm ( Psal. xv, 10 ). £< Verbitmcaro faclumesl, el habilavitin nobis (Ibid.,
12. [ vers. 12. ] Convertistiplancluin meutnin gatt- 14 ); habes majestatem ad qtiam ores , habes huma-
diutn tnihi: quem primogenitum a mortuis consecuta niialem quoe pro te oret. Naro hoc dicltim esl ab
Ecclesia, nunc in dedicatione domus tnoedieo, Con- Apostolo, etiaro post resurrectioncm Domini noslri
vertisti planclum meum in gaudium milii. Conscidisli Jesu Christi : Qui sedel, inquit, ad dexleram Dei, qui
saccum meum, et prmcinxisti tne Imtitia: conscidisti etiaminierpcllal pro nobis ( Rom. vm, 34). Quare in-
velamentum pcccatorum meorurn , trisliliam morlali- lerpellat pro nobis? Quia medialoresse dignalus est.
tatis nieoc;et cinxisti rae slola prima, immorlali Quid cst medialorem esse inter Dettni ct homincs
loetitia. ( ITim. n, 5 )? Non inter Patrem el homines, sed
13. [ vers. 13. ] Ut cantet libi gloria mea, cl non inter Deum et homines. Quidest Deus? Patcr et Filius
compungar : ut jam non plangat, sed canlel libi, non et Spiritus sancttts. Quid sunl homines? Peccatores,
humililas, sed gloria mea, quia jam ex humilitate impii, morlales. Inter illam Trinitatem et hominum
cxaltnsli me; et non compungar conscientia peccati, infirmitatcm et iniquitatem, mediator faclus esl homo,
limore mortis, limore judicfi. Domine Deus meus, in non iniquus, sed lamen infiriiius; ut ex eo quod non
aHernumconfitebortibi: ethoecest gloria mca, Dominc iniquus , jungerel te Deo ; ex eo quod infirrous, pro-
1 SicMss.pleriquejuxta LXX.[ ivertistifaciem]. pinquaret tibi : atque ita , ut inter horoinero el
ta) De liacparte vers. 6vide Enar.2 Psal.LVUI, n. 10. 1 Edd.,in illo vitaerat. AntiquioresMss.,vtfaesf.
217 ENARRATIO1N PSALMUMXXIX. 213
Deum mediator existeret, Verbumcaro faclum est, pecorum. Nam el pecora animam habcnl, et anima-
id est, Verbum homo factumest. Nomineenim carnis lia vocantur : non enim vocarenlur animalia nisi ab
appellali sunl homines. Inde est -.E<videbitomniscaro anima ; et videmus quia et ipsa vivunt. Sed quid ha-
salutare Dei (Lttc. in , 6). Omnis caro dictum est, bet amplius homo, unde faclus est ad imaginem Dei?
oranes homines. Et Apostolus : Non eslnobiscollucla- Quia intclligit et sapit, quia discernil bonuma malo :
lio adversuscarnemel sanguinem(id est adversus ho- in hoc faclus est ad imnginemet similitudinem Dei.
mines), sed adversusprincipes et poleslaleset teclores Habet ergo aliquid quod non habent pecora. Et quia \
munditenebratumharum ( Ephes. vi, 12 ): de quibus contemnit in se quo melior est pecoribus; periroit in ,;
'
in consequentibus, si Dominusadjuverit, loquemur. se vel delerit', et quodammodoobsolefacitimaginem
Perlinet enim isla distinclio ad expositionem Psalmi, Dei, ut dicatur lahbtis : Nolite essesicut equuset mu-
quem in nomine Domini suscepimus enodare Sancli- lus , quibus non est intellectus ( Psa/.;Xxxi, 9 ). Illi
lati Veslroe.Tamen ad hoc dixi hoecexempla, ut no- igitur hxreliei dixerunt Dominum nostrum Jcsum
veritis carnem appellatos esse homines ; ut quod Chrislum non hnbuisse mentem humanam , el illud
diclum est, £f Verbumearo factum est, intelligatis quod leyati-j Grscci dicunt, nos dicimus rationale,
dictum, et Verbum homo factum est. unde homo raliocinalur, quod non habent cxtera
2. Neque sine causa hoc dixi. Noverit Sanctilas animalin. Sed quid dicunt? Ipsum Verbum Dei, hoc
Vestra fuisse quamdam hxresim , vel adhuc fortassis erat in illo bomine pro menle. Exclusi sunt isli, re-
haberi reliquias quorumdam qui dicti sunt Apollina- spuit illos catholica fides, et hxresim fecerunl. Con-
ristse. Aliqui enira ipsorum dixerunt honiinem, quem firmatum est in calholicafide , homincm illum quem
susccpit Sapientia Dei ( ct in quo expressit perso- suscepit Sapientia Dci, niliil niintis habuisse quam
nnm suam, non sicut in cseteris*bominibus,scd sicut cxleri homincs , quanlum pertinet ad intcgritatem
dictiimest in psalmo , Unxil te Deus, Deus luus oleo naturx : quanlitni autem ad excellenliam personx,
exsullationisprm partkipibtts tuis [ Psal. XLIV,8 ] , aliud quam cxleri hoinincs. Nam cxleri homines
id est amplius quam parlicipes luos : ne putetur possunt. dici participes Ycrbi Dei, habenles Verbum
sic unctus Chrislus quomodo cseteri homines , Dei, ntillusautera eorum potest dici Vcrbum Dei, quod
quoraodo coeleri justi , quomodo Patriarchoe , Pro- dictusestille, cum dictumest, VerMimcarofaclum est.
pheloe, Apostoli, et Marlyres , et quidquid ma- 3. Non defuerurit eliam alii quidam ex ipso errore
gnum est in genere humano. Quando quidem nihil venientes, qui non solum mentem dicerent non ha-
majus cxsfuil in genere humano quam Joannes Ba- buisse illum hominem, mediatorem Christum inter
ptista; nec in nalis mulierum exsurrexit [ Mattlt. Deum et homines , sed nec animnm : sed tanlum di-
xi, 11 ]. Si quseris excellcntiam hominis, Joannes Ba- xerunt, Verbum et caro erat, et anima ibi non erat
ptisla est. Cui autera Joannes se dicit non esse di- humana, mens ibi non erat humana. Hoc dixerunt.
gnura corrigiam calceamenli solvere [ Marct i, 7 ] , Sedqnidcral? Verbnm ct caro. Et istos respuit Ec-
quid erat ille nisi amplius quam caeteri homines? clcsia catholica , et expellit eos nb ovibus, et a sini-
Etiam in ipso homine amplius quam cxteri homines. plici et vcra fide : et confirinalumest, quemadmodum
Nam secundura Deum, el sccundnm divinitatem , et dixi, hominem illum mediaiorem habuisse omnia ho-
feccunduni id quod in principio erat Verbuni, el Ver- minis, prxler peccatum. Si enim multa gessit se-
bum erat apud Deufti, et Deuserat Verbum , super cuudiim corpus, ex quo intelligamus quia habuit
omncm creaturam oequalisest Patri : sed agimus de corpus non in mendacio , sed in verilale : ut
homine. Forle ptitet quispiam vestrum, fratres , quia puta, quomodoinlelligimusquia habuit corpus ? Am-
homo ille susceptus a Sapientia Dei, sequalis erat bulavit, scdit, dormivit, comprehensus est, flagella-
cacteris hominibus. Si in tuis roembris multum distat lus est, eolaphizatus est, crucilixus est, mortuus esl.
inler capul et coeteramembra : certe omnia meinbra Tollc corpus, nihil horum fieri potuit. Quomodocrgo
faciunl corpus unum , multum tamen inlerest inter ex his indiciis cognosciriiusin Evangclioquia verum
caput et coeteramembra. Etenim in coeterismembris corpus hnbuit, sicttt et ipsc ctiam post rcsurreciio-
non sentis nisi (actu ; tangendo sentis in cxtcris nem dixit : Palpale, et videte, quia spiriiuscarnem el
mcmbris : in capile aulem et vides, et audis, et ossa non habet, sicul me videtishabere (Luc. xxiv, 39) •.
olfacis, et guslas, et tangis. Si tanta excellentia est quomodo cx his rebus, ex his operibus crediuius ct
capitis ad membra csetera, quanla excellenlia est intelligimus et novinius quia corpus habuit Dominus
capitis universoeEcclesise, id est illius hominis, quem Jesus, sic ct ex quibusdam aliis ofliciis naturnlibus
voluit Deus medialorem esse inter Deum et homi- quia habuit animani. Esurire, silire, anini.csunt isla : \
nes?), ergo illi haeretici dixerunt, hominem illum , tolle aniniam , corpus hxc exanime non polerit. Sed
tiuera suscepit Verbum, cum Verbum caro factum si falsa dicunt ista fuisse, falsa erunt et illa qux de i
est, non habuisse mentem humanam, sed tantum corpore creduntur : si atitem ex eo vernm corpus,
aniraam sine intelligentia humana fuisse. Homo enim quia vcra officia corporis; cx co vera aniina, quia
videtisunde consiat : ex anima et corpore. Sed ipsa vera offieiaanimx,
anima httmanahabet aliquid quod non habent animae 4. Quid ergo? Quoniam Dominusfactus est infir-
1 ItaGatian.codex. Aliivero Mss.,non sicut cmterisIto- 1 sic MSS.
At edd., quodmeliusest pecoribus,perimilin
nrimbus.Edd.,nonskut cwieroshomines. se veldeserU.
aiq S. AUGUSTINIEPISCOPI 220
mus propler te, o homo qtti audis; non tibi compares quando nobis desuper permiUit', * homines nocere,
Deum- Etenim creatura es, ille creator tuus. Nec il- non yoluntatem nocendi desuper dari, sed potestatcm:
lumhominero tibi conferas, quia propter te homo Deus Unusquisque enim malus apud se habet volunlalem *
tuus, et Verburo Filius Dei : sed illum hominem tibi nocendi : nt autera possit nocere, non habet in po-
prxferas, tanquam mediatorem, Deum autem supra testate. Ut velit, jam reus est : ut possit,occulta dis-
omnem creaturam : et sie intelligas,quia qui homo fa- pensalione providentix Dei in alium permittitur ad
ctus est propler te, non incongrue orat pro te. Si ergo pcenam, in alium permittitur ad probationem, in
non incongrue orat pro te, non incongrue potuitet isla aliura permillilur ad coronam. Ad pcenara, quomodo
verha dicere propier te : Exaltabo te, Dotnine, quo- permissi sunt aXlojmJoi,id est alienigenx, capere po-
triatn suscepislime, nec jucundasli inimkos meossuper pulum Israel, quia peccaverunt in Deum (Judic. x, 7,
me. Sed ista verba, si non intelligamus inimicos, ef xiii, 1, efc). Ad probationem aulera permissus est
falsa erunt, ipsum Dominum Jesum Christum cogi- diabolus in Job ( Job i, 12) : probatus est Job, con-
tantes. Quomodo enim verum est, si Chrislus Domi- fusus est diabolus. Ad coronam vero permissi sunt
nus ioquitur, Exaltabo te, Domine, quoniamsttscepisti pcrsecutores in martyres : occisi sunt marlyres ,
me? Ex persona hominis, ex persona infirmitalis, ex quasi vicissese arbitrali sunt persecutores; illi in ma-
persona carnis, quomodo verura est : quandoquidem nifestofalso triumpharunt, illi in oecullo vere coronati
jucundati sunt inimici ejus super eum, quando illum sunt, Ergo in quem permittitur, occultx dispensatio-
crucifixerunt, tenuerunt eum, et flagellnverunt, et co- nis est providentix Dei: ut autem velit nocere, ipsius
laphizaverunt, dicenles , Propheliza nobis, Chrisle honiinis esl; non eniin continuo qucm vult occidit.
(Matlh. xxvi, 66, etc.) ? Isla jucunditas eorum quasi 7. Itaque ipse Dominusjudex vivorum et raortuo-
cogit nos putare falsum esse quod dictum cst, Nec rum, sians ante hominem judicem, prxbens nobis
jucundasii inimkos meos super me. Deinde cum in humilitatis etpalientix documenlum, non victus, sed
cruce penderet, et transibant vel stabant, et aitende- milili pugnandi exemplum demonslrans, minanli ju-
bant, ct caput movebant, et dicebant, Ecce FiliusDei, dici, tumcnti superbia , et dicenti, Ncscis quia pote-
alios salvos fecit, seipsumnon polesl,descendatde cruce, slatemhabeodimittendiet occidendite? abstulillyphum
el credimus in eum (Id. xxvn, 42); dicentes ista inflanlis, et tanqnam reddens cxsufflalionemqua de-
nonne jucundabaniur super eum? Ubi est ergo ista tumesceret, Non haberes, inquit, in me poleslalem,
vox, Exallabo te, Domine, quoniam suscepisli me, nec nisi dala tibi esset desuper (Joan. xix, 10, 11). Et Job
jiicundasti inimicosmeossttper me? (ncmpe diabolus occidit filios ipsius, diabolus lulit
5. Forlasse non est ista vox Doroini nostri Jesu omnem substantiam ipsius), et ille quid? Dominusde-
Chrisii, sed l ipsius honiinis, sed universx Ecclesix dil, Doininus abstulit; sicul Domtnoplacuil ila faclum
populi christiani : quia omnis homo in Chrislo unus est, sit nomen Domini benedktum ( Job l, 21). Nou
homo est, et unitas Chrislianorum unus homo. For- triumphel inimicus, quia ipse fecil : Novi cgo, inquit,
lasse ipse homo, id est, unilas Christianorum ipsa di- a quo sit permissus; diabolo iribuatur nocendi vo-
cit: Exallabo le, Domine, quoniamsuscepisli me, nec Itintas, Domino meo probandi poteslas. In ipso vul-
jucundasti inimkos meos super me. Quomodo cl hoc nere corporis accedil uxor relicta , sicut Eva , adju-
verum est de illis? Non sunt comprehensi Apostoli, trix diaboli, non consolalrix mariti; tcntat, etdicil in-
non sunt carsi, non sunt flagellati, non sunt occisi, ter multas increpationes : Dk aliquod verbumin Deum,
non sunt crucifixi, non sunt incensi vivi, non ad be- et morere (Id. n, 9). Et ille Adam in stercore cautior,
siias pugnaverunt, quorum memorias celehramus? quain Adam in paradiso; naroAdaroin paradiso conSen-
Quando autem ista illis faciebant homines, nonne ju- sit mulieri, ut de paradisoemittereiur; Adamin ster-
cundabanlur super eos? Quomodo ergo potest el po- cnre respuit mulierem, ut ad paradisum admilteretur.
pulus christianus dicere: Exaltabole, Domine,qtioniam Quid ergoilleAdam in stercore, parturiens immortali-
suscepistime, necjucundasli inimkos meos super me? latem intrinsecus, vermibusfluescensextrinsecus, quid
6. [vers. i.] Inlelligemus lioc, si videamus primo ait mulieri? Tanquumunaexinsipienlibusmulieribuslo-
titulura Psalmi. Habet enim : 7n finem Psalmus Can- cula es. Si bona percepimusde manu Domini, mala non
lici dedicalionis domus ipsi David. In hoc tilulo est suslinebimus ( Ibid., 10) ? Iterum et ille manum Do-
omnis spes, et universum sacramenium dissol- roini dixit in se, quod eum diabolus percusserat:
vcndx hujus quxstionis. Dcdicabiturdomusaliqtiando, qtiia non altendebat quis percuteret, sed quis per-
qnse modo fabricatur. Modo enim fabricatur domtis, milteret. Namque et ipse diabolus earodam pote-
id est Ecclesia, postea dedicabitur. In dedicatione statem, quam sibi volebat dari.maiium Domini appel-
npparebit gloria populi christiani, qux modo latet. lavit: nam objiciens crimen justo viro, cui Dominus
Sxviant modo inimici, humilient, faciant non quid- perhibebal testimonium, ait Deo : Numquidgratis Job
qnid volunt, sed quidquid desuper permittuntur. Non colil Dominutn? nonne lu vatiasli eum ac domumejus,
enim quidquid passi ab inimicis fuerimus, inimicis univetsamquesubstanliamejus pet citcuilum? Operibus
deputandum est, et non Domino Deo nostro. Quando manuum ejus benedixisti, et possessio ejus ctevit in
quidem in ipso suo exemplo mediator demonstravit, letra : tanla bona illi dedisli, propterea le colit; sed

* Ita Mss,Atedd.,id est ipslushominis. i AliquotMss.,demonstravU


nobis,desuperpemiliu
ttt ENARRATIOIN PSALMUMXXIX.
mitte mamtmtuam, et tange omnia qum sunt ejus, nisi tius, ascendit in ccelum, sedet ad dexleram Patris.
in faciemluambenedixeriltibi (Job. i,9-11). Quid est, Sed puto nos non errasse. Apostolusenim dixrt: Fun-
mtffemanumluam, cum ipse'H$llel mittere? Sed quia damenlumenimaliud nemopoleslponere,prmlerid quod
ipse non posset miitere manum suam, ipsam potesta- posilttmest, quod est Jesus Chrislus: si quis aulem su-
tem quam accepit a Deo, manum Dei appellavit. permdificaveritsupra fundameniumhoc, aurum, argen-
8. Quid crgo, fratres, quia tanla inimici in Chri- tutn, tapides preliosos. Qui bene vivunt, qui Deum
stianos fecerunt; el exsultaverunt, et jucundati sunt honorant el laudant, qui patientes $unt in tribulalio-
super eos? Sed quando apparebil quia non sunt ju- nibus, qui desideranl patriara, ipsi xdificant attfum,
cundati? Qnando illi confundentur, illi exsultabunl in argenlum, lapides preiiosos : qni autem amant adhuc
advenlu Domini Dei nostri, citm veuerit ferens in sxcularia, et negoliis lerrenis implicati sunt, el dediti
manu relributiones, damnationem impiis, regnum ju- sunt vinculis quibiisdam et affectibus carnis, domibus
slis; societatem cum diabolo iniquis, socielatem cum suis, conjugibus, possessionibus, et taraen christiani
Chrislo fidelibos.Quando ergo hoc oslenderit, quando sunt, ita ut cor eorum non recedat a Christo, et nihil
stabunt justi in magna constantia (de Scripturis dico, prxponantChrislo, quomodo in xdilicando nihil prx-
recordamini leelionem de libro Sapientix : Tunc sia- ponitur fundaniento; pcdificantquidem ipsi ligna, fe-
bunt justi in magna constaniia adversuseos qui se an- num, stipulnm : sed quid seculus est? Uniuscujusque
gustaverunt: illi autem dicentinter se pmnitenles,et prat opusquale sit ignis probabil: ignis tribulalionis et ten-
angustiaspirilus gementes: Quid nobisprofuitsuperbia, tationis. Iste ignis mullos martyres liic probavit, omne
el divitiarumjacttmiia quid contutit nobis? transierunt autem genus humanum probat in fine. Inventi sunt
enimomniailla tanquam umbra; et quid dicent de ju- martyres <[ui haberent ista sxcularia. Quam mnlti
(lis? Quomodocomputati sunt inter fitios Dei, et inler divites et senatores passi sunt! ^Edificabant tamen
tanclossors illotum esl [Snp.v, 1, efc.]?), tunc eril de- quidam eorum Iigna, fenum, siipulara in affectibus
dicatio domus, qtix modo in trihulationibus fabrica- carnalium el sxcularium curarum : scd tamen quia
lur; lunc recle dicet populus tlle : Exaltabo le, Do- Chrisltim fundamenlum habebant super quod xdilica-
mine, quoniamsuscepisli me, nec jucundasli iiiimkos bant, arsil lenuni, et ipsi reraaiiserunt in fundamenlo.
meos super me. Vera ergo erit vox ista in populo Dei, Sic dicil Apostolus : Si cttjusopus manserit,mercedem
qui pcpulus modo angustatnr, modo tribtiratur, tantis accipiet : et nihil perdet; quia quod amavit, hoc in-
leiitationibus, tantis scandalis, tantis insecutionibus, veniel. Quid ergo illis fecit ignis tribulationis? Pro-
tanla pressura. Hsectormenta animi non senlit in Ec- bavit eos. Si cujus opus permansetit, metcedemacci-
clesia qui HOIIproficit, pulat enim quia pax est : sed piet: si cujus opusarseril, damnum palielur; ipse aulem
incipiat proficere, et tunc videbit in qua pressura sit; salvuserit, sk lamenquasiper ignem(l Cor. m, 11-13).
quia cum crevisset herba, et fructum fecisset, tunc Sed aliud est igue non Ixdi, aliud per ignem salvari.
apparuernnt et zizania (Matth. xm, 26); et qui appo- Et unde ? Propter fuiidanientum. Non recedat crgo de
nit scienliam , apponil dolorem (Eccle. i, 18). Profi- corde fundamenlum. Noli super fenum ponere fun-
ciat, et videbit ubi sit: existat fructus, et apparebunt daraenlum , hoc est, noli anteponere fenum funda-
zizania. Vox veridica est per Aposlolum, deleri non menlo, ut fenum habeal primum loctiin in corde luo,
potest ab initio usque ad finem : Sed et omnesqui vo- et secundumChristus: sed si jam non potest nisi esse
lunt, inquit, pte viverein Christo,persecutionempatiun- ibi fenum, vel primum locum ibi habeat Chrislus, et
tur. Maligni autem homineset seductores proficiuntin fenum secundum.
pejus, ipsi erranteset alios in erroremmittenles(II Ttm. 10. Ergo fundamentum estChristus. Quomododixi,
ni, 12, 13). Et unde sunt verba illa psalmi, Susline dedicatum est caput nostrum, ipsum caput est funda-
Dominum,virililer age, et conforteturcor tuum, et sus- mentum. Sed fundamentumdeorsuni solet esse, caput
tine Dominum(Psal. xxvi, 14) t Parum erat serael, aulem sursum. Intelligat Sanctilas Vestra quid dicam,
Susline Dominum, nisi repeteret : ne forie suslineret forlassis explicabo in nomine Chrisli. Pondera gemi-
biduo, triduo, qualriduo, et maneret pressura et tri- na sunt. Pondus enim est impelus quidam cujusque r
bulatio; ideo addidit, viriliter age; addidit, ef confor- rei, velut conantis ad locuro suum : hoc est pondus. i
letur cor tuum. Et quia ab initio usquc in finem sic Fers lapidera manu, pateris pondus; prerait roanuin
erit, qnod habetsententia in capite, hoc habet in line, tuara, quia locum suuiu quxrit. Et vis videre quid
et sustineBomimtm.Transeunt isla qux te premunt, quxrat? Subtrahe manuro, venit ad lerram, quiescit
etveniet quem sustines, et cxterget sudorem : sicca- in terra : pervenit quo tendebat, invenit locuni suum.
bit lacrymam, ultra non flebis. Modoautem gcmamus Pondus ergo illud motus crat quasi sponlaneus, sine
in tribulationibus, sicut dicit Job, Nonne tenlalioest anima, sine sensu. Sunt alia qux sursum versus pe-
vita humana super lerram (Job vn, 1)?' tunt locum. Namque si aquam millas super oleum,
9. Tamen, fralres, antequam veniat dies dedicalio- pondere suo in ima (endit. Locum enim suum qux-
nis domus, videamus quia jam dedicatum est caput rit, ordinari quxrit: quia prxter ordinem est aqua
nostrum : jam facta est dedicalio domus in capite, super oleura. Donec ergo veniat ad ordinem suum,
tanquam dedicatio fundaraenti. Caput sursum est, inquiettts motus est, donec teneat locum suura. Con-
fundamentumdeorsum : ne forte propterea male dixe- tra, oletim funde sub aqua, verbi gratia, quemadmo-
rimus fundamentumesse Cliristum; culraen est po- dum si vas olei cadat in aquam, in abyssum, in mare,
223 S. AUGUSTLNI EPISCOPI 224
et frangalur, non se patilur oleum subter. Quomodo promissioneshabentes, Psa//tfe Domino,sancti ejus :
aqua super oleum missa, pondere ad ima locum suum et confiteminimemorimsanclitatisejus. Quid est, confi-
quxrit : sic oleum subter aquam fusum , pondere ad teminimemorim?Oblitienim eralis eum, sed ipse-vos
summa locum suum quxrit. Si ergo ita est, fratres, non est oblilus.
quo tendit ignis et aqua? Ignis sursum ferlur, locum 15. [vers.6.] Quoniamira in indignationeejus, et
suum quxrit; et aqua locum suum quxrit pondere vita in voluntate ejus. Ira in indignatione peccatori:
suo. Lapis iraa pelit, et lignum, et columnx, et tcrra, Qua die edetitis. mortemoriemini(Gen.n, 17). Tetige-
unde xdificanlur istx domus : de illo ergo sunt genere runt, mortui sunt, dimissi de paradiso, quia ira in in-
rerum, qux pondere suo deorsum ferunlur. Manife- dignationeejus: sed non sine spc, quia vita in volun-
stum est ergo ideo deorsum accipere fundamenlum, late ejtts. Quid est, in voluniateejus? Non in viribus
quia pondere suo deorsum versus feruntur; et nisi sit noslris, non in merilis noslris : sed quia voluit, sal-
quod sustineat, lotum cadit, quia totum ad terram vos nos fecit; non quia digni cramus. Quo est enim
vergit. Rebus ergo ad ima.tendenlibus in iino ponitur peccator dignus, nisi supplicio? Vitam dcdit. Et si
fundamentum : Ecclesia vero Dei in imo posita tcn- impiis vitam donavit, quid serval fidelibus?
dil in coelum.Fundamenlura ergo noslrum ibi posi- 16. Vespere demorabitur fletus. Nolite timcre,
tum est, Dominusnosler Jesus Cbrislus scdens ad quia dixeral nobis, Psallile; el hic gemilus est: in
dexteram Patris. Si ergo inlellcxit Sanctitas Vcslra, psallcndo cxsullatio, in orando gemilus. Gemc de
quia jani dcdicaium est fuiidamentum nostrum, au- prxsetitibus, psalle de fuluris: ora de re, psalle de
dianius breviter Psalmuni, et decurramus. spe. Vespercdemorabiturfleius. Quid est, Vesperede-
11. [vets. 2.] Exaltabo te, Domine, quoniamsusce- tnorabilurflelus? Yespera fit quando sol occidit. Occi-
pisti me, tiecjucundusli inimkosmeossttper me. Quos dit sol ab homine, id est lux illa juslitix, prxsentia
inimicos? Judxos? In dedicalioncfundamenli ipsam Dei. ldeo quando expulsus est Adam, quid diclum
dedicaiionem intelligamusdomus futurx. Quod enim cst in Genesi? Cum deambularet Dcus in paradiso ;
dicitur modo ex persona fundanienti, lunc dicelur ex ad vesperam deambulabat Deus : jam ille peccalor
persona universx domus. Quos ergo inimicos? Ju- lexerat se intra lignum, nolebatviderc faciemDei (ld.
dxos, an potius diabolumet angelos ejus, qui confusi m,8), ad quamgaudcre consuevernt: occiderat illisol
discesserunt, postquam Dominusresurrexit? Prxpo- justitix, non gaudebat ad prxsentiam Dei. Inde in-
situs morlis doluit viclam niortem. £f non jucundasti choala est omnis vila ista mortalis. Vesperedemora-
inimkosmeos super me : quia tencri apud inferos non bitur fleius. Diu eris in fielu, o genus humatium:
pottii. nasceris enim de Adam, et sic est factum ; ct nos ex
12. [vers. 5.] DomineDeus meus, clamaviad le, et Adam sumus, et quotquot crearunt filios, etcrealuri
sanasli me : oravit in monte Doniinusanle passionem sunt, ex Adam sunt, ex quo et ipsi creali sunt.
(Matlh. xxvi, 39); sanavit cum. Quem sanavit, qui Vesperedemorabititrflelus: el in malutinumexsultatio:
nunquam xgrotavit, Verbum Dcum, Verbum divini- quando cceperit oriri fidelibus lux, qux occidcrat
talem? Non, sed mortem carnis porlabat, vulnus peccaloribus. Nain ideo et DominusJesus Christus in
tuuni portabat, sannturus te de vulnerc tuo. Sanala matulino resurrexit de sepulcro (Matth. xxvni, 1),
cst aulem caro. Quando? Cum resurrexit. Audi Apo- ut quod dedicavit in fundaraenlo, hoc promilteret
stoliim, vide veram sanilaiem : Absorptaesl, ait, mors domui. In Domino noslro vespera fuit, qua sepultus
in vicloriam.Ubi est, mors, aculeusluus? ubi est, mors, est; et matutinum, quo resurrexit, tertiodie : sepul-
contentiolua (I Cor. xv, 54)? Ergo exaltatio illa no- tus es et lu vespere in paradiso, et resurrexisli ter-
slrx tnnc erit vocis, Christi modo cst cxallalio. lio die. Quomodo tertio die ? Si sxculum cogites,
13. [vers. i.] Domine, reduxisli ab inferis aniinam unus dies est anle Legein, secundus sub Lcge, ler-
meam. Non opus est ut exponatur. Salvum fecisii me lius sub Gratia. Quod triduo illo oslendit caput luiini,
a descendeniibusin lacum. Qui sunt qui descendunt in hoc Iriduo sxculi ostenditur in te. Quando? In roatu-
lacum? Omues peccatores mergentes in profundum : lino sperandum cst, Ixtandum esl; sed perferendum
Iacus est cnim profundilas sxculi. Qux est isla pro- est modo, et gemendum.
funditas sxculi? Abundanlialuxurix et nequitix : qui 17. [vers. 7.] Ego autem dixi in mea abundanlia:
crgo libidinibussese immergunt et tcrrenis desideriis, Non moveborin mlernum.In qua abundanlia dixit ho-
descendunt in lacum. Tales Christum persecuti sunt. mo : Non moveborin mternum?Intelligimus, fratrcs,
Sed quid dicit? Salvum fecistime a descendenlibusin personam humilis hominis. Quis hic habet abundan-
lacum. tiam? Nemo. Abundantia hominisqux est? ^Erumna,
14. [vers. 5.] Psallite Domino,sancti ejus : quia re- calamitas. Sed divites habent abundantiam ? Plus
surrexit caput veslrum, hoc speraie membra cxtera, cgent quanlo plus habent: desideriis vastanlur, cupi-
quod videlis in capile; hoc spcratc mcmbra, quod ditalibus dissipantur, limoribus cruciantur, trislilin
credidistisin capile. Proverbium cst nnliquum et ve- conlabescunt: qux illis abundantia? Abundantiacral,
rum : Ubi caput, et cxtera membra. Chrislus in cce- quando conslilutus cst homoin paradiso, quando nihil
lum ascendit, quo nos seculuri sumus : non reniansit deerat illi, quando Deofruebalur: sed dixil, Nonmove.\
apud inferos, resurrexil, jam non moritur; cum re- boritt mternum.Quomododixit, Non movebortn mler-
surrexerimus ct nos, jam non moriemur. Has ergo num? Quandolibcnter audivit,Guslale,et eriiislanquam
245 ENARRATIOIN PSALMUMXXX. 226
dri : cum Deusdiceret, Qua dieederilis,morlemorie- cum mihi molesti essent, induebamme cilicio(Psat.
mini;el diabolus,Non mortetnoriemiiii(Gen. m, 4 e< xxxiv, 13). Quid est hoc, induebamme cilicio? Hoc
5). Credensergo-illi talia suadenti dixit: Non move- opponebam persequentibus, quod habeo de cilicib.
borin mlenium. Ut hominem illum pularent, absconditse ab oculis
18. [vers. 8, 9.] Sed quia verum dixerat Dominus, persequentium; quia indigni erant persecutores qui
quod ablaturus esset supcrbo quod dcderat huraili viderent indutum (a) cilicio. Ergo, conscidistisaccum
quando eum creavit; sequilur, et dicit: Domine, in meum,et cinxislitne Imtilia.
volunlatetua prmstitistidecori meo virtulem: id est, 22. [vers. 13.] Ut cantettibi gloria mea, et non
quia non ex me bonus eram et fortis, sed ex le eram compungar.Quod in capiteest, hoc in corpore. Qiiid
et pulcherel fortis; decori meo virtutem prxstiteras, est, non compungar? Jam non rooriar. Compunclus
ex volunlale lua, qua me feccras. Et ul oslenderes est enim cum in cruce penderet, lancea percussus
mihi, quia ex volunlate lua hoc eram, Averftsltfa- esl (Joan. xix , 34). Caputergo nostrum dicit, Non
ciemiuam a me, et faclus sum coniurbalus.Avertit coinpungar,jam non moriar. Nosaulera quid dicimus
ergo faciem ab illo quem emisil foras de paradiso propter dedicationem domus?Non nos compungat
(Ibid., 23). Jam hic positus, clamcl, et dicat : Ad te conscienlia slimulis peccalorum. Dimittentur enim
Domine,clamabo,etad Deummeuindeprecubor.ln pa- omnia, et tunc liberi erimus. Ut cantel tibi, inquit,
radiso non clamabas, sed laudabas; non gemebas, glotia mea, non humilitas.Si noslra, et Christi: quia
sed fruebaris : foris positus geme, et clama. Propin- corpus Christi nos. Quare ? Quia quamvis Christus
qual tribulanti, qui deseruitsuperbientem.Deusenim sedeat in ccelo, dicturus est quibusdam : Esutivi, et
superbis resislil, humiltbusaulem dal gtatiam(Jacobi dedislismihi manducate (Matlh. xxv, 35). Et ibi est,
IV,6). Ad te, Domine,clamabo,el ad Deum tneumde- et hic : ibi in se, bic in nobis. Quid ergo ail ? Ut
ptecabot. canleliibi glotiamea, et non compungar.Gemil tibi
19. [vets. 10.] Jam ex persona Doniini hoc sequi- liuinilitas mea, canlabil libi gloria mea. Jam in fine :
tur, ipsiusfundaroentinoslri : Qumulililas in sangui- DonrineDeus meus, in mternumconfiteborlibi. Quid
ne meo, dum descendain cottuplionem? Quid ergo esl, in mternumconfilebortibi? In xternum laudabole,
oral? Ut resurgat. Si cnim desccndero, inquit, in quia diximusesse confessionemet in laudibus, non
corruplioneni, si sic fuerit corrupla caro mea, quo- lantum in peccatis. Confilerecrgo modo quod lu fe-
modo cxterorum hominura ut in finc resurgat, cisli in Deura, et confileberisquid tibi fecerit Deus.
utquid fudi sanguiiiem?Si enimnon modo resurgara, Quid fecisli? Peccata. Quid Deus? Confitenli iniqui-
neroini annuntiabo, neminem lucrabor : ut autcm tatem luam dimillit libi pcccata lua, ut ei poslea
alicui annuutiem mirabilia lua, laudes luas, vitam laudes ipsius confitens in xlernum, non compunga-
xternam, exsurgat caro mea, non eat in corruptio- ris peccato.
nem. Nam si ierit quomodo cxlerorum hominum,
qux ulilitas in sanguine meo? Numquidconfilebilur IN PSALMUM XXX
tibi pulvis,aut annunliabitverilalemluam? Confessio
aut aut laudis. nobis ENARRATIOI.
gemina csi, peccati, Quando
male est, in tribulalionibusconfiieamurpeccata no- In finem,Psalmus ipsi Davidecstasis.
stra ; quando nobisbene est, in exsultalione justilix 1. [vers. 1.] In linem Psalmusipsi David, media-
confiteamurlaudemDeo : sine confessionetamennon tori manu forti in persecutionibus. Namet ecstasis,
simus. qux addila esl lilulo, excessum roenlis significat,
20. [vers.II]. AudivilDominus,et miserlusest tnei. qux fit vel pavore, vel aliqua revelatione. Sed inhoc
Quomodo?Attendite 1 ad dedicationem domus. Au- psalmo pavor maxime apparet perturbati populi Dei
divit, el misertus est. Dominus faclus est adjutor persecutione oronium gentium, et defeclu*per or-
meus. bem fidei. Sed prior loquituripse inediator : deinde
21. [vers. 12]. Audi jam ipsam resurrectionem: redemptus sanguine ipsius populus gratias agit : ad
Converfisfi pfancfumtueumin gaudiummilri,conscidisli extremum perturbalus diu loquilur, quod ad ecsla-
taccummeum,el accinxistime imtitia.Quiscst saccus? sira perlinel: Proplielx vero ipsius persona bis in-
Mortalitas.Saccus de capris conficilur et dc hoedis, terponitur, prope finem,et in fine.
ct caprx et hoedi inter peccaloresponuntur (Mailh. 2. [vers.2,] ln te, Domine,speravi,non confundarin
xxv,32). Dominus de numero noslro saccum solum mlernum:in te Doraine speravi, nunquam confundar,
accepit,non assumpstlnieritum sacci. Merilumsacci, dum tanquam homini simili cxteris insiiliabilur. ln
peccatumest: saccus ille', mortalilas est. Assumpsit justitia lua erue me, et eximeme : et in lua jtislitia
propter le mortalitatem,qui merilum mortis non ha- erue me de fovea morlis, el exime me de numero
bebat. Merilum enim mortis ille habet qui peccal: eorum.
iHe aoteiri qui tion peccavit, non habuit mefilum 3. [vets.3.] Inclina ad meaurem luam : humilem
sacci. Alio loco ipsius est vox dicentis : Ego autem me exaudi, proxirausmihi. Acceleraut eximasme: ne
differas in finem sxculi, sicut omnium credentium
1 Edd.Quomodo ? uUeridilad dedkationem,etc At Mss,
MlemtUe. <sicMss.At edd.,e<defectus.
«AlirmotMss., tfYt, (a)Forte, viti mdvtim.
J27 S. AUGUSTlfilEPISCOPI 2»
inihi, segfegaiionem meam a peccatoribus. Esfo nti/it ossatnea conlurbatasunt: et firmitas mea conlurba-
in Deum proteclorem: protector Detts milii esto. Et ta est.
in domvmtefugii, ul salvum me facias : et tanqiiam 12. [ vcrs. 12. ] Supet omnes inimkos meosfactus
domus, quo refugiens salvns fiam. suin opprobrium. Inimici mei sunt omnes iniqui; et .
'
4. [vets.i.] Quia foriiiudo tmaet rtfugium metim tatnen pro sceleribus suis usqitead confessioneriitor-
es lu : quia fortitudo mea ad tolerandos persecutores queiilur : superavi ergo opprobriuni eorum, cnjus
mens, et refugiummeum ad relinquendoistn mihi eS. confessionemnon mors sequitur, sed cruciatus inse-
£l ptopier nomenlutim dttx mihi etist el envtttiesme: quitur. £f vkinis meis nimium: nimium hoc visum
et ut per tue innotescas oronibusgentibns, per oinnia est eis qui jara propinquabant cognoscerele et lencre
sequar voluntatcm tuam, el paulaiiin mihi aggrogntis fldemqtiam teneo. £f limor noiismeis: et ipsis notis
sauclis adimplebis corpus meum, el perfectam slattl- meis cxernplo horribilis tribulalioiiis meoe timorem
ram meam. incussi. Qui videbantme, fotas fugiebanta me : quo-
5. [ vers. 5. ] Educes tne de musciputu ista, qttam niam non intelligebant interiorera et invisibilem
occultaveruntmilii : educes me de insidiis istis, quas speni rocam, in cxlcriora et visibilia fugerunt a
occultaverunl mihi. 0«ont«m fu es proteclor meus. me.
6. [ vers. 6. ] /n tnanus litas commendospitilum 13. [vers. 13.] Oblilus sum, lanquam motluus a
meum: potestati tux corntneridospiritum meom, cito cotde : et oblili suiit me, tanquam mortuus sim a
rcceplUriis. Redemistime, Domine Deus verilatis. Di- corde ipsorum. Faclus sum tanquam vas petditum :
cat et populus redemptus passione Dominisui, et Ix- visus sum mihi periisse usibus Domini, vivens in hoc
tus clarificatione capitis sui : Redemisti me, Dotnine sxculo, et neminemliicrifaciens,cum omriestiraerent
Deus veritatis. aggregari milii.
7. [ vers. 1. ] Odistiobservantet vamfafetntuperva- 14. [vets. 14. ]Quoniam audivivituperationemmul-
cue : odisti observantes ' falsanibeatitudinem sxculi. torum accolenliumin citcuilu : quoniam audivi vitu-
Ego autemin Dominotperavi. perantes roe mullos in peregrinalione hujus terrx
8. [vers. 8]. Exsuttabo, etjucundabor in tua miseri- juxla me, sequenles circuiium lemporum, et mecurri
cordia : quse me non fallit. Quia respexistihtimiliia- in patriam xternam redire recusantes. Dum congte-
tem meam: qua me vanitati in spe Subjecisli. Salvam garenlur ipsi simuladversumme,ut acciperenlanimam
fecisli de necessitatibusanimammeam : salvam feCisti meam consitiatisunt: ut consenliret eis aninia mea,
de necessitatibus timoris animam mcam, ut libi cha- qux morte posset de potestate illorum facile exire,
ritate libera serviat. excogitaverunt consilium, quo nec mori me sine-
9. [ vers. 9. ] Nec conclusistime in manusinimici: fent.
ncc conclusisli me, ut non haberem adituro respiran- 15. [ vers. 15. ] Ego auiem in te tperdvi,Domine;
di in liberlatem, et darer in sempitemam poleslalem dixi : Tu es Deus tneus: non enim mutalus es, ut
diaboli, cupidilate hujus vitx illaqueantis, et morte non salvum facias qui emendas.
terrenlis. Sfatuisfi in locospaliosopedes meos: resur- 16. [ vers. 16. ] Inmdnibus luis sorlesmem: in po-
reclione cognita Domini mei el mea promissa mihi, testale tua sunt sorles mcx. Non enim ullura vided
spaliatur permanens in latitudinem libertalis ab an- meritum, quo de universa impietate generis humani
gustiis timoris educta charitasmea. hie polissimumelegisti ad salutem : et si est apud te
10. [ vert. 10.] Misereremei, Domine, quonidmtri- justus et occullus ordo eleclionis riiex, cgo tamcn
bulor. Sed quseest isla insperala persequenlium cru* quem hoc latet, ad lunicam Domini mei sorte perve-
delitas, magnum mihi pavorem incutiens? Miserere rii ( Joan. xix, 24). Erue me de manibus initrikorum
mei, Domine.Non enimde morte jam terreor, sed de meorum, et a persequentibusme.
crucialibus atque lormentis. Conturbatus esl in iia 17. [ vers. 17. ] Illustra faciem luam super servum
oculus meus : habebara ocultim in le, quo non me tuum: notum fac liominibus qui non pulant me ad
desereres; iratus es,et cortlurbasli eum. Animamea le perlinere, supermeesse intendentem faciemluam,
et ventertneus: in eadem ira conturbata est anima meque tibi servire. Salvum me fac in tua mise-
rnea, et memoria qua teriebam quid pfo fne pertu- ricordia.
lerit, et quid mihi promiserit Deusrneus. 18. [ vers. 18. ] Doriiine, rion confundar, quoniam
11. [ vers. 11. ] Quoniamdefecilin ddlorevita mea: invocavite :Domine, non efubescam insullantibus
quoniam vita mea est confiteri te, sed defecit in do- mihi, ex eo quod te invocavi.Erubescant tmpii, et de-
lore, cum dixisset inimicus : Tofqoeantur donec ne- ducanlur in infernum : erubescant pOtiusqul lapides
gent.Ef anni mei in gemitibus: tempora qux ago in invocant, et umbfis socienlur.
hoc sxculo, non mihi moite auferiinlur, sed manent, 19. [ vers.19. ] Mufa efficianlurlabia dolota: nola
alque in geraitibussunt. Infitmatus estin egeslatevigot faciens populis sacraraenta in roe tua, facobstupesce-
meus: egeosanitale hujus corporis,riec parciturcru- re labia fingentiumderae falsa. Qumloquunluradver-
cialibus; egeo resolutione corporis, Ct parcitur mor- sus jusluminiquilatem,in superbiaet contemptu: quaj
ti : et in hac egestale inflrmats est lldilcia mea. £f
loquuntur adversusCliristum iniquitalem, superbien-
tes, cl contemnentes (anquam hominem Crecifi-
* to flufibo»Mss.,tperantes. tvaa.
229 ENARRATK)IN PSALMUMXXX. &0 -
20. [vers. 20, 21. ] Quam magna muliiludodulce- sis. In finemquidsit, riovimast,si Chrfstumnovimus;
dinis tum, Domine: exclamal hic Prophela Ula cer- dicit enim Aposldltis: Firiis enim legis Chtislusadju-
nens, et mirans quam nuiltis modiscopiosa est dulce- ttiiiam omni ttedtnti ( Rom. x, 4 ). Finis non consu-
do tua, Domine.Quamabscondisiitimenlibusle: eliam mens, sed perficiens : duobus efrini modis dicimus
cos quos emendas, multum anias; sed ne dissolula finem ; vel quo fit ut non sit quod erat, vel qUOfit iit
securitate negligentius agant, abscondis ab eis dul- perfectum sit quod inchoatum erat. Efg6 ih finetri,
cedinemamoris lui, quibus uliic est timere te. Pet- . in Chrislum.
fecistispetantibusin le : perfecisti autem hanc dulce- 2. Psalmus David ecstasis.Verbumiclasis grxCtim,
dinemsperantibus in te; non eiiiinsubtrahis eis quod' laline, quantum datur intelligi, verbo urio exponi pb-
usque in finem perseveranter cxspeclant. Inconspe- test, sl dicalur excessus : excessus atitem menlis
clu fitiorumhominum: non enira latet filios hominum, proprie solet ecstasis dici. In excessu vero lnentis
jam non secundura Adani, sed sccunduin filium ho- duo intellignntur; aut pavor, autintentio adsuperna,
minis vivcnles, Abscondeseos in abscondilovullus tui, ita ul quodam modo de memoria labantur inferna :
quam sedem perpetuaroserves iu abscondito notitix in hac ecstasi fuerunt omnes sancti, quibus arcana
tux speranlibus in te. A conlurbalionehominum: ut Dei mundum istum excedenlia revelata sunt. De liOc
jam nullani humanam conturbaiionem patianlur. menlis cxcessu, idest ecstasi, Paulus cum Ioquereluf,
21. Proteges eosintabernaculo luo, a conlradklione seipsum insinuans, ait: Stve enttn niehte excessimus
linguarum: sed hic intorini dum eis maledicx lingux Deo, sive lempetantessumusvobis,charitas enim Cliri-
obstrepunt diccntes, Quis hoc novit, nut quis inde tticompellil nos (II Cor. v, 13). HoCest, si ea tatt-
venit ? protegeseos in labernaculo fideiearum rerum, tumagerevellemus, eleatantumConteniplaHquxmeit-
quas Dominus pro nobis lemporalitcr gcssit et per- tis excessu intuemur, vobiscumnon csscmus, sed es-
tulit. scinus in supernis, tanquam conteriiptis vobis: et
22. [ vers.22. ] Benedkltts Dominus,quoniammi- quando nos ad illa superiora et interiora infifmo *
rificavil miserkordiamsuamin civilale citcumslantim: passu scqueremini, nisl rursus compellente noscha-
benedictus Dominus, quoniain post einendationem ritato Christi (qui cum in forma Dei esset, non rnpi-
acerrimarum persccutionum, omnibus mirabilein fe- nam arbitratus est csse xqunlis Dco, sed semelipsutri
cit misericordiam suara per orbcm lerrafuni, in cir- exinanivit formam servi accipiens [Philipp. n, 6]),
cuitu sociclatishumanx. nos Consideraremusesse scrvos, e( non ingrati ei a
23. [ vers.23. ] Ego dixi in ecslasi mea : unde ille quo accepimus 'alliora, proplcr eOsqui infirmi sunt
populus iterum loqtiens, ait: Ego dixi in pavoremeo< non contemneremus infcriora, et teriiperaremusnos
cum borribiliter gentes in me sxvirenl. Projectus eis qui non possunt nobiscum videre sublimia ? Hoc
sum a facieoculorumluorum : non cnim si mc respi- ergo ait, Sive menle excessimusDeo: ille enim vidct
ceres, pati me ista sineres. Ideo exaudisti, Domine, quod nosvidemusinmenlisexcessu*, ille sblusfeve-
vocemoraiionistnem, cttin clamuteinad le : ideo mo- lat secreta sua. Quippe ille hoc loquitur, qui se dicit
dum ponensemendationi, et osiendens me perlinere abreptum esse et ablalum in lcrtium ccelurii,et audi-
ad ciiram luam, exaudisti, Domine, voccin orationis visse ineffabiliavcrba, qux non licel homini loqui :
mex, cum eam ex tribulatione uimis inlcndeiem. tanlus autem fuit ille mentis exce.-sirs,ut diceret:
f 24. [ vers. 21.] DiligileDomiimmomnessuneliejus: Sive in corpore, sive exlra corpus, nescio, DeUsscit
hortatur ilerum Prophela isla cernens, et dicit: Di- (H Cor. xn, 2 ) Ergo si huric excesSutn mentis, id
ligile Dominum,omnestancli ejus : quoniainjseritatem est hnnc ocstasim , signtficat titulus psalmi hujus,
requirel Domiuus.Qtiando si justus vix salvus eril, magnaprofecto et alta quxdam sperafe dcbemusdi-
peccalor et impius uhi parebunt (I Pefr. iv, 18 ) ? cturum eum qui condidilPsalmum, id estProphetaro,
£f relribuethis qui abundanler faciunt sitperbiam:. et hno vcro per Prophetam Spirilum sanclum.
relribuet his qui nec victi convertunlur, quia inultum 3. Si vero hxc ecstasis pavor intclligendtis est, n6-
superbiunt. que liuic significationiverbi dcerit bujus psalmi con-
25. [ vers.25. ] Virililer agile , el canforleiur eor lextus ; videtUrenim de passione locuturus csse, in
veslruin: bonum sine defeclione operantes, ut tem- qua pavor esi. Sed cujus paror est, utruiri Chrisli,
porc proprio metatis. Omnesqui speralis in Domino: quia dixit, In finem, et inlelligimus finem Christurri?
id est, qui eum recte timelis vcl colitis, speralc in an forte nosler pavor? Numquid enim possumus pa-
Domino. vorera bene inlelligere in Christo propinquante pas-
ENARRATIOII. sione, qui propter eam vcnerat ? com venissct ad
SERMO 1, HABITUS PAULOPOSTNATALEM APOSTOLORUM quod venerai, nuriiquidpavebat moriturus ? Si prbr-
DIEM,ex n. 3. sus ila liomo essct, tit Dcus non esset, roagisgnu-
De principio Psatmi. derel resurrecturus, quam paveret moriturus ? Ve-
1. [ vers.1. ] Psalmi hujus quem inodo cantavimus, rumtamen quia dignatus est assumere formam servi,
quantum possumus sccreta rimemur, et inde serrao- et in oa nos vcstire se ; qui non est dedignatus assti-
nem exsculplumreddamusauribus et menlibusvcslris. 1 Tres xss,, firmo. '
Titulus ejus esl: In finem, Psalmus ipsi Davidecsta- 8 lta Er.cui MSS.suffi-agantur.
At Lov.: ilie enim videt
t Aikjttotuss., eisqui- quidnos videmus,qui fieri hommemin tnentisexctttum
concedit;ille solus,etc.
»31 S. AUGUSTINIEPISCOPI 232
mere nos in se, non cst dedignatus transligurare nos congruere, illi exccllentix capitis nostri, maximeque
in se, et loqui vcrbis nostris , ut et nos loqueremur illi Vcrbo quod in principio erat Detis npud Deum:
verbis ipsius. Hxc enim roira commutalio facta esl, nec ei in forma servi forlasse videbuntur quxdam
et divina sunt peracta commercia, mutalio rerum hic verba congruere, quam forniam servi susccpit
celebrata in lioc mundo a negotiatorc ccelesti: venit ex virgine ; et lamen Christus loquitor, qnia in meni-
accipere conlumclias, dare honores ; venit haurire brisChristi Christus. Et ut noverilis , quia unus di-
dolorem, dare salulem; venit subire inortera, dare citur Christus caput et corptis suuin ; ipse dicil cum
vilam. Moriturus ergo ex eo quod nostrum habebat, de conjugio loqueretur : Erunt duo in carneuna : igi-
non in se, sedin nobis pavebat; quia et hoc dixit, lutjam non duo, sed una caro (Mallli.xix , 5, 6). Sed
trislem esse animam suam usque ad mortem (Matth. forle hoc dicat de quocumqueconjugio? Audiaposlo-
xxvi, 38), et utique nos ipsi omnes cum illo. Nam lum Paulum : £f erunf dno, inqtiil, in carne una :
sine illo , nos nihil; in illo auteni, ipse Christus et sacramenlumhoc magnumesl, egoaulemdicoin Chrislo
nos. Quare? Quia lotus Christus caput et corpus. el in Ecclesia (Ephes. v, 31, 32) ? Fit crgo tanquam
Capul ille salvator corporis , qui jam ascendit in cce- ex duobus una qttxdam pcrsona , ex capitc et cor-
Ium ; corpus autcin Ecclesia , qux lahorat in terra pore, ex sponso et sponsa. Nam uniiatcm personx
(Ephes. v, 23). Hoc atilero corpus nisi connexione hujus miram et excellentem, commendat eliam Isaias
charilalis adhxreret capili suo, ul unus fierel ex ca- prophela : nain loquens etiam in co Christus in pro-
pite el corpore, non de ccelo quemdani persecutorem phetia ait : Sicuf sponsoalligavitmihi milram , el sicul
corripiens diceret, Saule, Saule, quid me persequeris sponsamornavit meornamenlo(Jsai. I.XI,10). Se dixit
(Act. IX,4) ? qunndo eum jam in cceloscdenlem nul- sponsum, se sponsam : quare se sponsum, sespon-
lus homo tangebal, quomodo ciiin Snulus in (erra sam , nisi quia erunt duo in carnc una ? Si duo in
sxviens adversus Christianos nliquo modo injuria carne tina, cur non duo in vocc una ? Loquatur crgo
percellebat? Non ait, Quid sanctos meos, quid servos Christus, qttia in Christo loquilur Ecclcsia , et in
meos? sed, qnid me pcrsequeris,hoc est, quid merabra Ecclesia loquitur Chrislus ; et corptts in capite, et cn-
mea ? caput pro membris clamabat, ct roembra in se put in corpore. Audi Aposlolum hoc ipstim evidcn-
caput transligurabat. Vocem namque pedis suscipit lius exprimenlem : Sicut enim corpus unum esl et
lingua. Quando forte in lurba contritus pes dolet, membrahabet multa, omniaaulemmembracorporiscuin
clamal lingua , Calcas me; non enim ait, Calcas pe- sinlmulta, unumesl corpus, sic et Christus (I Cor. xn,
dem meum, sed se dixitcalcari, quani ncmo letigit: 12). Loquens de membris Cliristi, hoc cst de fidcli-
sed pes qui calcatus est, a lingua non separatus est. bus, non ait, sic et memhra Christi; sed totum hoc
Ergo etiam sic non incongrue intelligitur ccstasis, quod dixit, Christum appellavit- Sicut enim corpus
pavor. Quid enim dicara , fratres? Si nullus omnino unum, et membra liabet iiiulta, omniaautcm membra
pavor esset passuris, diccretur ipsi Petro quod audi- corporis cum sint mtilta , unum est corpus; sic et
vimus natali Apostolorumdie, quando ei Dominus Chrislus membra multa, unum corpus. Ergo simul
prxdixit fuluram suam passioncm : Cumesses junior, omnes nos cum capite noslro Christo, sine capite
cingebaste, el ibas quo volebas; cumaulentseniorfactus nostro nihil valentes. Quare ? Quia nos cum capile
fueris, altet te cinget, el ducel quo lu non vis ? Hocau- nostro vitis : sine capile nostro, quod absit, sarmenta
tem, inquit, dixit significansqua motlemotetelur (Joan. prxcisa, non alicui operi agricolarum , scd igni mn-
xxi, 18)? Ergo si Petrus aposlolus tantn perfectione tummodo destinata. Ideo el ipse in Evangelio : Ego
quo nollet iit nolcns (nolens roortuus csl, sed volens sum vilis, vosestis palmiles, Pater meus agrkola est;
coronatus est'), quid mirum si esl aliquis pavor in el : Sineme, inquit, nihil poleslis facere (Joan. xv,
passionc etiam juslorum , etiam sanctorum ? 1'avor 5). Domine , si sine te nihil, tolum in te. Elenim
est ex huroana iufirmilate, spes ex divina promis- quidquid ille operatur per nos, nos videmur opcrnri.
sione. Quod paves luuin est, quod speras donum Polest ille niullum et tolum sine nobis, nos nihil
Dci est in te. Et melius in pavore luo agnoscis le, sinc ipso.
ut in libcratione tua glorifices qui fecit te. Pavent 5. [vers. 2.] Ergo in quncumqucecstnsi loquntur,
humnna infirmitas , non in co pavore deficil divina sive pnvoie, sive excessu roeutis, congruunt qux
misericordia. Dcnique pavens iste inde ccepit : In le, dicunlur. Dicamus in Christi corpore, dicamus omnes
Domine, speravi, non confundar in mternum. Videtis quasi unus , quia onines unitas, dicamus : In le, Do-
quia el pavet, ct sperat : videlis quia pavor iste non mine, spcravi, non confundarin mlernum.Illam, in-
est sine spe. Etiam si est aliqua in huraano corde quit, confusionem perhorrcsco, qux est in xiernum.
conturbatio, non recedit divina consolatio. Namcstquxdam conftisiotemporalisulilis, perturbatio
in
4. Loquilur hic ergo Christus Propheta ; audco animi respicientis peccila sua, respectione horreulis,
dicere, Christus Ioquilur. Dicturus est quxdain in horrorc crubescentis, erubescentia corrigcntis; undc
boc psalmo, qux quasi Christo videaiilur non posse dicit et Apostolus : Quam enim gloriamhabuislislunc
1 Am.et Er.: jirgosi relrus apostolus,tanta persecutione in his, in quibusnunc erubescitis(Rom. vi, 21)? Ergo
quo nollet ductus esl, el volensnolensmortuusest. Lov.,
fanfaperfectionequonoikt duclus estet volens,etc. Pleri- erubescere illos dicit jam lidelcs, non de prxsenli-
que MSS., tanta perfeclioquonotletut votens.Gatian.codex, bus donis, sed de prxteritis peccalis. Hancconfusic-
quo nollettit nolens.sed emendandum sic,quonolletiil; nem non formidet christianus : imo si hancnon Iia-
votensnotensmottuusesl, sed, etc.
233 ENARRATIOIN PSALMUMXXX. 23l
bueril, xlernara habebit. Qux est xterna confusio? Vide ergo, attende eum «pii dicil: Condekctor enitn
Quando fiet illud quod dictum est, £f traduceni eos legi Dei secundttm inleriorem hominem, video aulem
exadverso iiriquilaleseorum (Sap. rv, 20). Et fiet tra- atiam legem in membrismeis repugnantem legi menlis
ducentibus cx adverso iniquitalibus omnis grex ma- mem, et caplivum me ducenlemin lege peccati, qumesl
lus ad sinislram, tanquam hoedis ab ovibus separalis; in membrismeis. Miser egoItomo, quis tne liberabilde
ct audienl, Ile in ignemmternum, qui paratus est dia- corpore morlts hujus ? Gratia Dei per Jesum Christum
boloel angelisejus. Quxrunt quare ? Esurivi enim, et Dominum noslrum (Rom. vu, 22-25 ). Quare gratia?
non dedislis mihi manducare (Matth.xxx, 41). Con- Quia gratis dalur. Quare gratis datur?Quia raerita
temnebant lunc quando esurienti Chrislo non dabant tua non prxcesserunt, sed bencficia Dei te prxvene-
cibum , quando silienti non dabant potum , quando runt. Illi ergo gloria qui nos liberat. Omnesenimpec-
nudum non vestiebant, peregrinum non suscipiebant, caverunt, et egenlgloria Dci. In te crgo, Domine, spe-
xgrotantem uon visitabant, tunc contemnebant: cum ravi, non in me : non confundar in mternum, quia in
coeperint illis ista enumerari, confundentur, et hxc eo spero qui non confundit '. In tua justiiia erue me,
confusio in xternum erit. Hanc timens isle qui pavet, et eximeme ;quin non invcnisli in me jusiiliam ineam,
vel cujus ad Deum est mentis excessus, hoc rogat, erue me in tua; hoc est, illud me eruat quod me ju-
Jn te, Domine,speravi, nOneonfundar in mlernum. stificat, quod ex impio pium facit, quod ex iniquo
6. Et in lua justitia erue me, et eximeme : nam si justum, quod ex cxco videntem, quod ex cadente
altendas ad justitiara meam, damnas me. ln tua ju- surgentem, quod ex flente gaudentem. Hoc me li-
slilia etue tne. Est enim justilia Dei, qux et nostra berat, non ego. In justitia lua erue me, et eximeme.
fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dici- 7. [vers.3.] Inclinaadmeaurem tuam: fecithocDeus,
tur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic quandoipsum Christumadnos misil. Illumad nos misit
enim dicit aposlolus Paulus : Ctedettti in eum qui qui inclinatocapile digito scribebat in terra (Joan. vm,
justificat impium(quid est, qui justificat impium ? 6), quando ei adttltera roulier offerebalur punienda.IHe
qui ex impio facit juslum) deputatur fides ejus ad ju- autcm inclinaverat sc ad terram, id est, Deus ad ho-
stitiam (Rom. IV, 5). Judxi vero quia suis viribus se ininem, cui dictum est, Terra es, el in terram ibis
putabanl implere posse justitiam, offenderunt in Ia- (Gen. III, 19). Non enim quasi corporalibus locis
pidem offensionis( Rom. ix, 32) et petram scandali, Deus ad nos inclinat aurem suam, aut membris istis
et gratiam Chrisli non agnoverunt. Acceperunt enim corporeis determinalis finitus est. Omniiio nihil ho-
Legem qua fierent rei, non qua liberarentur a reatu. rum co