Vous êtes sur la page 1sur 699

Migne, Jacques-Paul (1800-1875). Patrologiae cursus completus, sive Bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica omnium s. s.

Patrum, doctorum
scriptorumque ecclesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocenti III tempora floruer.... 1841.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGIJE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA , OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, BOCTORUM SCRIPTORUMOTE

ECCIESIASTICOMM
QUIAB MVO APOSTOLICO AD USQUE INNOCENTHIII TEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QU2E
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICiE TRADITIONIS PER DUODECIM
PRIORA ECCLESUG SiECULA,
JUXTAEDITIONES INTERSECUMQUE
ACCURATISSIMAS, NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS,PERQUAM
DILIGEKTERCASTIGATA ;
COMMENTARIIS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUEVARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA
;
OMNIBUS OrERiBUSPOSTAMPLISSIMAS EDITIONESQVJETRIBUS NOVISSIMIS SjECULISDEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS,AUCTA;
INDICIBUSPARTJCULARIBUS SINGULOS
ANALVTICIS, SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTL
SUBSEQUENTIBUS,DONATA ;
CAPITULIS
INTEA 1PSUMTEXTUM EITEDISPOSITIS,
NECNON JETTITULISSINGULARUM PAGINALTUM MARGINEM SUPERIOR-EM
DISTINGUENTIBUS
SUBJECTAMQUE MATERIAM ADORNATA
SIGNIFICANTIBUS, ;
OPERIBUS CUM DUBIIS
TUMAPOGRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTOBITATE INORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS, AJIPLIFICATA ;
DUOBUS INDIOBUS GENERALIBUSLOCUPLETATA: ALTERO SCILICET RERUM. QUO CONSULTO , QUIDQUIU
UNUSQUISQUEPATRUM INQUODLIBET THEMA SCRIPSERITUNOINTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO
SCRIPTUR^ESACR^E,EXQUOLECTORI COMPERIRE SITOBVIUM QUINAM PATRES ETIN
QUIBUSOPERIJMSUORUM LOCIS
SINGULOS SINGULORUM LIBHORUM SCRIPTURiE
TEXTUS COMMENTATISINT.
EDITIO
ACCURATISSIMA, C/ETERISQUEOMNIBUSFACILEANTEPONENDA, Sl PERPENDANTUR '. CIIARACTERUMNITIDlT*if7
CHARTjE QUALITAS, JNTEGRITAS TEXTUS, PEBFECTIOCORRECTJONIS, OPERUM RECUSORUM' TUM VARIETAS^
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PHRQUAM COMMODA «IBIQUE IN TOTO OPF.RIS
DECURSU CONSTANTER / "^ C
SIMILIS,PRETIIEXIGUITAS,PRjESERTIMQUE1STACOLLECTIO, UNA,METHODICA ET CIIRONOLOGICA, / -
_ SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS IHCILLICSPARSORUM, PRIMUM j l^ *
AUTEM 1NNOSTRA BIBLIOTHECA, EXOPERIBUS ADOMNES .(ETATES, LOCOS, LINGUAS ^ !
FORMASQUE PERTINENTIBUS,COADUNATOllUM. I .

SERIES
PRIMA,
IN QUAPRODEUNTPATRES,DOCTORES SCRIPTORESQUEECCLESLELATIMS
A TERTULLIANO AD GREGOIUUM MAGNUM.
ACCURANTE J.-P. MIGNE, Gltvfiuum (Eomytetovum IN SINGULOS SCIENTLE
ECCLESIASTIC2E RAMOS EDITORE.

PATROLOGL3E TOMUS XL.


S. AUGUSTINI TOMUSSEXTDS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,


1N VIA DICTA D'AMU01SE,PRES LA BARRIERE D'ENFER.
ou PETIT-MOiNTROUGE.

18t5.
SANCTI AURELII

HIPPOPNSIS&EPISCOPI

OPERA
OMNIA,

POST LOVANIENSIUM THEOLOGORUM RECENSIONEM,

STIGATA
DENUO
AD MANUSCRIPTOS
CODICES
GALLICOS
, VATICANOS
, BELGICOS,
ETC,

XECNONAD EDITIONESANTIQOIORES
ET CASTIGATIORES,

ETSTUDIC
OPEtlA

MONACHORUM ORDINIS SANCTI BENEDIGTI


E CONGREGATIONE
S. MAURI.

<£bitio ttooiffima, emenbafa et aucfiov,

taium completonim
AccuranteM***", Editoiu

T-OMUS SEXTUS.

PARISIIS

fENlT APUD^EDITOREM1N VIGODICTOMONTROUGE,JUXTA PORTAh} INJFERNJ,


GALLICE: PRES LA BARRIERED'ENFER.

lUL
ELENCHUS 0PEHUM

QUJE IN HOC SEXTO TOMO CONTINENTUR.

DE DIVERSIS
QUVESTIONIBOS OCTOGINTA TRIBUSLIBERUKUS. Pag. H
DE DIVERSIS
Q_UiESTIONlBUSADSlMPLICIANUM LIBRIII. 101
DE OCTO DULCITIIQUVESTIONIBUSLIBERUNUS. - 147
DE FIDERERUM QILEKONVIDENTUR LIBERIINUS. 171
DE FIDEET SVMBOLO LIBERUNUS. - 1SI
DE FJDEET OPERIBUS LIBERUNUS. 197
ENCHIRIDION
DEFLDE,SPE ET CLIARLTATE LIBERUKUS. 231
DE AGO.VECHRISTIANO, LIBERUNUS. - 289
DE CATECHIZANDIS.RUDIBUS LIBERUNUS. , 509
DE CONTINENTIA '
I.IBERUKUS. 545
DE BONOCONJUGALI LIBERUNUS. 575
DE SANCTAVIRGINITATE LIBERWUNUS. , . 595
DE BOKOVlDUITATlS LIBERUNUS. 429
DE CONJUGIIS
ADULTERINIS LIBRIII. 451
DE MENDACIO
LIBERUNUS. .- 487
CCNTRA MENDACIUM LIBERUNUS. 517
DE OPEREMONACHORUM LIBERBNUS. 547
DE DIVINATIONED^MONUM LIBERUNUS- 581
DE CURAPROMORTUIS GERENDA LIBERUNUS. 591
DE PATIENTIALIBERUNUS. . . 611
DE SYMBOLOADCATECHUMENOS TRACTATUS IV. . 027
DE DISCIPLINA
CHRISTIANA TUACTATUS UNUS. - 669
DE CANTICONOVO TRACTATUS UNCS. " 677
DN0S.
Jj3_QHJ.HTAr-FlinnA~TR7n;TATDS 685
DE GATACLTSMOTliACTATUS UNUS. - ' • _ ggg
DE TEMPOREBARBARICO TRACTATUS UNUS. . -.. 699
DE UTILITATEJEJUKIITRACTATCS UNUS. 707
DE URBISEXCIDIO TRACTATUS UNUS.' "
7jg
CONTENTA IN APPENDICE.
"LIBER '
SENTENTiARrjy
XXI. 725 DE CONFLICTU VITJORIIM
ET VIRTUTUM. 1091
DIALOGUSQUXSTIONUMLXY. 753 DE SOBRIETATE ET CASTITATE. 1105
LlBERDEFlDEADPETRUM. 755 DE VERAET FALSA POEXITEKTIA. ' 1115
DE SPIRITU
ET ANIMA. 779 DE ANTICIIRISTO. 1151
DE AMICITIA. 851 PSALTERIUMQUOD AUGUSTINUSMATRISVMCOH-
DE SUBSTANTIADILECTIONIS. I 843 POSUISSE
FERTUR. 1155
DE DILIGENDODEO. 845 EXPOSITIOCANTICIMagmfwat. 1157
SOLILOQUIA. 863 TRACTATUS DEASSMIPTIONEB. MARLE. 1141
'
MEDITATIONES. 901 DE YlSITATlOKF.
1KFIR5IORUM. 1147
'
DE CONTRITIONECORDIS. 945 SERMONES DE COKSOLATIO.XE
MORTUORUM. 1159
MANUALE. 951 DE RECTITUDINE CATHOLICECOKYERSATIO-
SPECULUM. ' 967 NIS. 1169
SPECULUMALIUD QUODDICITURPECCATORIS. 985 DE SYMBOLO. 1189
DE TB.PLICl
HABITACULO. 991 DE ESUAGKI. - 1201
DE SCALAPAKADISl. 9'97' SERMONES
ADNEOPHYTOS. 1209
DE COGNITIONEVERJExnm. • 1005 DE COKTEMPTU MUNDI. 1215
- ' ' "
DE YITACHRISTIANA. 1051 I)E BONODISCIPLINIE. 1217
DE SALUTARIBUSDOCUMEXTIS. , 1047 SERMONES ALHADPOPULUM. 1221
DE DUODECIMABUSIONUMGRADIBUS. 1079 SERMONES ADFRATRES INEREMO. 125E.
DESEPTEM ETSEPTEM
YITIIS DONISSPIRITUS
SANCTI.
1089

EX TXPIS CATHOLICISMIGNE, IN TICO DICTO MONTRODGE,


Juxia porlamInferni Parisioruin,GaMice:pres la barriered'£nfer de Faris
IN SEXT,IJM TOMUM

^wfetto*

Exhibentur hoc sexto volumineOpuscula varia Augustini,quae conducunt ad informandosmores :.prseclara


quidem illa, et ingentis per se pretii, sed ordinis melioris accessionehabilura splendorem hic novum ac lucem.
Nernpe islae lucubrationesin editionibus ante vulgatis sic dislractae erant, ut qusedam in tomo secundo ac
tertio inter exegeticoslibros, quaedamvero inter polemicostomo sexto, tomo nono alise posl Traclalus iu
Joannem legerentur : quani dispositionem Erasmi olim cura-inslilulam,tdmetsi poslea recepta est a Lovanien-
sibus Theologis, mularehacnova editione decrevimus ; utquae ejusdem generis aut similis argumenti sunt,
ea coniinenler ac ordinale-perlecta et inlelligantur melius a studiosis, et eorum allius animis mentibusque
mandentur. -
Principio damus Quffistionumlibros quosdam, in quibus sunt nominandi prse cseterislibri ad Simplicianum,
Augustino jam episcopo cum illos edidit, quam dignissimi. Nam qui prius de fldei et gralise donis non recle
senseral in scriplionibusaliquot suis, hoc in opere sub exordium episcopalus sui scripto resipiscens emenda- ^
vit, abjecitque errorem suum, aposlolicoprmcipue, sicuti in libro de Prsedestinatione sanctorum profilelur,
conviciustestimonio,ex I Cor. iv, 7: quod nihilominus divino muneri ac revelationi tribuendum Yir sanctus
ibidem agnoscit. Quanquamergo illa ad Sinipliciamimdisputalione rem alicubi verset in utramque partem,'
dubilanti parum dissimilis( quod profecto disputandi genus lectorem postulat sagacem vigilantemque);
attamen sejani tum antequamPelagiana hmresisappareret,sic disseruissedicit de dono perseverantise scribens,
ut neque remanserit aliquid quo vocelurin dubium graliam Dei non secundumtnerita nostra dari, el salis egerit
eliaminilium fidei essedonum Dei, utque exiis qum ibi dicta sunt, consequenleretuceat, etiam usque in finem
perseveranliamnonnisiab eo donari, qui nos praidestinaviiin suum regnum el gloridm.
Finitis Qusestionibus,series incipit Opusculorumquaead mores magis attinent. Primum ex his librum de
Fide rerum quaenon videnlur, reslitulum imus Augustirio, cui perperam fuerat Erasmi el Lovaniensium
Theologorum' senlentia ereptus. Subsequitur opusculum de Fide el Symbolo, quod Hipponensis consilii
episcopisacceptum referre debemus, quorum jussione Auguslinus episcopalibus nondum infulis exornatus id
argumenti traclavit in illo totius Africse plenario consessu ; quem etiam traclatum amicis studiosissime
instantibusin librum redigere compulsus est. Proxime adjungitur liber de Fide et Operibus, in eos publicajjj
quisenliebanletomnes eitra discrimen admittendos ad Baptismum, et praecepta morum nonnisi j>osi^p^df:
smum tradenda, et demum baptizatos chrislianse fldei merito salvandos esse, etiamsi mores quantumImet-.-r
iniquos nunquam mutarint. Quamiertiam opinionem cuni perniciosissimamjudicaret S. Doctor, cbnvelleii?.-;
dam suscepit non semel, sed manu amica semper et paciflca ; quia profectam ab auctoribus ha!j^a«iuMe^
eatholicisac piis : quibus dum occurrit in lib. 21 de Civitate Dei, cap. 17, Nuncjam, ait, cum misericv6lifics^\
nostris agendumesse videoet pacificedispulandum. Hinc longe abesse non oporluil Enchiridion, quo doctrina—
traditur de Fide, Speel Charitale : opus vereaureum, nocturna et diurna maiiu versandum. Liber de Agone
Christiano eodem fere speclat, fldei Regulam continens et prsecepla vivendi. Hos de Fide libros excipit opus
de Catechizandis rudibus, editumrogatii diaconi Carthaginensis Deogratias,'ad quem ssepiusprimis fidei ele-
mentis imbuendi deducebanlur sacrarum litterarum rudes. Succedunt simul cum tractatu de Continentia,
quse~maleriseet argumenii sui afflnitate conjunctsesunt inier se lucubraiiones, deBono conjugali, de sancla
Yirginitale, de Bono Yiduitaiis, de Gonjugiisadulterinis. Postea de Mendacio,et conlra Mendacium: ac, ne
singula persequamur, ordine omnia certo proprioque sunt collocata.
Yerum, quod rei caput exislimamus, criticorum in ipsa Opusculajudicium, si quis forte injecit de auctore
scrupulum, ad examen vocatur : qusedamqusepro nolhis haberi volebant, genuina esse monstrantur ; alia e
cdntrario qusesolebant genuinis adjungere, vel repudiantur ut' nolha,' vel aliquo discrimine separantur ut
dubia".Hujus poslerioris generis sunt tractalus de Symbolo ad Catechumenos, et alii quidamr ex tomo nono
translali huelibelli sive Sermones, quos in extrema voluminisparte minutioribus typis excusosreprsesentamus.
In adornanda quoque Appendicenec exigua eura , nec inanis labor impensus est. Opusculorum subditi-
liorum qusesiti sunt et reperti plerumque auctores. Hugoni"Yictorinovindicatur libellus de Substantia dile-
clionis ; eidemque ipsi reddilur opus de'seplem Yitiis, et septem DonisSpiritus sancli. Liber de Scala Para-
disi reslituitur Guigoni Garthusiano : de Cognilioneverse vitae, Honorio Augustodunensi: de Yila christiana,
Fastidio Britoni: Paulino Aquileiensi, de salutaribus Documentis, de Conflictu viliorum et virlulum ,
Ambrosio Autperto: de Rectitudine catholicse conversationis, ac proinde etiam de Vanitale sseculi, Eli-
gio Noviomensi: de Bono disciplinas, Yaleriano Cymejensi episcopo , elc. Libellus de Amicitia ex Aelredo
SANCT.AUGUST.VI. _~ fUne.J
H DE DIYERSIS QUJ5STiONlBUSLXXXIU,S. AUGUSTINI 12
abbate Rhievallensi, Exposiiiocantici Magniflcatex Hugone Yictorino,ex Anselmo liber de Contritlonecor-
*
dis, ettraclalus de Anticliristoex Alcuinodecerptus ostenditur : ne quid hic addamus de iis opusculisquae
suo loeo observamusex Auguslinoaliisque scriploribus delibala confiataque; quaedam auctore forte Joanne
abbate Fiseannensi, puta Meditaliones,etc.; qusedamautem Alclieromonacho Cisterciensi, aut non multum
anliquioreconsarcinalore, seilicet de Spiritu et Anima,-Manuale, ac _de DiligendoDeo, elc. Praefixisdemum
Admonitionibusin Opuscula,quid proburii,quicleriiditiim, qiiidleclu dignum sil indicamus.

Vide prwterea librum 1, cap. 26, t. 1, Retractationum, col. 624, a verbis, Est etiaminter
illa qu» scripsinius, usque ad col. 630, verbis, Utrum anima a se ipsa sit. M.

S/AURELII AO&USTlNl

HIPPONENSIS EPISCOPI

wm miwwmmi qwmETmwmwB LXXXIII

mut mm (»).

PRIMA.Ulrum anima a se ipsa sit. • IY. Qum sitxausa 'ut'sit hdmo deteriort
QUiESTio
Qinne verum a verilate verum est; et omnis anima Ut sit homo deterior aut in ipso caiisa est, atll in
co anima est, quo vera anima est. Omnis igiiur alio aliquoi aul in nihilo. Si in hihilo, nulla caiisa
anirriaa veritate habeliitomnino ariimasil, Aliud au- esL Aut si ita accipitur in nihilOj quod IionToex
' terii anima
est, aliud veritas. Nam veriias falsitateni nihilo factus esl, vel ex iis quseex niliilo facta siirit;
hiinquanipalitur,ariima vero ssepefallitur.Nonigitur, riirsuni in ipso erit causa; quod ejiis quasi niateries
ciiin *averitaie anima est, a se ipsa est. Est aulern est nihilum. Si in alio aliqito, lilrum in Deo,'att ih
veritas Deus : Deum igitur habet auctbrem ul sil quolibet alio hbmine; an in eo quod neque Dius,
anima. neque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim
II. De libero arbilrio. Deus causa est. Si ergo in homine,-aut vi, aut siia-
Omne quod ftt, ei a qiio flt par esse non potest. sione. Sed vi nullo modo5 ne sit Deo valention
Aiioqiiinjustilia, quae sua ciiique tribuere debel, de . Siquidem Deusita optimehominem fecit, ul si vel-
rebus auferatuf necesse est. Hominemergo Deuscum lei. manere optimus, nullo resistenle impediretur;
fecit, quanquani opliinum fecerit; non lamen id fecit Suasione aulem alterius hominis si eoncedimusho-
quod erat ipse. Melior autem homo esl qui voluntate, minem depravari, rursum quserendum efil; suasor
quam qiii hecessilate bonus est. Yoliiniasigitur libera jpse a quo depravatus sit. Non enim potest pravus
dahdaliornirii fuit. non esse talium. suasor. Reslat nescio quid, quod
III. Utrum Deo auctore sit homo deleribr. nec Deus; nec homo sit: sed tamen hoc qiiidquid
Nullo sapiente homine auctofe fit homo deterior. est1, aut vim intulit, aut suasif. De vi hoc respon^
Non enim parva ista crilpa est, imo iahta est, quaain detur quod supi'a : de suasione autem "quidquidest;
*
sapienlem queihvis hominenicadere hequeai. Est quia suasio non cogit inviiums ad ejusdem honiiriis
autem Deusomfii hbnrine sapiente pfsestarilidf.Mulio voluntatemcausa depravalionisejus redit, sive aliquo,-
iiiinus igiiiir Deo auciore iil homd deterlor. Mullo sive nullo suadente deprayalus sit.
epim prsestanlior Dei voliintas, quahi tidmiiiis sa- Y. Ulrumanimal irrationalebealumesse possit.
pientis est. Illo autem auctore ciiih dicitur, iilo vb- Animal quod carel ratione, earet scientia. Nullurii
lente dicilur. Esl ergo vitium volnrilalisqub est homd aiiiem aniriialquod scientiacaret, beatum esse potesl.
deterior : quod -vitiumsi longe abest a Dei voluntate, Non igitur caditin animalia ralionis expertia ul beala
ut ratio docet, in quo sit quaerendumcst. sinl.
4 Editiliat.Er. et lihri aliquotMss.,quamvis.Siceliam
ven. M. 1 Er. el octoMss.,setl etiamhoc
anni588. e t quidquid est. ->-sic
(o) taclioatuss ubflnem Lugd. ven. M.
ADMOKITIO PP.BENEDICTORUM.
Eeeognilusestde novo(praesens tibef de DiversisQu93Stionil)usLXXXIII) ad codicesMSS:quindecim,seilicetad noma-
nos bibliolliecaevalicanaB duos, ad ParisienSesRegiaibibliolbecajunum, collegii Kavarricidubs, sorboniciunum,
Auguslinianorum majorisconventusunum, abbaliae Genovefajana? imumj Gerinaiiensis nostri coenobiiliniim, ilem ad
S.
S. MauriFossatensis, BenigniDivioneusis, S.Michaelis in Periculo maris unum, ad.duosCislercienses,et ad unuin
illustrissimidomiuiD. de S. GeorgesepiscopiClaromontani.Adbibita;suiit etiariivarianteslecliones; quas eiusdem
opusculicastigandisludioIbeologi Lovaniensescollegerunt ex Belgicisquinqrie5iss. 1'ostremoCollatsearitiquiores
cura
ediliones, isat.id esl quaeAugusliniRalisjionensis Lugduniper Joam 'rreschel excusaest, annol497; Er. qiiani
recensuitDesideriusErasnraset Frobenianoprelo edi curayitBasilefe,ah. 1528, et editioLov. quaeex Lovanien-
sium Tlieologorum xecensioneAnluerpioe impressaest Planliniauistypis, aii. 1S76.
fraterea comparavimus eas omnes editiones itiitio RfetF.telCoiiress, i- % memorafas, M.
' LLBERUNUSi
15 U
YI. De malo\ mundo, qui profecto corporeus est et sehsibilis,- et
Omne qubd est, aut esl corporeum, aiil incorpo- ad Deum, id est veritatem, quaeinlellectu ei inleriore
reum. Corporeum sensibili, incorporeum autem in- mente capitur, quse semper manet et ejusdem modi
lelligibili specie contiiietur. Omne igitur quod est, est, quse non habet imaginem falsi, a qiia disccrni
sine aliqua specie non est. Ubi autem aliqua species, non possit, tota alacritate converti.
necessario est aliquis modus,-et modus- aliquid boni X. Utrum corpus a Deo sit.
est. Summumergo malum nullum rnodurhhabet; ca- Omhe bonum a Deo : omne speciosum bonum,in
ret enimonini bono.Non est igitur; quia hulla specie quantum speciosum est ; et omne quod speeies con-
continelur, tolumque hoc nomen mali de speciei tinel, speciosiimest. Omneautemcorpus, utcorpussit,
privalione reperlum esl. - specie aliqua conlinelur. Omiie
igitur corpus a Deo.
VII. Qum proprie in animante aiiima dicalur. XI. Quare Christus de feminanatus sit.
Anima aliquando ita dicitur, ut cum menle intelli- Deus cum liberal, non partem aliquam Iiberat;
gatur; veluti cum dicimus hominem ex anima etcor- sed totum liberat, quod forte in periculo est. Sa-
pore cDnstare: aliquando ita, ut excepta mente di- pienlia ergo et Yirtus Dei, qui dicitur unigeiiitus Fi-
catur. Sed ciim excepta mente dicilur, ex iis operibus
lius, homine suscepto iiberalionem hominis indicavit.
inlelligilur quaebabemus cum bestiis communia. Be- Hominis autem liberatio in utroque sexii debuit ap-
stiae nanique carent ratione, quse rrientis semper est
parere. Ergo, quia virum opportebat suscipere, qui
propria. sexus honorabilior esl, consequens brat. ut' fefninei
VIII. Uirum per se ahima movealur. '. sexus liberalio hinc appareret, quod ille vir-defemina
Moveriper se animam sentit, qui sentit in se esse natus esl.
voluntatem. Nam si volumus, non alius de nobis vull. XII. Sententia cujusdamsapienlis(o).
Et iste molus animaesponlaneus est; hoc enim ei
Agite, o, inquit, miseri mortales, lioc agite ne un-
tributum est a Deo : qui tamen motus, non de loco
quam polluat hoc domicilium malignus spiritus; ne
in locum est, tanquam corporis. Loealiler enim mo- sensibus immixtusincestet animaesanclitalem,"lucem-
veri corporis proprium esl. Ei cum ariima voluntate,
que menlis obnubilet. Serpit hoc malum per omiles
id est, illo iholu qui localis nori est, corpus suum ta- aditus. sensuales; dat se flguris, accommbdat colori-
hien localiter rriovel, non ex eodem monsiralur et
bus, adhaeret sonis, latetin ira», infallacia sermoriis,
ipsa localiter moveri. Sicut videriiiis a cardine mo- odoribus se subjicit, infundit saporibus; ac turbidi
veri aliquid per magnum spatium loci, et tamen ipsum niolus illuvie lenebrosis affeclibus tenebral sensus l,
cardinem* non moveri loeo.
IX. Ulrum corporeis sensibuspercipiveriias possit. quibusdam nebulis implet omnes mealus intelligen-
Omne quod corporeus sensus ailingit, quod et sen- tiaj, per quos expandere lumen ratioriis radius mentis
solet. Et quia radius sethereselucis est, in eoque spe- _,
sibile dicitur, sine ulla inlermissione tcmporis coni-
culum divirise prsesentiae: in hoc enini Deus, in '
mutatur (a): velut cum capilli capitis nostri crescunl, boc volunlas innoxia, in hoc recte facti merilum re-
Vel corpus vergit in seriecluleiu, aut in juvenlam er-
lucet: Deus ubique prajsens est; tiinc autem uni-
ilorescit, perpetuo id fll, nec omninointermiilit fieri.
Quod aiiteiri nori manet, pereipi riori polesi: illud cuique nostrum simul est, cum meutis nostrse illi-
baia puritas in ejus prsesentia se esse putaverit. Ut
enim percipilur quod scieniia comprehendilur. Com-
enim visus oculorum, sifuerit vitiatus, quidquid vi-
prehehdiaulemnonpoleslquodsiiieintermissioneihu- dere non potuerit, adesse non piital; fruslra enim
talur. Nonestigiturexspectanda sincefitas verilalisa
circumstal oculos praesens imago rerum, si oculis in-
sensibus corporis. Sed ne quis dicat esse aliqua sen-
sibilia eodem modo semper maneniia, el quaestionem legrilas desil: ita eiiam Deus qui nusquam deest,
frustra pollulis animis praesens esl, quem videre
nobis de sole atque stellis afferal, in ijuibus facile
menlis csecitasnon potesl, ,., .
convinci non polest; illud cerle nemo est qui non
XIII. Quodocumenioconslelhomincsbestiisanlecellere,
cogatur fateri, nihil esse sensibile quod non habeat
simile falso, ita ut internosci non possit. Nam ut alia Inter multa quibus osteridi polesl hominem ratio-
prselermittam, omnia quseper corpiis sentimus, etiam ne besiiis aniecellere, lioc omnibus manifestum esi,
cum ea non adsunl sensibus, imagines tamen eorum quod bclluse ab hominibus domari et mansuefieri
patimur lanquam prorsus adsint, vel in somno, Velin possunt, homines a belluis nullo modd.
furore. Quod cum palimur, omnino utrum ea ipsis XIV. Non fuisse corpus Chrisli phanlasma.
sensibus sentiamus, aut imagines sensibilium sint, Si phantasma fuit corpus Christi, lefeliit Clmslus^-
discernere non valemus. Si igitur sunt, imagines sen- et si fefellit, verilas non est. Est aulem veritas
sibilium falsse, quai discerni ipsis sensibus nequeunt, Chrislus. Non igitur pbanlasma fuit corpusejus.
et nihil percipi potest nisi quod a falso discernilur, XY. De intellectu.
non est judicium verilatis cdnstitutum in sensibus. . Omne quod se inlelligit, comprehendit se. Quod
Quamobrem saluberrime admonemur averli ab hoc
1Er. et se;,temMss.,tenebratisensus.
(a) I Retract.cap. 26. de nienlelnundanda
l HicRat.et tres Mss.addunt,siqaidemmvrmlibilem. (n) Fonleiscilicel Carthaginensis,
:,J-\idendu.nDeuni.I P.elract.cap. 26.
15 DE DIYERSIS QUJSSTIONIBUSLXXXlIf, S. AUGUSTINI 1
autem se comprehendit, finitum est sibi. Et inleiie- dine et latitudine et altitudine corporis occupatur;
clus intelligit se. Ergo finjtus est sibi. Nec inlinitus nec Deustale aliquid est. Elomnia igitur in ipso sunt,
esse vult, quamvispossit; quia notus sibi esse vult, el locus non est, Loeus (amen Dei abusivedicitur
amat enim se. lemplum Dei, non quod eo contineatur, sed quod ei
XVI. De Filio<Dei. . prsesenssit. Id aulem nihil melius quam animaniunda
Deus omnium- quse sunt, causa est. Quod aulem intelligitur.
omnium rerum causa est, etiam sapienliae suse causa XXI. UlrumDeus auclor mali non sil.
est: nec unquam Deus sine sapientia sua. Igitur sem- Quisquisomnium qusesunt auetor est, et ad cujus
piternse sapientisesuaecausa est sempiterna : nec tem- bonitatem id lanium pertinet ut sit omne quod est,
pore prior est quani sua sapientia. Deinde si Patrem non esse ad eum pertinere nullo pacto polest, Omne
sempiternum esse inest Deo, nec fuit aliquando non autem quod deficil, ab eo quod est esse deficit, et
Pater, nunquam sine Filio fuit. lendit in non esse. Esse autem et in nullo deficere
XVII. De scientiaDei. bonum est, et malum est deficere. At ille ad quem
Omne proeteritum jam non ]est; omne futurum non essenon perlinet non est causa
deficiendi, id est,
nondum esl: omne igitur et praelerilum et futurum tendendi ad non esse; quia, ut ita
dicam, essendi
deest. Apud Deumautem nihil deest: nec prsetefilum causa est. Boni igitur lantummodo causa est: et
nec sed omne est Deum. pro-
jgilur futurum, prsesens apud pterea ipse summumbonum est. Quocircamali auctor
XVIll. De Trinhale. non est, qui omnium quse sunt auclor est: quia in
Omne quod est, aliud est quo conslat, aliud quanlum sunt, in tantum bona sunt
(a).
quo discernilur, aliud quo congruit. Univcrsa igitur XXII. Deum non pali necessilatem.
erealura si et est quoquo modo, et ab eo quod om-
TJbi nulla indigentia, nulla necessilas: ubi nullus
nino nihil est plurimum disiat, et suis partibus sibi-
nulla indigentia. Nullus aulem defectus in
met congruit, causam quoque ejus trinam csse opor- defectus,Deo: nulla ergo necessitas.
tel; qua sil, qua hoc sit, qua sibi amica sit. Crea-
turse autem causam, id est, auclorem.Deumdicimus. XXIII. De Patre et Filio.
' Omne castum caslitate castum est, et omne seler-
Oportet ergo esse Trinitatem, qua nihil praestanlius,
- inlelligentius et healius invenire perfecta ralio potest. num seternitate selernumest, et omne pulchrum pul-
Ideoque etiam cum veritas quaeriiur, plus quam tria cbriiudine, et omne bonum bonitale. Ei*goet omne
genera quseslionumesse non possunt; utrum oinnino sapiens sapienlia, et omne simile similitudine. Sed
-sil, utrum hoc an aliud sit, utrum approbandum im- duobus modis caslum caslitate dicitur : vel quod eam
probandumve sit. gignat, ut ea sit castum castitate quam giguil, et cui
XIX. De Deo el creatura. . principium atque causa est ut sit; aliter autem cum
Quod incommulabile est, seternum est: semper participalione eastitatis quidque caslum esl, quod
enim ejusdem modi esl. Quod 'autem commulabile potest aliquando esse non castum; atque ita de cse-
esl, lempori obnoxiumest: non ehim semper ejusdem teris intelligendum est. Nam et anima seternilaiem
modi est, el ideo aeternumnon recte dicitur. Quod vel intelligitur vel creditur consequi, sed aeierna
enim mutatur, non manet: quod non manet, non est aeternitatis panicipalione lit. Non autem ita seternus
aeternum. Idque inter imniortale elaeternum inleresl, Deus, sed quod ipsius seternitatis est auctor. Hoc et
quod omne selernum immortale est, non omne im- de pulchritudine et de bonitate licet intelligi. Quam-
mortale salis subliliter seternum dieitur : quia etsi obrem cum sapiens Deus dicilur, el ea sapientia sa-
-somper aliquid vivat, tamen si mulabiiitaiem palia- piens dicitur, sine qua eum vel fuisse',aliquando, vel
tur, noii proprie aeternum appellatur, quia non sem- esse posse nefas est credere, non parlicipatione sa-
per cjusdem modi est; quamvis immorlale, quia pienlise sapiens dicitur, sicuti anima, quse et esse et
semper vivit, recle dici possil. Ypcatur aulem aeter- non esse sapiens polest: sed quod ipse eam genue-
num interdum eiiam quod immortale est. Illud vero rit, qua sapiens dicitur, sapientlam (b). Item illa quse
quod el mulaiionem patilur, et animaeprsesenlia,cum participatione sunl vel casta, vel seterna, vel pulchra,
anima non sit, vivere dicitur, neque immortale ullo vel bona, vel sapienlia, recipiunf, ut dictum est, ut
inodo, et multo minus seternum intelligi potest. In possint nec casta esse, nec oeterna, nec pulchra, nec
selerno enim, cum pyoprie diciliir, neque quidquam bona, nec sapienlia : at ipsa caslitas, oelernilas, pul-
prscteritum quasi transierit, neque quidquam fulu- chritudo, bonitas, sapientia, iiullo modo recipiunt
rum quasi nondum sit, sed quidquid est, tantum- aul corruptioneni, aul, ut ita dicam, lemporalitatem,
modo est. aut lurpiludinem, aul malitiam. Ergo etiam illa quae
XX. De locoDei. participatione similia sunt, reciniunl dissimilitudi-
Deus non alicubi esl. Quod enim alicuhi est, con- nem : at ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte
tinetur loeo : quod conlinetur loco, corpus est. Deus potest esse dissimilis. Unde fit ut cum similitudoPa-
aulem non est corpus : non igitur alieuhi est. Et la- tris Filius dicitur, quia ejus parlicipatlone similiasunt
nien quia est, et in loeo non est, inillo sunl potius qusecumquesunt vel inler se vel Deo similia (ipsa est
omnia, quam ipse alicubi. Nec tamen ila in illo, ut
Ipse sit locus: locus enim in spatio esi quod longiiu- (a) I Ketract.cap.26.
(b) l Retract.cap. 26, et lib. 6, de Tfinit.cap.2.
"' :- '
yi LIBERTJNUS. _ 18
enim species prima, qua sunt, ut ita dicam, speciala, nuis novit quid sit bonitas Dei, potest existimare qui-
et forma qua formala sunlomnia); ex nulla parte bus peecatis certa pcena debeatur et hic et in fiituro
Patri potest esse dissimilis. Idem igilur quod Paler, saeculo. Quibus bene tractatis, probabiliter judicari
ila ut isleTilius sit, ille Pater, id est, isie similitudo, "potest, qui non sint cogendi ad poenilentiam luctuo-
ille cujus similitudo est; iste substanlia, ille sub- sam et lamentabilem, quamvis peccata fateantur; et
sianlia1, ex quo una suhstanlia. Nam si non una est, quibus nulla omnino speranda sit salus , nisi sacrifi--
recipit similitudinem similitudo; quod fieri posse cium obtulerint Deo spiritum eonlribulatum per poe-
oinnis verissima negat ralio. - nilentiam.
XXIV. Ulrum peccatumet recte factumin libero sit XXVII. D'e providentia.
volunialis arbitrio. Fieri potest ut per malum hominem divina provi-
Quidquid casu flt, temere fit: quidquid temere fit, denlia et puniat et opituletur. Nam Judaeorumimpie-
non fit providentia. Si ergo casualiqua fiunt in mundo, tas et Judseos supplanlavit' 1, et Gentibus saluti fuit.
non providentia universus mundus administratur. Si Item fieri potest ut divina providenlia per hominem
non providentia universus mundus administratur, cst bonum et damnet et adjuvet, sicut ait Apostolus :
ergo aliqua nalura alque subslanlia quse ad opus pro- Aliis sumus odor vitmin vitam, aliis autem odor mortis
Yidentiaenon pertineat. Omne autem quodest, in_ in mortem (II Cor. n, 16). Sed cum omnis tribulalio
quantum est, honum est. Summe enim esl illud bo- ;aut poena impiorum sit, aul exercilatio justorum;
num, cujus participatione sunt bona coetera. Et omne quia eadem tribula et paleas concidil, et frumenta
quod mutabile est, non per se ipsum , sed boni im- paleis exuit, unde tribulatio nomen accepil; fur-
mulabilis parlicipalione, in quantum est, bonum est. sus, cum pax et quies a molesliis temporalibus et bo-
Porro illud bonum, cujus parlicipatione sunt bona nos lucretur, et corruihpat malos : omnia haecdiyina
cselera qusecumque sunt 2, non per aliud, sed per^ providentia promeritis moderalur animarum. Sedta-
se ipsum bonum est, quam divinam etiam providen- men non sibi eligunt boni minislerium tribulationis,
tiam vocamus. Nihil igitur casu fit in mundo. Hoc nec mali amant pacem. Quare ipsi quoque, per quos
constituto, consequens videiurul quidquid in mundo id agitur quod ignorant, non jusliliae quaereferlur ad
gerilur, partim divinitus geratur, partim nostra vo- Deum, sed malevolentise suse mercedem accipiunt.
luntale. Deus enim quovis homine oplimo et justis- Quemadmodumnecbonis imputalur,quod ipsisprod- -
simo longe atqne imeomparabiliter melior et justior esse volentibus nocetur alicui, sed bono animo be- •
est. Justus autem regens et gubernans universa, nul- nevolentioeprsemium tribuitur : ita etiam caeteracrea- -
lam pcenam cuiquam sinit immerito infligi, nullum lura pro merilis animarum rationalium "vel senlitur
prsemium immerilo dari. Meritum aulem poense,pec- vel latet, vel molesta vel commoda est. Summo enim
catum; et meritum proemii, recte factum est. Nec Deo cuneta bene adminislrante qusefecit, nihil inor-
peccatum aulem, nec rede factum imputari cui- dinatum in universo, nihilque injustum est, sive
quam juste potest, qui niliil fecerit propria volun- scientibus sive nescientibus nobis. Sed in parte of-
tale. Esl igitnr et peccatum et recte factum in libero fendilur anima peecatrix : tamen quia pro merilis ibi ,
voluntatis arbilrio. est, ubi talem esse decet, et ea patilur quse talem
XXV. De cruce Christi. pati aequumest, universum regnum Dei nulla su» foe-
SapienliaDei hominem ad exemplum, quo rectevi- " ditate deformat. Quamobrem , quoniam non omnia
veremus, suscepit. Perlinet autem ad vilam rectam , novimus quaede nobis bene agil ordo divinus, in sola
ea quaenon sunl metuenda non metuere. Morsautem . bona volunlale secundum legem agimus; iu caeteris
metuenda non est. Oporluit ergo idipsum illius ho- autem secundum legem agimur, cum lex ipsa ineom-
minis quem Dei Sapientia suscepit, morte monstrari. mutabilis maneat, et omniamutabiliapulcherrima gn-
Sunt autem Iiomines qui quanivis mortem ipsam non bernatione moderelur. Gloria igilur in altissimisDeo,
timeant, genus tamen aliquod ipsius mortis horre- et in terra pax hominibusbonmvoluntalis(Luc. n, 14).
scunt. Nihilominus aulem , ut ipsa mors metuenda ' XXYIII. Quare Deus mundum
facere volueril.
non est, ita nullum genus mortis bene el recle vivenli Qui quseril quare voluerit Deus mundum facere,
homini metuendum est. Nihilominus igilur hoc quo- causam quaerit voluntatis Dei. Sed omriis causa cffl- x
-
que illius hominis cruce ostendendum fuil. Nihilenim ciens est. Omne auiem efficiens majus est quam id
erat inter omnia genera morlis illo genere cxseerabi- quod efficitur. Nibil autem majus est voluntate Dei.
lius et formidolosius. Non ergo ejus causa quserenda est.
XXYI. De di/ferentia peccatoruin. XXIX. Utrum aliquid sil sursum aut deorsum in
Alia sunt peccata infirmitalis, alia imperiliaj, alia universo.
maliliae. Inflrmitas conlraria est virtuli, imperitia Qumsursum sunt sapile (Coloss.m, 2). Ea quse sur-
contraria est sapientiae, malitia contraria est bonitati. sum sunt sapere jubemur, spiritualia scilicet, quae
Quisquis igitur novit quid sit virtus elsapientia Dei, non locis et partibus Imjus mundi sursum esse intel-
potest existimare quse sint peccata venialia. El quis- ligenda sunt, sed merito excellentise suss; ne in ejus
1 isthaecverba, iste subslantia,ille subslanlia,absunta mundi parle figamus animum noslrum, quo universo
novemMss.
* Rat.et octoMss,,quanlumcumquesunl. Aliiqualuor, l. Er. etundecimMss.,Juiam suppktnlavit.—Sicetiam
quanlacumque sunt. tugd. M.
19 DE DIVERSIS QU^STIONIBUS LXXXIII, S. AUGUSTINI 20
nos debemus exuere. Sursum auteni ac deorsum in cuiquam prodest id quo male utitur; et quodnopprod-
hujus mundi paflibus est. Nam univcrsus nec ipse ba- csl, non ulique utile est. Utile aulem quidquid esit,
bet sursum aut deorsum. Corporcns est enim; ulendo est utile :"ita nemo ulitur nisi nlili. Non ergo
quia omne visibile corporeum est. Nihil autem in utilur , quisquis male ulitur. Perfecta igiiur hominis
universo corpore sursum aut deorsuin est. Cum ratio , quae virtus vocalur 7 utitur primo se ipsa ad
enim in sex partesmotus fieri videatur, qiri rectus di- intelligendum Deum, ut eo fruatuf a quo etiam facla
citur, id est", qui circularis non esl, in anteriora et 1 esj,. Utitur autem cseteris ralionalibus animantibns ad
posteriora, in dexteriora et sinisleriora., in spperiora societatem, irrationalibus ad eminentiam. "Vjiam
et inferiora; nulla omnino ratio est cur universo cor- etiam suam ad id refert, ut fruatur Deo : ita enim
pofi ante ac post nihil sit, el dexlera ac laeva, sit au- beata est. Ergo el se ipsa utitur ; quseprofectoinchoat
tem sursum ae deorsum. Sedeo.considerantes deei- miseriam per superbiam, si ad se ipsam,- non ad
piuntur ,•quod sensibus el consuetudini dilficile pbsi- Deum referatur. Utitnr eliam corporibus .quibusdaiii
stitur. Non enim tam facilis est nbbis converslo cor- vivificandis ad beneficentiani; sic enim utitur suo
poris, quseflt, si quis capite deorsum moveri velit, corpOre : quibusdam assumendis vel respuendis ad
quam. facilis est a dextra in Isevam, vel ab anteriore valetudinem , quibusdam tolerandis ad palientiam t
in posteriorem partem. Quamobrem remotis verbis quibusdam ordinandis ad justiliam ? quibusdam con- -
secum ipsi animosatagendum esl, ut iioc eernere va- siderandis ad aliquod veritatis documentum : utitur
leat. | etiam iis a quibus se abslinet, ad lemperantiain. Ila
XXX. Utrum omnia irt ulilitatemhominis creala sint. omnibus et sensis et non sensis utitur ; nec aliquid
•Ut linter honestum et ulile inlerest, ita et jnter tertium esl. Judicat autem de omnibus quibus uli-
fruendum et utendum. Quauquam1enim omne hone- lur : de solo Deo non judicat, quia secundum Deum -
slum utile, et omne utile honestum esse, sunliliter de caeteris judicat; nee eo ulilur , sed fruilur. Neque
defendi queat : tamen.quia magis proprie alque usi- enini/ad aliquid aliud Deus referendus est. Quoniam
lalius boneslum dicitur quod proptcr se ipsum expe- omne quod adaliudreferendumest, inferius est quam
tendum est, ulile autem quod ad aliud aliquid refe- id ad quod referendum esl. Nec est aliquid Deosu-
renduiuest: secundum hane differeniiamnunc loqui-. perius, non loco , .sed excellenlia suae naturse *.
mur, illud sane cuslodienles , utiboneslum et utile Omnia ergo quse facla sunt, in usum hominis facta
nullo modo sibimet aijvevsentur. Adversari enim haec sunt, quia omnibus utitur judieando ratio a, quae
sibi aliquando imperite ac vulgariter existimanlur. homini data est. Et ante lapsum quidem non uteba-
Frul ergo dicimur ea re de qua capinms voluptatem. tur tolerandis, nec post lapsum utitur nisi conver-
Utimur ea quam referimus ad id unde voluptas ca- sus, et quanquam ante mortem corporis, jam
piendaest. Oninis iiaquehumana perversio est, quod tamen quantum potest Dei amicus, quia libenler
eliam vjtium voeaiur; fruendis uti jvelle, atque uten- servus.
dis frui. Et rursus orhnis ordinatio, quse virtus etiam XXXI. Sentenlia Citeronis, quemadmodum virlules
ndminatur, fruendis frui, et utendis uli. Fruendum animi ab illo divhm ac defmitmsint (Gic. lib. 2 de
est aulem honeslis, utendum vero utilibus. Honesla- Iiivent.).
tem voco intelligibilem pulchritudinem , quam spiri- 1. Yirtus est animi babitus naturse modo atque fa-
tualem nos proprie dicimus; utililatem autem, divi- tioni consenlaneus. Quare omnibus partibns «jus co-
'
nam\providentiam. Quapropler quanquam sint multa gnilis, tola vis erit simplicis honestatis considerala.
pulchra visibilia, quse minus proprie honesta appel- Habet igitur partes quatuor: prudenliam, jnstitiam,
laulur; ipsa tamcn pulchriludo, ex qua pulchra sunt fortitudinem, temperantiam. Prudentia est rerum bo-
qusecumquepukhra sunt, nullo modo est visibilis. narum et malarum neutrarumque scientia 3. Partes
Item multa utilia visibilia; sed ipsa utililas, ex qua ejus, memoria, intelligentia, providentia. Memoria eft
nobis prosurit quseeumqueprosunt, quam divinam per quamanimus repelitiila quaefuerunt. Intelligen-
providentiam dieimus , visibilis non est. Notum sane tia, per quam ea perspicil quas sunt. Providenlia, per
sit • visibiliuni nomine omnia corporalia conlineri'. quam futurum aliquid videtur antequam lactuni esl.
Ofsarlet ergo fruipulchris invisibilibus, id est, hone- Justitia est habilus animi, communi utilitate conscr-
stis : utrum autem omnibus, alia qusestio est; quan- vata, suam cuique tribuens dignitatem. Ejus initinm
quam fortasse honesta iion nisi quibus fruendum est, est ah natura profectum; deinde qnaedamin consue-
dici deceal. Utilibus autem ulendum est omnibus, ut tudinem ex utilitatis ratione venerunt: postea res e{ ,
quoquoeoriini opus esl. Elfrui quidem ciboet quali- ab natura profectas et ab eonsuetudine prohatas, le-
bet corporali voluptate non adeo absurde existiman- gum meius et religio sanxit. Natura jus est, quod non
lur et besiine: uii aulem aliqua re non polest nisi ani- opinio genuit, sed qusedam innata vis inseruil, ul re-
mal quod rationis est particeps. Seire namque quo ligionem, pietatem, gratiam, vindicationem, flhser-
quidque referendum sit, non dalum est rationis ex- vantiam, veritatem. Religio est quaesuperioris cujus-
pertibus; sed neque ipsis rationalibus stultis. Nee JEr. etplures Mss., sed excelkntia substaniim.— Sic
uti quisque polest ea re quse quo referenda sit neseit; etiamLugd. et ven. M. - - .
2 codicesduo, judicandiraiio.
nee quisquam polest scire nisi sapiens. Quare abuti 3 KonnuliiMss.ut apudciceronem, Rerum bonafutnel
reclius dici solent, qui non nene ulunlur. Non. enim malarumet ulrarumquescientia.
9j LIBER UNUS. 22
^
-dam naturae, quam divinam voGant, curam eerimo-. tium reperietur, aut certo jam nomine appellatunv-ut
niamque affert. Pietas, perquam sanguine conjunctis audacia quse fidentiae,pertinacia quae perseverantiae
patrisequebenevolens officium, et diligens tribuilur ..„ finitima est, superstilio quaereligioni pfopinqua est;
cullus. Gralia, in qua amicitiarum el offlciorum, al- aut sine ullo certo nomine: quaeomnia item uli con-
terius memoria, el alterius l remunerandi voiuntas traria rerum bonarum in rebus vitandis reponemps.
continelur. Yindieatio, per quam vis aut injuria, et Ac de eo quidem genere honestalis, quod omni ex
omnino omne quod xmfuiurum est, defendendo aut parte propter se peliliir, satis dictuni esl. Nrincde eo
ulciseendo propulsalur. Observanlia, per quam lio- in quo utilitas quoqueadjungitur, quod lamen hone-
niines aliqua dignitate antecellentes, cultu quodam et stum vocamus, dicendumYidetur.
- 3. Sunt igitur multa quse nos, cum dignilate, tum
honore dignamur. Yerilas, per quam immutata ea quse
sunt aut fuerunt aut futura sunt dicuniur. Consuetu- fructu quoque suo ducunt. Quo in genere est gloria,
dine aiilem jus estquod aul leviter anatura tractum 2 dignitas, amplitudo, amicitia. Gloria est frequens de
aluit, et majus fecit usus, ut religionem; et si quid aliquo fama cum laude. Dignitas, alicujus honesta^et
eorum quseante diximus, a natura profectum, miijus cultu et honore et verecundia digna auctoritas. Am-
faclum propler consueludinem videmus: aut quod in plitudo esl polenlia, aut majeslas s," aut aliquarum
morem vetuslas vulgi approbatione perduxit. Quod copiarum magna abundantia. Amicitia, voluntas,erga
genus pactum cst, par, lex", judicatiim. Pactum esl aliquem rerum bonarum, iilius ipsius causa quem di-
qnodinter aliquosconvenit.Par, quodin omnes aequaleh ligit, cuni ejus pari voluntale.' Hic quia de civilibus
est. Judicatum, de quo alicujus aut aliquorum jam causis loquimur, fruclus adamiciliam adjungimus, ut
"
senlentiis conslitulum esl. Lege jus est, quod in eo eorum quoque causa pelenda videafur, ne forle qui nos
seripto, quod populo expositum est ut observel, con- de omni amicitia dicere existimarint reprehendant 3.
tinetur, Forliludoestconsideraia periculorum susce- Quanquam sunt qui propter utilitaterii modo pelen-
. dam putent amicitiam, sunt qui propter se solum,
ptio, el laborum perpessio. Ejus parles, magniflcen-
sunt qui et propter se et propter utilitatem. Quo-
tia, fidenlia,patienlia, perseverantia. Magnificenliaest
rerum maguarum et excelsarum cum animi ampla rum quid verissime statuatur, alius Iocus erit consi-
quadam et splendida proposilione agilalio 6 alque ad- derandi.
ministratio, Fidentia est per quam magnis ct lionestis XXXII. Ulrum remullam alius alio magisinteltigat, at-
in rebus mullum ipse animus in se fiducioecerta cum que ila ejusdemrei per infinilum eal inlelligehlia.
spe collocavil. Patientia est honeslatis aut ulilitatis Quisquis ullam rem aliter quam ea resest inlelligit,
causa rerum arduarum ae difficilium volunlaria ac fallilur : el omnis qui fallilur, id in quo fallitur non
diulurna perpessio. Perseverantia est in ratione bene intelligit. Quisquis igilur ullam rem aliter quam est
non eam intelligit. Non ergo polest uuid-
cpnsiderata stabilis et" perpelua permansio. Tempe- intelligit,
rantia est rationis in libidinem atqiie in alios non re- quam intelligi, nisi ut est. Nos autem aliquid non ita
ctos impetus animi firma el moderata dominalio. Ejus ut est intelligimus, velut hoc ipsum nihil intelligi,
paTtes, conlinenlia, elementia, modesiia. Continentia tandum quod non iia ut esl intelligilur. Quare non est dubi-
est per quam cupiditas consilii gubernatione regilur. esse perfectam intelligentiam, qua praestan-
tior esse nou possit; et ideo non per infinitum ire
Clemenlia, per quarn animi temere in odium alicujus
illecti concitaliquecomitate retinenturG. Modestia,per quod quseque res inielligitur, nec eanr posse alium
alio plus intelligere.
quam pudor honestus claram 7 et stabilem comparat
auctoritatem. XXXIII. Demetu.
2. Atque hsec omnia propter se solum, ut nihil Nulli dubium est norialiam metuendi esse causam,
nisi ne id quod amamus, aul adeptum amittamus, aut
adjungatur emolumenti, petenda sunt. Quodutnion- non adipiscamur speratum. Quare quisquis hocipsum
slretur, neque ad hoe noslrum institutum perlinet, et
a brevitale praecipiendi remolum est. Propter se au- non metuere amaveril atque habuerit, quis melus est
tem vitanda sunt, non ea modo quaeiis conlraria sunt, ne id possit amittere? Multa enim quseamamus el ha-
ut fortitudini ignavia, et justitise injustilia; verum hemus, metuimus amittere; ita ea custodimus metu :
etiam illa qusepropinqua videnjur et finitima esse, ;' • non mpluere autem nemo polest custodire metuendo.
absunt autem longissjme, Qnod genus fidenliaecon- Itera quisquis amat non metuere,'.atque id noudum
trarium est diffidentia, et ea re vilium est: audacia, habet, speralque se habiturum, non eum oportet me-
non contrarium, sed apposilum ac propinquum, et luere ne non adipiscatur. Hoc enim metu nihil aliiid
tamen vitium est. Sie unicuique virluti finitimumvi- metuitur quam idem metus, Porro metus pmnis ali-
quid fugit, et nulla res se ipsam fugit. Non igitur me-
1 Hic deerat, alterius; restitnitur ex Mss. et ex ci- tuitunuetus. Sed si quis existimat non rectedici quod
cerone.
- Edili, jactatum.At wss. quidam et Ciceroniani 1 Er. el Lov.fl/icwyj/sfto!!£s!«!w,AtBat.etaliquotMss.cuin
tractum. libri,
3 vox, lex, abest a Bat. et trilius Mss. cicerone,honesta.Miciiaeliriuscodex, honestate.— Lugd.
1 AliiraotMss.etcieero, wquabile. et ven., alicujusftwiesJafis,-utEr. etLov. M.
2 AliquotMss.et ciceroniani libri, potenlimaut maje-
5 Editi, cogitatio.Asliiss. poliores et Cicero,agitalio. siotis.
e AliquolMss.ei cicero, in odium alkujus iiivectionis 3 m s:ss.quibusdamet in ciceronianisIjbris, ie omni
condtalicomitatereiinenlur. amicuiadicereexislimant,revrehendereincipiant: et infra
' Bat.et tres Mss.,cliaram. halient,conslituatur;loco,statuatuf.
$5 DE DIVERSISQU.ESTI0N1BUSLXXXIIT,S. AUGUSTINI 24
metus aliquid metuat, cum anima potius ipso melu turpis, quo animusse ipso inferiora seetatur, quaema-
metuat; illud attendat, quod cognitu facile est, nul-, gis proprie cupiditas dicitur, omnium scilicet malo-
lum metum esse nisi futuri et imminentis mali. Ne- rum radix. Et ideo non amandum est, quod manenti
cesse est autem ut qui metuit, aliquidfugiat. Quisquis et frnenli amori* auferri potest. Cujus ergo rei amor
itaque meluere metuit, est profeclo absurdissimus, ainandus est, nisi ejus quae non potest deesse dum
atnatur? Id aulem est, -quod nihil est aliud habere
quia fngiendohabet idipsum quod fugit. Nam quoniam
non meiuitur nisi ne aliquid mali accidat, metuere ne quam nosse2. Porro aurum et omne corpus non hoc
accidal nifitus, nihil aliud est nisi amplecti quod re- est habere quod nosse: non itaque amandum est. Et,
spuis. Quodsi repugnans est, sicuti est, nullo prorsus quoniampolest aliquid amari, nec haberi, non solum
modo metuit, quisquisnihil aliudamat quam non me- ex his quae amanda non sunt, ut pulcbrum aliquod
tuere.-Et propterea nemo potest hoc solum amare, et corpus, sed eliam eorum quseamanda sunt, ut beata
non hahere. Utrum autem hoc solum amandum sit, vita; elrursus potest aliquid liaberi, nec amari.ut
alia qusestioest. Jam quem non exanimat metus, nec compedes: jure quserilur utrum possit quispiam id
cupiditas eum vastal, nec segritudomacerat, nec ven- quod habere nihil est nisi nosse, non amare cum ha-
tilat gestiens et vana laetitia. Si enim cupit, quia nihil beat, id est, noverit. Sed cum videamus nonnullos
aliud est cupiditasnisi amor rerum transeunlium, me- non ob aliud, verbi gratia, discere numeros, nisi ut
tuat necesse est, ne aul amittat eas cum adeptus fue- eadem disciplina pecuniosi fiant, aut hominibus pla-
rit, aut non adipiscatur. Non auleirimetuii: non ergo ceant; quam cum didicerint, ad eumdemfinemrefe-
cupit. Ilem si angitur animi dolorej necesse estetiam runl, quem sibi cum discerent, prqposuerant; neque
melu agitetur: quoniamquorum malorum praesenlium ullam disciplinam aliud sit habere quam nosse: fieri
est anxietudo, eorum est el imminentiummetus. Melu potest ut habeat quisquealiquid, quod habere, hoe
autem caret: ergo et anxieludine. Item si Isetelur ina- sit quod nosse, neque amet lamen. Quanquambonum
niler, de iis rebus laetatur, quas potest amittere: quod non amatur, nemo potest perfecte habere vel
quare metuat necesse est ne amittat. Sed nullo modo nosse. Quis enim potest nosse quanlum sit bonum,
meinit: nullo modo igitur lselatur inaniter. quo non fruitur? Non autem fruitur, si non amat: nec
XXXIV. Utrum non aliud amandum sil, quam melu habet igilur quod amandum est, qui non amat, eliam
carere. si amare possit, qui non hahet. Nemo igilurbeatam
Si vilium est non metuere, non est amandum.Sed vilamnovit, et miser est: quoniamsi amanda est, sic-
nemo beatissimus meluit, et nemobeatissimusin vitio uli est, hoc est eam nosse quod habere («).
est. Non est itaque vitium non metuere. At audacia 2. Quaecumita sint, qnid est aliud beate vivere,
vilium est. Non ergo quisquisnon meluit, audax est; nisi aeternum aliquid cognoscendo habere? jEter-
quanquam omnis qui audet, non metuat. Item cada- num est enim, de quo solo recte fiditur, quod amanli
ver omne non metuit. Quapropter cum .commnnesit auferri non potest: idque ipsum est quqd nihil sit
non metuere beatissimo et audaci et eadaveri, sed aliud habere quam nosse. Omnium enim rerum prae-
beaiissimus id habeat per tranquillitalem animi, au- stantissimum est quod aeternumest: et proplerea id
dax per temeritatem, cadaver qiiia.omnisensu caret; habere non possumus, nisi ea re qua praslantiores
neque non amandum est non meluere, quoniam beati sumus, id est mente. Quidquidautem menle habetur,
esse volumus; neque solum amandum, quoniam au- noseendo habelur; nullumque bonum perfecte nosci-
daces et inanimes esse nolumus. lur, quod non perfecte amatur. Neque ut sola mens
XXXY. Quidamandumsit. polesl cognoscere, ita et amare sola polest. Namque
1. Quoniam quidquid non vivil non metuit, neque amor appelitus quidam est: et videmusetiam caoteris
vila carendum quisquam persuaserit, ut metu etiam animi parlibus inesse appetitum, qui si menli ra-
carere possimus; amandum est sinemetuvivere. Sed tionique consentiat, in tali pace et tranquilliiate va-'
rursus quia vila metu carens, etiani, si intelligenlia cabit mente contemplari quod oeternum est. Ergo
careat, non est appetenda; amandum est sine melu eliam cseterissuis parlibus amare animus debet hoe
cum intellectu vivere. Idnesolum amandum? anamor lam magnumquod mente cognoscendumest. Et quo-
quoque ipse amandusest? Ita vero, quando sine hoe jniam id quod amatur, afficiat ex se amantem ne-
illa non amantur. Sed si propter alia quse amanda cesse est; fit ut sicamatumquod oeternumesf, seler-
sunt amor amatur, non reete amari dicitur 1. Nihil nitale animum afficiat.Quocircaeademumvita beata,
enim aliud est amare, quam propter se ipsam rem quse oeternaest. Quidvero seternum est, quod oeier-
aliquam appetere. Num igitur propter se ipsum amor nitale animuni afficiat, nisi Deus? Amor amem rre-
appetendus est, cum quando desit quod amalur, ea Irum amandarum, charilas vel dilecliomelius dicilur.
sit indubitata miseria? Deinde cum amor motus qui- Quare omnibus cogitationis viribus considerandum
dam sit, neque ullus sit molus nisi ad aliquid; cum est saluberrimum illud prxceplum, DiligesDominum
quserimus quid amandum sit, quid sit illnd ad quod 1 Bat. et ocloMss.,amatori.
moveri oporteat, quserimus. Quare si amandusest 2 QualuorMss.cum Eugypio,quam sicui noscendumest
amor, non utique omnis amandus est. Est enim et nos&e. Et infra,Nemoigilur beatamvitamsicul noscenda
est, novit. Addilamentumsumptum est ex I Betract,
"*sicRat.et octodecim nonrecteatnor cap. 26.
Mss.AtEr. et LOV.,
dkitur. —Lugd.et ven., amari. M. , (a) i Betract.cap.26.
>.. • '
35 LIBER UNUS. 26
Deum luumin toto corde tuo, et in tola anima tua, et chritudo virtutis, ut charitalis libertas prfe servitute
in lola mentetua (Matlli. xxn, 37); et illud quod ait timoris emineat. Tunejam persuadendum estfideli-
Dominus Jesus, Bmc estaulem vita mterna, ul cogno- bus praecedentibusregenerationis Sacramentis, quee
scant te solum verum Deum, el quem misisti Jesum necesse est plurimum moveant, quid inlersit inler
Cliristum(Joan. xvn, 3). duos homines, veterem et novum, exteriorem etin-'
XXXYI. De nutrienda charitate.. leriorem, terrenum et coelestem; id est, inter eum
1. Charilatem voco, qua *amantur ea quae non qui bona carnalia et temporalia, eteum qui spiritua-
sunt prae ipso amante conlemnenda : id est, quod lia et oeterna sectalur: monendumque ne perilnra
seternum est, et quod amare ipsum seternum potest. beneficia et transeuntia exspeclentur a Deo, quibus
Deus igiiur et animus quo amaturs, charitas proprie etimprobi homines abundare possunt; sed firma et
dicilur purgalissima et consummala, si nihil aliud sempiterna, pro quibus accipiendis omnia quaein hoc
amatur (a) : hanc el dilectionem dici placet. Sed cum mundo bona pulantur et mala,: penitus conleriinenda
Deus magis diligitur quam animus, ut malit homo sunt. Hic praestantissimumillud et unicum-exemplum
ejusesse quam suus, lunc vere animo summequecon- Dominici hbminis proponendum cst Vqui cum setot
sulitur, consequenter el corpori, nobis id non curan- miraculis tanlam refum polestatem habere monslra-
tihus aliquo appetitu salagenle, sed lantumprompla et ref, et ea sprevit quaemagna bona, et ea sustinuit
oblata sumenlibus. Charitatis autem venenum est, quaemagnamalaimpefitiputant : quos mores et di-
spes adipiscendorum aut relinendorum temporalium. seiplinam, ne tahtd minus quisquam aggredi aiideat,
Nutrimenlum ejus est, imminulio cupiditatis; perfe- quanto illud magis Jionorat, el de pollicitalionibus
clio, nulla cupidilas. Signum -profeclus ejus, immi- atque horlatiohibus ejiis, et de imilantium multitu-
nutio"timoris; signum perfeclionis ejus, nullus ti- dine Apostolorum , marlyrum, sanclorumque innu-
hior : quia et radix esl omniwn malorum cupidilas merabilium, quam non sint illa desperanda osten-
(I Tim. vi, 10); el, consummatadilectioforas millit li- dendumesl.
morem(I Joan. IV, 18). Quisquis igitur eam nutrfre 3. At ubi fuerint carnalium voluplatum illecebrse
vult, inslel minuendis cupidilatibus. Est autem cu- superatoe, cavendum est ne subrepat atque succedat
piditas, amor adipiscendi aut obtinendi temporalia. cupiditas placendi bominibus aut per aliqua facla
Hujus mimiendoeinilinm est, Deum timere, qui solus mirabilia, aut per difficilem conlinentiam sive pa-'
limeri sine amore non potest. Ad sapientiam enim tienliam, aut per aliquam largilionem, aut nomine
tenditur, et nihil verius eo quod dictum est,'Initium scientioevel eloquenlise: in eo genere esl et cupidilas
sapientimlimor Dornini(Eccli. i, 16). Nemo est qnippe. honoris. Conlra quaeomnia proferantur ea quoescripla
qui non magis dolorerii fugial, quam appeiat volu- sunt de laude charitatis, et de inanitate jactantiac;
ptatem : quandoquidemvidemus eliam immanissimas doceaturque quam sit pudendum eis placere velle,
bestias a maximis voraplalibus absterreri-dolorum quos nolis imitari. Aut enim boni non sunt, et nihil
metu; quod cum in earumdem consueludinem verle- magnum est a malis iaudari; aut boni sunt, et.eos
rit, domiloe et mansuetaevocanlur. Quapropter quo oportet imitari. Sed qui boni sunl, virlule bonisunl:
niam inest homini ratio, quse cum servit cupiditati virtus autem non appetit quod in aliorum hominum
perversione miserabili, ut homines non timeantur, polestale est. Qui ergo imitalur bonos, nullius lio-
suggerit lalere possecommissa, etad legenda occulta minis appelit laudem; qui malos, non dignus est
peccala astutissimas fallacias comparat; eo fit ut bo- laude. Si autem placere hominibus ideo vis, ut eis
mines quos nondum delectat pulchritudo virlutis, prosis ad diligendum Deum; non jam hoc, sed aliud
nisipoenisa peccando delerreantur, quoe verissime cupis. Qui autem placere cupit, necessarium adhue
per sanctos et divinos viros prsedicantur, et quod babettimorem : primum, ne oceulte peccando inler
celant hominibus, Deo celari non posse consentiant, hypocrilas a Domino computetur; deinde, si bene-
difficilius domenlur quam feroe. Ut autem limeatur factis placere appetit, ne hanc mercedem aucupans
Deus, divina providentia regi universa persuadendum perdat qriod dalurus est Deus.
est; non lam rationibus, quas qui potest inire, po- k. Sed devicta isla cupidilate, cavenda snperbia
tesl jam et pulchritudinem senlire virtutis, quam est. Difficileestenimut dignetur consociari homini-
exemplis vel recentibus, si qua occurrunt, vel de hi- bus, qui eis placere jam non desiderat, et plenunTse
sloria, etea maxime quse ipsa divina pirovidenlia virtulibus putat. Itaque adhuc necessarius est timor,
procuranle, sive in Velere, sive in Novo Testamenlo ne illud etiam quod videlur habere, auferalur ab eo
exceilentissimam auctorilatem religionis recepit. Si- • (Matlk. xxv, 29); et manihus ac pedibus ligatis mit-
mulaulemagendum est et depoenis peccalorum, et talur in tenebras exteriores (Id. xxn, 13). Quapro-
de praemiisrecle factorum. : pler Dei limor non solum inchoat, sed eliam perficit
2. Jam vero cum aliqua non peccandi consuetudo, - sapientem. Is est autem qui summe diligit Deum, ct
quod onerosum pulabalur, facile esse persuaserit; proximum tanquam se ipsum. Quoeaulem in hoc iii-
incipiat guslari dulcedo pielalis, et commendari pul-
*lta Mss. At editi, charilutem voco molum animi 1Eugypiusin duobusMss.,exemplumDominiproponrn-
quo, ctc. dum eti : locoscilicetad lib. 1 Betracl.cap. 19, emendalo;
*QuidarnHss., quoamanlur. ubi Augustinuscbristuma se aliquandodictumesse homi-
(tf)lRetract.cap.26. nem Dominicum non probal,
21 DE DIVERSIS QU^STIQNJBUS LXXXHI, S. AUGUSTINI •28
tomm audiunt singuli. '
nereperieula^ifucultalesqne, metuendae sint, etqui-
bus remediis uti oporteat, aliaquaestid est. XLIII. Quare Filius Dei in homine apparuit, el Spiri-1
XXXVII. De sempernato. tus sanctus in columba?
Meliorest semper natus, quam qui semper nasci- jQuja ille venit, ut exemplum vivendi demonstraret
tur. Quia qui semper nascitur, nondum est natus; et hominibus; isle, ut donum ipsum, quo bene vivendo
nunquam natus esl aut natus erit, sijsemper nascilur. pervenitur, signifiearet, apparuit. Utrumque autem
Aliud esl enim nasci, aliud natum esse. Ac per hoe visihiliter faclumest propter carnales, ab iis quaeocu-
nunquam filius, si nunquam nalus : filiusaulem quia lis corporeis cernuntur, ad ea quaemente inlelligunr.
natus, est semper filius : semper igitur natus. tur, sacramentorum gradibus transferendos. Nam et
XXXVIII.De.conformationeqnimm. verba sonant et transeunt; nee tamen ea quae verbis
Cum aliud sit nalura, aliud disciplina, aliud usus, sign.ificantur, cum aliquid divinum atque aelernum
et haec in una anima intelligantur nulla diversitate loquendo exponitur, similiter transeunt.
suhstanlise : item cum aliud sit ingenium, aliud yir- XLIY. Quare tanto post venit Dominus Jesus Cliri-.
l|is,aliud tranquillitas, simililer unius ejnsdemque stus, etnon in principiopeccatihominis?
substantiae : et cum anima sit alterius substantiae, . Quia omne pulchrum a summa pulchritudine est,
quam Deus, quanquam abillofacta; ipse autem Deus quod Deus est: lemporalis autem pulchritudo rebus
sit sacratissima illa, ef multis verbo, re paucis co- decedenlihus succedeniibusque peragitur. Habet au-
gnita' Trinit.as: djligentissime investigandum est, tem decorem «uum in singulis quibusque hominibus
quod ait Dpmjnus Jesus, Nemo venit ad me, nisi quem singulaquaequeaetasab infanlia usq"tiead senectutem.
P.ater qtiraxeril (Joan. vi, &&);et, Nemo venitad Pa- Sicut ergo absurdus est, qui juvenilem tanlum seta-
irem, nisi per me (Id. xiv, 6); el, Ipse vos in omnem lem yellet esse in homine temporibus subdito; invi-
veritateminducet (Id. xyj, 13), deret enim caeteris pulchritudinibus, quae cseteris'
XXXIX. Dealimenlis. astalibussuas vices alque ordinem gerunt: sic absur-
Quid est quod accipit cam rem, quani c,ommutat? dus est, qui in ipso universo genere huniano unam
ut aninial cibum. Quid esl quod accipitur, el com- aetatemdesiderat; nam et ipsum lanquam unus homo
mutatur? u£ idem cibus. Quid est quod aeeipitur, et aelatessuas agit. Nec oportuit venire divinitus ma-
non commutatur ? ut oculis lux, et sonus auribus. Sed gislrum, cujus imitatione in mores optimos formare-
haecper corpus accipit anima : quid est autem quod tur, nisi tempore juventutis (a). Ad hoc valet quod
per se ipsam accipit, et commutat in se ? ut aliam Apostolus dicit, sub lege tanquam sub psedagogo
animam, quam recipiendo in amiciliam sui similem parvulos custoditos (Galat. nr, 23, 24), donec verii-
facit. Et quid est quod per se ipsam accipit, et non ret cui servabatur, qui per Prophetas promissus erat.
commutat? ut veritatem'. Quare cognoscendum est; Aliud enim estquod divina providentia quasi privatim
et quid sit Petro dictum, Macta ct manduca( Acl. x, cum singulisagit, aliud quod generi universo tanquam
13); et quid in Evangelio, Et vita eral (ux hominum publice consulit *. Nam et quieumque singuli ad cer-
(Joan. i, 4). tam sapientiam pervenerunt, norinisi eadem veritate
XL. Cum animarum naiura una sit, unde hominum suarumsingillatim selatum opportunitate illustrati
diversmvoluntates? sunt: a qua veritate, ut populus sapiens lieret, ipsius
Ex diversis visis diversus appetitus animarum generis humani opporluna setatehomo susceplus est.
est, ex diverso appetitu diversus adipiscendi suc- XLV. Adversusmathematicos.
eessus, ex diverso successu diversa eonsuetudo, ex 1. Noneos appellar.untmathematicos veteres, qui
diversa consueludine diversa est voluntas. Diversa nune appellantur; sed illos qui temporum numeros
autem visa ordo rernm facil : occullus quidem, sed motu cceliac siderum pervestigarunt, de quibus re-
sub divina providenlia cerlus tamen. Non itaque ob ctissimedicitur in Scripturis sanctis : llerum nec his
"hpc putandum est diversas esse naluras animarum, debetignosci. Si enhn tantum poluerunl scire, ut pos-
quia diversae sunt voluntates; cpm etiam unius ani- sent mslimaresmculum; quomodohujus Dominumnon
maevoluntas pro temporum diversitate varietur. Si- facilius invenerunl (Sap. xm, 8, 9)? Mens enim hu-
quidem alio tempore dives esse cupit, alio tempore, mana de visibilibusjudicans, potest agnoscere omnl-
conlemptis diviliis sapiens esse desiderat: et in ipso bus visibilibus se ipsam esse meliorem. Qusetamen
temporaljumappetitu alio tempore uni homini negolia- cum etiam se propler defectum profectumque in sa-
lio, et alio tempore militia"placet. pfentia fatelur esse, mulabilem, inveriit supra se esse
XLI. CumgmniaDeusfecerit, quarenonmqualiafecerit. incommulabilem veritatem : alque ita adhaerenspost
Quia non essent omnia, si essent oequalia: non ipsam, sicut dictum est, Adlimsilanima mea posl te
enim essent multa rerum genera, quibus cbnficitur (Psal. LXII;9); beata efficilur, inlrinsecus inveniens
universitas, primas et secundas, et deinceps usque etiam omnium visibiliumCreatorem atque Dominum;
ad ultimas ordinatas habens crealuras : et hoc est non quoerensextrinsecus visibilia, quamvis eceleslia:
quod dicitur, omnia. quseautnon inveniuntur,flutcum magnolabore fruslra
XLII. QuomodoCkrislusel in uleromatris fuerit et inveniuntur, nisi ex eorumquaefbrissuntpulchritudine,
in ccelis. 1DuoMss.,tanquampublicisutililatibusconsulii.
Quomodoverbumhominis.quod etsimulti audiunt, (a) IIRetract.cap. 26.
29 LiBER UXUS. 30
inveniatur artifex qui intus est, et prius in anima prseler Groeciamfuisse in aliis genlibus sapierites :
superiores, deindein corpore inferiores pulchritudiiies quod etiam Plato ipse non solum peregrinarido sa-
operatur. pientiaeperficiendsegratia salis teslatus est, sed eliam
2. Adversus eos autem qui nunc appellantur ma- in Iibris suis com.memorat.Hos ergo, si qui fuerunt,
thematicijvolentesactus nostros corporibus ccelestibiis non exislimandum estideas ignorasse, quamvis alio
subdere, et nos vendere stellis, ipsumque prelium , fortasse eas nominevocaverint. Sed de nomine hacte-
quo vendimur, a nobis aceipere, nibil verius et bre- nus dictum sit : rem videamus, quse maxime consi-
vius dici polest, quani eos non respondere, nisiacce- deranda atque noscenda est, in potestate constitutis
ptis constellalionibus. In constellationibiis autem vocabulis, ut quod volet quisque, appellet rem quam
notari partes, quales * trecentas sexaginta dicunt cognoveril.
habere siguiferum circulum : molum autem cceli per 2. Ideas igitur latine possumus vel formas vel
imam horam fieri in qujndecim partibus, ut tanta species dicere, ut verbum e verbo transferre videa*
mora quindecim parles oriantur, quantam tenet una mur. Si autem rationes eas vocemus, ab interpretandi
hqra. Quoepartes singulaesexaginta minulas babere quidem proprietate discedimus ; rationes enim grsepe
dicuntur. Minutas autem minutarum jam in cqnstelr ).6yoiappellantur, non ideae: sed tamen quisquishoo
lationibus, de quibus futura praedicerese dicunt, non vocabulouli voluerit, a re ipsa non aberrabit', Sunt
inveniunl; conceptus autem geminorum quoniam uno namque idese principales formsequsedam, vel ratio-\
concubilu efflcitur , attestanlibus medicis , quorum nes rerum stabiles atque incommutahiles, quaeipsaa '
disciplina mullo est certiof atque manifestior, tam formatsenonsunt,ac per hoe aeternseac semper eodem
parvo puncto lemporis contingit, ut in duas minutas modo sesc habenles, quse in divina intelligentia con-r
minularum non lendatur. Unde ergo in geminis tanta tinenlur. Et cum ipsse neque orianlur, neque inter- j
diversitas aclionum, et eventuum, et voluntalum , eant; secundumeas tamen formari dicituroirniequpd (
quos necesse esteamdem constellationem conceptio- oriri el interircpotest, jet omnequodoritur el interit,l
nalem bahere, etamborum unam constellationemdari Anima vero negatur eas intueri posse, nisi ralionalis,
niathemaiico -, tanquam unius hominis? Si aulem ad ea sui parte qna excellit, id est ipsa mente atque
genitales 8 cnnsleliationes se tenere voluerint, ipsis ratione, quasi quadam facie vel opulo suo jnteriorg
geminis excludnntur, qui plerumque ila post invicem atque inlelligibili. Et ea quidem ipsa ralionalis anima
fundunlur ex uiero, ut hoc lemporis intervallum non omnis et quaelibet,sed quaesancta ct pura fuerit,
rursus ad minutas minularum rcverlatur, quas tra- haecasseritur illi visioni esse idonea : id est, quae
ctandas in constellationibus nunquam accipiunt, jiec illum ipsum oeulurn quo videntur-ista, sanum, gt
possunt tractare. Cum autem mulla vera eos prsedi- sineerum, ot serenum, et similem his rehus quas
xisse dicatur, ideo ftt, quia non tenent homines me- videre inlendit, habuerit. Quis aulem religipsus et
moria falsitales erroresque eoruni: sed non intenli, vera religione imbutus,.quamvis nondum possit haec
nisi in ea qure illorum responsis provcnerint, ea quae intueri, negare lamen audeat, imo non eliam prqfi-
non provenerinl obliviscuiitnr : et ea commemorant, leatur, omnia quae sunt, id est, qnoecumquein suo
quae non arte ilia, que nulia esl, sed quadam ohscura genere propria quadam nalura eoritineiitur, ut sint,
rerum sorte coniingunt. Quod si perilise illoruni vo- Deo auctore esse procreata, eoque auctore omnia quse
lunt tribuere, dicant artificiose divinare eliam morluas vivunl vivere, atque universalem rerum incolumita-
membranas scriptas quaslibet, de quibus plerumque lem, ordinemque ipsum quo ea quoemulanfur, suo§
pro voluntate sors.exit. Quod si non arle de codieibus temporales cursuscerto moderaminecelebrant, summj
exit sscpe versus futura praenunlians, quid mirum si Dei legibus contineri et gubernari ? Quo conslituto
etiam ex animo loquentis, non arie, sed sorte exit alque concesso, quis audeat dicereDeum.jrrationabi-
aliqua prsedicliofnlurorum ? liter omnia condidisse? Quod si recte dici vel credi
XLVI. De ideis. non pptesl, restat.ut omnia ratione sinl condita. Nec
1. Ideas Plalo primus appellasse perhibetur (a) : eadcm rationchomo, qua equus : hocenim absurdum
non tanien si hoc nomen anteqiiam ipse institueret, est existimare. Singula igitur propriis sunt creata
non erat, ideo vel res ipsse non erant, quas ideas vo- ralionibus. Has autem ratjones ubi arbitrandum est
cavit, vel a nullo erant intellectoe; sed alio forlasse esse, nisi in ipsa mente Creatoris? Non cnjm exlra
atque alionomineab aliis alque aliis nuncupataesunt. se quidquam positum inluebatur, ut secundunj id
Licet enim cnique rei incogiiiire4, quse nullum ha- conslitueret quod constituebat : nam hoc opinari sa-
beal usilatum nomen, qtiodlibet nomen imponere. crilegum est. Quod si hse rerum omriiumcreandarum
Nam non esi veriMmilc, sapientes aut nullos fuisse crealarumve raliones in divina mente contineiitur,
aiite Plalonem ; aui isias quas Plato, ul dicluin est, neqiie in divina mente quidquam nisi selernum alquo
ideas vocat, qiiajcumquo res sint, non intellexisse : incommulabilepotest esse ; atque hasrerum rationes j
'
siquidem lanta in cis vis consiiluilur, ut nisi his in- "principales appellat ideas Plato : non solum sunt
lelleclissapjens esse nemo possit. Credibileest etiam idese, sed ipsaeverse sunt, quia seternoesunt, et ejus-
1 SicMss.Editivero, parlesmquales,etc. modi atque incomnuitabllesmanent; quarum partiei-
2 ItainMss.Atia excusis,dare malhematicos.
3DuoKSS.,ad nativas- patione lit ut sit quidquid est, quoquomodoest. Seil-
* QuatuorMSS.,cognitm.
1 omnespropeMss.,abkorrebit.
(a)Hb. 7 deCiviUDei,cap. 28.
31 DE DIVERSIS QUJESTlONlBUSLXXXIII, S. AUGUSTINI 3t
anima ralionalis inter eas res quae sunl a Deo con- si potuit, et non voluit, invidusest. Ex quo cqnficitur
ditae, omnia- superat; et Deo proxima est, quando aequalemgenuisse Filium.
pura est; eique in quanlum charitate coliaeserit,in LI. De hominefaclo ad imaginemet simililudinemDei.
tantum ab eo lumine illo intelligibili perfusa quodam 1. Cum exteriorem et interiorem Iiominem divina
modo et illuslrata cernit, non per corporeos oculos, Scriplura commemoret, et in lanlum eos discernat,
sed per ipsius sui principale, quo cxcellit, id esl per ut ab Apostolo dictum sit, El si exlerior homonosler
intelligentiam suain, islas raliones, quarum visione corrumpilur, sed interior renovalur de die in diem
fit bealissima. Quas rationes, ut diclum est, sive ideas, (II Cor. iv, 16); quaeri potest utrum unus horum
sive formas, sive species, sive i'ationes licet vocare , - factus sit ad imaginem et siniililudinera Dei. Nam
et multis conceditur appellare quod libet', sed pau- illud stultum est quoerere, si unus, quis horum ? Quis
cissimis videre quod verum est.- enim dubitat eum potius qui renovatur, quam eum
XLVII. Utrum aliquando cogitationes noslras videre qui corrumpitur, dicere ? Utrum autem ambo, magna
possimus. quajslio est (a). Nam si cxicrior homo est Adam , et
interior Christus, bene ambo inlelliguntur. Sed cum
Quaeri solel quomodo post resurreclionem atque
immuiationem corporis, quae sanclis promitlilur, Adam, sicut a Deo factus est, bonus non manserit, et
carnalia carnalis effeclus sit, non absurde
cogitaliones nostras videre possimus.Conjeclura ila- diligendo
videri hoc ipsum ei fuisse cadere, imaginem
que capienda est ex ea parte corppris nostri, quae Dei' etpotest,
habet similitudinem amittere. Ac per hoc ipse re-
plus lucis; quoniam angelica corpora, qualia
nos habituros speramus, lucidissima atque aelherea novatur, et ipse esl interior : quomodoergo est ipse
esse credendum est (a): si ergo mulli motus animi et exterior ? An secundum corpus; ul interior sit se-
nostri riunc agnoscuntur in oculis,-probabile est quod cundum animam, el inlerioris sits resurreclio et re-
nullus iriolus animi latebit, cura lolum fuerit corpus novatio, quse nunc fil secundum morlem prioris vitse,
in isli oculi caro sunt. ' id esl peccali, et secundum regenerationem novse
sethereum, cujus comparalione
vitse, id est justiliae? Quos item duos homines sic ap-
XLYIII. De credibilibus.
pellal, ul unum velerem, quem debemus exuere, alte-
Credibiliumtria sunl genera. Alia sunt quoesemper rum novum, et eum induendumcommemoret
(Coloss.
credunliir, et nnnquam intelliguntur: sicut est omnis in, 9,10): quorum rursus illum appellat imaginemter-
historia, temporalia et humana gesla percurrens. reni hominis, quia secundumpeccatum primi hominis
Alia quse mox, ut credunlur, intelligunlur : sicut sunt geritur, qui est Adam; alterum
imaginem coelestis
omnesrationes humanse, vel de numeris, vel de qui- hominis (I Cor. xv,
49), quia secundum justitiam se-
buslibet disciplinis. Tertium, quaeprimo creduntur, cundi hominis geritur, qui est Jesus Christus. Exte-
et postea intelliguntur: qualia sunt ea quse de divinis rior aulem homo, qui nune corrumpitur, futura resur-
rebus -non possunt inlelligi, nisi ah his qui mundo rectione renoyabitur, cum istam mortem persolverit,
sunt corde; quod fit prseceptis servalis, quse de bene quam naluroe debet, lege illa quse in paradiso data
vivendo accipiunlur. ests.
XLIX. Quare filii Israel sacrificabant visibiliterpeco- 2. Quomodoautem non sit incongruum, quod dici-
rum viclimas? tur eliam corpus factum ad similitudinem Dei, facile
sunt etiam sacra intelligit qui diligenter altendit quod dictum est, Et
Qnia spiritualia, quorum imagines Deus omnia bona valde (Gen.i, 31). Ncmo enim
carnalem populum celebrare oportebat, ut proefigura- fecit dubitat quod sit ipse primilus bonus. Multisenim mo-
tio novi populi servitule veteris fieret (b). Quorum
dis dici res possunt similes Deo : alia?secundum vir-
duorum populorum differentiam etiam in unoquoque
tulem et sapientiani factae, quia in ipso esl virlus et
nostrum licet advertere, cum quisque ab utero malris
non facla; alisein quanlum solum vivunl,
velerem hominem necesse est agat, donec vcniat ad sapienlia
ubi non est necessecarnaliter quia ille summe et primilus vivii; alioein quanlum
juvenilem setatem; jam
sed ad voluntate sunl, quia ille summe et primilus est. Et ideo qusa
sapere, polest spiritualia converli, tantummodo sunt, nee tamen^vivuntaut sapiunf, non
et intrinsecus regenerari. Quod ergo in uno homine
perfecte, sed exigue sunt ad similitudinem ejus; quia
recte educato, ordinenaturae disciplinaquecontingit 2, et
hoc proporlione in universo genere humano fieri per ipsa bona sunt in ordine suo, cum sit ille super
omnia a omnia bona procedunt. Omnia
divinam providentiam, peragique pulcherrimum est. vero honus, quo
' qusevivunt et non sapiunt, paulo amplius parli-
L. De mqualitaleFilii. cipant similitudinem.Quod enim vivit, etiam est: non
Deus, quem genuit, quoniam meliorem se generare aulem quidquid'est, eliam vivit. Jam porro quse sa-
non poluit (nihil enim Deo melius), generare debuit piunt, ila illi similitudinesunt proxima, ut in creatu-
sequalem. Si enim yoluit, et non poluit, infirmus est: ris nihil sit propinquius. Quod enim parlicipat sa-
1 SicMss.At editi, hoc ipsum ei fuisse carere inwgine
8 sic pleriqueMss.Editiautem, etmullis concediturqp- T>ei.
pellare nominibus,sed, etc.
3 Fossatensis
2 Er. et Lov.,inleriorsit. MeliusBat.et Mss.,interioris.
codex, natura disciplinaqueagit. Aliiqui- — Lugd.etven., interiorsit, ut Er.et Lov. M.
dam,mturat disciplinmque contingit. 3 Hic editi addunt, per prmceptum.Kavarricuscodex,
(o) I Betract.cap. 26, et lib. 22, de Civit.Dei, cap.29. postprmceptum;quoda casterisfere Mss.abest.
. («) Lib.10de Civit.Dei,capp.5,6. \a) Lib.11de Trinit.cap. 1.
Z% . LIBER UNUS. 54
pientise, et vivit et est: quod autem vivit, necesse est non aiitem omne quod simile est, etiam imago pro-.
ul sit, non necesse esl ul.sapiat. Quare cum homo prie, sed forte abusive dici potest. Scd cavendum in
possit parliceps esse sapientise secundum interiorem ' talibus ne quid nimis asseverandum putetur, illa re
hominem, secundum ipsum l ita est ad imaginem, sane salubriler cuslodita, ne quoniam corpus quodli-
ut nulla nalura inlerposila formetur; et ideo nihil bet per localia spalia porreclum est, aliquid lale cre-
sit Deo conjuncilus. Et sapit enim, et vivit, et est: datur esse substanlia Dei. Nam res quae in pafte mi-
qua crealura nihil est melius. . _ nor est quam in tolo, nec dignitati animaeconvenit;
3. Quod si exterior liomo vita illa accipitur, qua uuanto minus majesiali Dei ?
per corpus sentimus quinque nolissimis sensibus, LU. De eo quod dictum esl, Poenitel me fecisse ho-
' minem '
quos cum pccoribus habemus.communes : nam et ipsa (Gen. vi, 6, 7).
molestiis sensihilibus, quaeperseculionibus ingerun- "DivinaeScripturaea lerreno et humano sensu ad di-
tur. corrumpi potest : non immerilo et iste homo vinum et coelestem nos erigentes, usquead eaverba
particeps dicilur similitudinis Dei; non solum quia descenderunt, quibus inter se stullissimofum eliam
vivit, quod etiam in besliis apparet;, sed amplius quod utitur consuetudo. Ilaque earum etiam affeclionum no-
sd mentem converlilur se regentem, quam 2 illustral mina, quas animus noster-palitur, quas longissime a
sapientia, quod in bestiis non potest ralione caren- Deoesse sejunctas jam .qui melius sapit iutelligii, non
libus. Corpus quoque hominis, .quia solum inter ani- dubilaverunl illi viri per quos loculus est Spiritus san-
malium terrenorum corpora, non pronum in alvum ctus, opportunissime in libris ponere. Ut, verbi gra-
prostratum est, cum sit vislbile, sed ad intuendum tia, quoniam difficillimumest ut homo aliquid vin-
coelum ereclum, quod est principium visibilinm"; dicet siue -ira, vindiclain Dei quse onmino sine ista
quanquam non sua, sed animse proesentia vivere co- perlurbatione flt, iram tamen vocandam judicave-
gnoscaliir : tamen non modo quia est, et in quantum runt (a). Ilem quia conjugis castitatem zelando yiri
est, utique bonum esl: sed etiam quia laleest, ut ad custodire consueverunt, illam Dei providentiam per
contemplandum coelum sit aptius,- magis in hoc ad quam prsecipitur atque agitur ne anima corrumpatur,
imaginem et similitudinem Dei, quam csetera corpora - et deos alios atque alios sequens quodam modo me-
animalium faclum jure videri potest. Tamen quia i'elrieelur, zelum Dei appellaverunt. Sic et manum
homo sine vita non recte appellatur (a); non corpus Dei, vim qua operalur; el pedes Dei, vim qua in om-
solum homo exlerior, nequesola vita qusein sensu est nia custodienda 4 et gubernanda perlendit; et aures
corporis, sed utrumque simul rectius fortasse intelli- Dei vel oculosDei, vim qua omnia pereipit atquein-
gilur. telligit; et faciem Dei, vim' qua se manifeslat atque
4. Neque inseite dislinguitur, quod aliud sit imago dignoscilur; et caetera in liunc modum, propterea
et jsimilitudoDei, qni etiam Filius dicitur; aliud ad scilicet quia nos ad quos sermo fit, et manibus so-
imaginem et similitudinem Dei ~,sicut hominem fa- Iemus operari, et pedibus incedere, el quo lert ani-
clum accipimus (b). Sunt etiam qui non fruslra intel- mus pervenire, et auribus atque oculis
caeterisque
ligant duo dicta esse, ad et
imagincm similiiudinem : sensibus corporis corporalia percipere, et facie inno-
cum si una res esset, unum nomen sufficere potuisse tescere : et si quid aliud ad hanc lanquam
regulam
asserunt. Sed ad imaginern menlera faclam volunt, perlinet. Hoc modo igitur> quoniam mutare cceptum
quse nulla interposita subslantia ab ipsa verilate for- - aliquod et in aliud transferre non facile solemus 2 nisi
matur, qui etiam spiritus dicllur : non ille Spiritus poenitendo,quanquam divinaprovidentia serena mente
sanctus, qui esl ejusdem substanlioe, cujus et Pater intuentibus appareat cuncta certissimo ordine admi-
el Filius, sed spirilus hominis. Nam ita hos discernit nistrare, accommodalissime tamen ad humilem huma-
Apostolus : Nemo scil quid agalur in Iwmine, nisi spi- nam intelligentiams ea quoeincipiunlesse, nequeper-
rilus hominis;et nemoscit quid agalur in Deo, nisi Spi- severant quanlum perseveralura sperata siint,-quasi
rilus Dei (1 Cor. n, 11). llem de spiritu hominis di- per pcenitenliam Dei dicuntur ablata.
cit: Salvum.facialspirilum vestrum, et animamet cor- •.Llil. De auro et argento quod Israelitm ab Mgyptiis ac-
pus (I Thess. v, 23). Et isle enim factus est a Deo , ceperunl.
sicut et caetera creatura. Scriptum est enim -in Pro- 1. Quisquis duorum Tesiamentorura dispensatio-
verbiis hoc modo : Scilo quoniam Dominus corda ho- nes, pro temporum congruentia, generis humani di-
minum novit; etquifinxil spirilum omnibus, ipse scit ligenter setalibusdistributas inluetur, satis, quantum
omnia (Prov. xvi, 2). Ergo isle spiritus ad imaginem «xistimo, inlelligit quid proprie priori aelati
generis
Dei nullo dubitante faclus accipitur., in quo estinlel- humani, quid posleriori conveniat. Divina enim pro-
ligenlia verilatis : hacret enim veritati nulla interpo- videnlia pulchre omnia moderanle, ila universa ge-
sita erealura. Caelera hominis ad similitudinem facla nerationum series ab Adam usque ad finem sseculiad-
videri volunt; quia omnis quidem imago similis est, minislralur, lanquam unius hominis a pueritia usque
ad senectutem temporis sui iractum aetalis gradibus
1 Ediii,secundumse ipsum. At Mss., secundumipsum; terminantis. Et ideo virtutum eliam
id est, homineminteriorem. gradus in mori-
i 2Lov.,convertitseregentem,quem,elc. jdissenlientibus 1 Rat. et septemMss.,comtituenda.
editisaliiselMss. 2 DuoMSS., non fere solemus.
I Retract.
(u) Lih.7 de eap. 26. / 3 in aliquotMss.,ad humitemhominm intelUgenUaiH.
(t>) n,
rrinit., cap. 6, 12, et I Retract.cap, 26.' (a) Lib. 1Sde Civit.Dei,Cap.23.
55 DE DIYERSIS QU^ESTIONIBUSLXXXHI, S. AUGUSTINI 36
bus , dohec venialur ad sunnnam hominis perfectam- angelum, qui pro suaevoluritatis pefvefsitate vel ad
que virtutemr oporlet eiun distinguere, qui divinis viridiclam peccatorum, vel ad exercilalioriem purga-
lectionibus pium aiiimum intendit :'ne forte cum in- lionemque eorum qui secunduin Deum renascuiiliir,
- venerit aliquando parvis parva, aliquando majora ma- in infimis nalurse gfadibus ofdinalus esl. Legimus
• joribus imperari, reputans in comparatibne majo- enimdecepturiifegein (d) falsovalicinio pseudoprophe-
rum l peccata esse illa quae minora sunt , non arbi- larUm : et ita legimris, ut neque sine divinb judicio
trelur decuisse ut talia Deus hominibus imperaret. faclum inveniamus, quoniahi digniis eratilleisic de-
Sed nunc de virlutum gradibus nimis longum est dis- cipi; heque per eum angelum, quem deceptionis of-
putare; Yerumtameri quod adproeseniem quaestio- ficium suscipere non deceret; sed per angelum erro-
nem discutiendam satis est, quanlum ad decipiendum risv qui sibi ultro lales piartfesimpohi cum laelilia po-
- atiinet, summa ,et perfecia virtus est neminem deci- stulavit (III Reg. xxu; C-38). Quibusdain eniiri Scri-
perej atque illud exhibere quod diclum est, Sit in ore plurarum locis aperlius aliquid exponilur-, qhoddili-
veslro,Est,est; Non, non (Matth. v, 57). Sed quiahoe gens et pius lector etiam in aliis locis, in quihus minus
eis imperatum est, quibus jam regnum ecelorum pro- aperilur , intelligal. Deus enim noster sie ad salulem
missum esl; magna autem virtus est hiec implere ma- animarum divinoslibros Spirilu sancto moderatus est,
jora, qujbus debetur hoc praemium; Regnumenim cm- ut non soium manifestis pascere, sed etiam obscufis
lorum vim palilur, et qui vim faciunt, diripiunt illud exercere nos vellet. Ex liae igilur ineffabilialque su-
(Id. xi, 12): quacrendumestquibus gradibus ad istam bliinirerum adminislratione, qusefit ]ier divinam pro-
summitatem perfectionemqueveniatur : in quibus uli- videnliam, quasi transcripta esl naluralis lex iii ani-
1
<juegradibus inveniunlur illi, quibus adhuc terrcnum mam rationalem, ut in ipsa vitae hujus eonversaiiohe
regnum promillebatur-, quo promisso lanquam par- - moribusque terrenis hoinines talium dislributionum
Tuli praeluderent, et ah uno Deo2, qui est oninium imaginesserveni. Hincest quod judex dainnalum per-
Dominus,, inlerim lerrenis gaudiis, quibus adhuc in- culere indignum sua persona et nefafiumjudieal: ejus .
hiabant, impetratis, inde proflcientes et spiritu cre- tamen jussu hoc facil carnifex, qui pro sua ctijiidi-
scenles 3 auderent eliam sperare cceleslia.Sicul ergo tate sic ordinalus est in olficio', ut perculiai iegum
summa et pfope divina virtus est, nemineiii decipere; moderatidhe damnaium, qui posseieiiaminnoceriiem
sic ullimum vitium est, quemlibet deciperc. Ab Itoc sua crudelitate percutere. Nam rieque pef se ipsum
ullimo vitio ad illam summam virlutem lendenlibus hoc judex facit, neque pef principem vel advocaiurii,
. gradus esl, neminem quidem vel amicum, vel igno- aut aliquem in officio"suo, cui lale ministerluni hbn
. tum, sed tamen inimicum aliquando decipere; Utide convenienler iinponitur. Hinc est etiam quod ifratio-
eliam illud a poela dictum prope jam proverbii eon- nalibus animantibus ulinmr ad eas fes quas per ho
suetudinem obtinuil: mines agi nefariumest. Nam utique dignrisf s't fur mor-
su lacerari : id tamen hoinb noii per se ipsiini agit,
Dolusj9n virtus, quis in hoste requiral? . aut per filium, ant per donieslicum, aut
(Mneid.lib.2 v. 590.) eiiamper fa-
Sed quoniam et ipsc hoslis polest plerumque ihjusle niulum suum; sed per cahem, quain bestiam talia fa-
decipi-, veluti ,cum paclum aliquod fit de iemporali cere pro natura; suaegradihus decei. Cum igiiut quos-
pace; quas inducias voeanlj ct rion servalur fides, dam pati aiiquid deceat, quod alios facere iion de-
et csetera talia; multo est purgalior sunimaeqtieilli ceat; minisieria quaedam sunt media •, quibus digna
virluli propinquior, qui quanquam velit hbslem de- injungunlur officia; ul eis utens ipsa justilia, non so-
cipere, non.eum lamen- decipil riisi auctorilale di- lum talia pati quemque imperet, qiialia pati euin de-
vina. Deus enim novit vel solus, vel cerle longe ex- cet, sed etiam iis facierilibus, qiios talia facere noh
cellenlius quam homines alque siheeiius-,qiia quisque mirius decet. Quaprojjler cum et JEgyplii dccepiione
poena praemiovesit dignus. .digni essenl, et populus Isfael pro illa oeiate generis
2. Quapropter Deus quideni per seipsum neminem humani in lali adhuc gradu morum cbnslitulus esset,
decipil; est enim Pater Yerilatis : et Ycritas, et Spi- ut non indigne hosteni deeiperel; faclum est ut ju-
ritus Yeritalis : dignis lanien digna dislribtiens (quo- hcret Deus, vel potius pro illorum cupidilate permit-
niam hoc quoque pertinet ad juslitiam el verilateni), .teret, ut vasa aurea ei argentea, quibus adhuc ter-
ulitur ariimis pro meritis etdignitatibus, qnoesuntiii reni regni' 1 appetitores inhiabarit, et peterent ai)
gradibus earum, ul si quisquam dignus est decipi, jigyptiis non reddituri, el acciperent quasi reddituri
non soluin per seipsum eum non decipial, sed ne- (Exod. III, 22). Quam et mercedeni tam diuturni la-
que per- talem hominem, qui jam coiigrnenter dili- Jjoris alque operis pro lalium animarum gradu non in-
gtl, el custodire persislit, Sit in ore veslro, Est, esl; .justamDeus esse voluil, et poenamillorum quosdi-
Non, non; neque per angelum, cui non convenit per- gnevfecit amillere id quod reddere debueruni. Kon
sona failacise.: sed autper talem lioniinem, qui noii- itaque Deus deceptor est, quod eredere nefaiimu et
dum se luijushiodi ctipiditaiibus exuil; aut per lalem impium esse quis non intelligat? sed nierili.iuui-ct
1Excusi,majora.sed meliusdeeemMss^,majorum. personarum justissimus distributor, faciens quaedam
2 Edili,et ab unoDeoabundanter.Vox,abundanter,abest per se ipsum, quse illo solo digna sunt, eique soii
a plerisqueMss. (a) ScilieetAeliab.
3 Er. et l.ov., svccrescentes:
At Mss.,crescenles.—Lugd. 1 sie Rat.et Mss.AtEr. et Lov., lerrenmrei.—sic etiaifi
etven., succrescentes, utEr. etLov. M. Lugd.el Yen. M.
57 - LIBER UNUS. . - .58
convehiunt; sicuti est illuminare animas, et se ipsum LIV. De eo, quod scriptum esl, Mihi autem adhsere-
eis ad perfruendum prsebendo, sapienles beatasque re Deo bonura est (Psal. LXXII,28).
praeslare : alia per servieniem sibi cfealuram, inte- Omne quod est, aut eqdem modo semper est, aut
getrimislegilius pro merilis ordinatani, quaedameo- non. Et omnis anima omni corpore melior est. Me-
ium jiibens, quaedampermittens, usqiie.ad passe- jius est enim omne quod yivificat, quam id quod
funi adniinisifatlohein, sicut Dominus iri Evangelio" , viviflcalur : corpus aulem ab anima vivificari, non a
"
dicit," et iisque ad reui aecorem, usque ad nunierum ^ corpore ariimamj nemo ambigif,'i, Quod autem cor- -
etiarii capillorurri nostforuin divina prbvidentia per- pus non est, et tamen aliquid est, aut anima est^ aut
venienle (Maitli. x, 29, 30, etLuc. ea melius aliquid. Deterius enim omni corpore nihil
' iendente'alqiie
D'e qua etiam diclum esl.: Pertendil a est: qiiia el si riiateriam qiiis dixerit, iinde ipsum
' xn, 27, 2,8).
fine usque ad finem forliier, et disponit omniasuaviter corpiis iit; recte, qiibriiam caret oriihi specie, hihil
' dicitur. Rufsus iriier
(Sap. viii, 1)'. corpus et aiiiiriam, qiiod riielius
3. Quod aiitehi pef animafum lhiriislefia suis legi- sil corpore, deterius aniina, hori invenitur. Si qiiid
- biis servientia Deus puniat, et digiie digna supplicia '^him esset medium, aut vivificafelur ah aniiha, aiit
retribuat, ciim ipse trariquillissimus inarieat, aper- viviflcafet aniniam, aut neulriiih : aut vivificafet
' lissinie ita scfiptiim est: Ipsum quoijuequi puhiri non ' corpus, aut vivificafeiur -a bbrpofe, aut neutrum. At
'debeat;condemnare, exteruni aillimas ' a tua virlute. "qiiidquidviviflcatur ab "ariiiha, corpus eSt: si qiiid
Virtus enim tua juslitim initiuhi est; el ob hoc quod siuterii vivificat' aniriiam , iheiius" est quam aninia.
'
omniuht Dominus es, omnibus le pafcefe facis. Vir- Riirsiim qiio vivificaliit 'cbrpus; aninia esl : quod
iutem enim tu oitendis, qui noh cfederis essein virfute viviiicatiir a corpore;- hiliil est. Neiittum vfefo, id
consummdtus, sed in iis qui sciuht audaciqm irdducis. 'e&l,nuliius vitse indigeiis 2 nuliamque vilain tribueiis,
Tu uutemDominusvirlulum , cum Iranquillitate judi- ^aut oinnino nilril esl, aiit aliquid et cbrpofe ei aniriia
tas, el cum magna reverenliq disponis nos (Id. xn, meliiis. Sed utruni quid tale sil in rerum naiura,
'
15-18). alia qdsestio est. Nunc irilerihi ratio comperit niliil
4. Item quod primo in terrenis rebus fit gradiis ad inter borpus et animam esse, quod sit corpofe me-
coelestemjusiitiairi, quaejam fifiriibribus2 impefatiij', lihs, ahima delerius. Quod ahlem est tmnii' ariiiha'
"DominuSostendit, cuiri ait : Si in aliehb fideles hon nielius; id Deuni diciriiuS (ii); cui; qiiisquis eum
fulslis', tiEsimnt quis dabil vobis (Luc. xvi, 12) ? Et iiitelligit, jiinctus est. Qiiod enini iritelligitut vbrum
quod pfo suis gfadiBiis animae doceariiur, lei ibse est; hec bmne quod efediiur verum csi. Qiiidqiiid
DorhiniisdemonStfat 'difcens:Multa habeovobis dicere; atiiem verum "est,. atque a sensibus el a menle se-
sed nkhc n'6'npotestis porlare illa (Joan. xvi, 12). Et junbluih esi, cfedi tantum, hbri taihen senfifi aut
Aposiolus; cum ait: Ego, ffdtres; non potui vobis ihtelligi potesl. Deo igitur juhfctum est quod inielligit
loqui quasi spiritualibus, sed quasi carndlibus. Lac Deum. Intelligil arilem rationalis ariima Deuhi: Nam
vobis polum dedi,non escam; neque enim poteralis: inlelligit quod sempef ejusmbdi est, neque iiliain
sed neque adhuc poleslis; adliuc enim 'eslis carhales patitur mulalioheiii: At et cofpus per tempus et
(I Cor: III, 1, 2). Quod ehirii iii istis secundum gradiis locos, et anima ipsa raliorialis, quod aliqiiaridb sa-
suos actiim est; hoe in iinivefso genere huniano agi piens, aliquando slulta esl, riiutationempatitiir. Quod
coghoscimus, ut aiia earhali pophlo, alia spifiluali, autem semper eodeih. modo est, melius profecto est
pro temporum congruerilia jiibereiitur; Non efgo • quam id quod noh ita est. Nec quidquam esl melius
miruin si hbstem decipi dignum 3 decipere jussi surit, rationali anima , nisi .Deus. Cum igitur intelligit
qui erant adhuc digni lidstfem decipere. Nori eniiri aliquid quod semper eodem modq sese habet; ipsum .
jam efant idonei quibiis dieerelur, Diligile ihimicos .sine dubio intelligit. Haee autem esl ipsa veritas;
vestros; sed tales erarit qiiibiis taiitumiriodo dici cui quia inlelligendo anima raiionalis juiigiturs et
"oporteret h, Diliges proximum tuum, el oderis inimi- boc bonum est animse, recte aceipilur id esse quod
cum luum (Mattlu vj 44, 45). Adhuc eriim ille pfo- .dictum est, Mihi aulem ndhmrere Deo bonum^est.
iiinuS qiiam late intelligendus essel, rioii erat terii- _LY.De eo quod scriptum esl, Sexaginta suntreginoD,
pofis tradere. Inchoatio ergo quaedam facta est sub octoginta concubinLe-, et adolescenlulae quarum
psedagogo, ut magislro perfectio servareiur : eurii non esl numerus (Cant-.vi, 7).
tamen ideni Deiis, et paedagdgum pafvulis dederit, Denarius numerus potest signiflcare universitatis
liigem illarii scilicet per famulum suum; et magi- scientiam. Quaesi ad interiqra «t intelligibilia refe-
siruni gfandioribusE, id est, Evarigeliiiih pef Urii- ratur, quse senario numero significanlur-, fit quasi
cum suum. decies sexies, quod esl sexaginla : si ad -lerrena ef,
corruptibilia, quae oclonario numero significaripos-
*
- Eat. et Lov., qui puniri debeat, condemnas]et exte-
rum exislimas.Bnendantnr ad Er. et adliss. gistrum, ex.Rat,et nonriullisMss.—Ltigd.
2 Er. et Lov„ qum jam infirmioribus. verius aliquqt riumgrandioribusi\it&. e.tLpv. M.. etxen.;iMgiste~ ,
sieul 1 aulemab
Mss.;qilmjdinfirmioribus.Aut quidam codex, noh AjjquotMss.,,_o;y«_ anima vivifwalur,nona
infmnioribus imperatur—Lugd.etVen.,infirmg.oribus. M. corpore anhna. VI igilur
' nteliorsit omni corpore anima,
3 Ral.et pleriqne Mss.,deceplionedignum. nemg ambigit.. . '
1 Er. et Lov:,"dicipoterat. AlRat.et pleriqueMss., dici 2 Lov.,ihtelligens:corruptewac repugnantibuseliiUsalfis
oporteret. _ _ ._ elMss. ^
* Er. et Lov.,tnagisleriuhigrandioribus.Reponimus,ma- (a) I Retract.cap, 25.
59 DE DIVERSIS QU/ESTIONIBUSLXXXIH, S. AUGUSTINI . 40
sunt, fiunt decies octies, quod est octoginta. Reginae autem unum et duo et tria et qualuor simul decem
ergo, sunt animae regnantes in intelligibilibus et flunt, sic unum et duo et tria et -quauior quater
spiritualibus. Concubinse, quae mercedem accipiunt ducta quadraginla fiunt.
terrenorum, de quibus diclum est, Acceperunt mer- " 2. Si autem quaternarius numerus recte corpus
cedem suam (Matth. vi,2). Adolescentulse quarum significat, propler qualuor notissimas naturas, quibus
non est numerus, quarum rion est delerminata scien- constat, siccam et humidam, frigidam et calidam;
tia, et diversis dogmatibus periclitari possunt : ut et quod progressio a puncto ad longiludinem, a lon-
numcrus, quod dietum esl, significet certam et in- gitudine ad laliludinem 3 a lalitudine ad altiludinem,
dubitalam confirmationem scienliae. solidilatem corporis facit, quae rursus quaternario
LVI. De annis quadraginta sex mdificati templi. numero conlinelur : non absurde inlelligitur quadra-
numerus temporalem dispensalioneni signi-
Sex, novem, duodecim, decem et octo, ha.c in genarius
unum fiunt* quadraginta quinque. Adde ergo ipsum flcare, qua)pro salule nostra gesta est, cum Dominus
unum , fiunt quadraginia sex : hoe sexies, flunt corpus assumpsit, et visibiiiter hominibus apparere
ducenla septuaginta sex. Dicilur aulem conceptio dignatus est. Unum enim et duo et tria el quatuor,
huniaiia sic procedere etperfici, ut primis sex die- quoe significant Crealorem et crealurain, qualer
lius quasi laciis habeai similitudinem, sequenlibus ducta, id est, percorpus temporaliler demonslrata,
novem diebus converlatur in sanguinem, deinde fiunt quadraginla. Nara inter quatuor et qualer hoc
duodecim diebus solidetur, reliquis decem et octo interest, quod qualuor in slatu sunt, qualer in motu.
diebus formelur usque ad perfecta lineamenia om- Ergo ut qualuor referuntur ad corpus, ita quater ad
nium membrorum, et hinc jam reliquo tempore usque - lempus : insinualurque sacramentum corporaliter et
ad tempus parlus magnitudine augealur. Quadraginla tempofaliter gestum, propler eosqui corporum amore
erant, et lemporibus subdili *. Quadragena-
ergo quinque diebus addito uno, quod significat sum- iniplicaii
mam : quia sex et novem ct duodecim et decem et rius ergo numerus, ul dictum est, temporalem ipsam
oclo in unum coactis, fiunt quadraginta quinque : dispensationem non incongrue' signiflcare creditur.
Et fortasse hoc est quod quadraginta dies Dominus
addilq ergo, ut dictum est, uno, fitint quadraginia
sex. Qui cum fuerint multiplicati per ipsum sena- jejunavit (Matth. iv, 2), saeculi hujus, quod molu
et
rium numerum, qui hujus ordinationis caput lenet, coi'porum lemporibus agilur, ostendens inopiam":
el dies posl resurreclionem cum discipu-
, flunt ducenli sepluaginta sex : id esli noveni menses lis quadraginla
et sex dies, qui compulanlur ab octavo calendas fuit, hanc ipsam illis, credo, dispensalionem tem-
poralem , quam pro salute nostra gessit, insinuans.
aprilis, quo die conceptus Dominus creditur, quia aulem numerus , parlibus suis, quae
eodeni die eliam passus est, usque ad oclavum calen- Quadragenarius
illimi meliunlur, computatis, usquead quinquagena-
das januarias, quo die nalus esl. Nonergo ahsurde
rium-numerumpervenit, idipsum commendans; quan-
quadraginta scx annis dicitur fabricatum esse lem-
corpus ejus significabat(Joan. n, 20, 21): doquidem ipsoepartes, quaeillum meiiuntur, acquales
plum, quod inter se sunt: quia cum sequilate adminislrata cor-
ut quot anni fuerunt in'fabricalione lcmpli, lot dies
fuerinl in corporis Dominiciperfectione (a). poralis et visibilis lemporaliter actio perfeclionem
homini comparat. Quaeperfectio , sicut dictum est,
XVII. De centuin quinquaginla tribus piscibus. denario numero significatur : sicut quadragenarius
1. Omniaveslra, vos aulem Cliristi1,Chrislusaulem itumerus sequalibussuis parlibus in summam redaclis
Dei (1 Cor. ni, 22,25). Si a capite numerentur, in- denarium numerum paril, quoniam ad
quinquagena-
veniunlur unum , duo, tria , qualuor. Ileni : Capul rium, sicut supra dieium est, pervenit. Unum enim
tnulieris vir, capul viri Chrislus, capul autem Christi quod habent quadraginta quadragies, et duo quod
Deus (Id. xi, 5). Si eodem modo numerenlur, inve- habent vicies, el qualuorquod habent decies, el quin-
niuntur similiter unum, duo, tria et quatuor. Porro que quod habenl oclies , et octo quod habenl quin-
unum et duo et tria et qualuor simul ducta fiunt quies, et decem quod habent qualer, el viginti quod
decem. Quapropter disciplinam, quse insinuat con- habent bis, simul ducta fiunt quinquaginta. Nullus
ditorem Deum et conditam creaturam, recte signifi- enim alius numerus metiri per partes aequales qua-
cat denarius numerus. Et cum-corpus pcrfectum dragenarium numerum potest, praeter hos quos enu-
1
alque inexierminabile subditur animoeperfeciseatque meravimus, et computalos ad quinquagenariiimnu-
inexlerminabili, rursusque ipsa subditur Christo, et merum perduximus. Peractis ergo Dominus quadra-
ille Deo, non tanquam dissimilis aut allerius nalurae, ginta diebus posl resurreclionem cum discipulis suis,
sed tanquam Patri-Filius, hoc totum eodem numero id est, commendans eis quod pro nobis temporaliter
denario recle significalur, quod post resurreciionem gesium est, ascendil in coelum: el posl alios decera
corporis speralur fulurum in aeternum. Et fortasse dies misil Spiritum sanctum (Act.i, 3, 9, et n, 1-4),
proplerea qui conducunlur ad vineam, denarium quo perficerenlur spiritualiter ad invisibilia capienda,
accipiunt mercedis uomine (Matth. xx, 2). Sicut qui visibilibus temporalibusque eredideranl. Ipsis
videlicet deceni diebus post quos misit Spiritum san-
-^Editi, hmc in miverso fiunt. At plerique Mss.,/«ec Ctum, eamdem perfectionem quseper Spirilum san-
in unum.
(a) Iib. 4 deTrinit., cap.5, 2 Plures Mss..et subdili.
lemporaiibus
U . . • LIBERUNUS. - 42
clum confertur denario numero indicans,quem qua- ginti unum sepiies, propter eos qui per Dominicum
drageriarius computatis aequalibus panibus suis edit, homincm liberanlur , et fiunt simul cerilum quadra-
et fit quinquagenarius :jsicut"lemporali dispensalione .ginta septem. Cui additur senarius numerus,"signum
cum scquitate administfata pervenitur ad perfectio- perfectionis, quia partibus suis,, quse illum metiun-
' nem",quamdenariusnumerussignificat, qui denarius tur, conslal, ita ut nihil minus riihilque amplius in-
simul cum quadragenario quinquagenarium facit. veniaiur.- Metiturquippe'illum.uhum, quod habet
Ergo qubniamperfeclio queefitperSpiritum.sanctum, sbxies; etduo, quse habettef; ettria, qusebishabet:
quamdiu adhue in carne ambulamus , quamvis non quae slmul ducta, unura et duo et tria, sex"fiunt. Quod
vivamus carrialiter, cum ipsa dispensalione lempprali fbrtasse ad illud etiam sacrainentum' pertinet, quod
copulatur, recle videlur quinquagenarius numerus ad Deus sexta dieperfecit omnia opera sua (Gen: ii, 2).
Ecclesiam-perlinere, sed jam purgatam atque per- Ad centum ergo et quadraginta septem cum sex ad-
fectam, quse temporalis dispensalionis fidem atque dideris, quod est signum peffeclionis, flunt centum
aelcrnilalis fulurae spem charitate amplexalur ', id quiriquaginta tria : quinumerus piscium invenitur,
csi, quasi quadragenarium numerum deuario numero "posteaquam jussu Domini in dextefam partem missa
copulans. Haec aulem Ecclesia,."ad quam pertinet sunt retia, uhi peccatores qui ad sinistrani pertinent,
-
quinquagenarius numerus, sive quia ex tribus.gene- non inveriiuntur. ."'' ~ '"
rjbus hominumeligitur, Judaeis, et Gentibus, etcar- LVIII. De Joahne Baptista.
nalibus tihrisiianis, sive quia" sacramenlo Xrmitatis 1. Joannes Baptista, considerata scriptura quse .de
'imbuitur, numero quo. significatur ler ducto, ad .'illoin Evangelio legitur ,'multis probabilibus docu-
cenlenailum.etquinquagenarium .peryenit. Quinqua- mentis non absurde creditur propheliaegestare per-
ginta enim ler.ducla fiunt centum quinquaginla. Quo sonam, et eq maxime qiiod de illo Dominus dicit,
cum addideris ipsa tria, quia .insigne et eminens Plus quam propheta (Mallli. xi, 9). Hic siquidem to—
debel esse quod jn nomine, Patris el Filii et Spiritus tius prophetiae, quse ab exbrdio generis humani usgue
sancli lavacrp regeneralionis abluitur (MqHh. xxvni, ad adventum Domini de Dbminofacta est, iihaginem
. 19), fiuntcentum .quinquaginta ttres.. Qui numerus gestat. Esf autem Evangelii persona in ipso-Domino, -
piscium invenitur,quia in dexteramjjartem missa quse per propheliam praenunliahatur, cujus augetur
sunt retia; et jdeo magnos^Joan.^xxi, 6,-11), id.est," prsedicatib per univefsum orbem terrarum ab ipso
perfectos. et Tegnq ccelorurii aptos babet-.,Nam illa si- Dominiadventu : prophetia autem minuitur poslquain
militudo reticuli non in dexleram missi, simul-cepit id quod prsenuntiabat advenit. Itaque Dqminus dicit:
lionoset malqs, qui separantur in liltqre (JlfaH/t.xni, %ex et Prophetm usque ad Joannem Baplislam'; abhine
•48). Nunc.enim intra retia praeceptprum. et Sacra- regnum Dei prmdicatur, (Luc. xvi, 16). Et Joannes .
mentorum Dei, in Ecclesla qusenunc est, simul boni ipse-: lllum, inquit, oportetcrescere, meautem minui"
2
malique yersantur. Fil aulemseparatip.in fine sae- (Jqan. m, 50). Quod et diebus quibus nali sunt, et
coli, lanquam in flne maris , id est, in littqre;, cum .morlibus, quibus passi sunt, flguralum est..Nasci-
' regnant justi primo temporaliter, sicut in Apocalypsi , tiir namque Joannes ex quo dies irieipiunt minui:
scriptum est,, deinde in 8eter'num.in illa ciyitate quos nascilur.Dominus ex quo dies incipiunt crescere. Ca-
ibi describitur (Apoc. xxi),. ubi. jam conquiespenle .pile ille minuilur, dum occiditur : bic vero alfollitur
dispensalione temporali, .quaequadragenario, numero in cruce.- Postquam ergo prophetia ipsa in Joanne
signifleatur, denarius remanet, quam mercedem sancti constituta.digito ostendit prsesentem, quem venlurum
qui operantur in vinea percepturi sunt. ab exordio generis humani cecinerat, incipit minui,
3. Potest etiam, s} numerus iste consideretur, oc-- atque inde crescere praedicatio regni Dei. Et ideo
currere ad Eeclesisesanetitalem , quse per.Dominum baptizavit Joannes in poenitentiam (Malth. m, 11) :
noslrum Jesum Christum facta est,: ut qubniam se- flnitur enim vetus vita usque ad pceniteritiam, atque
" -
pienario nuinero crealura constat, cum ternarius inde ineipit nova. . .
animae et quaternarius corpori tribuitur,. susceptio 2. Non autem tantum in iis qui proprie Prophelae
ipsa liominis ducatur ad tria seplies. Quia et Pater appellati sunl, sed in ipsa Veteris Testamenti histo-
misit Filium, et Pater in Filio est, e"tdono Spiritus ria prophetia non silere colligituf ab eis qui piequae-
sancti deyirgine nalus est. Et.hsec siiril tria, Pater runt, et ad haec investiganda divinifus adjuvanlur.
et Filius et Spiritus sanclus. Septies autem, ipsehomo Maxime tamen illis evidentioribus rerum "figuris ap-|
temporali dispensatione susceptus 3, ut fieret sempi- parel.: quod Abel justus a fralre interficitur (Gen. iv,
ternus. Fit ergo summa nuriieri viginli unum, id est, 8), etDominus a Judseis : quod arcaNoe, tanquam in
tria septies. Hsee autem hominis susceplio ad libera- .diluvio saeculiEcclesia gubernalur (ld. vii, 1) : quod
tionem valuitEcclesiae, cui caput est (Ephes. v, 23); Isaac immolandus Deo dueilur, et aries pro illo in
ul ipsa Ecclesia, propter animam ct corpus, in eodem senlibus^ tanquam crucifixus agnoscilur ( Id. xxn,
septenario humero rejiaretur *.' Ducuntur itaque yi- 3-13) : quodin duobus Abrahao.flliis, uno de ancilla,
1 KavarricusMS.,spe et eharitate dmplexdlur.
'
2 ApudEr. LngdY. Yen. Lov.,Fiet. M. - ' altero delibera, duo Testamenta intelliguntur (Galat.
3Edili,'si(scep(u_
est.'Yerbum,est,non exstat in Mss. rv, 22-2.) : quod duo populi.in geniinis, Esau.scili-
4 Ita inMss.Atin excusis,cui caput estXhristus.At ipsa cet et (Gen. xxv, 23) : quod
animamet nu- Jacob, pra,moustrantur
Ecclesia,propter corpus,ineodemseptenario
meroreperiiur. -. - - Joseph a fralribus persecutionem passus, ab alienis"
"' '--
SAKCX.AVJGDST. VI. (Deuoo.)
"43 DE DIVERSIS QU-ESTIONIBtiSLXXXIII, S. AUGUSTINL U
libnbralur (Gen. xxxvh, XLI)'; siciil Doniihiis"Judaeis l manum liumili Domini adventu, superius distinctis
pefsequeiitibus, apud Gentes .clarificatus est. Lon- generationibus edocetur. Qiia yisilatione incoepit ma-
guiii eslcommemorafe sirigula^ ciirii ita concludat nifestarl prophetia, quaesuperibribus ' quinque oelati--
Apbstciluset dical :'Hmc aulem in figiira contingebant bus laiuit ': cujus proplieliae personam quqniam.;
'eis; scripla'sunt dutem pr.opiernos, in quos finis smcu- ""Joahnes geslabal ,'ul supra dictum;est, ideo ex seni-
lorumiievenit (l Cbr. x , 11); Fjriis autefri"sseculgriim bus pafeiitibus haseitur, tariquam-seuescenie sseculo
lanquam seneclus veleris liomiriis, ciim.tolurn geriiis pfopiietia illainiioteseere incipiat; et quinque men-
liumaiuihi.tanquam uniim horiiinemcbrisiitueris, sexta sibusse oecultal hiaterejus, sicut scriptum est, Oc-
oeiaie sighaiur , qua pbmiriiis.veriit. Siirit eriimseta- culidbai se Elisabelli mehsibus quinque. Sexto aiitem
'
les sex eliaiii iii uiio homine ; infautla, puefiiia, ado- nieiise visitaitir a Mariainaire Domini; elexsullat in-
lescehtiV, juventiis,", gravitas, et' sfljiectus. .Prinia faris iiihtero, tanquain primo adventu Domini quo
1
iiaque generis huriiani setas.estjab Adam lisqiie ad iii' (iUriiiiitate apparere dignaitus est, prophetia ma-
Noe. Secunda, a Nbe ad Ahfaliam *: qul ariicoli sunt- nifestari inbipiat ; sed tanquam' in utero, id 6st, non-
dunitarii evidehler, ul omuessicut in luce manife-
evidentissimi etnoiissimi.
- --' - . an Abiaham
• - Teflia, i usque
/
ad David :'sic eniin Matlhseus evangelista pariilur slaln esse faleahtur; quod futurhm credimus secundo
(Maith. i, 17). Quarta, a David.usque a'd tfarisihigta- "adveritu DomIni,',quoih elariiatevenlurustist; cujus
^tioneni in Babj^oniam,."Quinla, &.iraiTsiiiigralionein- "advenliis pra.ctirsors]Waiur Elias , sicUl hujus Joan-
"ilCs fuii. Et ided dicitQfa Domino : Elias jam Veiiit,-
" Babyibhiahi usque ad adventum JDoinihi.^Sexia, ab
adveniii Doinitii usque iri .firiem""saecu"li"sperandaest: 'et muittt ei hominesfeceruht; etsi yilttis scire, ipse est
-qua exierior, libftib l&riquam senectiite cbrruihpilur, Joannes Baptisia^ quivehturus est (Mallh. xvii, 12,
qui etiahi .vetus dicitur, 61inlerlbf fenovatur de die et xi, 1-4").Qiiia iri eodem spiritu et ih eadem virtule,
in uicib '(U'C_br.fy, 16)', Jiide fequies sejhpilefna est, fanquam praeeedentisprseednis officlo et hic jam ve-
"
ijiibesignilicafur sahhalo. Ijuicrel.congfuitqilodbomo iiit; fet ille Venthfus est; Propterea et istum Joan-
sexio' die" jaelus esl a'd..]ma|irieln el simjliludinem nerii pef spifitum quo patef ejus vates implbtus est,
I)eif(G«i. .i', 27). Neihbautem ignorat hbrriiriumyi- uicilur pfsecur.oreni Domini futurum esse in spiritu
iaiii jam aliquidadriiinisttariteiii, cbgriitione etaciione ei virttite Elias;Pefaetis auterii Maria cum Elisabelh
fuieifi."'Nani'et-aclib lemefajia |est sirie cogrii.tibrie, iriensibus tribiis, discedit (Luc. i)r Quo numeromihi
' cl sirie*'aeiibhe
ighava',cbgiiiho..Sed prima Viialio- Tideliif Signilicari fides' Trinitatis, et iBaptisma in
lninis", eiiihViiraadiriiiiistraiib teele breditur, quin- hbmiiie Patris"et;Fi!ii et Bpiritus sancti, quo per hu-
qrie seiisibUS corpofjs 'dedita e'st; qui Sunt Yisiis, inilem Domini adventum genus.humanum itnbui.ur,
audiliiS, ttifacths, "guslUs,lacius. fit ideo duaeprihiae etfiitufb 1
adventu claritatis ejus extollitut^ (a).
setates '^ehefis lihniarii dehis genefatlonibUs deiirilun- ; LIX. De decem virginibus.
lur. fariqiiaiii irifaritia'ei'pUei!itta'; quiharro seilieel, 1-.Intef iparabblas a Domino dietas Solet "quaereh-
gen.inatb', quoniaift genetalio iiiroqueVexu propaga- tes multum ekercere ista, quse de deceni virginibus
' tur. Surit
ergo geiieraiiqhes deeeiri iib Adatii usqiie pbsita est. Et multi quidemhlncmulta ^enseruht,
iid Abrahain aliaa dbcfim; qua, noh sunt prseter fidem : sed quompdo partibus
" ad JSTbe',et inde usqiie
quas duas aetates infantikin et p^uerillahigeiietis hu-. omnibus' ejus conveniat expositio, id elaborandnm est.
- m&niessedixinius. Adblbscehliaveto el juvehtus et Legi etiam In qhadam
scriptura, ex fearuhi geriere
gravitas, id.tet,' ab Abfaliain UsijiibM David, et inde ijuae ap'0'ctyphsenpniinantur', non quod"sits"contra
usijue ad transhiigtatioiiem itt tebylbhiam, et inde calholicani fldem; sed huic ioco.mihi minus "congruere
usque ad'adyenium Dbmiiii , qhatobr dehisgeriera- viisa/esl, tonsiderahti omnes Iiujus simulitudinis "par-
tibnibusugutarituf"; septehatibgeminatbadeahidem tes. 1)6tjua tafheh "expositionetembfe nlhii aiideo ju-
:
generatibnbm ^ntfiusque "sbxiss, 'cuiii qiiihafio"qui dicafb, h"efoftb n'on ejus inconvenienlia "mihiaiigu-
^ est in%sensibus corporis, actlo, et cbghltio addita stias fecefit, sed inea tafdilas in ea coh%'ehienilam
iubfit.Beriectus aiifen) Sblbl 'eWahitentum teiiere rion itlVenerit.Quidautem mihi "videatur.non "ansufde
tempoi:is, quahluhlfeliquae omnestetates. Nahl cum lioc lptjoaccipi, "quantumpbtero_b'reviler et.fliligen-
" '
a sexagesimbarinb senectus uicatuf incipere, et pos- tet .exjionam. .
sit humaiia Vila lisquead Cenlum viginti anhos pef- 2. Inlerrogalus igitur Dominus nostef secfeto a
veriii^ej mahifestum esl sblahi setiectutem posse iam discipulis "decbnsummatlbnesaeculi, Inter miilta aiia

longaih esse, 'quam oriines setates-esetefae pribfbs quaelocutusest, liocquoquedixit: Tunc simile msli-
siint. i&las igilttr u.ltima genefls humani, quae ih- 'maVithrregnum cmlorum decem vifgimbus,'qu'eeacce-
cipit a Dbiiiiiiiadveniii, usquein fliiem ^oeculi,"qhi- peruht lampadessuas, et veneruntobviam.sponso.Quin-
Iras genefatibnibus cbmpUtelUf incertuih est: el hoc que aulem ex eis efanl fatum, et quinqueprudwles. Sed
utiiifet Deus -vokit.latere', sicut iri Evangelio sCri- quinque fdtumdccepiis lampadibussuts, ndn sumpse-
e'si \Matth. xxiv.SB), et Aposiolus attesiatur, runt oleum secum: pruderitesdutem acceperiail oleum
' pfnm 1 NavarricuslLber,
diceris diehi Domihi tanquariifarem iri nocte «se in lumanitale.
ventufam (I 'Thess. v, 2). 2,fiat.Er, et undecimMss.,eswliluf. altet e Vaticanis,
-excbiiddtm\—-Lugd.,excolituf. "M."
3. Sed lamerisexta aetalevisilatum esse genusiih- 3 KonnulliMss.jquodnonsit.
(a) D"esex aetatibusvid.lib. 1de GenesicdntraMaffich.j
1 Rat.et decemMss.,ad eamdemratkmem. cap.25, n. 35-41.
45 LIBERUNUS. - - ,. -46
. secumin vasis suis cum lampadibus. Tardanle autem liominum.Non ergo liabenl oleum secum. Namipsam
. sponsq,dormitaveruritomnes, et dormierunt.Mediaau- - laelitiamoleo signilicari arbifror. Proplerea urixit, in-
tein nocle clamor factus est: Ecce sponsusvenit, sur- ,- qaitfte Deus;Deustuusoleoexsultalionis(Psal.\u\,B).
, gile.obviamei. Tuncsurrexerunl virginesiltw;-k apta- . Qui aulein non prbplerea gaudel,-quiaDeo intfinse-.
verunt lampadessuas.Et dixeruntillm,slullmad sapien- - cus plaeet, non iiabet oleum secum. Prudenles aulem
tes : Dafenobis de oleo veslro,..quia lampades-noslros." acceperuntsecumolemn in vasissuis cum lampadibus,
cxstinguunlur.Responderunt<mlemsapientes,dicenles: id est, laetitiambonorum operum in corde atque con-
.. Ne fortenon sufflciatnobis et vobis,ite potius ad ven- - scienlia posuerunt; sicut Apostolus monet : Probet
dentes, el emiteypbjs. El dunfireni eincre, venii spon- autein se homo, inquit, et tunc in semelipso habebit
sus; etquteparalm erarit,inlraveruht cum eo ad nu- _•gloriam, et non in allero (Galal. vi, 4). 'Tardanle vero

ptias, et clausa est janua. Novissimeautem veniunl et sponso dormilaveruntomnes:quia exutroque genere
reliqum virgines, dicenies: Domine, Domine, aperi conlinenlium hominum , sive eorum - qui coram Deo
nobis. At ille reipondens aii :Amen dico vobis, nescio - exsultanl, sive eorum qui in laudibus hqminum ac-
vos. Vigilale eigo, quia mscilis diem, neque' hoiam - quiescunt, moriuntur hoc intervallo temporis, doriec
(Malth. xxY, 1-13.). Decem Jiiique -virginum .quod suh adventu Domini fiat resurrectio mortuorum.il/e-
quingue admittuntur, quinque exeluduntur, bonorjim -dia autem nocte, id est, nullo sciente aut speranfe;
' et malorum discrelionem
sigfilficat '. Quapropter si quippe cum ipseDominus dicat, De die aulem illa el
virginilatis nomen honorabile icst, cur receptis ex- - hora nemoscit (Malth. xxiv, 36) ; e'l Aposlrilus, Dies
'
clusisque commune est ? Deinde quid sibi vult nume- Domini lanquam fur in nocle, ita veniet{l Thess. v, 2):
rusin utraqueparle quinarius ? Quid aulera significat exquo significatur eum penitus latere; cum "venerit:
oleum, mirum Tidetur. Item quod sapientes petenti- clamor faclus est, Ecce sponsusvenit, surgite obviamei.
bus non eommunicant: cum etinvidere fas non sit - In iclu oculi et in novissima-mba oriine.sresurgemus
•eas quse ita perfectae sunt, ut a spofiso fecipiantur, - ( LG'or.xv, 52). Ergo surrexerunloinnesvkgines illm,
quo nominc nullo duhitanteDominus noster Jesus et aplaverunt lampades suas, id est, i*aliones red-
Chrislus significatur; et miserieordes esse oporteat dendas -operum suorum. Oportel enim nos exliiberi
ad praestandum ex ep quod habent, pra.scribente illa ante tribunal Christi, ui illic recipial -uhusquisque
senlentia ejusdem Domini dicentis,' Omni poscentite, _ quod .gessil in corpore; sive lidnum, sive malum
tribuefLuc. vi,30). Quid est autem.quod possil dando (II Cor.y, 10). Et dixeriintstullm-aAsapienles: Ddte
non sufficere utrisque? ,Haec maximeaugent quae- nobisdeoleoveslro,quia lampadesnostrmexstinguuhiur.
; slionis difficultatem: quanquam „et caelera-.diligenter . Quorum enim facla aliena laude fulciuniur,' eadein
considerata, ut tjnmia in unam rationem cpncurrant, subtracla deficiunl; et de consueludine id seniper iil-
niliilquein unam partem dicatur quod irapediat aliani, quiritl, unde gaudere anitnus solet. Itaque hominuiri,
magna cautio adbibenda est. qui corda non vident, testimonium volunt habere
3'. Yidentur itaqne mihi quinque virginessigniflcare - apud Deum, qui cordis inspector est. Sed quid rer
- quinqneparlitam continenliam. a carnis. illecebris. sponderunl sapientes? Ne forte non sufficiatnobis et
Continendus est, enim animi <appetitus a voluptate vobis.Unusquisque enim pro se rationem reddet, nec
oculorum,a voluptale auriums a joluptate olfaciendi, alieno teslimonio quisquam adjuvatur apud Detim,cui
jguslandi, tangendi. Sed quia ista conlinentia partitn . secreta cordis apparerit; et vix sibi quisque sufficit,
'
coram Deo fit, ut illi placealur.in interiori gaudio ul ei leslimonium perhibeat eonscientia sua. Quis'
-'conscienliae;parlim coram hominibus tanlum, ul glb- enim gloriabilur mundum se habere cor (Prov. xx,
ria iiumana capiatur; quinquedieuntur.sapienles,-et 9) ? Inde est quod Apo='tolusail: Mihi aulem mini-
quinque stultae : utroeque tanien virgines , uuia ulra- mum esl, ut a vobis judicer, .aut ab humano die; sed
que coniinenlia est, quamvis diyerso fdmite gau- .nequemcmelipsumjudico (I Cor. iv, 3). Quapropter
- deat. Lampades aulem sunt, quia manibus gestan- _cum de seipso qnisque aul non omnino aut vix possit
tur, opera quse secundum continentiam istam fiunt. veram ferj'e sentenliam, quomodo polesl dc alio ju-
Dictum est aulem, Luceant opera vesira coram homi- dicare, cum sciat nemo. quid agatur in lioniine, nisi
nibus (Malth. v, 16). Omnesvero acceperuntiampades spiritus hominis (Id. n, 11)? Ite magisad vendenles,
^suas, et vencrunt obviam sponso. Intelligendum est et emite-vobis.Non consilium dedisse pulandte sunt,
ergo Christi nomine censerj de quibus agitur. Non sed crimen earum ex obliquo commemorasse. Ven-
enim possunt qui cbrisliani non sunl, sponso Christo dunt enim oleum adulaiores, qui sive falsa, sive
venire obviam. Sed quinquefalum acceptisiampadibus igiiorata laudando, animas in errorem initlunl, eleis
suis, non sumpseruntoleumsecum.Mullienim ^juamvis vana gaudia tanquam fatuis conciliahdo , aliquam de'
de Chrislibonitateplurimum sperent, gaudium tanien his mercedem, si^e ciborum, sive pecunise, sive ho-
noniabent, dum eoiliinenter vivunt 2, nisi inlaudibns noris, sive alieujus cojnmodi temporalis accipitint,
non intelligenlibiis 2-quod diclum est, Qui vos felkes
1 Er. Lugd.ven. lov. sic exliibent hune locuin: Decem
utique numerusvirginumqaarum quinquendmittuntnr, 1 Edili, inquirunU At Mss.-,inquhit: ReTeriufa'd ani-
qtdngueexcluduntui;boiwrumet malorum significationem jmitn.- . , '. " ' . '. "
significal. M. " Er. et Lov.,non intelligentes.MeliusBat. et Mss., riori
2
. Er. et Lov.,nonvivunt.Expungendanegatio,-mia.abest znielligenlibus;ipsis nimirum fatuis, a quibus tnerce-
a Rat.et Mss.—Lugd., nonvivunt.Yen.; Multaemm.y.inon dem aeeipiuntadulatores.—Lugd.et ven.,'«wjintelligen-
. vivunt. M, tessut Er- et Lov. M.
DE DIYERSISQU.ESTIONIBUS.LXXX.lil, S. AUGUSTINI -• 48
.7
tuneaulemfacie ad faciem; et nune ex parte,"tune
,dicunl,'~in errorem vos miltunt (Isai. 111,12). Melius
. estadtem ohjurgari ajuslo, quam a peccatore laudari. aulem ex lolo (l Cor. xm, 12). Ipsum autem in aenig-
Emendabitme, inquit, juslus in misericordia,et arguet - mate et ex parte nuric in Scripturis aliquid cernere,
-
ine-,'oleumautem peccatorisnonimpinguelcapulmeum quod tamen sit secundumcalholicam fldem, ex illo
-
(Psaf .CXL,5). Ite ergo magis ad vendentes,et emite pignoreconiingit, quod accepit virgo Ecclesiahumili
vobis; id est, videamus nunc quid vos adjuvanl, qui advenlu sponsi sui, quae illi ultimoadvenlu* cum
vobis laudes vendere consueverunt, et vos in errorem veniet in clarilate nuplura est, cum jam facie adfa-
inducere , ut non coram Deo, sed ab hominibus glo- - ciem contuebitur. Dedil'enim nobis pignus Spiritum
rfam quaereretis. Eunlibus autem.illis cmere, venit . sanctum, sicul dicit Apostolus(,IICor. v, 5). Et ideo
sponsus; id est, ineliiiainil.*s se Illis in ea quse foris Ista exposilio nihil certum intuetur, nisiut seciihdum
sunt et solilis gaudere quse.eniibus , quia gaudia in- fidem sil; -neque aliis prsejudicat, quaenihilominus
terna non noverant, venit ille qui judicat : el qumpa- secundum fidera esse potuerint. •
ratm erant; id est, quibus bonum coram Deotestimo- LX. De dieautem illo et hora nemo scit, neque angeli
. nium conseientia perhibebat, intravernnf.cum eoad ccelorum, neque Filius hominis , nisi Pater solus
nuptias; id est,ubi munda'animo puroet perfeelo (Mallh. xxiv, 36).
. sempiternoque Dei Verbo fecundanda.J copulatur. Et Sicut.scire Deus dieitur, eliam cum scientemfacit,
clausa estjanua, id esl, receplis illis qui sunl in an- sicut scriptum est, Tentat vosDominusDeus vester,ut
gelieam vitam immulali 2. Omneseiiim,jnquil, resur- . sciat si diligalis eum (Deul.xin, 3). Non enim sic di-
gemus, sed non pmnes immuiabimur(l Cor. xv, 51): . ctum esl hoc, quasi nesciat Deus': sed ut ipsi sciant
clausus est adilus ad regnum coelorum.Non enim quantum in Domini dilectioneprofecerint; quod, rrisi
.post judicium patet precum aul meritorum loeus. No- ' lentationibus quaeaccidunl, non plene ah hominlbus
vissime aulemveniunlel reliqumvirgines, dicentes: Do- agnoscitur. Et ipsum Tental,'pro eo posilum est, quod
mine, Domine, aperi nobis. Non diclumesl quod eme- lentarisinit-.Sicetcum dicilurnescire,autpro eodici-
rint pleum; el ideo intelligendaesunt, nullo jam re- , tur, quod non approbat; id est, in disciplinaet doctriua
manente de alienis laudibus gaudio , in angustiis et sua non agnoscit, sicnl dictum est, Nesciovos (Mallli.
inagnis affiictionibus redire ad implorationem Dei. xxv, 12): aut pro eo quod utiliier nescientes facit,
Sed magna est ejus severitas post judicium, cujus ante quod scire inutile est. Ideo bene accipitur, id quod
judicium ineffabilismisericordia praerogataest. Ilaque dictum est, solum scire Patrem, si dictum esse quia
respondens ait, Amendico vobis quod nescio vos: ex facit Filiumscire : et quod dictum est, nescire Fi-
illa scilicet j-egula, qua non habel ars Dei, lioc est lium , sic dictum esse quia facit nescire/homines, id

sapientia Dei, ut inirent in gaudium ejus, qui non , est, non prodit eis quod iiiuliliter scirenl.
- coram Deo, sed ul placerent hominibus, visi sunt LXI; De eo quod scriplum est in Evangelio, iurbas
aliquid secunduni prseceplaejus operari. Atque ita Dominumin monte pavissede quinquepanibus.
Moncludil: Vigilaleergo , quia nescitisdiemneque ho- 1. Quinque panes hordeacei, quihus In mbnte.Do-
'tjim. Non modo illius uliiiui lemporis, quo venturus . minus' lurbas pavit, significant veterem legeni: sive
CM,sponsus, sed suae quisque diem dormifionis et quia nondum spiritualibus, sed adhuc carnalibus data
toram nescit. Quisqtiis autem paiatus est usque ad , est, id est, quinquecorporis sensibusdedilis; nam et
somnum , id est, usque ad mortem quoeomnibus de- ipsae lurbae quinque millia hominum fuerunt (Joan.
betur, paralus etiam invenielur eum illa vox media vi, 9-15) : sive quia per Moysenlex ipsa dala est;
nocte sonuerit, qua omnes evigilaturi sunt. . Moysesenim quinque libros scripsit. Et quod bor-
• -4. Quod vero sponso dixil obviamvenire virgines, deacei erant panes, bene significant, vel ipsam
Iegem,
si. intelligendura puto, ut ex ipsis virginibus constet quaeita dala erat, ui in ea vitale animse alimentum
.ea qu.c dicilur sponsa : tanquamsi omnibus Christia- -corporalibus sacramenlis oblegefetur; hordei enim
niy in Ecclesiam concurrentibus filii ad malrem eon- medulla tenacissima palea [legilur : vel ipsum popti-
cui rere dicanlur, cum cx ipsis filiis congi-egaiiscon- lum nondum exspoliatum camali desiderio, quod
stet (a qusc dicitur mater. Nuncenim desponsala est tanquam palea cordi ejus inhaerehal; id est, nondum
Ecclesia, et virgo est ad nuptias perducenda, id est, ,corde circumcisum, ita ut nec triluraiione tribula-
cum se continet a corruptione saeculari : illo autem tionum, cum per deserla quadraginla annis dueereiur,
tempqre nubet, cum uhiversa morlaiitale in ea pe- inlelleclu i'evelato carnalia integumenta deponerel,
reuni.ei, immortali conjunclione frueiur 4, Despon- sicut nec hordeum areae tritura illo paleari legmine
8aM*,.inquil, vos uni virovirginem.caslamexhibere Chri- exuitur.Itaque illi populocongruenterlex talisdaia esl.
sto lil Cor. xi, 2). Vos, inqmt,-virginem; a plurali ad 2. Duoautem pisces, qui saporem suavem pani da-
sirigularem concludens.ldeo et virgines dici possunt, bant, duas illas.personas videntur significare, quihus
et vkgo. Cur autem quinque dictoe1sint, ut mihi vide- populusille regebalur, ut per eas conciliorummodera-
tur exposilum est. Sed videmus nunc in aenigmate, menacciperet; regiamscilicetetsacerdolaleni,ad quas,
1 sic potioresMss.Editivero, fecundata. eliam sacrosanctailla unetio pertinebat (a) : quarum
- sEr. et Lov.,immulandi.AtRat.et aliquotMss.,immu-
taii —Lugd,etyen., immutandi. M.
3 Mss.,prmtereunte. 1 Rat.et MSS., illouUimoadventu, .
4
~ OmnespropeMss.,felatur. (a) iRelract. cap."26.
""' UBER UNUS. -
: 49 «
offlciumerat proceliis ac fluctibus popularibus nun- sacerdotalis, guse per unum ex liliisDavid,-sicuti..t!- '
quam frangi atque corrumpl, etviolenlas turbarum solet, detribus sacerdolali mairimonium sortienl^^,''
conlradictiones.tanquamadversahtes uridas.saepedis- ' effeceratntMariade ulraque tribu, id est, deregia et''
rumpere, interdum"eisciistoditasua integrilate cede- sacerdotali cognationemduceret. Nam et quandocen-
re;" prorsus more piscium lanquam in procellbso ma-' sili sunt Joseph etMaria, scriplum est "eos fmsse cle
ri, sic in turhulerita populi administratiorie versari. donio,id'est de generCDavid (Id. ii, 4). Et Elisa-
Qua. tamen dusepersonaeDominumnoslrum praefigu- beth, quae nihilominiis cognata Marisescribifuiy erat
rabant. Ambas enim solus ille sustiriuit,- et non fi- de tribu sacerdolali (Id. j, 56, 5); Sicut aulem Mat- -'
gurate, sed prdprie solus implevlt. Nam et rex- thseus, qur lanquam descendentem'ad suscipienda' -
noster est Dominus Jesiis Chrislus, qui nobis pu- ' peccata nostra regem Christum insimiaf, pef Salb-' -
gharidiet vincendidemonstravit exemplum; in carne -monem a David descendit; qiiia Salomoh do'iH'a'in''
niortali peccata nostra .suscipiens, tentationibus ini-. qua David peceaveral, rialus est: ita Lucas, qui lan-
micinequeillecebrosisneque terribilibus cedens : po- quamascendenlem post aholilionem peccalorum sa. •-
stremo exuens se carbe, principatus et poteslales ex- cefdotem Chfislum insinuat, per Nalhah ascendit'ad"!
spolians l fiducialiler, et triumphans eas in senietipso David'; quia Nalhan propheia missus ftierai', ciijus "''
(Goloss.ri, 15). Itaqiie ipsb duce aboneribus et labb- correpiione David ipsius peccali abolitionem' poerii- '
ribus.hujus peregrinationis nostraetanquam ab Mgy- tendo impetravit (II Reg. xn, 1, 13')'(a).' Itaqrie post-
ptb liberanuir,'etpersequentia nos peccata sacramento eaquam transiitLucas pefsonam Davidj nondissonat
Baptismailstiobisevadenlibus obruuntur: et quamdiu ' aMatlhseoin nominibus generatorum. Nam eos * no-'
in spe sumus ejus promissionis, quairi nondum vide- minal asccndens a David usque ad Abraham, quos -
mus, iariquamper deserla ducimur,'consolante nos in ille descendehsai. Abraham usque ad David. A Da-
sanctis Scripturis verboDei, sicut illos manria de' vid enim in-duas familias , regiam et sacerdotalem,'
cosld; et eodemipso duce in Jerusalem coelesiem, origo illa dislribufa est, quarum dtiarum faniiliarum',
tanqiiam interram promissionisintroduci nos posse- .sicuidictum esf,regiamdescendens Maitliocus,sacer- -
2 -
pra.sumimus,etinaelernumibiregente ipso et custo- dolalem ascendens Lucas secutus est: ut Dbmirius
dienteservari. Ita-Dohiiriusnoster JesusChrislus ostcii- noster Jesus Cbrislus rex et sacerdos nosler, et co-
dilurrex noster. Ipse est etiam sacerdos noster in aeter- grialionem duceret de stirpe sacerdolali, et non esset '
numsecundumordinemMelehisedech(Psal. cix, 4),qui tamen de tribu sacerdoiali, hoc est-, de tribu Levi;
'
se ipsum oblulil holocausluni pro peccatis hostris, et sed esset de.tribu Juda ,-iioc esl; de tribu Dayid, ex
'
ejus sacrificii simililudinem celebrandam in susepas-~. qua tribu nemo inlendit allari. Ideo et filius David
sionis memoriamcommendavit; ut illud quod Melchi- maxime dicitur secnndum camein ,, quia "et Lucas
sedech ohlulit Deo (Gen. xiv, 18), jani pertotumw-. ascendens, elMatlliajiisdescendeiis,in David sibibb-'
berii terrarum in Chrisli Eeclesia' videamus offerri. viam faclisunl. Oporlebat enim ut evacualurus sacri-
Ergo quoniam rex nosler pecGalanostra suscepit, ut ficia, quoesecundum ordinem Aaron in lcvilico sa-'
nobis pugnandi et vincendi demonstraret exemplum, cerdotio fiebanl, non essetde tribu Levi, ne adipsam '
eorumdem peccatorum susceptionem regiaihque per. tribuni; et ad ipsuni sacerdolium quod-lempdraliter
sonam Malthariisevangelislasignificans,'generationenr umbra erat futuri, perlinere viderelur nnindatio pec-'
ejus trase est secundum carnem ab.Abraham susci- catorum , quam Dominus oblatione holocausti-'sui,:
piens, qui pater est populi fidelis,-et successionem quod in veleri sacerdofio figurabalur, implevit: et hb--'
prolis deorsum versus enumerans pervenil ad David, locausti ejus imaginem 2 ad memoriampassionis siioa
in quo regni slabilimentum manifesiissimumapparet; in Ecclesia celebrandam dedit,ul esset sacerdns iii
atque inde per Salomonem, natum de illa in qua pa- selermim, hon secundum ordinem Aaron, sed s.cun-
ler ejus peccaverat, stirpem regiamproseoutus.iisque cum brdinem Melchisedech(Hebr. vi, 20)."Cujtis rei
ad generationem Domini perducit (Mallh. i, 1-17).- sacramenlum diligenlius adhuc considerari pofest.
Lucas vero alius evangelista, quoniam el ipse gene- Sed propter-duos pisces, in quibus^luas persorias;
ralionem Domini, quse;secundumcarnem est, sed in regiam et saeerdolalem figjiratas esse Siximuf;,baf-
saeerdotali persona explicandam suscepit, ad quam. tenus binc traclatum esse sufficial.' . ' ' '. ' '
persqnam pertinet mundatio et abolitio peccatorum, 3. Quod.aulem super fenum lurba illa disculi<)il,
non a prineipio libri, sicul Malthaeus,sed ab illo loco significat eos qui Testamentum Vetus acceperanl; quia'
ubi.baptizatus est Jesus, ubi peccatorum nosirorum regnum eis temporale et Jerusalem temporalis pni'-
mundalionempraefiguravit,ineipitparenliim ejus ori- mittebatur, in spe carnali collocatos fuisse. Oitiife-
ginem gradatim prosequi; neque debrsurh versus, enim caro fenum, et claritas hominisut flos fetii \ /sni.
sicut illequi eum ad susceptionem peccatoruni lan- XL,6). Quod aulem de reliquiis fragmenlorum dti$-"
quam^descendenlem ostendebat, sed sursum versus, decim cophini buccellarum repleti.sunt,significal.flt
tanquam is qui eum post abolitionempeccalorum tan-
quamascendentem insinuabal; nec eos parenles, quos .' m plerisqueMss.,generalionmri. Nameas, etc.
ille nomiuans (Luc. m, 23-38). Alia enim erat origo 2 'ii-eswss.Regius,isavarricuse.tMichaelinus,magmlu--.
dinemet imaginem.Quanquamibi Michaelinus caret copu^
1 Pluresiiiss.,exemplans. lativaparlicula,el. • • .'
. sic-Mss.
Editiautem,rea«fl«te. (a) I Relraet.cap.26.
gk DE DIVERSIS QU/ESTIONIBUS.LXXXIII,S. AUGUSTIM . S2
de ipsius Legis adapertione et dispuiaiione, quam renl, non viriliter'peiseverantes lenlayerunt Deumi
Judaei reliqueranl et deseruerant, repletos fuisse di-, pueris autem, quisederuntmanducare.et.bibefe. et
surrexerunt Iudere. Nori.solum auteni ibi, sed ctiam
scipulos Domini, in quibus duodenarius .numerus,
Novi in poptilp Novi Testamenti, qui iion perdurant pccrir-
princlpatum tenet. Nondum enim eral scfiptura
Testamenti, quando Dominus, quasi frangendo et; rerein virum^perfeclum(Ephes. iy,lj~), vel inprmi-
disci- tate v.irjum,vel mentis,.Ieviiate, ^nulieribus et.pueris
aperiendoquod durum el clausum eral in Lege,
pulos implevit, cum eis post resurrectioneni aperuit comparandi sunt. Nam illis dicilur ,„St lamen iniiium
Scripluras veteres, incipiens a Moyseet omnihus Pro,- substanlim^jusnsquem finemfirmumrelineqmus(Eebr.
phetis, interpretans illis in omnibus Scripturis qusede ni,44).; illisauteni\j~.Nolite puety.effici.sensibus,sed
ipso erant. -Nam et tunc eum duo illorum in panis maliliqmfanies.estgle, utsensibus perfecii silis (lCor^
fractione cognoverunl (Luc. xxiv, 27-51). - xiv. 20).-Et.ideo neque-in,Y.elerei neque in Novo
4. Et ideo secunda paslio populi, quae de septem Teslamento-tales admiHuutur ad-numerum; sedsive
panibus facta est, ad Novi Testamenti prsedicationem ibi quinque milliaj- siyeiiiG-qualuorniillia, exceplis
recte intelligitur pertinere. Non enim ab aliquo evan- niulieribus et pueris.fuisse :dicuntur (JHallh. xiv, ,21,.
gelisla diclum est quod isli panes hordeacei fuerint, et-xv,,58), , . ^ ..... ;-. ,. ,,,-,.,,'.,•: • ,- ,. -.
sicut de illis quinque dixit Joannes. Hsec ergo pastio _6. Quamvis vei-o,etiljic et.hicpropter ipsum Chri-
de panibus septem ad gratiam perlinetEcclesiae, quae stum, qui assidue in Scripturisjnpns appejlatur, ut
notissima illa septenaria sancti Spiritiisoperatione re- congrugnter in monte utenque .pqpulus pasceretur;
"
fecta cognoscitur. Et ideo-non hicduo pisces.fuisse, bic lamen non in feno discumbitur, sed-interra; Ibi-
scribuntur , sicut in veteri lege, ubi duo soli unge- enim celsitudo Christi propter carnalesIiomines et.
Ijanlur, rex et sacerdos; sed pauci pisces, id est, qui, Jerusalem terrenam carnali speeldesiderio tegilur :
primi Domino Jesu Chrislo credideruul, et in ejus hic autem i-emota omni cupiditate carnali, convivas,
nomine uncti sunl, et raissi ad pra.dicandum.Evan- Novi Testamenti, -spei permanentis firmamenlum,-
gelium, el ad susliiiendum turbulenlum mare hujus lanquam ipsius mofltissoliditas, nullo feno interpo-

sajculi, ul pro ipso magno pisce, id est, pro Chrislo sitoconlinebat.' .",.,-
- 7. Et -quoniam reclissime dicit Aposlolus> Prius
legatione fungerentur, sicut Paulus apostolus dicit
(II Cor. v, 20). Neque in ipsa lurba quinqtie millia autem quam venirel fides, sub hege custodiebamuf
Iiominum fuerunt, sicutillic, ubi (carnales iegem ac- (Galall in, 23)'; hoc significare videlur et Dominus,.
cipientes, id est, quinque sensibus carnis dedili signi- cum dicit de his quos quinque panibUspaslurus erat,
fieanlur; sed quatuor millia potius.quo numero si- Non opus habenl ire; sed dale illis vos manducare
gnificantur spirituales.propter quatuoranimi virluteSi ' (Matth. xiv, 16). Sub his autem verbis figuralifer
quibusin.hac vila spiritualiter vivitur , prudentiam, tanquam cusiodiendil jdelineniur, cum hoc admor
temperantiam, fortiiudinem , -et justitiam. Quarum nuissent discipuli, utdimillefet eOS.Hujus vero lur-
prima -est eognitio -rerum appetendarum el fugien- bse, quaetid seplem panespertinet,-ultros.e,nijser.eri
darum : secunda, refrenatio cupiditatis ab iis quae dixiti.quod jam tertius dies esset, ex quo ei jejuni
temporaliler delectanl: teriia, flrmitas animi adver- hsesissent. In loto euim saeculo generis humani ter-
sus ea quae lemporaliler niolesta, sunt: quarla, quae tium tempus estj-qiiofldei.christianoegralia data est.
per cseteras onines- diffunditur , dilectio Dei et pro- Primum est ante Legem, secundum sub Lege, lertium
ximi. sub Gratia. El quouiam quartum adhuc.restat, quo.ad
5. Sane et ibi quinque millia hominum, el liic qua-' plenissimam pacem Jerusalenv coeleslis venturi."su-
tuor millia exeeptis mulieribus et pueris fuisse me- ihus, quo tendit qriisquis recte credit inCliristum;
morantur (Matth. xv, 54-38): quod mihi Yideturad propterea se dicit lurbam illam reflcere Doriiirius,ne
lioe pertinere , ut intelligamus et in populoVeteris deflciaht ih via.lsta enim dispensatio 2, qua nobis
Testamenti fuisse quosdam infirmos. ad implendam Dominus tehiporsiliter et visibiliter in homine appa-
justitiam quae secundum legem est, in qua "uslitia rere dignatus est, et dedit nohis pignus Spiritum san-
apostolus Paulus sine querela se conversalum esse clum, cujus opbratione septenaria vegetaremur, apo-
dicit (Philipp. m, 6); fuisse item aliosqui facilesc- stolica auctbfitale quasi pauborum pisciulii' sapore
ducerentur in cullUmidolorum. Quaeduo genefa, id conjunctb : lisec ergo dispehsatib quid alirifl agil, nisi
esl, infirmitatis eterroris, niulierum et puerorum ho- ul ad palniam supernaevocationis sine defectu.virium
minibus <figui'.itasunl. Infirmus est enim mulierum pervenire possimus? Per fidemenim mnbulamus, el
sexus ad actiones, el facilis ad lusum pueritia. Quid non pcr speciem(II ilor. v, 5, 7.).-Etipse aposlolus
aulem lusui puerili la*msimile esl, x|uamidola colere; Paulus nondum se dicit comprehendisse fegnum Defj
quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus super- Sed caqum relro sunl oblitus, hvea qum aritesuntex-
slilionis,cum ait, Neque idotis servienles,qUemadmo- lenlus , secundum inlenlionemsequor , inquit, adpal-
dum quidameoium, sicul scriptum esl, Sedit populus inamsupernmvocalionis.Verumtamenin quod perveni-
manducare et bibere, el surrexerunt ludere (1 Cor. x, mus, iheo ambulemus(Philipp. m, 13-16); tpiia ter-
7)-? Mulieribufeergo.simiies erant, qui in laboribus
1 Sieplures Mss.Eaiti vero, tanqugmcuslodia. ,_
exspectationis, quo usque ad promissa Dei perveni- 2Er. et i>ov.,ista estenimdispensaiio.—•siceliamLugd.
1 verbum,refecta,r estittitum,hic est ex aliquotMss. etven. M.
133 . JLIBER I3NUS. S4
lio die.Domino adhserentes' et ab illopasii, non de- tatis ejus manifestius dalus est. Etf hoc dictunv
liciemusfriTia. - -" -'''/- est, Spiritus aulem nondupierat datus.: id est, non>
& Etiairililc sane perveniriadcomedendiflhem. dum sic apparuerat, ut omnes eum, datum esse fa-.
Dominus nqndum erat clarifi-^
nori potuit, sed relictse suritesese. Norienim fwistra terentur. Slcut eiiam
sed tamen clariflcatip ejus aeler-
de fuluro dictum est, Pw.asjie, vehierisFilius hominik' calus inter Iiomjnes,
tefram xvni.Bf ?Et credri na nunquam esse deslij.it. Sicut ctadventpsejps ea
invehietifidem super (Luc.
came mqrtali. Nam illup
ita futurum, proptef "mulieres et puefos. rSedtameh- ipsa dicitur demonstfatio jn
Smplevefunt, venit, ubi erat,:quia in sua pfopria venil;et', in hoc
septeiri sportas reliquisc^fragmentorum
mundo erflt,:et,mun(lus,peripsumfactusesl(Jpup.i, 11,
aclquasiEcclesia septifoihiis, quseinApocalypsieiiam-
describilur (Apbc: i," 4'),- pertinetHd est5 bmhis^ui 10). SicutergoJJominia.dvcntqsinteiligitur demonstra-
iri finem.-.lle chlmqoTdixit," tio corporalis, tamen anle lianp demonstralionem ipse;
pefseveraveril'usijue
in omnibu.s' Prophetis sanctis tanqqam Dei ;Verbum
Puldsne'-,'vehiens-Filiushominii irivemel fidem:supef
est: sic et advenlps Spiritus
teframi sigriificavilquidem in extremo corivivjL*Te- etDei Sapientia loctitps
et desefi escas suas Vsedqubriiahripse sancli dempnslratio Spiritus sancti est ipsis etiam,
liriqui posse visus est ignis divisus super
item dixit; Qiii perseveravefitpsqiein firiems, hic sal- ocujis .carpeis, quanc(q Nam si,
vus eril (ifatth. xxiv, IS); significavit ribri^fefritriram eps,,-el cqeperunt loqui-liiiguis (Act. n, 3, 4).
in hflniipibus Spiritus sanctus arite Domini
Eecleslam, quse septenafib ririmero eosdemcseptem non'Bral
visibilem clarificationem, quoniqdo dicerepotuit Da-
panes abundantius recipiat,- et latitudihe' coTdis-^quse'
videfuf significafe, vid, Et Spinium sqnclum luum ne aufer.asa me (Psal.,
ipsam perseverantiani ' insportis
" et Zacha-
conl-neat. " . L,i3)?,Aut quqmpdpimpletaesl,Elisabpth
-',,.'".
ba- rias.vir „ejus ut prophelarent,-et Anna, jjt Simeon,~de-
,De
LXIJ,. ep quo,dscriptum esljn Evahg'eligf Qu.ia
quibns oipnibus scriptjini est quodimpleti Spiritu san-.
ptizabal jesus plures quam J.oannes; quainvi.sipse ctoi illaquae inEvangeliolegimusdixerinl(LMc. i,41r
noriiaplizarel, seddiscjpuiiijus^^ofljz.^v, 1^ 2). ( 45,£0.79, etii, 25.-38)?Ut autemquaedam latenter,-
Quaeritur.utrumqui baptizati sqpt illp temppretquo qua.dam.vero percreaturam visibilem visibiliter.Deus.
scriptum esf Dominum per.diseip.ulos suos..baplizasse. operetur, pet.tirietad gubernationem providenlise,-
plures quam Joannes,.aeeeperintSpirilum-sanetum, qua cmnes divinae acfiones locorum ^lempqrumque.
Alio enim loco Evangelii sic dicjtur : Spifitus -.enim ordjne 1 ac distinclione pulclierrima peraguntur, cum,
nondimi erat dalus , quia,JesUstiondum erQtxlttriftca? ipsa divinitas nec teneatur nec,migret locis, necienr
tus(ld., vii-, 39). Et facillhne.quideni ita.responde- datur, varieturve temporibus. Quomodo aulem ipse
lur, quod Dominus.Jesus, q\A etianv mortuos SUSCJT Dominus secum habebat utique Spiritum sanctum in
tabat, poteral neminem iHorum mori sinere, donec ipso homine quem. gerebat, quando ut baplizaretur.;
post ejus-clarificationem, id, est, resurreetiqnem a yenitadJoannem,.ettanienposteaquambaplizatiisesl,-,
morluis el ascensionem in coelum, acciperent Spiri-x' descendere in eum Spiritus sanctus, visus est in cp-
tum sanctum. Sed cccurrit animo latro ille cui 4ictum lumbae specie (Matth.xa, 1,3.-16): sic inlelligendum
esl, Anien dico libi, hodie mecumeris \n paradfeo,; est et,ante.manifestum et visibileni adventum Spiri.;
qui necipsum Baptismum acceperat (a). Quanquam tussancti quoscumque hpmines.sanctqs eum latenter-.
Comelius,' et qui cum -eo ex jGenlibus «eredideranjt„ habere pptuisse. Ita sane hoc diximus, ut inlelliga-
Spiritum sanctum eliam priusquam baptizarenlur ae- mus eliam ista ipsa .visibili.dempnstralione .Spirilus
ceperint (Act. x, 44, 47) .-nonlamen yideo;quomqdo sancli, gui adyenlus ejus dicilur, ineffabilimodo lar-
et ille latro sine Spiritu sancto dicere po.tuerit,"Mer gius in^hominumporda yel ejtiapiincqgilabili plenitu-
tnenlomei, Domine, dumvene~ris in regnum iuum (Luc, dinem,ejusinf|isam. ' " ,,t, .',-. y . 'e ,,
XXIII,.43, 42). Nemo enim dicit, Dominus Jesus-, ait - "'. 'LXill. De.Jei-bfy':, \f • , ,','
Apbstolus, nisi in Spirilu sanclo (I Cor. xn, 3). Gujus ljiprincipio.eml Verbum Qoifti-i, !)• Quodgraece.
fidei friieium ipse Dominus monstravit 4icens ,.Amen U-jOi,dicitur,.latine ietJ.ationem ct yprbum significat..
dicotibii hodie mecumerisin paradiso. Quomodo ergo Sed hpe lpcp melips verbum interpretamur, uf signir
ineffahili "polestale jdominantis DeiB fltque justitia iicetur non solum ad.Palrem respectus, sed ad jlla"
depulalum est eliain Baptisma credenti latroni, et eliam quaeper. Yerbum,iacta sunt operativa potcnr.'.
pro accepto hahitum in aniriio libero, quod in corr t[a. Ratio-autem, ,etsi nibil per.illamjflatvrecteratip, "
6 •
pore cruciflxo accipi non poteral sic eliam' Spi- dicitur. , _, <. ,-, .,
ritus sanctus lalenter dabatur ante Dominiscla-r LXIY., De muliereiSamaritana. ,
riliealionem ; post manifeslationem-aulem .divini- 4, Eyangelica sacramenta in Bomini nostri- Jesu'
1 Rat.ae plures Mss.,Putasne' veiiiefFiliushpminisetiri- Christi dictis factisque.,signat*a.non omnibus patent,
__nfe.Sicrursuniinfra. -'.'''''" •..''., . elea nonnuUi.minus djligenter .minusque sqbrie iii-"
2 Editi,convivio.AtMss.plerique, convivii.. . , - '.,,
3 PleriqueMss.^Beqtusqui perseveravjsrifusaue terpretando, afferunt plerumque pro salute perni-"
4 Editi,iatihdinemcordis.€ommwasmss:,idtitudinecor- mfin&rti.
ciem, fet procqgmtipneVetitatis errqreiri-.'jriterqua.
dis. Sedex his pluressioprosequiintur: qumipsa;per,seve-' ' '- illud est sacrafneiiturii, quod scriptum .est .Dorihnum.
rantiainsportisvideCiffsigmficaii,conlineat.
. c.InaliquotMss.omittitur,Dei.
''septemMSS.,ttonpotest.'" '- *•
.
1 Edifi,ordines : pro quo
• ' "' Yaticani
- '"-' c-odicis-auctoritatere«
(a) I.Retra,cl,cap.2^ :.. ponimus^rdiiie.
Kfe- *. DE DIVERSIS OU^ESTIONIBUSLXXXIII, S. AUGUSTINI 56
hofa diei 'sexla^venissead puteuniJacob, fessumquc' flucnliamse petentibus dare posse praedicaveril?Sed
abilineresedisse', el a muliere Samaritana polum scilicet sitiebat Dominus mulieris illius fldem, quae;
petisse.et caelera quse in eodem Scripturarum loco quoniam Samarilana erat, el solet Samariaidololatriae
discutierida et pertractanda dicunlur. De qua re id imaginem sustinere : ipsi enim separali a populo Ju-
primo lenendumesf, quod in bmnibus Seripiuris daeomm,:simulacris mulorum animalium, id est,
siimma vigilanlia custodiri oportet, ut sscundum fi- vaccisaureis animarnm suarum decusaddixerant-:ve—
deiri sit sacramenti divini expositio. - - nerat, autem Dominus noster Jesus, ut genlium mul-
2.-liora igitur diei sextavehit ad puleum Dominus Utudinem, quse simulacris serviebat; ad munimen-
nosler. Yideo in puteo lenebrosam"pfofundilalem.< tum * fidei ;cliristianaeet incorrjuptaereligionis addu-
Admoneor ergo Inlelligere niundi hujus infimas"par- ceret.iYore estenim, inquit, opus sanis medicus,sed
tes, id est, terrenas.quo-venit DominusJesus hora' malehabentibus (Malth. ix, 12). Eorum ergo fldem
sexta, id est, sexta aotate generis' humani. tanquam sitit, pro quibus sanguinem fudit. Dixit ergo ad eam
in senectute veleris hominis", quo jubemur exui, ut Jesus : Mulier, damihi bibere.-Jit utnoveris quid si-.
iiiduamur novb,' qui secundum Deuricrcreatus est tiebat, Dominus .nosler, post.paululum veniunl disci-
(Ephes; iv, 22-24). Nam sexta actas senecius est;- puli ejus, qui perrexerant in civitalemut cibos eme-
quoniam prima,. infantia";secunda, puefitia;' lertia, rent, etdieuntei: Rabbl, mqnduca. Ille autem.dixit
adolescentia; quarta, juventus; quinta, gravitas. eis : Ego habepescam.mahducare,quamvosnescitis,Di-
Veteris itaqiie hominis vita, quaesecundum cainem' cunl ergo discipuli ejus ad allerulrum: Numquidaliquis
teiriporaliconditionepcragilur,se'xla aetateseneclute* atlulit ei manducare? Di&t eis Jesus: Cibusmeusest ut
cbncluditur. Qua seneclute, utdixi, humani gene-". faciam ejus voluntatemqui me misit, et ut per/iciam
lisDominus noster et creator nobis et reparatof ad- opus ejus. Numquid bic intelligitur alia voluntas Pa-
Veriii;'iit''moiiente scilieetvelere'homine',':noVumin" tris, qur eum misit, et bpus ejus quod se perficere
s'e constitueret, quem exuluni lahe lerrena in coele-'. velle fespondit, nisi.ut nos ad fidem suam a perni-
siiaregna transferret. Ergo-'ritmc puleus,'ut dictum ciosoniundi errore converferet ? Qualis est ergo cibus
est, mundi' hujus tcrrenurri laboiem et efrbfenvte- 1 ejus, lalis et polus. Quapropter hoe in illa' muliere
neb^osa pfofunditale signifieal 2. El quoniain exteriof sitiebal, ut faceret in ea voluntatem Patris, et per-
esl homo vetus,; et novus itilerior; dictum'est enini ficeret opus ejus. Sed camaliter intelligens respondit:
ab Aposlolo, El si extefior Iwmo noster cbrrumpitur, Tucum sis Judmus, quomodoa-me biberepeiis, cum
sed interior renovaturde die ih diem : rectissime orif-' sim mulier Samaritana? Noh enim coutuntur JudwiSa
nino (quoniamomnia visibiliaad exterioreriibominem marilanis.:Cui Dominus noster dixil •: Si scires dbnutri
pertinenl, quibus chrisiiana disciplina-renuniiatiir) Dei, et quis esl qui dicit tibi, Da milti bibere; lu magis
liora sexta venit Dominiisad piiteum, id est, medio petisses ab eo', et dedisset tibi aquam vivam: nt binc
die, unde jam incipit sbl iste visibilis deeliriare in oc- ei ostenderet, non se lalem aquam pelisse, qualem
casum": quoniam elriobis vocalis a Christo visibilium ipsa inlellexerat; sed quia ipse sitiebat fidem
delectalio lninuitur, iit invisibilium' amore homo in- ejus", eidemque sitienti Spirilum "saiicluin-dare
terior 3 reereatus, ad intefibiem lucem -quaeriunquam cupiebafc.'Hanc enim recte inteHigimus aquam vi-
occidit, revertatur,'sectindum'apostoIieaiii discipli-' vam, quod est donumDei, sicutipse ail, Si scires
nam, non quserens qum-videnlur, scd qum non viden- donum Dei. Et sicut idem Joannes evangelisla testa-
tur : qum enim videntur, temporalia sunl; qum auleih- tur alio loco dice.ns: quod'stabat Jesus, el clamabal,
non videntur; wlerna sunt (II Coi-.iv, 16,18). Si quis sitit, veniatet bibat rguicredil in me, siculdi-
" 3:
Quod autem faligalus"venit ad puleum, infirmi- cil Scripiurayflumina de venlre ejus fluent aqum vivm.
talem carnis significat; quod sedil, humililalem : Gonsequenler omnino , Qui credit, inquil, in me, flu-
quia et imbccillilalerricarhis pro nobis jsuscepii, et _ tnina de venlre ejus fluent aquas vivm: qtiia' primo
liomo hominibustam hrimiliter apparere dignatus est. credimus, ulhaecdbna mereamur. H;rc ergo flumina
De hac infiriiiilate carnis- prqphela dicit : Homo in aquse vivse quse illi mulieri volehat dare, merces est
fidei quam prius in illa sitiebat. Cujus aquae vivoein-
plaga posilus,et sciensferreimbecillilatem(Isai. mi, 5).
De huniilitate vero Apostolus loqui^ur dicens : Humi-' tefpretalionem ita subjicit: IIoc aulem, m(\mt, di-
liavit se, factus subdilus usque ad morlem (Philipp. u, cebai- de • Spiritu quem accepluri eranl hi qui in
8). Quanquam illud quod sedit,-"qiioniam solent se- eum credituri erant. Nondum- autem eral Spiri-
dere doctores, possit alio inlelleciu non humilita- tus-datus, quia Jesus nondutn fuerat clarificalus'
tis modesliam, sedmagistfi deriibnslrare personam. (Joan.yn , 37-39). Hoc itaque donum Spiritussancii
4. Sedquaefi potest"quarea riiriliereSamaritaria, est, qiiodpost suam clai'ificalionemdedit Ecclesise,
quae hydriae aqua impleiidaegralia venerat', hibere sicul alia Scriptura dicit: Ascendensin alium eaptivam
postulaverit, cum ipse postea spiritualis fontis af- duxit captivitatem; dedit dona hominibus(Psal. LXVH ,
1 SieMss.At editi, mlaleseneclutis. 19; Ephes. jv, 8).
a Edili, profunditaleet obscurtiate -: 5. Sed adliuc illa mulier carnaliter sapit; sic euim
' significat.
' , Abest, et
• ' fespondil: Domine, nequeliaufilorium habes, et pu-
obscuritate, a Mss.
3 Er. et Lov., exlerior:
et repugnantibusMss. et Rat.—
Lugd;
' ' Yen., ut Er. et Lov."M. 1 Mss.aliquot,admonumenlum.Et quidain,ad tnonimeth
"AliquotMss.,qumaqumhauriendmgratiQvenerat. _,• tunu .j • ,,.. ': _, j
J37 \_ ..LIBER UNUS.. . :" ,53
teus altus est-; unde mijii habes dare aquam vivam? -infarileset parvulos pueros,.qui nondum possuht'_ae-
Jfuinguid tumajor es patre noslro Jacob, qui dedit no- cipere rationeni. El quia naturales sunt isti sensus',
bis.liunc puleum, elipseexeo bibit, et-.ftlii ejus, el .qui primam oetatem.regunl, et-Deoarlifice nobis tri-
pecoraejus? Nunc. vero jam Dominus exponit quid bpli sunt,reclcdicuitturviri, id eslniariti, lanquariile-
dixerit."Omnis, inquit, qui biberit de aquaisla, siliet gitimi; quoniam non eos error vltio proprio. sedDei
iterum.: qui aulembiberitde aquaquam egodedero,non arlificio natura contribuit. Cum aulem quisque ve-
silielin sempilernum;sed aqua illa quam dedero, fielin nerit ad eam aelaieni, ut jam possil capax esseraiio-
eo fons aqum salientis m vilammlernam. Sed adhuc nis,,si yeritalem sfatim,comprehendere,potuerit,
mulier prudentiam carnis amplectitur.-Quid enim re- non jftm illis sensibus recloribus.utetur; sed,'hahebit
spondil? Domine, da mild hanc aquam ,.ut neque si- virum,_spirilum ralionalem, cui sepsus illos in famu-
tiam,neque veniamhuc haurire. Dicit eiJesus : Vade, latum1redigal, scrvituti subjiciens corpus suum: cum
voca virum taum, et veni huc. .Curosciret eam virum anima non jam qninque viris, id est, quinque corporis
non habere, cur hoc dixeril, quseritur. Namque cum sensibus-subdila esl, .sed Verbuni..'divinmn-habet
mulier dixisset, Non. habeo virum; dicit. ei'Jesus , legitimum virum, ctii copulata et inhserens. cuniet
Bene dixisli non habere te virum: .quinquecnim viros ipse spirilus hominis hseserit Christo, quia-caput
habuisli,el nuncquem habesnonesltuus vir; hocyerum yiri Christtis est (I Cor. xi, 3 ), amplexu spi.rituali
dixisti. Sed uon sunl htec carnaliter accipienda, ne selerna vita sine ullq.separationis tiraore perffuitur.
liuic ipsi adhuc.mulieri Samarilanse similes esse,vi- Quis nos enim separare pqterit a charitaie Chrisli
deamur. Sed deillo.dono Dei si aliquid jara guslavi- (Rom. Yin, 35)? Sed quoniam illa muliererrore tene-.
mus, spiritualiterista tractemus. -r, . ..-,-' batur qui 1 sigriificabalmultiludiiiem saeculivanis su-.
. 6. .Quinque viros, quinque libros qui per Moysen perslilionibus. subjiigali, post tempora, illa quinque
minislralrsuntj nonnulli.accipiunt. Quod autem di- carnalium sensuum, quibus prima aetas, ut diximus,
ctum est, Et nunc quem habes, non est-iuusvir; rcgitur, JIOIIeam Verbum Dei acceperat in„conju-
"de.se ipso Dominum dixisse intelligunt, .uliste sit giura 2, sed complexu adullerino diabolusobtiriebat.
sensus : Primo Guinque librisMqysi, quasi.quinque Itaque illi Doininus dicit, videns eam esse carnalem,
viris servisti; nunc autem quem babes, id est, quem id.esl, carnaliler sapere: Vade,.voca virum iuum, et
audis , qui loquilur lecum, non est tuus vir ', quia, veni huc; id,esl, remove te ab affectionecarnali, in
no,ndumin eum credidisti. Sedquoniam nondum cre; qua Tiunc conslituta es,undenon ]ioles inlelligere
dens Christo ,-adhuc ulique illorum quinqueviroruin, quceloquor: etyoca yirum.tuum, id est, spirilu intelli-
id est quinque librorum copulaiionetenebatur, potest genlise3 pra.sens esto. Est enim animse,quasimaritus,
movere quomodo dici potuerit, .Quinqueviros habui- quqdam modb spirilus hominis,, qui aniroalem affe-
sli, quasi nunc eos jam non haberet, cum adhuc uli- clioriem tanquam cqnjugem regit. Non ille Spiriuis,
que ipsis siibdila viyeret. Deinde cum quinque libri sanclus, qui cum Patre etFilio inconimutabilis.nia-
Moysi nihil aliud quam Clirislum praedicent, sicut net-, ef dignis animis incommutabiliier-datur : scd
ipse ait, Si crederelisMoysi,crederelisforsilan el mild; spiritus hominis, de quo Apqslolusdicil, -Nemoscjt
illeenimdemescripsil (Joan. v, 40); quomodopolest qum sunl in Iwmirie, nisi spirilus hominis. .Nam ille
intelligi a quinque illis libris reeederehominem , ut Spiritus sancttts, Spiritus Dei est; de quo, iferum
ad Ghristum,transeal, cum ille qui credit in Chri- dicit sic : Et qumDeisunt ncmo scit, nisiSpirilus Dci
slum, non relinquendos quinque. illos libros, sed (I Cor.u, 11). llic ergo spirilus hominis ciim prae-
spiritualiler intelligendos, mullo avidius ,ample- sens est, id esl, inlenlus, ct se pielate subjicit.Deo,
ctatur? , . . , intelligit homo quaespirilualiler dicuutur. Cum aulem
, 1. Est ergo alius intelleclus, ut quinque viri intel- diaboli error, tanquam absenle intelleclu, in aniina.
ligantur quinque corporis sensus : unus qufad oculos domi.natur, adttlter est. Voca ergo, inquit ,-w'i;iim
pertinet, quo lucem istam visibilem et quoslibet co- ^tuum, id est, spirilum qui in t'e cst, quo poiesthomo
lores formasque corporum cernimus; aller aurium, inlelligere spiiiiualia,si eum lux veritaiis, illuslret;
quo vocum et omnium sonorum momenlasentinuis; ipse adsit, eum loquor libi, ut spirilualem possis ac-
terlius narium, quo varia odorum suavitate delecta- - cipere aquam. Et eum illa dicerel, Non habeovirum;
mur; quartus in oregustus, qui dulciaet amarasen-" Bene,inquit, dixisli: quinque enim viros habuisli, id
tit, et omnium saporum habet examen; quintusjper esl quinqvie sensus carnis, qui le in prinia, oetate
tolum corpus langendodijudicatcalida et frigida,moI- rex.erunt; el nunc quem habes, non esl luusyir, quia
lia et dura, levia et aspera, et quidquid.aliud est non estin lespiritus, qui intelligU Deum, cuin qtio
quod tangendo sentinius. Istis' ilaque carnalibus legilimum possis haberc cpnnubiuni.;sed error. dia-,
quinque sensibus priraa liominis oetas irabtiitur ne- hqli polius dominaiur, qui te adulierina contamina-
cessitate naluraamortalis qua ita posl peccalumprimi lione commipit. - ,. >
Lorninisnati sumus, ut nondum reddita luce meniis,
carnalibns sensibus subditi, carnalem vitam sine ulla, J*Eat.et pleiique Mss.,qvm.Tumqueexhis codexVati-
canus,significalmultitudinempravonmiswculi.Kavarricus,
veritatisintelligentiatranseamus.Talesnecesse est esse mulliludinem puerorum. ... - .
5 Er. etLov., in conjugem.AtRal.etNss.,inconjugium. "
1Rat.et plures Mss.quemaudis,rumesttuuswr, omissd, — Lued. et ven., in conjugem M. , , .
"3
qui loquortecum. MiquotMSS.,intelligehle. .-..•> .-1.;"..•,
59 DE DIVERSIS QUiESTIONIBUSLXXXIII, S. AUGUSTINI 60
8. Et fortasse ut iritelligentibusindicaret, quinque rare se peccatores alio loco Dominusostendit dicens,
jnemoratos eorporis-sensus quinqhe virorum nomine Nonnovi vos (Mattlt. vn, 25) : quod significabatLa-
significari, posl quirique responsiones carnaies isla «arus sepultus;" quia in' disciplina et praeceplis'ejiis
mulier sexta responsibne nominat Christum. Nam non' sunt pefccala.-Huiciiilerrogaiiorilsiinile est'ilhio.
prima ejus"responsio est, Tu cumsis Judmus, quo? in Genesi, Adarriubi es (Gen. m ,'9) ? Qubniampec-
modo-a me bibere petis? Secunda, Domine, neque cavefat; et se abseonderat a facieDei. Quambcculta-
hauriloriumhabes, etputeus altus esl.Terlia, Domine, tionem "hic-sepultuia significat':ul peccanlis-liabeat
da .mihiJmnc aquam, ut neqtiesitiam, nequeveniairi similitudinem moiiens; sepullus,- absconditi afacie
huc haurire. Quarta, Non habeovifum. Quinla, Videb Dei. -Auferteauterii lapidem; quod ait-, illospuio si-
quia propheta £S : palres nostri in montehoc.adorave- gnificare, qui"venientibus ad Ecclesiam exGenlibus
runt. Nam el ista responsio carnalis est. Carnalibus onus circumcisionisimponere volebant;"corifra qubs
enim datus fuerat locus terrenus , ubi ofafent: spi-- multipliciterscribit Apostolus(Gatat. n) : vel eos qul
rituales autem in spifitu et vei'italeoralurni Obminus in Ecclesia eorrupte vivunt, et offensionisunt credere
dixit.. Quod posfeaquam locutus est-, sexta mulieris volenlibus. Dicit illi Marlha : Domine,ljdm qudrld
responsio Ghrislumfalelur omniumistortnn esse do- dies est, el putet.' Ultimum quatuor elementorum
clorein : dicil enim, Scioquia Messiasveniet,qui di- terfa est: significatergo putorem terrenorumpecca-
cilur Chrisins r cum' veherit, ipse nobis annunliabit torum, id est cupiditalum cariialium. Terraes, in-
omnia. Sed adhuc errat, quia eum quem venturum quif Adae Dominus', curri peccasset,'e«iri ierram ibis
sperat, venisse non videl: Vetumlamen misei'icordia' (Id. ni, 19). Et sublato lapide exiitde monuinento
Domini nunc' erfor isle lanquam adulter expellitur. involutusmanibus et pedibus, et facies ejus tecta efat
Dicit enim ei "Jesus":Ego.sunfquitccumioquor. Quo sudario. Quod autem exiit de monumehtb,'a'nimam
- audilo-illanon Tespondit;' scd stalim felicfa hydria significatrecedeiitem a carnalihus vitiis. Qubd vero
sua abiit m civitatem feslirians;' ut Evangelium et inslitis obvolutus, hoc est, quod etiam a carnalibus
Ddmini adveiitum,' non tantumcrederet, sed etiani fecedehieisetmente servientes legi Dei, adhuc taineri
praedicaret. Nechoc qiiod relicta bydria discessit, in corporc constituii alieni afmblesfiiscarriisesse hon
negligentcr-pfaotereuridumesi. Tfydria enim foitasse possumus,dicenlekpostolo,MenleserviolegiDei, carke
amorem saeculibujussignificat, id est, cupiditalem, autemtegipeccali(Rom.vn,25).Quodaulemfa'ciesejus
qua sibi homiries de teriehrosa profunditate, cujiis sudario tecla erat, hoeesl;quod inhacYilaplenam
imaginem puieus geril, hbcesl, de lerrena conver- cogriitibnem habere non possumus, sicutApostoIiife
salione hauriunt volupialem : qua percepfa iteruni in dicit: Nunc videmusper specutumin mnigmale,'pdsled
ejiis appetitum inardescant, siciil de aqua illa qui bi- aulemfaciead faciem(I Cor. xm, 12). Et dixit Jesris :
berit, inquit. sitiet >iierum(Joan. iv, 5-34). Oporte- Solvite eum , el^sinileire (Joan. xi", 1-44) ; hoc est,
bal aulem ut Chrislo crederis,' sseculorenuntiaret, quod post banc vilam aufefentur omriiavelamenta,
et relicta hydriacupiditatertf ssecularemse reliquisse ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit
monslraret; non solum corde credensad juslitiam , inler homineni quem Dei Sapientia geslabat," p"er
sed etiam ad' salulem ore confessura el proedicatura quem.liberati sumus, et ca_lerosliomines-,"hinciritel-
quod credidit (Rom. x, 10).- Itgituf , quod Lazarus nisi exiens de monumenlo non
- - • ' LXY. De resufrectioneLazari. solvitur; id est, eliam renala aninia nisi resoluiione
-
Qiianquamseeundumevangelicanihistoriam resus- corporis libera ab omni peccato et Ignorantia esse
eitalum Lazarum plena fide teneamus; tamen el in non polest, quamdiu per speeulurii et iri ajnigmale
allegbria significare aliquidnon dubilo. Neque curn videt Dominum : illius autem * linteamina ei suda-
res factae allggorizanlur, geslae rei fidem amittunt. rium , qui peccaiumnon fecit, et nihil ignoravlt', in
Sicut duorum filiorunrAbrahaeallegoriam Paulus ex- monuriientoinventa sunt (Id. xx, 7). Ipse enim sblus
ponifduo' esse-Testanienta (Galat. i , 22-21) '; num- in carne non tantum monumentonon est oppressus ,
quid ideo ,- aut Abraliamnon fuii, aut iilos filios non ut aliquod peccalum in eo inveniretur (Isai. LIII,'"9),
liabuit?: Ergo et in allegoria accipiamusLazaruni in sed nec linteis impliealus, ul eum aliquidiaieret, aut
monumenio, animam terrenis peccalis obrutam, id ab Ifinere retardaret.
est, omne humanum genus: quam alio loco Dominus LXYL De eo quodscriptumest, An ignofatis, fj-alres
per ovem perditani significat, propter quaniiiberan- (scientibus enimLegemloquoi'),quiaLex doriiinalur
dam reliclis noiiaginla novem in montibus, descen- - 'liomini, in quantum lempus vivit ? usque ad euni
disse se diclt (Luc- xv, 4). Quod aulem intcirogat locum in quo scriplum esi, Yivificabit el mortalia
dicens .- Ubi eum posuislis? vocationemnostram quoe' corpora vestra per inliabitantem Spiritum ejus in
fit in occullo , arbilror significare. Proedestinalio vobis (Rom. vn-vni, 11).
enim vocationisnostraeocculta est: cujus secreli si- 1. Aposlolus in bac simililudine, in qiia de vifo et
gnuni esl interrogalio Domini quasi nescientis, cum muliere loquilur, quoniam mulief ierietur legeviri,
ipsinesciamus ; sicul dicit Aposlolus, Ut cognoscam, tria quaedam consideranda connnendat;" mulierem_,
sicut el cognilussntn (I Cor. xm,12). Yel quod igno- virum , el legem : mtilieremscilicct subjugalam viro
1 QuatuorMss.,quemprmsentem me- peryinculum legis , quovinculo niorle siii-liberatur,
videhtilveniurum's 1Rat.el Er.,m mnigmatevidel.Doniimduiem.
mqrabat.ramenrmsericordia,etc
" ' - - ,, "i. ; _.
61 . LIBER UNUS. '&. ,
ut cui yult nubat. Sic enim dicit: Mvlierenimsub dem : qiioefides-si non.sit; jubet tanlu.mlex >,_.tnqn:.
viro, vivo marito,'juhcta esl legi : si auiemmorturis ' implenlesijussa,:reos leriet•,.ul eos gementes^etnpni .
fueril vir ejus, evhcualaest alege viri. Igilur vivente valentes*'implere:qua..juss'a_sunt,rad;gratiam JAbefar-
viro vocabiluradidtera, si fuefil tum alioviro: si autem toris aliquandoconverlal. -_ ,,:ir _•-. rr/ . ^
morluus fueritvir ejus ,'liberaia est a lege,'utnon sit -21Cum "ergo^triavqusedani. in.-illa similitudineyi-,
aduliera,'si fuerit cum alio viro. IIuc usque similitudo deamus, mulierem., virtim;. .elrlegem; e,t rursum in,-
est. Deinde incipit rem loqui, ctii explariandaeae • hacrepropter quani,siniilitudoadhibitaesl, tria,ani- •
probandaesimililtidineminduxit. In qua eliam re tfia 1 mam, peccatum,' ei legem peccati : hqo. solum iipi-
siniililer altendenda' stint-; liomo , peccafum, Jlex. diversum est,:'quod inilla similitpdine.yir moriturj
Tamdiu enim dicit sub iege esse hominerii,-quairidiu' ut nubaltnulier cui.volel, et a lege-virisolvalur; liic•_.
vivitpeccato"; quemadriiodumlamdiu mulier sub lege ' auteriiipsa anima moritur peecato,".ut(juiljat;Clirisloi>,
viri est, qtiamdiuvivit vir *. Hocauiem peccalhiribie curiiaiuem inoritur peccalo,.mofilur;etianvlegi-pec.
inlelligenduniest,qiiodaccessitper legem. Quodpec- cati./iflflMe., ail, .ff.alres.mei, ,e\vosmortui estis' legj
caliim dicit supra modum esse; quoniam'cuih jarii per corpusChristi, ut sitis:ultet:ius qui ex.morjuisresur-,'
appareat essepeceatum , iit lariieri,'et adjuncta pros- rexit; ul fructificetnus,Deo. Cumenim essemusin curnet
varicatione cumulalur 2. Ubi eninfnori esllex , riec inquil;.id:e"st,-cai*nalibusdesiderjiSiObslricii lenergr •
prwvqricqlio ( Rom. iv,15). El hoc est quod Aicit, Ut" mur, ..passiones ,peccalQrum,,qum per Jegewstml, gpe? .
fial, sitpra htoduni peccator, aul peccaluma'per'man- rabanluf in iqembrismostrjs; nl fruclnm ferrentmqrli,.
daium. Quaproplerlegeni, quamvis a peccandopro- Aucta concupiscentia,,quam lex, prohibctt2.iibi;pqn
hibeat,non tamen sic dicit dalam, ul liberarel a pec- erat fides, el ad cumulumpeccalorum_|vrseyaricatipnis-
cato; sed ut demonstfaret peccalum, cui servieris• ci'imenesl adjeclum : qnin.ubi nonesl lex.; ncc,pf(e--,
anima debet se ad gratiam Liberatorisconverlere; ut varicatio..lias dicit passi.oneSj_quoeper legem sunt,
a peccalo liberetur. Per legeinenim cbgnilibpeccnli' operatas 3in'meriibris no_stris, ut .fructumiferrent
(/«"."nf, 21)..El alio loeo dicit: Sed pcccatunv,ul morli; Siibfisiis.passioiiibus,".lanqiiam.subg.iro,4omir.
apparealpeccalum, per bonutnbperatumest mihimor- nante,. agebat, anima antequam' veniret .gratia pqr
tcm..Ubi ergq .non esl gratia Liberaloris, augetpec- fidem. His.ergopassionibus morilur, guijam^scryit
candi .desideriumprqhibitio peccalorum. Quod.qui- menle iegi.D.ei; quamvis ipsa,-passiones. nondum
dem ad hoc utile est, ut.seniiat anima se ipsam.non - roorlu3_sint,q_uamdiu.carne servillegipeccali. Reslat
sibi suffieere ad extr.iiiendum se de servitule pec-. ergo adhuc aliquid ei qui-est sub gratia, quod.euni
cati; atque bo.c,moclodetumescenteatque exstincta non vilicat,,nec caplivum ducat. donec mqrtifiGetur
onini superbia, subdaiur Liheralofi sub , sihcefiier- lotum quod consuctudineprava roboratum est el-upde
que liomo dical, Adhwsii anima theaposl,'ie(P'saL corpus eliamnuuc mortuum .esse dicilur-, quamdiu
LXII, 9) : quqd est jam nori esse sub lege peccafi, non perfecte servit spiritui. Contingelaulem -ut pqr-
sed in lege justitise. Lex auterii peccali dicituf, non fecte serviat. cum fuerit et ipsum vmortale corpus
quia lex ipsa jieccaiuni e.st, sed quia peccatoribus vivificatum. ,, .., . , • _ . .- -
5. Ex quo comprehendimusquatuor _essedifferer.-,
imponitur. Ideo eiiarn.lex mqrlis, quia slipendiuni
peccati, mors {Rom*vi, 25); acjileusmoftis, pecca- tias eliam in uno hoinine,guibusgradatim peractjsin
lum; virius uulem peccali, lex{\ Cgr. xv, 56). Pec- vila aeterijanianebilur.;Quia enim opprlobat atque id
cando enim ad mortem labimrir.Vehemenliuseniiii justtun erat,- ul posleaquamnalura nosira peccayit,-
peccamus lege. proliibenle, quani, si miila lege prb- amissa beatitudine spiriiuali, iquae^p^adisi jiominq
hiberemur. Accedente auteni graiifei,idipsinn quod significalur,animalescarnalesquenasceremur; -prima
lex.qnerose jusserat, jairi sine oncre ac libeiitissime est actio^ante.Legem, secuiida subLege, lefliajsiib
•implemus. Lex ergo peccali et "riiorlis, id est, quoe gralia, quana in pace. Anle Legemactip est, cum pcc-
jmposita est peccaritibtisatque morieiitibiis, jitbet caiiini ignoraniiis,el sequimur carnales concupisccn-
lanluni ue concupiscamus, et lamen.conciipiscimus. lias. Sub Lege-est actio, cum jain proliibemur a pcc-
Lex autem spiriliis vilae, qtioeperlinet ad gratiani, calo, et tanieii consiietudipe-ejus victi peccamu«,
et liherat a legepeccali et mbriis,, facit.ulnon con- quoniam jiosnondum adjuyat-fides. Teriia, aeljo «',
cupiscamus, et impleamusjussa legis. riqrijam sefvi squandojam .plenissime-.credimusLiberatqrj.nosiiu,
Jegis per tirijorem, sed araici per charlfaiem ,' et .nec meritis nosiris aliquid trjbuimqs,:sed.ejusmise.ri--
servi juslltise unde ilIa'1ex"promuigaia"esi.Justi(ia_ •cordiam diligendo, jam nou vinciniur ,delectaiionc
aulem non ,seryiiiter, sed liberaliter serviehaum"est', consuetudinis malae,,-cuni..ad.peccatuninqs ducere
id est. charitaie poiius quam timbfe. ideoque veris- ,nititur;-sedlamen adhuceainhuerpellanlempatiniiir,,
sime dieium est, Legem efgo evacuamusperfidem? quamvis ei non tradamtir» Quarta. esl; acliq, .ciun
Absil : sed legemsiaiuiinus(Roiif iii, 51). Hoc enim omninomihilest in boinine quod j'gsistat spirjtuij,scd
efflc.itfldes., quodlex juljet. StatuIiUrergolex perfl- omnia, sibiniet concoj'diter juncta et cqnnexa unuin
1Eat.et quaiuorMss.,viro. ' ' '' ''
AliqubtMss., geiniscenies.
"iicpoliores Mss.At • editl, cumulatum;ye\ cutmda- - 2-cctoMss.,nt'-frvcltnnferrcnt-.mortiauctam cchcupi-
tius. ... •'.,.-, i -•'",. , sceiitjant, cmnlex prohibet.Quidani,yej'o, prohiberet,
* aut peccanspeccatum.verbuni, peccans^a Mss. 3 t\\ et i.ov., operalw.Meliuskssv opefatas.
t Editi, — Uigd
et a
.abest, grajco textu Apostoli. et Ven.,operalm,ulEr. elLov. -M.- .,-, . , • "i
es. : DE DIVERSIS QUJESTIOMBUSLXXXIII, S. AUGUSTINl 61
aliquid firmapace custodiunt: quod fiet mortalicor- Non enim euni aliquid latet, sed quia peccata non in-
pore vivificato, cum corruptibile hoc indueril incor- vepiuntur in regulis proeceplorum,quas habel veritas,
ruplioneni,- et mortale hoc induerit immortalitatem , ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit", jVon novi vos.
(l Cor. xv, 54, 55). _ o,, Sicul enim tenebrse oculis non videndo",ita peccala
4. Adprimam actionem deriionstrandam ista tesli- menle ignorando sentiunfur. Ex isla locutione dicfum
monia interim occurrunt: Per unum hominempecca- arhitror in Psalmis, Delicla quis inteiligil (Psal. XVIII,
tumiii hunc mundum inlravit, et-perpeccalummors; . 15)? Non ehint quodvolo, hoc ago ; sed qupd odi',illud
et sic per omneshominespertransiit, in quo omnes ho- :• facio. Si aulem quod noto, hoc ago, consenliolegi quo-
mines peccaverunt. Usque ad legem enim peccalum in niam bona esl. Nunc aulem jam non ego operor illud,
hoc mundo fuit. Peccatumautem non deputabalur, cum sed id quod in me liabilat peccatmn.Scio enim quia nori
'tex non esset-(Rom. v, 12, 13). Et ilerum : Sine tege habilat.in tne, hoc est.in carne mea, bonum. Velleenim -
enim peccatum morluum est; ego autem vivebamali- adjqcel tnihi, perficereaulem bonum non invehio.Non
quahdosine tege. Quod enim hic dicit, morluum est; enim quod volo, facio bonum; sed ijuod tiolo malum,
lioc esl qnod supefius dicit', non deputabatur, id est, hoc ago. Si aulem quod nolo, hoc facio; jain non ego
latebat. Quod nianifestat in consequentibus dicens, . operor illud, sed id quod habilal in me peccalum. In-
Sed peccatum, ul appareat peccatum, per bonumope- . venio ergo legemmihi volenii facere bonum, quohiam
ralurit est tnihi tnortem: id est, per legem; quia bona tnalum mihi qdjacet. Condeleclorenim legi Dei secun-
estlex, si quis ealegitimeutatur (ITim. i, 8). Siergo dum interioremhominem: video auiem aliam legemiri
liic ait, ut appareat peccatum; manifeslum esl quod. meinbrismeis, repugnanieinlegi menlis mem, el capli-
superius ideo dicebat mortuum et non depUlari, quia. vantem me in lege peccati, qum est iit membfis meis.''
non apparebat antequam Iege prohibente ostenderetur. Huc usque sunt verba hojninis sub lege cqnsiituti,
•5. Ad -secundam actionem ista lestimonia conve- nondum sub gratia; qui etiamsi nolit peccare, vin-
niunt': Lex autem subinlravit, ul abundaret delictum citur.a pcccalo. Invaliiit enim consueludo carrialis"et
(Rom. v, 20). Accessit enim etprsevaricatio, qiisenon naturale' vinculum mortalitatis, quo de Adam propa-
eraf. Et illud quod jam commemoralum est : Cum gaii sumus. Imploret ergo auxilium, qui sic positus'
essemusenini in carne, passiones peccatorumquw per es.t, el noverit suum fuisse quod eecidit, nbn suum
esse qu.odsurgit. Jam enim libefatus agnoscens gra-
legem sunt, operabanlurin membrisnoslris, ut fruclum
liam Liberatoris sui dicil: Miser ego homo, quis me
ferfent' tnorli. Et illud : Quid ergo dicemus? Lex pec-
catum est? Absit : sed peccalumnon cbgnovinisi per ^liberqbil de corpore morlis hujus? Gralia Dei pcrJesuni
ChrislumDominuninoslrum.
legem.Nantconcupiscenliamnesciebam,nisilexdicerel,
Non concupisces.Occasioneaulem accepla, peccalum- 6..Et incipiunt jairi verba dici hominis sub gratla
permaridalumjoperalum esl in me omnemconcupiscen- conslituli, in actione quam tertiam demonslravimus,
lidm. Et paulo post : Advenienle,inqml,'mandatopec- quse habet quidem reluctantem morlalitatem carnis,
calumTevixit.Ego autem morluussum, et invcntumesl sed non yincenlem atque captivantem ad consensio-
mihi mandalum quod erat ad vilam, hoc essead mor- nem peccandi. Sicenim dicit : lgiiur ipseego tnenie
tem. Peccalum enim occasioneaccepla per mandalum, servio legi Dei, carne aulem legi peccati. Nulla ergo
condemnalioesl nunc his qui sunl in ChrisloJesu. Lex
fefellii me, el per illud occidit. Quod ergo ait, Mortuus enhn vilmin ChrisloJesu, liberavilmea legepec-
sum; vult intelligi, mortuum me esse cognovi : quia cati spiritus
el morlis. Quod enimimpossibileerat legi, in quoin-
jani etiam praevaricalionepeccat, qui videt per legem
quid facete noridebeat, et lamen facit. Quod auteni firmabalur per carnem, id est, per desideria carnalia:
ideo enim nqn implebatur lex, quia ipsius justiliaenon-
ait, Fefellil me peccalum, occasioneaccepta per mun-
datum : sive quia suasio delertafionis ad peccatum dum erat charitas, quae inleriore deleetalione teneret.
vehemeniiof est, cumadestprohibilio; sivequia etiam mentem 2, ne ad peccatum delectatione rerum tempo-
si quid homo fecerit secundum jussa legis, si adliuc ralium tralierelur. Ergo infirmabalur lex per carnem.
non sit fides, quaein gralia est, vult sibi-hoctribuere. id est,'non efficiebat justos deditos carni. Sed 'Deus
non Deo, et superbiendo plus peccat. Sequitur ergo, Filium suum misil in similitudinemcarnis peccali. Non
et dicit: Itaque lex quidemsancta, et mandalumsan- enim caro peccati erat, quae non de carnali dele-
ctatione nata erat; sed tamen irierat ei. similitudo
clum, et justum, et bonum.Quodergo bonutnest, mihi
carnis peccati, quia mqflalis caro erat: morlem au-
faflum est mors?Absit : sed peccalumut appareal pec- teni non
meruit Adam nisi peccando 3. Sed quid fecit
catum, perbohum operatum est thilii morlem, tit fial
supra modum peccatbr, 'qut peccatum detinquens per Doriiinus? De peccato damiiavil peccalum incarne:
mandatum. Scimus-autem quia lex spirilualis est, ego id est, suscipiendq carnem hominis peccatoris, et
autem carnalis sum, id est, carni consentio, nondum .dbcendo quemadmodum viveremus, peccalum iu
spiriluali gratia liberatus (a): venumdalussub peccato, ipsa carne damnavit., ut aelernofuriicharilale spirilus
idest, peccans pretio lemporalium voluptalum. Quod flagrans nbn duceretur captivus in consensionem li-
enim operor, ignoro : id est, non agnosco esse in prae- bidinis. Ut justilia, inquit, leqisitnplerelur in nobis,
1 AliquolMss.,natafc. ' ..
ceptis veritatis, ubi est vera scientia. Secuudum hanc - 2 SieF.r.et quatuorMss.Aliicum
lociilionem dicit Dominus peccaloribus, Non novivos. teneretmentem. sat.,'interioredilectione
AtLov.,diteclioneteneretinteriorq
- 3 Mss.,peccoto. - : menlts,
(a) lRetract.eapj-26. •• - (a) I Retract.cap.26. - . _ .- - « \
65 - LIBER UNUS. _ .66
quinpn,secunduni carnem ambulamus, sed secundum quse corporis resurrectione et immutatione est fu-
• . .
spirilum. Itaque praecepia-legis per charitatem im- tura. >._!,.
plela jsunl,•quseper timorem jion poteranl. Qui enim 7. Restat ergo ut de ipsa pacedicat resurrectionis
secundum carnem sunt, qum carnis.sunt sapiunt_: id • coi'poris, quae quarta est adio; si_tamerieam.actio-
est, carnalia bona pro summis bonis conctipiscunt. nem dici oportet. quse summa requies est.-Seqpilur
Qui autem secundum spirilum, quw,sunt spirilus sen- enim, et dicit: Si ergoSpiriius ejus qui msciiavit Je-
tiunt. Prudcntia. enitn carnis mors esl : prudenlia au- sum.a morluis, habilat in vopis; qui suscilavilJesum a
tem spiritus yila et pax. Quia prudentia carnis inimica :~mortuis, vivificabil el morlalia.corpora-vesira per in-
esi in.Deuni. •Ipse ostendit quid dixerit, inimica: ne habitantemSpiritum ejus in vobis (Rom. vu-viii", 11).
quis putaret ex-adverso aliud- venire. princip.ium. Hic et de resurreclione cbrporis evidentissimum .te-
Subjungit enim, el dicil, Legi enim Dei non esl sub- stimonium.est, et satis apparet quamdiu in hac vita
iecta;nec~,enim potest. Ergo„facere conlra legem, sumus,- non deesse molestias per mortalem carnetii,
hoc est inimicum esse in Deum : non quia Deo ali- neque litillatiqnes quasdam deleclalionum carnalium.
-
quid nqcere potest, sed sibi, nocet quisquis resislit Quamvis"enim non cedat, qui sub gratia constitutus
, voliintaii Dei : hoc est enim adversus stimulum cal- , mente servit legi Dei, tamen carne servit legi pec-
ces.mittere, ut paulo apostolo, cum adhuc Ecclesiam cali_.,Hisgradibus homine perfecto ,'nulla subslanlia
persequereliir, diyiiiitus dictumest (Act. ix, 5)..Sic invenilur malum : neque Lex mala est ,."quaeosten-.
_ esl.auiem dictum., Legi enim Dei nqn est subjecta;' dit homini in quibus peccatorum vinculisjaceat, ut
_ trecenim polesi:- tanquamsi diceretur, Nix non cale- -per fidem implorato Liberatoris auxilio, et :solvi, et
facit; nec enim potest. Quamdiu enim nix ,est, non . erigi, et firmisse constitui mereatur. In prima ergo
rcalefacit: sed resolvi-potest et fervere ,• ut, calefa- - aciione, quae est ante Legem, nulla.pugna est cum
,cial; sed cum hoc facit; jam nix-npn esl._Sic,gt pru- voluptatibus hujus saeculi : in secunda, qiue sub
. dentia carnis, dicitur, cum anima pro magnisbonis .L.ege est^ pugnamus, sed vincimur : iri terlia pugna-
; temporalia hona concuplscit. Quamdiu enim appeti- mus et vincimus : in quarta non pugnamus, sed per-
tus talis inest animae, legi Dei subjecla .esse .non •fectaet aeterna pace requiescimus. Subditur'enim
potest; id.est, non potest iniplere quae, lex jubet. ~ nobis.quod inferius nostfum est, quod propterea non
• Sed cum spiritualia bqna desiderarecoeperit, et tem- subdebatur, quia supefiorem nobis deserucramus
desiuet esse carnis ' ' . , j
.poralia contemnere, prudentia, Deum.. .- .. ;• i .h.i
et spirilui non resistel. Eademjnamgue anima cum LXYII. De~eo quod scriptum esl, Existimo. enim
= inferiora appetit, prudentiam carnis habere dieilur ; quod nonsintcondignae passiones hujustemporisad
.cum superiora, prudentiam spiritus : non quia pru- -
futuramgloriam quaerevelabilur in nobis; usquead
denfia carnis substantia est, qua induitur anima.vel . id efuod diclumest, Spe-enim salvi facli sumus
- cxuilur; sedipsius animae affeciio est, quae qmnino ' " "" '_. - .-,:;
(Rom. viu, 18-24).
esse desinet, cum se-totani ad superna converterit. - 1. Hoc capilulum obscurum- est, quia non- satis
_.Qui aulem in came sunl^ inquit, Deo placere npnpos- hic apparet quam nunc vocet creaturam. Dicitur au-
sunt: id esl, qui voluplatibus * cafnis acquiescunt. . tem secundum calholicam disciplinamcrealura, quid-
_Ne quis enim de his diclum putaret,- qui de hae vita -quid fecit el condiditDeus Pater, per unigenilum
nondum excesserunt, opportunissime subjunxit: Vos .Filium, in unilate Spiritus saneti. Ergb non.solum
, aulem non estis in came, sed in spirilu. Ulique adhuc • corpora, sed-eliara animae nostrje ac spiritus creatu-
inhacvita constitulis loquitur. In spiritu enim erant, ,roe nomine continentur. Sic autemdictum est, Jpsa
quia in fide el spe et charitate spiritualium rerum ac- creatura-liberabilur a servituleinterilus, in liberlatem
quiescehants. Si tamen, inquit, Spirilus Dei Jtabilat cglorim filiorum Dei: quasi nos non simus crealura ,
Anvobis. Si quis autein Spiritum Christi non Itabel,,hic ;<sedfilii Dei, in quorum gloriaelibertatem liberabitiir
noneslejus. Si autem Cltrislus ,in vobis, corpus qui- a-Servilute creatura. ltem dicil, Scinius enim quia
demtnorluumest propter peccalum, spiritus aulem vila . omnis creatura congemiscilet dolel usque adlmc-; non
est-proplerjusliliam. Mqrluum corpus dicil, quamdiu solum auleni illa, sed et nos ipsi: tanquam aliud si-
tale est, ul indigeiuia i.erum cqrporalium molestet -mus rios,"aliud omnis ci*ealura. Tolum ergo capiiu-
'
lanimam (a), et quibusdam mptibusex ipsa indigen- lum particulatim considerandum est. .
lia venienlibus, ad appeienda terrena.sollicitet. Qui- - 2. Existimo-enim, inquit, quod indignmsint pas-
bus tamen quamvis exisleniibus mens ad iliicita fa- • siones hujus temporis ad futuram gloriam, qum revela-
^cienda non consentit, quae jam servit IegiDei,et bilur irinobis: hoc manifesluni esl. Dixerat enim' su-
isub gralia conslitula esl. Ad hoc enim valel quod -perius, Si autem spirilu facla carnis morlificdverilis,
aulem -
jsupra.dictum est, Mente servio legi Dei, carne vivetis. Quod fieri non potesl sine molestia, cui pa-
Jegi .peccati. Et ille" homo nunc describitur esse tienlia necessaria est. Quo pertinet et quodpauloante
sub gratia, qui nondum- habet perfectam pacem, ait, Si lamencompalimur,utetcotiglorificemur(Ibid.13,
1 Sex Jiss.,.voluntalibus. 17), Quod itaque ait, Nam exspectatiocrealurmrevela-
2DuoMss.,7id_i, spei etchdritati spirituatiumelrerum -ac-
•Rat. etplerique Mss.,subjutigilur; etinfra,"nonsub-
Alter;e:Kavamcis, in fideet spe charitale et post,«o» subju-
quiescebant.rebus jimgebatur. -Aliiiiuolibri,subjugatur;
spirhualibus acquiescebant. • . .
(a) 1 Retract.cap. 26. gabatur.
_67 DE BIVERSIS QU.EST10NIBUSLXXXiil, S. AUGUSTINI
- tionenvfilibrumDei exspeclal; hoc eum pulo dicere. berabiiur, facit -inielHgi, et ipsa, quemadmodum et
Nam et hoc ipsqm quod in nobis dolel, cum facta nos, id est, et de ipsis non est desperandum, qui
•caniisinorlificatiius; id esl, cum esurinms aut sili- nondum yoeantur filii Dei, quia nondum' credide-
- mus per absiinenliam_ dum frenarous delcctaiionem runi, sed tantunr creatura : quia et ipsi credituri
«onGubitus per castitatem, dtim injuriarura lacerafio- sunl, elliberabunlur a servilute interilus, quemad-
nes et conlumeliarum aculeos per palientiam sustine- modum nos qui jam filii Dei sumus, quamvis non-
mus, dum neglectisatque rejectis voluplallbus ho- dum apparuerit -quid erimus. LiberabuiUur ergo a
stris pro fructu matris' Ecclesioe•l&bovanius;-quid- servitute inlerilus. in Hbertatemglorim filiorumDei;
quid in nobis in hacatque hiijusmodi atlritioneuolet, id esl, et ipsi erunt ex servis liberi, et ex nior-
creaturaest. Doletenim corpus ctaniiiia, quaVulique tuis gloiiosi in" vita perfeeta , quam habebunt filii
crealura est, elexspectal revelationem filiorum Dei; Del.
id est, exspectatquando appareat quod'vqcatum est, 1 5. Scimus enim
quia- omnis cfeatura congemiseitet
. in eagloriaad quam vocatum est. 1QuIVenimFilius • dolel usque adlvuc.Omriiscfeatura in Iiomine numera-
Dei unigenitus non potest appellafi creatura, quan- tur_ nonqdod ih eo sintomnes Angeli^ et superemi-
xloquidem per ipsum facta sunl omiiia quaecmnque nenles Virtules ac Potestates, aut coelum et lerra efc
, Deas fecit, distincte"etiam.nos vocamur.creaihra-ahle niareet omnia quse in eis smit; sed quia omnis erea-
jllam eyidentiam glorise, et distincte vocamur lilii iura partini spiritualis esi, partim ariimalis, parlini
„Dei;,-.qukmvishoe.adoplione rnereamur': nam ille • cofporalis. Quodut ab inferioribus consideremus, cor-
. qnigenitus .natura Filius est.- Ergq exspeclatio cfea- poraliscreatura per loca tendilur; animalis autem Vi-
,ium-,< id esl, exspeGtalionostra ;-revelaiionem-fiUo- vificat corporalem; spirilualis aninialem regit, ettunc
•tum Dei exspectat; id.-esl, exspectal quandoappa- bene regil, cum ipsa regendam se subjicit-Deo : cum
reatquod promissum est, quando feipsa nianifestum autem transgredilur praecepta ejus, laboribus et
- sit quod.nunc spe sunius. Filii enim Dei sumus, et serumnis"per eadem ipsa quae regere poterat impliea-
.noridum,apparuit quid erimus, Sbimusauiein quOniam tur." Qui ergo vivit ex-corpore, carnalis -homo vel
$um~appamefit, shniles ei erimus, quoniitmvidebhims animalis voeatur :'carnalis, quiacarnalia isectatur;
ewn jiculi est .1 Joaiu in, .2). Ipsa est-.revelaiio filio- animalis autem ; quia fertur dissolula laseivia' animaa
_-rum Dei, iquam nunc exspectat exspeelatio crealiirae: suse , qiiam non rcgit spirilus, iieque coercet intra
non quod crealura revelaiionem exspeciet alteiius inetas naturalis brdinis; uuia et ipse se hon Subdit
, tiaturse,'qU33.non -sit crealura. sedi ipsa qualisnunc Tegendtim Deo. Qui auiem spiritu animam regit, 'et
cst,-, exspectat quando sit qualis futui'a est: tanqtiam pei' animam crirpus (quod facere non potest, nisi
si diceretur,, Operante piclore subjectis sibi coloiibus •Deumhabeatet ipse rectorem, quoniam sicut capuE
.set-adopus ejus paraiis,- expeciatiocolorum mknife- mulieris vir, ila capul viri Christus est [i Cor. %i,3]),
slationem imaginisexspectat: non q'uiattunc sunt alii, voealur 'Spirilualis.' Quse vita cuni aliqua' mbleslia
cieiaUinerunii autnon colofes erurit; !sed tanlum.quod nunfcag"itur,post autem nullam patietur.' Et quoniam
aliam dignilatem habebunt. summi Angeli splrilualiter vivunt, infiml aulem ani-
. S. Vanilali enim,- inquit, creatura .subfecla est. maliter(a), beslise vero et omnia pccora carnaiifei',
^floe est illud : Vanilas mnitaiilium '.. et omniu vani- cbrpus aulem non Vivit, sed vivificatur; omnls crea-
-tas- Quw.abundanlia est homini in omni tabore suo, tura ih homine est, quia fetIntelliglt spiriiu,- el sen-
rquem ipse laborat sub sole {Eccle. i, 2.3)? Cui di- lil anima, et localiter coiTJoremovelur. Oriinis itaque
,-diiroest, In laboremanducabispanem iuum (Gen. in, creatura in homihe congemiscit el uolet. Non enim
-i%)~ Vanitali ergo creatura subjecta esl, rion sponte. totam, sed omneihdixit: tanquamsi quis dicat, quod
.Bene sadditumest, non sponte.Jlomo quippe sponte solem omnes liomines vident qui sufit inebiumes, sed
•.pecbavit,, sed non sponte damnatus est. Peccatum hon toli videnl, quia tanlum oculis vident: ita iu ho-
.Itaque fuit spojnaneum, conlra praeceplum facere mine omnis creatura esl; quia et intelligil et vivitet
iTeriiatis.: peccaii aulem pcena, subjici fallacise.Non corpus habel; sed non lota ereatura in ipso est, quia >
'•ergb spontecreatura «ubjeefa est vanitali :,sed propter sunt prseter ipsuin et Angeli, qui intelliganl el Yivant
.-^mti-quisubjecit eam in spej id est, propler ejus ju- et sint, et pecora -quoevivant et sinf, «tcorpora <JUIB
-stitiam alque clemenliani. quinequeimpunitumreli- tantummodo sint; cum ipsum vivere magis sil, quam
~quil pecealuni. neqiie insanabilem voluitessepeccan- non vivere, et ipsum intelligere magis sit, -quam sine
tem > •_ ; , , _ - intelleclu vivere! Cum ergo miser homo congemiscit
-. 4 Quia-etipsa creatum, _id est, ipse homo, cum et dolet, 'omnis<:reatura congemiseitet dolet usque
jam signaculo imaginis prqpter -peccatumamisso re- adliuc. Usqueadhuc auiem recte dixit : quia etiam «i
,mansil.tahlummo.docrealura (a) : et ipsa ilaque crea- sint aliqui jam ih sinu Abi'alise(Luc. xvi, 23), et h-
tura^id est,,_et ipsa quae nondum yocalurfiHorum tro ille cum DdmSno 3n paradiso constitulus {H.
Jorrha perfecta, sed lantum vocatur creatura, Ubera- xxni, 43), illodie quocredidit, dolere destiterit; ta-
-Ulur-asservilute inleritus. Quod itaque ail, etiysa li- men usque adhuc omnis creatura congeniiscit et do-
1 Edili,vanitalum.At Mss;,vanitanliun}.sic aliqxtandose let i quia in iis qui nondum liberati simt, omnis es.,
inlatinislibrislegissetestatur
' "
Auguslinus, lib.
' 1 Relract., propter spiritum «t animam CWorpus. - .•
- cap. 7. I
(e. i Retract.cap. 26. (a) I Retract.,cap. 26.
69 LIBER UNUS. ,70
"
, 6. Npn solumautem, Inquit," omnis creatura copge- -,firinitati>jti.ssuDpmininostriopitulanlur;-non impie
"miscitet dolet-, sed et, nos ipsi: id_esl, non.solum in pqssit existimaii.Sed sive illa.quam exsecuti Sumus,
.Iioriiin.e.corpus.Gtanima et spifitus simuldolent ex iiSiyetalia.aliquaJjiijus capjtuli cxposiliovprofera.tur;id
din-cuitaiibus corporis ,-sed et nos ipsi.,,excepiis.cor- .tanium cayepdum_est, ne violet aut vulnefeticailioli»
poribuSj.ia nobis ipsiscongemischnus, primilias.Jiaben- camfidem.-Spio,enimvanos '-boerelicosdelioc^capi-
Jes spiritus. EJ,bene dixit, primitias habentesspiritus: tulo multa impia et.inepla jactasse". . -.' '-'-'-- .
id est, quorum jam spiritus tanquam sacrificium oblati LXVIII. De eo quod scriptum esv: OJ hbmo,-4u quis
sunt.Ueo, et divino cliaritatis igne compreliensisunt. es, qui respondeas Deoi(J{owivix,-20)?-'•'
Hse sunt primjtiaehominis;, quia yeritas,primum spi- _, 4. Cum yide.alui'."A_posiolu"S' boTiipuisse-curibsos ,
ritum nostrum oblineljtUj; per hunc csetera conipre- .dicendo,, 0, Itpmo, tu-quis es ,%<qui.re'spond'ea$ Deo9'de
Iiendaritiir. Jam efgo liabet,primitias bblalas Deo, qui -Jioc ipso .illi qua._iipncmmpyenl„ eXin.ea seriteniia
.dicit: Menleservio legi.Dei, carne .autetn -legipeccati non desinunt esse.curiqsi, .quacbjurgata est ipsacu-
Et gui dicit: Deus cui servio in spi- riositas ;.etimpiiquidem cum contunielia,ut-dicant
' (Rom. vn", 25).
nlu tffeo (Id. i, 9). Et de.quo-diciiur,: Spirilusgui- Apostolmn in solvenda qusestionedefecisse, pt objur-
dem iprdmplus.est, carg.fluteminfirtna (Mattlt. XXYI, .gasse. quaerenles,-quiajion poterat quod quserebatur
41). Sed quoniam adhuc dicit^ Infelix ego liomo^ quis . exponere. Nonnullj auiem (o) haereliciquianondeci-
me liberabildecorporepwrtis liujus,{Rom.yn, 24)? et piunt, nisi cjim scienliam..quam.non,exhibent-polli-
adliuc lalibus dicilur, .Vivifipabitet morfqliq, cqrpora , centur,,-el adversanles-Legi.et Propheiis.-quaecumque
vestrapropterSpiritum rnanentemin vobis(Jd. vm, 11); ,-de, illis Apostqlus serjiioni suo insefuit; &isa eta
nondumest holoeauslum.: erit autem, cumabsorbe- corruptqrjbusammissaesse criminanlur-',--etiam hoc
bitur niors in vletoriam; cum ei dicetur, U.biest, Inter ipsa qua. interpolata dicunt,iiumeraremalue-
jnors, contentio tua? ubi est, mors,aculeustuus (I Cor. qnit,,e_t negare Paulum dixisse,J9/iomo, tu-quis _'s,
xv, 54, S5j? Nunc ergq, inquit, rion solum omnis crea- ^qui respqndeas jO^-Quohiam si.ipsisdicalurad deci-
lura, id est, cum eorpore, sedeliqm nos ipsi primilias ,piendqshominescalumniantihus, ptoculdubio =tace-
habenles spiritus :.id est, iiqsanimaej _quaejam primi- bunt, nec audebuot ullam de- Yolunlate omnipotenils
tias nienles nqstras oblulimus Deo, hi nobis ipsis con- Dei imperilis quos deeiperecupiunl,.scientiahi'poIli-
;<jl_m!samixs,idest,praeter corpus : adpptioit,emexspe- ceru Qnidanjiautem boriaiet" pia Imente-Sciipiuras
ctantes, redemplionemcorporis noslri, id est_'ut.et legentes quaerunt quid hic-possit vel aialedicenilbds
ipsum corpus.accipiens beneficium adoptjonis filio- ~xelcalumniantibus Tesponderj. Sed hos et auctoritati
r.um^"qua Yocati sumus, lotosnos liberatos,, trans- apostolicae salubriter inhaerentes , el"librcs qiiqjca-
.aclis omnihus molestiis, exnmm parteDei.filiosesse tholica disciplina custodit falsalos 2- esse-iiequaquam
manifestet.,Spe enimsalvifaclisumus:spesaulemaum existimanfes, sentiamusqnbd vefum est>y.ttdighbs-et
videlur, non est spes. Tunc eijgoerit res queenunc spes infirmps'esse aad intelligcndajdivina-secrelhquibus
est, cum apparueril.quid erimus; id est, simi\\esilli, Jsta.clauduntur : et:eis TiiurriiuranlibuS'et indignanti-
quoniamvidebimuseumsicuti esl, -, . ;.bus quod eonsilia Dei-nondiseunl,-ctim dicere cu,-
7. Hoc capitulum si hoc modo, ut traclatuiii est, perint, Ergocujns vull miseretur,'et qttmnvult eMwaU
.aperialur-, non incidimus in illasmoleslias., guibus jQuid adhucconquerilur? ham voluniali'ejus"quisflsi-
plefique homines dicere .coguntur, omnes Angelos slit{Ibid. 18,19)? cum hisergo verbisaut caiumhiarl_
<sublimesque Virtutes in dolore et gemilihus.esse, an- Scrjpturas, autlatebram peccatornm' subrumijiia.-
tequam.nos penilus,liberemur.,.nuoniam dictum est, rere coeperint, ut pfaeeepta conteirinant 1,quibus ad
Omniscreatura,congemiscitet dqlet,.Quamvis enimad- vilam Iionam pervenitur :4,- .resporideaniiisfideniis-
..juvent nos pi'0 -sua sobliniitate,^ dunrobtemperanl •sime,, 0 liomo, tuiquises, :qui respondeasiDe&t-Eee
Dep, qiiipronobis eliam-unicum Fiiiunitsu_umdigna- eos.reyerjti sanctumcanihus denius, aut projieiairms
tus est mittere; lamen sine gemitu et doloiibus id fa- jiiargaritas nostras janie porcos {Mattfo.yii,$){$i
cerecredendi sunt, ne-niiseri existimgntpr,feliciorque tamenjam ipsi canes'Bt3porci.iioiisumus,fiet<le-(ji(_-
sitdenumero noslro .Lazarus ille^jui jam-in Abrahae ritis animarum revelante Spirilti ,sanctb;.siibiime'aif-'
sinu-requiescit..Prj_serlim,qnia dixitj, eanidem crea- quidet a vulgari,conjeelura reniotissimuriii,--Yi_lex
tufam quaecongemiscit-et dolet, vanitati esse subje- _parie atque in a.nigmate suspiceinnr., •.".;",.-'•
-clam; quod de_sumniiset,«xceilentibus,Yirtu_um,Pe- . 2. Non enim Aposlolus hocJbco saectos fproIiibait
.leslatumque creaturis nefas est ci'edere. Deinde libe- a quserendq,-sed eosqui nondum s"unt-in"cliariiaie
randam .eam.dixit asersiiiitej.interJtus;,. quo illos j-adicati.et fiindali, ct possinljcoiriprehendmvecum
ceeidisse^qui in-coslisagunt yiiam beatisslniam, non omnibus saiiclis latiludinem^ Iqngiludinem, aldtudi-
possmnus credere. Tamen nihil-temere qonfiimandum nem-et profundun., ct csetei'a,quaein eodeni-Ioeo
est,-sed pia diligentia etiain gtque et,ia,m_veria di- exsequitur (Epltes. m, 18, 19). Nqn ergo prohibuit a
vina tractanda sunt; ne forte quae congemiscit ct do- ' 1 Floruset codex Regius. ' rnriosi . ; >.,._. _
let etvanitati subjepi(a''est,,p6i5sit"ailquq,'nib(ibalio 2'JHSS., infalsalos. , _ •., --
'3Er. etLov-, indignosnosetinfwmofysse.Ahest,-«os,a
intelligi, ul de summis Angelis, quamdiu nostrie In- Rat.et Mss. — Lugd.et vea. ul Er..elLov. M...,
* Raf.et Cistercieusis
icodeximittunt. bonam.iJaeterifere
1 Sic Rat. Er. et undecini MSs.At Lov., per suus sub- llss.jlcco,p_Jt_m"f«r,liabe'nl, invitahlur.
limitales- (a) ffianicha.i.
?1 DE DIVERSIS QU/ESTIONIBUSLXXXIII, S. AUGUSTINI 72
"quaerendo, qui dicit, Spiritualis autem omniajudicat; vivendovisuri sint. Quapropter cum videre non pos-
ipseautema neminejudicalur: et illud praecipue, JVos sint, nisi recte Vivant, nec recte vivere faleant, nisi
^autemnon spiritum Itujusmundi accepimus,~sedspiri- credant; manifestuni cst a fide incipiendum, u't prae-
' tum ex Debest, ul sciamus
qui quma Deo donald sunl cepta quibus credentes a saeculohoc-avertuntur, cor
..nobis (I Cor'.n, 15,' 12). Quos ergo prohibuit, nisi mundum faciant ,ubi' videri Deus possit. Beati enim
- luteos alque terrenos, qui nondum intrinsecus rege- • mundo corde, quia ipsi Deum videbunt'(Matlh.Y, 8) :
nerali atqucnutrili, imaginem illius hominis portant, et per prbphetiam * canitiir, In simplicitatecordisqum-
'
quiprimus faclus.estde lerra terrenus (ld. xv, 47, rileillum (Sap. 1, 1). Quapropler recte dicitur homi-
49)? Et quiaei a quo factus est, noluit obtemperare, ' nibus in vetuslate vitae manentibus, et prbpterea fe-
, in id lapsus est unde faclus est, meruitquepost pec- nebrosum oculum animae gerentibus: 0 hothoflu
catum audire, Terra es, el in lerramibis (Gen.m, 19). quises, qui respondeasDe'o?Nuthquid dicit figmenlum
. 'Talibus igitur hominibus dicit Apostolus : 0 homo, ei qui se finxit, Quare mesic fecisti?Aul non habel po-
tu quises , quirespondeasDeo? Numquiddicit figmen- " lestatemfigulusluti ex eademconspersionefacere aliud
:.itumeiqui"se finxit, Quare sic mejecisli? Quamdiu - quidemvas in honorem,aliud in contumeliam?Expurga
- ergo- figmentum es , nondum perfectus filius, quia vetus fermentum, ut sis uova conspersio(I Cor. v, 7),
• noridum hausisli plenissimam graliam qua nobis dala - et In ea ipsa non adhuc parvulus in Chrislout lacte
^est potestas filios Dei fieri (Joan. 1, 12) ,-quo possis potandus sis (ld. ni, 2); sed perveni ad virum perfe*
-.audire, Jam non dicamvos servos, sed amicos(Id. xv, ctum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam
i.l5); tu quis es, qui respondeasDeo, et velisDei nosse ' loquimurinter peffectos{ld. u,"6). Tum demum recle
:,consilium? qui si hominis libi oequalisnosse voluis- ef non praepostere audies, si qua sunt de animarum
,-ses, impudenler faceres *, nisi prius in amicitiam re- occultissimismeritis, etdegratia veljusiitia', secreta
cipereris. Sicut ergo porlavimus imaginem lerreni, t omnipotentisDei.
. portemus et imaginem coelestis•(I Cor. xv, 49), " 4. Nam de Pharaone facile respondelur, prioribus
_exuentes nos veterem hominemet induentes novum meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, di-
(Co/oss.,lii, 9; 10),,ut non dicalur nobis quasi luteo . gnum effeclum cui obduraretur cor, ut nec manife-
, figmento : Numquid dicit figmenlumei qui se -finxit, slissimis signis jubentis Dei crederel 2. Ex eadem ergo
_Quare me sic fecisli? . •, • massa, id est, peccalorum, et vasa misericordiaepro-
5. Elut manifestum sit, non sanctificato spirilui, lulit, quibus subveniret, cum eum deprecarenlur filii
sed earnali lulo ista dici, vide quid sequitur: Aut Israel; et vasa irae, quorum supplicio illos erudiret,
non habel potestatemffgulusluii exeadem conspersione - id est, Pharaonem et populum ejus : quia quamvis
vas in aliud in contume- - esserit
facere aliud quidem honorem, utrique peccatores, et proplerea ad unam iuas-
liam (Rom. ix, 21)? Ex quo crgo in pafadiso natura sam pertinerent, aliter tamen tractandi erant qui uni
nostrapeccavit, ab eadem divina providentia, non -Deo ingenuerant. Pertulit ergo in mulia patientia
secundumcoelum,sed secundum lerram, id est, non vasa irw, qum perfecta sunl in perdilionem. El eo
.secundum spiritum, sed secundum carnem mortali -ipso quo ait, in multa patientia, salis significavit
generatione formamur, et omnes una massa luli facti priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut op-
sumus, quod est massa peccati. Cum ergo merilum portune tune vindicaret, quando de illorum vindicta
peccandoamiserimus,etmisericordia Deiremotanihil subveniendum erat his qui liberabantur. Et ut nolas -
aliud peccanlibus nisi eeterna damnatio debeatur, facerel divilias glorim sum in vasa tnisericordim,qum
quid sibi vult homo de hac massa,ut Deo respon- prmparavil in gloriam. Hic forlasse conturbalus ad
deal et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cogno- -illam quaestionemredis, Cujus vult miserelur,et quem
scere, noli esse lutum, sed efiicere filius Deiper illius vult obdurat. Quid adhuc conquerilur?voluntalienim
•misericordiam, qui dedit polestalem filiosDei fieri ejusquis resistit (Rom. ix, 18-23)? Prorsus cujus vult
credentibus in notnine ejus; non aulem, quod lu cu- miseretur, et quem vult ohdurat; sed hsec voluntas
pis, antequam credant, divina nossecupientibuss. Dei injusta esse non potest. Venit enim de occultissi-
.Merces enim cognitionis meritis redditur; credendo mis merilis; quia et ipsi peccalores cum propter
autem meritum comparalur. Ipsa autenigratiaquoedala generale peccalum unam massam fecerint, non lamen
est per fidem, nullis noslris meritis praecedeniibusdata nulla est inter illos diversitas. Praecedit ergo aliquid
esl. Quod est enim meriluni peccatoris et impii? Chri- in peccaforibus,quo quamvisnondum sirit justificati,
slus autem pro impiis et peccatoribus mortuus est digni efficianlur justificalione; et item praecedit in
{Id. v, 6), ut ad eredendum non merito, sed gratia aliis peccatoribus quo digni sint obtusione .. Habes
vocaremur, credendo aulem etiam merilum colloca- eumdem apostolum alibi dicentem, Quoniamnon pro-
remus 3.Peccalores igilur crcdere jubenlur, ut a pec- baveruntDeum haberein nolitia, dedit illos Deus in re
catis credendo purgenlur 4. Nesciunt enim quid recte probumsensum(Rom.i, 28). Quodeosdeditin reprobum
sensum, lioe est, quod induravit cor Pharaonis (Exod.
1 nal. et Mss.plerique, imprudenterfaceres.
* Locumistumad Mss.corrigimus,quemsolisin excusis 1 Mss.plerique,EZperprophetam.
Yidimuscorruptumhoccemodo: Nonenim,quodtu cupis, 8 DuoMss.hic et intra, n. 5, pro, crederet,lahent, ce-
antequamcredant,divinadaturnossecupientibus. deret.
3 Rat.etMss., obtuttsione.
'AliquotMss.,coriipararemus. Et infra,oblunsionis,pro, bb-
- *RovemMSS.,etapeccatiscredendo purgantur. titsionis.
n3 LIBER.UNUS. . 74
iv, 21): quod autem illi non probaverunt Deum ha- forte ab eis qiii diligunt Deum ex loto corde et ex
bere in nolitia, hoc est, quoddigni exstiterunt quida- tota anima et ex lota menle sua, ei diligunl proximos
renlufin reprobum sensum. suos tanquam se ipsos (Matlh. xxu, 57,'39)'. Tanta
5. Tamen verum est quia non volentis neque cur- enirii charitate fundali, possunt jam fortasse cum san-
rentis, sed tniserenlis est Dei (Rom. ix, 16). Quia ctis cbmprehendere longitudinem,latitudinem, altitu-
etiamsi levioiibusquisque peccalls, aut cerle quamvis dinem el profundum (Ephes. m, 18). Illud lamen
gravioribus et multis, tamen niagno gemitu et dolore corislantissima fide relinendum , neque quidquam
poenilendi, misericordia Dei dignus fuerit, nori ipsius Deum injuste facere, neque ullam esse riaturam quae
esl, qui si relinqueretur, interiret, sed miserentis Dei, non Deo deheat id-quod est: quia Deo debetur onine
qui ejus pi'ecibus doloribusqtie subvenit. Parum est decus etpulchritudo et congruentia partium ; quam si
enim _velle_, nisi Deus misereatur : sed Deus non penitus persecutus fueris ', et usque ad omnes reli-
miseretur, qui ad pacem vocal, nisi voluntasprseces- quias de rebus detraxeris, remanet nihil. ,
serit (a); qula in terra pax liominibusbonaevoluntaiis LXIX. De eo quod scriptum esi:, Tunc et ipse Fi-
(Luc. n, 14). Et quoniam nec velle quisquam pb- lius subjecfus erit eiqui illi-subjjecit omiiia (I Cor.
' -
lest, nisi admonitus et vocatus, sive inlrinsecus, xv/2S). - .
ubi nullushominum videl, sive extrinsecus per ser- 1. Qui Filium Dei Patri sequalem non esse con-
monem sonantem, aut per aliqua signa visibilia"; tendunt, sqlenl usurpare familiarius hoc teslimo-
efficilurut eliam ipsum velle Deusopereturin.nobis nium, ubi ait Apostolus, Citmautemei otnnia subjecla
(Philipp. ii, 15). Ad illam enim coenam, quam Domi- fuerint, iuncet ipse Filius subjectuserilei quiillisubje-
nus dicit in Evangelio praeparalam, nec onines qui cit omnia, ut sit Deus omniain omnibus. Non enim
voeali sunt, venire voluerunt; neque illi qui vene- posset eis error oboriri pailiatus nbmine christiano,.
runt, venire possent, nisi vocarentur (Luc. xiv,, 16- nisi de Sciipturis non inlelleclis. Dicirol enim, ,Si
26). Itaque nec illi debent sibi tribuere qui vene- aequalisest, quomodo sulijectus erit ei? Quod utique
runt; quia vocali venerunl: nec illi qui noluerunt simile est illi evangelicaequaestioni, Si aequalis cst,
venire, debent alteri trlbuere, sed tantum sibi; quo- quomodo majot est Pater? Ipse eriim Dominus ail,
niam ul venirent, vocati erant in libera voluntale. QuoniamPaler nwjorine est (Joan. xiv, 28). Regul».
Vocatio ergo ante merilum voluntatem opefatur. Pro- autem catholicae fidei sic se habei, ul cuin aliqua in
pterea et si quisquam sibi tribuit quodvenit vocalus, Scripturis dicunlur de Filio, quod sit minor Pafre,
non sibi potest tribuere quod voeatus est. Qui autem secundum susceplionem hominis intelligantur : cum
vocatus non venit, sicut non habuil meritum praemii vero ea dicuntur quibus demonstratur aequalis,se-
ut vocaretur, sic inchoal meritum supplicii cum vo- cundum id quod Deus est accipiantur. Apparet ergq
catus veiiire neglexeril. Ila erunt duo illa: Misericor- quemadmodum dictum sit, Pater major me est; et,
diam et judicium canlabo tibi, Domine (Psal. c, 1). Ego et Pater unum sumus (Id. x, 50) :-et, Deus erat
Ad misericordiam perlinet vocatio : ad judiciumper- Verbum; ef, Verbumcaro faclutnesl (Id. i, 1, 14) _"
tinet beatitudo eorum qui venerunl vocati, et suppli- et, Non rapinam arbilralus est esse wqualisDeo, sed
cium eorura qui vei:;re noluerunt. Numquidergo la- semelipsumexinanivitformam servi accipiens{Philipp.
tebat Pharaonem quanlum boni consecutae fuerint n, 8, 7). Sed quoniam multa etiam secundum pro-
terrae Illse per adventum Joseph (Gen. XLI)? Illius prielaiein personae, excepto quod attinet ad susce-
ergo rei gestaecognilio, vocatio ejus fuit, ul populum plionem hominis, de illo ila dicuntur, ut Patrem non
Israel misericorditer tractans non esset ingratus..Quod aliud quam Patrem, el Filium non aliud quam Filium
aulem huic vocationi obtemperare noluil, sed exer- iutelligi oporteat, putant hoereticiin iis quaeita dicun-
cuit crudelitatem in eis quibus bumaniias et miseri- tur atque intelliguntur, oequalitatemesse non posse.
cordia debebalur, meruit pojnam, ut induraretur illi Scriplum esl enim, Omnia per ipsum facta sunl (Joan.
eor, et tantam csecilalem mentis paterelur, ut tot i, 3), utique per Filium, hoc est, per Verbum Dei:
et tantis tamque manifesiis Dei signis non cfederet; a quo, nisi a Patre? Nusquam autem seriptum esi
quo posset ejus supplicio, sive ohdurationis, sive ul- quod Filius per Patrem aliquam creaturam operaius
timae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus sit. Item scriptum est quod imago Patris sit Filius
aflliclione ille, et occulloc obtusionis, el manifestoe (Coloss.i, 15);nus"quam autem scripfum est quod
submersionis meritum sibi compararet (Exod. v-xiv), imago Filii sil Pater. Deinde quod ille geniior, ille
6. Hsecautem vocatio, quoesive in singulis homi- genitus; et caelera bujuscemodi, quae non ad aequa-
nibus, sive Inpopulis, alque in ipso genere Iiumano lilatem subsfantiae, sed ad proprielatem periinent
per temporum opporlunitales operatui*,altse et pro- personarum: in quibus 1111aequalitalem cum dicunt
fundse ordinaiionis est. Quo pertinet etiam illud, In esse non posse, quoniam ad haecpenelranda crassio-
ulero sanctificaviie (Jerem. i, 5); et, Cumessesinre- res 2 mentes adhib.enl, pondere auctoritatis urgendi
nibuspalris lui, vidite (b); et, Jacob dilexi, Esau au- sunl. Si enim in his non possel intelligi oequalitas
tem odio habui (Malach. i, 2, 3) : ctim dictum sit an- ejus per quem facta sunt omnia et ejus a quo facta
tequam nascerentur. Nec comprehendi potest, nisi sunt, imaginis et ejus cujus imago est, geniti el geni-
' * SicMss.Edili
(a)H\elraet. cap. 28 a autem,prosecutusfueris.
(6) lbid. Eat.Er, etMss.,grossiores,—-sic etiamLugd.et Ven.'H
SAHCT.ATJGTJST. VI. -
(TroisJ
75 DE DIYERSIS QU^STIONfBUS LXXXUI, S. AUGUSTINI 76
loris; nullo modo Apostoliis bontentiosorum homi- nomenluum (Matth. vi, 9); quasi aliquando sanctuin
num ora concludens ipsum eliam verburii poneret', non sit. Ergo sicut sanclificetur,est sauclum esse
dicens : Non rapinam afbilralus est esse mqualisDeo.' innotescat; ita quoque, Cum tradideril regnum Deo
2. Cum ergo ea quae ad dislinctionem Patris et et Palri, id est, cum Palrehi regnare monstraverit,
Filii scripla sunt, parlim propier. personafurii pto- ut per speciem manifestationemque clarescal, quod
prietates, partim propter suceptionem Iiominis, ila nunc a fidelibuscreditur el ab infidelibus rion pulu-
scripta sint"; duin lamen divihsesubstanliaePatris et tiir. Evacuabit autein omnem piincipalum et poiesta-
Filii deitas el rihitas el eequaiitasmarieat: fecte quae- tem, manifestando utique regnum Patris, ut omnibus
ritnr in hoc lbco, utruni secundum personariihi pfo- riotum sii, nullum priijcipum et potestatura, sive coe-
prietales, an' secundum liominis susceplionem Apb- ieslium, sive terresirium, pei' se habuisse aliquid
stolus dixeiit," Tunc el ipse Filius subjectus eiit ei qili principatus et polesiatis, sed ab illo ex quo sunt oni-
illi subjecitothma. Solet circumstahtia Scripturseilld- nia, non solum ut shit, verum etiam ut ordinata sint.
niinare seiilentiam, cum ea quse circa" scripta suhf, In illa enim manifestalione iinlli spes.aliqiia remane-
praesentem qua.stioneiri"conlingentia, diligenti dis- bit in quoquamprincipe, aut in quoquam honiinc.
cussione tractantur. Invenimus itaque ila veritum Quod eliam nunc prophetice canilur : Bonumest
esse ad hune lociini, ut siipra diceret, Nunc dutem sperare in Domino,quatn sperare in liomine;bonnm
Clirisius surrexit a mortuis, primilim dbrmiehiiuih. est sperare iri Dbmino,quam sperare in principibus
Agebat ehim de resurreciioiie riiortuotum, quod iri (Psal. cxvn, 8, 9) : ut ista meditatione anima jani in
Domiriosecuriduriisusceptiorieriihbriiinis faciuriiest; regnum Patris assufgat, nec eujusquam potestaierii
quanquam aperlis'sime~sequaliir et dicat": Qubniam ptseter illum magni faciens, nec sua sibi ipsi perni-
quidem per hoininemmors, el per hominemresurreclio ciosissime blandiens1. Tradet ergo regnum Deo et
morluorum. Sicut enim inAdani oinnesinoriunlur, sic Patii, cum per illum per speciem cognoscetur Paler.
el in Chrislo qirinesvivificabuntur.Unusquisqueaulem Regnum enini ejus sunt in quibus nunc regnat per
in suo ordine : initiuin Clirislus; deindeii qui suni Clni- fidem. Alitef enim dieilur regnum Chrisli secunduni
sli, in prmsenlia(iropuo-ia) ejits'; deiridefinis, cuintradi- pbtestatem divinitaiis, secundtim quod ei cuncta
derit regnuinDeo et Palri, cunievacuaveriiotnnempnn- crealura subjecta est; ei aliter regnum ejus dicilur
cipatum et omnempolesliiteriiel virtuiem. Oporlet enim Ecclesia, secundum proprietatem fidei quse in illp
illuin regnare, donecpoiiat omnesiriimjcossuossub pe- est, secundum quqd orat qui dicil, Posside nos {Isai.
dibus suis. Novissiina2 inhnicd deslrueiur tnofs. Om- xxvi, 13, sec. LXX). Neque enim non ipse possidet
nia enimsubjecit sub pedibusejus. Cum auiem dixeril oninia. Secundum quod dicitur eiiam illud : Cunt
quod omhtd subjeciasurit, manifeslumest quia prmler serviesselispeccali,liberi eratisjuslilim (Rotn.YI, 20).
ehm qui subjecililli omnia. Cum aulem ei omnia sub- Evacuabit ergo omnem principatum et omnem poie-
jecld fueriitt, tutfcet ipse Filius subjectuseril ei qui statem et virlutem, ut nulli Patrem intuenti per Fi-
ilti subj'ecil bmhia, ui sil Deiis omnid in omnibus lium opus sit aut libeat in cujusquam creaturas vel in
(1 Cor. xv, 2fJ-28). Manifesttim est ergo jioc secirii- sua conquiescerepotesiate.
dum susceplibneriihomiriis dictuih. 5: Oportet enim enm regnare, donec ponat omnes
"
3. Sed aiia in hoc capitulo, cujus totuni texluiii iniinicossubssub pedibussuis : id est, pportet reguum
commemoravi,solenlhaberequaeslioiiem:pririibquod ejus ih tanluni riianifesiari,donec omnes inimici ejus
diclum est, Cuni tradiderit regnum Deb el Pairi; ipsum regriaie faieaniur. Hoc enim inteiligitur, sub
quasi nunc non teiieat regrium Pater. Deinde quod pedibus ejus futiiros'inimicos. Quod si de justis ac-
dictuin bst; Oporteletiith illum "regnare,donec pohal ceperimus, ideo dictiim est, inimicos,qriia ex inju-
omnesinimicos suos sub pedibussuis; quasi poslea stis justificahtiif, el ei credendo subdunlur. be inju-
iion sit regnaiiirus, el ad libc valeat qubd supra di- kis autem qui ad juslorum bealitudinem fulurairi
ctum est, Deinde finis. Qiiod sacrilega opiuione sic rion pef lineht, sic accipiendumest, quoniara el ipsi
accipiuui, quasi finem dixerit consummationemregni eiim fegriare ipsa regni ejus inanifestatibne coriftisi
ejus; ciiro scriplum sil in Evitngelio, Et regni ejus falebuhtiir. Ergo, Oporlel eum regnare, dohecponat
non eril [ihis(Lvc. i, 35). Postremo quod diclum esl, omnes inimicossub pedibussuis, non ita dictuni est,
Cuhi anleth ei omniu subjecla fiierihl, lunc ei ipse quasi cum posueril inimicos suos sub pedibus suis,
Filius sutijectuserit ei qui illi subjecilomhia; sic vo- rion sit pdstea regnaturus : sed, Oporlet euin re-
liuit iiiielligi. quasi ntiltc aul aliquid Filio non sit gnare, donec ponat omnes inimicossuos sub pedibus
subjectum, aui Patri nori sil ipse subjectus. siiis; bportet eum, inquit, ad lantam evidentiam
4. Genere igittir locutionis solvituf quaesiio. Sic regnum slium perducere, donee inimici ejus nulib
enim _jlurumqueScripttira loquiiur, ut quod semper modo audeant negare quod regnei. Nani" scripiinn
est. *K->O fieri dicatur iri aiiquo, curiiin eos cognosci est, Ila oculi Hoslriad DominumDeuin nosirum, do-
. iJierit. Iia enim dicimus in oratione, Sanclificelur nec miserealur noslri (Psal. cxxn, 2) : nec ideo fa-
inen, cum miserius nostfi fuerii, oculos ab eb dehe-
^r^varrteuscodex, verbummqualilatisponeret. ihus avertere. Iii tarilum enim est beatitudo nostra,
-*£_diii
eousiamer, Kovissime:repugnantibusMss.ple-
cisqpt». 1 Rat. Er. el plures Mss.,sibi ipsapertuciosissimeblan-
» Mss.,ab eo. diens.— SicetiamLugd,et Yen. K.
" ' - "
Ti - - - EIBEIt UNUS. - 1B
\t\ quantum ejus eontehrplatiorie peffrinmiir. Sic Evahgelib, Et regni ejus noh crit finis, secundum quod
-
-cfgbet' hbc-uietum esi. OculoVumhostioVuhiiriteiilio regnat in, aeiernum : secundiim autem id quod ad-_
ad •Domliiumndri pbrrigituf, riisi usqtie ad inrpetfa- versus diaijoium siib eo militathr; lamdiu eritulique
liorierii hiisericoidiae .psius; riori ut posfea inde isla miliiia, doriec ponai omiies iniriiicqs suos sub pe-
avertatur,: sed n"triihil iride atffplliis i-cquirai. Doriec . dibussuis"; pbstea * vero non erit, cum pace perpetua
ergopro ed positum e"st,-ut rion am'plius,Iiitelligas. perfruemur.
-;Quo"ehiihsain'plius,id est/usqueadqriairi ihajorehi ma- 9. H;cc autem iia dicta sirit, ut noveiimus.diligen-
nifestatibriem mahifeslabituf regiium Chrisfi, riisi tius etiam iliiid cbrisiderari oportere, secundum quid -
kjuousqiie"bmnesinimicieuri; fegriarefaiearitur?Aliud rcgnet niinc Dominus dispensalione sacramenti sui
sesl ergo nbn ampliiis manifesiari, aliuUrion amplius ', per iricarjiationem aiqiiepassionem. Nam secundum
perinanere.Nori amplius niaiiifeslaii, estrion.lierl ma- id quod Verbom Dei esf, tam sine fine quam sine
tiifeslius .hon ariipliuispefmariere, 'ridrifieil pefseve- ihilio et.sihe inteririissione est regnum ejus. Secun-
rautius.Qiiandb aiiiem iiiaiijfesliris erit fegriuniChri- diiiii idautein qriod Verbum caro factum est( Joan.
"sli-,-qu*ahibiimbnihibiisclafuerii iriimicis? i, 14 )," cbepit regiiarelii cfedeiilibusper fidem incar-
- ' 6; Novissiiriainhhica Ueslfrietur tnc-is'.Nori ehini naiionis suoe. Cnde est eliam illud
\Dominus'regna-
erit aliud qudd uesirualiir, pdsteaquairi iriorlaie"lioc" vil a tig'nb'('Psal.' xcv , lo). Hine autem evacuavifc
'
induerit iinmorialiialein. Omriia"eilitii subjecil sub pe- binrieni princiiialuin et omnem polestatem et virtuterh,
dibus 'ejus -:hoc esl, ul etiam mbriein destfual. 'Cum diimnonpef claritafem ejus, sed per humilitatem
nulem dixerit quia bmnia subjecta suht (dixil uiique "salvifiiint credentes in eum."IIoc est absconditum a
- pfopheta In Psalmis
'(PsaL vi"ii, 8),'»iamf_s.«m est sapieniibus et prudenlibus, et reveiatum "parvulis
•quia pfwler euht qui subfeciliili oritnia : Patrerii vult ( Mdtth. x"i,'25);" qiioniani placuit Deo per slultitiam
Intelligi omhia Filio subjecissfe, sicul riiullis iocis ' pracdicalidriis salvos facere ciedenies ( I Cor. j, 21).
"idem Doniinus in Evangelio coihmendat etpfaedi- Neijueqiiidquani se inler parvulos seire dicii Aposto-
• dicat, jion solum propter foririam servi, sed eilath ' l'u's, hisi Jesuni Cliristuni, et iirinc crucifixum
(Id.
2
proplef principium de "quo fest, et quo aeqiialis est ' H, ). Qua pi'a_dicaiionetanidiu opus est,.donec po-
ei dfequo est. Ariiat enim ad unUm j.rihcipiurii re- riantbf bnines ininiici sub. pedibtis ejus : id est,,ipsi
ferre oninia, lanquam iniago fejus, sed iri qub ihha- hUmilitaliejus, qiiarii peduriinbniine significari arbi-
bilat cmnis pleniludo divinitalis \Cb'lo'ss.ii, '9). tfbf, cedat "atqiiesiiijdatufbnjnis superbiasajculaiis ;
7. Cum aulein eiottinia subjecta fuefiiit, iuricei ipse ''sicut ex'riiaxi'ma parte jam lachim est, el quotidie
Filius subjeclus eril ei qui' iili subjecil bmnia. Non iieri videinus. "Sed quo fine ista fiuni ? Ut Iradat re-
modo non ila sit, sed tunc ihanilesiurii erit, se- gnuni Deo etPatii, id est, ut nutrilos fide incarna-
" quasi
Cundum locutionem superius iraclaiarii. U'tsit Deus tioriis suse, perducat ad speciem qua aequalis est Pa-
omniainomnibus. Ipse est finis; quferiisupefiiis cofli- lii. Jain enim eis qui erediderant, loquebatur, cum
memoravit, cuiri tolurii primo i5i'"evit'et Yeilet "cdriclu- dicefet: Simanserilis in verbomeo, vere discipuli ntei
dere,- deinde qtiasi iriembfaiiiil eiplieafe et "expbriefe. ' eslis -; el'cognoscelisveritalem,et .verilas, liberabitvos
Loquebatrir enim de fesurreciioiie. ubi ~ail,' JriWium { Jbari-. viu, 31, 32). Regnuin enim iradet Patri,
Chrislus ; deindeii qtti sunt Glirisii \n pfmseitlia"ejus; cum pef id regnahii in contemplaiitibus verilatem,'-
. deinde fiiiis. Ipse scilicel finis fest; ul sii Deus'btnriia quo oequalisest Patri, et per se unigeniium
per .spe-
in omnibus. Aliter enim dicitur finis qui peiliiiel ad biem faciet videri Patreni- Nunc enim per hoc regnat
consummalionem, alitcf qui perfihet a'd cbhsuinpiio- " In credentibtis, quo se ipsum exinanjvil, forinamser-
neni. Aliter enim finiliif tiinica 'te;xeiidb,"aiitef cibus vi accipiehs'( PMlfpp. n, 7 ). Tuncautem tradet re-
comedeudo. Deus auiem omnia in onnlibus dicitur, griiimDeo"'et Patri, "cumevacuaveril omnem prin-
-nt riemo eorum qui ei coha.reii't,amet advfefsuseum cipatuih', et potesiatem, el virlulem. Cnde evacuabit ?,
suam propriahi Yoluniateih,manifestunique sit ohiiii- jiisi liuhiilitate, et palientia-, et infirmiiate ? Quis
bus quod ideni Aposloius alio loco dicit, Quid auietn ' enim principatus non evacuetur, eum .Filius Dei 3
Imbesquod non accepisii (tCoi. iv, 7 ) ? propiei'ea regnal in credeniibus, qnia etim principes
8. Suntitem qui sic inlelligaili htmc loeum, Hpor- saecnli judicaverunt ? Qti;e poteslas non evacuelur,
tel-eumregnure, donec pbnal bmnes inhnicos s'u'osstib cum ipse per qnem facla sniit onmia, proptcrea re-
pedibus suis, ut sub aliii siguificaliorie po_Huihriic gnat ih credehtibiis."qliia iiiirsulijeclus fest potestali-
dicant regnare; non sub ea qua posiiumest, regrium, bus, ul diberet honiiiii, Non haberesiritne poieslaiem,
de quo ail, Cum tradiderit regnutn Deb et Patri ;ut nisidata libi essei desuper( Joan.xtx, 11 )? Quoevir-
illud sicappellaverit; regnum, quo universaih creatii- tus non ev&cuefur,fcuni ipse per-qlieiri coeli solidati
-ram Deus i-egit; boc auteni "lic appellaverit, regnafe, suni-, ideo regnal in credenlibhs; qiiia us'que ad cru-
ut intelligatur tanquam adversus liostetn exerCitum cem morleinque infirniaius est ? flbfi auteih niodo Fi-,
dueere, vel delendere- civiialem :"ri't ideo 'dixefit, lius proprie regnai in fide credenlium. Non enim Pa-
Oporteteum regnare, donec poivalomnes ihifnicossuos 1 Eat. et pleriqiieMss.',erilis.
-sub peelibussuis ; quia falis regni, quale liabent prin- 2 sie Kat.ei Mss.At Er. el Lov._revacuavit-— Sieetiam
et Ven.
cipes-arniaiorunij nulla erit causa. bosle ita subjecto Lugd. 3 Editi, FitiusM.
hominis: quibus MSSprope omnes die»
ul rehellare non possit. Nam utique dictum "est in sentiunt.
79 DE DIVERSIS QU/ESTIONIBUSLXXXIII, S. AUGUSTINI 80
terdici aulcredi potest vel incarnaius, vel judicatus, lemporalinm fruendorum. Non enim diceretur ? Ubi
velcrucifixus. Per speciem autem, qua sequalisest est, mors, conlenliotua? si non-restilisset et repugnas- .
Patri, cum Paire" regnal in contemplanlibus veiita- set. Ipsius contentio etiam illo Ioco describitur: Caro
tem. Quod autem tradet regnum Deo et Patri, a flde concupisciladversus spiriltun, et spiritus adversuscar-
incarnationis suse ad speciem deitatis perducens eos nem. Hmcenim invicemsibi resistuntel adversantur, ut
qui sibi nunccredunt, nori ipse amillit, sed uterque non qum vullis illa facialis(Galat. v, 17). Fitcrgo per
se ununi ad fruenduin contemplantibus pramet. sanclificationem perfectam, ut omnis carnalis appeli-
-Tamdiu autem opus est ut in hominibus nondum va- ttts spiiitui noslro illuininalo ct viyificafo, id est,
lentibus sequalitaiem Patiis et Filii perspicua men- bonae volunlati subjiciatur. Et, sicut nunc videmus
tis luce contueri, per hoc regnet Chrislus, quod la- miiltis puerilibus delectationibusnos carere, quae nos
les capere possunt, et qnod proprie ipse suscepit, id pucros, si denegarenlur, aeerrime cruciabanl : ila
est, incarnatioriisliumilitalem, donecponat oinnes crederidum est de omni carnali deleclalione fulurum
inimicos siri. pedibus suis : id est, donec omnis su- esse, cum perfecta sanctitas lolum hominem repa.ra-
perbia saeeularis incarnationis ejus liumilitali sub- verit. Nunc autem quamdiu est in nobis quod resislat
dalui". boneevolunlati, auxilio Dei per bonos bomineset bo-
10. Sane quod dictum est, Tunc el ipse Filiussub- nos Angelos indigemus, ul doncc sanelur vulnus no-
jeclus erit ei qui illi subjecilotnnia; quamvis secundum strum, non ita moleslet1, utperimai eiiainbonam vo-
susceplionem hominis dicatur, quia inde est quseslio luntatem. Hanc autem mortem peccato-meruimus,
nata, cum agerct de resurrectione mortuorum : tamen quod peccatum eralante omni modo in libero arbi-
jecle quserifur utrum secundum ipsum lanlum diclum trio, cum in paradiso nullus dolor denegalsedelecla-
2
sit, quod est caput Ecclesiae (Ephes. v, 23); an se- tionis volunlali bonsehoiniiiisresistcbat, siculi nunc.
cundum universum Chrislum, annumeralo corpore et Yerbi gratia, si quisquam existat quem nunquam
niembris ejus. Cum enim ail ad Galatas, Non dicit, delectavit vfenalio,omni inodo liber esl utrum venari "
El seminibus,tanquam in mullis; sed tanquamin uno, velil an nolit, ncc eum crucial quisquis lioc prohibei.
Et setnini tuo, quod esl Cltrislus^-ne ipsum hoc.loco At si ista liberiate male usus, venatus fuerit contra
solum inlelligeremus Chrislum, qui de Maria viigine proliibeniis impeiium, paulatim subrepens delectalio
est nalus, postea dicit, Omnesenim vos unum estis in . morlificat aniraam, ut si se absiiuere velil, ahsque
CltrisloJesu. Si autem vos Chrisii, ergo Abraltwsemen molestia et sine angore non possit, cum id anie lota
eslis (Galat. m, 16, 28, 29). Et ad Corinthioscum de sanilate non ageret. Ergo aculeusniortis psccatumesl;
cbarilate diceret, de membris corporis similitudinem quia peccato facla est delectatio, quoejam possil re-
' ducens : Sicut enim
corpus unumest, inquit, elmembra sistere bonaevoluniati -, et cum dolore cohiberi. Quam
- habel mulia, omnia auletn membra
corporis cutn sint delectalionem, quia in defeclu est" aniniaedefeiioris
imdia, uttuin esl corpus; ila et Clirislus.Non dixil, ila effectae,jure moriem vocamus. Virlus aiilem peccali
et Cliristi; sed, ila el Christus, ostendens Cliristum lex esl; quia mullo sceleratius et flagitiosiusquse lex
recte appellari etiam universum, hoc est, caput cum prohibei commiiiuniur, quam si nulla lege prohibe-
"
corporesuo, quod est Ecclesia. Et mullis Scriplura- renfur. Tunc itaque absorpta erit mors in vicloriam,
- rum locis invenimus Christum etiam hoc modo ap- . cum per sanctificationemin omni
parle bominis per-
• pellari, ut cum omnibus suis membris intelligalur, fecta deleclatione spirilualium deleclalio carnalis
'
quibiis diclum est, Vos esiis corpus Christiei membra obruetur.
(I Cor. xn, 12,27). Non ergo absurde sic inlelligimus. LXXI. De eo quod scriplum est : Invicem onera ve-
' Tunc el sfra portate, et sic adimplebitis legem Chrisii (Ga-
ipse Filius subjectuseril ei qui illi subjecitom-
~nia; ul Filium non solum caput Ecclesiae, sed et lal. vi, 2).
- omnes cum eo sanctos 1. Quia Veteris Testamenli custodia limorem habe-
intelligamus, qui sunt unum
in Gliristo, uiiiim semen Abrahse: suhjectum autem bal, non potuit apertius significari Novi Teslanienli
secundum contemplationem senipiternaecveiltaiis, ad donum esse charilateni, quam hoc loco, ubi Aposto-
oblinendam bealitudinem, nullo molu animi, nulla lus dicit, Invicemoneraveslra portate, et sic adimplebi-
parte corporis resistente; afin illa vitanemineamante iis legeinChristi. Hanc enim Christi legem dicere in-
propriam potestalem, sil Deus omniain omnibus. lelligilur, qua ipse Dominus praecepitut nos inviccm
LXX. De eo quod Aposlolusdicil : Absorpta est mors diligamus, tantum in ea sententia pi'a_cepiipondtis
in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua?ubi est, conslituens, ul diceret : In hoc cognoscelurquoniam
mors, aculeus tuus ? Aculeusautem morlis pecca- discipulitnei eslis, si vos invicemdiligalis ( Joatt. xm ,-
tum , virtus vero peccali lex (I Cor. xv, §4-56). 5_, 55). Hujus aulem dilectionis oflieiumesl, invicem
Morte significari arbitror' hoc Iqco carnalem con- onera nostra poriare. Sed hoe officium, quod sempi-
3 ternum non est, perducefsane ad beaiitudineraaeter-
sueludinem, quae resistit bonoevolurilali delectatione
nam, in qua nulla erunt nostra onera, quaeinvicem
1 in editis quaestioseptuagesimasicincipiebat:Qumri 1 SexdecimMSS.,molestetur.
solelquidsit, Tuncfietillud guod scriplumest : Absorpta a sicKat.et MSS.AtEr. et LOV.,dettegatadelectatume.—
£sl morsin victoriam,etc. Morlemsignificariarbitror,etc. SicetiamLugd.et ven. M.
Casliganlur ex Mss. 3Omnesprope Mss., resisterevoluntati; omissavoce»
-"
. Hicedili addunt, bonorum,quaevoxabesta Mss. bonw.
J31 LIBER UNUS. 82
portare jubeamur. Nunevero cum in.liac vita, id est, exinanivilfprmamserviaccipiens,in simililudinemhomi-
in hac via sumus, onera invicem noslra portemus/ut num faclus,elhabituinvenlusulhomo:humiliavitsemet-"
ad eam vitam quaecaret omni oriere pervenire possi- ipsum factusobediens' usquead mortem, mortemautem
mus. Siculenim de cervis nonnulli talium cognitionum crucis. Superiusenim dixerat, Nonqumsuasunlunus-l
studiosi scripserunt, cum frelum ad insulamtranseunt quisqueinlendens,sed ea qumaliorum (Philipp. n, _-8).
pascuorumgralia, sic se, ordinant,, ut onera capitum- Iluic sentenlise contexuit quod dictuiri est; liarii ita"
suorum quaegestant in cornibus supef invicem por- seqnitur : Hoc sentilein vobis,quod et in CltrisloJesu.
teni, ita ul posterior supef anteriorem cervice proje- Ad hoc dunfaxat, ut quemadmodum ille in eo quod
cia caput collocet. Et quia neeesse est unum esse qui Verbum caro factumesl, et babitavit in nobis (Joan.
coeterospraecedens,non ante se habeal cui caput in- i, 14), el sine peccato cum esset, peccala nostra sus-
clinel, vicibus id agere dicunlur; ut lassatus sui capi- cepit, non attendit sua, sed noslra; ila et hos liben-
tis onere ille qui-proeeedit, post omnes recedat 5 , et ter, ad ejtis imitalionem, invicem onera npstra por-
ei succedat cujus ferebat capul, cum ipse.praeiret. Ita temus.
invicem "onerasua porlantes, fretum transeunt,.donec i. Huic cogitationi accedit etiam illa cogilalio, quia
veniant ad teri'oestabilitatem {Plin. lib. 8, cap. 32). ille suscepit hominem , nos aufem hoinines srimus:
Istam fortasse ceryorum naturam iulenderat Salomon,, et considerare debemus quod segritudinemsive animi,
cum ait, Cervusamicitim et pullus graliarum tuarum sive coi'poris, qiiam in alio honiine videmus, etiam
colloquanlur tecum ( Prov; v, 19, sec. LXX). Nihil nos habere potuimus, aut possumus. Hoc ergo exhi-
enim sic probat amicum, quemadmodum oneris amici beamus illi cujus infirmitatem portare volumus, quod
porlalio. ab illo nobis rellemus exhiheri, si forte nos in ea es-
2. Nec tamen invicem onera nostra portaremus, si semus, et ipse non esset. Ad hoc pertinet quod ipss
unum tempus esset infirmitatis amborum, qui onera Apostolusait, Omnibusomnia factussum, ut omneslu*
sua sustinenl, aut unum infirmitatis genus : sed di- crifacerem(I Cor. IX, 22) : cogiiandoscilicet in eo vU
versa tempora et diversa genera infirmitalis faciunl,ut_ tio eiiam se esse poluisse, unde cupiebat aliunflibe-"
onera nostra portare invicem valeamus. Verbi gratia, rare. Compaiiendo cnini polius id agebat, non men-'
iram fralris tui tunc porfabis, cum tu adversus eum liendo, sicut quidam suspicanliir, et hi maxime qui
ndn irasceris; ut mrsus eo lempore quo te ira praeoc- suis mendaciis defendendis, quse negare nori pos-
cupaverii, ille te lenitate et tranquillitate sua suppor- sunt, alicujus magni exempli patrocinium quaerunt.
tet. Hoe exemplum.ad id pertinet., cum diversa sunt 5. Deinde eliam illud cogilandum, nullum.esse ho-
tempora porlantium onera sua, quamvis ipsa diyersa minem qui non possil habere aliquod bonum quod tu
non sit infirmitas : in ambobus enim ab invicem ira- nondum habes, etiamsi lateat, in quo sine dubio possit
portatur. Ad diversum autem infirmitalis genus aliucl le esse superior. Quae cogitalio ad conlundendam
exemplum videndum esl: veluli si quis loquacitatem edomandamque superbiam valet, ne arbitreris quo-
in se vicerit, etpertinaciam nondum vicerit, alius vero niam tua quaedambona eminent et appareni, ideo al-
adiiue loquax, sed jam perlinax non sit; dehet ille hu- terum nulla haliere quselateant, et forlassis majoris"
jus loquacitatemel iste illius periinaciam, donec illud ponderis bona quibus te superat nescientem. Non
inillo ethoc in isto sanelur, charitate portare. Par enim fallis nos, "aut adulaiione potius uti, Apostolus
quippeinftrmilasinduobus siuno accidat tempore, to- jubel, cuin dieit, Nihil per conlenlionemnequeper ina-
lerare se iiivicemnon valenl, cum adversum se inten- nem gloriam, sed in huinililaleihentisalter alterumexi-
ditur. Nam adversus aliquem lerlium, et duo irati sibi stimanlessuperioremsibi (Philipp. n, 3). Non hoc ita
conveniunt, el se loleranl: quanquam nec.tolerare se debemus exislimare, ut non existimemus, sed nos
invicem dicendi sunt, scd polius se invicemconsolari. existimare fingamus; sed vere exislimemus aliquid
Sicut eUrisles de re una, magis se portant et quasi occultum esse posse in alio, quo nobis superior sit,
incumbunt sibi, quam si unus tristis essel-et alius eliamsi bonum noslrum, quo illo videinur superiqres
gauderet: si autem adversus se tristes sint, prorsus se esse, non sit occullum.Islse cogilalionesdeprimenles
tolerare noiipossunt. Elideo in hujusmodi affectioni- superbiam , et acuenles charitatem3, faciunt onera
hus suscipienda csl aliquanluluin ipsa oegritudo, de fraterna invicem, non solum aequo animo, sed etiam
qua vis alium per tc liberari; et sic suscipienda, ut libenlissime suslineri. Nullomodoautem de quoquam.
ad' auxilium, non ad aequalitatera miserfe valeal : honiine incognito ferenda sententia est: el nemo nisl
quemadmodum se inclinat, qui manum jacenli porri- per araiciliam cognoscitur. Et ideo amicorummala fir-
git. Non enim seprojicit, ut ambo jaceanl; sed incur- mius suslinemus, quia hona eorumnos deleclantel te-
vatlaiitum, utjaceniem erigal. nent. „
3. Neque ulla res officiosumistum lahorera ad por- 6. Nullius itaque repudianda est amicilia seseinge-
tanda onera alioruni.facit Iibenter impendi, nisicuni gerenlis ad amicitiam copulandam; non ut statim re-
cogitamusquanta pro nobis pertulerit Dominus. Iliuc cipiatur, sedut recipiendus oplelur,-alque ila tracfe-
enim admonens Apostolus ail : Hoc senlilein vobis, lur, utrecipi possit. Illum enim receptum in amicitiam
quodetin CltrisloJesu, qui cumin forma Dei essel,non
- 1 Lov.,obediensPatri. Abest,Patfi,aheditisaliis et Mss.
rapinam arbitralus est esse mqualisDeo;sed semelipsum 5 SicpleriqueMss.Atediti, fallit.
1 Er. Rat.et MSS.,redeal.—SicetiamLugd.et Ten. M, 3'fres Mss.,augentescharilatem, —
83 DE DIVERSIS QU/ESTIONIBUSLXXXUI, S. AUGUSTINI , 84
possumus djcere, cui omnia consilia nostra refundere LXXII. De temporibuswternis.
audeahtus. Et, si quisquam esl qui se non audet inge- Quscripotesl quofnodo ab' ipso aposlolo Paulo di-
rere ad amiciliam faciendam, cum aliquo noslro tem- cliimsit, Ante tempora wlerna (Tit. 1, 2)."Si enim
porali bonore ant dignitate revocelur; descendendum lempora , quoraodo aelerna? Nisi forte anle omnia
esi,ad eum, et,offerendumilli quadam comitate el sub- tempora intelligi voluit. Quia si dixisset, anie tempo
missione animi, quod petefe per se ipse non audel..' m, nequeaddidisset;<Eto'na;possetaccipi, anlequae-
Sane quanivis rarius, tamen aliquolies accidil ul ejus dam iempora, quaeantese haberent alia tempora.
qiiem volumus in amiciliam fecipere, priusnobis in- JSterna aulem maluil dicere quam omnia, forlassis
noiescanl mala quam bona, quibus offerisiet quodam ideo, quia tempus non coepitex tempore. An lempora
imodo repercussi relinquimus euni, et ad bonorum selerna aevumsignificavil; inler quod et tempus, hoc
ejus *, quse forle occultiora sunt, indagationem nori distat, quod illud stabile esl, tempus autem muta-
_pervenimus. Adriionelitaque DominusJesus Christus, bfle (a)?
qui nos vult efficiimitatores suos, ut ejus infirraa to- LXXUI.De eo quod scriptumest: Et habitu inventus
leremus, ut ad qusedam sana, in quorum deleclalione ril homo (Philipp. n, 7).
acquiescamus, per charitaiis tolerantiiun perducamur, 1. Multis mpdis habitum diclirius : vel habilum
Ait enim : Non est oriussanis niedicus,,sed wgrotanli- aninii, sicut est cnjuscumque disciplinse perceptio,
bus (Mallh. ix, 12)'.Ideoque, si propter Christi chari- usu roborata atque firmata; • vel habitum =corporis,
tatein eiiam eum qui omni ex parte fqrtassis segro- secundum .quem dicinius aliura alio esse succulen-
tal 2, repellere ab animo non debenius, quqniam sa- liorem elvalidiorem. quaemagisJiroprie habiludo dici'
nari poiest per Verbum Dei; quanto minus eum qui solet; veihabitum eorum quse membris nostris ac-
propterea nobis viderl polest lotus o.grotus, quia commodantur extrinsecus, seeundum quem dicimus
qusedaniejus saucia in primo ingressii amicitisenon vestitum, ealceatum, armatum, etsi quod ejusmodi
poliiimns sustinere, et quod esl gravius, cum offen- esl. In quibus omnibus generibus (si quidem nomen
sibne ar.imi de toto homine ausi sumiis teinerariam hoc duetum est ab illo verbo, quod esl habere) ma-
proajudieii ferre seulentiaiii ,"nori timenles quod di-' nifestum estinea re diei habitutn , quse accidil ali-
cluni esl, Nolile judicare, ut nonjudicemini; et, In qua cui, ita"ut eam possit etiam non babere. Nam et do-
mensuramensi fueritis,ireeamdetnremelieiur vobis(Id. ctiina accidit animo, et succus ac robur corpori;' et
vn, 1,2). Saepe aulem illa quaebona sunt, prius ap- vestis atque arma, non dubium est quin accidant
pafenl : iri qriibus eiiam lemerariuin benevolentiae niembris nostris: itaut elimperitusppssit esse ani-
judicium cavendum est, ne cum lotura bonum pula- mus, si ei dpclrina non accideret; et exile atque lan-'
veris, ea quae poslea mala apparuerinl, securuni et guidumcorpus, sine succoviscerum et robore; et nu-'
imparatum te inveniant, ei gravius offendanl; ut" dus sineveste, et inermis sine armis,' et pede nudo
eum quem lemere dilexeras acerbius oderis, quod sine calceamenlis esse homo potest. Habitus ergo in
nefas esl. Quia etiamsi nul!a.ejus bona praecederenlj ea re diciiur, quoe nobis ul habeatur accidit. Veriim-
el hsee quae postea apparuerunt mala, prins eniine- tameiihoc in,e'rest, quod quaedam eorum' quae acci-
rent, toleranda lamen erant, donec omnia ciim illo dunt nobis, iilliabilumfaciant, non rauiantur a no-
ageres, quibus talia sanari solenl: quanto niagis cuin bis, sed ipsa nos inulant in se, ipsa integra et incon-
ea bona praecesserunt, qusetanquam pignora nos de- cussanianentia : siculi sapienlia, cum accidit hoini-'
bent ad ppsteripra loleranda bonstringere? ni, non ipsa mnlatur, sed honiinem mulal, quem de
7. lpsaest ergo lex Chrisii, ut invicem onera no- slulto sapientem facil. Qusedamvero sic accidunt, ut
stra porlemus. Cbristum autem diligendo, facile sus- el lnutent et niutenlur : sicuti cibus ipse amittens
tinemus infirmiialem allerius, eliam quem nondum speciem suam, in corpus nosiruni verlitur; et nos
propter bona sua diligimus. Cogilamusenim quia ille fefecti cibo, ab exilitale aique languo.re in robnr at-
quem diligimus, Dominus propler eum iriortiius est. que valeniiam coihiiiulamur. Terlium verb genus est,
Quam charilatem apostolus "Patilus nobis ingessit, cum ipsa qua; accidunl, niutanlur ut habitum faciant,
cum diceret: El peribit injirmusin lua scienlia frater, el quodain niodo formaiitur ab eis quibus habifum
propler qitemCltrislusmorluusest (I Cor. vm , 11 )! faciunt, siculi est veslis : nam cum reposila * vel
Ul si illum infirmum propter vitiuin quo infirnius est, projecia esl, non babel eairi formain, quam sumil
niinus diligimus, illum in eo considerenfus, qui mor- cum induilur atqtic inducitur membris. Ergo indula
tuus esipropler illum. Cliristum autem non diligerc, accipit forniam quam non habebal exula ; cum ipsa
non infirmitas, sedmors est. Quapropler ingenti cu- mcmbra, ct cum exuuntur, etcum induunlur, in suo
ra et implorata Dei misericordia cogiiandum esl, ne statu maneant. Potesl esseel quarlum genus, cumea
Christum negligfimuspropler infirmum , curo in.fir-' quse accidunt, ad faciendum hahitum, nec ea muiant
mum debeamus diligere propter Christum. quibus accidunt, nee ab eis ipsa mutantur : siculi an-
1 SeptemMss.,et ad bona ejus : pauloquepost, nulus digito, si non nimis subfiliter attendulur. Ve-
inaaga- ruiiitamen boc
tione.
• - Editi, ex genus attl nulluni est, si diligenter
qui parte velomninofortassiswgrotat: paulo- discuiias, aut oinninorarissinium.
que post babebant,quipropternosvideripoiest.Mss.vero,
qui omniex parte forlassismgrotal....,qui proplereanobis
videripotest. - MagisterSententiarum,deposita.
(a) Lib. 12 de Civit.Dei, cap.16.
85 LIBER UNUS. 86
2. Cum ergo Apostolus de unigeriitb Dei Filio lo- similitudo, non conlinuo segualitas: ut in speculo e$$
queretur, quanium periinet ad ejus divinitalem , ser imago hominis, quia de illo expressa est; esi etiani
cunduni id quod verissinnis Deus est^ajgua.ein' dixit necessario similiiudo ," hon tahien' sequalitas , quia
esse Pafri, quod non ei fuit tanquani rapiham, id est, multa desunt iiriagini, quaetaihen insunt illi rei de
quasi alieniim appetere, si semper manens in ea "quaexpressa esl. Ubi seqtialilas,continuo similitjido,
scqualitate,-nol'.t liomine indrii, et hbminibus ut iiomo non contlnuo imago: velut iii duobus ovis paribus,
apparere : sed semetipsum exinaiiivil, nbn formam quia inest sequalilas, inest et simililudo; quoecumque
suam mulans, sed formumservi accipiens; neque con- ,enim adsunt uni, adsunl etalleri"; imago lamen non
versus aut transmutaius in bomiriem, amissa incom- estsquianeulrumdealtero expfessum est. Ubisimi-
niutaljili stabilifate, sed quanquam * verumhomiheiri litudb, non continuo imago',rion conlinuq sequalitas:_
suscipiendo, ipse susceptor. in similitudihemhominutri omnequippe oyum omhibvb,-in quantum ovum est,
faclus, non sibi, sed eis quibus in liomine apparuil, simile est; sed ovuni perdlcis , quamvis" in "quanlum.
liabituinvehlusestut Itomo(Philipp. JI, 6,7); id est, liai ovum esl/siniile "sit bvogallinoe, nec iniago tamen
bendo hominem, invenlus estuthonio. Nori enirii po- ejus est, qula de illo expressum noii est; nec aequa-
lerat inveniri Deus s ab iis qui' cbr immundum habe- le, quia brevius est, ei alterius generis animantiuml
-
bant, ei'Verbum apud Patrem videre non poierant", Sed uhi dicltur, Non conlinuo, ulique intelligiturquia
nisihocsuseipiendo quodpossent videre, el per quod esse aliquando pqle?t. Potesl ergo esse aliqua imago
ad illud-lumeninterius ducerenliir.Iste-aulem habi- jn qua sjt eliam aequalitas: ut in parentibus etfilii.s
lus non esl ex primo genere; nbn enim inanens in se inveniretur imagb et aequalitaset simjlitudo, si jnter-
naturahominis naluram Dei comniulavit: neque'ex vallum temporis defuisset; nam et de parente ex-
secundo ; non enim et niulavit homo Deum, et mula- pressa est similitudo filii, utreete di.catur imago, et
tuscst abillo : nequeexquartp ; non enim sic as- potest esse larita , ut recte etiain dicatur.aequalitas,
sumptus est homo, ut neque ipse niutaret Deum, nec nisi quod parens lemporeprsecessit. Ex quo iiitelligi-
ali illo mutaretur : sed polius ex tertib; sic enim as- tur et aliquando sequalitafem non solum shnilitudi-
sumplus est, ut comniutaretur in melius, et ab eo hem habere, sed eliani imaginem ; quod in superiori
formaretur ineffabiliter excellentius alque conjun- exemplo manifeslum est. Potest etiam, aliquando sj-
ctius quam vestis, cum ab homine' induitiir. Hoc er- militudq esse el oaquajitas, quamvis non sitimago;
gqhabitusnomine"salissignificavitApostolus quem- ui de duobus ovis paribus"djclum est. Pqtesl eliam
admodum dixerit, in simiiiludinem hommum"factus; simililudo et imago esse, quamvis nqn sitsequalitas ;
ul in speculo ostendimus. Potest et similitudo esse ,
quia non transfiguralione in hominem, sed habitu fa-
ctus est, ctim indutus est homine, quem sibi uniens ubi et aequalitaset imago sit; sicut de tfiliiscomme-
quodam modo atque conformans, immbrtalilati seter- moravimus",excepto tempore, quq praecedunt paren-
riilalique sociaret. Sedillum habitum, qui est in per- tes. Sic enjm sequalem syllabam syllabae dicimus ;
ceplione sapienliaeet disciplinae, Grseci _|w vocant: quamvis"altera praecedat,'altera subsequatur. Iii Deo
liunc autem, secunduni quem dicimus vesiitum vel autem, quia condilio tempqfis vacat; non enim po-.
armatum __.;./*«poliusvocant. Ex quo intelligitur de testrecle videfiDeus in tenipore generasse Filium.,,
isto genere habitus locutum Apostolum; quandoqui- per quem condidil leippqra : eonsequeris est nt npn
dem in grsecis exeniplaribus _)_j./;.a«scrlplum est, solum sit imago ejus, quia de illb est, el simililudo,
etiam jequalitas tanta,,
quod nos in latinis habilu hahemus. Quo nomine quia imago (Coloss.i, 15) ^.sed
oportet intelligi non mutalum esse-"Yerbum susce-' neclemporis fluidem iniervallum impedimenlo sit.
ptione hominis, siculi nec membra veste iiidutamu- LXXV. De Itwr.editqteDei.
tanlur : quanquam illa susceptio ineffabililct susce- i, Sicut Apostqlris ad Hebrseosdicit, Testamenium
plum suscipienti copulaverit: sed quanlurii verba' hu- lestatoris morle firmalm• (Hebr. ix,17); propterea
mana fehus iheffabilibuscoaptaii' possunt, ne muta- mortuq pro nobis Christo,' Npvum Testamentum fir-
tus intelligatur Deus humanoe fragilitaiis assumpiio- matum esse asserit: cujus'siroilitudo Velus Testa-.
ne s, electum est ut groece uj;^K >et latine dicerelur meptnm erat, in quo mors testatoris per victimam"
habitus illa susceptio. - - pra-figurabatur. Si ergo quaeralur quomodo-simus ,
LXXIV. De eo quod scriptum esl in Epistota Pauli ad secundum ejusdem Apqsloli verba,-cohwredesChrisli,
Colpssenses;ln quo babemus redenipiionem el.re- et fijii alque limredesDei (Rom. viu, 17); cum eliam
est
missipnem peccatortim , qui " imago~ Dei invisi' hoereditas mofte de.cessqjis firnia tepealur, nec ullq,
bilis (Coloss. i, 14, 15).
et et similitudo alio modo possil hoereditas jntelligi: respondetur,-
Imago a'qualiias distinguenda
factos nqs esse hseredes, quo-
simt. Quia ubi imago, coniinuo similitudo, non conti- ipso quidem niortuq
etiam dictl sumus. Non jejunant, in-
nuo aequalilas : ubi aequalilas, conlinuo similitudo , niam filii ejus
cum illis est sponsus( Mattlt,
non contlnuo imago : ubi similitudo , non conlinuo quit, filii sponsi, quamdiu l dicimur,
Ubi ix, 15). Hseredes ergo ejus quia reliquit
imago, non conlinuo aequalitas. imago , conliuuq
nobis pacis ecclesiasticsepossessionem peffidemlem-
1 SicMss.octo. At editi, sed tanquam.
2 Cislerciensiscodexomittil, Deus; cnjusvocisloco plu- poralis .dispensationis,qiiajii in Iiac vila possidemus ,
• quod leslatus est dicens, Pacepimeam 'dq vobis,pacept'.
resMss. habent,-wUioiMO.
'a Rat.a. et plefique Mss.,assuhwtor.— SicetiamLugd.
etven. M. vox,ejus, abest a nat. et pluribusMss.
a. DE DIVERSIS-QU-ESTIONIBUSLXXXIII, S. AUGUSTINI
relinquo vobis (Joan. xiv, 27). Cohsefedes aulem Epislolse eumdemsensum Pauli apostoli, quomodosit
ejus elliciemur, cum in fine saeculimoTSabsorbebitur inlelligendus,exponil (Jacobi n, 17-24). Ideoque ma-
in victoriam (I Cor. xv, 54). Tunc enim similes ei gis Abrahaeutilur exemplo, vaeuani esse fidem, si
eiiraus,.quando videbimus eum sicuti est (I Joan. nonbene operetur 1; quoniam Abrahaeexemploetiai..
III, 2). Quani hxreditalem non ejus Patris morte adi- Paulus aposlolus usus est, ut probaret juslificari ho
piscimur, qui.mori noir polest; quandoquidem ipse minem per fidem sine operibus Legis (Rom. iv, 2).
fit lisereditasiiostra, secundum Illud quod scriptum Cum enim bona opera commemorat Abrahaj, quse
esl, Dominuspars hwreditalismew(Psal.xv, 5) : sed ejus fidem comitaia sunt, satis ostendit Paulunrapo-
quoniam, cum vocati sumus adhuc parvuli, et ad spi- stoluni non ita per Abrabamdocere justificari homi-
ritualia contemplanda minus idonei, usquc ad humil- nem per fidem sine operibus, ut, si quis crediderit,
liiriasnostras cogitaliones se divina miseratio pori'e- non ad eum perlineal bene operari; sed ad hoc po-
xii, ulquomodocuraque cernere niteremur, quod nori lius, ul nemomerilis priorum 2 operum arbitreturse
cvidenteratque perspicue cernebamus, idipsum mo- pervenisse ad donum justificationis, quae esl in fide.
rilrir quod in acnigmatecernebamus, cum facie ad fa- In hoc enim se Gentibus in Christum credentibus
ciem cernere coeperimus. Convenienler ergo dicitur Judaei prseferre cupiebanl, quod dieebant se merilis
mofilurum esse quod auferelur : Cum autem venerit bonorum operum quoein Lege sunt, ad evarigelicam
quod perfectumesl, auferelurquod ex parle est (I Cor. graliam pervenisse : ideoque scandalizabaiitur multi,
xm, 10); Ita nobis quodairi modo nioritur Paler in qui ex eis crediderant, quod incircumcisis Gentibus
a.nigmate , el idem ipse fit hccreditas., cum facie.ad Clirisli gralia traderetur. Unde apostolus Paulus dicit
faciem videtur *; non quia ipse moritur, sed imper- posse" bominem sine operibus, sed praecedentibus,
fecta in eum noslra visio perfecta visione perimilur : justificari per fidem. Nain justilicatus per fidem qifo-
et tamen nisi illa prior nos nulriret, ad aliam plenis- modo potest nisi juste deinceps operari, quamvis
simam et evidenlissimafiinon eflic°remur idonei. antea nihil operatus jusle, ad fidei justificationem
2. Quod si etiam de Domino Jesu Christo, non perveneril, non merito bonorum operum, sed gratia
secundurii Vcrhum in principio Deum apud Deun. Dci, quae in illo jam vacua esse non potest 3 cum
(Joan. i, 1), sed secunduni puerum, qui proficiebat jani per dilectionem bene operatur? Quod si cum
setate ac sapienlia (Luc. n, &0), piusinlelleclus a'd- credideril, mox de hac vita deeesserit1, justificalio
miltit, propria illa suscepiione sprvata, qttae com- fidei manet cum illo, nec prsecedenlibusbonis operi-
munis ei cum cseteris hominibus non esl, cujus tan- bus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit;..
quam morte possideat haereditatem, manifeslum est. nec consequentibus, quia in hac vila esse non sini-
Non enim nos cohoeredesejus esse possumus, nisi et tur. Unde manifestum esl, quqd Paulus apostolus di-
haeressit. Si auleih hoc non admittit, ut '
ipse pielas cit, Arbiiramurenim hominem justificari per fidem sine
primo.ex parle videret honio Dominicus(«), deinde operibus (Id. ni, 28), non ita intelligendum esse, ut
ex lolo quanquam in sapientia proficere dictus sil; in accepta (ide, si vixerit, dicamus eumjustum, etiamsi
corpore suo inlclligalur hoeres, id esl Ecclesia, cujus male vixeril. Ideo exemplo Abrahaeet apostolusPau-
coboeredes suraus : quemadmodnmfilii ejus malris I.usutitur, quia sine operibus legis, quam non acce-
dicimur, quamvis ex nobis conslet. peral, per fidem justilicalus esl; et Jacobus, quia
3. Sed rursum qna-ri potest, cujus morte facti si- fidem ipsius Abrabse opera bona consecula esse de-
mus etiani nos haerediias Dei, secundum illud, Dabo monstrat, ostendens quemadmoduminlelligendum sit
iibigenles hmredilalemtuam- (Psal. n, 8): nisi forte quod Paulus apostolus proedicavit.
liujus mundi, quo~prius lanquam dominante teneba- 2. Nam qui putant islam Jacobi aposloli senfenliam
riiur. Post amem cum dicimus, Miltimunduscrucifixus coiHrariam esse illiPauli aposloli senlentise, possunt
esi, el ego mundo (Galat. vi, M); possidet nos Clrii- arbitrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium,
'
stus, mortuo illo qui nos possidebat: cum ei reinin- quia dicit alio loco : Non enim auditores legis jusli
tiamus moiimur illi, et ipse nobis. sunl apud Deum, sed facloreslegisjustificabuntur(Id.
LXXVI. De eo quod aposlolus Jucobus dicit : Yis ii, 13). El alio loco : Sed fides qum per dilectionem
- autem seire, o horno inanis, quia fides sine ope-
operatur (Galat. v, 6). Et iterum : Si enim secundum
ribus oliosa esl (Jacobi n, 20) ? carnem vixeritis, moriemini; si auiein spiritu -facla
1. Quoniam Paulus apostolus prsedicans justificari carnis morlificaverilis, vivelis (Rotn. vm, 15). Quoe
homiriem per lidem sine operibus,inon hene inlel- sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus1
lectus est ah eis qui sic acceperunt diclum, ul puta- mortificandasunl, alio loco demonstral, dicens : Ma-
rent, cum semel in Christum credidissent, eiiamsi nifesla aulem sunl bpera carnis, quw sunl fornicaliones,
male operarentur, et facinorose flagitioseque vive- hnmunditiw,impudicitia, idolorum servitus, veneficia,
rent, salvosse esse possepet fidem : lpeus iste hujus inimicitim,contenliones,wmulaliones,animositales,dis-
1 Rat.Er. et vigintiMss.,possidetur.— Sic etiamLugd. sensiones,hmreses,invidiw,cbrietates,commessationes,
et veri. M. 1 DuoMss.cumhat., fulem sine operibus,quoniam,etc.
2 Er. et Lov.post,hwredilatemtuam,repetebant, nmre-
dilatemautemtuam; quodabesta Rat. et Mss.—Lugd.et 4 EdilieumaliquotMSS. adduntliic, bonorum.
Yen. habenl eamdenilectioiiemac editionesEr. el Lova- 3 Sex Mss.,sed gratia Dei, quw vacare in illo non
uiensium. M. polest.
(a) I Retract.cap, 19, n. 8. TolidemMss, discesserit.
89 LIBER UNUS.
etliis similia; qumprwdico vobis,'sicut prwdixi, quo- - citur, ipsa-oper alrir etiam pef "aflifices, ut pulchra
niani qui lalia agunt, regnum Dei non possidebunt(Ga- atque congiuentia faciaiit;- qiiamvis tioir denihilo,
lat. v,. 19-21). Et ad Corinlhios ait : Noliie errare; sed de aliqua maleriaopefenlur-, velutligno, aulniatw
neque fornicalores, neque idolis servientes, neque adul- more, aut ebore, el si quod aliud malerijegeriusma-.
ieri, neque molles, neque masculorumconcubilores,ne- nibus artificis subditur. Sed ideo isti non 'possiirii de
que fures, neque avari, neque ebriosi, :neque maledici, nihild aliqriid fabricarel', quia per cbrpus operantiii'-,
neque rapaces regnum Dei possidebunl. Et limcquidem cum tameneos liumcros,_'et lineamentorum cohvc-
fuistis ; sed-abluti eslis, sed sanctificati eslis, sedjusti- nientiani, qusepef corpus corpofi-imprimurff, in ani-;
-ficdliestis in nomine Domini nostri Jesu Christi, et in mo accipiant ab illa sunima sapientia, quae ipsbs hii-
Spiritu Dei nostri (I Cor. vi, 9-11). Quibus sentenliis meros et ipsam convenientiam longe' artiiicibsius
manifestissime docet non eos proeteriio bono opere universo mundi corpori impressit, quod- de' niliilb
adfidei justificalionem pervenisse; -nec meritis eo- fabricalum est : in quo sunt etiam corpbfa ahiriia-
rum islam gratiam datam, quando dicit, El Itmc qui- lium, quaejamde aliquo, id est, deielemerilis riiundi
dem fuislis : sed cum dicil, Qui lalia agunt, regnum fabricantur; sed longe pqlenlius excellentiusque,
Dei non possidebunl;- satis ostendit, jam ex quo cre- qtiam cum artifices homines easdem figuras corpdrum
-diderunt, bene operari debere. Quod et Jacobus di- el iormas in suis operibus imitantur. Non enimomnis
-cii, etmultis omnino locis idem aposlolus Paulus numerositas lnimani corpoiis invenitur in slalua;
satis aperleque proedieal, recte vivendum omnibus sed tamen quoecumqueibi invenitur 2, ab illa sapien-
-
:qui in Christo crediderunt, ne ad poenas perveniant. tia per artificis manum trajicitur 3, quse ipsum cor-
Quod et ipse Dominus commemorat, dicens: Non pus humanum naturalitef fabrical. Nec ideo lamen
.oirinisqui dicit milii, Domine, Domine, inlrabit in pro magnoliabendi sunt, qui lalia opera fabricant,
regnutn cwlorum; sed qui facit volunialemPalris mei aut diligunt; quia minoribus i'ebus- intenta anima,
•quiin cmlisesl, ipse intrabit in regnum cmlorum(Matllt. quas per corpus corporalitef facit, minus inhocret ipsi
rvii, 21). Et alihi: Utquid dicitis mihi, Dotnine,Do- summaesapientiae, unde istas pbteritias iiabetVqui- _
mine, et non facilis quw dico vobis (Luc. vi, 46)? bus male utitur, dum foris easexercet;illa eniin in
Et, Omnis qui audil verba mea liwc el fadl ea, simi- qnibus eas exercef, diligens, interioreni earum for-
labo eum viro prudenli, qni mdificavit domum suam mam siabilem negligit, el inanior infirmiofque effi-
•supra pelram, elc. Et qui audit verba mea hmc et citur. Qui vero lalia opera etiam coliierunt v, ^uan-
-non-facit ea, similabo eum viro slullo, qui mdificavit tum deviaverint a Vcrilale, hinc intelligi pbfest, quia
:domumsuam super arenam, etc. Qilatlh. vu, 21-27). si ipsa animalium corpora- colerent, quae rriulto ex-
Quapropter non sunt sibi contrariae duorum aposto- cellenliusfabricala sunl, el quoruni "suntilla imila-
lorum sentenliae, Pauli et Jacobi, cum dicit unus ju- menla, quid eis infelicius dicereriius ?
stificari homincm per fidem sine operibus, el alius LXXIX. Quare magi Pltaraonis fecerunt qumdam ;rii-
dicit inanem esse fidein sine operibus : quia ille dicit racula sicut Moysesfamulus Dei (Exod. vu, vni) ?
de operibus quae fidem praecedunt, iste de iis quse l.Omnis anima partim privati cujusdam juris sui
iidem sequunlur; sicut etiam ipse Paulus multis potestatem gerit, partim universitalis legibus sicut
locis ostendit. publicis coercetur ot regitur. Quia ergounaquseque
;_., - LXXVII. Delimore, utrum peccalumsit.~ res visibilis in hoc mundo habet potestalerii angeli-
. .Omnisperlurbatio , passio; omnis cupiditas, per- cam sibi proepositam, sicut aliquot lbcis divina Scri-
lurbalio : omnisigitur cupiditas, passio. Omnis autem plura teslatur, de ea re cui proeposita "esl, aliter
passio, cum esl in nobis, ipsa passione patimur; et quasi privato jure agit, aliter tanquam publice agere
in quantum passio est, palimur : omnis igitur cupi- cogilur. Potentior est enim parte universilas"; quo-
,ditas,cum est innobis , ipsa cupidilale palimur; et ,niam illud quod ibi privatim agit, tanlum agere sini-
in qtiantum cupiditas est, patimur. Omnisauteni pas- lur,'quanlum lex universitafis sinit. Sed unaquoeque
sio, in uuanlum ipsa passione patimur. non est pec- anima lanto- est pielate puigalior, quanto privato
catum : sle el si patimur timorem, non est peccalum. suo miniis delectata , legem universitalis inluetur, ei-
Tanquam si diceretur, Si bipesest, non est pecus. quedevote ac Iibenter bbtemperat. Estenim lex uni-
hoc non est versitalis divina sapientia. - Quanto auterii amplius
Siergo propterea consequens, quiamul-
la sunt pecora bipedia; propterea et illud non est con- privato siio gaudel, ei negleclo I)eo, qui omnibus
sequens, qnia multa sunt peccata quse patimur. Hoc animis ulililer ac salubriter prsesidet, ipsa sibi vel
enini conlra dicilur, non esse consequens ut si pali-" aliis quibus potuerit, vult esse pro Deo, suam potius
mur timorem, ideo non sit peccatum. Tu autem di- in se vel in alios, quam illius in omnes diligens po-
cis consequens esse ut si patimur timorem, non sit - Multisin libris verbumfstudcum passivaterminalione.
*
peccatum; cum tamen concedas aliqua esse pecca- siculifrequensapud Ciceronem,adhibelurtanquamdejo-
ta qusepalimur. nens;proque, fabricare,reperitur, fabricari: etpaulo post,.
LXXVIII. De pulchritudinesimulacrorum. fabficataest,\wo,fubricatumest,e\a.
2 Er.et Lov.,inveniunlur;et inlra,trajicinnlur.sed verius
ATSilla summa omnipolenlis Dei, per quam ex Eat. etMss., invenitur....trajicitur. subaudi,numerositas.
Lugd. et Yen.ut Er. et Lov. M.
nihilo facta stint omnia, quse eliam sapientia ejus di- 3 Mss.a_uinque,-p_r atiificisanimumtrajicitur. Tresvero
alii, per arliftcisvokntalemtrajicitur. > ' •.- '-
1Rat.et sex iiss., cum lamen constet. , Plures MSS., cotunt.
gi DE DIVERSIS QUiESTIONIBUSLXXXIII, S.' AUGUSTINI - 92
testatem-, tantq est sordidior, tantoque magis poena- . 3. Quod auiem dicit pseudoprophetas mulla signa
Ijfej divinis legibus, tanquam pubiicis servire cogitur. et prodigia facturos , ita ut fallant etiam , si fieri po-
Quanto igitur eliam Immana anima deserlo Deo, suis lest, electos (Matlh. xxiv, 24); admonel Uliqtieut
hqnoribus yel sua polestale fuerit delectata, lanto infelligamusqusedam miracula etiam sceleratos ho-
magis subditur talibus potesta.tibus, q use privato suo minesfacere, qualia saneti facere non possunt: nec
gaudent, et honorari ab boroinibussicut dii cupiunt: tamen ideo potioris loci apud Deum esse arbilrandi
quibus divina lege ssepe concedilur, ul eis quos sibi sunf. Non enim accepiiores' erant Deo, quain po-
secundum eorum merita subjugaverini, privato illo -pulus Israel, inagi jEgypiiorum, qnia 11011pnferal
jure eliam miraculorum aliquid proestent, in his re- i!le populus facere qtiod illi faciebant : quamvis Moy-
bus exhibendorum, qoihus sunl infimo, sed tamen ses in virtute Dei majora polneiit (Exod. vn-.\u). Sed
prdinalissimo poteslalum gradu praiposiloe. Scd ubi ideo 11011 oninihus sanctis isla tribuunliir, ne perni-
divina lanquam publica lex jubet, Yineil utique pri- ciosissimo errore decipiantur infirmi, existimantesin
vatani licentiam : quanquam et ipsa privata licenlia, talibus factis majora dona esse, qnam in operibus
nisi universalk poieslaJis diviua. peTniissioiie,nulla justiiise, quibns oeterna viia comparatur. Propterea
esset. Ideo.uefii. ui saneti Qei senj, qu.indo hoc do- Dominus prohibet hinc gaudere discipulos, cum ail :
num eos habere utile est, secundum pjiblicam el -Nolilein hoc gandere,quoniamspiritus vobissubjiciun-
quodainmodoimperialem legem. hoc est, smnmi Dei iur; sedinlwc gaudele,quoniam nomina veslra scri-
pqtestalem imperent infimis potestalibus ad qtisedam pta sunt in cwlis {Luc.x, 20).
visibilia miracula facienda : in illis enim Deus ipse k. Cumergo lalia facinnlmagi, qualianonnunquam
imperal, cujps leinplum sunt, et quem conlcmpia sanctifaciunt, laliaquidemvisibilileresseapparent, sed
sua privata pqleslateardenlissimediiiguiit. In magi- el diverso fine et diversojure fiunt. Illi enim faciunt
cis auiem imprecalionibus *, ad illecebram deceplio- quaerenlesgloriam suam, isliquaerenies gloriam Dei:
nis, ut sibi subjugent eos quibus lalia concedtmt, et illi faciuntper quiedam potestalibus concessain or-
2
prsestapl effeciura precibus et minisleri.s eoruni^ dine stio/quasi privata commcrcia vel veneflcia';
pfiyatc. illo jure largientes, quqd sjbi Jicei largirj bo- isii autem puhlica adminislraliono, jussu ejus cui
lioraniibus se, sibique servientibus. et queedani se- cuncta crealura subjecla est. Aliter enim cogilur pos-
euniin sacramentis .suis pacta servanjibus. Et qtiando sessor equiimdare miliii, aliter eum tradit emptori,
yidentur imperare 3 magi,per subiiniiorum nomina vel cniiibet donat aul commodat. Et qiiemadniodum
jnferioi'es terrent; elnonnulla visibilia, quaopropter pleiiquemaliniililes qnos imperialis disciplina con-
jnfirmitatem, carnis magna videnlur hoininibns npn demnai, signis imperatoiis sui nonnullos possessores
.valentibus oelerna contueri, qua. per seipsnm prse- terriiant. et ab eis aliquid, quod publice non jubetnr,
slat dilectoribiis suis verus Deus, mira«tibus exhi- cxlorquent: ita nonnunqiianimalichrisfiani, velschi-
bent. Hsec autem permittit Deus juste omnia mode- smalici, vel liaeretici per iiomen Clirisli aut verba
rans, utprocupiditatihus ct electioiiib.nssuis servi- aut sacramenta cliristiana exigunl aliquid a polesia-
(utes corum liberialesque distribuat. Et si quando libus, quibus honori Clnisii cedere indictumesl. Cum
inYqca.lionesummiDei,aIiquid prqsuis malis cupi- autem malis jubentibtis cedunl, voluntate ad se-
dilallpus impetrant, vindicta est illa, .11011gratia. duceudos homines cedunt, quorum errore Ioelaiitur.
Non'«.{01fruslra dicit Aposlolus, Tradidit illos Deus Quapropter aliler magi faciunt miracula, aliier boni
in desideriacordis eori.in (Rom. 1, 26). Qtiortimdann cbrisiiani, aliter mali clirisliani : magi per privatos
cnim peccalorum perpetrandorum facilitas poena esf contractus, boni clirisiiani per publieam justitiam,
aliorm« praecedeniium. mali cbrisliani per signa puhlicic justitioe. Nec mi-
. 2. i(|uod autem Dominus dicit, Non potesl satanas rtim est quod hoecsigna valent, cum ab eis adhiben-
jsatanam exc!udere:(M.arc.111,25) : ne for,lequisquam tur; quando eliam cum usurpantur ab exlraneis, qui
•jj.tens nominibus.aliquarum infimarum poiestalum , omninosuum noraonadisiam militiam non dederunt,
'Xumdainioniumexcluserit, .falsani putet esse islam propler bonorem tamen excellentissimi Imperatoris
'Uomini sentenliam; ad hoc inlelligat dictum , quia - .valent. Exquibus fuit ille , de quo discipuli Domino
,l;qc niodqsalanas, .etiamsicorpori aut corporis sen- nunliaverunl, quodin nomineejusejiceret daeraonia,
:s>ibusparcil, ideo parcil, ut ipsius hominis volunlati -quamviscum eis eum non sequeretur (Id. ix, 49).
|Terimpielatis err.orem tiiumpho inajore dominetur. Cuni autem non cedunt his signis hujusmodi polesta-
Hocautem .mqdonon exil salanas, sed potius in in- les, Deus ipse prohibct occultis modis, cum id ju-
tima ingreditur, ul in eo sic operctur, quemadmo- stum aique ulile judieat. Nam nullo modo ulli spirilus
dum dicitiApostolus : Secundum principem potesla- audent hsec signa contcmnere : conlreniiscunlenim
tis aeris fiujus, qui nunc operalur in filiis diffidenliw hscc, uhicumque illa coiispexerint. Sed nescienlibus
(Ephes. 11,2). Non enim sensus corporis eorum trir- iionrinibus-aliudjubelur divinitus, vel ad confunden-
babat;alque lorquebal, aul eorum corpora collidebat, dosmalos, cum eosoporlet confundi; sicut de Sce-
sedin eorum volunlate,velpoiiuscupiditateregnabal. vaefiliis in Actibus Aposlolorum Iegimus, quibus ait
1 Er.f.al.etquinqueMss.,4.!fp_.fl,i_m&„_. immundus spiritus, Jesum scio , el Paulutn novi:
Micbaelinnsco-
.4e%,dvipetj:qliqnibus.-— Lugd.,impefalionibus.M.
2 Quindecirn Mss.,niystenis. 1 SicRat.et tres MSS.
AtEr.Lov.et aliicodices,beneficia
aDuoMSS., impetrare. -— sicetiamLugd.el Yen. M.
95 LIRER UNUS. 94'5-
-
vos aulem,qui estis(Act. xix, 14, 15)? vel ad' adirio-" carnem assumptio illa humanaenaturae a Dominbfacta"
nendoslfonos, ut proficiant in fide, atque ista non • est, atque in tota illa .unitaie susceptionis prihcipali-"
jaclanter , sed uliliter possint,: vel ad discernenda ler Verbuiri est, exlrema'auterii alqufe'ultiiria caro;
dona nienibroruin Eeclesise'; sicut Apostolus ait, Volehs itaque Evahgelisla conniiendare pro nobis de-'
-
Numquid omnesvirtules? numqidd omnes habenl dona ' jeciionem humililaiis Dei, qui sese humiliaverit-, etr '
cuiuiionum(ICor. xn, 30)? Propter. iiasigiluf causas qriousqvie'huiniIiaveiilexprimens, yerbn.m carriem-
-
plerumque, ut dictum est, •nescientibiis liominibus qtfe lioininavii, prseterinilleiis animae nalurafri_quae'
jubelur divinifus, id est, ut bis signis adhibilishiijus- - Verbo inferior est, carne vero prseslanlibr: Magis
modi poiesiates vqlunlati hominum non oblemperent. eiiihi commendai hiimililaiem, quiadicturii-est,- V-er-
5. Ul aulem mali bonis saepe lemporaliter noceanl, bmncaro fdclnm _sf;:quam si diceretur, Verbum honio-
pdtesiatem in eos aecipiunl, ad majorem bonorum ' factum esi. Naro sinimis 2 haec intuenliir verba,- po-
ulilitatem \ propter exercilationem patienlioe. Itaque teslalius nbn miiius perversus ex istis verbis ita ca-
anima ehristiana' semper invigijet ih tfibulationibus -luhiiiiari fidei nostra?, ul dicaf ipsum "Verbumcon-
suis sequi volunlatem Domini sui, neordinationi Dei versum et commuialuiri esse in carnem , et Verbun.-
resistendo acquiral sibi gravius judicium. Quod enim esse desfitisse"; quia "scriplumest-, Verbumcus"fa-
ipse Dominusagens hominem Pqnlio Pilato dixit, iioc ctum est : sicul caro humana , curn fil cinis, non est
et Job diabplo posset djcere :' Noh haberes in mepo- caro et ciiiis, sed ex ciirnecinis. Et secundum loqueridc
ieslaiem, nisi dala essel libi Uesuper(Joan. xix, 11 j.'\ modum consueludinemqiie celebriorem, «juidquidfit
Non ergo,ejus voluntas cujus' mal.itiaepbleslas in bo-' quod noiferal, desinil esse quod eral. Neclamen itoi ,
nos daiur, sed ejus voluntas a_quo haecpoleslas da- hoecverba inlelligimus; stedeliam ipsi nobiscurii ita
lur,'debet nobis esse'charissima. Quoniam tribulalio intelligunt ,'ut'manenle Verbo quod est, ex eo quoiJ
palientidmoperalur, palienlia probalionem, probalio accepii formani servi, rion ex" eoquod in illam forr'
vero speih, spes autem non confundit; quia cltaritas mam aliqua mutatiohe conversum est-, dictum sit,
Dei di/jiisaesl in cordibusnostris per Spiritum sanclum Verbum caro factum esi. Deiride si ubicumque caro
qid dalus esl nobis (Rom.v, 3-5). fueritnominata etanimalacila,sicintelligeridunresl ut
LXXX. Adversus Apollinaristas. \ animaibiiionessecredatur, riecillihabebuntanimam,
'
1. Cuni quidam haerelici,qui Apollinarista. ex Apol- de qiiibus dictum est, Et videbit otnnis cafo salutare
linafi quodamauclore suo dicti esse perhibentur, as- Dei(lsai.s.i,,$;Luc. m,'6)'; et illud.ln.Psalmo,-
sererent Dominumnostrum Jesum Christum, in quan- Exaudi preces meas; ad le oninis carq vetiiel(Psal:-
'
lum liomofieri dignatus est, non hahuisse huriianam LXIY,3);etillud in Evangeiio, Sicut'dedisti ei po-
mentem, inhaerenleseis nonnulli-,eleos siudiose au- tesiaiem onmis carnis, ut omne quod dedisli ei, nott.
dienles", deleciali sunt qriidem ea perversitate , qua pereat, sed habeufvitam'mlernam(Joan. xvn,' 2). Un-'
ille homlnem in Deo minuebal, dicens eum. non ha- deinlelligitur, solere homiries per riominalionem so-
huisse mentem, lioc est ralionalem animam, qua lius carnis significafi, ul secunduriihanc loculionem
homo a pecoribussecuridtinianiriium differl. Sed cum etiam illud possil inielligi; ut"qubd diclum 'esl, Ver-
secum ipsi cogitarent, fafendum esse, si ila esl, ut bunicaro facium est, nihil sit dicluni, nisi, Verbum'
unigenitus Dei Filius, Sapienlia et Yerbum Palris, per honio factumest. Sicut enim a parte (olum pleruriique'
quod facta sunf omnia, belluarn quamdam cum'figu- nbminatasbla anima homo intelligitur, sicut est illud,.
fa humani corporis suscepisse credalur; displi- Tot anitnmdescenderuntltiJEijypluhi-'('Gen."XLVI, 22,,
cuerunt sibi, non tamen a'd correctionem, ut redirent 27) rsic rursusa'partelotum; etiam riominafa"sola-
ad veritalis viatn, tplumque lioinin.ema Sapientia Dei carne liomo ihtelligilur-, sicutsuiit isfa^tiocposuimiis.'
susceplum esse eonfiferenuir, nitlla dimimitidne na- 3. ProindeV' quemadhiodum nos huic bbjectionf
tiira,: sed ampliore usi audacia, ipsam eliam animam eorum, quam ex Evangelio prop'oiiuiit,'ita'fesponde-
loiumque utile liominis alienanlesab.eo., solam car- mus, ufriullus hominurriila desipiat, ut piitet nos per
riem humanani eum suscepisse dixcrunt, adliibentes haecverba cogi ad credendttm et confilendum, quod '
etiam teslimonium ex Evangelio; imo illam senten- MediatorDei ethominuni lionioGlnistus Jestis (I Tim^
tiam non inlelligendo , perversi confligere audent ad- ii,"5)aniniam humanam non habuit; sicquicro quo-
versus calliolicamverilalem , dicenles scriptum esse, modo ipsi respondeantlam manifeslis objectionibus
Verbumcqro faclum est, el habilavitin nobis (Joan. i, nostris, quibus oslendimus per innumerabiles locos
14).- Sub his enim verbis ita Verbum volunt carni evangelicse Scriplurse narfatum de illo ab Evangeli-'
csse copulatum alque concreltim , ut nulla ibi non' stis, quod in his affectionibusfueril', quaesine anima
solum niens,'sed necanima huniana inlersistat. ,esse non possunt. Nonenim ea profero, quseipse Donii-
2. Quihus pri.m.brespondeiidum est, ideo sic esse, nus tam niulfa commemorat : Trislis est anima mea
iilud in Evangelio posilum , quia usque ad visibilem usque ad triortem(Matth. xxvi, 38); et, Polesfatemha-
.'Editi, potesigiemineosaccipienles,ad majoremfit bo- beo ponendi animam meam, et ilerum sumendi eam
norumutilifateth.AlMss.carent verbo, fil';' et. loco,aeci- (Joan. x, 18) ; et, Majorem diteclionemnemoItgbel,
pienles,hahenl, accipiunt.'
aPleriqueMss.,serfamplioreipsiaudacia eliam animant •*Excusi, dileclionetn;pro quo melius
toliimqueulileIwminisakena.ntesab eo'.Fossatensisiiber, -" " tresMss.,
--,---.-.. dejfr
sed amplioresibiaudaciaetiamanimamlotdm,
' • quam hqbent clionem. '
fllii Iwimnes, alienantes
a b eo. - s septemMss., si minus
& DE DlVERSlS QU/ESTIONIBUSLXXXIII, S. AUGUSTINI
quamutqnimam suamponat quispro amicis suis(Joan. ris eadem dispensationis volunfale sine ulla necessi-
xv, 13): quaemihi pervicax conlradictor polest di- tatesuscepit.Quemadmodum nos non voluntaie mori-
cere figurate a Dominodicla; sicut multa in parabolis mur, sic et non volunlale nascimur: ille aulerri vo-
eum locutum esse manifestumest. Nam etsi isla non luntate utrumque, ut opporlebal, exhibuit, et lamen
ita sunt, non lanien opus est pugnaciler agere, ubi verissimeexhibuit.Sicul ergo nccessitalisnomine nee
Iiabemus Evaugelislarumnarrationes, per quas eum nos necillos quisquamavellita fideverissimsepassionis,
et natum de Maria virgine cognovimus, et compre- per quara corpus ejus oslendilur: sie et nos ipso no-
hensum a Judaris, et flagellatum, e't crucifixumatque mine necessitalisnemo deterrei a fide verissimoeafife-
interfectum,et sepultumin monumenlo;quoeomniasine clionis, per quam animam ejus agnoscimtis; nec ipsos
corpore inlelligere facla nemo polest. Nec ficte aut fi- debet deterre.rea consentiendocalholica. fidei, si non
gurale accipienda quisquam vel dementissimusdixe- eosdeterret exitiabilispudor mutandse,quamvisfalsae,
rit; cum dicta sint ab eis qui res gestas, ut.memine- diu lamen et cum lemeritale defensaesenleniiae.
rant, narraverunt. Sicut ergo ista corpus eumhabuisse LXXXI. De Quadragesimael Quinquagesima.
testanlur, sic eum indicant babuisse animam affectio- 1. Omnis sapienliaedisciplina, quaead homines eru-
nes ilhe, quoe'non possunt esse nisi in anima : quas diendos pertinet, esl Greatorem creaturamque digno^
nihilominuseisdero Evangelistis narpntibus legimus. scere, et illum colere dominanlem , islam subjectam:
Et miralus est Jesus (Maltlt. vm, 10), et iralus (Joan. fateri. Est autem creator Deus, ex quo omnia, per
xi, 15), et conlrislatus (Marc. ni, 5), et exhilaralus quem omnia, in quo omnia (Rom. xi, 36), et ideo
(Joan. xi, 15), et multa talia innumerabilia. Sicut TrinilaSjPateret Filius el Spiritus sanctus. Creatura
etiam illa quoeconjnncta simul officia et corporis et vero partim est invisibilis, sicut anima ; parlim visi-
animoeostendunt : sicut sunt quod esurivit (Mallh. hilis, sicul corpus. Invisibili lernarius numerus tri-
IV, 2), quod dormivit (Itf. vm, 24), quod fatigatus huilur ; quare diligere Deum tripliciler jubemur, ex
ab ilinere sedit (Joan. IV, 6), et alia hujuscemodi. tolo corde, ex tota anhna, et ex tola tnenle(Mallh. xxir,
Non enim possunt dicere; eliam in veleribus Libris 57) : corpori qualernarius numerus, propter eviden-
dictam esse iram Dei et loeliiiam, et nonnullos hujus tissimam naluram ejus, id est, calidam etfrigidam ,
generis molus, nec ideo tamen esse consequens ut humidametsiccam. Universaeergo creaturse tribuitur
Deum habuisse animam credendum sil. Dicta sunt septenarius. Quapropter omnis disciplina dignoscens
enim illa propheticis imaginationibus, non narrato- el discernens Creatorem alque creaturam, denario nu-
ria manifestatione. Nam et membra Dei dicla sunt, et mero insinualur : quoedisciplina, quamdiu corporeis
manus, elpedes, etoculi, etfacies, et similia : et motibus temporaliter significatur, credendo conslatP
jjuemadmodumista non indicant eum babere corpus, et reriim geslarum venientium atque transeuiilium au-
sic nec illa animam. Quemadmodumaulem narratum cloritale quasi Iacte parvulos nutril; ulidoneosfackt
aliquid, ubi nominata sunt manus Christi et caput, et coijtemplationi,qusenon venit et transif, sed semper
coeteraquaeindicant ejus corpus; ita, eliam quoede niaiiet: in qua quisque narratis sibi rebus divinitus
animse affectionibuseodem narralionis fenore nomi- temporaliter pro salule hominum gestis, sive gerendis
nala sunt, indicant ejus animam. Slultum est aulem quoeadhuc futura proc-dicantur,si permanserit in fide
credere narranti eyangelislcequod manducaverit, et et promissa speraverit, et quoedivina auctoritas prae-
non ei credere quod esurierit. Etsi enim non est con- cipit infaligabili charitale implere curaverit, recte
sequens ut omnis qui roanducat esuriat; nain et an- agetvitam liujiisnecessilatis el tcmporis,quae numero
gelum legimusmandueasse (Gen. xviu, 8, 9, et Tob. quadragenario commendatur. Quoniam detiaritis nu-
xn, 19), sed esurisse non legimus : neque ut omnis merus, qui totam insinuat disciplinam, quater duclus,
qui esurit manducet, si aut officio aliquo se cohibeat,- id esl, numero qui corpori tribuilnr mtiltiplicalus,
aul desit ei cibus facullasque manducandi : tamen quia per molum corporalis l adminislratio geritur,
cum ulrumque narrat evangelista (Matllt. iv, 2, et qua dictum est fidem constare, quadragenarium nu-
lt, II), ulrumque credendum est; quiautrumquesic- merum conficit. Ita impelrat etiam stabilem et nul-
utrerumgestarum index factum geslumque conscri- lius temporis indigenfem sapientiam, quoe denario*
psit. Sicutauiem quia manducavil, sine corpore inlelligi numero commendatur, ut ad quadraginla addanlur de-
non potest;sicquia esurivil, sineanima fieri non poluit. cem; quia et parles sequalesquadragenarii numeri si-
4. Nee illa nos terret inanis alque inepta calumnia, mulductoe ad quinquaginta perveniunt. Parles aiitein
qua invidioseresislentes aitint: Ergo sub necessitate sequales babet quadragenarius nnmerus, primo qua-
positus fuit, si has affeciiones animi veras habuit. draginta in singulis, deinde viginti in binis, decem in
Facile quippe respondemus : Ergo sub neeessitate quaternis, octo in quinis, quinque in octonis, quatuor
positus fuit, quia comprehensus, flagellatus , crucifi- in denis, duas in vicenis. Unum ergo el duo et qua-
xus et moriuus est: ut landem sino perfinacia, si vo- mor et quinque et octo et decemet viginti simul ducta
lunt, inielligant sic eum passiones animi, hoc esl af- effieiuntquinquaginta. Quapropler.sicut quadragenai-
fecliones, voluntale dispensationis', veras tamen, ut rius numerus ajqualibus suis partibus compulatis
placuit, suscepisse, quemadmodum passiones corpo- parit amplius denarium, el fit quinquagenarius t sie
1 TresMss.,per tnoluscorporales.PaulopostEat. efcduo-
^sicdecemMss.Editiautemhoc tantum Ioco,voluntatis decimMss.,quamdictutneslfide conslare.Er., quo
dispensatione. estvitatnconslare.—sic eliamLugd,el Yen. M. diclum^
97 LIBER UNUS. «8
""""
tempusidei rerum pro salute nostra geslarum et ge- teram partem captorum inyenitur-
rendarum cum aequitate vitaeactum. impetrat inlellc- LXXXII."De eoquod scriplumest: Quem eriim diligit
ctum stabilis sapientiae; ut non solum credendo,
"
sed Dominus, corripit; flagellat aulem '
omriem filinm
. . quem Tecipit (Hebr: xn, 6). "
etiam intelligendo disciplinafirmefur.
2. Et ideo ea quaenuuc est Ecclesia, quamvis filii 1. Multi murmurantes sub disciplina Dei, quoeslio-
Dei simus, ante lamen quam appareat quid erimus, - nem movent, "cumvideritjustos saepegraves molestias
'in lahoribus et affliclionibusagit, el in ea juslus ex- secundum hanc vitara pali: quasi propterea riiliil eis
• fide vivit prosit quod Deo serviunt, quia vel communes labores,
(Rom. i, 17). JVISJenim crediderilis,Jnquit,
non inleltigeiis(lsai. vn, 9), Ef hoc est tempus quo :atque indifferenter corporum atque damnorum et con-
ingemiscimuset dolemus, exspeclantes redemplionem• lumeliarum cseierorumqueomnium, qiiaemala mor-
corporis nostri (Rom. vm, 23), quod Quadragesiraa tales pulanl, vel eiiam caeteris amplibres paliunlur
celebralur. Scimusautetnquoniamcum qpparueril, si- propter verbum Dei alque justitiam , quae.orierosa
miles ei erimus, quoniam videbimus eum siculi est peccantibus in ejus praedicalores lumulluosas seditio-
(I Joan. III, 2): cum addetur denarius quadragenario, ' nes aut insidias aul odia' concilat. Quibus responde-
ul non solum credere qua. pertinent ad iidem, sed tur,"quia si vila isla sola esset hominum, aut nihil
eliam perspicuam veritalem inlelligere mereamur. prodesse, aut etiam noeerejiisla vita non usquequaque
Talis Ecclesia, in qua nullus.erit mceror, nulla per- , absurde videretur. Quanquam non defueriril qui jii-
mixlio malorum hominum, nulla iniquilas, sed lsetilia slitioesuavilaleiriet internum ejus gaudium cum cor-
et pax et gaudium, Quinquagesimsecelebralione prse- poralibus omnibus laboribus el molestiis , quas genus
figuratur. Propterea, posleaquam Dominus nosler re- • humanum pro conditione suae niorlalitatis patitur,
surrexit a roortuis, quadraginta diebus peractis cum cum omnibus etiam quaepropter ipsam juslilitiam in
discipulis suis, eadem ipsa scilicet per hunc numerum eos qui juste vivunt, injuriosissime cogitanlur', ita
insinuata lemporali dispensatione, qusead fidem per- compensarent, ut sequestrata spe futurae vitaejucun-
linet, ascenditin ccelum (Act. i, 5, 9), et decem aliis dius et loeliusprae amore verilatis torquerentur, quam
diebus peractis misit Spiritum sanctum (Id. n, 1-4) : luxuriosi prae cupiditate ebrietsiiis epulentur.
id est, ui non ad humana et leniporalia, scd ad divina 2. Sed iis tamen qui pulant injustum Deuin , cum
et aelernacontuenda quodam amoris ei charitaiis spi- juslos in doloribus et Iaboribus vident, aut certe si
ramenlo et incendio, quadiagenario denarius addere- nonaudentinjustum Deum "dicere, vel res humanas
tur. Et ideo jam hoc tolum, id est, quinquagenarius non curare arbitranlur, vel semel slaluisse necessila-
numerus dierum, Isetitiiccelebratione, "signandusest. tes falorum, contra quas nec ipse aliquid facit, ne or-
3. Hoecaulemduo tempora, id cst,Tinum laboris et dinem rerum a se dispositum inconstanlia turbare
sollicitudinis,allerum gaudii et securilafis , etiam re- credatur; aut aliquid aliud opinanlur, qnod Deus in
tibus missis in mare Dominus noster significat. Nam aliquo invalidus non possita juslisisla mala prohi-
ante passionein de reliculo dicitur misso. in mare, bere : dicendum est nullam fuisse fuluram jusliliam
quia lanlum piscium ceperunt, ut yix ad litius tra- in hominibus, si res lnimanas non curaret Deus. Quia
heiido perdticerent, et ut retia rumperentur( Luc.j, omnis ista hominum juslitia, quam et tenere animus
6, 7). Non enim missa sunt in dexteram partem; ha- humanus recte faciendopotest, et peccando amiflere,
bet eriim mulios malos Ecclesia hujus temporis: ne- non imprimerelur animae,nisi esset aliqua incommu-
que in sinislram; babet enim eliam bonos : sed pas- tahilis justitia, quseintegra inveniretur a juslis, cum
sim, ut permixtionem bonorum malorumque signifi- • ad eam coriverterentur; inlegra relinqueretur a pec-
caret. Quod autem rupta sunt reiia , charitate violata cantibus, cum ab ejus lumine averlerentnr. Quaeju-
multas haeresesexiisse significat. Posi resurrectionem stitia incommulabilis utique Dei ests, nec eam por-
vero, cum vellet Ecclesiamfuturi lemporis proemon- rigeret adillustrandos ad se conversos, si res huma-
slrare, ubi omnes perfecti atque sancti futuri sunt, nas non curaret. Si vero proplerea gravia perpeli
jussit milti refia in dexteram partem; et capti sunt justos sineret 3, quia contra brdinem rerum a se dis-
ingentes pisces centum quinquaginta tres, miranlibus posiiuin nollet venire, nec ipse justus essel; non
jdiscipulis quodcumtam roagni essent, retia non sumt quia disposilionem suam servare vult, sed quia ita
disrupta(Joan. xxi, 6, II). Horum magniludo magni- disposuit ipsum ordinem rerum , ut immeritis poenis
tudinem sapientise juslitiseqiie significal; numerus justi affligantur. In aliquo autem -Deumfesseinvalidum
vero, ipsam disciplinam et lemporali dispensalione et ad repellenda mala quaejusii patiuritur, quisquisopina-
aelerna regenerationc perleclam, quam diximus quin- tur, ideo desipit.quia non intelligit, sicut nefas est inju-
quagenario numerocominendari.Quia enim luncnon stum Deumdicere, ila nefasesse omnipotentemnegare.
erit opus corporalibus adjumentis, et animo contine- 3. Quibus pro lempore susceptaequseslionisbrevi-
bitur fides aique sapientia; quia animo lernarium nu- ter constitulis, quia et ipsura Deum el jrislum atque
merum tributum diximus, quinquaginta ducimus ter, omnipotentem esse, perniciosissimse iniquitalis est
et fiunt cenlura quinquaginta; cui numero trinitas 1 Tres Mss.,concitanlur.
in 2 Tres Mss.,Deusest.
addilur, quia omnis illa perfectio nomine Patris et 3 Er.etLov.non sineret; et inffa, servarenon vutt: qui-
Filii el Spiritus sancti consecrata est: ita fiimt cen- bus duobuslocisparticulanegansa mullis Mss.abest et a
— Quam habenl Er. Lov.Lugd. et ven., ut Er. et
tuin quinquaginta tres, qui uumerus piscium ad dcx- itat.Lov. M.
'
m DE DIVERSIS QU-ESTIONIBUS.LXXXII, S. AUGUSTINI LIBER UNUS. 100
dubitare; nulla causa probabilioj occurrit, curjusli suros 'gravissiiriasupplicia p'efseVe'rantia3'"peccafbruni
. hominqs laborenf plerumque in hac .vita, riisi quia alqueihfidelilatis-su__. ' ' - ':•'•-;
hoc eisexpedit. Aliaesl enimquae nunc est jusliiia LXXXIII. De conjugio,in eo 'qubdDo'iritiius'hii: Si
lioriiinuniad recipiendam sempilernam salutem , alia quis dimiserit rixorem-suarii, fexcepia•carisa.drni-'
tunc in paradiso eonsiiiuii bominis esse.debuit ad re-, ' -
calionis, eic. (Mdlth. V,32).
tineridani et nbn amittendam eamdem sempiternam, • Si Doiniftusdihiiltendse conjugis"soiain-causarri for-
salutem. Sicul "eninijustitia Dei est ulilia praecipere, nicatibnis admittit-, et 'pagaiihiii coiijugiiim diiiiitti
etiriobedieniibus.pdenas,obedientibus autem prasmia. non prohibet, conse.uens esi rit pagariisiriusfornica-
distfibuere; ila juslilia est hoininis, prseceptis ulili-, lio deputeiur -: Sblam auterii foniicationis ckrisam
bus bbedire, Sed quoniara sic est in animo beatitudo, cxceptam facere Dominum, euiridb dimiltenda con-
ul in corpofe sanilas.: qucniadmodum in ipsocorpore juge loquitur in EvangeliOj mkriife"sluih'est.Paga-
alia pr.ecipilur medicina, ne bona valetudo amiltalur, - numvero conjugium hinc tton' prbhibetur dimilti,
alia vero , ut amissa recupereiur; sic in loto.slatu. quia cum Apostolus de hac fe consiliuni daret, ut
hominis, a)ia tunc praecppladata sunl-,,iie amitteret iidelis volentem seeuiri esse "cbrijugemiiilidelerii, rion
immqrlalitalem , alia iiuiic praecipiunlur ut eam dimitiat, ait, Ego dico,'non Doniinhs: rit Dominus
fecipiat. Et .sieut in yaletttdine. eorporis., si quis inteHigalur, hoii qriidemjubefe.uluiihitiaiur, ri;eeon-
.pfseceplis medici, quiijiis.eadeni bona valeludocu- tra jussum Cjris 'cOrisiliumdare videatuf-Apbstbius,
stbdieiida est, nonoblemperando in aliquem mDrbuni .sed iamen perririiiere-;ut neihb ih ea re jtissioriisne-
inciderll, accipit alia praeceplaut sanari possil. quoe cessilale lerieatur, sed eoiisiiiiYoluntalelibere faciat.
soepe rioii sulficiunt, si talis;est~niorbus, nisi adhi-' Verumtameii si quisquam asseral solam illam foriiica-
beanlur a meclicoquoedaniadjuioria,plerumqueaspera lionem Dominum ndmiltere rid-causam reliiiqrieiidie
el dolores impoftantia, quse tamen valent ad recupe- conjugis, qu;c vulgo dicitur ibhiicaiio, id est qua.
randairi saluleni; uude fil ut homos quamvisjam ob- concubilu illicito perpelratuf : hoc potest dicefe, Do-
temperans medico, patialur tamen adhuc dolores, minum, cum deliac fe loquefetur; de ufrbque fideli
non so.lum de.ipsq mqrbo. nqndum sanato. verum dixisse, et marito el uxore, ut si"airibo fideles siiil,
eiTarade adjutqrio medicinse: ita homo per peccatum heutri liceal alierum reliiiquere 1,nlsi causa fofnica-
lapsus in hujus vitoe niorbidam el calamilosam mor- tionis; ubi non polesipagaiiishhi!.intelligi, quia riler-
talilatem, quia primo proeceplooblemperare noluit, que fidelis est. Sic enim el Apostolus videtur disiiii-
quo sempiiernam custodiret ac teneret salulem _ se- guere , cum ait: His auletn qui in bohjugiosunt prm-
cunda praecepia aegeraccepit > quibus obtemperans eipio -, non ego, sed Dominus, uxofema virb non disce-
jam .quidem non absurde dicilur juste vivere-, sed dei-e;quod si recesseril, manere tnnuptam, aut virosuo
tainen moieslias quas patitur, vel de ipso morbrijion- reconciiiari. Ubi etiam inielligitrir quod si uria illa
diim sanatb patitur, vel de adjulorio medicinoe.Cui causa, qua sola l-eleclioconjugii permittitur, mhiier a
adjutorio depulaim"quod scriptum estj Qkem mim viro recesseril, innupta perseverare debet: aul si-
diligil Dominus,corripil; flageliat auleinomftemfilium se hon conlinet, viro potius reeonciliari vel correcto
quemrecipil. Qui vero 11011 oblcmperantes proeceptis yel cerle tolefaridb, quani aiteri nubere. Sequitur
saluberrimis inique, vlyunt, aiigent eliani alque eliam auiem$ et dicit; Et W uxoreritnondimiitai: breviter
morbos suos ; et a.ut ex ipsis patiunlur innumerabiles - eamdeni fofmam intiiiiarisin viro, quara prsecipiebat
iniseriarum labores dqlqresque etiam -in hae vita ; in femina. Quibus ex praecepib Domini insinuatis ila
arit poenis quoque adbibitis, ul quodsanura non est, sequilur : 'Cmterisauletri ego dito, non Dominus',Si
tangalur et doleat, in quo nialo sint, misericorditer quisfraler habel uxoremirifidelem,et limcconseniit'ha-
admohentur, ut ad medicinam conversi per graliam bilare cum illo , non dhniiial illam : et tnulief si habet
Dei sani fiant. Quse omnia si conlempserinl, id est - virum infidelem, el iiic cohsehihhabilarecum illa, non
l
prsecepla yerborum et dolorum^justam post hanc . dimitiatvirum(l Cof. vn. 10-15). Ubi dat iiitelligi-Db-
vitain sempsternam damrialionem merebuntur. Ideo- minum de his loculum, ut rieuter allerum diinilteret,
gue ille potesl dicere injusie isla fieri, qui solam vi- si fideles anihoessent.
lam mortalem, quam nunc agimus1, esse existimans, . * Editi,dimittiproliibet,conseqttens
est'uipagahistnusfor-
nicatio(vel,forntcationi)non depulelur.sed nitidiorcodi-
quaedivinitus praedictasunt futura non credil, pen- cuinaliquot Mss.lectio, neganteparticulaverbo prohibel
1 AdmarghiemRat.,verberum. prajfixa,noriverbddeputetur.

(a}
-. '. DE OPERE
SUBSEQUENTI
Vide t. ,i, lib. % lletraGtationuni, cap. 1, n verbis, Librorum quos Bpiscbpus^coL 629, usqUe
ad verbct-, Gratissimamplane, col. 631. M:
EXLIBRO SE PR.EDEST1NAT10NE SANCTOROM, CAP.IV-
i Videtis certe quid tunc de fide alque, opeiibus sentiebam; quamvis de commendanda gratia Dei labofa-
rem (b) : in qua senlentia istos fratres nostros esse nunc video; quia non sicut legere libros riiebs;, ita eitarii
~{a)EpiscopatumsnmpsitAuguslinus.labehte aririo59o.Ariibrosius
autem obiit die 4 aprilisahrii59J. Jta siibseqiiens
opns ad Simplicianum AHibrosiisuccessoienij in exordio episcoiaiusAugustiiiiSciiijium, peftinet'-aii aiiuom^7s;"-
ex
{b- in ExpositioneqnarumdamPropositionum Epis"tola ad Ronianos,tqm. 5.
101 DE DIVERSIS QU_ESf 10NIBUS AD SIMPLICIA.NUM,S. AUGUSTINI LIB. I. 102
in eis curaverunl proiicere mecum. Kam si curassent, inveuisseht istairi quaestionem secundum veritatem divi-
naruin Scfipturarum solutam inprimo libro diiorurii, quos ad beatae niemoiiae Simpliciariuin scripsi,! episco-
pum Mediolanensis Ecclesise, saricti Ambrosii successorem, in ipso exbrdio episcopatus riiei. i
Ibid. infra:— c Ecce quare dixi superius, hoc apostbiico prsecipue tesiimoriio (I Cor. iv,J) etiam me
ipsuni fuisse convictum, cum de hae-re aliter saperem"; quam' niihi '
Deus iri hac quaestione solvenda, cum ad
episccpum Siinplicianum, slcut dixi; scribererii,' fevelavit. J>"
EX LIBRODEDONO PERSEYERAKTI_S, CAP.XX
• < Plenius
sapere coepi in ea disputaiione quam scripsi "adbeatae memorise Simplicianum, episcopum
Mediolanensis Eccleslae, inmei episcopatus exdidio, quando et initium fidei donum" Dei esse cognovi et
"
asserui. i' .
Ibid. cup.yA:'-— « Videarit ulfuni in primi libri poslerioribus parlibris", eoruni duorum quos mei episeo-
patus iriitio, antequam Pelagiaha liaeresis apparerel, ad Simplicianiim Mediolanensem episcopum scripsi., ro-
mangerit aliquid quo vocetur in dubiuiri", gratiam Dei non secundum merita nostra dari: et utrum ibi non
satis egerim, eliam initium fidei esse donuiri Dei; et utrum ex iis qua. ibi dicta sunt, non consequenter elu-
etiam usqtte in finerii perseveranliam nonnisi ab eo donari, qui' nos praedestinavit
" ceat, etsi non sit exprcssum, - ~
in suiirij regnum el gloriarii. i " '
EXII TOMOEPlSTOLA XXXVII.
« Dominb beatissimo et Yenerabiliter sincefissinia charitale amplecteridp patri' SIMPLICIANO AUGUSTINDS , i'n
' ' •' '
Domirio saltiletn.
1. t Plenas bbnorum gaudiorurii litteras; quod sis meinor mei, meque, ut soles, diligas, riiagnaeque graiular
' tioni iibi
sii'quidquid in me dondrum stioium Dominus conferre dignafus est miseiicordia sua, non.irierllis
riieis, missas inuiiere Sanctitaiis tua_'accepi: in quibus affectum in me paternum de tuo benigriissimo corde
rion repentiimni et novum hausi, sed experiiim ' plane cognitumque repelivi,
' domine heatissime et venefablliler
"sineeiissima cbariiate - • '
ampleclende.
2. t Unde auteni lanta exofia est felicifas lilterario labdri nostro, quo in librofum qiiorumdani'cbriscri-
piionesudavimus , ula lua Dignatione legerentur? nisi qnia Dominus , cui subdiid esl anima mea, consoiari
voluit curas nieas, et a limore reci-eare, qub me in talibus operibus necesse est esse solliciluni, necubi forte
' indoelior vel
incautior, quaiiivis in planissimo carapo veiitalis, offendam. Ctim enim tibi placet quod scribo,
iiovi cui placeat; quoniam quis te inliabiletnovi. Idem quippe omnium munerum spiritualiuiii distribuior atque
largitor per tuam senlentiam confirmabit obedienliam meam. Quidquid enim habent illa scripta'delectatione tiia
digrium, iri ineo minisierio dixit Deus, Fiat. etfactuin est;iii tua vero approbatione vidit-Deus qiiia bonuin esi.
5. i Qusestiunculas sane, quas mihi enodaridas jubere dignatuses, etsi mea larditate iiriplicatus non intelli-
gerem,luis merilis adjutus aperirem. Taiilum illud qhseso, ut pro mea infirmitate deprecerisDeum; et sive iii iis -
quibus me exercere benigue palef neque vbluisli, sive in aliis qusecumque ndslra iri tuas sanclas manus forle
pervenerini, quia sicut Dei data, sic eliani mea erfala cogiiosco, non solura curam legentis impendas, sed
eiiam censuram corrigenlis assuriias. Vale. i x

S. AURELII AU-GUSTIM'
" --
HIPPOMEWSIS EPISCOPI

'
LIBER PRIMWS. , ,, .'
" ' •
In quo Simplicianiquaestionesex EpistoiaPauli ad Romanosdusetractantur.-
PRJJFATIO.—Gfalissimamplane atque suavissimam "Interrogationum luarum dignationeni mihi.pater Sirii-
1 Tiiulus in antiquissimd'Corbeiensi libro est: Aurelii ' pliciane, misisli: qiiibus nisi fespondere conafef, noii
tugusiini ud inlerrogata simpliciani. solum contumax, verum etiam ingratus existereiii. Et
(a) Scripti circiter anno 597.
AMIOMTIO PP. BENEDICTINORIIM.
casligati snnt (hi duo libri) ad Corbeiensem codicem perqiiam egregium ante niille anhos descriptum, ad vetereiri
ad
IfljrumAndegaveasisKcclesias. ad Genovefa.anum,viclorimiiri,Sorlionicum, tres Yaticanos, ad lectiones variantes
trium vel qualuof Belgicofumeolleclas per LovaniensesTheologos: necnon ad antiquiores ediliones, Ani:Er: et Lov:,ld
est Joannis Amerbachii, Desiderii Erasmi, el Lovaniensiumfheologorum opera studioque concinuatas.
Camparavimus prwterea eas omnes ediliones initio Retractationuni, tom.i, niemdraias. M.
'
103 DE DIVERSIS QU_ESTI0N1BUS AD SIMPLICIANUM, S.AUGUSTIM .
illa quidem qune de Paulo apostolo dissolvenda propo- ceptq, peccatum per mandatum operatmn esl in
suisti, jaht a nobis eranl" utcumque discussa lilteris-" omnem concupiscentiam. Eralenim et anle legem,-i
cjiie maridata '. Sed tamen.eadem ipsayerba aposto- non onmis eral, quando crimen praevaricationis adl
lir.a tenoremqueserilenliarurii, non contenlus inqui- deerat. Unde alio loco dicit: d.ienim sioreesf/
sitibne alque explicatione proclerifa, ne quid in ea necprwvaijcaiio,(Rom. lv, 15).
. negligenlius praeterissem, cautius attentiusqueTima-. "4. Quod aulem adjungit, Sine leae enim pecca
tus sum. Non enim lu ea percontanda censeres, si mortuum esl; pro eo positum est, ap si dicerel, L;
eorum intellectus facilis atque expedilus foret. _hoc est, morluum pulalur : quod paulo postevii
QU/EST. PRIMA. — j. Lex dd quid data. Concu- lius dicturus est. Ego autetn, inquit, vivcbam
piscenlia aucta per legem. 'Peccatum quomodo tnorluum lege aliquahdo : id esl, nulla ex peccalo morle lc
eral sine lege. Quomodo revixii. Lege quis male utitur. bar *; quianon apparebal, cum lex non esset,
Lexnonnisi a spiritualibus iinplelur. Carnales dupliciter veniente autetn mandalo, peccatum revixil; hoc
dicli. Origindlis peccali jxena. Lex peccuti in membris apparuit. Ego aulem mortuus sum.-id est, morl
quid. -Loci.inquibus lex videri possit dici mala. Legem me esse cognovi; vel quia realus praevaricat
'
esse bonam. Manicliworum^error develeri lege. Expli- certum mortis. supplicium comminatur. Sane
canlur leslimonia, quibus lex videri possit tion bona. ait, Peccaium revixit advenienle mandato, satis s
Namrix eoloco ubi scriplum est, Quid ergo dicemus? ficavit hoc modo aliquando vixisse peccatum, i
Lex peccatum est? Absil; usque ad eum locuni,ubi nolumfuisse 2, sicut arbilror, in proevaricatione \
ait, Igilur lex votenli mihi bbnum esl;et csetera, liominis, quia et ipse mandaiura acceperat (Get
credo usque ad illud, Miser egq homo, quis ine libera- 17). Nam el alio loeo dicit, Mulier auiem sedut
_ bil de corpore mortis htijtis ? Gralia t)ei per Jesum Cltri- prwvaricalione facta esl 3 (I Titn. n, 14): et iterur
gtuni Dominum nostrum (Roni. vn, 7-25) : primam nos similitudine prmvaricalionis Adw,qui esl forma \
"
voluisfi eiiodare quaesllonem. Quo loco videlur mihi (Rom. v, 1_). Non enimpotest reviviscere, nisi
Aposlolus transfigufasse in se Iiominem sub lege vixit aliquando. Sed mortuum fuerat, id est occ
positum, cujus verhis ex persona sua loquitur. Et tum, eum mortales nati sine mandalo legis hori
qnia paulo anle dixerai, Evucuali sumus a lege mor-, viverent, sequentes concupiscentias carnis sinc
tis,'inqua delinebamur, ila ul serviamus in riovitale cognitione , quia sine ulla prohibitione. Ergo,
spiritus,.et non in vetuslate litterw, alque ita perhsec inquit, vivebam sine lege aliquando. Undemanife
verba quasi reprehendisse legem posset videri; suh- "non ex persona sua proprie, sed generaliter ex
jecitstatim, Quid ergo dicemus? Lex peccalum est? sona veleris * hominis se loqui. Adveniente &
Absit. Sed peccalum non cognovi nisi per legem. Nam mandato peccalum revixit. Ego aulem mortuus sut
concupiscenliam nesciebam , nisi lex diceret, Non con- invenlum csl mihi tnandalum quod erat in vitam
cupisces. esse in morlem. Mandalo enim si obedialur, u
2. Hie rursus movet, Si lex non est peccatum, sed vita est. Sed invenlum est esse in morlem, du
insinuatrix 2 peccati, niliilominus bis vefbis reprehen- contra mandatum, ut non solum peccatum fiat,
ditur. Quafe iutelligendumest, legem ad hoc dalam etiam anfe mandatum fiebat, sed boc abunda
esse, non ut peccatum insererelur, neque ul exstirpa- et perniciosius, ut jam a scicnte et prsevaricante
relur, sed tanlum ul demonstrarelur, quo animam celur.
humanam quasi de iunocenlia securam ipsa peccati 5. Peccatum enim, inquit, occasione accepli
demonblratione ream facerel: ut qtiia peccatum "sine mandalum, fefellil me, et per illud occidit. Pecc
graiia Dei vinci non posset, ipsa reatus sollicitudine .non legilime utens (a) lege, ex prohibilione s
_ ad percipiendam gratia.ro converleretur. Itaquenon desiderio, dulcius factum est, et ideo felellit._F
ait, Peccalum non leci, ,nisi per legem; sed, Pecca- eniin dulcedo esl, quam plures atque majores
lum non cognovi, nisi per lcgem. Neque' rursus ait, narum amariludines consequunlur. Quia ergo al
Nam concupiscentiani non habebam, nisi lex diceret, minihus. noiidum spiritualem gratiam percipien
Non concupisces; sed ail, Concupiscenliam nesciebam suavius admitlitur quod vetatur, fallit peecatum
nisi lex diceret, Non concupisces. Uhde-apparet con- dulcedine. Quia vero etiam accedit reatus praeva
cupisceniiam per legem non insilam, sed demon- lionis, occidit.
slralam. 6. Ilaque tex quidem sancla, et mandaium sanc
5. Consequens autem erat ut quoniam nondum ac- eijustum, et bonum. Jubenda euim jubet, etpi
^ cepta gratia concupiscenlise resisfi non poterat, au- benda prohibet. Quodergo bonum est, mihi factu
gerelur eliam; quia majores vires ha.bet concupiscen- mors ? Absit. In male utente quippe vitium est,
tia crimine proevaricalionis adjuncto, cum eliam in mandalo ipso, quod bonum est. Quoniam bo&
- contra legem faeil, quam si nulla lege proliiberetur.
Consequenler iiaque_subjungit, Occasione aulem ac- 1 sex Mss., tenebar.
1 Post, litlerisque mandata, victorinus codexsolus ha_c 3 Corbeiensis Ms., natum fuisse.
sint .libelli hujus 3 Ita HSS.juxla gra?cum. At editi, Hulierautemm
'.addit: ut auemadmodum exposila ;prwter varicatione seducta fuit.
textum, sicutjam paratd eranfmisi,_ consideranda
' pruden- '<Abest, veteris, a victorino cbdice et vetustissimc
: tiw lua. tum prosequilur -.sed tameh, etc.
s'Am. et Er. itiseminatrix. Favet Corbeiensis velustissi- beiensi.
rous codex, qui habet, insemiratrix. (a) Forte, utenli.
'
103 LIBER PRIMUS. 106
lex, si quis ea legitime utalur (I Tim. i, 8). Male au- Iud superius, Sed peccatum-noncognovi, nisi per le-
tefn utitur lege, qui non se subdit Deo pia humilitale, gem. Quomodo cnim apparet, aut quomodo cognovii
ut pergratiam lex possit impleri. Ilaquead nihil alitid, quod ignorat? Sed ifa dicluiu est, quomodo dieturus
accipit legem, qui non ea legitime iitilur, nisi ut est Dominus impiis , Non novi vos (Mallh. xxv , 12).
-
peccatum ejus quod lalebat ante prohibitionem , ap- Neque enim aliquid Deum latet, quando vultus Do-
parere incipiat per praevaricationem. El hoc supra jnini super facienlesmala, ut perdat de lerra memoriam
modum; quia jamnon solum peccalum fit, sed etiam eorum (Psal. xxxin, 17). Sed dicimur aliquando igno-
conlra mandalum. Sequitur ergo, et adjungit: Sed rare quod non approhamus. Ila ergo ait, Quod enim
peccalum, ul appareal peccatum,per bonum mihi ope- operor, ignoro; id est, non approbo. Quod consequen-
ratum est morlem, ul fial supra modum peccator aut ter oste.ndit, dicens,' Non enitn quod volo, hoc agq _v
peccatum per mandatum. Unde manifeslal quo sensu sed quod odi; illud facio. Quod ergo ait, odi, hoc aitr |
dixeril superius, Sine lege enim peccalum morluum ignoro : quia el quibus dieturus esl Dominus, Now >
est; non quia non erat, sed quia non apparebat: et novi vos; de his illi dicitur, Odisli, Domine , omnes,
quomodo dieiuin sit, Peccatum revixil; non ut esset qui operaniur iniqiiitalem (Psal. v, 7). -
quod erat el anle legem, sed ut apparcret, quoniam 9. Si autem quod nolo, hoc facio; conseniio legi,
fiebal conlra legem :"quandoquidem hoc loco ail, Sed quoniam bona est. Hoc enim non vult, quod et lex :
peccalum, ut appareat peccalum, per bonummihi ope- nam hoc vetat lex. Consentit ergo legi, rion in quan-
ratum csl mortem.Non enim ait, utsit peccatum; sed, tum facit quod-illa prohibet, sed in quantum non vult
ul appareal pcccalum. ' quod facil. Vincitur enim nondum per gratiam libe-
7. Deindc suhjungil causam, cur ila sil: Scimus ratus, quamvis jam per legem et noverit se male fa-
enim, inquil, quia lex spiritualis esl; ego autem carna- cere, et nolit. Quod vero sequilur, et dicit,' Nunc.au-
lis sum. In quo satis ostendit lion posse impleri Iegem lem jam non ego operorillud, sed id quod in tne liabi-
nisi a spirilualibus , qui non fiunt nisi per gratiam. tat peccalum;non ideo dicit, quia non consentit ad fa-
Spirituali enim legi quanto fit quisque similior, id ciendum peccalum, quamvis legi consentiai ad hoc_
est, quanto magis et ipse in spiiilualem surgil improbandum. Loquitur enim adhuc expersona hw-
affectum, tanto eam magis impiet; quia tanto ma- minis sub Iege consliluli (a), nondum sub gratia, qui
gis ea" deleclalur., jam non sub ejus onere afflietus, profeelo trahitur ad male operandum concupiscentia
sed ejiis lumine vegetalus: quia prseceptum Do- dominanlealquefalleriiedulcedine peccati prohibifr,
mini Iucidumest illuminans oculos, et lex Dominiim- quamvis ex parte noliliae legis hoc improbet. Scdi
maculala convertens animas (Psal. xvin, 8,9); gra- propterea dicit, Non ego bperorillud, quia victus,epe-
tia donanle peecala , et infundente spiritura cliarita- ratur. Cupiditas quippe id operatur, cui superanti ce-
tis, quoet nonsil molesta, etsit etiam jucuntla ju- ditur. Ut autem non cedalur, silque mens horainis
stitia. Sane cum dixisset, Ego aulem carnaiis sum ; adversus cupidiiatem rohustior, gratia facit, de qua
contexuil etiam qualis carnalis.' Appellali sunt enim post dicturus est.
ad quemdam modum carnales, jam eiiam sub gratia 10. Scio cnim, inquit, quia non habital in me, lioc=
constituti, jaro redempti sanguine Domini, et renati est in carne mea, bonum. Ex eo quod scit, consenti.
per lidem, quibus idem apostblus dicit : Et ego, fra- legi : ex eo autem quod facit-, cedif peccato. Quod si
ires, non polui ioqui vobisquasi spirilualibus, sed quasi quserit aliquis unde hoc scit, quod dicit habitare ir_
carnatibus; lanquam parvulis in Christo lac vobispo- carne sua non utique bonum, id est peccatum : unde>.
tum dedi, non escam (I Cor. m, 1, 2). Quod dicens, nisi ex traduce morlalitalis et assiduilale voluptatis * ?
uliqtie oslendit jam renatos fuisse per graliara , qui IUud est ex poenaorigirialis peccati, hoc est es pcena
eranl parvuli in Christo et lacte potandi, et tamen ffequentati peccali. Cum illo in hanc
vitam-nascimur,
eos adhuc carnales vocat. Quiaulem nondum eslsub hoc vivendo addimus. Quae duo , scilicet, tanquam a
gralia, sed sub lege , iia carnalis est, ut nondum sit natura et consuetudo, conjuncta , robustissimam fa-
rcnalus a peccato, sed venumdaius sub peccato *; ciunt et invictissimam cupiditatem, quod vocat
pec-
quoniam pretium moriiferoe voluptalis amplectitur catura, el dicit habitare in carne sua, id est, domina-
dulcedinem illam qua fallifur, et deleclatur etiam tum quemdam et quasi regnum obtinere. Unde est
contra legem facere, cum tanto magis libef, quanto illud in Psalmo , Elegi abjici in dotno Domini
minus licet. Qua suavitate frui non polest quasi pre- quam Itabilctreintabernaculispeccalorum(Psal. magis-
tio conditionis suoe, nisi cogatur lanquam emptum 11); quasi non habilet, quamvis ibi sit, qui Lxxxnrr
3 abjeetus
mancipium servire libidini. Sentit enim se servum ibi est, ubicumque sit: unde insinuat Iiabitationenr
dominanfis cupiditatis, qui prohibelur, et se recte cum quodam principatu intelligendam. Si aotem
per
prohiberi cognoscit, et tamen facit.' graliam fiat in nobis quod alio loco dicit, Ut non re>-
8. Quod enim operor, ait-, igttoro. Non lla hie di- gnet peccatumin nostro ntorlali corpore ad obediendum
ctum est, ignoro, quasipeccare se nesciat. Nani con- desideriisejus (Rom. vi, 12), jarii nec habitare
proprie
trarium eril qiiod dixit, Sed peccalum,'ul appareat
peccalum,per bonummilii operalum esl mortem; et il- 1 Mss.Sorbonicuset corbeiensis,yokntalis. -
s Er. omiltit, tavjquam. -
1Editi,sub leqe<tpeccato.At Mss.,sub peccato;vel, suh 3 Tres Vaticanicodicescarent _arlicula, ibi. ,
peccatum. (a) I Relract.cap. 1.
SAKCT.AUGGST."VI.
ftluatre.^
107 DE DIVERSISQUiESTIONIBUSAD SLUPLICIANUM, S. AUGUSTINI 108
uMlur. n , 17). IIsc tex rcpugnal legi menlis dicenti, Non
11. Velleeiiim,tnqtiit, adjacetmilti, petftceremlefn concupisccs: cui condelecialurhomoseeundum inte-
bomm JnoifinvenioK His YCrbisvidetur hbn recle in- fiorcm homiiicm; et anteqiiani sil quisque Shhgratia,
lelligen>ii1.ns 'Yelut anferre liberum arbifrium. Sed ita repugnal, ut et captivel enm sub iege pcccati, id
qhoniodo aufeii, cma dical, felleadfacel niihi? Cette est suh^emciipsa. Cum enim dicit, qnmest in mem-
-enim. .psnm ve.le in pbleslale est, .quOniamadjacet bris meis; hanc osletitlit eamdem esse de qua supc-
noWs ; sed quod perficere bonum nbn est in pote- riusait, Video-aliamiegeminmenibrismeis,
state,ad meritum pertiriet ririginalis peceaii. Non 14. Iloe autcm 'totttmideo dicitur, hl deinonslrefur
enirn est-haGCprinra naiura hominis, seddelicti poena, honiini captivo non esse praesumendum dc viribus
per quam facta est ipsa mortaiitas, quasi secundana- suis. Unde ludacos argnebat lan mam de operiuus le-
lu. a, unde nos gratia liberat Condiloris subditos sihi gis Superbe glorianles,-cuni traberenfur concupiscen-
per fidcm.Sed istse nunc voces sunlsub lege hohli- tia ad' quidqiiid illiciiuiii esi, cum lex de qua gloria-
nis coiistiiuli, nondum sub gralia. Non enim quOd bnnlur , dicat, Non concupisces.lluiniliter crgo di-
vult 'facii bonum, qni nondum est sub gratia; sed ccndnni est bomini viclo , danniaio , capiivo , et nec
quod noii vult malum , hoc agit, superanic ooncupi- saltcin 3ccepia lcge victoii, sedpolius prsevaricatori,
seentia, non solum vinculo mortalilatis, scd mble humiliter cxclaniandum est, Miser egohomo, quis me
coiisueludinis 2'rtobonala.Si aufem quod non vull, liberabilde corpDre'm'oriishujus ? Gralia Dei per Jesuth
hoc facil; ja'm non ipse opcra.urilhid, sed quod ba- Cbristum Doininumnoslrum. Hoe enimrestal iri ista
jjiial in co peccatum : sicut superius dieium est et mortali vita libero arbiliio, non ut impleal Iionio
exppsiium. jusiiiiam, cum voluerif, sed ut se supplicipietale con-
12. lnvenio ergo, inquil, legem tnild volenli facere verlat ad eum cujus dono eam possit implere.
bonum,.quoniammilii maltmiadjacet: id est, inveliio 15. In hac ergo tota, quam'tractavimus, aposiolici
legein bonum milii esse , cum volo facere quod lex contextione sermonis, quisquis putat sensisse Ape-
babel («), quoniam mihi malum adjaccl, ad facile fa- stolum quod mala sit lex, quoriiam dicit, Lex subin-
ciendnm.-Quiasuperiusquod nil,Velle adjacel mihi,od travit, ut abundaretdeliclunt (Rom.v, 20); et, Mini-
facilUatemdh.il. •Quidenhn faciliusiiomini sub lege stratio morlisin iilteris figurala lapideis(II Cor. m,_7);
consiitulo, quam tteMebonum cl 'faceremalum ? Nam et, Viriusfeccati l'ex(lCor. xv',S6), et, Morluiestislegi
et illtid.sine'difficultntevult, quamvis non tarii facile per corpus Chrisliul sitis utlerius qui ex morluisrcsur-
fapiat, .quamfacile vull; et boe quod cdit facile ba- rexit; et, Passiones peccalorum, quw per legemsunt,
het,, quaravis id nolil : sicul pra.cipitatus sine-diffi- operabanlur in metribrisnostris, ul fruclum ferrent
Ciiltalevenil in proCunduni, quamvis id .nolixaique morti; nunevero evacualisumus a lege morlis, hi qua
odenit, Hoc =dixipropter verbum quod ait, adjacct. detinebamut;ila ut serviamusin novilalespiritus, el non
Perbibel igitur lesiimoiiiuniilegi,quod bona sit, honio itt vetustalelillerw (Rom. vn, 1-6); et alia si qua hu-
suh ea .ppsitus el nondum -graiia .iberatus; perhibet j'usmodi Apostolum dixisse invenimus. attendat ideo
oninino eo ipso quod se reprebendil facere coivtrale- esse isla dicta, quia lex auget concupiscentiam ex
gem : qt invenit cam -Jjonumsibi esse 8, volens I'a- proliibitione, et reunrobligai ex preevaricalione, j'u-
cere quod illa jubet, «et concupiscentia superanle bendo quod implere homines ex infirmitate non pos-
non valens.; atque ita se prsevaricationis reatu im- sunt, nisi se ad Dei gratiam pietale converiant. Et
plicaturn videt, ad Iioc u'l gratiam liberaloris im- ideo sub Illa esse dicunlur., quibus dominalur. Eis
ploret. autem dominatur, quos punit : punil aulem praeva-
iS.-Condelectorenim,inquil, legi Dei secundumin- ricalores omnes. Porro qui acceperunt.legem, prae-
iefior.em'liominctn .«ei-uiiquelegi, quaidicil, N-oncon- varicant eam J, nisi per graliani consequantur posse
cupisces. Videoaulem, inquit, iegemMtiaminmembris quod jiibet. Iia fit ut non dominetur eis qui jam sub
meis, repugnantemiegi menlis tnem, el caplivantemme gratia sunt, implenlibus eara per charitatem °, qui-
sub degepeecali, \quw est inmembris>meis.(Legcmap- eranl suh ejus timore damnaii.
pellal iii membris suis; .onus ipsum niorlalitatis, in 16. Nam si illa qua. dicta sunt, movenl, utptilefur
quo iiJgfimiscinnis.gravali(lLCo.. v, 4). Corpuscnim Apostolus legem reprehendere; quid agimus de eo
quod corrumpilur aggraval aiiimam (Sap. ix , 15). quod dicit, Condeleclorenim legi Dei secundum inle-
Per quod fit eliani s&pe.ui .nvictc delectel quod non rioremhominem?Hoc enim dicens, legem ulique Iau-
Iicet^.Quamsarcinam prementem1 et urgentein ideo dal. Quod cum illi audiunt, respondenl, hoc loco
le^em ap,pellal,'quia jure isup.pliciidivino judicio iri- Apostolum de alia lege dicere; id est, de IegeCIui-
buta etimposita est.ab eo qui pfaelhonuil hominem , sli, non de illa quaedata est Judaeis. Quserimuser!»o
' dicens : Qua die manducqveriiis,inorie
moriemini'(Gen. ab eis de qua lege dicat, Lex aulem subinlravit ut ab-
undarel deliclum? Respondenl, de illa procul dubio,
1 yerbum, invenio,abejsla Mss.
s sie Er. et potioresMss.At-Lov.,mate consueludinis,. quam Judsei acceperunt. Vide ergo utram ipsa sit, de
8l.ov., invenileambonamsibi esse.AlAm."Er.et Mss.', qua dicitur, Occasioneaccepta, peccatumper manda*
invenil eam bonumsibi esse.
4 Lov.,invitedelectetquod licel. Locumpartimad alias
eiiitionesrestituimus, parlim ad Mss. 1 sic Er. et Mss.At Lov., prmvaricantuream.
(a) Forte, jubet. 5 lta in Mss.At in editis, per graliam.
109 - LIBER PRIMUS. m
tum operalum esl in me orimein coltcupiscenliam.Qtiid ximtimluian tanquam ieipsum(Rom. xm, 8-10) : quia '
est enim aliud, operutuin' est in me' omnem- concupi- et hoc iri eadem lege' scripium est. Cur virtus peccaii
scentiant; guamid qriod ibi esf, ufabhndaret deliclum? - lex, si lcx bbna est ? Quia peccatum per bontim-ope-
Vide quoque ulrum consonel eliam illasenlenlia,- ratuniest'morteni, ut fiat supra' modtmi, hoc esl,
ut fial supra modum peecaioraut peccalitmper niunda-'- majorcs vires ex praevarieatione concipiai. Cur mo.-
ttim. Hoc est enirii, nt ffatsupra modunt pecciitum;-- tui sumus legi per corpus 'Clirisli, si liona est" lex">?
quod est,' vl abundaret detictuiri: Si igil_if"o'sien*defi-<-Quhv moriui sumus legi daninanti.1, liberaii. ab eiv
mus bonuin esse mandatum-, unde bceasione' acoe- affecttf quem lex punil et dairinal: Bsiialius enim<vo-
pta peccatum operatum est oiiinem concupisceritiam,- ealurlex. quarido minalurel lerrel:etviiidieal.;Ilaque
ut iieret supra moduni";siriiul-osiendemus boriam esse idem pracceptum timentibus lex esf.amantibus gra-
legeni, qusc subinl.avit ut abundaret delicium,- id tia est. lnde estillud-in; Evangelio : Lex' per M>oy'sen
est, ut bperarelur' peccatum omnem- concupiscen- data cst, gralia et veritasi per Jemtnv.Christiim-.facia
liam, et fiereisupra niodrim. Audiantergo-einndem 1' esl (Joan. i, !7)JBadem quippe lcis qtios pcr ;MoySe'n
apostolum dicentem. Quid .crgo dicekus? Lex pecca- data est, ut formidarelmygnatia et' jveritss •p_r;Je-
tum est? Absit. floc, inquiunt, delege Ghiisli dictum- sum Cbfisfcun..facta est, ut .implerelur'. S_1C'! efgo df-
est;hoeest; de legegratiae. Respondeant itaque de ctum est, Mortui-esiislegi,-ncsidieerelur,-Morluiestis'"
qua'intelligant illud qood sequitur : Sedego pecca- supplicio legis, per corptts'Chrisli',per quod suiit- de-
tuni non cognovi,nisi per legciri. Nanv concupiscchliam licta donafa, quae"Iegitimo supplieio-ebiistririgebant:
nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occa- Cur passion.s peccatofumquw per ,1'egein'sunt, op'era-
sioneauiem accepia,peccatumper riiandatum operatum banlur ih membrisnoslris, ut fructificarerittnorli,'<silex
est in meomnemconcupiscenliam.Ecce verborum ipsa • bona est ? Quia illas hic -voluit inlelligi peccatorum''
coiitextiosatisindicatdequalegedixeritj, Lex peccatum passiones, de^juibus jamsaepe dictiim est, augmeri-
esl? Absit. De illa scilicel, per cujus mandatum occa- tum concupiscentiaedis proliibitiohe,-et i'"eaiumpoariae"
sio fuit peccato, ut operarelur otnncm-eoncupiscen- de prsevaricatione :JioC esVquia pci^'boiium "-operh-^
tiain. Deilla ergo quse suhintravil ut abundaret de- tum esl mortem, uUfiat supra inodum peeicalOraul pee-
-
liclum, quam pulant illi malain. Sedquid apertius, cattim pef manddtuiri. Cur liberatisuinus a legeinbrtis^
qiiamid ijuod paulo post ail,'ftaai(e lex quidem sa?i-- in qua delinebamur,ila ul serviamusin riovitafe.^phi-
cla, el mandatum sanclurii, el justum, el-bonnm? Hoc lus, el non invelusiateiilterm,-si4es!-iionSLcst?-Quo'-
rursus dicnnl non de illa lego quseJudaeis dataest, niam lex liilera est eisqui-nph eam implenv per sp'U'
'
sed de Evangelio diclura es.t. Manicba.oruiriest enim ritum.cliarita'tis,-quo,per-line't;TestaihentuinNovum.-'
tam iueffabiliter caecaist.i i..t versitas".Non enlm at- Itaque mortuipeccalb-liberantura' liitera, uuadeli-'-
tendunt qr.od apenissmuim et manifestissimunv se'--_- nentur rei qui non implent. qriod' scriptiim" est-. Lex'•
quitiir, Quodergo,bonumest, mihi facliim est mors ?' enim quid aliud quarii sola lillera-esC. eis qui cain le'--
Absit. Sed peccalum,'ut appareat peccatum', per bo- gere noverunt,- el>iinplefe-nria possrini? -Soii enirn-'
nuin mihi opcrnlumesi inorlem, <ulfial supra modum ignoraturab eis-quibuS'Conscrip.a est: sed- quoniain1
peccator' aut peccatum per mandalum : hoc esl', per in lantum nota est;-in qaiaiilum-scfiplalegiluriuon
mandatum sancluiii, eljustum, el bonum; quod ta- in quantum dilecla perficitur,- nihil est aliud talibus
"
irien.subinlravii ul abundarel peccaturh, hoe est, ut nlsi littera; qiiae littefa nbn est adjulrix legentium,
fierei supfa "roodum. _ sed te_lispeceantiuiii.-Ab'ej*uS'efghdaihnaliorie2libe--
17. Cur ergo mhiistraiio moftis dicitur, si hona est rantur qui per spirifum iiinovantUr, ut jam non sint
lex"?Quia peccdiumut appareal peccdtum, per bonum obligali'litterse ad posnam: sed iritellectui per .justi-''
milii operalumesl morlem.Nec mireris, cum de ipsa 'tiam copulali. Inde est etillud, Liiiera occiditf.spiri-
proedica.ioneEvangelii dicfum sit: Christibonus odor tus autem vivificat (II Cor. m, 6). Lex enim tan.um-
sumusDeo, hi iis qui sahi ftunl, et iriiis qui pereunl';' modo lecta ct non intellecia vel rion impleta, utique -
aliis quidein odor vilwin vilam, aliis autein odor mor- occidit : lunc enim appellatur liilera. Spirilus autem
tis in morlem (II Cor. n, 15, 16). Ad' Jiidoeoseninv vivificat; quia plenilitdo legisesf-charilas, quaediffusa
dicfa esl lex riiinislrallo morlis, ad quos et irolapide" est iri cordibus nostris per Spiritum sanctum qui dalus.
scripta esl ad eorum "duriliain figurandam; rion ad .estnobis (Rom.v,B). - -
eos qiii legem per ehafitalem implerit. Ptenitudo Qu/EST.II.—• ArgumentuinEpist-.adRom. Gratia fidei
eiiim legis, charilas. Ipsa enim lex, quseirilitteris est- prwcedilbona-operu,Gratia fideiminor in catechume-
figu'ra'talapldeis", dicit, Non ddnllerabis, Non liomibi- - nis, major in renalis. S'copus''Apbstoli in -exempla-
dium facies, 'Nori furaberi.s, Nbn cbncupisces', etc' Jacoij et Esau. Bona operaiex gralia; non gratia ex-
Quam legem dicit Apostolus impleri pef" cliaritaterii, operibns. Quomedojusta eleclioJacob ei repfobatio
ita Ioqiiens : Qui enim diligit alteruml, legemimple- - Esau. Eleclio-Jacoban- ex prwscientia futurm fidei-
vil. Nam, Non adullerabis, Non hbinicidium facies;' Electio ex gralia elproposito.Dei.Anfides inter dona
Non furaberis, Non concupisces; ef si quod est aliud^ g.ratfqlnmrietelur. Quotno'do'jusiarrepro.bdlioEsau.
mandalum, in hoc sermone"recapithlalur, Diliges pfo-
d_Er..el pferiqueveteres eodices_,dbnmanii.Tum ujfra,,
* Editi, proximum.AtMss., alterum;juxta graw., lon tocd, minatur,quinque ex iisdemMss.habentfdomindwr t
eteron. a Er. ac tres Mss.j-dominptioite.
IU , DE DIVERSIS QUiilSTIONIBUSAD SIMPLICIANUM,S, AUGUSTINI 112
Fides donum Dei miserenlis. Cur donum fidei sub- nisi vel secretis per visa menlis aut spiritus, vel ma-
traclum ab Esau. An ex prwscientiafuturm volunla- nifestioribus per sensus corporis admonitionibusvoca-
tis improbalusEsau et approbatus Jacob. Bona vo- retur. Sed in quibusdam tanta est gratia fidei, quania
luntas in nobis fil operante Deo. Vocatioan sit ef- non sufficit ad obtinendum regnum coelorum; sicut
feclrix bonmvoluntatis. Vocalio congrua. Cur Esau in catechumenis, sicut in ipso Cornelio antequam Sa-
non congruenlervocatus.ObduratioDei quw sit. So- cramentorum participaiione incorporarelur Ecclesiae.
lutio quwslionisde reprobationeEsau. Omnes homi- In quibusdam vero lanta est, ut j'am corpori Christi
nes una<massapeccali. QuomodoEsau Deusodioha- et sancto Dei templo deputenlur. Templumenitn Dei
buit, qui nihil odit eorum qumfecit. Peccatum quid. sanctum est, inquit Apostolus, quod estisvos (I Cor.
Vasa perditionis ad usum correclionis aliorum lu, 17). Et ipse Dominus, Nisi quis renatus fueril ex
fiunt. Vocali non omnes, sed ex omnibus et Judmis aqua el Spirilu sancto, non inirabit in regnum ctetorum
et Genlibus.Inlentio Aposloliin\ Epislola ad Roma- (Joan. iu, 5). Fiunt ergo inchoationes quoedamfidei,
nos. Eleclio gralim quam occulla. conceplionibus similes : non lamen solum concipi,
i. Sed jam. ul arbitror, lempus est ad aliam trans- sed eliam nasei opus est, ut ad viiam perveniatur ae-
ire quaestionem,quam sie proposuisli, ul ab eo quod ternam. Nibil lanien horum sine grafia misericordia.
scriptunv est, Non solum autem *, sed el Rebeccaex Dei : quia et opera si qua sunt bona, consequuntur,
VMOconcubituhabens Isaac palris noslri. Cum enim ut diclum est, illam gratiam, non praeeedunt.
nondum nali essent, neque aliquid egissenl bonumaul 3, Quam rem persuadere Apostolns volens, quia
malum; usque ad id quod scriplum esl, Nisi Dominus sicut alio loco dicil, Gralia enimDei salvi facli sumus;
sabaolh reliquissetnobissemen,sicut Sodoma facli esse- etl non ex nobis, sed Dei donumesl: non ex operibus,
mus, et sicut Gomorrhasimiles fuissemus( Rom.ix, 10- neforte quis exlollatur (Ephes. n, 8, 9); de his qui
29): lota ipsa contextio disseratur ; et profecto est la- nondum nali erant, documentum dedit. Nemo enim
tebrosior. Sed certe, qualem le erga me novi, j'ubere possel dicere quod operibus promeruerai Deum Jacob
mihi ut aperirem ista non posses % nisi a Domino npndum natus , ut divinitus dicerelur, El major ser-
deprecareris ut possem. Quod adjulorio fidenlior fa- viet minori. Ergo, Non solutn, inquil, Isaac proniissus
ctus, aggredior. est, cum dictum est, Ad hoc tempus veniam, tl erit
2. Et primo intentionem Apostoli, quseper tolam Sarw filius : qui ulique nullis operibus promeruerat
Epistolam viget, tenebo, quara consulara. Haecestau- Deum, ut nascilurus promitterelur, ut in Isaac voca-
tem, ut de operum meritis nemo glorietur, de quibus retur semen Abrahae; id est, illi pertinerenl ad sor-
audebant Israelitse gloriari, quod datoesibi legi ser- tem sanclorum quse in Christo esl, qui se inlelligerent
vissent, el ex hoc evangelicamgratiam tanquam debi- filios promissionis, non2 superbientes de meritis suis,
lam meritis suis percepissenl, quia legi serviebant. sed graliae vocationis depulantes' quod cohaeredes
Unde nolebant eamdem gratiam dari Gentibus, tan- essenl Christi; cum enim promissum est ut essent,
quam indignis nisi Judaica sacramenta susciperent. nihil utique meruerant qui nondum erant : sed el
Quae oria quaeslio in Apostolorum Actibus solvitur Rebecca ex uno concubilu habens Isaac pairis noslri.
{Act. xv). Non enim intelligebanl, quia eo ipso quo Vigilanlissime ait, ex uno concubitu (gemini enim
gratia est evangelica, operibus ribn debelur: alioquin concepli erant) : ne vel palernis meritis iribuerelur,
si quisquam forte diceret, Ideo lalis natus est filius,
graliajam nonest gralia (Rom. xi, 6). Et mullislocis
Iioc ssepe teslatur, fidei graliam praeponensoperibus, quia paler ita erat affectus illo in tempore quo eura
non ul opera exstinguat, sed ut ostendat non esse sevil in tilero matris; aut ita erat maler affecla, cum
opera praecedentia gratiam, sed consequentia : ut eum concepit. Simul enim amhos uno lempore ille
scilicet non se quisque arbilrelur ideo percepisse gra- sevit, eodem tempore illa concepit. Ad hoc commen-
tiam, quia bene operalus est; sed bene operari non dandum ait, exuno concubilu; ut nec aslrologis daret
posse, nisi per.fidem perceperit gratiam. Incipit au- locum, vel eis polius quos genethliacos appellaverunt,
tem homo percipere gratiam, ex quo incipit Deo cre-, qui de natalibus nascentium morcs et evenla conje-
dere, vel inlerna vel exlerna admonilione molus ad ctant. Quid enim dicant, cur una conceptione sub uno
fidem. Sed interest quibus articulis temporum vel ce- utique lemporis punclo, eadem dispositione coeliet
lebratione sacramentorum gratia plenior et evidentior siderum, ut diversa singulis annolari omnino non
infundatur. Non enim catechumeni non credunt, aut possent, tanta in illis geminis diversitas fuerit^
vero Cornelius non credebat Deo, cuni eleemosynis prorsus non inveniunt : et facile animadverlunt, si
et orationibus dignum se praeberet cui angelus mitte- volunt, responsailla quaemiseris venditant, nullius
retur (Aci. x, 1-4): sed nullo modo isla operarelur, artis expositione, sed fortuila suspicione proferri. Sed
nisi ante credidisset; nullo mpdo autem credidisset, ut de re quaeagilur potius loquamur, ad frangendam
atque dejiciendam superbiam hominum ingratorum
1 EditicuniYulgataconsentientes:Nonsolumautemilla. gratia. Dei, et audenlium de raeritis suis, j
AtMss."convenientescumgraecalectioneminime addunt, ista commemorantur. Cumenim gloriari
iila. Cujusquidemvocislocoin antiquislatinisBibliisrepe- nqndumnali fuissent,
rire est, ilti :-sedneutram vocemlegisse videtur Augusti-
nus, qui hic, n. 5, putat propositionem:Nonsolumauletn, 1 Islhaecverba: GraliaenimDei salvifacli
sunuts,el,
compleri subintellectishisce verbis, Isaacpromissusest, desuntliicin Er. et plerisqueMss.
" sicMss. Editivero, possem. 2 F.r.et quatuorMss.,gratiw vocalioni.
H5 LIBER PRLMUS. 1.4.
jieaii. aliquidegissenibonumvel malum, non ex operi- operalis nuf.a suiil roomenta merilorum? An iorte
lius , sed ex vocanlediclunt est ei, Quia major serviet sunt aliqiia,natur.iriim? quis hoc inlelligai, ex uno
tninori. Vocanlis est ergo gratia; percipienlis vero palre, ex una matre, ex uiio concubitu, ex unocrea-
gratiam consequenler smit opera bona, non quaegra- tore? An queuiadinodura ex eadcm terra 1idem crca-
tiam pariant, sed quaegralia pariantur. Non enim ut tor produxit divcrsa aniiiiantium alquc gigncntium
ferveal calefatit ignis, sed quia fervet; nec ideo bene genera , ita ex codcm honiiiium conjugio alque com-
curril fota ul rotunda sit, sed quia rotunda est: sic plexu produxit in geminis diversam prolem.unam quam
nemo propterea bene operatur ut accipiat gratiam, diligeret, alteram quamodisset?Nulla ergo electione2,
sed quia accepit. Quomodo enim polest juste vivcre, antequam essel quod eligeretur. Si enim bonns factus
qui rion fuerit justificatus? quomodo sancte vivere, cst Jacob, ut placeret; unde placuit antequani fieret,
qui non fueril sanctificalus? vel omnino vivere J, qui ul bonus fieret? Non itaque eleclus est ut fieret bo-
non fueril vivificatus? Juslificat autem gratia, ut ju- nus, sed bonus facius eligi potuit.
stifieatus possit vivere jusie. Prima esl igitur gralia, 5. An ideo secundumelectionem,quia omniura Deus
secunda opera honas: sicut alio loco dicit, Ei aulem procsciuseliam futuram fidera vidit in Jacob nondum
qui operatur, mercesnoii impulalur secundum graliam, liato; ut quamvis non ex operibus suis juslificari quis-
sed secundumdebitum(Rom. lv, 4). Sicut illaimmor- que mereatur, quandoquidem bene operari nisi justi-
talitas post opera bona , si lameri vel ipsa ex debito ficalus non potesl, tamen quia cx fide juslificalgentes
p:scilur : sicut idem ait, Bonum cerlamen certavi, Deus (Galai. m, 8), nec credit aliquis nisi libera
cursumconsummavi, fidem sefvavi; de cmlerosuperest voluntale, banc ipsam fidei voluntatem fufuram prav
mihicoronajuslitim, quam reddet mihi Dominusin illa videns Deus, eliam nondum natum praescienlia, quem
die justus judex (II Tim. IV, 7, 8). Forte enim quia justificaret, elegerit? Si'igitur clectio per jiraescien-
dixii, rcddei, jam fit ex debilo 3. Cum vero ascendens liam, praescivitautem Deus fidem Jacob; unde probas
in allum caplivavilcaplivitatem, non reddidit, sed de- qnia npn etiam ex operibus clcgit eum ? Si propterea
dil dona Iwminibus (Ephes. iv, 8). TJnde enira ipse quia nondum nati erant, et nondtim aliquid egerant
Apostolus tanquam debitum reddi sibi prsesumeret, bonum seu malum; ila etiam nondurfi .credidefat
nisi prius indebitam graliam percepisset, qua jusli- aliquis eorum. Sed pracscieniia vidit crediturum 3?
ficafus bonuro agonem certaret? Fuit enim blasphe- Ila praescientia videre poteral operaturum : ul quo-
mus et pcrsecutor et injuriosus; sed misericordiam modo dicitur elecius propter fidem futurani, quam
consecutus est, ut ipse teslalur (I Tim. i, 13) : cre- praesciebai Dens, sic alius jiossil dicere, propter fu»
dens ulique iii eum qui jusiifical, non pium , sed lura opera polius eleclum, qua. nihilominus praescie-
impium (Rom. iv, 5), ul juslificando pium faciat. bat Deus. Quapropter unde ostendit Aposlolitsnon ex_
i. Non ex operibus, inquit, sed ex vocante diclum operibus dictum esse, Major servielminori? Si quo-
eslei, Quiamajor seivietminori. Ad hoc pertinot quod niam nondum nati erant 4; non solura non ex operi-
ail, Cum enim nondum nati fuissent, neque aliquid- bus, sed necex fidedictuincsl, qtiia utrumque dcerat
egissent bonum aut malum; ul posset dici, Aronex nonduni nafis. Non igiturex proescienliavoluit intel-
operibus, sed ex vocanie.Unde occurril animo quac- ligi faclam eleciionem minoris, ut major ci scrviret.
rere, ciir dixerit, Vt secundumelectionemproposilum Volens enim ostendere non ex operibus faeiani, pro-
Dei manerel? Quomodoest enim justa, aut qualisctim- plerea inlulil, dicens,X'um enim nondumnali fuissent,
que bmnitio electio, ubi nulla dislanlia esl? Si enim neque aliquid cgissenlbonum scu inalum. Alioquin po-
nullo merilo electus est Jaeob nondum nalus et nihil leral ei dici: Sed jam sciebat Deus qtiis quid esset
operalus, nec omnino eligi poluit nulla exislente dif- acturus. Quamobrem unde illa eleclio facla sil quoeri-
fereulia qua eligeretur. Item si nullo meriio impro- lur : quia si non e'x operibus, quaenon eraiit in non-
batus est Esau, quia el ipse nondum natus el nihil dura nalis; nec cx fide, quia nec ipsa eral: unde igitur?
operalus crat, cum dicerelur, El major servielminori; 6. An dicenduni est qiiod nulla eleclio fuerit, non
quomodo ejus improbalio justa dici polest? Qua ergo exislenle aliqua diversilale in utero malris vel fidei,
discretione, quo aequitalis exaraine quod sequilur vel operum, vel quorumlibet omnino meriiorum ? Sed
inielligimus, Jacob ditexi, Esau autem odio habui? dictum cst, TJl secunduin-eleclionem proposilumDei
Quod quidem scriptum est in proplieta qui longe tnaneret. Et ideo quaerimus, quia diclum. est. Nisi
pi.sleriorpfophelavit, quam illi nali etmoiiui suut: fbrte sic esl dislinguenda sentenlia ,"non ut intelliga-
scd laiuen illa sententia videlur comroemorata, qua mus lanquam ideo non ex operibus, sed ex vocante
dictura est, El major serviel minori; et antequam nati dicluinesse,Majorservielminori,ulsecundumeleclionem
ti alfquid operali essent. Unde igitur ista electio, vel propositwhDei manerel : sed ita polius, ut ad hoc de
qttalis clcclio, si nondum natis nondumque aliquid
1 vaticani MSS.: Nam quemadmodumex una lerra.
1 Mss.cofbeicnsiset Yictorinus: Quomodonec sancle 2 Sic Mss.At edili, electioesl.
viiere, qui non \ueril saitclificalus; nec omnino vi- 3 Edili:s_dsicut vrmscientiaviditcredilurum.Mss.tres
vere, elc. Yalicani:si prwscientiaetc.corbeiensisetGenovefaeanus:
2 Lov.,secundaoperatiobona. At Em. Er. et Mss., se- Sedprmscientia vidit crediturum? omisso,sicut.
cunda opera bona. 4 Lov.:sed si quoniamnondumnati erant. Am.et Er.:
3 ln B., jam sit ex debito, Er. Lugd, Yen. Lov.secuti Sed quoniam,etc; omisso,si, AlMss,:si quoniam omisso,
sumus. M. sed.
'
_5S DE DIVERSIS QUJSSTiQNiBUSAD SiMPLlC.ANCJL,S. AUGUSTIM m
uondiim nalis el nondum aliquid operails exemplum dcsli-iavii.el jaepb ul ei major servirel, quia futura
dalum accipiatur, ne aliqua cleclio hic possit intel- ejus bona o.icra pr,acsciebat, et falsum esj jain quod
ligi. Cum enim nondum nali fuissent., neque aliquid ait, Npn ex operibus-SI «tilero verum esl quod uon
egissenlsivebonumsivemalum , jit secunduptelec!io.nem ex qperibiis,.et inde hqc prqbat, quia de nonduni na-
proposilumDei manerel; id es!, neque aliquid egissent ,ti"snondumque,aliquid oper.atis.hocdiclura- uridenec
borium aut malum, ul propter ipsam actionem electio ex fide, qucein nondum natis similitqr nondura erat:
aliqua iieret ejns <pii bene egerat : cum ergo nulla quo ra_eriio_Es.auodio liabettir ,anieqiiapi nascatur?
csset elecfio bene.ageiilis, secundum quam roaperet Qupd qnim fecit Deusea quiejilijjeref, n.nlla gnaestio
est.-Si ah.tein d.icamtis eum fecisse-quoe odjssct, ah-
prqpositum Dei, n.it exoperibus, sed e,x vocante, ii
"est, ex eo qui vocandp ad (idem gratia justifical im- surdum est,.qcctirren'.e alia S,eripfnra el dicente, JVe-
pium , diclum est ei,, Quia majpr seiviet minOri.Non .queenhn qdio fabens aiiquidtconsliluisses,elnihii odisti
ergo secundum elecljonerii proposijum DeLmanet, hornm quw fecisii (Sap. xi, 25,).Quq .enini merilo sol
sed ex-proposito eleclio : id esl, non quia-.invenii faclus cst sol, _aulquid offeiidit luna ut l.inta illo in-
Deus opera bpna in hominjbus qu.oucligai, ideo maiiet ferior, vel quid promeruil-qt sideribus cseleris tanto
prqposiltini jiisiificationis.ipsiusj;sed quia illud niapet claiior cr.aretiu'? Sed Ikec qmnia bona creata sunt
ut justificet .credentes, ideq invenit.opera quacjam quosquein genere sub".Non enim diceret Deus, Solem
eligat.ad regiium coelorum. Nam nisi esscl eleclio, dilexi, hinam autom odio babui; aul, Lunam dilexi,
non essenl eleeli, nec recte.dicerelui', Quis accusabit siellas autem odio hahui: sicnt dixit, Jacob dilexi,
ddversus eleclos Dei (Rom. vni_|55) ? Non lamen ele- Esau mitemedio habui. Se.djlla oqihia di.lexit, quam-
clip proec.ediljusiific.ationem, s,ed electionem juslifi- vis exccllentisc divcrsis gradibus ordinata^ quoniam
catio. ,Nemo enim eligilur, nisi jam dlstans ab illo vidit Detis q:iia bona sunl, cum dicto ejus sunt insli-
qui rejicitur. Unde quod dictum est, Quia elegit nos tula (Gen. i ).: xit autero odissel Esau, nisi iiijhsiilioe
Deus ante mundi constitutionem(Ephes. i, &); -non mcrilo, injiistum cst. Quod si coneedimus, incipit et
video quomodo sit dictum-, nisi prsescientia. Hic au- Jacob justiiiaj merilo diligi. Quod si verum est, fal-
'tem quod ait, Non ex pperibus,\sed exjocanle diciuni sum csl qubd non ex operibijs. An forte ex justitia
esl ei, Quiq major serviet minori; non electione meij- fidei ? Qnid ei'go le adjnyat., Cum cnim nondum nali
torum, quoe pqst justificationera gratioe proveniunt, fuissenl? quandoquidem in nondum nato nec justllia
sed liberalitate donorurii Dci vpluit intelligi, ne quis fidei poterat esse.
de operibus extollatur. Grqliq enim D,eisalvi.facli su- 9. Vidit itaque Aposfolus quid ex Iiis verbis possot
mus; et Itocnon ex nobis,sed Dei donufn est: non ex animoaudieiilis velIcgentis.o.ccurrere,statim _uecabje-
operibus, ne forle quis exlqllaiur (ld.,u,S, 9). , cit: Quidergodicemus?numqnicliniquilaseslapiidBcim?
7. Quasritur autem,.utrum vel fides merealur homi- Absil.Et ,quasidocens quombcloabsit.: Moysijehimdi-
nis justifieationeni; an vero nec fidei meriia prsece- cil, inquit, Misereborcui misertus ero, et misericor-
dant "misericordiarriDei, sed ,cl fides ipsa inier dona diam prwstahocuijmisericgrsfuero. Qnibus verbis solvit
gratioe numeretur. .Quiaet hocjoco cura dixissel, Non qu.r-siionem, an potius arclius colligayit? Idipsum
ex operibus; non ail,, .sed ex fide diclum est ci, Quia esl cniin quod i.navimeijiovet, ,si miserefur crii mi-
jmajor servietminori: ait aulem, sed ex vocante.Nemo sertus erit, et miscricordiam pj'sestabit cui misericofs
enimeredit, qui non vocalur. Misericors atiiem Reus fueiit, cur haec miserjeordia defuit Esau, ul eliam
vocat, nullis hoc vel fidei merilis largiens; qtiia me- ipse per illam"essel bonus, quemadniodumperillam
rita fidei sequuntur yocationem polius,.q«am prosce- bouus factuscsl Jacob. An ideo dictnmest, Miserebor
dunt. Quoiqpdoenin\,crcdenl, quem non andierunl? ,el cui miserlus ero, el mjsericordianiprwslabp cui miseri-
fjtwmodo,audient sine prwdicante (Rom. x, !.)? Nisi cors fnero, qtiia cui misertus-eiit Deus ul etim vocct *,
ergo vocando prsecedat misericordia.D.ei,riec eredere . miserebilur ejtis ut ciedat; et chi misericors fnerit
qpisquam potest, ul.ex hoc incipiatjustificari, eiae- ulcredal, niisericordiam praesfabii, hoc esffaciet
cipere facullatepi bejie operandi'. Ergo ante omne me- eum raiscrjcordcm,, ut etiam bene opefeiur? Unde
r-iluraestgralia.ElenimC/iiisiMSpro impiismorluusest admonerour, nec ipsis operiljus misericordiacqttem-
(W.v,6).Ex vocanleigiturminor accepit,,nonex ullis ' quam .oporfere gloriari' ct .extolli, quod e'is quasi
meritis operum suofum, utroajor eiseniret: ul etiam suis Deum promeruerit; quandoquidem ut haberet
.quod scriptum, Jacob dilexi, exvqcante sit Deo, non jpsam misericordiam ille_proestiiit,qtii misericordiam
cx operanle Jacob. j praistabit cui misericors fuerjt. Quod sieamcredendo
.8..Quid deinde Esau, quod servit minori, et qiiod s,emej'uisse quis japtat, noverit eura sibi proestitisse
scriptum est, 'Esau autemodio haoui, quibus malis suis j),tcrederet, -qni niiserelur jnspirando fidem, cujus
hoc niernil, cum et ip.se nondum nalus fuisset, neque miserius est ut adhuc infideli vocationem iraperliret.
aliquid egisset honi aut inali, quando dictum est, Et Jnm cnisnidiscernitur fi<lelis-abiropio. Qnid enim ha-
sefvietminori ? An forte j quemadmodum illud .bes,inquit, quod notl accepisti? Si milemet accepisli,
' majof
de Jacob nullls raeritis bonae aciionis dictum est, ita . quid gloriarh quasi non accepcris(I Cor. iv, 7)?
• E-saunullis merilis malacacliohis odiosus? Si enim 10. Reele quidem hoc; sed cur hsec niisericordia
qtiiapraesciebatDeusfutura ejns opera mala, propterea 1 Ediii,ut eumvocctmisericors-Abest,mi-sericors.
a me=
, eum prs.deslinavil ut seniret niinori; propterca pros- UoribusMss.
• ; . "'.,. '-
J17 LIBER PttlMIIS,- 4i%
suhfracta estabEsan, ulnon slc voearetur, utet vo- niamris; sedetiam-ekillaInlerilioneqnri"tl-aViG ibeo
calo inspirarctur fides lj et credens niisericofs fieret 'dicit, 'Cxmxlimore et lremor'e'veslmm-ipYo'r'itm-salule)ii
ut bene operarelur? An forte qiiia nohiil?" Si ergo operdmini; Deus.enim-esftiui.eperalurwvobis et 'velle
Jacob ideo credidit quia voluit, non ei Deus donavit 4l operari, pro horia voiuittale:•(Phitipp. if, 1% 4-3).
fidem, sed eam sibi ipse.-yolendo prseslitit,, el iia- Ubi satis bstendit bti'am"ip_&ni lioiiam volimtalewin"
-Biiititliquid quod non jiecepit. An quia nemo potest nobis operanle Dfeofieri. Nam -si proptbrea-soluriiui-
crcdere.nisi velit, nemo velle nisi voeelur,.nemoau- cluni est, Nonvoie)ilisnequ'ecufreniis';'se'd misereniis
tem sibi potesl.prseslare ut vocetur, vocando Deus esl Dei, quia volunias"hohiiriissolarion sufficitutju-
praeslal et fidem; qu'13sine Yocalione non "potest ste" T_G,te'quevivariiiis , nisi adjiivenrar misericordia
qjiisquam credei'e, quarovis nullus cfedat invitus? Dei; potest ct hoc mododioi ,'•Igllriraiori misereiitis
Quonwdoemut&vdent, quein non audierunt? aui quo- est Dei, sed v0l'eiitisb'st"hominis7quia-misericofdia
modo audient sine prmdicanie?' jHemo i.laque credit -Deisola non suffieil',-nisi consonsuSnbstracvoluntatis
.non .vocatus; sed non ompis credit vgcalus. Mulli addatur. Aliiliid manifestum est.,frusti'a nos-vefle,
..eiiimsnnt vocali, pauci.vero. elecli (J-«(./i.xx, Ifij : nisi -Deus misereatur : iiliid aiilc_Sinescio quoniodo
utique ii_qui \ocanlero «on cpntempserunf, sed cre- dicaiur.,-frustra Deum hiisereri -,nisl oos veiimus. Si
dendoseculisunt; volentos autem sinedubio eredide- enim Deus miserelur, ctiam volumus : ad eamdbm
Tunt. Quid est ergoquod sequitur, Igilur noifvolenlis quippe misericordiam peftinel ul velimus. Deus enim
nequecurrentis,sedmiserenliseslDei ? An quia necTelle esl qui operatur in nobis el velleet operafi -,pr-obona
possumus nisi vocaii,el nihil vale.lvellenostrum, nisi volurilaie. Naih si qtlaerarnusulrumDei dohiihisitvo-
uiperficiamusadjuvetDeus? Op.usestergovelle el cur- luntas bona , mirum si riegafc qriisqiiamaudeat. At
rere. Nonenlm fmslra diceretur. Et in terra pax hotrii- enim ;qula nbn prsecedit voluntas bona vocatioiieni,'
nibusbonw voluntatis (Luc. 11- 1..); et. Sic currile ut sed vocalio bonamvolunlatem , propiefea vbcanti
comprehendalis(I-Goi;.ix,2i)._2VTo_. iamen voientisne- Deo Tecte tribuilur quod berie voltimus, nobis vero
jquecurrenlis, sed-miserentisesl Dei, ut quod volurous tribui non potcsl quod voeanfur. Nbriigiturideodi-
adipiscamur, ct- xjuo volumus perveniamus' INoluit ctum putandum ost, Non volehtis neque curreiiiis, -
crgo "Esau-etuon cucurrit :-sed et.si voluissel et cu- sed miserentis esl Dei, -quia .nisi ejus adjutorio non
currisset, Dei .adjulorio pervenisset-, qui ei ctiam possumus' adipisci ^juod volumns, sed ideo potius,
velle el currere vocando praestaret, -nisi vbcalione quia nisi ejus vocationenon volumus.
^contempta reprobus fierel. Aiiter cnim Deus praestat . 15. Sed si vocalio ista ita est effeClfixbomri vb-
_ut velimus, a]iter^pi'a.stai qupd voluerimus. Ulveli- lunlalisj ut omhis eanr ivocatus "sequalur, quomodo
mus enim et suum esse vpluil el nostrum ; suum vo- veruni eril,' Mnlii vocaii, pauci electi? Quod-si verum
eando, .noslrum sequendu. Quod aulem voluerimus cSl, elnonconsequenter vocationivocatus obtemperat,
solus prseslat ,*id-est,, posse bene agere, et somper atqucut 110114 obtemperet irt ejus est posilum volun-
heate vivere. Verumlamen.Esau nondum natiis-.nihil tate, _reeto etiam dici potesl', igitur non miserentis
: liorum posset velle seu nolle. Gur ergo.in.utero posi- Dei, sed volentis atque currenl'is: esl liominis-; quia
tns improbatus esl? Rcdiiur enim ad illasdifficultates, anisericordia vocantis non siifficil. hisi vocati obedien-
non solum sua" obscurilale , _sed eliam nostra tam >llaconsequatur. A11forte illi qui iioc "mo'dovocati non
multa repeiilione molesliores. conseiuiunt, possent alio modo "vocaiiaccominodafe
- 11. Cur enimest improbalus Esau_nqnduin-nat'us, fidei voluntatem, ul el-lmid verum sil,- Mntli 'vocati,
, qui nec credere polerat vocanti ,nec conlehinere vo- pauci.elecii; uf quamvls ni.lli-uno modo vbeati' sint,
cationem 2, nec boni vel niali aliquid operari?Si , lamen quia non oinnes uno iriodoaffecti sunt, illi soli
prsescienlia D.eifuturae malse volufllaliscjus, curnon sequanlur vocationem, qui ci caplendaerepefiiintur
.et Jacob praescientia Dei .approbatus est ftiturse bonae idonei; ct illnd nonminus veruro sit, Igilur non vo-
vclunlatis- ejus? fSuod si semel concesseris, potuisse lciiiis neque currentis, sed nliseiientis-est Dei-,qui hoc
.quemquam vel approbari vel improbari.ex eoquod modo vocavit, squomodo aptum erat -eis..qui secuti
nondum in illo eral -, -sed quia Deus futufum esse suntvocationem? Ad aliosautem vocatioquidera per-
preesciebal; conficitur eum po.uisse etiarii ex operi- venit; sbd quia talis fuit qua nioveii rioh possent,
_bus approbari. qnae in illo Deusfutufa esse pfaaseie- nec eam capere - apli essenl, vdcali qniderii dici po-
_bat. quanwis ponduin esset aliquid opefatus; et ,tueruni sed non electi: et hon jam simiiiter verrim
qmnino le ailiy^adjuvabit qubd nondum riali erarit, -est,Igiiurnon miserentis Dei,sed volentis"atque cur-
_cnra diclum esset. El majof serviet.minori, >uthinc remis est hominis : -quoniam noh potest effebtus mi-
osiendas noncx pperibus dietmri, -quianondum quid- sericordioe Dei csse in horoinis potestale, ut frustra
• .: ' ille nilsefealur, si homo nolit; quia si vellet eiiam
.quamerai operatus. , .
12. Ula-etiam vefliiisi-diligenter.allendas. Jgitur ipsorum miseferi', posset ita vocare, quomodb illis
non volentis neque currenlis', sed miserentis-est Dei; aptum esset, ut el moverenlur cl infelligerent etse-
r.on hoc Apostolus propterea taniumdixisseTidebi- querefltur. Verura est cfgo, Multi vbcuti, pauci electi.
tur, quod adjutorio Dei ad id quod volumus pervc- - *
HucMss.auctoritaterevocavimusnegantemparticiilara,
1 omise vaticanisi,iss.hic'addit,«. crederel. quae in ante editis exciderat.
* SorbonicusMs,,vocantem. 2 ""'
_ICMSS. Atedift,«f eom capete,
«9 DE DIVERSIS QU.EST10NIBCSAD SIMPLICIANUM, S. AUGUSTJNI 120
Illi enim «lecli, qui congruenter vocati': illi autem annuntielur nomenmeumin universaterra? Hoc aulcm
qui non congruehant neque contemperabanlur voca- subjecit Apostolusdocumeiitum, quo probarel quod
tioni, non electi, quia non secuti, quamvis vocali. supra dixeral, Igilur non volentisnequecurrentis, sed
Item verum est, Non volentisneque curreniis, sed mi- miserenlisest Dei. Tanquam enim ei diceretur, Unde
serentis est Dei; quia etiamsi multos vocel, eornm fa- hoc doces? Dicil eniin Scriplura, inquil, Pltaraoni,
rnien miseretur, qpos ila vocat, quomodo cis vccari Quia ad hoc te excilavi, ut .ostendamin te poientiatti
aplum est, ut sequantur. Falsum esl aulem si quis meam, el ut annunlieturnomenmeumin nniversaterra.
•dicit, Igitur non miserentis Dei, sed volenlis alque Ulique hinc oslendens quod non volenlis neque cur-
currentis est hominis : quia nullius Dcus fruslra mi- rentis, sed miserenliscst Dei. Concluditque ita, Ergo
•serelur; cujus autem miseretur, sic eum vocat, quo- cujus vult misereiur, el quem vult obdural; cum supe-
modo scit ei congruere, ul vocantem non respuat. rius non utrumque dicfum sit. Neque enim quomodo
14. Hic dicet aliquis : Cur ergo1 Esau non sic est dictum est, Non voleniisneque currenlis, sed miseren-
vocatus, ut vellet ohedire? Videmus euim alios lis est Dei; sic cliam dictum esl, non nolentis l ne- -
aliter iisdem rebus dcmonslralis vel significalis ad que contemnentis, sed ohduraritis est Dei. Unde da-
"credendum moveri. Sicut exempli gralia, Simeon in lur intelligi, quod infra utrumque posuit, Ergo cujus
Bominum noslrum Jesum Christum adhuc infantem vull miserelur, et quem vult obdurat, ita senlenlia.
. parvulum credidit, Spiriiu ei revelante cognoscens superiori posse congruere, ut obduratio Dei sit nolle
{Luc. n , 25 ). Nathanael ad unaro senlenliam, quam misereri: ut non ab illo irrogelur aliquidquo sit honio
ab illo audivil, Priusquam te Philippus vocarel, cum delerior, sed lanlum quo sit melior non^erogetur.Quod
essessub arbore fici, vidi te; respondit, Rabbi, tu es si fit nulla dislinctionemerilorum, quis non erumpat
Filius Dei, tu es rex Israel (Joan. i, 48 , 49 ). Quod ineam vocem, quara sibi ipseobjecitAposlolus?Dic's'
tanto post quia confessus est Petrus, nieruit audire itaquemihi: Quid adhuc conqueritur? namvolunlaliejus
quod bealus sit, et quod ei darentur clavcs regni coe- quisresisiit?ConquerilurenimDeussaepede hominibus,
lorum (Mattlt. xvi., 16-19 ). Miraculo facto in Cana sieut per innumerabiles apparel Scripturarum locbs,
Galileeae,quod initium signorum Jesu Joannes evan- tjuodnolintcredereelrectevivere.Undefideles etfa-
gelisla conimeinorat, aqua in vinum conversa, credi- cieniesvoluntatemDciconversaridicuntur sinequerela
derunt in eum diseipuliejus (Joan. n, H ). Mullos (Luc. i, 6), quod de illis non queralur Scriptura. Sed,
loquendo incitavit 2 ad fidem : mulii nec suscilatis Quid conquerilur, ail? nam voluntati ejus quis resislit,
mortnis crediderunt. De crucc alque morte ejus con- quando cujus vult miserelur,et quem vult obdural? Et
terriii etiam discipuli lilubarunt; et tamen lalro tunc tamen inlueamur superiora, et inde nostram, quan-
credidit, ctim eum non prsoslautioremvideretin ope- tum ipse Dominusadjuvat, senlentiam dirigamus.
ribus, sed cousorlio crucis oequalem ( Luc. xxm, 40- 16. Ail enim paulo anle, Quid ergodicemus?num-
.42). Unus etiam de nuhicro discipulorumpost ejus quid iniquilas est apud Deum? Absil.Sitigitur hoc
resurreclioiiem, non tam vivcntibus membris, quam . fixunraique imhiobilein mente sobria piclale afque>
irecealibuscicalricibus credidil (Joan. xx, 27 ): mtilti stabili in-fide2, quod nulla esl iniquitas apud Deum :
" ex eorum numero a
quibus crucifixus est, qui viden-_ atque ita lenacissime firmissimequecredatur, idipsum
tes euin miracula facientera contempseranl discipulis quod Deus cujus vult misereturet quem vult obdurat,
eum praedicantibuset in nomine ejus lalia facienti- hoc est, cujus vult misereiur et cujus non vuli non
bus crediderunt ( Act. n-iv). Cum ergo alius sic, . miseretur, esse alicujus occultae alque ab humano
alius autem sicraoveaturad fidem,eademqueres saepe modulo investigabilis sequiiaiis, quoe in ipsis rebus
alio modo dicta moveat, alio modo dicta non moveat; bumanis terrenisque contractibus animadvertenda
aliumque moveat,aIiuro non moveat; quis audeal di- est;in quibusnjsi supernoejuslitioequaedamimpressak
cere defuisse Deo niodum vocandi, quo eliam Esau ad vestigia teneremus, nunquam in ipsum cubile ac pe-
eam fidem nientem appiicaret, voltintaleniqueconjun- netrale sanctissimum alque caslissimura spiritualium
geret, in qua Jacobj"ustifieatusesl? Quod si lanfa quo- praeceptorum noslraeinlirmilalis suspiceret atque in-
que potest esse obsiinalio volunlatis, ut conlra omnes biarel intenlio. Beati qui esuriunt et siliunt jusiitiam,
modos vocalionis obdurescal mentis aversios; quae- quoniam ipsi salurabunlur (Maltlux, 6 ). In ista igi-
_ritur ulrumdedivinapoena sitipsa duritia, cum Deus tur siccitate vitaecondilionisquemortalis, nisi asper-
deseril non sic vocando, quomodo ad fidem moveri gerelur desuper velul tenuissima quaedam aura ju-
potest. Quis eiiira-dical modum 4 quo ei persuadere- stitiae, citius aresceremus, quam siliremus. Quapro-
tur ut ci'ederet, etiam Omnipolenli dbfuisse? pter cum dando et accipiendo inter se hominum so-
15. Sed quid hoc ijuanimus, cum ipse subjungat cietas connectatur, dentur autem et accipianlur vel
Aposlolus, Dicil enhn Scriplura Plta-aoni, Quia ad debita vel non debita; quis non videat iniquitaiis ar-
hoc te excilavi,ut oslendamin le poten:iammeam,et ut gui neminem posse, qui quod sibi debetur, exegerit? •
1 Tresvaticanicodices,qui congruebantvocationi. nec eum certe, qui quod ei debetur, donare voluerit?
2Er.el jileriqueMss.,invitavit.' -hoc autera non esse in eorian qui debitores sunt, sed
3CorbeiensisMs., eversio.Yictorinus,adversio.
4Editi:CMmenim Deusdeseril.... quis etiamdicatmo- 1 SicEr. et aliquotMss.AtLov.,nonvolenlis.
dum, etc. Corbeiensiscodex: cum eumDeusdeserit, etc. 2 Edili, stabili fide; omissa parlicula,• in,- quam ex,
TumcumaliisKss.,qttisenimdicalmodum. CorbeiensiMs. revoeamus.
12{ tlBER PRIMUS. 122
in ejus cui debetur arbltrio ? Haec imago, vel, ut su- Apostolum in Adam moriunlur, unam dieit esse con-
pra dixi, vestigfum negoliis hominum de fasiigio spersionem omnium. Et quamvis aliud vas fiat in lio-
summo*-oequitaiisimpressuro est. Sunt igilur omnes norem, aliud in contumeliam; tamen et illud quod fit
homines (quandoquidem, ul Aposlolus ait, In Adam inhonorem, necesse est ut carnaleesse incipiat, at-
omnesmoriunlur [I Cor. xv, 22], a quo in univcrsum que.inde in spiritualem consurgat oefateml. Quando-
genus liumanum origo ducilur offensionis Dei) una quidem j'am in honorem facli eranl, et in Christo jam
(jusedam massa peccali, suppliciu.rodebens divinae nati erant: sed tamen quoniam parvulos adhuc allo-
sitmmaequejusiiliae, quod sive cxigaltir, sive doue- quilur, eliam ipsos carnales appellat, dicens : Non
lur, nulla est iniquitas. A qulbus aulem cxigendum, potui loqui vobisquasi spirilualibus, sed quasi carnali-
et quibus donandum sit, superbe judicant debitores: bus. Quasi parvulis in Christo lac vobispolutn dedi, non
quemadmodum conducli ad illam vineam injusle indi- escam; neque enim poleralis : sednec adhuc quidem po-
gnati sunt, eum tarifumdem aliis dbnaretur, quan- testis; adhuc enhn eslis carnales. Quamvis ergo carna-
tiira illis redderelur ( Malih. xx, 11). itaque' hujus les eos esse dieat; tamen jam in Christo naios, el_in
im.pudenliamquaeslionis ila reiundit Aposiolus : 0 illo parvulos, el lacte -potandos., Et quod adjungit,
homo,tu quis es, qui respondeas Deo?Sic enim respon- Nec adhuc quidempotestis, ostendil proficientes futu-
det Deo, cum ei displicet quod de peccatoribus con- rum esse ul possint; quia jam in eis spifitualiter re-
.uucriiur Deus, quasi quemquain Deus pcccare.cogat, natis gralia fuerat inchqata 2. Ergo jam vasa erarit in
si lanlummodo 2quibusdam peccanlibus misericor- honoreni facfa, quibus adhuc lamen recte diceretur,
- diam
j'usfificationissusenon largiatur,ei ob boc dieatur 0 homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Et si talibus
obdurare peccanles quosdara, quia non eorum mise- recte dicitur, multo rectius eis qui vel nondum ita
rctur, non quia impellil ut pecceiil. Eorum aufem regenerali sunt, vel etiam in conl_tinieIiamfacii.,Illud
non miseretur, quibus misericordiam non csse prae- lanliiminodo inconcussa"fide tcneatur, quod non sit
bendam, sequifate occultissima et ab liuiiianis sensi- iniquilas apud Deum : qui sive dbnel, sivo exigat de-
bus remotissima judicaf. Inscrutabilia enim suntju- bitum, nec ille a quo exigit, recte polesl de iniquilale
dicia ejus, et investigabiles vioeipsius (JRom.n, 33). ejus conqueri, ncc ille cui donat, debet de suis mei\tis
Conqueritur aulcm justc depcccaloribu--, lanquam de gloriari. Et ille enim, nisi quod debetur, jiqn reddit:
his quos peccare ipse non cogit. Simul etiam ul hi el ille non habet, nisi quod accepil.
quorrim miserelur, lianc quoque habcanl vocatio- 1S. Sed enilendum est hoc Ioco, si Doininus adju-
nem; ut dum .conqtieritur Deus de pecca.loribus, vct, videre. queniadmodum el illud verum sit, quod
compungantur corde, atqne ad ejus graiiam cqnver- scriptum est-,Nihil odisti corum qum-fecisii( Sap. xi,
tantur. Jusle ergo cbnqiierilur, et misericorditer. 25); et illud, Jacob dilexi, Esau autetn odiohabui (Ma-
17. Sed si hocmovet, quod volunlaii ejus nullus lach. i, 2, 3).- Si enim propterea Esau odio-'habult,
.resislif, quia cui vult subvoiiil, et quem vultdcserit; quia vas faetum^erat in contumeliam, et aliud vas in
cum el ille cui subvenit, et il!c quem dcserif, ex ea- honorem, aliud in conlumeliam idem figulus fecit,
dem massa sinl peccatorum, ct quanivis debeal uler- quomodo niliil odisti eorum qum fecistil Ecce .enim
que supplicium, ab uno lamcn exigatur, alieri done- odil Esau, quod vas ipse fecit in conluraeliam. Qui
. lur : si hoc ergo movct; 0 homo, lu quis es, qrii re- nodus ila solvitur, slintelligamus omnium crcaiuraruni
spondeas_Deo?Arbilror enim sub cadem significatione esse arlilicem Deum. Omnis aulem crealura Dei bonau
positum, quod dictum esf, homo; sub qua el illud di- est (I Tim. iv, 4); et omnis homo in quanlum homo
_ citur, Nonne homihes eslis, et secundumhominemam- .est, crealura esf, non in quantum peceator est. Est
bulalis? Ibi enim carnalcs et animales notanlur lioc ergo crealor Deus el corporis et animi humani. Neu-
. noniine, quibus dicilur, Non polui loqui vobisquasi trum horuni malum, et neutrum odit Deus : nihil
. spiritualibus, sed qiiasi carnalibus; et illud, Nondum enim odit eorum quae fecit. Est autem animus prae-
_ enim poleratis : sed neque adhuc poleslis, adhuc enim stantior corpore; Deus vero et animo et corpore,
eslis carnalcs (1 Cor. iu, 1-4), el illud, Animalisautem utriusque effectoret cbnditor,.nec odit in homine nisi
. Itomo non percipit quwsunl Spiritus Dei (Id.u, 14). peccalum. Est autem peccatum hominis inordinafio
His ,ergo dicitur, 0 Jiomo, lu-quis es, qui respoijdeas atque perversitas; id est, a praeslantiore Conditore
Deo? Numquid dkit ftgmentnmei qui se finxit, Quare aversio, el ad condita infefiora convcrsio. Non igitur
me sic fecisli? Aut noifhabel poleslalemfigulus luti, ex odit Dcus Esau hominem, sed odit DeusEsau pecca-
' eadem
conspersionefacere aliud qtiidemvas in honorem, torem. Sicut dicitur de Domino, ln sua propria venit,
aiiudin conlumeliam? Eo ipso fortasse salis oslendit et sui cumnon receperunt ( Joan. i, 11): quibus item
jjc homini carnaliioqui; quoniam hoc limus ipse si- ipse dicit, Vos propterea non auditis, quia non estis ex
gnificat, unde primtis" homo formatus est : et quia Deo (Id. vm, 47). Quomodo sui,quomodo nottex Deo:
oimies, ul jam commemoravi, secundum eumdem nisi quia illud dictum est de bominibus, quos ipse
1TresYaticaniMss., svmmw.rauloque ] ost iidem libri Dpminus fecerat; illud de peccatoribus, quos ipse
habeat, a quonniversumgenus humunumoriginem ducit Doniinus argucbat? iidcm lamen ipsi el honiincs el
ojfensionisDei.
2
. Mss.,sed tantiinimodo.-Atqueimus ex his conoveffeus peccatorcs •; sed homines Dei conditione, peccatores
- proxime ante addit, cumipsenemihempeccarecegal.Alius
autem ex vaticanis- imra, pro largialur et dicatur, liabet- 1 QualuorMss.,graliam.
2 Yiclorinuscodex,inclwalum,
lurgitur et dicitur.
423 DE DIVERSIS QUJESTIONIBUSAD SIMPLICIANUM,S. AUGUSTINI m
propiia voluntate. "Quodergo Jacob dilexii, numquid tandum timorem, el ul noias facerel divhiasgloriwsuw
peccator non erat? Sed dilexil in eo non culpamqtiam invasamisericordim,qumprwparcvithigioriain.Elenim
delebat, sed graliam quam donabat. Nam et Clnistus obduraiioiila impioriiin ulruniquedenionslral, ctquid
pro impiis mortuus est (R&m.v, 6): non tamen ut timendum sit, ut quisque pietale coiiveiiatuf ad
iropii permanerentl, scd ut jusliiicali ab iinpielate Deum; el quantae agendaeslnt gratiae miscricordi;c
coiiYerterentur2, credenles in eiim qtii justilicat im- Dei, qui inaliorum pcena quid aliisdonelosteiidil. Si
piura (Id. iv, S); odit enim Detis impielalem. Ilaque autem illa, qiiam de aliis exigil, non est jusla poena;
in aliis eam piinit per damnaiioncin , in aliis adiinit nihil donal aliis, a qnibus eam 11011 exlgil. Qtiia vero
per.juslificalionem, quemadmoduhl ipse judicat esse illa jusla est, el niiila est iniqtiitas apud vindicanlcm
faciendum illis judiciis inscriiiabilibns. Et quod ex Deiini, quis sufficial agere gratias ci qui hoe rciuitlit,
numero impiorum, quos non justifieai, facil vasa in <piodsi vellet exigere, nemo se recle diceret non dc-
coiitumeliani, ubn boc in eis odil qnod facit : -qtiippe bere ?
-in quanium impii stmt, exsecrabiies sunt; in qnan- 19. Quos et vocavit nos, inquit, non soluntexJu-
tum auleni vasa fiunl, ad a.iquem usiun fiunt, ut per dwis, sed etiam ex Gentibus: id est, vasa misericordia,
eorum ordinatas pcenas vasa quse fiunt in honorem {juuepra:paravil in gloriani. Nonenim omnes Judocos,
' ofieiaiit. Non
pr itaque odil •Detis,nec in •qttantttmho- sed ex Judoeis: nec orones'oronino hoin.ncs-Geniiuin,
niines sunl,-riec in quaiiltifn^vasa^sinil; id usl, nec •sedex (.entibus. Una est eniin ex Adairiroassa pec-
quod in cis lacit creando, nec quod in eis iacil ordi- catorum et impioruhi, in qua et Judsei et Gentes re-
nando : nihil enim odil eorum quoa lecif. Scd lamen nioia gralia Dei ad unam perlinenl conspersionem. Si
quod vasa cos faclt perditibnis, ad usum correctionis enim figulus luli ex eadem conspersione facilaiiud
aliorurii facit. Odit cniin in eis impielalem 3, quam vas in honorem , aliud vas in conttimeliam; manife-
ipse non fccit. Sicui cniin judcx in homitie odit ftir- stuni est autem quod el ex Judseis sunl alia vasa in
tuni, sed non odit quod daiur ad metalluin; illud bonorcm, alia in conlumeliam, sicut ex Genlibus : se-
enim fur, hoc jtidcx 1'acil:Ila Deus qnod ex consper- -qtiitur ul ad unam conspersionem onines periinere
sione impiorum faeit -vasaperditionis, uon odit quod iiilelligantur. Deinde incipit reddere altestaliones
' 1
facit, id est, opus ordinationis suse-iii poeim debila Prophefa. singulis generihus converso ordine. Prius
pereuntium 4, in -qua occasionerosnlulis illi qtiorum - enim dixit exJudmis*, posterius ex Genlibus: prius
miseretiir, inveniaut. Sic Pharaoni diclum cst, aulcm reddit testimonium-pro- Gentibus, deinde pro
' Ad hoc te
excituvi, ul ostendam in le poteniiam Judaeis. Etenim sicut Osee dicil, Vocabonon plebem
meam, el ui arinunlielur nomeit meuin in tmiversa meam, plebemmeam, et non dileclam,dileclanf: el erit
lerra. ilaec demonsiralio poteutise Dei, et annunlia- in locoubi diclutnesl, Non populus meus vos, ibi voca-
tio noininis ejus in imiversa terra prodest eis ut huntur filii Deivivi: De Genlibus inlelligilur dictum,
iimcant, et vias suas corrigant, qiiibus vocatio lalis quia 11011 habebant desiinatum unum sacrificiorum lo-
congrtiil. Sic consequenter dicit : Si tmlem volens cilni, sicut Judaei in Jerusalcm. Missi suntauiemad
Deus ostendcreiram, et demonslmrc polentiamsiutm, Gentes Aposloli, ut in loco suo quiqne credcrent, et
altulil in mutla patienlia vasa irw, qumperfeclasunt in ubicumquecredidisscnl, ibi sacriliciumlaudis offerrent
perdilioncm : subanditur, Tu quis cs, qui respondeus qtiibus dedit potestalem filios Dei fieii (Joan.i, 12).
Deo? ul recurrente senleniia ad verba superiora, iste Jsaias aulem, inquil, clamat pro Israet. Ne rursiis
sitsensus : -SivolensDeus ostendere iram, aitulit va- • omnes Israelita. in perdiiionem isse credaniura, docet
f.a irae; tu quis es, qui respondeas Dco? Non anlem et inde facta alia vasa in honorera, alia in conlume-
•solumvolensostendcreiram, el demonslrarepolentiam liara. Si fuerit, inquit, numerusfiliorum Israet quasi
suam/iilulil in vmlla paticnfm vasa\im, quw perfecla arena maris, rcliqniw salvm fient. Caeteraergo liirba,
"
suntin perdilionem,;sed eliam quod sequilur, ut nolas vasa pcrfecta ad perdilionem. Verbumenim consum-
faceret divilius glorim suw in vusamisericordiw.Quid mansel brcvians,inqtiil, faciet Dominus'super lerram :
cnitn prodcsi, vasis peiicclis in perditionem, que-dea id est, ut compendio fidei per gratiam salvos faciat
patienter Deus sisiinet, ut ordinalc disperdal 6, ufa- credentes, 11011 per innumerabiles observationes, qui-
lurqne Hljs ad insirumenium salutis aliornm, quorum bus illa inultiltido serviliter onerata premebatur. Per
x jiiivcrelor ? Sed illis ufique prodesl, ad quorum salu- graliam quippe nobis verbum consummans etbrevians
tem isiissicutilur ; ul-sicul scripliiro est, .jiistus ma- fecit super terram, dicens : Jugum-meum lene est, et
i"us lavet jn sanguine peccatoris ( Psal. LVII, 11), id sarcinamea levisest (i!/a(.A.xi,30).Quod el paulo post
csl, nvandetur ab operibus malis per Jimorera Dei, cum hic dicilur : Prope te 4 est verbumin ore tvo, el in cor-
vidcl supjiliciapeecalorutn. Quod ergo volensostende- - detno, hoc est verbum fidei quod prwdicamus; quia si
re iram, altutilvasa irw, valct ad ulilem aliis praesfan- eonfitearis in ore tuo quia Dominus estJesus el credi-
deris in corde tuo quia Deus iltum suscilavita morluis
1 Edili, ut impii mortui permanefenl.Abest, moriui, a
Mss. 1Mss.,prophetiw.
2 Mss.,mularentur. 2Editi,conversosex Judwts.Abest,convefsos, a Mss.pleris»
3 in ass. lnbetur sic : sed tainenulvasaeosfacial perdi- que.
lionis, ad usitm correclionisaliorum, odit in cis impie- 3 Lov.,in perdiiior^mmissicredantur.Mmelius Am.Er.
talem, elc. et nostri Mss.,in perdiiionemissecredaritur.
4 omnesfere Mss.,peretmlibus. iparlici.lam,._,|iicaddifvetostissimusCorbeien_;iseodex
*SicMss.At editi, ut ordinanterdispcrdat. grKCQ «oasentiens.
«2= . LIBER PltlMUS. 126
saf.us eris. Cordeenimcredilur ad jusliliain, ore autem Apostolus ad charifatem obtinendam simiTitudinem
confessiofit ad satulem. {Rom. x", 8-10). IIoc esl yer- ducerel (I Cor, xn., 12, etc). lu omnibus esf eliam
Lum cohsiimmanset brevians, quod lecil Deus super spiritus vitalis terrena memhra vivificans, .omnisque
1
terraro, qua consumraationeatqtie brevialione lalro natura hominis dominatu animse el famulalu eorporis
justificaiusesl, qui delixisin cruce omnibus mentbris, condilione mirabili lemperata : sed concupiseeniia
etiiahensliberaliaec duo, corde crediditad jnstitiam, .carnalis de peccali poena j'amTcgnans, universum
ore confessusest ad salu.tem; statiroque audire me- genus humannm ianquam lolam et.uiiam.conspersiq-
ruit, Hodie mecum eris in par.adiso( Luc. xxm, 43 ). jiem originali Tealu in oninia permanaiite.confuderat.
Consequerenlur enim bona opera :ejus,. si percepta Et tamen sequilur., Ex ipsisJieriedixitei exallavit, et
.gratia diu inler Iiomines vjveret. Sed famennon ea ex ipsis sancjificavilel ad se applicavil, el cx ipsisma-
prsecesserani,ut eamderagratiam jnererelnr, ex lalro- fedixil et Jmmiliavil, e.lconverlil illos in .dissensionem
cinio fixus in eruce, excruce in paradisum translatus. ipsorum : ,tanquam Apostolo 4icehie,An nori habel
Elsicul prwdixit,inquit, Isaias, Nisi Dominussabaolh polesialem figulus luli ex eadem •conspersionefacere
reliqnissetnobissemen, sicut Sothma facii essemus, et aliud vas in' honorein,aliud in contumeliam? Ideoque
sicut Gomorrltashnitesfuissemus. Quod hicait, reli- _ illud quod contexitui', nec al) ipsa .siniilitudinevacat:
quissetnobissemen; hoc ibi, reliquiwsalvm fient. Cse- Quasi lutum, inquit, figuli ih ma)iu ipsins plasmare
teri autem tanquam perdiiionis vasa debito sujiplicio iltud et disponere,otnnesviw ejtts secniidumdisppsiiio-
perienrat.-Et ut non -01111168 perjssent sicul in Sodoma nein ejus; sic homoin manu illius qui se fecit. Sed
el Gomorrha, non inerilpm eornm fecit, sed gralia ;quia dicit Apostolus, Numquidiniquilas apttd Deum?
Dei relinqiieniis semen, unde ,alia messis toiocrbe vide et hic quid adjimgal : Reddet illi, inquit, secun-
consurgeret. IIoc et paujo post: Sic ergo, inqtiit, el dumjudicium suum. Sed cum damnatis jusla tribuan-
in Jtoc tempore' reliqui<eyer eleclionemgraliw salvw tur supplicia ; lamen quia lioc ipsuro in .usum^con-
faclwsunt. Si aulem gratia, jani non-exoperibus; alio- vertitur, quo, illi proficianl quibus praebelur miseri-
quin<jraliajam nonsst gralia.. Quid ergo ? Quodquw- cordia , altende reliqua : Contrarium, inquit, malo
• rcbal Israel, hocnon -esl cpnseculus; eleclioaulemcon- bonumesl, et conira mofteinyila ; sic el pontra virum
secuta esl; cwleri verp e.xcwcalisunt (Rom. xi, o-7). juslutn peccalor. El sic intuere in omnia opera Allis-
Consecuta sunt vasa misericordise, exeoecata sunt simi : duo, duo; unum conlfa unum : utique ut ex
vasa irse : ex eadem.tamen conspersionc, sicut in ple- deteriorum cqmparatione eraineant profi.ciantque
niludine Genlium. meliora. Quae lamen quoniam per gratiam meliora
-20. Est iocus quidam Scripturoe ad rcm de -qua ,- sunt, lanquam diceret, Reliquimsalvw"fient';_sequi-
lur et dicit ex persona reliquia.rum.,Et egpnovissi-
nuneagimus, maxime Jieeessarius, .eadem quselra- .
ctata sunt, mira contestatione ,confirmans, in ,eo mus vigilavi,el quasiqui racematur vosl vindemialores.
.libro qui ab aliisjesus Siracli, ab aliis Ecclcsiastieus El unde probat, quia jion ex merilis suis,".sed ex
dicilur, in quo ila scriplum_est : Et.omnes komines misericordia Dei? 7n benedictione,iriquil, D.ominiet
de solo, el ex terra Adam 2 creatus esl. hi mulliludine .ipse speravi, et .quasi qui vindeinial, replevitprcular
disciplinmDominus separavit eos, et immulavii vias (Eccli. xxxiii, 10-17). Quamvis eniin nov.issknus
eorum. El £X ipsis benedixit et .exattavil, £t ex his vigilaverit; lamen qtiia erun.t, nt diclu.m est, jioyis-
sanctificavil.el-adse applicavit, et ex ipsis maledixil simi primi (Matth. xx, 1,6J, in henedicfioneDoroini
el humiliavit: et convertilillos ad dissensionemillo- sperans ex reliquiis Israel racematus populus inipie-
rum. Quasilutum figuli in manu ipsiusptasmare itlud vit torcular ex ubertale vindemiae, quae loto orbe
et disponere, omnesvim ejns secundumdisposilioneni terrarum provehit.
" 21. Nulla ~
ejus; sic homo in manu illius qui se fecit, et reddet igifiif Interiiio tericiurAjiosibTi et)bm-
illi secundumjudicium suum. Conlrariummalo bsnwm nium jus. ificatnrnni per quos nobis intellcctus gratiae
esi, el conlra mortemvila est; sic el contra-virum deiiipnsfralus.est, nisi ul qtti glorialur, in Doroino
juslumpeccator.Et sic inluere jn 4,nmia opera Aitis- glorietu.r (II Cor, x, 17)..Quis enim disculiet opera
simi: duo, duo '; unum conlra unum. Primo hic com- ' Domirii, ex eadem conspersione unum damnantis,
mendala est disciplina Dei : In multiludine, inquit, alterum justificantis? Liberum volunialis arhitrium
disciplinwDotninussepuravil.eos: unde, nisi a lieati- .' plurimuni valet; imoycro estiquidCriJ_sed iu vcnum-
ludine paradisi ? Et immUlavitvias <eomm, ut jam datis subpeccato (Rom. vy, 14) <piid vaiel? Caro,
tanquam moriales vivererit. Tunc facta est una massa inquit, concupiscitadvcrsusspiritum,el spiritus.adver-
- omnium, Yenieris de traduce stts carnem, ul non ea quw vultis fqpiatis (Gatat. v,
peccati 4 ef de poena
mortalitaiis, quamvis.Deo formanle et creanlequoe 17J. Pi;a_cipiturut i-ecle yiyain.us,Jiae ufiquejmer-
iona sunt. in omnibus cst.enim species el compago _cede - pi-oposita; ul iif .a.tcrnumbeale yivere merea-
corporis in tanla membrorum concordia, ut inde mur : sed quis potest reete vivcre ct hene operari,
nisi juslificatus ex fide ? P_raecipiturut credamus,'
lEr. etMss.,hrevitate. ->
-2J11editis,ex terraunde Adam. ul dono acceploSpiritus -sanctiper dileciionerabene
Kss.et atextugroecoapud Lxx. Particula, wtde, abesta
3 Editi,duocontraauo. Abest, operari possimus : sed quis poiesl. credere, nisi ali-
bris. contra, a -veteribusli- qua voc.ttione, hoc est, aliqiia rertfm tesiifieatiori?
_ 4 vjctorinuss:s., veniettsde radicepeccali. 1Kss,,reliquiwsalvwfiuni.
127 DE DIVERSISQUJESTIONIBUSAD SIMPLICIANUM, S. AUGUSTINI 128
tangalur? Quis habet in poteslate tali viso altingi fundat sapienles (ICor. i, 27),'ut eum intuens et
nienlem suain, quo ejusvoluntasmoveatur ad fidem? jiudore correclus, ego irrideam mulfos et prse qui-
Qus autero animo ampleclitur aliquid quod eum non busdam peccatoribus casliores, et prae quibusdam
delectal? aut quis babct in poleslale ut vel occurrat liiscatoribus oratores. Nonne advertimus miiltos
quod eum deleclare possit, vel delectet cum.occur- fideles nostros ambulantcs viam Dei, ex nulla parte
rerit ? Cum ergo nos ea delectarit quibus proficiamus .ingenio comparari, nori dicam quorumdam baeretico-
ad Deura, inspiratur hoc et pr__belur gralia Dei, rum, sed efiam mimorum "' Item non videmus quos-
non nulu noslro et industria aul operum merilis dam homines ulriusque sexus in conjugali caslitale
comparatur; quia ut sil'nutus volunlatis, ut sit in- vivenles sine querela, et tamen vel hoereticosvel
dustria studii, ut sint opera charitale fervenlia, ille paganos, vcl eliam in vera fide et vera Ecclesia sic
tribuil, ille largitur. Petere j'ubemur nl accipiamus, " lcpidos, ul eos miremur merelricum et histrionum
et quoerere ut inveniamus, et pulsare ut aperiatur subito cqnversorum, non solum patientia el lempe-
nobis (Matlh. vn, 7). Nonne aliquando ipsa oratio rantia , sed eliam fide, spe, charilate superari?
nostra sic lepida cst, vel pblius frigida et pene Hestat ergo ut voluntates eliganlur. Sed voluntas
\nulla 1, imo omnino interdura ila nulla, ut neque ipsa, nisi aliquid occurrerit quod delectet atque
hoc in nobis cum dolore advertamus ? quia si vel invilet animum , moveri nullo niodo polest : hoc
hoc dolemus, jam oramus: Quid ergo aliud osten- autem ut occurrat, non esl in hominis potestate.
ditur nobis, nisi quia et petere el quocrere el pulsare Quid volehat Saulus, nisi invadere, frahere, vincire,
ille concedit, qui ul hoec faciamus, jiibel. Igitur necare Chrisiianqs ? Quam rahida vohmtas, quam
non volentis, neque currenlis, sed miserentisest Dei: furiosa, quam coeca! qui lamen una desuper voce
quandoquidem nec velle nec currere, nisi eo mo- prostratus, occurrente utique lali viso, quo mens illa
vente atqne excitante, polerimus. et volunlas refracla saevilia retorquerefur et corri-
22. Quod si electio lric fit aliqua , ut sic intelliga- gerelur ad fidem, re.pente ex Evangelii mirabili
mus quod dictum est, Reliquiwper eleclionemgralim persecutore mirabilior pracdicator effectus esl (Act.
satvmfaclw sunt (Rom. xi, 5); non ul juslificalorum VIII, 5, el ix, 1). Et tamen quid dicemus? Numquid
electio fiat ad vilam oelernara, sed ut eligantur qui iniquitas esl apud Deum, exigentem a quo placet,
justificentur : eerte ita occulla esl hoecelectio, utin donanlem cui placel? qui nequaquam exigit indebi-
eadera conspersione nobis prorsus apparere non lum, nequaquam_donal alienum. Numquidiniquilas
possit; aut si apparet quibusdam, ego in hac re est apud Deum ? Absit. Quare famen huic ila, et
'
infirmitalem raeam faleor. Non enini habeo quod liuic non ita? 0 homo, tu quis es? Debitum si non
inluear in eligendis bominibus ad gratiam salutarem, reddis, habes quod graluleris : si reddis, non habes
si ad examen hujus electionis aliqua cogitalione per- quod queraris. Credamus tantum, etsi capere non
mittor, nisi vel majus ingcnium, vel minora peccala, valemus, quoniam qui universam creaturam et spiri-
vel ulrumque : addamus eliam, si placet, honeslas tualein et corporalem fecit et condidil, omnia in
ulilesque doctrinas. Quisquis ergo fuerit quam mini- numero et pondere et mensura disponit (Sap. xi,
niis peccalis irrelitus alque maculalus, (nam nullis 21). Scd inscrutabilia sunt jtidicia ejns, el investi-
quis potesl?) et acer ingenio, el liberalibus artibus gabiles viae ejus (Rom. xi, 33). DicamusAlle.luia, et
expolitus, eligendus videtur ad graliam. Sed cum collaudemus caniicum, el non dicamus, Quid hoc?
hoc statuero, ita me ridebit ille qui infirma mundi vcl, quid lioc? Omnia eniiu in lemporc suo crea.a
elegit ul confundat fortia, et stulla mundi ut con- sunl (Eccli. xxxix. 19, 26).
1 Lov.,plenenulta.AtAm.,Er.et Mss.,penentilla.

LIBER SECUNDUS.

Incaelerasquaestiones
quinquevel sex a Simpliciano
propositasex libris Regum.

- PRJIFATIO.
Salisjam de Apostolome ad propositare- quam per speculum, sicut idem apostolus ait,'Vide-
spondisseexislimo: nunc ad ea quoede libris Regnorum nms nuncper speculumel in wnigmale(I Cor. xni, 12),
- requisisii «iliudvolumenaggrediar;quoe,sieutmulla et nee evideniissimamdetegit speciem, nec prorsus ob <
propc omnia velerum Librorum, figuraliora sunt, et tegit veriiatem. Aggrediarergo1 el isla, duce Domino,
- mysicriorum velaminibus involuta. Quamvis autem luis polius sublevatus orationibus, quam jussionibus
-ex eo qttod transierimus adChristuui, auferatur vela- aggravalus. Prsesertim quia exepistola tua non 2 lioc
mcn (II Cor. m, 16) : tamen videmus nunc in oeni-
1 inveleribuslibris,aggrediamurergo; et consequenter
groale, (uncautem faciead faciem1. Velaraen quippe infrapluralimmiero,subievali,aggravati.
omni modointerclndil aspecltiin; sen.giiia vero, lan- 2 Locusveleruni codicumope f edinlegratus,quiin ante
editisomissahic negante parlicula, sic pauloposljaee-
1 vetustissimusliber Corbeiensis, bal, in quo revera oblemperurem,nisi miltiessetdifficilli-
faciemad /ac'em;juxta
graecum. mutn.
409 LIBER SECUNDUS. 130.
le intellexi quayere, quid hsec-in prophetia signifi- prophelia est; nam magis ipsam vocal Apostolus pror
ccnt: in quo revera oljtemperarc mihi esset difficil- pbetiarn (I Cor. ,xni, 2) : sicut Joseph meruil inielli-
linium ; quia el de lota eornmdem contexlione iibro- gere, quod Pharao non nisi videre 1; elDanielcxpohit
rum ducenda essel ihtenlio", clsi essel jjrqmplior regi, quod ille cernil et neseil. Cum vero ila m.ensaf7
intellecttis, inaguitudo tamen operis impediref; ficitur, utnoiiTerum imagines conjeciurali examina-
quse si subeunda esl, prolixiusoliuin tempusque fla- lione intelligat, scd res ipsas Inlueatur, sicut inielligi-
gilal: sed nunc ipsas rerum proprietates geslarum , tur sapicntiaefyustitia omnisque incommuiabilis et
quseiiis verbis quorum a lefacta commemoraiio esl, divina species, ad pj-ophetiam de qua nunc"aginms
significantur, quomodo inteliigercm nosse dignalus es non pertinet. Ulroqtie aulem munere proplielise do-
el meis litteris aperiri.. nantur hi qui etrerum imagines in spirilu vident, et
Qc_£STioPKIMA. — Spiritu Dei diversomodoafficiuntur quid valeant simul inlelligunt," aut cerle manifestis
prophetw.Propheliahabilu perpetuo, et affeciutratts- locutionlbus in ipsa deraonstratione infbrroantur, sic-
ilorio. Spirilus Dei sine additainenlointelligitur bo- ut in Apocalypsi quaedam exponuntur. Nescientes
nus. An eodemnomineinlelligendus Spiritus sanctus autem afficit prophetix spirilus, sieut Caiphas cum
Patri et Filio consubstanlialis.Spirhus Dei in Saiile esset pontifex prophetavil de Domino quod expediret
bonusel malus quomodo. Saul persequens Davidem unummoripro ioia gente'(Joan. xi, 49, S0), cumaliud
spiritu prophelicoet bono correplus. Munera qumdam inverbisquaedicebalatlenderet;quaenohseaseipsodi-
Spirilus sancti haberi. sine charilate. Sine charitate cere nesciebat. Abundantin sanctis Libris exempla; et
, munera alia Spiritus sancliif.hil prosunt. An prophelia res prudentiaetuaenotissimasloquof. Nonenim ista dicis
Jtabeatursine charilate. Hwrelicosei schismaticosha- ex me, sed in eis me percontando probas,et cognoscere
berejtlia dona Spirilus sancli prwler cltarilatem. Spi- cupiens proficienlem, et corrigere paratus errantem.
ritus malus cur diclus spiritus Domini. Hoc autem verbo, quod positum est, Et,in$iluitin,eum
1. Et primum quidem quod deprimoRegnorum libro spiritus; tanquam ex abdito diyinilatis secreto repen-
jussisti ut exponerem, quomodo diclum sil, Et insiluit tinus significatur alflatus. Horum igilur modorum
spiritus Domini in Sa "Wcuinalibi dical, El spirilus . quonam potius affectum esse intelligamus Saiil, salis
Doinini malus in Saiil (I Reg. xvi, 14). Ita enim apparet ex eo quod ibi seriptum est, ConveriitDeus in
scriplum est : Et factum esl cum converlerel humerum Saiil cor aliud. Sic enim aliam cordis affectionem si-
suum, ut iret a Samuel, converlitDeusin Saul cor atiud, gnificat, quam 2 convertendo fecit Deus ut imaginum
el venerunt omnia signa illa die : et venit inde in col- signilicantium et praefiguranliumcapax fieret, ad pro-
lem, el ecceclforusprophelarum in obviamilli, et insi- pheticam divinationem.
luil in iltum spiritus Dei, et propheUvilin medioeorum 2. Tantum autem distal inter propheliam prophe-
(Id.x, 9, 10). Praedixerat eniin haecilli Samuel, cum tarum, sicut Isaias, sicut Jeremias , et caeteri hujus- -
cum j*ussusunxissel. Et hoc quideni non puto habere modi fuerunt, atque istara transitoriam quae in Saiil
aliquid quseslionis. Spirilus enim ubi vult spiral (Joan. apparuit, quanlum dislat inter loquelam hunianam,
in, 8): et spiritum propheliee nullarum animarum cum loquuntur homines, et cum eadem loquela pro*
potest maculare contactus. Allingit enim ubique pro_ pter necessarium prodigiara asina locula est, in qua
pter suam mundiliam (Sap. vn, 2.). Afficitautemnon sedebat Balaam propbeta ( Xum. xxn, 28). Accepit
omnes eodem modo, sed alios per informaiionem spi- enim hoc ad lemptis illud jnnientum-, uLDeus quod
ritus eorumdem hominum, ubi rertim demonslrantur statuerat demonslraret, non ut hahitu perpeluoinier
imagines; alios per fructummenlis ad intelligentiam; homines bestia loqueretur. Aui si hoc exemplumma.
alios utraquc inspiratione; alios etiam nescientes. Sed j'ore differenlia remotum est; mullo minusmirandum
per informalionem'spirilus duobus roodis : aut per est homini reprobo datam fuisse ad momenlum leni-
somniuin, sicul nnn solum plerique saucli, sed et poris affeetu transitorio prophetiani, quando ille de-
Pharao et Nabucbodonosor rex vidit quod nemo derat, qui et asinam cum voluitloquifecit. Magisenim
ebrum inielligere valebat, sed tamen videre uterque distat pecus ab homine, quam homo reprqbus ab
potuerat (Gen. XLI,elDan. II-IV): aut per demonslra- .- eleelis, sed tamen homlnibus. Non enim si quisquam
tionem in ecslasi; quod nonnulli Latini stuporem* in- dixerit aliquid quod ad^sapientiam pertinet, continuo
lerpretantur; mirum siproprie, sed vicine tamen/ ^ sapiens exislimandus est. Sie nec quisquam, si ali-
cum sit mentis alienalio a sensibuscorporis, ut_spiritusi quando prophelavcrit, j'am inler proplietas. numeraT i
liominisdivino spirilu assumplus capiendis atque ,in- bilur : cum.et Dominus in Evangeliq dical qposdara '
luendis imaglnihus vacet; sicut Danieli demonstra- cum gaudio verbum excipere, el radicis allitudinem
tum esl quod non intelligebat, et Petro illud vas sub- non babere, sed esse lemporales (Mailh..
xm, 20,
missum de coelo quatuor iineis 2(Act. x, 11): nam et; 21). Ideoque sicut consequens indical leclio, faclum
ipse qiiid illa demonstratio figuraret postea cognovit. est in parabolam, Si el Saitl infer prophelas3 (IReg.x,
Per fructum aulem irientis ad inlelligenliam uno mo- 12)? Hoc igitur mirari desinamus , cum in homini.-
do, cum haec ipsa quaedemonstrantur imaginibus quid[ bus apparet divinitus aliquid, quorum vel mcriluni
signifieent et quo pertineant revelatur; quoeceflior
1 octoMss.,pavorem. ^Lov., quod Pltarao'noii potuil nisi videre. At editi
2 SicpraeipuiMss.At editi, linteis. alii etMss.non 'haXi'inl,poluit;quia subauditur,'nieruiU,
%Edili,quia. Cujus loco MSS.,quam
(o) Forie, ductmn,vel, provectum. **•
Ita Slss.Ateditf, sic-etSa&lmter vrojriietss?
451 DE DIYERSIS QU/ESTIONIRUSAD SIMPLICIANUM,S. AUGUSTINl 132
vel.habitum excedit, cum forle vult Deus cujusdam cendi quideni voluntas diabolo eratl, sed tamen a
significalionis gratia tale aliquid demonstrari. Bomino Deo poteslalem petebat, dicens, Mttte md-
3. Si-autem hoc raovcl, quad postea Saiil malo "numluam , et tange carhem ejus (Job n , 5) : quamvis
spiritu invadente praefocabatur, qui' prius propbelise hoe esset, si permittereturV ipse facturus. Ipsam
spirilum accepei-al; neqiie hoc'mirandura est. IHud enim permissionem pelebal boc modo, el roanuin
enim facium est ex dispensatione al_iquid_significandi, Domini appellabat permissam a Domino manuiii
hoc ex merito vindicandi. Nec niovere nos debent suain ,•id est, ipsam poteslatem quam volebat aeci-
haee allernanlia in auimo buraano, hoc est in crea- pere. Cui congruit illud in Evangelio, quod Dpniinus
tura mut_abili;pra_seiiim eo lempoi'e quo caro cor- disciptilis ait, Hac nocle posiulavitsaianas vexare vos
ruptibilis mortalisque porlatur.An non videmus in sicul triticum (Luc. xxn, 51). Dicius esf ergb spiritus
ipso Peiro, quantunv indicat Evangeliunv, exsiitlsse Dei malus, hoc est minister Dei ad faciendum in
lantanv confessionem, ut audire meruerit, Beatus'es Saiil 2 quod etim pati judex bihnipbtenlissimus judi-
Simon Bar Jona, quia noti revelavil "libicaro et san- cabat.. Quoniam spiriius ille vpluntate qna malus
guis, sed -Pater meus quv in cmlisest 7 et paulo post eral, non erat Dei: creatura vero qua condifus eral,
tam carnaliter eum de Domini passione sensisse, ut et poteslate quam non sua, sed Domirii omnium
Stalim audierit, Vade posl me, Satana, scundalum sequiiale acceperat, Dei erat. Verba eiiam Ipsa Scri-
mihies; non enim sapis qum Dei sunt, sed quwliomi- pluraruro ila se habent : Ei pefrexit, inquit, Samuel,
.ittin-(Malth. xvi, -1'7, 23) ? Et fortasse 4 aliquanto in- et abiil in Ramallia; el spirilus Dominirecessita Saiil,
terius intelligentibus tantum valet ad visa illa menlis et comprehendileum spiritus malignus a Domino 3, et
haec differentia, qua Petrus primo intellexit DeoPatre suffocabaleum. Et dixerunt pueri Saiil ad eum : Ecce
revelante, quod Filitis Deiesset Ghristus, et posiea ne Spiritus Domini malignus suffocal te (I Reg. xvi", 13-
morerelurextimuil; quantum valeladdistinguenda vi- 15). Hoc igitur a pueiis ejus quomodo sit dictura ,
sa.quae in spiritu hominis alieuata menie imaginarie spiritus Domini malignus, superiora verba indicanl
fiunt,revelatlo prophetiie tjua primo alflalus est Saul, narranlis Scriplurse etdicentis, Spiriiusmalignus aDo-
et commixtio spiritus mali quq poslea premebatur. mino. Secundura enim hoc Domini 4, qutid a Domino.
-i. Jamvero Illud!, qnod etiaro raaltis appeilatits est - Quia per se ipsum "vellenocereliahebat, id est, com-.
sphilus Dbmini, sic inteiligitiir, quoinododictum est, prebendere Saiil; posse aulem non hahebat, nisi
Dbmini esl leira (Psal. xxm, 1): tiinquam crcatura summa jusliiia sinereiur. Sienim juste vindicatDeus,
et- inejus posila polesiate. Aut si propterea non con- quemadniodum ipse dicit Aposlolus, cum tradit homi-
gruit hoc locillionis exemplum , quia lerra non est _ ries in concujjiscentias cordis eoriim (Rom.t, 24);
rriala; omnis enim creatui'a Dei bona"est (ITiin, iv, non mirum si nlbilominus juste viridicans fradif eos
4)-: illud congruat, qnod ipse Saiil janv reprobus ct etiam in concupiscentias aliorum nocere volenlium,
scelestus atque ingfalus sancto David, persecutor sua semper incommutabili sequifate servaia.
etiam ejus, cunvsoevissimoeinvidiaejfacibus agitare- 8J.Animadvcrtendum sane est, cumaddiiaroento
lur, laraen adhuc Chrislris Domiiii dicebatur; sicut dici, spirilus Dei malus. Cum aulcm tantummodo
ehm appellavil ipse David, cum vindicavit exsiin- dicitur, spirilus Dei, eliamsi non addaluf' bonus,
ctum (II Reg. i, 14, 13). Sed magis arbitror raali- ex hocintelligilur bouus. Unde appai'el honum spiri-
gnum spirilum a quo vexabatur Saitl, ideo dictum tum secundura suhstanliam, malum auiem secmi-
spiritum Domini, quod oceulto Domiiiij'udicio Saii- dum minislerium dicispiiilum Dei. Quaiiquam-quacri
Iem vexabat. Ulilur eniiii Deus ministiis eiiamspirili- adliuc possil ulrum cura spirilusDei dicitur, ei ex hoc
bus malis 2 ad vindictam malorum, vel ad bonoriim ipSojam, etsi nihil addatur, intelligitur bonus, ille
1
probationehi'; alio modo ad illam rera, alio ad inlelligalur qtii et,t in Triniiate consubslautialis Patri
islam. Quamvis enim inde sit quisque malignus spi- et Filio Sjjiritus sanclus, dequo dicitur, Vbi aulem
ritus 8, quia mala voluntate nocere appetit; lamen Spiritus Doinini, ibi- libertas (II Cor. ni, 17); el ite-
nocendi' polestalera non accipit, nisi ab illo sub quo rum, Nobis autem revetavilDeus per Spirilum suum ;
sunt omnia certis et justis merilorum gradibus ordi- el illud, Sic et quwDei sunl, neino scii nisi Spirilus
nata.' Quia sicut non est maia volunlas a Deo, sic DevfVCor. n, 10, 11). Et roultis locis hoc modo di-
noiv est jiotestas nisi a Deo (fiom. xm, 1). Quamvis cilur Spiritus Dci, et intelligitur Spiritus sancfus ,
eniih' sit in cujusque potesiate quld I vclit, non est eliamsi non addatur : quoniam ea quae erieumstani,
lameri in cujusque poteslate quid possii vel facere salis indicant de qho-dicatur; ita ut aliquando nec
cuiqiiam vel aquoquam pali. Namet ipse Filius uni- Dei addalur, et intelligatur tamen ille Spirllus Dei
cus Dei passurus ad' tempus humiliter homlni super- principaliter saticlus. Nam quem alium commemo-
be loquenti et dieenli quodpotestalem haberet occi- rat 1, uhi dicit, Ipse Spiritus leslimonium dat spiriiui
dendi eum vel dimittendi : Non haberes, inquit", in noslro , quia sumus filii Dei; ei, Ipse Spiriius adjuval
me potestatem; nisi.dala tibi essel desuper (Joan. xix,
11). -Diabolusetiam volens nocere justo Yiro Job,'no- 1 Er.ac tres Mss.,voluiitalediaboiuserat.
1 m antiquissimoCorbeiensiMs.,e. 2 Editi, ad faciendummalmn in saul'. Abest, maium,
' AhquotMss.,immmdis. fors. a Mss. x
8 LOV,,Spiritus DominirAbes.r Domim, ab Er. et * 3Yaticanilibri, spiritusmalusa Domina.
«•Editif£ecwidmnrenintlwcf 8neBdaii«'
inquUrdDotnmOj
tffl*e£Mss.
"
j53 LiBER SECUNDUS. 154
infirmitatem nosiram (Rom. vin, 16, 26); ct, Hmc spiritus Dei vel spiritus Domini, aliquid aliud signifi-
omnia operatur unus aique idem Spirittis, dividens' cari qiiam Spiiiltim sanclum. Sed clsi est forle quod
sihgula unicuique1 proulvult; et, Divisionesdonalio- in proesentia nbn occurrat, illud cer.te arbilror non
num siint, idem autem. Spirilusjl Cor. xu, II, 4)? In teniere dici, quoties in sanctis eloquiis comuiemova-
liis enim omnibus sententiis, nec Dei, nec sanctus esL tur spiritus Dei, neqtie addilur aliquid, sive ille Pafri
addilum, et tamen ipse inlelligitur. Sed nescioutium et Filio consubstanlialls Spirilus sanclus, sive aliqua
manifeslo aliqtio exemplo prcbari possit, alicubi spi- creatura invisibilis inlelligatu.r, malnm lamen non
rilum Dei dictura sine addifamento, ubi Spiritus ille posse inlelligi, nisi addatur etiam malus. Malo enjtn
sauclnsnonsignificetur, sed aliquis quaravis bonus, quia bcne uti.tur Dcus ad rainislerium judicii sui, ap-
creaius lamen et conditus. Quae prolerunlur eninv pellatur ctiam ipse splrilus Dei, ad vindiciam malo-
dubia sunl, et indigent clariore documento; sicul illud ruin cl disciplinam vel probalionem bonoruin.
quod scriptum est, Spiritus Dei superferebalnr super 6.*Nec illud nioyere jam nos debel, quod.postea
aquain11(Gen.i, 2). Namet ibIJ_r*>irilum'sanetum acci- sciijitum esi, eumdem Saiilem spinlu Dei super sc
pere quid impedial, non invenio. Cum enim aquarum faclo prophetasse, quomodopost bonum spiritum spi-
nomine illa materies insinuettir informis 3, qiioede ritus malus; et rursum post malum bonus. Hoc enim
nihilo facia esl, unde omnia fierenl; quid probibet fit, non mulabilitaie Sjriiitussancti, qui est incommu-
'
inlelligere Spiritum sanctum Conditoris, quod snper- tabilis cura Patre et Filio, sed mulabililate animi bu-
fcrebalur huic materise, non Iocorum gradibus inler- mani, Deocuncla distribuenle, sivemalis pro raerito
vallisque spafiorum, quod nequaquairi de ulla re in- damiiaiionisvelemendalioriis, sivebonis pro largitate
corporea recle dicitur, sed excellentia el eminentia gratiee suae. Quanquamvideri possit eliam idem fuisse .
dominanlis super omnia voluntatis, ul orania conde- Dei spiritus semper in Saiil; malus autem illi, quod
reninr? Praesertimcum ea loeutio, sicul illarum Scri- cj'us sanctiialis 1 cajiax non esset. Sed non recle hoc
pturarnm mos esl, eliam prophelicum quiddam sonet, videtur. Tuiior esl enim ille serisuset verior, ulpro mu-
niysteritimque fuluri Baptismatis ex aqua el Spiritu tabilitale affectionis humanse Spiritus Dei bonus ,bene
sanclo nasciluri populi pracfigurel4. Non ergo cogit afficiat, velad propheiiani, veladopusquadlibetaliud
dictum Et Dei in munere afficiat aulem "
quod est, Spiritus superferebatur divino; malns raale, qui pro-
Super aquam, illuin intelligere spirilum, sient non- pter minislcrium divinseoequitatisomnia distribuenlis
nulli volunl, quo mtindi moles universa isla corporea el omnibus recte utentis dicitur el ipse spirilus Dei:
velut animalur, ad ministerium quorumque gignen- proasertimquia dictum est, Recessitab eo SpirilusDei,
_liur_i, et in sua specie conlinendarum corporalium el comprehenditeutn spirilus malignusa Domino.Nullo
crealurarum. Creatura est enim quidquid est (ale. euim pacto poiest idera videri recessisse et apprehen-
Illud eljam quod scriptum est, QuoniamSpirilus Do- - disse. Porro autem iii nonnullis exemplarihtis, ct cis
mini replevitorbem terrarum (Sap. i, 7), non desunt niaxime quae de lingua bebroearid verbum videntur
qui eumdem spiriluni velinl sccipi, invisibilem sci- exprcssa, inveiiitur Spiritus Dei sine addifamentoj.o-
licel creaturam cuncla visibilia universali quadam siius; et inielligitur raalus ex.eo quod ariijilebat Saul,
conspiratione vegelaniem atque "conliiieniem. Sed el reficiebal eum David tangcndo ciiharam. Manife-
rieque hicvideo quid impediat intelligere Spiritunf slum est tamen, ideo non additum malus",quin paulo
sanctum, cum ipse Deus dical apud prophelam, Cot- superius jam dictum erat, et de vicinitale Scriplurac
lum et terram ego impleo (Jerem. xxm, 24). Non subaudiri el intelligi polcrat: Ita enim in hujtismodi
enini sine suo Spirilu sanclo implel Deus ccelum et exemjriaribus legitur: Lgilur quandocttmque.spiriius
terram. Quid ergo mirum si de Spirilu sanclo ejus Domini arripiebat Saul, totlebulDavid cilharam et
dicium est, Replcvil orbem terrarum? Aliler enim percutiebat nianu sua, et refocillabalur Saul, et
repleisanctificando, sicut de Slephano dicittir, Re- levius habebat: recedebat enhn db eo. spiritus malus.
pielus est Spirilu sanclo (Act. vi, S, et vn, 5S); et Sive crgo quod hic non est dictum, spirilus Dei;,
de cseteris lalibus : aliter ergo replet sanclificante sed tantumniodo, sjjiritus malu_s:"quod ibi .minus
graiia 6, sicut quosdam sanctos ; aliter atlestanlc dictum eral, tanquam redditum apparef, sive quia
alque ordinante prsesenlia6, sicut omnia. Quamobrem superius ita positum erat, Et dixerunt servi Saul
nescio utrum ceiio aliquo docuinento Scripturarum ad eum : Ecce spiritus Dei malus exagital' le;. ju-
possit ostendi, cum sine ullo additamento dicitur beal dominus noster, et servi lui qui coram le sunl qum-
rent hominemscienlempsallere cilhara, ut quando ar-
1EdilicumYulgala,singulis.AtveluslissimusMs.€orbe-
iensis,unicuique;quodpleniusrespondetgraecoidia ecasto. ripuerit ie spiritus Dei malus, psallat, ptqnu sua, el le-
pro quoAuguslinusinlerdum,propria umcuique.Sicinfra, vius feras (IReg. xvi, 23,15, 16); non opns erat, ctinv
n. 7. rursum dicerelur, quqndocumquespiritus,Dei arripie-
2 sic Mss_.
juxta graecumLXX.At editi, ferebatursuper
aquas. bat Saiil, addere malum, quianotum.eral dequo luuc
3 Corbeiensiset -YaticanusMss., insinuarelur infor-
mis. dicerelur.
4 sic Mss.Editivero, quoddamsonelmysterium,quofu- 7. Verumlamen illa quoestio major..est, et noir
turi taplismatisex aquaet spiritu sanclbnasciluripopuli transitoria
prmfigurare'.tur. animiintentionejimanda, qiiod cuin Saiil
'c sic MSS.At editi, aliter auiem replet sanclificante persequeretur David innocentem, plenus invidia et
graiia.
* sex Mss.fpmsckntia. 1 yeteres libti, sancte; fbrte po, iaheii, -'
- i55 DE DIVERSIS QUJESTIONIBUSAD SIMPLICIANUM,S. AUGUSTINI 136
livore vesanus, \faclus esl super eum Spiriius Dei, et tem fidesin codcm Spiritu; alii donalio curationumin
ambulabatingrediens, et prophelabat. Non enim polest uno Spirilu; alii operaliones virlulum, alii prophetia,
hic nisi spiritus bonus intelligi, per quem sanctiPro- alii dijudicalio spirituum, atieri genera .linguarum.
'
phetse futurarum rerum imagines Jet visa cernebant; Omnia aulem hmc operatur unus atque idem Spirilus,
non ex eo tanlum quia dictum est, Et prophelabat: dividens propria unicuique prout vult. Salis ergo ap-
nam in exemplaribus quse sunt ex hebrseo, hoc quo- paretinterdona Spiiittis sancti esse propheiiam, quam
que invenilur de spiritu malo dictum ita, Posi diem lameis si quis haheat, ef charilalem non habeal, nihil
autetnalleruminvasilspirilusDei malus Saiil,el prophe- est. Ex quo inlelligilur fieri posse ut quidam etiam
labat in mediodomussum (I Reg. xvm, 10). Et in aliis indigni vita aelerna regnoqtie.coeloriim, asperganlur
divinarum Scripturarum locis'"sa_pe invenilur quod tamen quibusdam Spiritus saneti muneribus non ha-
prophetia 11011 tantum bona, sed et raala dicalur; et henles cliarilatem, sine qua illa munera non nihil
prophetse dicti sunl Baalim (111Reg. xvm, 19, 22, 25, sunt,sed nihil eisprosunt. Prophelia quippesbvecha-
40); el exjirobralum est quibusdam quia propbela - ritate, sicut jain demonslratum est, non perducit ad
"baiitin Baal (Jerem. u, 8). Non ergo necesse esl in- regnum Dci: charilas vero sine prophetia utique per-
telligi propterea bonum spirilum, qui factus est supcr ducit. Cum enim loquens de membris Chrisli ait,
Saiil postea, quia dicluni est, et ambulabat ingrediens, Numquid omnes aposlcAi?numquid omnes prophelw?
et prophetabat: sed quia sine additamento posilum esl, indubitanter ostendit etiam eum qui jjrophetiam non
Et faclus eliam est super eum Spirilus Dei. Non enim habet, posse inmembris Chrisii numerari: ubi quem
sicut in illo loco dicfuni erat.supra, Spirilus Dei ma- Iocum haberet, si chaiitalem, sine qua homo nihil
lus; ut ex hoc posset eliam in consequentibus subau- est, non haberel? Nnllo autem modo ita diceret,
diri: quin imo superiora magis magisque atteslanlur quando de membris agebat quibus Christi corpus im-
illum spiritum Dei bonumfuisse et vere propheiicuni. plelur, Numquid omnes habent cliaritalem? quemad-
David enim erat cum Samuele, et raisit Satil nuntios modum di.xil,Numquid omnesaposloli?nuntquidomnes
qui apprehenderent David. Quando autem Sarouel prophetw? numquid omnes virlules? numquid otnnes
erat iuier prophetas et ccetum projihetarum, qui illo dona habenlcuralionum (I Cor. xn, 7-11, 29,xm, 3)?
temporc propliet"abant,Jiuiilii qui missisunl, acceplo elcaelera hujusmodi.
eodem spiriiu prophelaverunt, missisque aliis boc 9. Sed dicit aliquis posse qnidem fieri ut prophe-
conligit, et terliis nihilominus: poslea cum et, ipse liam quisque non haheal, el lamen habeat charita-
Saiil venisset, faclus est eliam super eum Spirilus Dei, tem, alqueidco Christi membiis annumeralus inhse-
et ambulabal ingrediens, cl prophetabal. Cunv enim di- reat: sedfieri non posse ut propheiiam habeal, etnon
citur, Factus esl etiamsuperipsos Spiritus Dei, et pro- habeat charilaiem; nihil enim esl hoino habens pro-
phelabanl cl ipsi; idem utique eral spirilus, qui erat pheliam sine charitale. Ita fortasse, quemadmodum
in prophetis, inter quos et Samuel inventus est (I Reg. possumus dicere, nil.il esse homineni habentem ani-
xix, 20-23): ex hoc itaque necesse est inlelligi illura niaui sine mente: non quia potest inveniri homo qul
spirilum bonum. Atque ideoquoestio diligenter discu- menlem non baheat liabens aniinam; sed quianihil
tienda est, quomodo et illi cum missi essenl ad le- esset, si inveniri posset. Sic etiam dici potest,"Si cor-
nendum hominem et ad necem adducendum, tali pus iiguram habeat, colorem non habeat, videri noa
spiritu aflici meruerunl, et Saiil ipge qui miserat, potesl: non quia est corpus cui desil color; sed quia
veniens el ipse, et sanguinem innocentem quaerens si esset, cerni non posset. lta fortasse dicfumest quod
effundere, accipere meruit illum spiritum, et pro- si quis habeat propheiiam, et charitatem non habeal,
phelare.. nibil est: non quia potest in tjuoquam esse prophetia
8. Hicnimirumbecurrit illud, quod aposlolusPau- sine charitale; scd quia si esset, prodesse non pos-
lusapertissime expouit, supereminenlem viamdemon- set. Opus est igitur ad solvendam istam quaestionem,
strans: Si linguis Itominumloquar, Inquit, el Angelo- ut oslendamusaliqueihreprdbum hoc donum hahuisse
rum, charilatem autem non habeam, factus sum velul prophetise : quod si neminem inveniremus, hoc isie
wramentumsorians, aut cymbalumtinniens. El si ha- ipse Saiil satis oslenderet. Sed tamen ille etiam Ba-
bueropropheliaml, et scieroomniasacrdmentael omiiem laam reprobus apparel; non enim eum tacet Scri-
'
scientiam, et si habuero oinnem fidem, ita ul monies ptura divino judicio esse damnatum : el tamen pro-
transferam, charilalem aulem non habeam, niliil sum. phetiam habebat; et quia charitas ei deerat, inerat
Et si dislribueroomnemsubstanliammeamfiet si tradi- voluntas maledicendi populoIsrael, quam hosiis pre-
dero corpus meum ut ardeam, cltaritalem aulem non lio comparaverat, qui eum ad maledicendunmiercede
habeam, nihil mihi prodest. Quo in loco manifestum conduxeral; dono lamen illo proplielandi, quoasper
esl eutn munera illa commemorasse, quse Spiiitus gebatur, benedicebat invitus (Num. XXII-XXIV). Nec
sancli divisionibus dantur, sicul superius dicit: Vni- verba illa parum atteslaniur huic sententioe, quaein
aiique aulem dalur manifeslalioSpirilus ad utililaletn; EvangelioscripfajBunl, multos dicluros inilladie, Do-
alii quidem per Spirilum dalur sermo sapienlim; alii tnine, Domine,in nomineluomanducavimusctbibimus1,
sermo scientimsecundumeumdem Spiriium; alleri au- el in nomineluo prophelavimus,el in nominelue virlu-
1
- *Lov.,el si habuero propheliamomnem.&.best,omnemf Editi,coramte manducavimus. modo
AtMss., in ttominetuo
ab editisaliisetMss. manducavimus;quo posleaAugustinnsia librodeca-
I tecbjzandisEudihus,cap.16..et alibi saepe.
. LIBER SECUNDUS. - -
15-, 438
les mullas fecimus: quibus tamen diclurus est, Non Neque illud mirum est, rursum eumdem Saiil acce-
novivos; recedilea me, operarii iniquitaiis (Malllt.vn, pisse spirilum prophetioe,cum persequerelur juslum,
22, 25). Non enimeos menlientes putamus isla diclu- el eum comprehensurus et necalurus venissel in lo-
ros in illo judicio, ubi nulltis erit fallendi locus, aut cum ubi erat congregatio prophetarum. Sic enim sa-
"
ullam vocem talium legimus, dicentium, Dileximus tis demonstratum est neminem de tali munere jam
te. Poterunt ergo dicere, In notnine tuo propltelavi- securum esse debere, tanquam sit acceplissimusDeo,
mus, cum sint improbi et reprobi: non autem pote- si non habeat charitatem: quandoquidemillud donum
runt dicere, Dileelionem quam mandasli, tenuimus. et Saiili dari potuit, propter arcanum quidem alicu-
Nam si dicentl, non eis respondebitur, Non novivos. j'ussacramenti; sed lamen dari potuit reprobato , et
In hoc eniin cognoscelur,inquit, quia discipuli mei invido, et ingralo, et reddenli mala pro bonis, et ne
estis,sivos invicemdiligatis(Joan. xm, 35). post ipsaro quidem aceeplionem spiritus correcto in
•10.Evemplum itaque liujus Satil resistit superbis melius atque mutato.
n'inniillis haerelicis, qui aiiquid boni de munerihus QO_EST. II. — De Deo niltil dignum dicitur. Prmscien-
sancti Spiiitus negant posse dari eis qui ad sortem tia an proprie sit in Deo. Scienlia quid, et quomo-
sanctorum 11011 pertinent : cum eis dicimus habere do in Deo. Ira, misericordia, et zelus Dei quo
illos posse sacramenlum Baplismi, qtiod cum adEc- sensu dichur. Rebus divinis vocabulaJiumana tri-
clesiam catholicamYeniunt, non est in eis ullo modo buunlur, sed ibi remotis imperfectionibus intelti-
violandum, aul quasi non habeant tradendum; sed genda. Sapienlia et scienliaunde differunl. Pmnitere
tamen eosnon ideo saluli debere confidere, quia non quomodo convenitDeo. Pceniientiaet zeluscur mi-
improbamus quod illos accepisse concedimus; sed nus videantur Deo congruere quam prwscientia, ira
oponere cngnoscere unitatis societalem vinculocha- et similia.
ritaiis lneundam, sine qua omnino quidquid habere 1. Age,j'am videamus quomodo dictum sit, Pceni-
potuerint, quamvis per se sanctum ac venerandum, tel mequodconsliluerimregemSaitl (IReg.xv,ll). Quse-
ipsi lamen nihil sunt, tanto indigniores effecli vifse ris enim, non utique in talium verborum intellectu
seternoeproemio,quanto illis donis nonbene usi sunt, rudis, sed rudimenta explorans mea palerno studio
quse in hac vita , quse transitoria ests acceperunt. el benigna cura, quomodo poeniteat aliquid Deum,
Non autem bene uiiiur, nisi charitas; et charitas in quo sit omnis praescientia. Ego vero, cum hoc de
omnia lolerat (I Cor. XIII, 7), atque ideo non scindit Deo dicitur, indignum aliquid dici-arbitrarer, si ali-
unilalem , cujus ipsa est foriissimum vinculum.Non quid dignum inveniretur quod de illo diceretur. Cum
enim ei scrvus ille non accepit lalenlum, aut aliquid vero verba omnia, quibus Iiuriianacolloquiaconserun-
aliud intelligitur (alentum quam inunus aliquod uli- turl, illius sempilerna virtus et divinitas mifabilite»
que divinuro : sed , Qui habet, dabitur ei; qui autem atque incunctanter excedat, quidquid de illo huma-
non habet, el quod habel auferetur ab eo (Mallh. xxv, niter dicitur, quod etiam hominibus aspernabile vi-
29). Quod non babel auferri non potest; sed aliud . dealur, ipsa humana admonetur infirmiias, etiam illa
non Iiabet, ul meriio auferatur quod habet: non ha- qiue congrnenler in Scripturis sanctis de Deo dictaj
bel charitaiero ulendi, ul auferalur quidquid aliud existimat, bumanaecapacitatiaptiora.esse quam divi-
liabet, quod sine charitate non prodest. nse sublimitaii; ac per hoc etiam ipsa transcendenda
11. Nonigilurmirnm est, regem Saiil et eo tem- esse sereniore 2 'inielleclu, sicut ista qualicumque
pore quo primum unctus est, accepissespiritum pro- transcensa sunl.
phetandi, et postea cum esset propter inohedien- 2. Quis est enim hominum, cni non occurrat
tiam reprobatus, recedenle ab eo spiritu Dominiar- in Deocuncta pfaesciente, poenitentiamesse non pos-
reptum esse malignO spirilu a Domino :qui etiam se? Etcerte latnen haecdtio verba sunt, poenitentiaet
spiritus Domini appellatus est propter ministerium; prsescientia, quorum quia unum congruere credimus
quia omnibus etiam spiritibus malisbene utiturDo- Deo, id esl praescientiam, negamus in eo esse poeni-
minus, vel ad damnationem quorumdam, vel ad tentiam. Cum vero alius liquidiore considerationeisla
emendationem, vel ad prohationeiii : et quamvis non perlraclans, quoesieritquemadmodum vel ipsa prae-
sit nialignilas a Domino, non esl tamen potestas riisi scientia Deocongruat, et invenerit hujus etiam verbi
a Deo (Rom. xm, 1); Dictusque est etiam sopor Do- notionem illius ineffabilidivinitale Ionge lateque su-
mini, qui occupaveratmilites ejusdem Saiil, cum Da- perari; non miratur ulruriique de illo propter homi-
vid hastaiu et scypbum abstulissel a capite dormienlis nes dici pgtuisse , de quo ulrumque propter ipsum

(llieg. xxvi, 12) non quia tunc sopor in Domino incongrue diceretur. Quid est eriim pfaescientia,'nisi
erat, ut ipse dormiret; sed quia ille sopor, qui tunc seientia futurorum? Quid autem fuiurum est Deo ,
horoines apprehenderat, nutu Dei erat infusus, ne qui omnia supergredilur tempora ? Si enim scienlia
David servi ejus s in co loco praesentia sentiretur. Dei res ipsas habet *, non sunt ei futurae, sed prae-
1 Dicunt,juxta Er. M.
s PleriqueMss.,Iramitura est. 1 SicMss.Editiautem, conferuntur:et inffa locohtanani-
s Editi,ne navidet servorumejtts.At Mss.,ne Davidservi ter, habehss\.,liumariilus.-
2 In editis",saniore; pro quo in Mss.,sereniore.
ejus. Forte legendum,ne David et servi ejus; scilieet 1 sicMss.exceplounoe Yaticanisqui eumante editisfe-
ipsiusAbisai,qut cumDavidad Saiilin castradescenderat,
exlib. 1 Keg.,"cap.26,f. 6. rebat, m scienliares ipsashabet.
SAKCT.AUGDST.VI. (Cinq.J
159 DE DIVERSIS QU&STIONIBUSAQ SIMPLICIANUM, S. AUGUSTINI 140
scntes;ae p.r hoc non j'am prsescienlia,sed tantum sano capite dixerit, ulla miseria tangi Deum? qiieni
scientia dici potest. Si aulem sicul in ordine tempo- tamen ubique Seriplura misericordem esse testatur.
ralium creaturarum, ita etapud eumnondumsunt quaa Ita zelum humanum non sine peste livoris imelligi-
futura sunt, sed ea praevenit sciendo; bis ergo ea mus: zelantem vero Deumnon ita, sed eodem verbo,
sentit, uno quidem modo seeundumfuturorum prse- non eodem modo.
scienliam, altero vero secundum praesentium scien- 5. Lungum est percurrere coelera, el sunt innume-
tiam. Aliquid ergo temporalilef accedit sciehliae rabilia quibus ostenditur mulla divina iisdem nomini-
Dei'; quod absurdissimum atque falsissimum' est. bus appellari quibus bumana, cum incomparabili di-
Neeenim potest qusevenlura proenoscit nosse cum versilate sejuncla sinl: nec tamen ffustra eadero sunt
venerinl; nisi bis innotescant 2, et praenoscendoan- rebus ulrisque indita vocahula, nisi qttia haec cogniia
tequam sint, et cognoscendocum jam stml. Ita fit ut quaein quolidiana consuetudine versantur, el expe-
(quodlonge a verilate seclusum esl) temporaliler rimentis usifalioribus innotescunt, nonnullam ad in-
aliquid accedat scienliae Dei, cum temporalia quse telligenda illa sublimia prsebenlviam. Cum enim
proesciuntur etiara praesentia senliuniur, quse non dempsero dehumana scientia mulabilitaiem, et trans-
sentiebanlur antequamfierent, sed tantuinraodo prae-' itus quosdam a cogitationein cogilalionem, cum re-
sciebantur. Si vero etiam cum venerint, qua. prae- colimus, rit cerriaraus animo quod in contuilu ejus
sciebantur esse ventura, nihii hovfaccedet scientiac paulo anle non erat, alque ila c"e parte in partem
Dei, sed manebit illa pfaescientia sicut erat etiam crebris recordationibus transilimris; unde etiam ex
priusquam venirent quae praesciebantur; quomodo parte dicit esse Apostolus iioslram scientiara (l Cor.
jam praescientia dicelur, quando non est rerum fu- xin , 9) : cum ergo hoec cun'cla detraxero, et re-
turarum ? Jam enim prsesentia sunt quoofulura cer- liquero solam vivaeitalem certae alque inconcus-
nebat, et paulo post erunt proeterila. Proeleritarum sseverilaiis una alque aelerna contemjjlaiionecun-
autem reruro, sicut praeseritlum, nullo modo potesl cla lustraniis ; imo non reliquero , non enim ha-
dici praescienlia.Reditur ergb ad id, utfiat rebus jam bet hoc humana scientia, sed pro viiibus cogi-
proesentibus scientia, quse eisdem rebus fuimis erat tavero; insinuatur niihi utcumque scientia Dei :
prseseieniia : et curii ea quaepraescientia erat prius, quod tamen nomen, ex eo quod sciendo aliquid
postea scientia fial in Deo, admitlit mulabiliiatem et non latet hbminem, poluit esse rei utrique commu-
temporalisesi;cum_sit D'eus,.quiveresummeque est, ne. Quanquamet in ipsis hominibus solet discerni a
necullaex parte niutabilis , nec ullo molu novitio sapientia scientia, ut etiam Apcstolusdicit, Alii qui-
temporalis. Placet ergo ut non dicamus prsescientiam dem per Spirilum dalur senno sapienliw, alii sermo
Dei,sed lantummodo scientiam"iquaeramus et hoc scienlimsecundum eumdem Spirilum ( Id. xn, 8) :
quomodo. Non enim scientiam solemus dicere in no in Deo autem nimirum non sunt hsecduo, sed unum.
his, nisi cum sensaet intellecta memoria retinemus; Et in homhiibus quidem hsecifa discerni probabiliter
eum meminimus aliquid sensisse nos vel intellexisse, solent, utsapientia perlineat ad inielleclum aeterno-
rit Id cum volumusrecolamus. Quod si ita in Deo esl, rum, scientia vero ad ea qusesensibtis corporis expe-
ul possil proprie-dici, hitelligit el i.itellexit, sentit rirour. Sed licet alius alinm differentiam profeiat,
et sensit; admiltit tempus, et subrepil iiiliilominus nisi tamen diversa essent, non sic ab Apostolodis-
jlla mutabilitas, quse longe a Dei substantia remo- tinguereniur. Qnod sane si ila est, tit nonien scien-
venda est. Et lamen et scit Deus, et praescit Deus tiserehus quasper^eiisuscorporis experimur, dejm-
ineffahili modo : sic eum et pcenitet ineffabilimodo. talumsit; nulla est omnino scientia Dei. Non enim
Curiienim scientia Dei Ionge distet ab huinana scien- Deus per se ipsum ex corpore et anima constat, sic-
tia, ita ut irridenda sit comparalio, uiraque famen ut homo. Sed melius dicitur aliam esse scicntiam
scientia vocatuf : et haec quidem humana lalis esi, Dei, et non ej'usdemgeneris, cujus ista est quae ho-
ut dicat de illa Aposlolus etiam , Scientia deslruelur minum dicitur : sicui etiam idipsum quod Deus dici-
(I Cor. xm, 8); quod nullo modo recle de scienlia Dei tur, longe aliud est, quam queinadmodum dietum
dici potest. Sic et ira hominis lurbida cst el non sine est quia stetit in synagoga deorum(Psal. LXXXI,1).
crucialu animi: ira vero Dei,dequadicitui'inEvange- Tamen ad non latei'e quoquo modo perlinet commu-
Vio,Sed ira Dei tnanefsuper eum(Joan. m, 36); et Apo- riicatio ipsa vocahuli. Sic etiam de i.a hominis de-
Revelaturenimira DeLdecwiosuper omneinim- fraho turbulentum moium , ut remaneat vindictsevi-
*tolvs_>
fieiatem (Rom. l, 18); illo in tranquilliiale jugiter gor;atqueita utcumque assurgo in notitiam illius
manente,in creatura subdiia exercet admirabili a.qni- quae appellatur ira Dei. Item de misericordia si au-
late vindiclam. Misericordia quoque bominis habet ferascorapassionera, ctira eo quem raiseraris, parti-
nonnullam cbrdis miseriam, unde etiam in lalina lin- cipataemiseriae2, ut reriianeai tranquilia bonitas sub-
a miseria liberandi, insinuaiur divinse
gua aomen accepit: nam inde est efiam, quod non veniendi et
solum gaudere cum gaudentibus, sed etiam flere cum misericordisequaliscumque cognitio. Zelum quoque
flentibus hortalur Apostolus(Id. xu, 15). Quis autem Dei non repudiemus et aspernemur, cum scriptum
1Mss,,acciditscientiwDei.F.tinfra habent,accidai,ac- 'jSicpra2cipuiJ.issrAtediti.collii&b<•.;:&.
cidel; ioco,accedat,accedet. 2 m excusis, cmnejus,quem miserearis,pnrticipatuses
2In oodicevetuslissjmoCorbeiensi,imjo._scai. miseriw: corruple,uli liquet ex Mss.
Ul LIBER SECUNDUS. 142
invenimus l : sed auferamus de humano zelo palli- cum Deus dicit, Pcenitet me; non humano mqyeaG-
dam labem doloris, et morbidam perlufbationem cipiendum esse, sicut jam quantum valuimus dispu-
animi; remaneatque illud solum j'udicium, quo cpr- tavimus. ,
— Samuel per pyihonissamerocari quo-
ruplio castitatis jmpunita esse non sinitur, et as- QDJEST.III.
surgimus ut incipiamus' aliquo modo capere zelum _modo poluerit. Samuelis forte phantasma fuit, nonT"
Dei. spiritus, Dmmonesquomodonorint futura. '
4. Quapropter eum legimus etiam Deum dicenlem, 1. Item'quaeris utrum spiritus immundus qui erat
Poenitetme; consideremus quod esse soleat in homi- in py.thonissa, potuerit agere ut Samuel a Saule vide-
nibus opus pcenitendi. Procul dubio reperitur volun- retur et loquereturcum eo (IReg. xxvm, 7-19). Sed
las mulandi-": sed in homine cum dolore animi est; mullo maj'orismiraculi est quod ipse satanas princeps
reprehendit enim in se quod temere feeerat. Aufera- omnium immundorum spirituum potuif Ioqui' cum
mus ergo ista, quaede humana infirmitateiitque igno- Deo, et petere tentandum Job justissimum virum
rantia veniunt, et remaneal solum velle ut non ila sit (Job. i, 11): qui ,etiam lentandos Apostolos peiiiC
aliquid, quemadmodum erat: sic potest aliquantum (Luc. xxu, 31). Aul.si hoc non ideo habet difficilem
" .ntlmari menti
nostra., qua regula intelligatur quod quaesliqnem, quia per quam voluerit creaturam, cui
po_nitet Deum. Cum enim poenilere dicitur, vult non voluerit creaturoe, ubique.praesens veritas loquitur,
csse aliquid, sicut feceratut esset: sed tamen et cum nec propterea magni meriti est cui loquitur Deus :
ilacsset, ita esse debebal; et cum ita esse jam non inlerest enim quid loquatur; quia et imperator mul-
siiKtur, jam non deivet ita esse, perpetuo quodam et tis innocentibus non loquitur, quibus providentissime
"
tranquillo aequitatis j'udicio, quo Deus cuncta muta- consulit ad salulem; et cum multis nocentibus loqui-
triiia inconimulahili voluntate disponit. tur, quos jubet interfici: si ergo hinc propterea nulla
5. Sed quoniam prsescientiam et scienliam cum qusestio est; nulla sit quoestio quqmodo etiam im-
laude solemus in honvinibus appellare, iramque mundus spiritus cum anima sancti viri loqui potuerit.
ipsam solet faumanum genus in magnis potestalibus Omnibus enim sanctis Deus creator et sanctificator
tirneres potius quam reprehendere, congruenter pu- longeutique major est.Quod si hoc movet, quodli-
tamustalia dici de Deo. Qui autem zelat, el quem ali- cuerlt maligno spiritui excilarc animam justi, et tan-
quid poenliet, quoniam vel culpari solet, vel in se quam de abdilis mbrtiiorum receptaculis evocare 1;
culpam corrigere, atque ideo cum reprehensione nonne magis mirandum est quqd safanas ipsum Do-
ista de hominlbus dici; propterea movet.cum legi- minum assumpsit et constiluit super pinnam templl
musesse aliquid in Deo ejusmodi. Sed illa Scriptura (Matth. iv, 5)? Quolibet enim modo feeerii, ille
omnibus consulens, proplerea magis et isla ponit, ne eliam modus quo Samueli factum est ut excitaretur,
illa quae"placent sic intelliganlur in Deo, quomodo similifer latet. Nisi forte quis dixerit faciliorem dia-
consueverunt in hominibus intelligi. Per hsec enim bolo fuisse licenliam ad Dominum vivum unde voluit
quae displicent, cum ea non audemus sic Intelligere In assumendum, ct ubi voluit constjtuendum, quam ad
Deo, ut inveniuntur in horaine, discimus"eliam illa Samuelis defuncli spiritum a stiis sedibus excilan-
sic quserere, quoeapta csse atque convenientia puta- dum. Quod si illud in Evangelio nos ideo non per-
uamus. Nam si propterea noh est illud de Deo dicen- turbat, quia Dominus voluit atque permisit nulla di-
dum, quia in homine displicet; non dicamus incom- minulione suse poteslatis et divinitatis id fieri; .sicpt
mulahilem Detim, quia de homiriibus cum repreben- ab ipsis Judaeis,quanquam perversis atque immundis
sione dictuin est, JVOHenim est illis commutatio et facta diaboli facieniibus, et teneri se, et vinciri, et
{Psal. LIV,20). Item sunt quaedamqua_ in homine , illudi, et crucifigi atque interfici passus est: non est
laudabilia sunt, in Deo autem esse non possunt : absurdum credere ex aliqua dispensatione divina, yq-
sicut pudor, quod a.tatum viridiorum magnum est luntalis permissum fuisse, ut non invitus nec dojni-
ornamentum ~.slcut fimor Dei, non enim lanttun in nante atque subjugante magica pqtentia, sed volqns
veleribus Libris laudalur, sed Apostolus etiain dicii, atque obtemperans occultsedispensationi Dei, quse et
Perficienlessanclificalioneminiimore Dei (II Cor. vn, pylhonissam illam et Saulera latebat, consentiret spi-
1); qui ulique in Deo iiullus est. Sicut ergo quaedam ritus Prophetae sancti se ostendi aspeclibus regis, di-
laudabjlia hominurii non recte dicunmr in Deo; sic vina eum senfentia percussurus. Curenlm anima
qusedam cuipabilia iiominum recle inlelliguntur m boni hominis, a malis vivis evocata si venerit, amit-
Deo : non ila ut in hominibus, sed vocabulis tanlum- tere videatur dignifatem suam; cum et vivi plerum-
modo communibus, longe alia ralione et riiodo. Nam que boni vocati ad malos veniant, et agant cuni eis
paulo postidem Samuel, cui dixerat Dominus, Pwhi- quod officium postulat aequitatis, servato atque in-
iel mequod consliluerimregem Saiil, ipsi Saiili ait de concusso decore virtuiis suae, et illormn vitiis pro
Deo, {luoniam non esl sicut homo, -ut pmniteal eum rerum pfaeseritiumvel usu vel necessitate iraetatis?
{l Reg. xv, '29)-: ubi videlicet salis ostendit eliam 2. Quanquam in hoc/acfo potest esse aliusfa.cilior
1 {lcEr. et nostriMSS.AtLov.,inveniamus. exitus et expeditior intellectus, ut non vere spiritum
* Edili: condderemus quid esse soleat. in hominibus Samuelis excitalum a requie sua credamus, sed ali-
opusponritendied, cum procul dubio reperiiur voluntas
mutandi. 1 Editi, revocare.At Mss.,ewcare : et sic in libro ad
s Mss.,tremere. Dulcilium.
143 DE DIVERSIS QUiESTIONIBUSAD SIMPLICIANUM,S. AUGUSTINI . 144
qriod phantasma, et imaginariam illusionem diaboli .ttierint, nondocendi magis quam decipiendi fine prae-
machiiaiiqnibus faclam, quam propterca Scriptura nuntiant. Et forte hoe est quod cum illa imago Sa-
nomirie Samuelis appellat, quia solent imagines re- - muelis Saulem prsedicerel moriturum, dixit etiam se-
rum earura nominibus appellari, quarum imagines cum fmurum : quod uiique falsum est. Magnoquippe
sunt. Sicut omnia quaepinguntur alque fingtinlur ex - intervallo post mortem separari bonos a malis in
aliqua materie metalli aut ligni, vel cujusque 4rei Evangeliolegimus,cum Dominusinter superbumillum
ad
" aplse opera liujusmodi, quaeqne etiam videntur in divilem, cum jam apud inferos tormenta paterelur, et
somnis, et omnes fere imagines, earum reruni qua- illum qui ad ejus j'anuam ulcerosus jacebat, jam in
rum imagines sunl, appellari nominibus solent. Quis requie constitiitura, magnura chaos interjecfum esse
est enim qui homlnem pictum dubitel vocare homi- tesiatur (Luc. xvi, 26).'Autsi propterea Samuel Sauli
iiem? iQuandoquide.met singulorum quorumque pi- dixit, Mccumeris,utnon ad aequaliiatenifelicilalis, sed
Cturam cum aspicimus, propria quoque nomina in- ad parcm coriditiohemmorlis i;eferatur, quod uterque
1cunctanieradliibemus : velut cum inluenles tabulara homo fuerit, et
uterque raori potuerit.-jamque mor-
aut parieiem, dicimus, Ille Cicero est, ille Sallusiius, luus roorlem vivo praenuntiabat; jierspicit, quantum
Ille Achilles, ille Hector, hoc fliimen Simois, illa opinor, prudemia tua, secundum utrumque inlelle-
Roma; cuni aliud nihil sint quam piclse imagines. ctum habere exitum illam Iectionem qui non sit con-
Unde Cherubim cum sint ccelesles potestates, fieta tra fidem : nisi forle profundiore et perplexiore' in-
:lamen 2 ex melallo, quod iniperavit Deus, super^r- quisitione , qiisevel virium mearum vel temporis ex-
cam Testamenli, magnse rei significandaegratia, non cedil angustias, inveniatur ad liquidum, velposse vel
aliud quam Cherubim illa quoque figmenla vocitan- non posse animam bumanam, cum ex hac vita mi-
'
lur (Exod.xxv, 18). Item quisquis videt somnium, graverit, magicis carminibus evocatam vivorum ap-
_,nondicit, Yidi imaginem Augustini aut Simpliciani; parere conspectibus, eliam corporis lineamenla ge-
sed, Vidi Augustinum aut Simplicianuni: cum eo . slanlem, ut non solum videri valeat, sed et agnosci.
lempore quod iale aliquid vidit, nos igiioraremus ; Ef si polest, utrum etiam justi anima, non quidem
usque adeo manifeslum esi, non ipsos homines, sed cogatur magieissacris, sed dignelur ostendi occultio-
"
imagines eorum videri. Et Pharao spicas se dixit vi- ribns imperiis summselegis obtemperans: ut si fieri
disse iirsomnis etboves (Gen. XLI,17-28), non spica- non posse clarueril, non uterque sensus in hujus
rum aut boum imagines. Si igiiur liquido conslat Scripturae tracfatione afque expositione admiitalur,
nominibus earum rerum quarum imagines sunt, eas- sed illo excltiso, iinaginaria simulalio Samuelis dia-
dem"imagiriesappellari; non mirum est quod Scri- bolico ritu facla inlelligatur. Sed quoniam, sive illud
plura dicit Samuelem visum, eliamsi forie imago Sa- fieri possit, sive non possif,_lamen fallacia safanse
niuclis apparuii, machinamento ejus qui transfigurat atque imaginum simulandarum callida operatio deci-
se vehit angelum lucis, et ministros suos velut miui- piendis liumaniKsensibus multiformis invigilat, pe-
stros justitiae (II Cor. xi, 14, 1S). detenlim quidem, nea inquisilionibus diligentioribus
3. Jamvero si illud movet, quomodo el a maligno prsescribamus, sed tamen poiius existimemus lale
spiritu Sauli vera praedicta sunt; potest el illud mi- aliquid faeium maligno pythonissaeillius ministerio,
rum videri, quomodo dsemones agnoverint Christum quamdiu nobis aliquid amplius excogitare atque ex-
(Matth. YIII, 29), quem Judaeinon agnoscebant. Cum plicare uon datur.
enim vult Deus elianv per infimos infemosque spiii- QU_EST. IV.— Quo situ corporis orandum.
tus aliqnem vera cognoscere, temporalia duntaxat Quod autemquseris, quid sit quod scriptum est, In-
atque ad istam niortalitatem pertinenlia, lacile est, et travitrex David,et seditanleDominum(II Reg. vn, 18):
non incongruum, ut omnipotens et juslus ad eorum quid aliud inlelligendum est, nisi quia sedit in con-
'
poenam, quibus isla praedicunlur, |ul malum quod eis spectu Domini; sive ubi erat arca Testamenli, per
'
impendet, anlequam veniat praenoscendo
3
patianiur, quam sacratior ct commendatior qusedam praesenlia
occulto apparatu minisleriorum suorum eliam spi- Domini accipi potesl; sive quia oraturus sedit, quod
rilibus talibus aliquid divinationis impertiat, ut quod non fit recle nisi in coiispeclu Dei, liocest iu iniimis
audiunt ab Angelis, prsenuntient hominibus. Tanlum cordis? Polest enim et sic accipi quod diclum est,
"autem audiunl, quanlum omnlum Dominus 1 etiam atque
mo- anle Dominum; uhi nullus esset hominum, qui audi-
derator vel jubel vel sinit. Unde spiritus'py- ret orantem. Sive ergo propter arcam Testamenti, sive
thqnius k in Aclibus Apostolorum atteslatur Paulo propter secretum locum semotum ab arbitris, sivp
~apostolo, et evangelistaesse conalur (Act. xvi, 17). propler iniimum cordis ubi erat .orantis affeclus, cnn
Miscent tamen isti iallacias, el verum quod nosse po- venienter diclum est, Sedit ante Dominum.Nisi forte
quod sedens oravit, hoc movel; cum et sanclus Elias
f * Editi, cujuscumque;pro quo Augustinus,cujusque, hoc fecerit, quandopluviamorandoimpetravil (IIIReg.
quod hic MSS.conslanterhabent, soletusurpare.
* corbeiensisMs.:unde clierubim,cum sint cmtitespo- xvni, 42-45). Quibusadmonemur exemplis, non esse
testales, ficta lamen, etc.cherubim
in editis legebatur, fictw:
,in quUiusetiampaulopost, illmquoqueefftgtes;ubi praescriptumquomodocorpus constituaturad orandum,
Mss.et'liber ad nulcitiumhabent, illa quoquefigmenta. 1 AliquolMss.,
's Sditi,mysteriornm.AI poliores Mss., minisleriorutn; prolixiore.
uominealiasnomninquam Angelos vocatAugustinus. 2 Particula,ne, restiluiturhic ex Mss.ConferUbrum de
quo*EdiU,pytlumictis.Mss.verb, pylhomus;vel, pythonis. octoDulcitiiQusestionibus, in finequaa-tionis6. .
145 • LIBER SECUNDUS. 146
dum animus Deo praesensperagal intenlionem" suam. rat, cum illa vefba non confirmando, sed renuendo
Nam et slanlesoramus, sicul scriplura esl, Publicanus enuntiaverat. Cum enim vivum recepisset filium
aulem de longinquo stabai (Luc. xvm, 15); et fixis suum, aii,' Ecce cognoviquoniam homo Dei es tu, et
genibns, sicut in Actibus Aposlolorum legirous (Act. verbumDomini in ore luo certissimum(III Reg. xvn-xx,
vn, 59, et xx, 36); et sedentcs, sicul ecce David, et 21-24). Multa sunt aulem in Scripturis, quoe nisi illo
Elias. Nisi atitem eiiam jacentes oraremus, non modo pronuniienlur, in contrariam sententiam reci-
scriptum esset in Psalmis. Lavabo per siitgiilasnocles dunt fsiculi est, Quis accusabit adversus eleclos Dei?
lectum.meum; in tacrymis meis slratum meum rigabo Deusqui justifical' (Rom. vm, 33), si quasi conlir-
(Psal. M, 7). Cum enim quisque oraiionem quseril, nians respondeas, vides quanta perversitas oriatur.
collocal membra, sicul ei occurrerit accoramodatapro Sic ergo pronuntiandum est, ac si diceretur, Deusue
1
lempore positio xorporis ad movendum aniinum. qui justificat? ut Subaudiatur, Noriulique. Ac per hoe
Cum autem non quaerilur, sed inferlur appeliuis aperlam puto esse illam Eliae senlenliam, quam non
orandi, hoc est, cuiri aliquidrepente venil in menlem, servaia pronuntialio faciebat obscuram.
quo supplicandimovealuraffectus gemitibus inenarra- QD-EST. VI. — De spiritu mendaciimisso ad decipien-
bilibus, quocumque modo invenerit hbminem, non est dumAchab.
"
uiique differenda oraiio, utquseramus quo seceda- De spiritu verq mendacii', per quem deceptus cst
muss, aut ubi slemus, aut ubi prostefnamur. Gignit Achab (III Reg. xxn , 20-23), hoc intelligamus,
enim sibi mentis inleniio solitudinem, ct saepe eliam
salis aperie tractatum arbitror ;
obliviscitur*'velad quam coelipartem, vel in qua po- qtiod jam superius
Deum scilicet omnipotentem et juslurii distributorem
sitione corporis membra illud lefnpus invenerit. non solttm bo-
poenarum prsemiorumque pro meritis,
QO^ST.V.—In verba EliwquerentisDeodemorlefilii nis et sanciis minisiris riti ad opera congrua, sed eliam
vidum.
malis ad opera digna; cum illi pro sua perversa cu-
In verbis autem beali Eliae, quibus ait, 0 Domine, 2 nocere appetant, sinantur_autem tantum
lestis liujus viduw, cum qua ego inhabilo apud ipsam, piditate,
ille judicat, qui omnia in mensura et.pon-.
lit ntale fecisti ut occideresfiliuinejus; nihil moveret,- quantum
dere el numero disponit ( Sap. xi, 21). Dixil aulem
si vera pronunlialio servarelur. Vox est enim non hoc Michaeas
credenlis quod tam nvale faceret Deus cum ea vidua, slratum. Occulta propliela quomodo sibi. fuerit demon-
enim res et nimis. secreta ita de-
qusa lam pie Prophetam susceperat, eo prsesertim monstratur prophetis, sicul potest.capere sensus hu-
lempore quo ibi erat, cui proluleral illa lolum viclum manus, cum etiam rerum imaginibusin revelatione
suuni tam exiguum in tam magna et sumriia inopia. vefbis inslruifur. Nam quoriibdb' Deiis haec
Ita ergo diclum esl, ac si dicerei, 0 Domine, lestis lariqham
cutn inhabilo tune agat, uhique totus ac. semper praesens; et quomodo
hujus viduw, qua ego apud ipsam, et incommulabilem aeternamqueveri-
male fecisliut occideresfiliumejus? ut subintelligatur ejiis simplieem
talem consulant sancli Angeli, omnesque ab eodem
quod utique Dominus testis cordis illius mulieris, ubi Deo creati subliines et mundissimi spiritus, alque
videbal quanla essetpielas, undeeiiamEliam ipse~ad
id quod in eo sempilerne justum vident, pro con-
eam miserat, non malefaciendi causa morlificaverat rerum infefiofum temporaliter peragant:
filium ejus, sed exhibendi miractili ad gloriam nomi- gruenlia etiam in verilate non slc-
4 quomodo lapsi spiritus, qui
nis sui, quo tantum Prophelam et .lunc vivenlibus
- et commendaret : sicut dicit non terunt, propterimmunditiam et infirmitatem concupi-
posleris Dorainus, scenliarum et poenarum suarum non valenfes prae-
ad morlem morluum fuisse Lazarum, sed ut glorifi-
sentem inlrinsecus contueri et consulere veritatem,
carelur Deus in Filio suo (Joau. xi, 4). Et ideo con-
signa forinsecus per creaturam exspectent, eisque
sequentia probanl, el ipsa eliam fiducia qua credidit moveantur sive ad faciendum aliquid,~ sive ad non
Elias, non ad hoc illud conligisse, ul acei*boluctu ho-
sed ad hoc factum iaciendum; quove modo coganlur seterna lege. qua
spila ejus affligereiur: polius esse, universitas
ut Deus magnificenlius oslenderel viduae qualem Dei regitur, vincti atque constricli, vel si-
nentem Deura opcriri, vel cedere jubenti; et com-
famulum stiseepisset. Sequitur Scriptura, el dicits:
el explicare longissiraum esta. Ve-
Et insufjluvitpuero ler, et invocavilDominum,el dixit, plecli arduura,
reor aulem ne ista ipsa quc sunt a me dicta, et non
DomineDeusnieus, reverlatur nunc anima pueri hujus
et taediofuerint graviiati
in eum. Et factum est sic. Haecergo deprecalio, qua satisfecerint exspectationi,
Elias tam breviter et lam fidenter ut luse; quandoquidem cum tu ex omnibus quse inlerro-
petiit resurgat unum a me libellum mitli velles, ego duos li-
salis indicat affeclu dicta sinl gasli,
puer, quo supcriora. bros
Et ipsa roulicr ostendit ad hoc mortificalum filium eosdemque longissimos misi, et forlasse quoa-
tuis nequaquam diligenter expedileque re-
suum fuisse, ad quod Elias faclum esse prsesumpse- slionibus
1Sic Mss.At editi,iJOs.ficorporis. 1 ApudEr. Lugd.Yen. et Lov.quaestiosexta non sepa-
2 Editi,qiiosedeamus.At MSS., quo secedamus.Fortead- ratim a quintatractalur.Pro : Despiritu veromendach, le-
eudumhic, et ubi sedeamus.. ghur simpliciter,De spiritu m_ttdac*',"lolusqueiiber, con-
• Editi,oblivisciturse. Abest,-se,aMss. jnnctisqumla sexlaquequsestionibus," quinque solumquae-
4 KSS.,qua lantuinPrcphetam. stiones coniprehendit. M.
« Pluresel meiioresMSb.;Etideo consequentiaprobant. 2 SicMSS. At edili,pro sua pcrversttate.
Exipsaenim fiducia qua suscepisset; seauilur scri- s ita meliorisuota;Mss.Ediliaulem, vclstnenteDeoope-
ptura ei dicU.Forte legendum: Et id cotisequenlwpro- ran, vel cuderejubentteicompellenli;arduumet explkare
t/aiu,etc. iongissimum est.
547 DE OCTO DULCITII QU.ESTIONIBUS,S. AUGUSTlNl 148
spondi. Quaraobrempreces, tuas pro erralis meis mul- opere tuam brevissimam, sed gravissimam flagito ;
tas et assiduas peto fieri : sentenliam vero de hoc et dum sit verissima, severissimain non recuso.

ADMONITIO
IN LIBRTJMDE OCTO DULCITII QU^STIONIBUS.

De Dulcitio primum, qui libri riujus scribendi argumcntum Augustino proebiiit, niilli dubitamus quin ille
jpse sil tribunus el notarius in libro 2 Retractationum, cap. 69, laudatus,_qui circiier annum 420, siculi ex
eodem loco intelligitur, in Africa agehat, datis ab imperatore Honorio conlra Donatistas legibus exsequendis
praefectus. Ad eumdem, cum edoceri cuperet quid haereticis illis resjionderi oporterel, scripta ftiit Augustini
epistola 204, cui titulus,- «Domino eximio, et honorabili filio Dulcilio, » praefigitur. Mercalorem porro, cui
per Albinum Romanae Ecclesiae acolythum ex Africa jjroficiscenlem lilteras, hoc in opere ad quaeslionem
3 citalas, misit Augustinus, Dulcitio notissimum credebat: Laurentium vero,' cui urbis Roraasprimicerio in-
scribitur Iibellus diclus Enchiridion, Dulcitii fratrem hic ad quaeslionem1 respondens appellat.
Jam de subsequentis operis selate, id omnino constat, editum esse post Chrisli annum 419, imo posl 420;
quaridoquidem citatus in iquseslione liberEnchiridion anno (uti suo dicturi sumus loco), non pritts 421 prod-
iil. Aliudietiam non mirius liquet, perfectum scilicet fuissealiquanlo ante annum 450; quippe cum iii Re-
tractalionum libris anno fere 427 absolutis recenseatur. Quapropter haud_immerilo censent corrigendam hic
in_exordioconsignalam (tametsi codices excusi el scripli eamdeiriomnes habeant) notam Paschatis, cujus Do-
ininicum eo anno quo librumhune concinnavit Augustinus, in terlium calendas aprilis incidisse ferunt. Id si-
quidem per cpiscopatum Augustini non contigit unquam, nisi annis 419 et430, quihus islud opusculum assi-
gnari non posse facile concedimus. Erit igitur pro III cal. legendum, ut quidam volunt, VIIcal. aprilis, ut opus
ad422anrium pertineat; aut certe reponendum XI cal. aprilis, quo die Pascha anno 42S celebratum a qui»
busdam Latinorum fuisse asserit Bucherius.
In tibrum de octo Dulcitii QuiBstionibus, vide lib. 2, cap. 65, Retractationum, tom. i, col.
656, a verbis. Liber quem p.ernotavi, usque ad verba, Fili Dulciti. M.

S. AU,RELII AUGUSTINI

HIPPONEKSIS EPISCOPI

DULGITII QUiESTIONIBUS

PR/EFATIO. Quaritummihi vidclur, dilectissime l fili leriio calendas aprilis, a Carthagine mihi missas lit-
-Dulciti,non lardavi respondere interrogationibus tuis. teras tu:e dileclionis accepi. Posl eos autem dies san-
PerPaseha-quippeiiocaimo, quo Dominicus?ejus fuit ctos confestim Carlhaginem stiin profeclus : in qua
ADMOKITIO PP.BENEDICIIKORUM.
emendandolibroadhibitisuntveleresValicanitres libri, corbeiensesduo,tolidemYi-
iliiicde octoBulcitiiQuaeslionibus
ctorini,codexRegius,Sorbonicus,Floriacensis,Michaelinus,etunus Ecclesiae Laudunensis;leclionesetiamvariantesLova-
niensiumex BelgicisMss.quatuor; ac tandemeditionesItat. Am.Er. et Lov.,id esl Auguslinide Baiispona,Joannisde
Amerbach,DesideriiErasmi,et Tbeologorumtovaniensium.
Comparavimusprceterea eas omnes editionps initio Retr. et Confess., t. 1, memoratas. M,
1 AlicjuotMss.,dulcissime.
''inpIerisqueMss., Dominicum. -^
(a) scriptusfortean. 422,aut 433.
149 LIBER UNUS. 150
civitate nihil me dictare permisit occupalionutn, quae quod in Pelfi eonfessione laudalum est (Multh. xvi,
ibi non polesl deesse, nimia multitudo. Sed postea- 16, 17)? Quid proderit, ait Jacobus, fratres mei, si
quam inde regressus sum, peraclis apud nostrps fidem dicqt se quis habcre, opera autem non habeal ?
quindecim diebus, qui me post ahsentiam diuturnam Numquid polerit fides satvare eum? Dicit etiam, quia
curare alia compulerunt (nampost Ires menses red- fides sine operibus morlua esl (Jacobi u, 19, 14, 20).
ire permissus sum); rescribere isla non distuli, et Quousque ergo falluntur, qui de fide mortua sihi vi-
abs te missis quaestionibus, quae a me per diversa tam perpetuam pollicentur ? -
opuscula mea "jam fuerant pertraclata., ex eisdem 3. t Quapropter diligenter oportet attendere quo-
opusculis reddere vel solulionem vel-cerle discepta- modo accipienda sit apostoli Pauli illa senlenlia, plmie
tionem meain. Denique illud lanlummodo, uhi quaeris ad intelligendum difficilis, ubi ait : Fundanwitum
quare dixerit Dominus nimirum praescius futurorum, enim aliud nemo polest ponere,prmter idquod pobilum
Elegi David secundum cor meum (111 Reg. YIII,16), eslj quod est Chrislus Jesus. Si quis aulem supermdi-
cuni ille talia et tanta commiserit, uhi tractaverim, ficat super fundamenlumhoc, aurum, argentum,.lapides
et quomodo- id exposuerim, non potui reperire, et pretiosos, ligna, fenuin, stipulam, uniuscujusque opus
uirum sit in aliquo libro meo vel epistola nescio. Ac manifestabitur. Dies enim declarabit, quia in igne reve- -
per hoc quoniam mihi de hoc intulisti novae dispu- labilur, el uniuscujusqueopus quale sit ignis probabiL
tationis necessitatem, in hac mea rescriptione idul- Si cujus opus manserit,,quod supermdificavit,merce-
timum feei, prius volens ea" pbnere quae habebam in dem accipiet. Si cujus autem opus arserit, damnum
aliis riieis Yoluminibus praepafata: rit nec sludio tuse palietur: ipse auletn salvus eril; sic iameri quasi per
sanctitatis deessem 1, quod riiihi est gratissimum;' ignem (IGor.m, 11-15). Quod quidam ita intelli-
nec alio modo eadem dicere cogerer, quod miiii esset gendura puiant, ut illi videantur sedificare super hoc
Iaboriosissimum, nec te aliqub amplius adj'uvaret. fundamentum, aurum, argenlum, lapides pretiosos,"
QO^STIOPRIMA. — An baptizatipeccatoresexituri sint qui fidei quaein Chrislo est, bona opera adjiciunl; illi
de gehenna. Locus Aposlolidifficilismate intelleclus. autem fenum, ligna, stipulam, qui.cum eamdem fiderij
Refulatur opinio exislimgnlium fidem sine operibus habeant, male.operanlur. Unde arbitrantur per quas_-
prodessead salulem. Locus Apostoli, quomodointel- dam poenas ignis eos posse purgari ad salutem perci-
ligendus.Alius Aposiolilocus fruslra ab iis adduclus, piendam merilo fundamenti.
qui fidem sine operibus salvare docent. Clianqnwce i. t lloc si ita est, falemur istos laudabili cliari-
fidesjjualis laudala est. Opinio quorumdam, fideles " tate conari, ut omnes indiscrete admittantur ad Ba- .
baptizatos, quanlumvispeccatores, salvandos esseper plismura, nbri solum adulieri et adulterae,-contra
ignem. Ignis cujusque opus probam in hac vita. sententiam Domini falsas nuptias praelendentes; ve- .
Purgatorius ignis posl hanc vilam. ram etiam publicae meretrices in turpissima profes-
1. Prima itaque proposilio tua est, c Ulrum ali- sione perseverantes, quas certe etiam nulla negligen-
quando, qui sunt post Baptismum peccatores, ex- tissima _Ecclesia consuevit admittere, nisi ab illa
eant de gehenua. Aliquantorum namque super hoc, primitus prostitutione liberatas. Sed i&laratione cur
inquis, diversa sentenlia est, respondenlium, sicut non omnimodo admittantur, omnino non video. Quis
justorum praemium, ifa peccatorum finem non ha- enim non malil eas posito" fundamenlo, licet ligna,
ljere tbrmenla. Asseverare eteriim cupiunt tam per- fenum et stipulam congerant, aliquanto cerle diutur-
pelem vindictam manere, quam proemium. Quibus niore igne purgari, quam in aeiernum perire? sed
conlra pra.seribilur evangelica illa sententia, quae falsa erunl illa, quae obscurilatem ambiguitatemque
ait, Non inde exies, donec reddas novissimumqua- non habent: Si Itabeam omnemfidem, ita ut montes
draniem (Malih. v, 26). Superest ergo ut hoc red- transferam, charilatem aulem non habeam, nihil sum
dito. possit exire. Credimus lioc et Apostoli defini- {Id. xni, 2); et, Quid proderit, fratres mei, si
tione dicentis , Ipse autem salvus erit, siclamen quasi fidem quis dicat se habere, opera aulem non habeal ?
per ignem j^I Cor. m, 1S). Sed quoniam alibi legi- Numquid poterit fides salvare euin? Falsum erit et
mus, inquis, Et non cognovit eam, donec peperit illud: Nolile errare; neque fomicatores, neque idolis
{Matlli. i,25), quod ila interpretari non possumusv servientes, neque fures, neque avari, neque adulteri,
jdcirco de hoc cupimus iieri cerliores. » Huc usque neque tnolles, neque masculorum concubitores, neque
fcst propositio tua. ebriosi, nequc maledici, neque rapaces fegnum Dei,
2. Cui respondeo ex libro meo, qui inscribitur, possidebunt(Id. vi, 9,10).-Fa'stim etillud : Manifesta
de Fide el Operibus, ubi de hac re ita locutus sum: sunt opera carnis, quw sunt fornic.ationes,immunditim,
« Jacohus, inquam, tam vehementer infeslus est eis impudicilia, luxuria, idolorum servilus, veneficia, ini-
qui sapiunt fidem sine operibus valere ad salutem, ut micilim, contenliones,wmulationes, animositates, dis-
illos etiam daemonibus comparet, dicens, Tu credis, sensiones, hmieses , invidiw, ebrielates, comessaliones,
quoniam unus est Deus:bene facis; el dwmonescre- et his similia, quw prwdico vobis, sicut elpmdixi, quo-
dunt, et contremiscunt. Quid brevius, verius, vebe- niam qui talia ftgunl, regnum Dei non possidebunt(Ga-
mentius dici potuit, cum et in Evangelio legamus hoc lat. v, 19-21).-Falsa erunt ha_c.Si enim tantummodo
dixisse daemonia,cum Christum Filium Dei confite- credanl et baptizenlur, quamvis in nsalis lalibus per-
rentur, et ab ilio corriperentur {Marc. i, 24, 25), severenl, salvi erunl per ignem: atque ideo in Clmsto
1 Potiores
Mss., deesset. . baptizati, etiam qui talia agunt, regnuni Dei posside-
|5i DE OCTODULCITIIQU.-ESTiONIBUS,S. AUGUSTlNI 1S2
hunl. Frustra auleni dicitur, Et hmc quidem fuistis, jirium suuminleritum (II Petr. in, 16), ut contraevi-
sed abluli esiis (I Cor. vi, il); quando et ahliiti haec dentissimatestimonia Scriplurarum securosfaciantde
sunt. Inaniter etiain illud a Petro dictum videbitur, percipienda salute nequissimos, nequitiaesuaeperti-
Sic et vos simiti forma Raptisma salvos facit; non nacissime-coha.renles,nec emendandoaut posnitendo
carnis deposiliosordiunt,sed conscientimbonminterro- iiiufatos.
galio (I Pelr. m, 21); si qui_demet habentes pessi- 6.« flie a me forlasse quseralur,de ipsa Pauli apo-
mas conscientias omniuin flagifiorum cl scelerum stoli sententia quid ego sentiam.et qubnam modoin-
plenas, nee eorum malorurn poeniteiitia miitatas, la- lelligendam puiem. Faleor, hinc mallem audire in-
men Bapfisma salvos facit : propter fundamenuim telligemiores aique doctiores, qui sic eam exponant,
enim quod in eodem Baptisraate ponitur, licet per ut illa omnia vera et inconcussa permaneant, quaesu-
ignem, saivi erunl. Illud quoque non video cur Do- pra eoniiiieiiioravi, et quaecumqnealia non comme-
minus dixeril, Si vis veniread vilam, serva mandala moravi, quibus apertissime Scriplura testatur, nihil
(Matlh. xix, 17), et commemoravit ea queead bonos prodesse fidem, nisi eam quam definivit Apostolus ,
roore.spertinent; si etiam his non servatis adviiam id est, qnw per dilectionemoperalur (Galal. v, 6);
veniri poiesl per solairi fidem, quaesine operibusmor- sine operibus auieni .salvare non posse, neque prae-
tua est. Illud deinde quomodo verum erit, qnod eis ter ignerii, neque per ignem : quia si per ignem sal-
quos ad sinistfam posilurus est dicel : Ile in ignem vai, ipsa uiique salvat. Absolute autero dictuin est
wternum,qui paratus est diaboloel angelisejus ? Quos et aperte, Quid prodesl, si dicat quis se fidemhabere,
non increpat quia in eum non crediderunt, sed quia opera aulemnonhabeal? Numquidpoterilfidessalvare
'
bona opera non fecerunt. Nam profecto ne sibi eitm? Dicam tarnen , quam brevissime potero, eliam
quisquam dc fide, quae sine operibus mortua est,-. ipse quid senliam de illa senleniia Pauli apostoli ad
vilam promittat. aeternam, propterea'omnes gentes. inlelligendumdifficili; dummodo illud, quod ad meam
segregaturuni se dixit, quaeperroixtaeeisdempascuis-' professionem altinet, pra_eipiie"tenealnr, quod de
utebanlur, ut "appareat eos illi dicturos, Domine, bac riie malle dixi audire meliores. Ftindamentura
quando le vidimusilla et illapalientem, el non tnini- Christus est in siructura arebiiecti sapientis; hoc ex-
slravimuslibi? qui in eum crediderant, sed bona.ope- positione non indiget : aperte eiiim dictum cst, Fun-
rari non curaverant, lanquam de ipsa fide morlua ad-, damentumenim aliudneinopotest ponereprwter id quod
vitam.pervenireturoeleriiam. An forte ibunl inignem posiluni est, quod esl ChristusJesus. Si aulem Chri-
scternum qui opera misericordioennn fecerunt, el non stus, procul dubio- lides Christi : per fidem qriippe
ibunt qui aliena rapuerunt, vel corrumpendb in se habitat Chrislus in cordibus nosiris, sicul ideni apo-
templum Dei in se ipsos imniisericordes fueruni;. stolus dicit (Ephes. in.' 1"). Porro si fides Christi,
qnasi opera misericordioeprosint aliquid sine dile- illa utique quain definivitApostolus,'quwper ditectio-
ctione, dicenle Aposfolo, Si.dislribuam omnia mea nent operatur. Non enim fides illa daeinonunj, cuiii el
pauperibus, charilatcm aulem non habeam, niliit mihi ipsicredaiitei-contrcmiscanl, el Filiuro Dei confi-
prodesl (I Cor. xm, 3); aul diligal qui^quam prbxi- teantttr Jesuni, potest accipi iu ftindanienlo. Quare ,
liium sicul se ijjsum, qui non diligit se ipsuni? . Qui- nisi quianon est fides quacper dileriionem operatur,
cniin diligil iniquilatem,odit anhnam suam (Psal. x, i sed quaeexpriniitur per tlmorem? Fides itaque Chri-
6). Neque illud dici hic poteril, in quo noimulli se sli, fides graliaecliristiaiiae,"idcst, ea fides quaeiier
ijisos seducuntilicentes, ignem aeternura dictuin, non dileclioriem operatur. posita iri fundainenlo, nemi-
ipsam poenam oelernam: per ignem 'quipjie,qui aeter- nem perire permillit. Sed quid sit aedificaresuperJioc
nus erit, transiluros arhitrantur eos, quibus propler fundamentum, aurum , argenluni, Iapides preliosos,
fidem moriuam per ignem promiltunt salutem; ut et ligna, feiium, stipulam , si snbtilius dissererc co-
videlicet ignis aciernus sit, combuslio vero eorum, ner, vereor ne ad inlelligendum difficiliorsit ipsa ex-
boc esl operatio ignis, non sit in eis e_lerna.: cinn posiiio : enitar tameii, quantum Dominus adjuvat,
et hoc proevidens Dominus, tanquam Dominus,sen- . el breviter. et quanliimpotero, dilueide expedirequod
tenliam suain iia concluserit, dtcens, Sic ibunl illi . sentio; Ecce ille qui quaesivita magislro bono, quid
in combuslionemmiernam,justi auleminviiainmlernam boni faceret, ut haberet vitam oelernam; et audivit,
(Malih. xxv, 41, &&,46). Erit ergoaeterna combustio, si ad vitam venire vellet, servanda sibi csse man-
sicut ignis; el eos in illam iiuros Veritas dixit, quo- . dala : et cum quaereretquaemandata, dictum esfei,
rum non fidem, sed bona opera defuisse declaravil. Non occides, JVOHmwchaberis,Non fttrlum facies,
5. c Si ergo haecomnia, et cselera quaeinnumera- Non falsum teslimoniumdices, Honora patrem luum
bilia per omnes Scripturas sine ainbiguilate dicla re- et nialrem tuam; et, Diligts proximumluum tanquam
periri possunt, falsa erunt; poterit verus esse illein- le ipsum. Haec(aciens io fide Chrisli, teneret procul
tellectus de lignis, feno et stipula, quod hi salvierunt dubio fidemquavper dileelionem operaiur. Neque di-
per ignem, qui solam in Christo fidem tenenfes bona Iigeret proximum fanquam se ipsum, nisi -rerepla di-
opera neglexerunl. Si autem is.taet vera, elclara sunt; lectione Dei, sine qua non diligeret se ipsum. Porro
procul dubio in illa Aposlolisenientia alius requii-en- si faceret etiam quod Dorainusaddidil, dicens, Si vis
dus est intellectus, atque in his depuianda est, quae perfeclus esse, vade, vende omnia qitmhabes, el da
Petrus dicit esse iri scriplis ejus quaedamdifficiliain- pauperibus, et habebislltesaurumin cwlo; et veni, se-
*tlleclu, quceiwn debent homiacs pervertere ad pro- quefe tne(Mallh. xix, 16-21); sedificaretsuperillud
%m LIBER UNUS. m
fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos : argentum, et lapides pretiosos illis cogitalionibus su>
nnn enim cogitaret, nisi quomodo placeret Deo; et peraedificabat,in lanium detrimenlum nulliim palere-
"
haec cngitationes sunt, uuanlum exlsiimo, aurum , tur, in lantum ejus structufa, quaenon eral fenea, nullo'
argentum, lapides pretiosi. Porro si circa divitiassuas incendio cremaretur.
carnaliquodam teneretur affectu,quamvisex eismul- 8. « Sive ergo in hac tantum vita ista bbmines
las eleemosynas faceret, nec ad eas augendas fraudis patiuntur, sive etiam post hanc vilam lalia quaedam
aliquid rapineeque molirelur, aut eariim minuenda- judicia subsequuntur, non abhorrel, qnantum arhilror,
rum vel aniitiendarura melu in aliquod faeinus flagi- a ratiohe veritalis iste intellectus hujusce senteiitiae.
liumve laberetur (alioquin jam se isto modo ab illius Veruinlariien etiara si estalius, quimihinonoccurrit,
fundamenli stabilitale sub(rahei'et), sed propter car- potius eligendus; islum quamdiu lenemiis, non cogi-
nalem, ut dixf, quem in eis haberet affeclum, quo mur dicere injuslis, non subditis, sceleslis, contami-
talibus bonis sine dolore carere nbn possel; aedifica- naiis, parricidis, malricidis, homicidis, fornicaioribus,
rel super fundamentum illud ligna, fenum, slipulam : masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus,
-niaxime si et uxorem sic haberet, ut etiampropter perjuris, et si quid aliud sanoe doctrinae adversatur,
ipsara cogitaret ea quaesunl mundi, quomodo place- quoeest secundum Evangeliumgloriaeheati Dei (1Tim.
iret uxori. Haec igitur quoniam affectu dilecla earnali i,-9-ll): Si lantummodoin Christum eredatis, et sa-
non sine dolore amittuntur, propterea qui ea sic ha- cramentum Baplismi ejus accipiatis, etiamsi vilam
benl, ul habeant in fundamento fidem, quaeper di- isfam pessimam non mutaverifis, salvieritis.
lectionem operatur, nec huic ista ulla ratione vel cu- 9. 4 Unde nec illanobis riiulier Chananaeaprsescri-
piditate proeponant, in eorum amissione passi delri- hit, quia Dorainus ei quod petebat dedit, cum ante
mentum, per ignem qnemdam doloris pefveniunt ad dixisset, Non est bonum lollere panem filiorum, et mil-'
salutem. A quo doloreatque detrimento tanto esl quis- tere canibus; quia ille cordis inspeclor mutatam vidit,
<jue securior, .quanio ea v.el minus amaverit, vel tan- quando iaudaivit.Et ideo non ait, 0 canis, vnagna est
quam hon habeus habuerit. Qui vero jiropter illa vel fides lua ! sed , 0 mulier, magna est fides tua (Mattlt.
tenenda vel adipiscenda , bomicidium , adulterium , xv, 26, 28)! Mutavil vocabulum , quia mutalum vidit
fornicalionem ; idololatriam , _etsimilia quoeque com- affeclum, atque illam correplionem ad fructum per-
miserit, non pfopter fundamenlttm per ignem salva- venisse cognovit. Miror aulem si laudaret in ea fidem
bitur, sedamisso fundamenlo, a.ternoigne torqiiebltuf. sine operibus, id esl, fidem non laleni qtiaejam per
7. s Quamobrerii et illud quod dicunt, veluli pro- dileclionem possel operari, fidem nioituam, el quod
hare cupientes quanlum valeat sola fides, ubi Apo- Jacobus dicere minime dubitavii, fidem nonChristia-
stolus dieit, Quod si infidelisdiscedil, discedat; non est norum, sed daemonuin.Postrenio si istamClianan».am
enim serviluti subjectus fraler vel soror in hujusmodi nolunt intelligere mutasse perditos mores, quando
-(! Cor. VII, 1S); id est, ut propler fidemChrisli etiam eam Chrislus conlemnendo et corripiendo redarguit:
Ipsa uxor legitima socielale conjuncta, sine ujla culpa quoscumque invenerint tantunimodo credere, vilam
relinquatur, si cum viro chrisliano , propler hoc quia veroinquiiiatissimam.nec saltera occultare, sed ellam
christianus est, permanere nolueiit : non attendunl libere profueri, ac nolle mutare; sanent filios eorum,
eo modo illam recfissime dimitli, si viro suo dicat, si possunl, sicut sanala est filia Chanana.eemulieris;
Non ero uxor tua, nisi mibi vel de latrocinio divitias non lamen eos faciant membra Christi, cum ipsi esse
congeras, aut nisi solita lenocinia, quibus nostram nondesinantmembrameretricisj (Defide et Operibus-,
domrim transigebas, eliam"cbristianus exerceas; aut cap. 14-16).
si quid aliud vel facinoro_sumvel flagiliosum in viro 10. Item in eo libro cui tilulus est, de Fide, Spe,
noverat, quo delecfata vel libidinem explebal, vel fa- et Charilate, quem scripsi ad filium mcum fratrem
cilem victum hahebat, vel etiam incedebat ornatior. tuum Laurentium", ista de hac re Yerha mea sunt:
Tunc enimille cui hocuxor dicit, si veraciter egil poe- c Credunlur, inquam, a quibusdam , etiam hi qui
riiteniiam ab operibus vnorluis , quando accessit.ad nomen Christi non relinquunt, et ejiis lavacroin Ec-
Baptismum, hahetque in-fundainento fidem quae per clesia baplizantur, nec ab ea ullo schismate vel hoe-
dilectionem operatur, procul dubio plus tenebilur resi preeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant,
amore divinaegraliae, quam carnis uxorioe, et mem- quaenec diluantpoenileiido, heceleemosynis redimam',
brum quod eum seandalizal, fortiter ampulat. Quem- sedineis usquead huj'usvilaeultimum diem pertinaci.-
cumqueautemin hacdirelnplione doloremcordispro- sime perseverent, salvi futuri per igriem; licet "piii
pter carnalem affectum conj'ugis sustinebit, hoc est magnitudine facinorum flagitiorumque diuluruo, nou .
delrimenttim quod patielur. bic est ignis per quem tamen eelerno iijne puniti. Sed qui hoc credunt, el
feno ardente ipse salvahitur. Si autera j'am sic hahe- taraen catholici sunt, humana quadam benevoleutia
bat uxoreni tanquam non habens , non proplef con- mihi falli videnlur : nam Scriptura divina aliud con-
cupiscentiam, Sed propler misericordiam, ne forte sulla respondet. Librum aulem de hac quaeslionecbn-
eam salvam facerel, reddens polius quam exigeiis de- scripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi
bitum conjugale; profecto nec dolebit carnaliter, cum secundum S-Tjpturas sanclas, quantum Deo adjuvante
ab illo tale connubium separabitur : neque enim in potui, demonstravi eam fidem salvos facere, quam
ea cogilabat, uisi quoesuntDei, quomodo placeret salis evidenter expressil Paulus apostolus, dicens :
Deo (ICor. YJI,29-34). Ac per hoc m quantum aurum, ln Chrislo enim Jesu nequedrcutncisioquidquamvalel,
4SS DE OCTO DULCITH QU.ESTIONIBUS,S. AUGUSTIKI m
nequeprmpuiium,sed fidesquw per dileclionemopera- opus huj'us,quoniam sine dolorenon pereunt qua. cum
lur (Galat. v, 6). Si autemmale, etnonbene operatur, amore possessasunt. Sed quoniamalterutra conditione
procul dubio, secundum aposlolum Jacobum, moriua proposita, eis potius carere mallet quam Christo,
est in semelipsa.Qui rursus ait: Si fidemdicat se quis nec limore amitlendi talia deserit Christum, quamvis
habere, opera aulemnon habeat, numquid poterit fides doleat dum amittit; salvusesl quidem, sic tamen quasi
salvare eum? Porro aulem si bomo autem sceleralus per ignetn: quja uril eum reruro dolor, quas dilexerat,
propter fidem solara per ignem salvabilur, et sic est amissarura; sednon stibveriii neque consumit fun-
accipendum quod ait beatus Paulus, Ipse auiem salvus damenti stahilitate alqtie incorruptione munitum.
erit, sic tamenquasi per ignem,poteritergo salvare sine ,13. Tale aliquid etiam post hanc vitam fieri in-
operibus fides, et falsum erit quod dixit ej'uscoapo- credibile non est, et ulrura ita sit, quaeripolest: et
stolus Jacobus : falsum eril et illud quod idem ipse aut inveniri, aut latere, noiinullos iideles -per ignem
Paulus, Molile, inquit, errare; nequefornicatores, ne- quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona
que idolis servienles,nequeadulleri, nequemolles, ne- pereuntia dilexerunt, tanto lardius citiusquesalvari;
que masculorumconcubilores,nequefures, nequeavari, non tamen lales , dc qualibus dictnm est quod regnum
nequemaledici,nequeebriosi,nequerapaces regnuinDei Dei non possidebunl, nisi convenienter poenilentihus
possidebunt.Si enim etiani in istis perseverantes cri- eadem crimina remittantur. Convenienterautem dixi,
miijibus, tamen proplcr fidem Chrisli salvi erunt, ul sferiles in eleemosynis non sinl, quibus lanlum
quomodo in regno Dei non erunt? tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo ffu-
11. i Sed quia haec aposiolica manifeslissima et clum se imputaturum pra.niiiiliet Dominus dexlris ,
apertissima lestimonia falsa esse non possunl; illud el earum taniummodo slerilitatem sinistris ; quando
qnod obscure dictuni est, de his qui superoedificaiit his diclurus est, Venile,benedicliPalris mei, percipite
super fundamentum, quod est Christus, non aurum, regnum : illis autem, Ite iriignem mlernum(De Fide,
argentum, lajiides pretiosos, sed ligna, fenum , sti- Speet Charitate, cap. 157-69).> Haecde duobus opu-
pulam (de his eninv dictum est quod per ignem salvi sculis meis satis pulo quaeslionituae fuisse responsa.
erunt, quoniam fundamenti merito non perihunl), 14. De illa vero senlentia Domini, Non exies inde,
sic inlelligendum, est ul his manifesiisnon inveniatur donec reddas novissimum quadranlem; respondere
esso contrariuni. Ligna quippe el fenura et slipula inihi necesse non fuit, quoniam lu ipse quap.slioneni
nonabsurde accipi possunt rerum soecularium,quam- simili ex' E-vangeliolocuiione 4 solvisli ubi scriplum
vis licite^concessarum, lales cupiditales, ut amitti est, JVoncognoviteam, donecpeperit. Sane ut non le
sine ahimi dolore non possint. Cum autem iste dolor celem de hac re cbgilalionem meam, vellem si fieri
uiil, si Chrislus in corde fundamenti habet lo.cum,id possel ; imo vero volo, si fieri potesl, in hac quae-
est, ut ei nihil anteponatuiyel malil bomo qui tali stione veritate superari. Illud enira quod dicifur,
dolore urilur, rebus quas ita diligit, carere, <juam quandoque, elsi post plurimum temporis s, eos qui
Chrislo; per ignem fit salvus. Si autem res hujusmodi in caiholica communione moriunfur, quamvis usque
temporales ac saecularestempore lentalionis maluerit in finem vitae hujus flagitiosissimeel sceleralissime
tenere quam Christum , eum in fundamenlo non ha- -Yixerint, de poenis ultricibus exituros, familiarius
fouii; quia haee pripre loco habuit, ctim in oedificio- meum tangit affeclum, quem habemus erga eos qui
non sit aliquid prius fundamento. Ignis enim, de quo nobiscum corporis et sanguinis Christi Sacramenta
eo loco locutus est apostplus Paulus, talis debelinlel- communicant; quamvis eorum mofes perdilos oderi-
ligi, ul ambo per eum transeant; id est, et qui wdift- inus , quos disciplinaecclesiastica emendare non pos-
cat super hoc fundamentum,aurum, argenlum, lapides sumus, atit a mensa dominica separare : sed ea veri-
a
preliosos, et qui wdificallignum/fcnum, stipnlam. Cum tale vinci volo, quaesacris Lilleris apertissimis non
enim hoc dixjsset, adjunxit: Vniuscujusque opus resistit. Non enim quse resislit, dicenda est ulla ra-
quale sil, ignis probabit. Si cujus opus permanserit, tione verilas, vel pulanda. Sed inlerim donecaudia-
quodsupermdificavil,mercedemaccipiet. Si cujus au- mus lale aliquid aul legamus, auscultemus ei qui di-
tem opus exuslum fueril, damnumpalielur: ipse autem cit, Nolite errare; neque fornicaiores, neque idolis
sulvuserit, sic tainen quasi per ignem. Non ergo unius servientes, etc., regnum Dei possidebunl.Quia si talia
eorum, sed utriusque opus ignis'probabit; sunt, quaeconlra dicunlur, ul horuin verborura apo-
i 12. < Est quidara ignis tenlatio tribulationis, de stolicorum manifeslalionem in alios sensus ducere
quo aperte alio loco scriplum esl: Vasa figuli probat nequeant, profecto adversus ea nos instruxit, et pa-
Ifomax, el hominesjuslos tentalio tribulationis(Eccti. ralos esse voluii idenr aposfolusdicens : JETOC auiem
!xxvn, 6). Isleignisin hac inlerim viia facit qtiod Apo- scilote inlelligentcs, quoniam omnis fornicalor , aut
letolus dixit, si accidat duobus fidelibus , uni scilicet itrimundus, aut avarus, quodesl idolorumservitus,non
cogitanti qtiae Dei sunt, quomodo jvlaceat Deo, lioc liabelliwrediialemin regno Chrisliet Dei, nembvosse-
!esi,-8edificaniistiper Christum fundamenium aurum, ducal inanibus verbis(Ephes. v, 5, 6). Cum ergo au-
argenlum, lapides preliosos; alferi aulem cogitanti dierimus quosdam fornicatores, et immundos, el ava-
ea quaemundi sunt. quomodo placeat uxori, id est, 1 Sicineliores Mss.At editi; similemex
Evangeliite-
aedificanti super idenv fundamentum ligna, fenum, ctione. 8 Editi,el si plurimitemporis.EmendanturexMss.
stiptilam : illius enim opus non exurifur, quianon ea 3 sic Mss. Eaiti autetn,a veritatevinci: et infra
amissione exurilur autera loeof
dilexit, quorum crucieiur; aperlissimis,habebaat,apcrlissime.
15? LIBER.UNUS. , 158"
ros per ignem salvari, ut habeant hoerediiatem in fe- niam quodam vitae genere acqujritur, dum in hoc
gno Christi et Dei, non obsurdescamus contra istum corpore vivitur, ul aliquid adjuvent isla defunclos :
reclamantem et dicenlem, Omnis fornicator, aut ini- ac per hoc secundum ea quaeper corpus gesserunt,
tnundus, aul avarus non Itabetliwreditalemin regnoChri- eis quae post corpus.religiose pro illisfacta fuerint,
sti el Dei; et ne acquiescanms illis verbis * conlra con- adjuvantur. Sunt enim qiios omnino nihil adjuvant
linuo subjicientem, NemoMosseducal inanibus verbis. ista; _sivepro eis fiant, quorum tara mala sunt me-
QVMST.II. — An mortuis prosit oblalio, qum fit pro rila, ut neque talibus digni tsint adjuvari; sive pro
ipsis. Animarum anle resurrectionem reeeplacula. eis quorum_tam bona, ul lalibus rion indigeanl adju-
1. Secunda lua quaestio est, i Utrum ohlatio mentis. Genere igilur vitae quod gessit quisque per
quae-fit pro quiescenlibus., aliquid eorum con- eorpus, efficitur ut prosint vel non prosint, quaecum-
ferat animab.us; eum evidenter nostris aut subleve- que pro jllo pie fiunt, cum rehquerit corpus. Nam
iriur actibus, •aut- gravemur : si quidem legamus, meritum, per quod ista prosint, si nullum compafa-
quod in inferno nemo jam possit Domino confiteri. tum -est in hac vila, fruslraquaerilur post hanc vitam.
Ad quod multi dicunt quod si aliquis beneficii in boc lta fit ut neque inaniter Ecclesia, vel suorum cura"
locuss possil esse posi moiiem, quanto magis sibi pro defunclis, quod polueril religionis impendal, et
anima ferret ipsa refrigerlum, sua per se illic confi- tamen ferat unusquisque secundum ea quaegessil per
tendo peccata, quam in eoruriv refrigerium ab aliis corpus, sive.bonum , sive malum , reddenle Domino
oblatio procuratur ? i _- unicuique secundum opera ejus. U.t enim hoc quod
2. Dixi aliquid de hac re in eo libro quem nriper impendilur, possit ei prodesse post corpus, in ea.vila
ad sanctum Paulinura Nolanum^ejriscopum scripsi, esl acquisitum, quara gessilincorpore * (De Cura prg
cum me consuluisset utrnm sepultura quae fit in me- Morl. ger., mp. 1).
moriis marlyrum, prosit aliquid spirilibus-rnorluo- 4. Dixi etiam tale aliquid ad Laurentium, quod ita
rum. Indeest hoc, quodliis ad le lilleris insero x se habet: « Tempus autem, inquam, quod inter ho-
t Diu, inquam, Sanctllati tuae, coepiscope venerande minis mortera et ultimam resurrectionem-interposi-
Pauliue, rescriplorum debitorfui, ex cuo mihi scri- tuin est, animas abditis receplaculis continet, sicut
psisti per homines filiaenostrae religiosissimoeFloroe, unaquaequedigna est vel requie vel eerumna, pro eo
quaerens a me utrum prosit cuique posl mortem, quod sorlila estin carne dum viveret. Neque negan-
quod corpus ejus apud sancti alicujus memoriam se- dum est defunclorum animas pielate suorum viven-
pelitur. Hoc enim abs te vidua memorala petierat, tium relevari, curo pro illis sa.crificiumMediatoris of-
pro defuncto in eis partibus filio suo, et rescripseras fertur, vel eleemosynaein Ecclesia fiunl. Sed eis hoec
consolans eam, idque etiam nunlians de cadavere fi- prosunt, qui cum viverent, ul haecsibi postea pos-
delis juvenis Cynegii, quod materuo et pio affectu de- sent prodesse, meruerunt. Est enim quidam vivendi
sideravit, esse complelum , ut scilicet in beatissirai modus, nec tam bonus, ut non requirat ista posl mor-
Felicis confessoris basilica poneretur. Qua occasione lem; nec tam malus, ut ei non prosint ista post mor-
faclumest utper eosdem perlatores litlerarum lua- tem :.est vero talis in hono, ut his non requirat; est
rum eliam mihi scriberes, irigerens hujiiscemodi quae- etrursus lalis in malo, ut nec his valeal, cum ha_c
slioiiem; alque ul responderem quid mihi exinde vi- vita transierit," adjuvari. Quocirca hic omne meritum
derelur exposcens, nec tacens ipse quid senlias. Nam comparatur, quo post hanc vilam possit relevari quis-
dicis videri libi non esse ihanes nvotusanimorum re- piam, vel gravari. Nemo se autem speret, quod hic -
ligiosorum atque fidelium pro suis ista curantium. neglexit, cum obierit, apud Deum promereri. Non
Adj'uhgisetiam, vaCare non posse quod universa pro igitur isla quae pro defunclis commendandis frequen-
defunelis Ecclesia supplicare consuevit: ut hinc et tat Ecclesia, illi aposlulicae sunt adversa senlenlioe,
illud conjici possit, homini prodesse post mortem, si qua dictum est, Omnes enim astabimus ante tribunal
fide suorum humando ejus corpori talis provideatur Chrisli, ul ferat unusquisquesecundumea qumper cor-
locus, in quo appareat opituhlio etiam isto modo pus gessit, sivehonum sive malum; quia etiam hoc
"quoesilasanclorum. meritum sibi quisque cum in corpore viveret compa-
j 3. < Sed cum haec ita sint, quomodo huic opinioni ravit, ut ei possent ista prodesse. Non enim omnibus
conlrarium non sit, quod ait Apostolus , Omnesenim prosunt; et quare non omnibus pfosunl, nisi propter
astabimus ante tribunal Clmsli, ut feral unusquisque differenliam vitae quam quisque gessil in eorporc?
secundumea quw per corpus gessil, sive bonum , sive Gum ergo saerificia, sive-altaris, sive quariimcumque
malum (II Cor. v, 10), non le satis videre significas. eleemosynarum pro baplizatis defunciis omnibus of-
Haecquippe apostoliea ^entenlia ante raortem admo- feruntur , pro valde bonis gfatiarura acliones sunt; "
nel fieri qnod possit prodesse post mortem; non tunc pro non valde malis propitialiones sunl; pro.valde
quando jam recipiendura est quod .quisque gesserit malis, etiamsi nullasunladjumentamoriuorum, qua-
anle mortem. Verum haec ita solvitur quoestio, quo- lescumque vivbrum consolaliones sunt. Quibus aulem
prosunt, aut ad hoc prosunt, ut sil plena i'emissio-j
1 Editi,neacqutescamus iiliusverbis.Concinnius duoMss., autcerte ut tolerabilior fiatipsadamnalio J (Enchir.;
tte acquiescamus ullis verbis; vel, ut aliicurneditioneKat., capp. 109, 110). _
nesacquiescamus iliis verbis. , .. . , '
QriSgT. IU. — i.-Vtrum i» advenlu jP.nimt mm
pleriqueMss., aliguidbeneficnvi twc loco,
159 DE OCTO DULCITil QU.-ESTiO.-.IBIJS,S. AUGUSTINI 160
fulufumsitjudicium, anve illi morituri sint, qui rapien- dormierunt. Ipse enim Dominusin jussu et invoce ar-
tur in nubibus obviamDomino.Symbolumregula fidei. cliangeli. et in tuba Dei descendetde cmlo; el tnorlui
l.Tenia lua quoestioesl, t Ulrumslatiminadveniu in Chrislo resurgenl primo *-: deinde nos viventes, qui
Dominicredendum sitfuturum essejudicium,anspalio reliqui sumus, shnul cum illis rapiemur in nubibut
interposilo temporis. In cujus diebus advenlus , quo- obviamChrisloin aera; et ila sempcrcum Dominoeri-
niam legimus, inquis, quod qui superabunt, rapientur mus (I Thess. iv, 14-16); veilein , sicul dixi, de hi-
inriubibusobviam Chrisio in aera, el sicsempercum - verbis audire docliores : et si mihi potuerint haec iti
Doniino futuri sunl; nosse desidero, utrum mox judi- exponi, ut in eis possil intelligi omnes homines qui
ciuhi comiletur advenium; et ii qui rapientur in nu- vivunt, vel posl nos victuri sunt, esse moriiu.os,
bes, an solvantur in mortem : nisi Ibrle ad vicem mor- corrigerem s quod hinc aliquando aliler sensi.
lis ipsam Imniulalionem debeamus accipere, J Neque enim debemus esse.indociles doctores : et
2. Huic interrogalioni luae, qua quaeris utrum in certe meiius liomo corrigitur pravus % quani fran-
advenlu Domiiiimox credendum sitifulurum esse ju- gitur durus ; cuni iis quoe scribirous, ita nosti'a
dicium, puto quod sufficiat fides Syraboli, qua confi- vel aliorum exercealur el erudiatur infirmitas, ul
lemur Christum a Patris dexlera esse venlurum ad lamen in eis nulla velut canonica.constiluatur au-
vivos el inortuos judicandos. Cum ergo ipsa sit ei ctoritas.
causa veniendi, quid aliud acturus est mox ut vene- -4. c Si auiem in his verbis Apostoli nullus alius
rit, nisi propler quod veniet ? De illis aulem qui ra- sensus poterit reperiri, et hoc eiini inlelligi voluisse
pienlur in nribibus-, in quadam epislola quam scripsi claruerit, quod videntur ijjsa verba clamare; id est,
ad filium meum nomine Mercaloreni 1, procul dubio quod fuluri sinl in fine saeculiet advenlu Doroini, qui
noiissimum vohis, cum me'consuluisset de quihusdara non exspolientur corpore, sed superinduanlur inimor-
. quaeslionibiisPelagianorum, qui negantmoiiem pec- lalilate, nt absorbealur morlale a vita (II Cor. v, 4):
cato csse retributam, uuatenus dispulaverim , in huic senlentioe procul dubio conveniet quod in regula
subditis lege : s UHauiera , inquam, de quibus dixit fidei confitemur, venlurum Dominum, judicaturum
Aposlolus , cum loqueretur de resurreciione mortuo- vivos et mortuos; ut non hic intelligamus vivos ju-
rum, El nosviventesqui rcliqui-sumus,simul cum illis slos, morfuos autem injustos, quamvis judicandi sint
rapiemurin nubibusobviamChrisio in aera ; et iia sein- jusli el injusfi; sed vivos quos nondum exiisse, mor-
per cum Dbtninoerhnus; afleriinl quidem aliquidquoe- tuos autem quos jam exiisse de corporibus, advenlus
slionis, sed per seipsos 2, non propier isfos : nam ejus iiiveniei. Qtia. si ita esse. constiterit, illa verba
el si non sunt eliani ipsi morituri, quid istos adjuvent excutieiida erunt, quomodo sic aecipiamus, Tu quod
oninino non video, cum lalia dehis dici possini, qua- seminas, non vivificaiur, nisi morialur; et, jOmnesre-
lia de illis dicla sunl duobus, Enoch scilicet et Elia. surgemus,sive, Omnesdormiemus,ul non adversentur
Sedrevera, quanltim ad verba beati Apostoli perfi- buic sententia?, qua quidam credonlur eliam cum suis
nei, videttir asseiere quosdam in fine saiculi adve- corporibus in oeternumnon gustaia morte viciuri.
nienle Domino, eiim-fulura est rcstirreclio morluo- 5. « Sed ulrumlibet horura veracior et perspicacior
riini, iion esse moriuiros, sed vivos reperlos, inillam intellectus inveniaiur *, quid ad causam peiiinehit
immortalilaiem, quaesanctis etiam caeleris datur, re- istorum, sive omnes debita roorie plectanlur, sive
6
pente niuiandos ,et siinul cum illis rapiendos, sicul aliquibus ab bac conditione parcatur; cum tamen
dicil, in nubibus : nec aliquid aliud mihi visum est, constet non soluin niorlem animoe,vertini eiiani cor-
quoties de bis verhis volui cogiiare. - poris secutur.im non fuisse, si peccatum non proeces-
5. t Sed velleni binc potius audire doctior.es; ne sissct; el gralioemirabiliore virtiiie jiistos a morte ad
illis eliam qui putaiit aliquos morle non praece- aeternam beatiludinem reviviscere, qiiam in morlis
denle vivificatos , ad vilain perpetuam transituros , experienliam non venire? Haec propter illos, de qui-
dicere inveniatur Apostolus ; Slulle, luquod seminas, bus milii scripsisli, salis dicta siul; qiiarovis eos jam
tion vivificatur, nisi moriulur 3. Nam et illud quod in non existimem dicere, eiiam si nea peccasset Adam,
plerisqtie codicihus legiiur, Omnesresurgemus (I Coi-. fuisse vel corpore morittiruro.
xv, 36, 51), unde (ieripofeiil, nisi omnes moriamur? 6. t Coeferumquod aitinet ad qusesiiouein resu:-
Resurrectio quippe, nisi moi's praecesseril, nulla est. rectionis, proplcr illos qui credunlur non esse m.,ii
El quod nonnulli codices habenl, Omnes dormiemus, luri, sed ex hae mortalilale ad iromorfalilatem sii:.
raiillo facilius et aperlius id cogit-intelligi; el si quid niorte media iransituri, inquisitio diligenlior adln
aiiud tale insanctis Litteris invenilur, ad id videtur benda est; et si quid hinc absolutum ac deiir.i:.'
impellere,utiiullus honiinum existimetur immortali- disputatione ralionahili alque perfecla vel audisii, vcl
laiem, nisi mors praecesserit, adeplurus. Proinde legisli, vel ctiam ipse adhuc audire aut- legere a n
ubi dixit Aposlolus, Et nos vivenlesqui reliqui sumus cxcogitare potueris, pelo milii-miltere iion graverib
in advenlum Domini, non prwveniemuseos qui anle -Ego enim, quod confitendumest Charitati tuae, plus
1 Edili,ad fdiummeumuercalorcm,quwincivit: Prccul
dubionotissimumvobis.SincerioressuntMss.jiieriquebisce 1 Editi,primi. AlMss.,primo;juxtagraic, prbton.
verbis, quwincipt, merilo carenles; quijijjccuin e.istolse ° sic Mss.At cditi, corrigerequodhincaliquando
hoe Iocolaudata.imtiumsil, *.LitleraeDileclioiiistua_.. s AliouotMss.,parvus.
s SicMss.At edili, piopterse ipsos.
4 KomiuffiMSS., innemut.
.t Editi,priHS"morialur.
' ' Abest, prius,
' •- a*Mss,
" el
• -'-..a grajco' 6
texiu Apostoli. Hicediliaddunt, exceptis; quoaa IUSS. abest.
161 LIBER UNUS. 162
amo discere quam docere: nam lioc admonemur eliam ciorumbenedicetur;id esf, opera eorum quorum bonus
- dicente apostolo Jacobo , Sil autem omnis homovelox Deus Israel, qui reclo sunt corde; rectum autem cor
ad audiendum, iardus auiem ad loquendnm(Jacobi est, non resistere patri emendanli, et credere'polli-
i, 19). Ut ergo discamus , invitare nos debet suavitas centi : non eorum quibus commovenlur pedes, et
veriiaiis; ut autem doceamus, cogere necessitas cha- effundunlur gressus atque labuniur, sicut in alio psal-
rilatis : ubi poiius optandum est * ut transeat isla ne- _ mo canitnr, dum zelaut in peccatorihus pacem pecca-
cessilas qua hominem docet aliquid homo, el simus tornm videnles. et pulanl perire opera sua, qnia non
oinne. docibiles Dei 2; quamvis et hoc simus, cuni ea eis merces i'eddilur perilura (Psal. LXXII,1-14). At
quae ad veram pietatcm perlinent discimus, eliam isle vir qui timet Dominum, et in lemplum sanclum
quando illa docere videtur homo. Quia neque qui Dei conversione recii cordis aptalur, nec gloriam lio-
planlal est aliquid, neque qui rigat; sed qui incre- minum queerii, nec lerrenas divitias concupiscit; ct
menlnm dat Deus (I Cor. m, 7). Cum itaque si Deus lamen, Gloria el divilim in domo ejus. Domus enim
incrementum non daret, nihil essent Apostoli plan- ejus cor ejtis est; ubi_- Dco laudanle, opulenlius ha-
talores et rigatores; quanto magis ego vel tu, vel qui- bilat cum spe vilse a.ternoe, quam, hominibus adulan-
libel hujus temporis homines, quando nohis videmur tibus, in marmoratis laqueatisque tectis cum tiniore
esse doctores i (Epist. 193, cap. 4, n. 9-13)? mortis oeternae.Hujus enim juslitia manel in smculum
QDJEST. IV. — Quomodojuslorum 'filiis in Psalmo smculi : ipsa ejus gloria, ipsa. divilise. Hlius aulem
benedicitur. purpura et byssus et epulae splendidae,et cum preesfo
-1."Quarfa lua quaeslioest, a Quare dixerit -David, sunt, transeunt; et cum ad finem venerinf, aquoe
Polens in terra erit semen ejus, generalio rectorum gultam ex digito slillanle desiderans , ardens lingua
benedicetur (Psal. cxi, 2); cum sciamus justorum clamabit J (LUC.XVI, 19-24). [Ilaocsunt quae in dicto
filios et fuisse et esse malediclos, et injustorum et psalmo exposuisse me memini (Enarr. in Psal. m,
fuisse et esse benedictos. i nn. 2, 5), et ad quaestionistuae quarto Ioco propositae
2. Huic quaestibni de Psalmi ipsiusexpositione re- solutionem saiis esse nunc existimo J]. Quinlo autem
spondeo, quem cum in populo tractarem dixi: t Bea- Ipco id proposuisti, unde post omnia disputalurum
tus enim vir qui limelDominum, in mandalis ejus volet. me esse promisi («).'
nimis. Viderit Deus, qui solus et veraciter et miseri- QriassT. VI. — Vtrum Samuel -pef pythonissamvere
corditer judicat, quantum isle proficial in mandalis fuerit de inferno evocatus.Samuelis forle phqnlasma,
'
ejus. Quoniam tenlalio esl vila liumana super terram, ' non spirilus apparuit. Dwmonesquomodonorint fu-
sicut sanctus Job dicit (Job YII,1). Et iteruni scriplum luru. - '
,
est: Quoniamcorpusquod corrumpitur, aggravat ani- . 1. Sexta tua jiroposiiio est, t Ulrum juxla histb-
mam, el deprimit lerrena inhabilaliosensum multa co- riam libri Regnorum jiylhonissaipsum prophetam Sa-
gilqntem(Sap. ix, 15). Qui autem judicat nos, Domi- muelem "
deinferno evocaverit J (I Reg. xxvm, 7-19).
nus est: nec ante tempus judicare debemus, donec 2. Hoc a me beatae memoriae Simplicianus Medio-
veniat Dominus, ei illuminet abscondita tenebrarum, lanensis episcopus aliquando quaesivit. Quid ergo ei
et manifesfabit cogitationes cordis; et tune laus erit responderim 2, subditum lege : « Item quoeris, in-
unicuique a Deo (I Cor. iv, 4, 5). Viderit ergo ille quam, utrum spiritus immundtis qui eral in pylho-
quanfum quisque proflciat in mandaiis ejus : tamen nissa, potuerit agere ut Samuel a Saule videretur et
volel nimis qui pacera illius coaedificationisadama- loqueretur cum eo. Sed multo majoris niiracnli esl
verit; nec jam desperare debet, quoniam in mandatis quod ijise satanas princeps omnium immundorum
ejus volet nhnis, et pax In terra hominibusiionoe ve- spirituum poluit loqui cum Deo, et petere lenlaiidum
luntatis (Luc. n, 14). Job justissimum virum (Job i, 11) : qui etiam leiuan-
3. c Inde, Potens in terra erit semen ejus. Semen dos Aposlolos petiit (Luc. xxn, 31). Aul si hoc non
futurae messis, opera esse misericordia. Apostolus ideo habet difficilemquaestionem, quia per quam vo-
testis est, qui dicit, Bonum aulem facientesnon defi- lueril creaturam, cui voluerit crealurae, uhique prae-
3
damus; temporeeniinproprio metemus (Galat. vi, 9): sens veritas loquitur, nec proplerea magni meriti esf
et iterum, Iloc autem, inquil, qni parce seminat, parce cui loquitiir Deus : interest enim quid loquatur; quia
etmetet (II Cor. ix, 6). Quid autem, fratres, polenlius, el imperator cum multis innocenlibus non loquilur,
quam ut regnum ccelorum, non solum Zacbeeusemat quibus piovidenlissime consulit ad salulem; et cum
dimidio rerum suarum (Luc. xix, 8), sed et vidua multis nocentibus loquilur, quos jubet inlerfici : si
duobns mhmtis (Marc. xn, 42), et tantumdem ibi ergo binc propterea nulla qua?stioest; nulla sil quae-
uterque possideat ? quid polentius, quam ut idem re- stio quomodo eliam. immundus spirilus eum anima
gnum et thesauris diviti, et calice aquae frigidaepau- sancli viri loqui potuerit. Omnibus enim sanciis Dcus
peri valeat? Sunt aulem qui ista faciant dum terrena creaior et sanciificalor longe ulique major est. Quod
conquirunt, aut hic mercedem sperantes a Domino, si hoe mbvel, quod licueril maligno spiritui excilare
aut hominibus placere icupientes: sed, Generaliore- animam jusli, et lanquam de abditis mortuorum re-
1 sicMss.Ediliautem, orandumest. ansulishie distinguuntur,absunt a quinqueMss.
8 Mss.,docibilesDeo. . 3^Quaj
MSS.,rescripserim.
3 Editi.enitentibusHss. addunt,non deficientes.. (a) vide qua_stionemv infra, col. 168,traetatam. H.
165 DE OCTO DULCITII QU.EST10NIBUS,S. AUGUSTINI 164
eeplaculis evocare; nonne magis Tnirandum esl quod pellari; non mirum est quod Seriplura dicit Samue-
satanas ipsum Dominum assumpsit et consliluit super lem visum, etiamsi fbrte amago Samuelis apparuit,
pinnam-templi (Matlh. iv, S)? Quolibet enim modo machinamentq ejus qui transfigurat se velul ahge-
-fecerit, ille etiam modus quo Samueli factum esl nt _lum lucis, ci ministros suos velut niinistros justitiae
excitafetur, simililer latet.Nisi forte qiiis dixerit fa- (II Cor. xi, 14, IB). -- "
eiliorem diaboloTuisse lieentiam ad Dominum vivum 4. « Jamvero si illud movet, quomrido et a mali-"
rinde voluit assumendum, et ubi voluit consiituen- gno spiritu Saiili vera praedicta sunt; potest el illud'
dum , quam ad Samuelis defuncti spiritum a suis se- mirum Yideri, quomodo daeniones agnoverint Chri-
- dihus excitandum. Quod si illud in Evangelio nos ideo Stum Mallh.
( vm, 29 ), quem Judaji non agnosce-
non perlurbaf, quia Dominus voluil atque permisit hant. Cum enim vult Deus etiamper infimos infernos-
nulla diminutione suaepotestalis et divinitalis id fieri; que spiritus aliquem vera cognoscere, lemporalia dun-
sicutab ijisis Judacis, quanquam perversis atque im- taxat atque ad islam mortalitalem perlinentia, facHe
mundis et facta diaboli facienlibus, et teneri se, et est, el non incongruum, ut nmnipolens s.t justus ad
1interfici
et et
vinciri, illudi, crucillgi alque passus est: eorum poenam, quibus ista praedicuntur, ut malum
non est absurdum crederc ex aliqua dispensalione quod eis impendet, anteqoam veniat pra_noscendo
divinae voluntatis permissum fuisse, ut rion invitus patiantur, occullo apparatu ministeriorum suorum
'nec dominante atque siibjugante magica poientia, sed etiam spiritibus talibus aliquid divinationis impertiat,
volens atque ohlemperans pcciilla. dispensationi Dei, ut quod audiunl ab Angelis, praenuntienl hominibus.
quae el pytbonissam illam el Saiilem latehat, consen- Tantum autem audiunt, quantum omnium Dominus
liret spiritus Proplielae sancti se oslendi aspectibus atque moderator vel jubet yelsinit. Unde etiam spiri-
regis,divina eum sentcnlia percussurus. Cur enira lus pythonius in Acfibus Aposlolorum atfestatur Pau-
anima boni homiiiis, a malis vivis evocata si venerit, lo apostolo , et evangelisla esse conatur{Ac(. xvi,
"amillere videatur dignjtatem suam; cum et vivi ple- 17). Miscent tamen isti fallacias, et verum quod nos-
rumque bopi vocati ad malos veniant, et agant cum se potuerint, nondoeendi magis quamdecipiendi fine
eis quod officium postulat aequltatis, servalo atque proenuntiant. El forle hoc est quod cura illa imago
inconcusso decore Yirlutis suae, et illorum vitiis pro Samuelis Saulem praediceret moriturum, dixit etiam
rerum proesentium vel usu Yel necessitale tractalis ? secum fulurum": quod utique falsum est. Magnoquip-
3. « Quanquam in hoc faclo polest esse alius faci- pe inlervallo" post mortem separaribonosamalis in
lior exitus el expeditior intellectus, ut non vere spi- Evangelio legimus, cum Dominusiuter superhum il-
ritum Samuelis excitalum a requie sua credamus, sed lum divitem, cum jara apud inferos tormenta paterc-
aliquod phantasma, et imaginariam illusionemdiaboli tur, el illum qui ad ejus januam ulcerosus jacebat,
machinationibus factam, quam proplerea Scriplura jam in requie constitutum, magnum- chaos interje-
nomine Samuelis appellat, quia solent Jmagines re- ctum esse lestatur ( Luc. xvi, 26 ). Aut si -pfopterea
rum earum nominibus. appellari, quarum imagines Satnuel Saiili dixit, Mccum eris, ut non ad sequalita-
sunl. Sicut ompia qu.oepinguntur atque fingunlur ex tera felieitatis, sed ad parem conditionem mortisrefe-
aliqua materiemetalli aut ligni, vel cujusque rei aplae ralur, quod uterque homo fueril, et ulerque mori po-
ad opera hujusmodi, quaequeetiam videntur in som- luerit, jamque mortuus morteni vivo jiraenuntiabat;
\nis, et onnies fere imagines, earura rerum quarum perspieil, quanlum opinor, prudentia lua, secundum
imagines sunt, appellari nominibus solenl. Quis est ulrumque iniclleclum habere exilum illam Ieetionem,
enim qui hominem picium dubilet vocare hominem? qui non sit contra fidem : nisi forte profundiore et
Quandoquidem et singulorum quorumque pictiiram pei'plexiore inquisiiione, quaevel yirium inearum vel
cum aspicimus, propria quoque nomina incunctanler temporisexcedit angusljas, inveniaturad liquidum,
adhibemus : velut cum intuentes labulam aut^parie- vel posse vel non posse anitnam humanam,- cum^es
tera, dicimus , Ille Cicero est, ille Salluslius, ille hac vita migraverit, nwgicis carminibus evocatam
Achilles, ille Hector, hoc flumen Simois, illa Roma; vivorum apjjarere conspeclihus, eliam corporis linea-
curo aliud nihil sint quam piclaeimagines. Unde Che- menla gestanlem, ut non solum videri valeat, sed ct
rubim cunv sint coelesles poiestates, ficta lamen ex agnosci. Et si potest, ufrum etiam justi anima, non
melallo, ipiod imperavjl Dens, super arcam Tesla- quideni cogalur magieis sacris, sed dignelur oslendi
menii, magnae rei significandaegralia, non aliud quam occultioribus impeiiis summae legis obtemperans_
Cheruhim illa quoque figmenta vocitanlur (Exod. xxv, "ut si fieri non posse eiaruerit, non julerque sensus in
18). Iiem quisquis videl somnium, non dicif, Vidi hujus Scriplurae tractalione atque exposilione admit-
imaginem Augustini aut Simpliciani; sed, Vidi Au- tatur, sed illo excluso, imaginaria simulatio Samuelis
gustinum aut Simplicianum: cum eo tempore quo tale diabolico rilu facta ihtelligalur. Sed uuoniam, sive SI-
aliquid vidit, nos ignoraremus; usque adeo mani- lud fieri possit, sive non possit, tamen fallacia sata-
fesuini esl, non ipsos homines, sed imagines eorum nae atque imaginum simulandarum callida cperalio •
Tideri. Et Pharao spicas se dixil vidisse in somnis et decipiendis humanis sensibus multifbrmis invigilat,
bov.es {Gen. _u, 17-24), non spicafum aut houm pedelentim quidem, rie inquishionibusdilijgeritiofibus
imagines. Si igitnr liqnido constat nominibus earum prsescribanius, sed tamen potius exjstiraemus tale
rerum quarum imagines sunt, easdem imagines ap- aliquid factum malignopythonissae illius ministerio,
16g LIBER UNUS. . 166
ut haberet uxorem. Antequamconcum-
quamdiunohis aliquidamplius excogitareatque expli- venis rapuit,
care non daturi (Qumslionumad Simplicianumlib. 2, berent, pressus somno et terriltis somnio, .Sitifensi
quwst.5). episcopo eamdem vehementissime requirenti, revo-
5. Hseesunt quae tunc de pylhonissa el Samuele cavitintactam. Yivunt adhuc de quihus loquor. Ille
scripsil. Sed quam non fruslra dixerim-,pedetenlim haplizatus etipso in se facto miraculo conversus ad
nos in hac re gesla simulatam a Samuelis imaginem Dominum, ad episcopatum venerabili probilate per-
maligno pythonissae ministerio praesentatam existi- venil; illa in sancla viduitate persistil.
mare debere, ne inquisitionibus diligeuliorihtis proe- 4. Quid aulemdixerim contraFaustumManichaeum,
scribamus; mea posterior inquisilio declaravit, quau- cum calumniaretur. palri Abrahae, quod uxorem
do inveiiiin libro Ecclesiastico, ubi Patres laudantur" suam duobus regibus ad concubitum venditasset, in-
*
ex ordine, ipsum Samuelemsic fuisse laudalum, ut, dicant qucesubjeci : « Quodautem justum, inquam, .
-
prophetasse etiatn mortuus diceretur ( Eccli. XLVI, et fidelem virum matrimonii sui infamissimumnun-
23 ). Sed si el huic iibro ex Hebraeorum,quia in eo- dinaloremappellans 2, avaritiaeac ventris causaduo-
rurn non cst canone, conlradicitur ; quid de Moyse bus regibus, Abimelechac Pharaoni, diversis tem-
dicturi sumus, qui certe et in Deuteronomiomortuus poribus Saram conjugem suam sororem menlitum,
( Deul. xxxiv. 5 ), et in Evangeliocum Elia qui mor- quia eratpulcherrima, in eoncubitumasserit vendi-
tuusnonest, legitur apparuisse viventibus ( Matth. tasse ; non ore veridico a lurpiludine separat hone-
XVII,3)? slalem, sedore maledicototum vertit-incrimen. Hoc
QOJEST. VII. — Quotnodo stuprum Abhnelechet enim Abrahaefactum lenocinio simile videtur, sed
Phardonis effugilSara. non valenlibus ex' illius aeternaelegis luinine a pec-
1. Seplimatua propositioest, t Qualiler satisfacien- catis recle facla discernere, quibus et constanfia,
t dum sit eis qui dicuntSaram stuprum non effugisse, perlinacia videri polest; el virtus fiduciae,vitium pu-
. cum dicant Abiraelechab ejus conventione somnio tatur audacia. ; et quaecuraque simililer objiciuntur
< esserevocatum ( Gen. xx), et immissumin ejus co- quasi non recte agenlibus a non recle cernenlibns.
t pulam Pharaonem (Id. xu ) ? > Neque eninv Abraham flagitio consensil uxoris,
2. Quomodo dicant immissum in ejus copulam ejusque vendidit adulleriuin : sed sicut illa famulam
Tharaonem 3, non video; cum ad hoc credendum 5uam non libidini mariti permisit, sed officio gene-
Seriptura non cogat. Accepit enim eam "qtiidemin randi ultro intulit, nequaquam turbato ordine nalu-
uxorem, eonlinuoque ditatus est Abraham multis rali, ubi ejus polestas eral jubens potius obedienti,
iEgypliorum muneribus propter illam : sed non scri- quam cedens concupiscenli; sic et ipse conjugem
pttim est, quod cum ea Pharao dormierit, eique per- casiam, et casto corde sibi cohaerentem, de cuj'us
mixius sil; qiioniam Deus eum inultis magnisque animo, ubi pudieiliae virtus habitat, nullo modo du-
cladibusafQigendoid facere non permisii. Non enim bitabat, lacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso
placiia. regibusad eonjugiumfeminaemox etiamcar- ab alienigenis atque impiis captiva possideretar ;
ne eopulabanlur.Sedsicullegimus inlibroquipraeno- certus de Deo suo quod nihil eam turpe ac flagitio-
tatur Esther, per aliquot meiises, imo per lotum an- sum perpeti sineret. Nec eum fidesac spes fefcllil.
num, unguentis,pigmentis4, aromatibus accuraban- NamquePharao terrilus monstris, multisque propier
tuiearum corpora, priusquam corpori regio misce- eam malis afflictus, ubi ej'us esse uxbrem divinitus
renlur ( Estlier u, 12 ). Hoc efgo spatio facta sunt didicit, illoesamcumhonore festituit: Abimelech au-
illa quae scripta sunt, donec Pharao contritus et ex- tem somnio commonituset edoctus, similiter fecil >
territus marito restiluissetuxorem. Abimelechautem ( ContraFauslum lib. 22. cap., 33).
quoniamsomnio est ab ejus commixlioneprobibitus, Qu/EST.VIII.— Deniquede Spiritu Dei qui superfere-
ideo qui Saram stuprura non vitasse contendunl, pu- balur superaquanf, an ipsesit Spiritus sanctus.
tantutique regem, ut somniaret, nonnisi post ej'us 1. Novissimeexponendumposcisde spiritu Dei qui
concubitumdormirepoluisse. Quasivero, ulomiftam superferebatur super aquam. « Quidam enim asseve-
teinpus quo accurabantur, ut supra dixi, ad volupta- rant, inquis, Spiritum sanctum; alli mundanum spi-"
tem regiam eorpora feminarum, non potuerit Deus, rilum dicunt, dicentes quia non potuit
historiogra-
priusquam convenirent, eum in
.mergere somnum, phus cuni cfeaturis enumerare Creaforem, nec huic'
et admonere per somnium. locum aliqnemdeputare, qui ubique sit totus, cum
3. Dicamquod factum est in Mauritania Silifensi. Patre videlicet atque Filio. t
Neque enim Deus sanctorum Patrum, non ipse est 2. Quid ergo istorum ego senserim>ex primo libro '
"etiam Deusnoster. Viduamin proposito continentiae eorum quosde Genesiduodecim, sicutpbtui, nonse-
constitutam Ceiticchius* quidam cateehumenus ju- cundum allegorias, sed secundum rerum
gestarum
1 Rat. Am.Er. et e Yaticaniswss. duo praetereuntse- fidem scripsi, jn hoc opusculum transtuli. c Inest,
quenlestredecimversus,atquead verbum,scripsi,proxi-
niesui-jurigunt,seplimatuapropositioest. duo, Celitichius.
Corbeiensiset Floriaeensis,
Cellicius.Ger-
sic
I3 potioresMss.Atediti, in hocgeneresimulatam. manensisdenique,Cletitius.In carlhaginensisconciliiepi-
ExMss.restituunturislhaecverba: Quomodo dicantim- stola ad Coelestinum, undecimusinter episcopbsCelticius
tnissuntin ejuscopulamPltaraonem.
4 m meliorisnotaiMss.loeo,pigmentis,legitur, lomentis. nominalur.
4SicaliqiiotMss.Aliicum editis,indignansque
!u8aliis,linimeniis.
in Yaticanisduobus,fomentisaromatum. s sicMss.At editi, subjeci.
inatrimoniisui mfanwsksmumniatdi-
Kat.Am.et SorbonicusMs.,cekichius.vaticanicodices natbfemaovelUms.
167 DE OCTO DULCITIl QU/ESTIONIBUS,S. AUGUSTINI m
ihquam, Deo benignitas summa, et sancla. el justa; QIUEST. V ( qum novissimo loco tractalur). — Quo-
el qtiidam,-non ex indigentia, sed ex beneficentiave- modo eleclns David secunduin cor Dei. Chrislus
niens amor in opera sua. Propterea priusquam scri- . David appellalus.
1. Jam iiunc illud quod disserendum
herelur, Dixit Deus, F.iat lux, pra>cessilScriplura, distuleram,
intende.
dicens, El spirilus Dei superferebalursuper aqttam. paulisper Quaeris enim « Quare dixerit Do-
nimirum prjescius fuluroruro, Elegi David
Quia sive aquae nomine appellarevoluit loiam corpo- minus, secundum cor meum (IH Reg. vin, lo); cum talia
falem materiam, uteo modo insinuaret undefacta'et
formata sint omnia, quoein suis generibusjam digno- . tantaque ipse bomo comniiserit. >
2. Quod quidem, si de ipso David, qui
scere possumus, appellans aqtiam, quia ex iiumida i'eprobato
nalura videmus omnia in terva perspecies varias for- Saiile et exstinclo fuit rex Israei, dictum intelliga-
niari atque concreseere; sive spiritiialem vitam quam- mus; magis quia Deus praescius futurorum est, prae-
vidit in eo tantam piefatem tamque veracem poeni-
dani anle formain conversionis quasi fftiilanlem : su-
ut esset in eorum numero de quibus ipse
|!erferebalur"ulique Spiritus Dei; quia subjacebal sci- lentiam, dicil : Beali quoruni remissmsunt-iniquitales, el
licel bqnoevolunlali Crealoris, quidquid illud erat, qtto-
rum lecta sunt peccata. Bealus vir, cui non imputavit
.qund foimandum perficiendumque incboaverat: ut Dominus
dicenle Deo in Verbo suo, Fiat lux; in bona volun- peccalum(Psat. xxxi, 1, 2). Cum ergo proe-
scirel eum Deus peccalurum, el peccata sua pia hu-
liile, bocesl, in beneplacitoejus, promodo suigene-
ris maneiet-qnod facium est; et ideo rectum est quod militateetsinccra poeiiiteniiadeleturum, cur non di-
ceret, lnveni David secundum cor mettm; cui non
placuerit Deo, Scriptura dicente, El facla estlux; et erat
vidit Deuslucem quia bona est. Ul quemadinodum in impulaiurus peccatum tam mulia bona facienti,
coeli el terrae et ciun tanla pietate viventi, et ipsa pietate pro pec-
.ipso "exordio.inchoala. crealurae, quae
caiis suis sacrificium conlriti spirilus offerenli? Pro-
nomine, propter id" quod de illa perficiendum erat,
.conimemorala esi, Trinitas insinuaiur Creatoris pter h.rjc omnia verissime dicluro esl, lnveni David
In Deus cce- secundum cor meum. Quia licet secunduro cor Dei
-( nam dicenteScriplura, principio fecil non esset, quod ille peccavit; tamen secundum cor"
lum et lerram, inlelligimusPalrem in Dei nomine, et
Dei fuit, quod pro peccatis suis congrua poenitentia
Filium in principii liomine, qui non Pairi, sed per se
crea- satisfecit. Hoc solum ergoinillo secundum cor Dei
ac
ipsum crealae.piirailus, potissiraum spirituali
creaturoe non fuit, quod illi Deus non impulavit. Hoe -iiaque
el
turse, consequenier etiam universae prin-
est : dicenteaulem Scriptura, Deisu- ablafo, id est non impulato, quid i'emansit, nisiunde
cipium Spiriius
corameniora- verissime diceretur, InveniDavid secundumcor meum?
perferebatur snper aquam, completam 3. Si auteni hoc prophetice dictum de Clnislo ve-
tionem Trinitalis agnoseimus): ita et in conversione
ut rerum limus accipere, nulltts nodus quaestionis occurret;
alque perfectione crealurae, species dige- nisi forte ut
eadem Trinilas insinuetur: Verbnm Dei sci- quoeratur a nobis quomodo Christum
rantur, i'ecic islo nomiiie vocare potuerit. Sed respondemus
licet, et Verbi Generator, cum dicilur, Dixit Deus; semen David, ex quo carnem Christus as-
el sancta Bonitas; in qua Deoplacet quidqtiid ei pro propter
Nec sine exemplo rationera hujus inChristo
suoenaturae modulo perfeclum placet, cum dicitur, sumpsit.
nominis reddimus. Invenimus qtiippe aperlissime Je-
Vidil Deus quia bonumest.
sum Christum apud projiheiam Ezechielem David esse
3. J Sed cur commeraorataprius, quamvis iniper-
«bi legitur ex persona Dei Palris : Et
fecla creatura, poslea conimerooralur Spirilus Dei, appellatum,
Terra autem eral invisibilis sitscitabosuper pecora mea paslorem unum qui pascat
prius dicente Scriptura,' servummeutn David; et ipse pascet ea, et ipse erit
el incomposila, el tenebrmeranl super abyssum; ac ea,
his in paslorein : ego autem Dominusero eis in Deum,
deinde inferenle, Et spiritus Dei superferebalur snper
el servus meusDavid in medio eorum; ego
aquam-(Gen.t, 1-4)? An quoniam egenus alque in- Dominuslocutus sum. princeps Et alio loco : Et rex, inquit,
digus amor ita diligit, ut rehus quas diligit subjicia- vnus erit omnibus
tur; propterea cum commemorarelur Spiritus Dei, imperans, el non erunl vllra duw
nec dividentur ampliusin duo regna, neque pot-
in quo sancla ejus benevolentia dilectioque intelligi- genles,
ne facienda luentur idtra in idolis suis e, abotninationibussuis el in
lur, supeiterri diclus esl, opera sua, per cunclisiniquilalibussuis : el salvoseos faciam de uni-
indigenliae necessilaleni potius quam per abundan-
versissedibussuis ' in quibus peccaverunl,et mundabo
tiani beneficentiic Deus aniare putaretur? Cujus rei
eos. Et erunt inihi populus, e! ego ero eis Deus; et ser-
meinor Aposlolus diclurus de charilale, superemi-
vus jheus David rex super eos, et paslor unus eril
nenlem viam demonslraturuni seait (I Cor. xn, 3J): omnium eorum Etech. xxxiv, 25, 21, el xxxvu, .
et alio loco, Supereminentem,inquit, scientimcharita- 22-24 Osee (
temChrisli (Epltes. in, 19). Cum crgo sic oporteret ). quoque proplieta, ccra praenunii.ret
insinuari Spiriturii Dei, ut superferri dicerctur, com- tempus Judceorum, qtiale nunc habent, et in Chri-
stum eosposlea crediturns, eumdem' Christum Da-
modiusfactum esl, ut prius insimiaretur aliquid in-
vid nomine propbetavit, dicens : Quoniamdiebusmul-
choatunv, cui superferri diceretur; non aulem loco,
lis sedebuntfitii Israel sine rege, sine principe, sine
sed mniiia stiperante acjjraecellente potentiai(f)_ Ge-
nest ad lilteram, lib. 1, cap. 5-7, n. 11-13). sacrificio, sine altari, sine 'sacerdolio,sine manifestatio-
1 unus.evatic.Mss.,sordibus.ApudLXXest, anomibn,
afin-f-r-r-_ —_: ADMONITIOIN SUBSEQUENTEMLIBRUM.. :_ __'"" 170
nibus. Sic nunc esse Judaeos. ambigit nemo. Sed lunlatesmeas. Sed quoniam secutus adjungit et dicit,
quod ait apostolus Paulus, Gentibus loquens, Sicul HujusDeusex semine, secundum promissionem, ad-'
enim-vosaliquando non credidistis Deo, nunc autem duxit Israel SalvatoremJesum (Act. xm, 21-23); altius
misericordiamconsecuiieslis in iltorum incredulilate; significavit in Domino Jesu potius esse inlelligen-
sic el isti nuncnon credideruntin vestra misericordia, dum illud testimoniura, qui vere feeit omnes yolun-
ut et ipsi misericordiamconsequanlur(Rom. xi, 30et 31); tates Dei Patris, quam in illo rege David : qui licet
hoc prophela isle tantq ante praedicens, seculus ad- secundum superiorem disputationem, remissis pec-
junxit, Et poslea revertentur filii Israel, et inquirenl catis et non impiitatis, propter ipsam quoque piam
DominumDeum suum et David regem suum, et stupe- poenitentiam, non immerito dici possit inventus se-
scentin Dominoel in bonis ipsius in novissimisdiebus. cundumcof Dei; lamen omnesvoluntates Deiquomodo
(Oseem, 4, 5). Ecce et hic per David nomen pro-- fecit? Qui cum excellentissime laudaretur, quando
phetatus est Chrislus; qaoniam quando ista prophe- ejus tempora et facta Seriptura narravit, notatus est
labanlur, ille David rex-Israel jam olim anle.dor- lamen quod non destruxil excelsa, ubi sacrificabat
mierat: Dominusautem Jesus ex ejus semine fuerat populus Dei contra proeceptum Dei, qui tantum-
in carne venturus; propler quod prophelico loquendi modo in labernaculo leslimonii sibi sacrificari jusse-
modo appellahatur David. Videtur aulem apostolus rat; quamvis et in eisdem excelsis eidenTsaerifica-
Paulushoe testimoniura ita posuisse in Actibus Apo- retur Deo : quoepostmodum excelsa ex ipsius .David
stolorum, ut non nisi de illo rege David qui Sauli semine propagatus rex Ezeehias, cum leslimonio
successit possit' intelligi. Nam inler caetera, Et magnoesuoelaudis evertit (IV Reg. xviu, 4).
exinde, inquit, poslulaveruntregem, efdedit illis Deus 4. Sicut potui, respondi inquisilionibus tiiis. Si
Saul filium Cis, virum de tribu Benjamin, annis qua- quid de islis rebus invenisti melius, sive invenire
draginta. El amoto illo suscitavil illis David regem, poluerls, gratissimum habebimus si nos feceris nosse.
cui el testimoniumperltibensdixit, lnveni David fiiium Ego enim, quod et supra de me commemoravi, "ma-
Jesse, virumsecundumcor meum, qui faciel omnes vo- gis amo discere quam docere.

ADMONITIO

IN SUBSEQUENTEM LIBRUM.

Augustino reslituendum curavimus opusculum subsequens, quod quidem a Lovaniensibus Theologis abjudi-
catum ipsi, et amandatum in Appendicem fuerat, praefixailla, quam ab Erasmo mutuati sunt, censura: Libel-
lus hic ex diversis Augustiniepislolis consarcinatusest, maxime quoUad sententiasallinel. Addebat Erasmus,-
probabile videri opus esse Hugonis Victorini : quam ej'us conjeeturam refellit vel sola ej'usdem libri scriplura
in Gemmelicensicodice ante Hugonis aetalem exarata, et gerens in fronte nomen Augustini. Res eliam ac,
pbrasis non Hugonem refert, sed prorsus Augustinum; qui postremo, quod Erasmum fugiebat, in Epistola
251, ad Darium comitem, post Frobenianam editionem reperta, et in Plantiniana Lovaniensium primum
vulgaia, suum esse Librum contestatur his verbis, n. 4: Misiet alios libros, quos non pelisli,ne Itoctantummodo
-faceremquod petisti, de Fide rerum qum non videnlur, de Patienlia, de Cbntinentia,de Providentia, el unum
grandem de Fide et Spe et Charitate. Is haud dubie locus proeteriit etiam Bellarminum, qui Lovanienses secu-
tus, hunc librum spuriis.accensendum eolubenlius volebat, quodnotalus non inveniatur in Retractalionibus :
librbs tamenipse nunc laudatos, dePalienfia et de Continentia, quamvis nullaibidem facta sit de illis memio,
pro gpnuinis habens, quia a Possidio et a Beda vulgato citantur. Haecnimirum opuscula ex iis sunt Tractatibus
popularibus, qui Augustino, siculi ad Quodvultdeum in epistola 224, n. 2, scribit, post absolula j'am duo
de librorum snoruih recensione volumina, retractandi cum Epistolis restabant. Nobiscum vero consenlit
Bernardus Vindingus in Crilico Augusliniano; et litulum qui in editis praefixus eral, de Fide rerum in-
visibilium, emendandum haud imnierilo censet; quando de fide hic agitur, non earum tanlummodorerum quae
corporeis oculis allingere nunquam licet, sed quarumdam etiam quaeiis sipraesentes exhiberentur, videri pos-
sent. Opusculumpostannum 399, quo leges ab Honorio conlra idola datae sunt, collocandum esse ex iis qua.
n. 10 de idolorumsubversione leguntur, nemo nori agnoscet.

SANOT.AUGUST.VI. fsix.J
S* AtJRELII AUGUSTINI
' -
HIPPONENSIS EPI3GOPI

mwm m@m 'wmmmwwmg


" iLIBEM Vmrs®.:

in quo demonslraturnos"in chrislianareligione,non culpabilitemefitate, sedlaudabiiifide credereres quasoculis


. - hosifis'rionvidefiiuS.
GAPUTPRIMUM.—1. Eiiam in rebushumunismulla quisquis es, qui non vis credere nisi quod vides, ecce
tfedi quw non cernuntur oculis. Volunlas amici bona praesentia corpora corporeis oculis vides. praesentes
non videluf,jsed^credilufi-Amici etiam probati benevo- voluntales et cogitaliones tuas,- quia in animo luo
leriiia riobis non constat sine aliqita fide. Sunl qui sunt, ipso animo vides: dic niibi,-obsecro te; amiei
putant christianam religionem propterea ridendam lui erga te voluniau.ni quibus oculis vides? nulla enini
potius quarn lenendam , quia in ea , rion res quaovi- voluntas corporeis oculis videri potestr An vefo eiiahv
deatur ostenditur, sed fides reruin qusenon videiilur, hoo-vides animo tuo, quod in animo agitar alieno?
liominibus imperaluf. Nos ergo ad hos refellendos, Quod si non vides, quomodo amicali' benevolentiae
qui prudenter sibi videntur nolle credere quod videre vicem rependis, si quod non potes videre, non credis?
ribri pdssUiit, etsi nbn valemus bumanis aspeciibus An fofle diclufiis es-, alterius voTaritateiSpef ejfi's
monstrare divina quaecredimus, tamen humanis men- opera te videre? Ergo facta visurus, et verba es au-
libus etiam illa quae non videntur cfedenda esse dilurus, de amici auiem voluntate id quod videri et
monslramus. Ac primum isti, quos oculis carneis sie audiri rion potest crediturus. Non enim voluntas illa
stullilia fecit obnoxios, ut quod per cos non cernunt, color est aul figura, ut oculis ingeratur; vel sonus aut
non sibi existiment esse credendum, admonendi suiil cantil_n.i,-hl auribus illabatur; aut vero tua est, ut-
quam multa non solum credanl,' verum eliam sciant, tui cordis affeclione sentialur. Restat itaque ut nec
qua. talibus oculis videri non possunt. Quaecum sint -visa, nec audifa, nee apud leinlus conspecta 4 creda-
innumerabilia in ipso animo nostro, cujus invisibilis tur, ne tua vita deserta sine ulla amicitia relinqua-
-^siifatura", ut alia laceani, fidbsipsa qua credimus,- tur, vel imjjensa libi dilecfio vicissim abs le non re-
sive cogitaiio quanos vel credere aliquid, vel rion pendatur. Ubi est ergo qiiod dicebas_ te credere non
credefe nbvimus j eum prorsus aliena sit ab islorum ' debere, nisi quod videres aut extrinsecus corpore,
conSpectibus oculornm, quid tairi nudum, tam cla- aut inlrinsecuscorde?Ecceex corde tud, credis cordi
rum, quid lam. certum esl interioribu, visibus aui- non tuo; et quo nec carnis nec menlis dirigis acietri,
riiorum ? Qnoniodoergo credendum non est quod cor- accommodasfidem. Amici faciem cernis corpore luo _,
poreis oculis non videmus, cum vel credere nos, vel fidem tuam.cernis animo tuo ; amici vero hou ahs le
fion credere,. ubi corporeos oculos adliibere non pos- amaiui' fides, si non iu te mutdo illa sit fides,- qua
sumus,- sine ulla dubiiatione videanius? . credas quod in illo non vides. Quamvis homo possit
. 2< Sed, inquiuril, isla quoe in animo sunt, cum et fallere fingendobenevolentianij tegendo malitiam s
possitnus ipso animo cernere,- non opus habemus per aut si nocere non cogitat, tamen exspectando a te
oculos corporis nosse : quaeautehi dicilis vos ul cre- aliquara conimoditalem, simulat, quia charitalem non
damus,-nec foris osienditis, ut ea per oculos corpoiis habet.
noverimus; nee hitus in animo nOstrosifht, ut ea co- 3. Sed dicis, ideo te eredere amicb , cujus videre
gitando videamus/ Slc isla dicunl, quasi quisquam cor non potes. quia in tuis tentafionibuscum probasli,
credere juberbtur, si jam sibi proeseniaiumposscl vi- , et cujusmodi animum crga te iiaberel in tuis periculis,
' dere
quod credilur. Idco utique debcmtis credere ubi te non deseruit, cognovisti. Numquid ergo, ut
nonnulla etiam temporalia $ tjuse non videmus,- ut amicorum probeiur erga nos cliaritas, videiur libi
' 8-lerna etiam niereamur videre. quae credimus. Sed nostra oplanda calaniilas? Nec quisquamcril ex amicis

, ADMONITIO fp. JJENEMCTlSOnDM.


Emendatusest (Liberde Fidererum quaenon videntur)ad Mss.Sorbonicosduos, ad Yaticanum unum,et ad Gemmesi-
eensem;praetereaquead editiouesAmerbachii,Erasrniet Lovauiensium.
Comparavimus prcslerea eas omnes editiones initio Retr. et Gonfess. 1.1, memoratas. M.
1 Mss.,amicabili.
(a) Scriptuspost annum599. "*Aliquol
SicMss.Editivero, conscripla.
'
173 DE FIDE RERUM QU.E NON VIDENTUR, S. AUGUSTINILIBER UNUS. 174
certissimis felix, nisi fuerit adversis rebus infelix: num voluntates, quas uiiqtie videre non possumus.
ul videlicet explorato alterius amore non fruatur, _Omitto dicere quam mulla isli, qui nos reprelienduiit,
nisi suo'dolore vel timore crucietur. Et quoraodo in quia credimus quae nou videmus", cfedant famae et
habendis veris amicis oplari ea, non polius timeri, historiae, vel de locis ubi ipsi hon fuerunl; nec dicaht,
felicitas potest, quam probare nisi infelicitas non Non credimus, quia non vidimus. Quoniam si hoc
potest? Et tamenverum ,est haberi posse amiGum . dicant , cogunltir fateri incertos sibi esse parenles
etiam in rebus prosperis, probari autem certius in re- suos : quia et hinc aliis narrantibus, nec lameri quia
hus adversis. jam pra.teritum est id ostendere valenlibus, credide-
CAPUT II. — Fide de rebus humanis sublata, quam runt, nullum retinentes illius leniporis sensum, et
. horrenda confusio sequeretur.Sed utique ut eum pro-' tamen aliis inde loquentibus adhibentes sine ulla du-
bes, periculis luis nec tecommitteres, nisi crederes: ac bilalione consensum; quod nisi fiat, incurratur ne-
per-hoc cum te committis ul probes,-credis anlequam cesse est adversus parentes infidelis impielas, dum
, probes, Cerle enim si rebus non visis credere non quasi vitatur in his quaevidere nOnpossumus credehdi
debemus, quandoquidem el nondum cerlius probatis temeritas.
amicorum cordibus credimus '; et cum ea malis no- CAPUT III. r-Indicia quw confirinantfidem.Pfo-
slris bona probaverimus, eliam lunc eorum erga nos phelimde Ecclesia implelm. Si ergo non credentibus
benevolentiam credimus potius, quam videmus: nisi nobis quaevidereaion possumus. ipsa huraana socie-
quia tanta fides est, ut non incongruenter quibusdam tas, coneordia pereunte, non stabit : qii&nlo magis
oculis ejus nos judicemus videre quod credimus; cum est fides, quamvis quae non videnlur; rebus adhi-
proptereacrederedebeamus.quiaviderenonpossumus. Jbenda divinis; quae' si non adhibealurj non amicitia
4. Si auferalur haecfides de rebus humanis, quis quovumlibet hominum,. sed ipsa summa religio vio-
- non altendat quanta earum peiiurbaiio, el quam hor- , latur. ut surania roiseria consequatur ?
.renda confusio suhsequalur ? Quis enim mulua chari- 5. Sed aniici hominisj inquies, erga me benevolen-
tale diligetur ab aliquo, cum sil irivisibilis ipsa dile- iiam quanquam videre non possum, multis tamen
ctio, sitjuod non video, credere non debeo? Tola .indiciis indagare possum : vos aulem quae vultis ut
itaque peribit amicitia, quia non nisi muluo amore non visa credamus, nullis indiciis potestis ostendere.
cbnstat.-Quid enimejus polerit ab aliquo recipere, si Interim non .parum est f quod fateris quorunidam
nihil ejus credilum fuerit exhiberi? Porro amicitia indiciorum perspicuifate res aliquas,,- etiam quae non
pereunle, nequc connubiorum neque cognalionum et vldenlur, credi oportere :'eiiam sic enini constai,
affmitatum vincula in animo servahunlur; quia et in uon omnia quee non videntur j non esse eredeiida;
his ulique amica consensio est. Non ergo' conjugem jacelque illud abj'eclum atque conviclum , quod dici-
.conjux vicissim diligere poterit, quando se diligi, quia tur, ea quae non videmus, .nori debere nos cfedere.''
ipsam dilectionem non pqtest videre 4'non credit. Nec Multura autem fallnntuf qui putanl nos sirie ullis de
filios habere desiderabunt, quos vicissim sibi reddi- Christo indiciis credere in Christum. Nam qna?suiit
turos 2 esse non eredunt. Qui si uascantur ct crescant, .indicia elariora, quam ea quoe nunc videmus prae-
mnlto minus ipsi parenles suos amabuntj quorum dicta et impleta ? Proinde qui putatis nulla essb ih-'
erga se amorem in-eorum cordibus *quia est invisi- dicia cur de Christo credere debeatis quoenonvidi-i
bilis, non videbunt; si ea quaenon videntur, non lau- Stis1, atlendite quae videtis. Ipsa vos Ecelesia ofe
dabili fide, sed culpabili temeiiiate creduntur. Quid maternae dilecfionis alloquitur : Ego, quam miramini
jam de caeterisnecessitudinibus dicam, fratrum, soro- per uiilversum mundum fruclificaniem alque Cfe-
rum, generorum alque socerorum, et qualibel con- scentem, qualem me cOnspicitis aliquando rion fui.
sanguinitate et affinitafe j'unctorum, si charitas in- Sed, In seinine tuo benedicentur omnes gentes (Gbn.
certa, voluntasque suspecla esl, et filiis parentum, et xxii, 18).- Quando Deus Abrahae bencdicebat, roe
parentibus filiorum, dum benevolentia non redditur prorailtebat : per omnes enim gentbs iii Ctiristi he-
debita 3; quia nec deberi pulalur, quando in alio quae .nedictione diffundor. Sehien AbraliaeChristum siib-
jion videtur, esse non credilur? Porro si non inge- cedcniium generationura' ordo lestatuf., Qriod ut
niosa, sed odiosa est isla caulela, ubi nos amari non hreviler colligam, Abraham genuitlsaac, Isaac gOniiil
credimus, quod anvorem amantium non videmus, Jacob, Jaeob genuit duodecim filios, ex quibus brtus
vicemquenon rependimus, quibus eam nos deberemu- esi populns Israel. Jacob^juippe ipse appellatus est
tuam non putamus : usque adeo res humanae pertur- Israel. In his duodecim filiis genuit Judam ,-unde
banlur, si quod non videmus , non credamus, ut nomen est Judseorum , ex "quihus nata est virgb
omiiinofunditus evertantur, si nullas credamus homi- Maria, quae peperit Chrislum. Et ecce in Christo, id
est in semine Abrahae, benedici omnes gentes videtis
1 Er. Lugd.veri. Lov.sie Iegunthunc loeuin: Certeenim
si rebusnenviscrederejnotiAebelnus quaridoqueetnbndmh el stupelis; et adhue in eum credere timetis",in queiii
cerliusprobutisamicorumcordihuscredere.Morel,Elem. non credere polius limere debuistis! An credefe dubi-
Crit.pgg. 567,568,siciegetidiimpulat: certe enimsi rebus tatis vel recusatis
nonvisiscre&erenondebemus,quonwdoet nonduiricertius virginis partum, cum magis cre-
probatisamicorumcordibuscredimus ? et cumea malisno- dere debealis, sicdecuisse nasci bomineraDeum? Et
sirk bondprobaveririius,eiiamtuncebrumerganosbenevo-
lefttimh credimits potiks,guamvidemus? U. 1 AliquotMss.,posl, quwnonvidislis, addunt, aul ricn
a codex vaiieanus,creoif«i'os.
s PluresMss.,dumbenevolentiw noiiredditur debttum. videtis.
175 : DE FIDE RERUM'QVM NON VIDENTUR, S. AUGUSTM . m ,
' runv velut in fimbriis
hoc namque accipite per prophelamfuisse proedictum: aureis _et vestis varietate per-
.Ecce virgo accipiet in utero , et pariel filium, et voca- stringat. Si non posteaquam diffamalur in quocum-
bunl nbmen ejus Emmgnuel, quodest interprelalum, que loco odore hono ejus, etiam consecrandaevirgines
NobiscumDeus (Isai.yn, 14). Non ergo dubitabilis - adducunlur ad Chrlstura, de quo dicitur, et cui
.virgmeraparientem, si velilis credere Deuinnascen- • dicitur, Adducenlur regi virgines posl eam, pfoxhnm
tcmpmuhdi fegimen non relinquentem , et ad homi- ejus adducentur tibi. El ne quasi eaplivoeinaliquem
,-nes in.carne venientem ; malri fecuhditaiem a(feren-_ -velut carcerem viderenlur adduci, Adducentur, in-
teiri , integritatem non auferentem. Sic lioininem quit, in Imliliaet exsullatione, adducenlur in iemplum
liiasci.oportebat, elsi semper erat Deus', ex quo regis. Si non parit filios, ex quibus babeat tanquam
nascendo fierel nobis Deus. Hinc de eo Tursus s palres, quos conslituat sibi ubique rectores, cui dici-
propheta dicit: Thronus luus, Deus, "in swculumsm- tur, Pro patribus tuis nali sunt libi filii, conslilueseos
culi; virga direclionis, virga regni tui. Dilexisli justi- principes super omnem terram : quorum se orationi-
'
tiam^ et odisti iniquitatem; proplerea unxil te Deus, bus mater el praelala et subjecta commendat; unde
Deus luus oleo exsullalionisprm participibus luis. Ista subjunctum est, Memores erunl notninistui ,-in omni
unctio spirilualis cst, qua Deus unxil Deum, Paler generatione el gehefatione. SI non propter eorum-
' scilicet Filium : unde dem palrum praedicaiionem, in qua nominis ej'us
"appellatuma chfismale,' id est,
ab unctione- noviraus €hristum. Ego sum Ecclesia sine inlerniissione meminerunl, tam roagnaein ea
de qua Illi in *ebdem psalmo diciliir, el lanquam mullitudines congregantur.-eique laudem gralise siue
factum quod futurum fuerat proenuntiatur : Astiiil fine" lingttis propriis confitenlur, cui diciiur, Pro-
regina a dextris tuis, in vesliiu deaurato, circumamicla pterea populi confitebunlurlibi in swculum, el in swcu-
mrieiate, id esl, in sacramento 3 sapienlise, lingua- lum swculi. -
rum varletate decorala. Ibi mihi dicilur, Audi; filia, CAPUT IV."— Ad credenda quw non vidimustno-
-et vide, el inclina aurem tuam, et obliviscerepopulum vere debenl qum nunc hnpieta conspicimus'.Si non ista
iuutn, el domum patris lui: quia concupivitrex speciem ita demonslrantur esse perspicua-, ut non inveniant
tuani; quoniamipse esl DominusDeus tuus, et adora- oculi inimieorum in quam partem averlanlur, ribi
bunt eunt filiw Tyri in muneribus, vultum tuum depre- non eadem perspjcuitaie ferianlur, ut ex ea fateri
cabunlur omnes divites plebis. Omnis gloria ejus filim manifeste * cogantur : nierilo forlasse dicitis quod
<regis intrinsecus, in fimbriis aureis circumamictavarie- viulla vobis oslendaritur indicia, quibus visis credatis
late. Adducentur regi virginesposl eam, proximwejus etiam iKa qusenon videtis. Si vero haec quse videtis,
adducenlur libi : adducentur in Iwtitia 'el cxsullatione, et longe ante praedicta sunt, et tanta manifestatione
adducentur in templum regis. Pro pairibus luis nali complentur ; si se ipsa vefilas et praecedentibus
sunt libi filii, constitues eos principes super oinnem vobis et consequenlibus declarat effectibus, o reli-
terram. Memores erunt nominis tui, in onmi genera- quiae infidelilatis, ul credatis quae nonvidelis, iis
tione el generatione. Propterea populi confitebuntur erubescite quae viaeiis !
tibi in smculum, et in smculumswculi (Psal. XLIY, -' 7. Me atlendite, vobis dicit Ecclesia ; me atten-
7-18). dite, quam videtis, eliamsi videre nolilis. Qul enini
o. Si hanc reginam non videtis, jam etiam regia tdmporibus illis in Judeea terra fideles fuerunt, ex
prolefecundam: Si non videt implelum quod audivit virgine naliviialem mirabilem, ac passionem,-resur-
esse promissura, cui dictum esl, Audi, filia, el vide. rectionem, ascensionem Chrisli, omnia divina dicta
Si non reliquit ritus pristinos mundi, cui dictum est, ejus et facta praeseivtes praesentia didicerunt. Haec
Obliviscerepopulum iuum, et domum palris iui. Sinon vos non vidistis, propterea credere recusatis. Ergo
ubique Christum Dominum confitetur, cui dictum haec aspicile, in boec intendile, haec qucc cerniiis
esl, Concupivitrex speciemluam, quia.ipse est Domi- cogifate, quae vobis non proeterita narranlur, nec
nus Deus tuus. Sinqn.videl eivitates genlium Christo fufura prfiiuntiantuf, sed jjraesenlia demonslrantur.
preces fundere, et munera offerre^ de quo illi dictum An vobis inane vel leve videtur, et iiiillumvel par-
est, Adorabunt eum filiw Tyri in muheribus. Si non vum putatis esse miraculum divinum, quod in no-
etiam superbia deponitur divitum, ef ab Eeclesia mine unius crucifixi universtim genus currit huma-
deprecantur auxilium, cui dictumest, Vullum luum num ? Non vidislis quod piroediciiim et implelum
deprecabunlur omnes divites ptebis.j Si non agnoscit est de humana Cbrisli nalivitate, Ecce virgo in utcro
filiam fegis, cui dicere jussa est, Pater noster, qui es accipiel, ei pariet filium : sed videtis quod pra_dictura
in cmlis (Malih. vi, 9); et in sanclis suis in inleriore et implelum est ad Abraham Del verbum, In semine
liomine renovatur de die in diem (II Cor. iv, lfi), . tuo benedicenluromnes gentes. Non vidistls quod dc
de qua dictum est, Omnk gloria ejus filiw regis in- mirabilihus. Chrisii pracdictum est, Venite, et videtc
trinsecus: quamvis et oculos extraneorum fulgentes opera Domini, quw posuil prodigia super terram (Psal.
(a) fama proedicatorum suorum in diversilate lingua- -xi.v, 9): sed videtis quod praedictum est, Dotninus
1 InMss.: sic Iwminemndsci oportebat,si semper erat dixil ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te:
veus. - poslula a me , et dabo libi genies hmredilatetnluam, el
s AliquotMss.:HuicDeorursus. ,...'.
3ita Mss.At editi, sacrario. , possessionem tuam terminos lerrw (PsaL H, let 8).
(a) Forte,fuigenle". 1ta Mss.,mamfesta.
177 LIBER UNUS. m
Non vidislis quod"proedictum est et impletum de Illa de Christo j'am faeta afque transacta omnia non
passione Clirisli, Foderunt manus meas et pedes meos, vldislis ;. sed isla jiraesentia in ejus Ecclesia videre
dinumeravemnt omnia ossa mea ; ipsi vew considera- vos.non negalis., Utraque vobis jiraedicta monstra-
vcrunt el conspexeruntme ; diviserunt sibi vestimenla mus : utraque autem vohis impleta propterea demon-
mea, el super vestemtneam miseruntsorlem : sed vide- strare videnda non possumus, quia revocare in con-
lis quod in eodem psalmo pfaedictum est, et niroc spcclum proeterila non valemus.
apparet impletuin , Commemorabunturet converleniur CAPUT V- — 8. Prwsenlium exhibitio astruit
ad Dominumuniversi fines terrm, el adorabunt in con- fidem prwleriiorum et- futurorunt. Sed quemad-
spectu ejus universmpalricegentium; quoniamDomini niodum Voluntates amicorum quae non "videnfur,
est 'regnum, ct ipse dominabitur gentium (Psal. xxi, creduntur per indicia quae videnlur; sic Ecclesia
17-19, 28, 29). Non vidistis quod de resurrectioue quae nunc videlur, omnium quoc non videnlur,
Christi proediclum atque coriiplelum est, loquente sed in eis litteris ubi et ipsa esl praedicta mon-
Psalmo ex persona ejus prius de, traditore et per- stranlur, el index est praeterilorura, el praenun-
seculoribus ej'us : Egredicbanlur foras, el loquebantur lia futurorum. Quia et praeterita quae j'am non pos-
siinul in unum ; adversum tne insusurrabant- omnes sunt videri, et praesentia quav nec possunt videri
inimici mei, adversum me cogilabant mala milii; ver- omnia "-, cum praenuntiarenlur, nihil horuin poterat
buminiquumdisposuerunladversummc. Ubi, ul osten- tunc videri. Cum ergo fieri prsedicta coeperuntp
deret nihil eos valuisse occidendo resuiTccturum, ex illis quoe facta sunt usque ad ista quae fiuut, de
subjecit atque ait: Numquidqui dormii, non adjiciet Clirislo et Ecclesia quae praedicta sunl ordinata serie
ul resurgat? El paulo post cum de ipso suo fraditore cucurrerunt: ad quam seriem peiiinent de die judi-
per eamdem propheliaro praedixisset, quod in Evan- cii, de resurreclione mortuoruro, de impiorum oeterna
gelio quoque sciiplum csl, Qui edebal panes tneos, damnalione cum diabolo, et de piorum aeterna re-
ampliavit super me calcaneum; hoc est, conculcavit muneratione cum Chrislo, qua. similiter praedicta
me : conlinuo subdidil, Tu autem , Domine, miserere venlura sunt. Cur ergo res primas et novissimas
mei, el resuscila me , el reddam itlis (Psat. XL,7-11; quas non videmus non credamus, cum testes ulra-
Joan. xin, 18). Implelum esl hoc, dorniivit-Christus, rumque res medias quas videmus habeamus , atque
et evigilavil, hoc est, resurrexit : qui per eamdem in prophelicis libris elprimasetmediaselnovissimas
prophetiam in alio psalmo ail, Ego dormivi, el som- vel audiamus praenunliatasantequam fierent, vel le-
nuin cepi; el exsurrexi, quuniam Dominus suscipiet gamus ? Nisi forle arbitrantur homines infideles a
me (Psat. m). Verum hoc non vidistis, sed videlis- Chrislianis illa esse conscripta, ut ista quaej'am cre-
ejus Ecclesiiun, de qua similiter dictum el impletum debant maj"ushaberent pondus aucloritatis, si anle-,
esl, DomineDeus meus , ad ie genles venienl ab ex- quarn venirent, putarentur esse proraissa.
tretno lerrm, el dicent, Vere mendacia coluerunl palres CAPUT VI. — 9. Judmorum codicesfidei nostrm
noslri.simulacra, et non est in illis utiliias. Hoe certe aslipulantur. Judmorum secla quare non prorsus de-
sive velilis seu nolilis, aspicitis : ut' si adhue ' ali- lela. Quod si suspicantur, iuimicorum nostrorum
quam putalis esse vel fuisse in simulacris ulililalera; Judaeorum codices perscrutentur. Ibi legant isla quoa
certe lanien innumeros gemium populosrelictis vel commemoravimus, praenunliala de Chrislo in quem
abjectis vel coniiaclis hujusniodi vanilatibus audistis credimus, et Ecclesia quam cernimus ab inilio labo-
dicere. Vere mendacia coiuarunt palres noslri simu- rioso fidei 2 usque ad sempiternam beatitudinem regni.
lacra, et nonxsl in illis ulililas : si faciel homo deos, Sed cum legunt, non mirentur quod isla illiquoruni
et ecce ipsi non sunt dii (Jeretn. xvi, 19, 20). Nee codices sunt, propter inimicitiarum tenebras non in-
jratelis autem ad unum aliquem Dei locura genles telligunt. Nam eqs non intellecluros ab eisdem Pro-
praedictas fuisse venturas, quoniam dielurn est, Ad phelis ante praedictum est : quod ul caetera oporle-
te gentesvenientab exlremo lerrw. Inlelligile, si pole- bat impleri, et occulto justoque j'udicio Dei meriiis
stis , ad Deum Chrisiianorum, qui summus et verus eorum poenam debitam reddi. llle quippe quem.cru-
est Deus, non arobulando venire genlium pojiulos, cifixerunl, et cui fel et acelum dederunt, quamvis in
sed credendo. Nam res eadem ab alio propbela sic ligno pendens, jjropter eos quos .fuerat in lucem de
pra.mintiaia esl : Prwvalebil, inquit, Dominus adver- tenebris educturus, dixerit Patri, lgnosce illis, quia
sus eos, et exlerminabilomnes deos genlium terrw; nesciunl quid faciunt (Luc. xxm, 54); tamen propler
el adorabunieum unusquisque de loco suo omnes'in- caeteros, quos occullioribus causis fuerat deserturus,
sulm genlium(Sophon. n, 11). Quod ait ille, Ad te per prophetam tanto ante'pra.dixit,( Dederuntinescain
pnmes genles venienl; hoc ait isle, Adorabunt eum meani fel, et in sili tnea polaverunt me aceto : fiat
unusquisque de ioco suo. Ergo venient ad eum non mensaeorumcoram ipsis in muscipularit, et in relribu-
recedenles de loco suo, quia credenles in eum inve- tionemet in scandalum; obscurenlur oculi eorum, ne
nicnt eum in corde suo. Non vidislis quod praediclum videant, et dorsumillorumsemperincurva(Psal. LXVIII,
et impletum est de ascensione Christi, Exallare super 22-2.). Cum causae ilaque noslrae pra_clarissimis te-
cmlos,Deus : sed videtis quod coniinuo. sequitur,
Et super omnem terram gloria lua (Psal. cvn, 6). ^Mss.,qumnuncpossuntvideri,omniacum, etc.
2'MSS. Yalicaniet Gallicani,fideiquamtenemus.Et ex his
- *sicsorbonicusMs.[etiamsi adhuc.] qyidtwa,oMinUiQlaborioswfidei. -.
m DE FIDE RERUM QVM NON VIDENTUR, S. AUGUSTINILIBER UNUS. 18.0
stimoniis circumguaque ambulant oeulis obseuratis, diffusa sic crevit, ul etiara "conlra ipsam ealli.oUcam
ut per eos haec probentur , ubi et ipsi reprobanlur. fidem nulla secta perversa, nulium genus .exorjatur
Ideo faclum esl, ne sic delerenlur,, ut eadem secla erroris, quod ita reperiatur ciiiisljana. yerilati adver- '
oninino nulla esset 4 ; sed dispersa cst super terras, sari, ut non affectet afque ambiat Cljrjsii nomine
ut portans in nqs collatse gratioeprophetias ad con- gloriari : quod quidem uon sinerelur pjiljjijarc pej'
vincendos firmius infideles, nobis uhique prodesset. terram, njsi exercerel sanain el jpsa conjiradictlo di.
Et hoc ipsum quod dico, accipile quemadmodum sciplinam. Quando Umtujii £.ruc)_fixusille ppljiissei,
fuelit proplielaium : Ne occideris eos, inquit, ne nisi.Deus liomhienj suseepjs.set,'etiamsi nullaper
ijuando obliviscanturlegem tuam; disperge eos in vir- Prophelas fulura lalia praedixisse.t? Cum yero iaiii
luie lua (Psat. LVIII, 12). Nbn sunt ergo occisi, in eo magnum pielatis sacraraenlum hahuerit anteeedentes
quod non suni quaeapud eos legebantur et audieban- vates suos *ittque proecon.es, quoram .divjnisYocibus -
lur obliii. Si enim Scriplui-assarictas, quamvis eas est pra.nui)tiatum , et s'/? yej.arij. qugmadniodum£S| _
non intelligant, penitus preenuntiaturo, fp.is jja sil demens, nj, {.S.cal,
obliviscerentjur, in"ipso Ju- Apo.sto-
daieo ritu oeciderentur; quia cum Legis et Prophe- los .deClnisto fujsse mentjto.s, gMenisic veiiissep.ra>
tarum nihil nossent Judaei, prodesse non possent. dicayerunt, quemadniodnm eym Yen.ufumjPrgplieta.
Er-go-oceisinon sunt, sed dispersi : ut quamvis in" anle praedixerunt, .q.uj_n_ec de jjjsis Aposlpjis Ygr_a
fide 2, uude salvi fierenl, 11011haberenl; lamen unde fuiura tacueruni ? De his quipp.edi;xei.a_)t5 Ngn su.ni
nos adjuvarcmur, memoria retinerent, in Libris loquelmneque sermoiies, quormn npn aitfiiqiiturvgces
suffragatores, in cordibus nostri hostes , in codici- eorum; in omnemterrnm exipit sonus eorum, ei in fiqes
bus testes. - ' orbis terrat verba eorum (Psal. xvm, ket 5). _Qnodcerte
-CAPUT"VII.—10. Tolius mundifidesin Cliristummi- in orbe videmus iinjiletum, elsi in carne nondnm
rabiliterconcitiata. Quanquameliam si deChrisloelEc- vidimus Clirislum. Qujs ifaque uisi mirabiii demenliij
clesialesiimoiiiariulla praecederent, (jiiem non roovere caeeatus, aut mirabili peiiinacia durjis ac ferreijs,
deberet ut crederet, repente illuxissedivinam bumano nolit habere sacris Lilteris fidem , .qivastotj.us orbjg
generi claritatem, quando videmus relictis diis falsis, praedixerunt fidem?
et eorum confraelis usquequaque simulacris, lemplis , ,CAPUTVIII.— 11, Ad fideiiminobilemqbservantiqpi
subversis, sive in usus aiios commutatis, alque ab cphorfatio. Vosautem, chaiissimi, qui hanc fidgni ha-
humana velernosissima consuetudine lot vanis ritibus betis, fel qui nuncnovam habere cospistis, nutriaiur et
exstirpatis, unum verum Deuni ari oronibus invocari ? erescatin yobis. Sicul enim venerunltemporaliatanto
Et hoc esse faetum per unum hominem ab hominibus .apie prae.di.cla 2, venienl et sempilcrna prpmissa. Nsc
iilusiim, eomprehensum, vincttuh, fiageilalum, expal- . vos decipianl vel vani Pagapi, vel falsi Judoei, yel
maturii s, exprobralura, crucifixum, occisum : disci- faljaces haej-eticj,nec non in ipsa Catholicamali Chr.U
pulis ejus, quos idiolas , el impefitos, et piscalores, stiani, lanio nAceniiores , quanio inieriores inipjici,
et publioanos , per quos ejus magisterium eommen- Quia el hipc ne periurbarenlur infirmj, proplielia
uarelur,' elegit, annuuliantibus ejus resurrectionem, divjna non lacuit, ubi loquepsin Cantico canjicorijni
aseensionem, quam «e vidisse dixerunt, et impleli spoiisjis ad sponsam , id est, Christus Dominus ad
Spiiitu sauclo, hoc Evangelium linguis omnibus, quas Eeclesiam : Sicul lilium, inquit, inmedio spinarum,
uon didiceranl, ^onuerunl. Quos qui audieriint, par- ita proxima mea in tnediofiliarum (Cant. n , 2). Nou
tim erediderunt, partim nou credenles proedicanliljus dixil. ip medio extraaearnm; sed, inmedio filiaruph
ferociter reslilerunt. Ita fideiibus usque ad morteni Qui habe} aures audiendi, audiat : et dum .sagena
pro veritate, non roala rependendo , sed pei-peliendo quaj missa esl in jnare, et congregat" oronja genera
eertantibus, nec cccidendo , sed moriendo vincenli- piseium , sicut sanctum loquiiur Evangelium , Irahi.
bus; sic iri islam feligionem.mulalus est inundus, tttr ,ad Jiltus,, id est, ad saeculi finem, secernat se a
sic ad hoc Evangelium corda convcrsa morialium, piscibus malis , corde, non corpbre 5 .nores malos
marium ef.feminai-um, parvtilorum atque raagnorum, mutando, non retia sancla rumpendo : ne qui nunc
doetorum et indoetorum, sapientium el insipientium, proh.ati reprobis Yidentur esse permixfi, non yitam,
3
polentium et infirmorum, nohilium et ignohilitim, ex- ged pceijam reperiant sempiiernam , cuin coeperhit
celgoiMimei-lumiliuni, et per omnes gentes Ecclesia in liitore separarj (Malth. xfi, 9, 47-aO).
1 gicpptjoresMss.
Atediti, utmdem facta .omninomlla - i Editi, atque credenlesvatessuos. eastigantur auxilio
essent.'
-«/JodexYaticanus,ut qttamvisfidem. nianuscrjptorum.
2 lanla prwdicla; omisso,ante.
* EdMjfPspoliafurn. M Jiss., expatmatum;quodverbum . ,3Mss.,Ronnullicodices,ut qui nuncprobatireprobis videntur
fanijIiareestAugustino. I essepermixlj, wni pwnam,sed vitam,


Jm,iibmm de Fide et Sjmbolo vide lib. -1, cap. 17, Retractationum, tom. 1, col. 612, a ver-
Ms, Per idem tempus, usque ad verba col. 613, iQuonigm scripium est. 3JI.
S. AURELII AUGUSTINI
HIPPOMENSIS EPISCOPI

mut wn$ w.

svmbQhcapitasinsulastndioseexplieantur,eum ha3reticorum fideicatholicasadyersanliuni,et roaximeManichoeorum


reprehensione.
CAPUT PRIMU.1, -*1. Qum cdusq efscppus operis tentem : nop quia lioc djcere ausi suiit, sed in suis
prwsentis, Quopiani scrjpium esf pl apostpliGaedi- traditionjbus ljoc sentjre et credere convincuntur.
ssipljnoerobustissima auelorjtale firmatum, Quiqjur Cum enipi dipunt esse naturani. quam Deus, oranipo-
sfus e.x fide vivit { HabaCj U, 4; Galat. m, 11) j tens non creaverit, de qjia tamen istum munduni fa-
eaqne fidesoffiejum a nobis Qxigilej cordis et linguoe; brieaveri., quein pulchre ordjnalum* esse concedunt;
ajf,ciiim Apostolus, Qorde predifur a,d jusliliam, ore ila omnjpotentem Denm negant, ul non pum credanf
autem confessio,fitad salulem ( Rom-x, 10 "): opor- mundunv potpisse facere, nisi ad euni fabricanduni
teluos esse et justiiiae memores et _salnlis._Quando- alia natura, quae|am fuerat, el quam ip.senon fece^
quidein in sempiterna justitja reguaturi, a p.ra^senti rat, uteretur : carnalj scilipet conspetudine videndi
saecujpmaligno salvi fieri non pqs.sumus,nisietnos fabrps et domorum struclores-et quosljbet opifices,
adsajulem proximorura nitcntes, etiara ore profitea_ qui nisi adj'uventurparata materia, ad effeclum su.ae
n.ttr fidemquaih corde gestamus: quoe fides ne frau ; arlis peryenire non possunt. Ita etiam inteljigunt fa-
dulentis calliditatibus haeretieoruni possit in nohis bri.catoremniundinon esse oninippteiilem, ,si* ninn-
aliqua ex parte vioiari, jiia cautaque vigilanlia pro^ dum fabricare ii.on posset, nisi eum aliqua npn ab
Yidendumest. Est autem catholiea fides jn Symbolo illo fabricata natura, tanquam maleries, adjqvarel,
nola fidelibus, memoriaeque mandata, quanta res Aul si omnipotentem Deum fabricatoi'em mundi esse
passa est brevitate sermonis .: ut incipientibus atque cohcedunt, faleantur necesse est iex niliilo eupi fecjs=
laclentibtis, eis qni in Chrislo renali sunt, nondunv se quae fecit. Non enim .aliquid esse potest, cujus
Scripturarum diyinarum diligenlissima et spiritqali creator non esset, cum esset omnipotens. ^Juia efsi
iraelationeatque cognifione roborafis, paucis yerbis aliquid fecit ex aliquo, sicul hopiinem de .imo, non
credendum conslitueretur, quod raiillis verbis expor uiique fecit ex eo quod ipse npn fecei'at; quia terram
iiendum esset proficienlibus. et ad divinam" doctiir unde limus pst, ex nihilo fecerat. Et si ipsum ca.lum
nam cerla humilitatis atquc charitatis firmitate sur- el terram, id est, munflumpt oiimia quaeiii eo sqnt,
genlibus. Sub ipsis' ergo paucis verbis in Symbolo ex aliqua raaleria feperat, sicqt scriplum esl, Qifi fe?
constiiutis, plerique haerelici venena sua occultare cisti muvdum ex mqleriq invisa (Sap. xi_,18 ), yel
cpnali sunt: quihus restilit et resislit divina mise- eliam infgrmi, sicut nonnulla exemplaria tenent ;
ricordia per spiriiuales vjros, tjui .eailiolicam fidem, nullo niodo ci'edendutn est illam ipsani materiani de
non tajitum in illis yerbis accipere el credere, sed qua factps esl nipndus, quamvisinformem, quamvis
etiagi Doroino revelanle inlelligere atque cognoscere invisam, qiiocumque niodo esset, per se ipsam esse
rneruerunt. Scriptum est enim, Nisi credideritis, non poluisse, lanquam coaeternam et coaevamDeo : sed
intelligetis(Isqi, vu, 9, Sfic.LXX ). Sed traclatio lidei queinlibet riiodum suum, quem liabebat, ut quqqup-
ad. muniendura Syrabolura valet : non ul ipsa pro modo esset, et distinctarum j-erppi formas ppsset
Symbolograliam Dei consequentibus memoriae man- accipere, non habebat nisi ab pnvnipoleiileDpo, CUT
danda et reddenda tradatur ; sedul illa quaein Sytn- J'USbeneficioest res non soluni quapeumque-formata.,;
bolo retinentur, contra haereticoruminsidias auctori- sed etiam quaecunique formabilis. Jnler formaluia
late catholica etmunitioi'e defensione euslodiat. aulemelformabile lipc interesl, qupd fbrmatum jam
accepit formara, forraabile auiem potest accipere.
CAPUTII.— 2. Quod nulla fuerilnaiura cowlerna Sed
.qui pra.siat rebps formam, ipse praestat etiam
Deo, ex qua mundum fecerit. Quomodo tnundusex ni- posse forniari:
si ex materia Conali sunl quoniain de illo' el in illp est onvniun]i
hilo, informi faclus. enim
speciosisslma species ineonimutabilis; et
quidam persuadere Deuni Pairem non esse omnipo- unusest qui- cuilibet rei, non solura ut idgp, ipse
ADHONITIO V>P. pulchra sil,"
N BENEDICTINORUJI;
Librumde Fide et Symbolocastigavimus subsidioveterum exemplariumex bibliothecisvariis Gallicanis-scilicet
ex Colbertina,ex bibliolhecaabbatiaeS.vietorisParisiensis,item collegiiSorbonici,eollegiiKavarrici,nionasteriiS Gev-
mania Pralis,S.'P.emigii Remensis,S, Michaelis in periculdmaris,S.,ArnulphiMetensis,LaudunehsisEcclesjtri, etduorum
e vatieanabibliotheca:juvantibusetiamvariislectionibusBelgicorumduorummanuscriptorum quos TheoloaiLovanien-
ses yiderunt;necnonediiionibusante vulgatis,FrobenianaErasmi,et plantinianaLovamensium. '
Uomnaravimus prceterea eas omnes editiohes initio Relr. et Gonfess. t. 1. mp.mnratns M
(a) Scriptusaano595. 1 Edilihabent,ornatum.AtMss.,ordinatum.
s MSS. duo,qui.
485 DE FIDE ET SYMBOLO,S. AUGUSTM 184
sed etiam ut pulchra esse possit atlribuit. Quajjro- fieripolest, cognoscendum et perspiciendura animo
pter reclissime eredimus omnia Deum fecisse de-ni- auditoris inferre : ulin nobis ipsi quidemmaneamus,
hilo : quiaetiam si de aliqua maleria factus est mun- nec recedamus a nobis, et lamen lale indicium, quo
dus, eadem ipsa maleria de nihilo facta est, ut or- fiaiin allero nostra notitia, proferamus;'ul, quan-
dinatissimo Dei munere prima ' capacilas formarum lumfacullas coricedilur', quasi alteranimus ab ani-
fieret, ac deinde formarentur quaecumque formata moper quero se indicet proferatur? Id facimus co-
sunl. Hoc autem diximus, ne quis exislimel conlra- nanles et verbis *, et ipso sono vocis, et vultu, et
rias sibi esse divinarum Scriplurarum sentenlias, gestu corporis, tot scilicet machinamentis id quod
quoniam et omnia Deum fecisse de nihilo seri- inlus est demonstrare cupientes : quia lale aliquid
pturo est, et mundum esse faclum de informi proferre non possumus, et ideo noripolest loquentis
maieria. aniriius penilus innotescei'e; unde etiam mendaciis
5. Credentes itaque in Deum Palremomriipolen- Iocus patet. Deus autcm Pater, qui verissime se indi-
tem, nullam creaturam esse quae ab omnipolenle care animis cognituris et voluit et potuit, hoc ad se
"lion creata sit, existimare debemus. Et quia omnia ipsuiri indicandum genuit, quod est ipse qui genuit:
perVerbum creavit, quod Yerbum et Veritas dicitur qui eliam "Virtus ejus et Sapientia dicitur, quia per
'
(Joan. xiv, 6), et Virtus el Sapientia Dei (I Cor. ipsum operalus est et disposuit omnia; de quo pro-
1, 24 ), multisquealiisinsinuatur vocabulis qui 2 no- plerea dicitur, Allingit a fine usquead finetn forliler,
stroe fidei Jesus Christus Dominus commendatur, li- el disponit omniasuaviter ( Sap. vm, 1).
berator scilicet noster et reclor 3 Filius Dei;'non • CAPUT IV. — S. Filius Dei non
faclus nec minor
enim Verbum illud per quod sunt omnia condita, a Palre. Creareet condere idein. Filius Dei cur facius
generare potuit nisi ille qui per ipsum condidit homo.Conlra Manicltmorumhmresim. Tolus homosu-
omnia. ' . sceplus a Verbo. Nalivilas Chrisli ex femina. Conlra
CAPUT III. — Verbumquare dictumde Filio Dei. Manichwos. Quamobremunigenitus Filius Dei, neque
Quod Verbumsit idipsumquod Pater. Credimus etiam factus est a Patre ; quia sicut dicit evangelista, Om-
in Jesum Christum Filium Dei, Palris unigenitum, nia per ipsum facta sunt (Joan. i, 5) : neque ex lem-
id estunicum, Dominum nostrum. Quod lamen Ver- pore genilus : quoniam sempiterne 3 Deus sapiens,
bura non sicul verba noslra debemus accipere, quae sempiternam secum habel sapientiam suam : neque
voce alque ore prolala verberato aere transeunt, impar esl Patri, id esi, in aliquo-minor ;' quia et
nec diulius manent quam sonant. Manet enim illud Apostolus dicil, Qui cum in forma Dei esset conslilu-
"Verbumincommutabililer : nam de ipso"dictum est, tus, non rapinam arbilralusesl esse wqualis Deo (Phi-
cum de Sapientia diceretur, In se ipsa manensinno- lipp. II, 6). Hacigitur fide calholica el illi excluduntur
vat omnia ( Sap. vu, 27). Verbumautem Patris ideo qui eumdem dicunt Filiura esse qui Paler est; quia
diclum est/quia per ipsum innotescit Pater. Sicut el hoc Verhum apud Deum esse non posset nisi
ergo verbis nostris id agimus, cum verum loquimur, apud Patrem Deum, et nulli est asqualis qui solus est.
ut nosler aninuis innotescat audienli, et quidquid se- Excludiintur eliara illi qui creaturam esse dicunt
cretum in corde gerimus, per signa hujusmodi ad Filium, quamvis non lalem, quales sunt eaeleraecrea-
cognitionem alterius proferatur: sic illa Sapientia, turae. Quantamcumque enim crealuram dicant, si
quam DeusPatergenuit, quoniam per ipsam innote- creatura est, condita et facta est. Nam idem est con-
scit dignis aniniis secretissimus Pater 4, Verbum dere, quod creare : quanquam in latinae linguaecon-
ejus convenientissime nominatur. suetudine dicalur aliquando creare, pro eo quod est
_. Inter animum' aulem nostrum et verba.nostra, gignere; sed graeca discernit. Hoc enim dicimus crea-
quibus eumdem animum ostendere conamur, pluri- turam, quod illi r.rhpa vel x.feivvocant : et cum sine
mum distat. Nos quippe non gignimus sonanlia ver- ambiguitate loqui volumus, non dicimus, creare ;
(ba, sed facimus; qnibus facicndis materia subjacet sed, condere. Ergo si crealura est Filitis, quamlibet
'corpus. Plurimum autem interest inler animum et magna sit, facfa est. Nos auiera in eum eredimus per
corpus. Deus vero cum Verbum genuit, id quod est quem facta sunt omnia , non in eum per quem facta
jpse genuit; neque de nihilo, heque de aliqua j'am fa- sunt coetera ': neque enim hic aliter accipere possu-
ctaconditaque materia; sed de seipso id quod est mus omnia, nisi quaecumquesunt facfa.
ipse. Hoeenim et nos conamur, cum loquimur, si di- 6. Sed quoniam Verbumcaro faclum est, et habilaA
ligenter consideremus nostraevoluntatis appetilum; vilin nobis (Joan. i, 14) ; eadem Sapientia quoe de
non cum mentimur, sed cum verum loquimur. Quid Deo genita est, dignala est eiiam in hominibus crea-
enim aliud molimur, nisi animum ipsum noslrum, si ri 4. Quo pertinet illnd , Dominus creavitme in princi-
pio viarum suarum (Prov. vm , 22). Viarum enim
-.1 Mss.quatuor,primo. ejus principium caput est Ecclesia., quod est Ghri-
» Mss.quinqtie,.quibus.
3 Ms.Cotbertinus,creator. 1 AliquotMss.,concedil.
4Am. etcov. innotescitanimussecretissimusPatris. Er., 2 Mss.tres meliorisnotae,conantefeiu verbi. Forte le-
innotescitsignis secretissimusPaler. MSS.sex, innotescit gendum,conanlesfetuverbi.—Morel,Elem.crit.,p. 94, le-
dignisanimissecretissimusPater. Hanclectionemesse ve- git: sonanlefeta verbi. M.
riorem, id parlimpersuasitquodinferius, n. 4, dicitur, se s Editi,sempiiernus.AtMss.omnes,seiiwiterne.
indicare animis,etc., parlimquodin caelerisMss.post vei'- * Ms.Eemigianus,in omnibus: id esl, inter onmia qua.
bum, mnotescit,habetur,ignis animi; aut, signisanimi. faclasunt. ncemale.
* LIBER UNUS. lf.6
185
jstus * homine indulas, per quem Yivendi exemplum sationem, ad noslram salutem et reparatioriem, ope-
nobis daretur; hoc est via cerla 2 qua perveniremus rante Dei benignitate , ab illa incdmmutabilrDei
ad Deum. Non enim redire potuimus nisi humilitale, Sapientia rialura mutabilis nostra suscepla est _.tem-
qui superhia Iapsi sumus, sicul dictum est primaevio- poralium rerum salubriter pro nobis gestarum adjun-
strae creaturae, Gustale, et eriiis lanquam dii (Gen. m, gimus fidem, credentes in eum Del Filium qrii natus
5 ). IIujus igitur humililalis exemplum , id est, via, est per Spiritum sanctum ex virgine Maria. Dono
qua redeundum fuit, ipse Reparator noster in se ipso enim Dei, hoc est, sanclo Spiritu concessa nobis cst
deraonslrare dignatus est, qui non rapinam arbitratus tanta humilitas tanti Dei, ut totum hominein susci-
est esse mqualisDeo,sed semelipsumevacuavit, formam pere dignaretui in utero virginis, maternum corpus
serviaccipiens(Philipp. n, 6, .7) ; ut creareturhomo inlegrum inhabitans, integrum deserens '. Cui lem-
in principio viaruni ejus, Yerbum per quod facta sunt porali disjjensalioni multis modis insidiantur hoeretici.
omnia. Quapropter secundum id quod unigenitus est, Sed si quis lenuerit catholicam fidem, ut totum ho-
non habet fratres : secundum id aulera quod primo- mineni credat a Verbo Dei esse susceptum, id est
genitus est, fralres voeare dignatus est omnes qui corpus, animam, spiritum, satis conlra illos munilus
post ejus et per ejus piimatum in Dei gratiam rena- est. Quippe cum isfa susceplio pro salutc nostra sit
scunlur s per adoplionem filiorum (Luc. vm, 21), gesla, cavendum esl ne cumcrediderit aliquid noslrum
sicul apbslolica disciplina 4 commendat (Hebr. n, 11). non pertinere ad istam susceplionem, non pertineat
Naturalis ergo Filius de ipsa Patris suhstantia unieus ad salulera. Et cum homo excepta forma memhro-
natus est, id existens quod Pater ests; Deus de Deo, rum, qtioediversis generibus animaniium diversa tri-
Lumen de Lumine : nos autem non lumen naturali- bulaest, non distel a pecore nisi rationali spiritu,
ter sumus,,sed ab illo Lumine illuminamur, ut sa- quae mens.eiiam nominatur ; quomodo sana est fides
pientia lucere possimus. jErat enim, inquit, Lumen qua credilur quod id nbstrum susceperit Dei Sapientia
verum, quod illuminal omnem homineinvenientemin quod habemus commune cum pecore,' illud autem
huncmundum (Joan. 1,9). Addimus itaque fidei re- non susceperit quod illustratur luce sapientioe_, et
rtim seternarum etiam temporalem dispensationem quod bominis proprium est ?
Domini nostri, quam gerere nobis et ministrare pro 9. Deteslandi autem eliam illi sunt, qui Domintmi
nostra salule dignatus esl, Ranv secundum id quod nostrum Jesunv €hrislum matrem Mariam in lerris
unigenilus est Dei Filius, non polesl dici, Fuit el habuisse negant, cum illa dispensatio utrumque
Eril; sed lantum , Esl : quia el quod fuit, jam non sexum, et masculinum et femininum honoraverit,'
est; et quod eril, nondum est. llle crgo est incora- et ad curam Dei perlinere monstraverit, non so-
mutabilis sine condilione temporum et varielate. Nec lum quem suscepit, sed illtim eliam per quem sus-
aliunde arbilror manare illud quod famulo suo.Moysi cepit, virum gerendo ,- nascendo de femina. Nec rios.
tale nomen suum insinuavit. Nam cunvah eo quaere- ad negandam Chrisli mafrem cogil, quod abcb.di-
ret, si se populus ad quem millebalur coniemneret, clunv est, Quid mihi et libi esl, muiier ? nbndum venil
a quo se dieeret esse missum ; responsum dicentis hora mea (Joan. n, 4 ). Sedadmonet jiollus'ut intel-
accepil, .fijo sum qui sum. Deinde subjunxit, Emc di- ligamus secundum Deum non eum hahulsse matrem,
ces filiisIsrael, Qui.esl,misitme ad vos (Exod. m,14). cujris majeslatis personam paTabat ostendereaquam
7. Ex quo jam spirilualibus animis patere confido," in vintim vertendo. Quod autem erucifixus"est, secun-
riu.lam naturam Deo esse posse conlrariam. Si enim dum hominem crucifixus est; et illa eral hora, quae
- ille est, et de solo Deo
proprie dici polest hoc verbum nonduni venerat, quando dictum esl, Mihi et tibi quid
(quod enim vere est, incommufabiliter jnanel; quo- esi ? iiondum venit hpra mea ,id est, qua le cogno-
niam quod mutatur, fuit aliquid quod jam non est, et scam. Tunc enim ut homo crucifixus cognovit homi-
erit qtiod nondum esl), nihil ergo habet Deus con- nen) matrera , el dilectissimo discipulo humariissiriie
trarium. Si enira quoereretur a nobis quid sit albo commendavit (Id. xix, 26, 27). Nec illud nos moveat,
contrarium, responderemus nigrum : si quDereretui" quod cum ei nuntiaretur mater ejus, et fralres, re-
quid sit calido contrariura, i'esponderemus frigidum : sphndil, Quw'mihi mater, aut qui fratres, etc. (Matllt.
si quaerereturquid sit veloci contrarium 6, responde- xn, 48)' ? Sed potius doceat ministerium nostrum', -
remus tardum ; et quaecumque similia. Cum aulenv quo verbum Dei fratribus ministranius, parenfes citra
quaerilurquid sit contrarium ei quod esl, recte re- imjjediiint, non eos debere cognosci. Nani si prople-
spondetur quod non est. rea quisque putaverit non eum babuisse matreni iri
, 8. Sed quoniam per temporalem, ut dixi, dispen- terris, quia dixil, Quw mihi maler ? cogatur necesse
esl et Apostolos negare habuisse patres in terris, quo-
1 SicMss.At edili,principiumet caput Ecclesiwestcltri- niam rjraeeepil eis dicens : Nolite vobis palrem dicere
stus. in lerris ; unus esl enim Paier vesler qui in cwlis cst
2 Editi,hwcest viacerla. Mss.vero, Iwcestviacerta.Tuni
ex iis quatuor,viarecta. (Id. xxxni, 9).
s Er., postejusprimiliasinDei gralianascimur.
4 Editi, doctrina : pro quo"Mss.,disciplina. 1 EmmanuelSa putavit legenaum, deferens.verum eo-
c SicMss.Atvulgati,idem exislensquod PalerDeus. dices omnes habent, deserens; quo verbo sigoifiiatur
6 In B., si quwrereturquid veloci
" contrarium.Er.
' Lugd. christi nativitale detractuni"nihilesse-Yirginismatrisinte-
Yen.UJV.secutisumus. M. grilali. v
187 DE 1.IDE ET SYMROLO,S. AUGUSTINI m
JQ. _,ec ppbis fidgip istam minuat cogitatio mulie- cant terrenum aliquid jn coelo esse non pqsse. Npr
Ijripin visperum, ut jiroplerea recusanda videalur slras eiijm Scripturas non noverunt, nec scjunt
talif. Dqmini ijpstri gcneralio, quod eam sordidi sor^ quomodo dictum sit, Seminalurcorpus anitnale, surgil
djdjimpptant. Quia et slultum Dei sapienlius esse hg? corpus spiriluqle. -Non pnim i|.a dictum esl, ijuasi
minibus(I Cgr-.., 2§ }, et omnia munda mundis ( Tit. cprpus yer-talur in spiritum, el spirilus fiat; quia pt
i, 15), verjssime-Apostolus "dieitlDebent igitpr in. nunccorpus nostrum qupd.aniniaje dieifur, non in
lueri, qui hqc pulant, solis hujus radios, quem certe animam yersum est et anima faetum. Sed spirituale -
npn tapquam creaturam Dei Iaudant, sed tanquam corpus intelligitui', quod ila spiritui subdilum est " ,
Deuin adoranf (a), per cloacarum feloresetgucecuinque ut cpelestiriajjitationi conyeniat, onini fragililate ac
hprribilia usquequaque diiTundiJet in liis operari labe lerrpna in coelestem puritatem et slabilitatein
secii.udpm natui'ani snam , nec tamen imle aliqua mutata atque conversa. Haec est immutatio, de qua |
coiiianiijiaiione sordescere, cum visibilis lux visibihv ilem dicit Aposlolus: Omnes resurgenius , sed ngn
bus sprdibus sit nalura conjunctior : qnanto minus omnesimmutabimur. Quam immulalionem non in der
igitur ppieraf pollui Verbum Dei, non corporeum ner terius, sedin nielius fieri docet idem, puin dicit, Et
qqe visibile, de femineo corpore, ubi humanam nos imntutabimur (I Cor. xy, 44, 51, 52). Sed ubi gt
carheni suscepit cum anima ct spirilu, quibus interr quomodo sit in coelo corpus Dominicum, curiosissi-
vejiienlibps habitat raajestas Verbi ab humani corpo. mum et supervacaneura est quaerere ; lantupimqdq
'
rjs frggifilale secrelips? Upde manifestum esl nullo in cooloesse ci-edenduraest. Non enini psl ij-agiJitsiT
mqdq poiujsse Verbuni Dei maculari humano corpo. lis nostroecceloruinsecrela discutere, sed- esi noslree
re, quo nec ipsa aninia humana macuiata est. Non fidei de Dominici corporis dignitate sublimia et hp^
eniin cum regit corpus atque yiyificat, sed cum ejus nesta sentire.
bpna mpjialia cpnpupiscil, de corpore anima macu^ CAPUT VII.—14. Sessio ad dexteramPalris. Gve?
Jalur, Quqd si aniniaemapulas 1111 vilare vellent, haec, dimus etiam quod sedet ad dexterain Patris. Nep
mendacia polius et sacrilegia formidarent. ideo tamen quasi humana forma circumscripturn esse
CAPUT V. —11. Passio Christi et sepullura. Re- DeumPatrem arbitrandum est, ut de illp cqgilantU
siirrect\o Chrisli. Sed parya erat pro riobis Domini bus dextrum aut sinistrum lalusanimo oecurra{,; gjjf
nostri humililas in nascendq : accessit eliani ut moii idipsum quod sedere Pater dicitur, flpxis pqplitibus
pro mortalibus dignaretur. Mumiliavhenim se, faclus- fieri pulandum est, ne in illud incidainus sacrilegium,
subdilus usque ad morlcin, morlem aulem crucis (Phi- in quo exsecratur Apostolus eos qui commutayerunt
tipp. ii, 8) ;ne quisquam iipslrum etiamsi niortenv gloriam incorruptibilis Dei in similitudineni corru-
pqssel nqq Jimere, aliquodgenus moiiis, quodhomines plibilis honiinis (Rom.j, 25). Tale enim simulacrqm
ignqminiosissimum arbitrantur , horreret. Credimus Deo nefas est christiano in lemplo collocare; multp
itaque in euni qui sub Pontio Pilato crucifixus est, magis in corde nefarium est, ubi vej-e esp templum
et sepiiltus. Addendum enim erat judicis nomeu, Dei, si a terrena cupiditate alque errore muiidetur.
prppler teniporum cognitioneni. Sepultura vero illa Ad dexteram ergo intelligendum est sic dic.lumesjse,
cuni creditur, fit recprdafio novi riionumenti 2, quod in summa beatiludine, ubi justitia etpax etgaudiuni
resurrecturp ad vitae novitalem proeberet testimo- est: sieut ad sinistram haedi consliiuuntur (Mattk.
nium,sicut nasciturp uterus virginalis. Nam sicut xxv, 55), id est in miseria, propter iniquilates, la-
in illo monumento nullus alius mortuus sepultus est bores 2. atque cruciatus. Sedere ergo quojl dicitur
(Jgqn. xix, 41), nec ante, nec postea ; sic in illc Deus, non meinbrorum positipnem, sed judiciariam
uierp nec anje, necpostea, quidquam mortalecon- significat potestalem, qua illa majestas nunquam ca^,
ceptuni est. ret, semper digna dignis tribuendo; quamvis in exr.
12. Qredinius eliam illum lertio die resurrexisse a tremo judicio multo manifeslius inter homines un.i-.
iriqrtuis, prinipgenitum consecuturis fratribus, quos geniii Filii Dei judicis vivorum alque mortuqrpin
, iri adpptionem filiorura Dei vocavit (Ephes. i, 5), claritas indubitata futura sit 3.
quos ponvparlicipeset cohaeredes suos esse dignatus GAPUTVIII.—15. Advenlusadjudicium. Crodiinus
est. etiam inde venturum convenienlissimo tempore, et
CAPUT VI. — 15. AscenSusin icmtum. Credimus judicaturuni vivos et.mortuos. Siye istis nominibus
in cpelumascendisse, quem beatiiudinis locum eliam jusli et peccatores significentur; sive quos luncanfe
nobis prqrnisit, diccns, £rtmt sicul Angeli in cwlis moi'tem4in terris inventurus eslappellali-sintyivi,
(Matlh. xxn, 50), in illa civitate, quaeesl maler omnium morlui vero qui in ejus adventu resurrecturi -sunl :
nostrum Jerusalem aeierna in coelis (Galat. iy, 26). haec dispensalio temporalis, non tanlum esl, sicut
Solet autcm quosdam offendere vel impibs Gentiles illa generatio secundum peum; sed e.tiamftiil, el.erjt.
rel hsereticos, quod credamus assumpttim terrenura Nam fuit Doininus nosier in lerris, el nuuc es.t in
corpus in coelunv.Sed Gentiles plerumque pbiloso- coelo, elcrit in claritate judcx Yivorumaique mor-
phorum argiimenlis nobiscuhv agere student, ut di-
1 sicLov. et nonnulliMss.AliiverpcuniEr., ad ImmatA 4 Er. et tres Mss.,quiaita coaptandumesl.
corporisfragUitalem. 2 TresMss.,propteriniquilalislabores,
.2 Edili-tesiamenti.YeriusMss.,monumenti. s ItainMss.Atin-excusis,fulsurasit.
(a) Manichaei.'' 4 aic editi addunt,noslratn: renitemibusMss.
189 LIRER UNUS. 190
luorum. Ita.jenim veniet, §icut ascendjt, secun.duni in s.enjanet; et cum de|luvio vel de fonle in poiio-
-
auctprtaiem quae in Aclibus Aposlolorum eontinetur nem trarisit, no/i ibi perriianet, unde sumitur. Itaque
(Act.i, 11). Ex hac iiaque le_mpoi'alidispensation.e fieri polesl ut eadem aqua nune ad fontis appellalio-
loquilur in Apocalvpsi, ubi scriptum esl: Hcec dicit nem pertineat, nunc ad fluvii, nunc ad poiionis :
"
qui esl, el qui fuil, et qui penlurus est (Apoc, i, 8). - cum in ijla Trinilaie dixerimiis non posse fieri ut
CAPUT 15. —16. De fide in Spiritpm saqctum. Pater .ajiquando git Filius, aliqutindo Spiritus san-
Trinilalis mystefwih Sfmilitudinibus explicalur. Pror clps; sicut in arljore non es.t radix nisi radix, nec ro-
fessio chrisiianw fidei. De Spirilu saqctg opinioquo- bur est aliud guami'ob_ur,nec r.anvosnisi ramos pos- '
rumdam, quodsit ipsa deilasPatrjs etFilii: Sanclilas a sumus dicere : non enim "quoddicitur radix, id po-
sanciendo. Digesta ilaque fideique commeridala el di- test dicj robur et ra"mi;nee lignum quod pertinet ad
Yiua2ge___eratione Dpmini nosfri et humana .dispeiv. radicem, potest aliquo transitu punc inradice esse,"
satione, adjungi,ur.confessioni noslroe, ad perficien- nune In r.pjtiore, nunc in ramis, sed lanlummodo in
dani fidem q uoenobjs de D.eoesj,, Spjritus sanptus, ra4dipe::c.umjl.la regula noniihis maneat, ut radix 3i-
non Tiiinore3 natui\a quam Paler jet JFilius,,sed, jit ita gnum si.t, etrpjjurlignum, et rami Iignum; nec ta-
dicam, consuhstantialis et cpaetei'nus; quia ista T.ri- , men tpia ligna dicantur, ,sed unum. Aut siliaecliabent
nilas unus est Deus.: non ut idem sil Pater qui et aliquam dissimililudinem, ut possinl non absnfde
Filius et Spiritus sancius; sed ut Pater sit Pater, et tria ligna dici, propter' firmitatls diversilatenv;' illud
Eilius sit Filius, et Spiritus s.anetus.sit Spiritus san^ certe omnes cohcedunt, si.ex unp fonle tria pocuJa-
cttis, gt hoec Trinitas unus Deus, sicut scriptum est, impleantur, posse diej tria pocula, Ires autem aqu.as
Audi, Israel, DominusDeus luus, Deus unus e,st (Deul, non posse dici, sed omnino unam aquam; qrianquam
vi, 4), Tanvensi interrogeimir de sjngulis , et dicatur de singulis poculis interrogatus in quolibef hofum
nobis, Deus .est Pater? respondebimus, Deus. Sj aquam esse respondeas : qiiamvis nulius hic irarisitus
quaeralur ulrnm Deus sit Filius , hoe respnndebimus. fiat, sicutde fonte in fiuvium dicebamus. Sed haec
Nec, si fuerit de Spiril.u sancto lali.s interrogatio, non propter illius divinae naturae similitudinem, sed
aliud eum esse debemus respo.ndere quam Deurii: propter yisihilium eliam unitalenrcorpofalia exempla-
yelieraenter caventes ,sicaecipere, quoraodo de honii- dala sunt, ut intelligerelur fieri posse rit aliqua-tria
nibris dictum est, Dii eslis (Psa/. LXXXI,6). Non non tantum singillalim, sed etiarri sinvul unum siri-
e#im ;suni naturaliter dii, qnieumqiie suiit facti afque gulare nomen oblinearit; nec quisquam miretur et
Contjili cx Palre jjer Filium dono Spiritus sancli, absurdum "pnfet ,quod Deum dicifnus Palrem, Deum
Ips.aenim sjgnificatur Tjinjtas, cuni Apostplus .dicit, Filium, D.eum Spirilum sariclum, nec taraeri tres
Qnoniamexipso, et inipso^ et per ipsupi s}tnt omnia deos in ista Trinitate, sed unum Deum unaraque '"
sub-
(Rom. xi, .56).Quanquam ergo de singujis 4 i.nlerr.o- stantiam *. .
gati respondeamus Deum.esse de quo ijuoerltur, siyjB 18. Etde Pa.tre quidem ac Filio multis libris dis-
Patrem , sive Fjjfum, .sive Spiritum sanctum; non - seruerunt docii et spiriluales * viri, quibus quan-
lamen ircs deos a npbis eoli quisqu.am existima,- lum honiin.esJiomiiiii_uspoterant, el quemadmodiim
yerit, non unus esset Pater et Filius, sed unum "esserit; et
J.7»Nee mir,uin quod baec de ineffabili najura ,di- quid proprieTater esset, et quid Filius insinuare c'o!-
cuntur^ cum in iis eliam rebus quas eorporeis oculis nali sunt: quod ille genitor, hic genitus; illc non dS
cernimus, et corporeo sensu dijudicamus, ,ale ali- Filio, hic pVPatre; hrijus ille prihcijrium, unde et ca-
qiiid accidat. Nam cum de fonle interrogati, non pos- pul Christi dicitur (I Cor. xi, 5), qiiamvisetGhfistus
simus dicere quod ipse sit fluvius ; nec de-fluvioin- principium (Joan: Y"iri,25), sed non Patris; hic verb
terr.ogalipossimus eum fontem yocare; «t rursum illius imago (Coloss. i, 15), quamvis riulla ex parte
potipnem quae de fppte vel fluvjo est, nec iluvium dissimilis et onininoihdifferenleraequalis. Traclahtuf
possimus appellare nec fontem : tame.n jn hac trini- haeclatius ab eis qui non tatn hreviter quam nos, to-
Jate aquam noniinainus, et cum de singulis quaeritur, tius christianaefideiprofessionemvolunt explicare. lla-
«ingillatinva.quaniresponderaus. Nara si quaero ulrum que in quanlumFilius est, de Patre accopit ut sit, ctnn
aqga in fonle sit, respondefur aqua ; el si auoeramus ille de Filio id non acceperit: etin quantum hominein
ulrum aqua _sitin fluvio, nihil .aliudrespondelur, ct mutabilemscilicel creaturam in melius commulandani;
in illa potione non pojerit iesse alia responsjp ; n.ec ineffabili misericordia , temporali dispensatione sns-
/tamen eas -trcsaquas, ,sedunam.dicjmus. Sanebaven- cepit, rauljLade illo in Scripluris inveniuntur ita di-
'.dum est ne .quis.quamineffabilem illius maj'esiatis cta, utlmpias haereticorum menles prius volentes do-
sjjbstantiain sicut fonlem istum visibilem alque cor- cere quam nosse, -in errorem miserinl, ut putafeiit
poreum-.velfluyium vel potionem cogitet. In his enim eum non aequalemPatri,nec ejusdem esse subslaniia.,
aqua illa quae nunc in fonte cst _,exit in fluvium, nec qualia siint illa, Quoniam Paler major me esi ( Joan.
muliemvir , capul viri Cltrislus,
1 Editi, quifulurus est. AtMss.,qui venluruses..X3rae_e, xiv, 28) ; et, Capul
o erchomenos. caput aulem Christi Deus (I Cor, xi, 5 ) ; ei, Tunc ipse
2SicjnMss.At.apudLoy.,fide qtquecommendata divina.
.3fl\, non de mbiorfi.Forte legeridum,nonminor, 1 MSS.,sed unum cblamustmamquesubstanliam. '
4 Sicinelius Mss.At editi, quodcumqueergo '"de sin- 2 in vulgatis, religigsi.,_3ujus
" ' l' oco m. :Mss-i *"
"• spiritua*
gulisfnterrogali, les.
191 DE FIDE ET SYMBOLO,S. AUGUSTINI m
subjecluserit ci qui illi subjecilomnia(I Cor. xv, 28 ) ; Spiiitu sancto dicitur, Ipse vos inducetin omnemveri- -
el, Vado ad Patrem meumet Patrem vestfum, Deum talem(Joan. xvi, 15). Proptereaetconfideniiapsa.di-
meumel Deum veslrum (Joan.xx, 17); el nonnulla candaeveritalis, quaimjileti sunt in adventu ejus Apo-
liujusmodi : qtiaeomnia posita sunt, non ut naturae stoli (Act. II, 4), recte charitaii tribuilur; quia et
atque subslaniiae inacqualiiatemsignificent, n.e falsa diffidenlia limori datur, quem consummafiocharitatis
sinl illa , Ego et Pater unumsumus(Id. x, 50) ; el, excludit. Ideo etiam donum Dei dicilur (Ephes. ni,
Qui me vidit, viditet Palrem meuiri (Id. xiv, 9 ); et, 7), quia eo quod quisque novit non fruitur, nisi et id
Deus eral JVerbum; non eriim factus est, cum omnia diligat. Frui autem sapientia Dei, nihil est aliud quain
per ijjsum facta sint (ld. i, 1, 5) : et, Non rapinam ei dilectionecohaerere:nequeqUisquaniineoqt;odper-
arbitratus est esse wqualis Deo ; el caeteratalia : sed _ cipit permanet, nisi dilectione ; et ideo Spirittis san-
illa posita sunt, parlim propter administrationem sus- ctus dicilur, quoniam ad permanendum sanciuntur
cepli hominis, qua dicitur , Semeiipsumexinanivit' quaecumquesaneiuntur 1, nec dubium esta sanciendo
( Philipp, n, 6 ); non quia mutala est illa Sapientia, sanclitatem vocari. Maxime autem illo lestimonio
cum sit omnirio incommulabilis ; sed quia tam hurai- utuiitur assertores hujus sententioe, quod scriplum
liler hominibus innolescere voluil : parlim ergo pro- cst, Quod natum est de carne, caro est; et quod natum
pter hane administrationem illa ila scripla sunt, de elt de Spirilu, spiritus est (Joan. ni, 6) : quoniamDeus
quibus haeretici calumnianfur ; parlira propier hoc, Spiritus est (Id. iv, 24). Hic enim regenerationem
quia Filius Palri debel quod esl, hoc eliam debens noslram dicit 2, quae non secundum Adam de carne
utique Patri quod eidem Palri aequalis aut par est; est, sed secundum Cliristum de Spiritn sancto. Qua-
Pater autem nulli debet quidquid est. propter si Spiritus sancti Jiocloco facta esl commc
19. De Spirilu sancto autem nondum tam copiose mbratio, cum dictum esl, QuoniamDeus Spiritus est:
ac diligenter disputalum est a docfis et magnis divi- animadverfendum dicunt, non dictum e?se, Quoniam
narrim Scriplurarum tractaloribus, ut infelligi facile Spiritus Deus est 3; sed, Quoniain Deus Spiritus est;
possit et ejusproprium, quoproprio fitut eum neque ut ipsa -deitas Patris el Filii hoc loco dicta sit Deus,
Filium neque Palrera dicere possimus, sed tantum quod est Spiritus sanelus. Iluc accedit aliud lestimo-
Spirilum, sanclum ; nisi quod eura donum Dei esse nium quod dicit Joannes apostolus, Quoniain Deus
prsedicant, ul Deum credamus non se ipso inferius dilectioest (I Joan. IV, 16). Etiam hic enim non ait,
donum dare. Servant lamen ut non genitum Spiri- DileetioDeus esf; sed, Deus dileclioesl; ut ipsa deilas
lum sanclum tanquam Filium de Patre praediccnl; dilectio intelligatur. Et quod in illa enumerafione
unicus enim est Chrislus : neque de Filio lanquam' connexarum sibi rorum, ubi dicitur, Omnia veslra
nepotera sumnii Palris : jiec lamen id quod est, laulli sunl, vos auletn Cltrisli, Chrislusautem Deijl Cor. ni,
debere, "sedPatri, ex quo omnia ; ne duo constilua- 22, 25) ; el, Capul mutieris vir, caput viri Chrislus,
mus principia sine principio, quod falsissimumest el caput autem Chrisli Deus, nulla fil commemoratioSpi-
absurdissiraum^ et non calholica. fidei, sed quorum- ritus sancti; ad hoc perlinere_dicunt, quia non fere
dam haereticorum errori proprium. Ausi sunt tamen in iis quoesibi connexa sunt numerari solet ipsa con-
quidam ipsam communionemPatris et Filii, atque, ut nexio".Unde in illo etiam loco Tiinitatem ipsam vi-
ita dicara, deitalem, quam Grceci0E<S.>..« appellant, dentur agnoscere qui legunt allentius, cum dicilur ,
Spiritum sanctum credere : ut, quoniam Paler Deiis Quoniam ex ipso, el per ipsum, et in ipso sunt omnia
et Filius Deus, ipsa deilas, qua sibi copulantur el ille (Rom. xi, 56). Ex ipso, lanquam ex eo qui nulli de-
gignendo Filiura et ille Palri cohaerendo, ei a quo est bet quod est; per ipsum, tanquam per mediatorem ;
genitus aequetur. Hanc ergo deitatem, quam etiam in ipso, tanquam in eo qui continel, id esl, copula-
dileclionem in se invicem amborum cbaritaleraque lione conjungit.
volunl inlelligi, Spiritum sancluin appellatum dicunl, 20. Huic senlentioe contradicunt, qui arbilrantur
multisque Scripturarum documentis adsunt huic opi- istam communionem, quam sive.deilatem sive dile-
nioni suae; sive illo quod dictmii est, Quoniamcharitas ctionem sive charifatem appellamus, non esse suh-
Dei diffusacst in cordibus,noslrisper Spiritumsanclum sianliam : quaerunt autem secundtun subsiantiani sibj
qui dalus esl nobis (Rom,.v, b); sive aliis multis taii- exponi Spirilum sanclum, nec inielligunt non aliler
bus testimoniis ; el eo ipso quod per Spiiitumsanctuni potuisse dici, Deus dileclio est, nisi esset dileclio
reeonciliamur Deo, unde etiain cum donum Dei dici- suhstantia. Ducunlur quijipe consuetudine rerum
lur, satis significari voluntcharitatem Dei esse Spi- corpbralium; quoniam si duo sibi coi'pora copulen-
ritum sanctum. Non enim.reconciliarour illi, nisi per tur, ita ut j'uxla invicem collocentur, ipsa copulatio
diiectionem, qua eti-imfilii ' appellamur (I Joan, m, non est eorpus ; quandoquidem, separatis illis corpo-
1) : non jam sub limore tanquam servi, quia consum- ribus quaecopulafafuerant, nulla invenitur : nec ta-
mala dilectio foras miltil liinorem (14. iv, 18); et men quasi discessisse et migrasse intelligitur," sicut
Spiritum libertatis accepimus, iit quo clamamus,Abba Illa corpora. Sed hi tales cor mundum faciant, quan-
Pater (Rom. vm, 15). Et qtiia reconciliali et in ami- 1 Editi, sanctificantu':MUss.constanlet,sanciuntur.
citiaro revocali per chafilateni (Id. v, 8-10) poleri- s ita Mss,Edilivero : i7oc enim.... dicunt. --
Tnus omnia Dei secrela cognoscere, propterea de 3 Edittel aliquotMss., spiritusDei est. lidemque paulo
•- ' m jiost, nou ail, DileclioDei est. Aliicodicesutroqueloco,
vulgatisadditur. Dei; quod abest a JKS. Deusest: nec niinusbene.
195 LIBER UNUS. 194
tum possunt, ut videre valeant in Dei substaniia non enim quaedamejusdem rationalis, qua carent bestiae,
esse aliquid lale, quasi aliud ibi sit subslantia, aliud spiritus dicitur : principale nostrum spirilus est ;
quod accidat substanlioe, et non sit substanlia; sed deinde vita qua conjungimur corpori, anima dicitur;
quidquid ibi inlelligi potest, substantia est. Verum postremb ipsum corpus quoniamvisibile est, ultinium
4ha_cdici possunl facile, el. credi:, videri aulem nisi nostrumest.Haecaulemomnis erealuraMngemiscilet
acorde puro quomodose habeant, omnino non possunt. parluril usque nunc (Rom.vni, 22): dedit tamen primi
Quapropler sive ista vera sit sententia, sive aliud tias spiritus, quia credidii Deo, et bonaejam voluntatis
aliquid sit, fidesinconcussa tenenda est, ut Deum di- esl. Hic spirilus etiam voGaturniens, dequo dicitApo-
camus Patrem, Deum Filium, Deum Spiritum san- stolus, Menleservio tegi Dei (Rom. vn, 25). Qui ilem
clum; neque tres deos, sed istam Trinitatem unum alio loco dicit, Teslis est enim mihi Deus, cui servioin
Deum ; neque diversos nalura, sed ejusdem subslan- spiritu tneo (Id. i, 9). Anima vero cum carnalia hona
liae; neque ut Pater aliquando sit.Filius, aliquando adhuc appetit, caro nominatur. Pars enim ejus quae-
sil Spiritus sanctus; sed Pater semper Pater, etFilius dam resislit spirifui 2, non nalura, sed consueludine
semper Filius, et Spiritus sanctus semper Spiriius peccatorum. Unde dicitur, Menteservio legi Dei, carne
sanctus. Nec lemere de invisibilibus aliquid affirme- auiemlegipeccali.Quaeconsueludoin naturam versa est
mus tanquam scientes, sed tanquam credentes ; quo- secundum generationemmortalem peccatoprimi hoirii-
"
niam videri nisi mundato corde non possunl: et qui " nis. Ideoque scriplum est, El nos aliquandofuimusna-
ea videt in hac vita ex parte, ut diclum est, atque in turaliter filii irw 3 (Ephes.n, 5), id est vindictae, per
aenigmate(1 Cor. xm, 12), non potest efficere ut et quam faclum est ut serviamusiegi peccati. Estaulem
ille videat ciii loquilur, si cordis sordibus impedilur. animse natura perfecta , cum sjiirilui suo.subditur,
Beali aufem mundocorde, quoniamipsi Deumvidebunt et cum sequitur sequenterii Denm. Ideo animalisIwmo
(Matth. v, 8). Haecfides est de Deo conditore et re- non percipil qumsunt Spirilus Dei (I Cor. n, 14). Sed
novalore nostro. non tam cito anima subjugatur spiritui ad bonam ope-
21. Sed quoniam dilectio non tanlum in Deum no- rationem, quam cito spiritus Deoad veram fidem et"
his imperata est, cum diclum est, Diliges Dominum bonam voluntalem : sed aliquando tardius ej'us impe-
Deumtuum ex lolo corde tuo, et ex lola anima tua, et tus, quo in carnalia et temporaiia defluit, refrenalur.
ex lola menle tua ; sed etiam in proximum; nam, Sed quoniam et ipsa mundatur, recipiens stabilita-
Diliges,inqtiit, proximumfuum tanquam le ipsum (Luc. tem naturoe suae dominante spiritu , quod sibi caput
s, 27) : si autem ista fides congregalionem societa- est, cui ej'uscapiti caput est Christus, non est despe-
lemque hominum rion teneat, in qua fraterna cbarifas randum etiam corpus restitui naturae propriae : sed
operelur, minus ffuctuosa est. utique non tam cito quam anima , sicut neque anima
CAPUT X. — Ecclesia caihotica. Remissio pecca- tam cito quam spiritus; sed lempore opportuno in
torum. Tolius hominis in tnelius commulalio resurre- novissima tuba, cum morlui resurgent incorrupti, el
ctione perficienda. Carnis resurrectio. Resurreclionis nos immulabintur.Et ideo credimus el carnis'resurre-
futurm veritas confirmatur. Credimus et sanctam ctionem ; non tantum quia reparatur anima , quaa
Ecclesiam *, utique catliolicam. -Nam et ha_reliciet nunc propter carnales affecliones caro nominatur;
schismaiici congregationes suas ecclesias vocant. Sed sed haccetiam.visibilis caro quaenaturaliter est caro,
haeretici de Deo falsa sentiendo ipsam fidem violant; eujus nomen anima non propter naiuram , sed pro-
schisinalici auleni discissionibus iniquis a fraterna ptcr affectiones carnales accepil: hnec ergo visibilis,
charitale dissiliunf, quamvis ea credant quaecredi- quee propiie dicilur caro, sine dubitatione credenda
nius. Quapropler nec haereliciperlinenl ad Ecclesiam est resurgere. Videtur enim Paulus apostolus-eam
cafholicam, quaediligit Deum ; nec schismatici, quo- tanquam digito oslendere, cum dicit, Oportet corru-
niam diligitproximum; ctideo peccatis proximi facile plibile hoc iuduere incorruptionem. Cum eniin dicit _,
ignoscit, quia sibi" precatur ignosci ab illo qui nos hoc, in eain quasi digitum intendit. Quod autem visi-
reconciliavit sibi, delens omnia praeterita, et ad vi- bile est, id polest digito oslendi : quoniam posset
tam novam nos vocans : quam vitam donec perfe- etiam aninia corruptibilis dici ; nam viliis moruin
,etam capiamus, sine peccatis esse non possumus : ipsa corrumpitur. Et mortale hoc induere immortalila-
interest tamen qualia sint. iem (ld. xv, 52 et 55), cum legitur, eadem significa-
22. Nec de peccatorum differentia modo traclan- tur visibilis caro, quia in eam ideiiiidem velut digitus
dum est, sed credendum omnino,' nullo modo nobis intenditur. Potest enim et aninia sicut corruptibilis
ea quoe peeeamus, si nos inexorabiles ad propter morum .vitia , ita etiam mortalis dici. Mors
" ignosci
ignoscenda peccata fuerimus (Mallh. vi, 15). Ilaque quippeanimee esl apostatare a Deo (Eccli. x, 14) :
credimus et remissionem peccatorum. quod primum ejuspeccalum in paradiso sacrisLitte-
25, Et quoniam tria sunt quibus homo eonstat, ris continetur.
spirilus, anima et corpus : quae rursus duo dictintur, 24. Resurget igitur corpus secundum christianam
quia saepe aniraa simul cum spirilu nominatur; pars
1 sic Mss.At editi: noc autem omniscreatura. _
'TxesMss.,in sanctamEcclestam,etc.; et aliquantopost, - QuaiuorprobaenotajMss.,nominaturet resislitspiritui;
in remisstonem peccatorum.Sic etiam inferius,-in caritis omisso,parsejus quwdatn. ....'" [
resurreciionem. 3 AliquotMSS.,fuimusnatura filii irm.
195 ADMONITIOIN LIBRUM DE FIDE ET OPERIBUS. 196
"fTdem, quae fallere non potest. Quod cui videair in- tur ulrum in oetlicrenmcorpus , id est,, o.1>.tepossil
credibilb} qiialis nuhc sii Cafdaiiefidii, quaiis aulem mutari; jam ipsa vicinitas persuadet. .Quo..ergo per
futurasit hon cbnsidefat :'t_ii'iaillo ieihpdre immula- hos gradus fieri posse concedit, ut tcrra in corpus
tionis Sngblicaehorijarii CarOefit et sahguls, sed tan- aelhereumconverlatur, cur non accedente Deivolun-
lum cofpiis'.-Crirrieriirricle carrie"Aposfolus loquefe- lafe, qua corpus humanumsupra aquas potuit ambu-
liir , Alid, inqifif.; cafo pecbruhi, aiia volucrum, alia lare, celerrime id fieri posse, quemadmodumdictum
piscium, alid sefpenttiin; et bOfpSfacmieslia, et cor-. est, in iclu oculi, sine ullis talibus gradibus credit,
pora letreslfiUiNon eriim dixit, et eaf0 ccelestis; di- sicut plerumque fumus in flammaniroira celerilale
xit aulem , el cmlestidei leffeslfia cbrpora. Omnis convertitur ? Caro enim nostra utique ex terra est :
enimcafd eiiairi cbfpiis es't, noriauteni omne corpus philosophi aulem, quoruin argumenlis sajpiusresur-
etiam earo est: pftirib in islis teiWstfibus, quoniam rectioni carnis resistiiur, quibus asserunt nullum
lignura corpds- estj sed nbn c'ard : hominis autem csse posse terrenum corpus in coelo, quodlibet cor-
vel peGOrise't cofpus et caro est:" in ccelestibusvero pris in oftine corpus converii et mutari posse conce-
riiilla caro, sed cofbora' siniplicia et lucida, quaeap- durit. Qua corporis resurreclione faeta, a temporis
pellat Aposlolus spifltualia;' fionfiulli autem vbcant conciilione liberati, aeterna vita ineffahili charilate
oetherea. El ideb H6h caffii_resurfeciioni conlradicit atque stabilitate sine corrupiione perfruemur'. Tunc -
illud quod aitj Garbbl sanguist&gnutriDCinon posstde- eriim fiet illud quod scriptum esl: Absorplaest mors
bunt; sed quale fuitiruhi sil qtiociiiunc caro et san- in vicloriam. Obi esl, mors , aculeus fuus? ubi csl,
guis estj praedicat (a). Iri cjualemriaturam quisquis mors, cbnleniiotua (l Cor. xv, 59, 40, 50-54)?
hanc cafnein coriverfi {iSsse'fiOncredil, gradilbusdu- 25. Haecest fides quae paucis verbis tenenda'in
cehflus est ad fidem. Si. eriini ab' eb quaerastitrum Symbolo novellis christianis dalur. Quoepauca verha
terra in aquSfii possit cohverti;' prbpter vicinitatem fidelibus nola sunt, ut credendo subjugentur Deo,
non ci videtuf in£r*e'diMIe. Rufsuni si quaeras ulrum subjugati recte vivanl, recte vivendocor iiiundest,
- aqua possit iri aerehi ; heqUelibc aiisiirdumesse re- corde mundato'quod credunt intelligant.
sporidfel;-vibina eriiriiSiihtsibi. Et de a'ere si quaera- 1 AliquotMSS.,cdrpus ft iemporiscbndilioiieliberakmi
(d) i iietficf. cap.17. wternavilainejfabilicharitate verfrueluf.

ADMONITIO
fN LIBRUM DE FIDE ET OPERIBUS.

Ad inilium anni 413 fefefendus est iste Iibe*r.In eo enim Aiigustinus librum de Spiritu et Littera, qui sub
anni 412iinem prodiit. a sb pauio anlb' seHptiihi comm'embiTalcapite 14 : Modo, ait,tie hac qumslionepro-
lixum libfum edidi, qui inscfibiluf, de Liltetd ei Spiiilu. Pi'oplerea in Retract. 2 recensito eodem libro de
Spiritu et Littera, mox in ediri qui de Fide et Operibus est, retractalionem suhjecit in haecverba :-Infcres
missasunt mihi a quibusdairifraitibus.... scripld nonnutla : ea nimirum quae refellenda hic suscepit.
. Scripta vero illa erhditiis Garnerius in append. ad 1 paft. Oper. M. Mercatoris, pag; 117, censel non alia
.fiiisse. quam quae Hieronymus sive in Isaiarii edidit, sive in Epistolas Pauli; et sumplas ab Hieronyrao arbi-
tratur qusesliones illaS ties, quas hib AugiistihuS,lacito nomine, prWreverenlia,inquit, lanli viri, traclat et
refellit. Opiiiioneni lianc nos cdfifirmarerion audemus. Nam quod speciat quoestioneraprimanv, qua. est de
omnibus citfa discrimeri adinittendis ad Bapiismum, ita ul adulteri nec ipsi repellantur noti ac peninaces,
qui vilain mutafe hSliirit,' riihil in Hieronymo consentaneum iiuic errori deteximus. Ad seoundam vero
quaestioherij,cjiia pefvefstim a'6 praepostbfum dicebalur, prius morum Christianorura doctrinam ira'deie,-ac
deinde baplizare; id jjosset facile perlrahi qubd Hieronyrnus in Matfh. cap. 28 scripsit : Ordo prwcipuus
jussit Aposlblis ul pfimum Abcefenluniversas genles, deinde fidei inlingerent sacramentofel posl fidem ac
Buplismaj qitm tsserit bbser'v'Uhda prwcipefent. Quahquam forte piiis interpres minime curabal ne Biiplishib
praemitleretiir. sed tantum he bmnirio [jraefermiitefeturmorum doctrina,tradenda certe vel post Bapiisriium,
etbaptizalis obsefvanda. Pro teriia dehium quaesffone, quae fuit de baplizalis, etiamsi mores quanlumlibet'
impfobos emeiidafe noluefirit, pef fidem salvandis, pfofertur illud ex ejtts dialogo 1 adversus Pelag/: Si
Oiigeiies omiiesfatibndbilesbreathras dicit non esse perdendas, et diabolo tribuil pmnitentiam;quid ad nos, qui
et diabbtumet sdiellUesejus birinesqiieimpibs et prwvaricatoresdicitnus perire perpeluo, et Chrislianos;si in
peccatbprwvehiifiiefiril; sdWuhdbsesse post ptbnas? Et ex Commenlariis in Isai. ull., Sicut diaboliet omriium
negalorumalque impiorum, qui dixerunl in Cofdesno,Non est Deus (Psal. xm, 1), credhnus wlernaiormeiita;
siefgcGdWfUiiiaiqueitiipibfiim; eHtimerichfistianofum,quofumoperainigneprobandaalquepurgandasuiil,inodera-
tam arbilramur et mixtam clemenlimsenlentiainjudicis.Haeclamen theologi alii, et similia si qua suntloca, eo
pacto explicarit, titab fiio erfbfff, qrii graviferifideni in Enchiridio)-libroque' de Civilate Dei 21 eorifutatur^
defendant Hieronymum.Cui nec'nos puiamus tribuenda omnia argumenfa'quaein pra.senli opefe diluunlur, e_
' - {98
J97 DE FIDE ET OPERIBUS, S. AUGUSTINILIBER UNUS.
quidem proelermissis ab Auguslino iis Scripturse tesliraoniis, quibus Hieronymus in Isaiain observal uti eos
qui volunt peccatorum aliquando finiri supplicia.
Libri de Fide et Qjieribus meminit Augustinus in. Enchiridio, cap. 67; in libro de oclo Quaeslionibus
Duleiiii, quaest. 1, n. 2; et in epislola 205, ad Consentium, n. 18. _ /
In K&riwn.deFide et Operibus vide lib. % cop.38,- Retractationum, tom. 1; col. 646, a vef-bis,
Iaterea missa sunt, usque ad verba, Quibiisdam yidetur. M.

'
S. AURELII AUGUSTINI

fflPPOTBNSIS EPISCOPI

DE FIDE ET OPERIBUS

LIBER irJTUS^.

Refelliturerror quorumdamtrijilex, et contrademonstratur:1, Konomnesindisereleadmittendosad Baplisiutim, sio-


que esse tolerandosinEcclesiam alos,ut non negligatur ecclesiasticadisciplina;2, Baptizandisn onsoliusfidei, sed vila.
. eliamchristianaetradendasesse regulas; 5, Baptizalosdenium,.nisi vitammalamijjutarint,nunquamad salutemaeiernam
fidesola porvenluros.
CAPUT PRIMUM.— 1. Error quorumdam triplex. vei-it super fundamentum quod est Christus, non au-
Omnes ad Baplismum citra discfimen admitteiidos rum, argentum, lapides pretiosbs, sed iigna, fenum,
.sentiuni. Quibusdam videtur indiscrete omnes admit- siipulam ([ Cor. m, 11-15); id esl, non justos castos-
tendos esse ad lavacrum regenerationis, quae est in que inores, sed iniquos e( impudicos.
etiamsi raalam " 2. Mofum doctrinairi censenl nbnhisi
.Christo Jesu Domino nostro, turpem- post Bapti-
que vitarn facinoribus ct flagitiis evidentissimis no- smum esse irqdendain. Ad hanc aiilera dispuiationem
taml mutare noluerint, atque iii ea se perseveratu- videntur impulsi, quod eos nioveritJ non admitli ad
.ros aperta etiam professione declaraveriitt 2. Verbi Baptismum qui dimissis uxoiibus alias duxerint, vel
gratia, si nuisquam mereliici adhaeret, non ei prius ferainas quoe dimissisviris aliis nupserint;,quiaiiaec
praecipialur ut ab ea discedat, el lunc veniat ad Ba- non conjugia, sed adulteria esse Dbminus Ghrislus
ptismum. sed etiam cum ea manens mansurunique se "sine ulla dubitatibne.testaiur (Matih. xix, 9). Cum
.confMenss, seu etiam profilens, adiniitalur et bapti- enim negiire hoh possent esse adullerium, quod yeri-
zelur_ nec impediatur fieri membrum Christi, eliamsi tas adulteriura esse sine ambage confirmat*', eisque
•membrummerelrieis esse perstilerit (I Cor. vi. 16) : suffragari vellentad accipiendumBaplismum, quos hu-
sed postea doceatur quam sil hoc malum, jamque jusmodi laqdeo"ita caplos viderent, ut si nori adraitle-
baptizatus de mutandis in melius moribus instruatur. rentuf ad Baptismuni, sineullo sacfamento mallent
Perversum enim pulant atque praeposterum, prius vivere vcl etiarri mori, quam disrupto aduiterii vin-
doGere quemadinodum debeat vivere cbrislianus, et culo liberari : hrimanaquadam miseratione commoli
vleinde baptizari. Sed eensent pra_cedere debere Ba- sunt ad eofuni causam sic suscipiendam, ut omnes
plisrai sacramentum, ut deinde sequatur vitoemo- cum eis faciriorosos etflagitiosos, etiam nulla.pro-
rumqite doctrina : quam si lenere et custodire vo- hibitione correptos, nulla insiructionecorrectos, nulla
luerit, utiliter feGerit; Si autera noluerit, retenta" pcenitentia mutaios ad Baptismum admitlendos esse
fide christiana, sine qua in seternum periret, in quo- censerenlj^existiinantes eos, nisi lierel, in aeter-
libet scelere immunditiaque permanserif,, salvum liura esse periiuros; si aulem fierel, etiam in illis
eum futurum tanquam per ignem,. velut qui oedifica- malis pefseverantes salvos per ignem fuluros.
ADHONITIO PP. BENEniCTINOEUM.
. Ademendandumlibrumdb Fideet DjjeribUs,usi sumus codicibusMss.Yaticanistribus, et tredecimGallicanis.tin6
videlicetbibliolheea.Eegiae,uno Sorbonicae, alio Augustinianorum majorisconventusparisiensis,aliocollegiiParisiensis
Bernardinofum, i temalio Ecclesiae
Remensis, Ecclesiaj
Laudunensis,abbafiaeCorbeietisis,notomagensisS. Aadoefii,
MetensisS. Arnul_hi,S.MicMelisin pericdlomafis, CasalisBenedicti,Divionensis s. Benigni,el Cisterciensis.-
Adhibui-
mus etiamleelionesyariantesaLovamensibusdecerptasex Mss.tribus Belgicis;necaon anliquioreseditionesAm.Er. ef
Lov.,id esf, JoannisAriierbachii, DesideriiErasmi,et TheologoruinLoyaniensium.
Comparavimus pmteredeas omnes editiones initio Retr. et Gonfess.- i. 1, memoratas. M.
1 rjnusevaticanisMss.,deditam. 1 SicEr. etJiss. AtLov.fnoveritlt.
asi_Mss. Af editi, apefld etiam confessionedeclara- 2 PleriqueMss.-,siuettmbiddUaie.
verint.
. 3 Am. etEr., manensmaiisurusqueconfidens.hoY.jtm-
tmts mansurumquese confitens.
(a) Scriptuscircainitiumanni 413.
DE FIDE ET OPERIBUS, S. AUGUSTINI - 200
m
CAPUT II. — 3. Propter fidem christianam sal- ad messem,ne forte dum vuttis colligerezizania, simul
vandos esse buplizatos, eliamsi mores quanlumlibet eradiceliset triticum(Malth.xm, 29, 50); reliaqueilla
malos non correxerint. Mali in Ecclesia sic lole- in similitudineEcclesiai usque ad liltus, hoc est usque
randi, ul non omillalur correplioet disciptina.Qui- ad saeculifinem, bonos et malos pisces habitura pi-ae-
bus respondens, boc primum dico, ne quis ea testi- dixit; et caetera, si qua de permixtione bonoruni et
monia Scriplurarum, quae commixlionem bonorum malorum sive aperte sive per sirailitudines locutus
et malorum in Ecclesia vel praesenlem indicanl, vel esl: non ideo lamen omitlendam censuit Ecclesiae
fufuram praenuntianl, sic accipiat, ut discipiinae se- •disciplinam; imo vero admonuitadliibendam, quando
veritaiem sive diligentiam solvendam omnino atque ait: Atlendilevobis; si peccaveritin te fraler luus, vade,
omittendam, non iilis edoclus Litteris, sed sua opi- et corripe euminter le et ipsum solum. Si audieril te,
rialione deceplus exisliraet. Neque enim, quia illam lucralus eris [ralrem tuum. Si auiem non audieril te,
primi populi permixlionem Moyses Dei fanmlus pa- assuntelecum unum vel duos, ul in ore tesliumduorum
lientissiroe perferebal, ideo non in multos eliam gla- vel trium stet omneverbum. Quod si non audierit eos,
dio vindicavit. Et Phinees sacerdos adulleros simul dic Ecclesim.Si aulem nec Ecclesiam audieril, sit libi
invenlos ferroullore confixit (Nvni. xxv, 5-8). Quod tanquam elhnicusel publicanus.Deinde ipsius severi-
utique degradationibus et excommunicationibussi- latis terrorem gravissimum adjecit etiam eo loco,
gnificatum est essefaciendum hoctempore, cum in dicens : Qum solverilisin lerra, solula eruntel in ccelo,
Ecclesiaedisciplina visibilisfuerat gladius cessalurus. el quw ligaveriiisin terra, tigata erunt et in cmlo (Id.
Nec, quia beatus Aposlolus inter falsos fratres tole- xvni, 15-18). Prohibet etiam sanctum dari canibus
rantissime congemiscit (II CV. xi, 26), et quosdam (Id. YII, 6). Nec conlrarius est Apostolus Domino,
etiam diabolicis invidenliae stiniulis agitalos, Chri- quia dicit, Peccanlescoram omnibus argue, ut cwteri
slum tamen jiraedicarepermitlil (Phiiipp. i, 15-18); limoreinhabeant (l Thn. v, 20); cuin ille dical, Corripe
ideo pareendum censct ilii qui uxorem patris sui ha- eum iitterle et ipsum. Utrumque enim faciendum est,
buit; quem praecipit congregata Ecclesia tradendum sicut infirmitalis diversitas adinonet eorum quos uti-
"
satanse in interitum carnis, ut sjiiritus salvus sit in que tfon perdendos, sed corrigendos curandosque
die Domini Jesu (I Cor. v, 4-5) : aut ideo ipse alios suscepimus; el alius sic, alius aulem sic sanandus
non Uadidit salanae, ut discerent non blaspheraare est. Ita etiam est ratio dissimulandi et tolerandi rnalos
(I Tim. i, 20) : aul frustra dicil, Scripsi vobisin epi- in Ecclesia : et est rursus ratio castigandi et corri-
slola non commiscerifornicariis, non ulique fornicariis piendi, non admittendi vel a communione removendi.
hujus mundi, aut avaris, aui raptoribus',aut idolis ser- CAPUT IV. — 5. Errores non servanliummodum
vientibus; alioquin debueralis de hoc mundo exire : in Scripiurisinlelligendis.Donalistarumerrori alius er-
nunc autem scripsi vobisnon commisceri,si quisfraler ror contrariusex Scripturis perperam acceplis. Errant
nbminatur aul fornicalor, aut idolis serviens, aut ava- autem homines, non servanles modum ; et cum in
rus, aul maledicus, aut ebriosus,aut rapax; cum hu- iinam partem procliviter ire eceperint, non respieiunt
jusmodi nec cibumquidemsuniere. Quo enhn mihi de divinoeauctoritatis alia testimonia, quibus possint ab
iis qui foris sunl judicare ? Nonne de iis qui inlus sunt illa intentione revocari, et in ea quae ex utrisque
vos judicatis? De his autem qtti foris sunt Deus judi- temperala est veritate ac moderalione consislere :
cabit. Auferte malum ex vobis ipsis (I Cor. v,- 945). nec in hac re lantum, de qua nunc quaeslio est, sed
Ubi quidem aliqrii id quod dictum est, ex vobis ipsis, etiam in aliis mullis. Namquidaminluentes divinarum
ila intelligunl, ut ex se ipso unusquisque auferat lestimonia Lifierarum, quibus unus Deus colendus
malum,hocest,utipsesit bonus. Sed ulrolibet modo insinuatur, eumdemPalrem qui csl Filius, sanctumque
inlelligatur, siveut severilateEcclesicemali excommu- Spiritum putaveruut; alii rursus veluti morbo con-
nicationibuscorripiantur, siveut se quisquccorripien- trario laborantes, cum atlenderent ea quibus Trinitas
do et corrigendo a se ipso auferat malum; illud lamen deelaratur, nec valerent inlelligere quomodo sit unus
quod supra dictum est, nonhabetambiguilatem, ubi Deus, cum et Palef non sit Filius, neeFilius sit Pater,
praecipitnon commiscerieis fratribus qui in aliquo su- nec Spiritus sanctus aut Filius aul Pater, diversitates
pradicto vitio nominantur, id est;iioti famosiquesunl. eliam substantiarum asserendas putaverunt. Quidam
CAPUT Ut. — Quo anhno peccanles corripiendi. intuentes in Scripturis sanctae virginitatis laudem,
Dominiprwceplum de corrigendis malis. Quo aulera connubia daranaverunt: quidam rursus ea testimonia
anirao et qua charitate misericors ista severitas ad- consectantes quibus easta conjugia proedicantur_vir-
hibenda sit, non solum eo loco ubi ait, ul spiritus ginitatem nuptiis sequaverunt.Quidam cum legerent,
salvussit in die Domini Jesu; sed alibi quoque evi- Bonumest, fralres, non manducarecarnem,nequebibere
denter ostcndit dicens, Si quis non obaudit verbono- yittum(Rom. xiy, 21), et nonnulla similia; creaturam
slro per epislotam, kunc notale, et nolile commisceri Dei et, quas voluerunt, escas immundas esse sense-
cumeo, ut erubescat; el nonui inimicumeum existi- runt: quidam vero legentes, OmniscreaturaDei bona
metis, sed corripile ut ffalrem (II Thess. m, l&, 15). est, el nihil abjiciendum quod cum graliarum actione
•4.Et ipse Dominusexemplum singulare patientiae, percipilur (I Tim. iv, 4), in voracitatem vinolentiam-
. qui etiam in duodecim Apostolisusque ad passionem que collapsisunt; non sibi valentes auferre vilia, nisi
diabolumperlulit; et quisit,Sinite utraquecrescereusque eis e contrario vel tanta vel majora succederent.
- LIBER UNUS.
?01 20i
6. Sic eliam in haccausa, quaehahetur in manibus, -tore dirigenfes*, nec patientioenoraine lorpeiscamus,
quidanfinluenles praecepta severitalis, quibus adrao- nec obtentu diligenlioesaeviamus.
nemur corripere inquietos, nondare sanctumcanibus, • CAPUT.VI.—8. AdBaplisinuman admitlendusudul-
ut ethnicum liabere Ecclesiae contemptorem, a com- ter et peccatornon correclus.An prwceptabene vivendi
page corporis membrum quod scandalizat avellere; non prius tradenda quatn Baplismus. Hac ergo secun-
ita perturbanl Ecclesiaepacenv,utconenlur antetem- dum sananvdoctrinam moderationeservata, videamus
pusjseparare zizania, alque hoc errcre caecatiipsi po- unde agitur, id est, utrum adpercipiendumBaptismum
tius a Christi unilate separentur. Qualis nohis causa sic admittendi sunt homines, ulnulla ibi vigilet dili-
est adversus schisma Donali. Et hoc non cum illis qui genlia, ne sanctum canibus detur; usque adeo ut nec
noverunt Caecilianum,non Yeris, sed calumniosiscri- apertissiroi adullerii perpetratores et ejus perseve-
minibus appelilum, et perniciqsam senlenliam suani ranliae professores a Sacramenlo tanlae.sanctitatis
mortifero pudore non deserunt; sed cunvillis quibus videanlur arcendi: quo sine dubio non admitterentur,
dicimus : Etiamsi mali fuissent propter quos in Ec- si per ipsos d.ies quibus eamdem gratiam percepturi,
clesia non estis, vos tamen eos ferendo quos emendare suis nominibus datis, abslinentia, jejuniis, exorci-
aut segregare minime poleralis, in Ecclesia perma- smisquepurgantur, cum suislegitimiset-verisuxoribus
nefeJdebuislis. Quidamvero e contrario periclitantes, se concuhiluros profilerentur, atque hujus rei, quamvis
cum bonorum malorumque eomniixlionefn in Ec- alio temporelicitae,paucis ipsis solemnibusdiebus nul-
clesia demonstratamvelpraediclamesse perspexerint, lam conlinenliam servaluros. Quomodo igilur adilla
et patientiaepraeceptadidicerint (quaeita nos firmissi- sancla recusans correclionem adulter adraittilur, quo
mos reddunt, ut etiam si videnlur in Ecclesia esse" recusans observationem non admiltitur conjugalus ?
zizania, uon tanien impediatur aut fides, aut charitas 9. Sed prius, inquiunl, baptizetur; deinde docea-
noslra, ut quoniam zizania esse inEcclesiacernimus, lur quid ad bonam vilam moresqueperlineat. Fit hoa
jpside Ecclesia recedamus), deslituendam pulantEc- ubi quemquam forte dies urget extremus, ul ad verba
clesiaedisciplinam V quamdam perversissimam secu- paucissima, quibus tamen omnia pontinentur,_credat,
rilatem pravposilistribuentes, ut ad eos non perlineat Sacramentumque percipial; ut si ex liac vila migra-
nisi dicere quidcavendumquidvefaciendumsit, quod- verit, liberatus exeat a realu praeterilorum omnium
libet autem quisque faciat non curare. peccatorum. Si autem sanus pelit, spatiumque di-
CAPUTY.—7. Sana doclrinaeslut necproplermalos scendi est, quod aliud opportunius lerapus reperirv
recedatur ab Ecclesia, nec in tnalos ipsos negligatur potest, quo audiat quemadmodumfidelis fieri ac vi-
r disciplina. Nos vero ad sanani doctrinara pertinere vere debeat, quamjllud cum atlentiore.animo alque
arbitramur ex.utrisque testimoniis vilam sehtenliam- ipsa religione suspenso saluberrimaefidei Sacramen-
que moderaris, ut et canesin Ecclesia proptef pacem tum petit ? An usque adeo dissimulamus a sensibus
Ecclesiae toleremus, et canibus sanetum , ubi pax nostris, ut vel nos ipsos non recordemur quam fueri-
Ecclesiae tula est, non deraus. Cum ergo sive per mus attenti alque solliciti quid nobis pr.aeciperenta
negligenliampraeposilorum,sive per aliquam excusa-"- quibus calechizabamur, cum fontis illius Sacramenta
bilem necessitatem, sive per occultas obreptiones in- peleremus,atqueobhocCompetentesetiam vocaremur;
venimus in Ecclesia malos, quos ecclesiastica disci- velnon intueamur alios, qui per annos singulosad lava-
plina corrigere aul coercere non possumus; tune (ne crumregeneralionisaccurrunt, quales sintipsisdiebus
ascendat in cor noslrum impia et perriiciosa prae- ijuibuscalechizaniur, exorcizantur, scrutantur, quanta
sumptio, qua exislimemusnos an his esseseparandos, vigilanlia conveniant, quo sludio ferveant, qua cura
ut peccalis eorum non inquinemur, atqiie ila post pendeanl? Si tunc lempus non est discendi 2, quoevita
nos trahere conemur veluti mundos sanctosque discj- congruat lanto, quodacciperedesiderant, Sacramento;
pulos, ab unitalis compagequasi amalorum consorlio quando erit ? An vero cum acceperinl, in tantis,
segregalos) veniant in mentem illaede Scripturis si- criminibus permanentes etiam post Baptismum, non
militudines et divina oracula vel certissima exempla, novi homines, sed rei.veleres? ut videlicel perversi-"
quibus demonslratum et proenuntialum esl, malos in tate mirabili prius eis dicatur, Induite hominem no-
Ecclesia permixtos bonis usque in finem soeculitem- vum; et cum induti fuerinl, postea dicalur, Exuile
pusque judicii futufos, et nihil bonis in uniiate ac velerem : cum Apostolus sanum ordinem tenens di-
parlicipatione Sacramenlorum qui eorum factis non cat, Exuile veterem,el induile novum (Coloss. m , 9,
consenserint obfuluros. Cum vero eis per quos Ec- 10); et ipse Dominus clamet, Nemo assuit pdnnum
clesia regitur, adest salva pace Ecclesiaepoteslas di- novum veslimentoveleri, et nemomillil tiinunvnovum
sciplinseadversus improbos aut nefarios exercendae, in ulres veleres.(Matlh. ix, 16, 17). Quid aulem aliud
lunc rursus, ne socofdia segniiiaque dormiamus, aliis agil tolum tempus, quo catechumcnorum loeum el
aculeispraeceplorum,quaead severitatem coercitionis nomen tenent, nisi ut audiant quaefides et qualis vi-
perlinent, excilandi sumus, ut-gressus nostros in via ta debeat esse chrisliani; ut cum se ipsos probave-
Domini ex utrisque testimoniisillo duce atque adju- rint, tunc de mensa Domini manducent, et de calice
bibant? Quoniam qvxmanducatel bibit indigne,judi~
- _'*ita MSS.Editiautem,instituendampuiant esseet Eccle-
isiam et disdplinam. 4 MSS.,
alque utore.
-
i' s Am,etEr., lutamsententiammoderari. dicendi.
MSS.,
SANCT.AUGtJST.VI. (Swt.)
m DE FIDE ET OPERIBUS, S. AUGUSTINI 204
.ciurn sibi manducat ei bibit. (I Cor. xi, 28, 29.) Quoc dis bonisque insfituendis moiibus continentur. Gum
autem fit per omne tempus, quo in Ecclesia salubrl igilur eos ad Christianos jam' baplizatos dedisse Lit-
ter constitulum esl, ut ad noraen Christi aecedenlei tcras constel, cur.ulroque sermone eonlextae sunt,
caiechuraenorum gradus excipiat 1; hocfiliTiulto dili- et eo scilicet qiii ad fidem, et eo qui ad vitam bo-
gentius etinstantius his diebus, quibus Competentes nam pertinet? Ari forle jam placet ut baplizandis
vocantur, cum ad percipjendum Baptismum sua no. ulrumque non demus,el baplizalis utrumque red.
inina jara dederuni. damus? Quod si ahsurde dicitur,-ergo fateantur
GAP-UTVII. —1.0. Virgo qum nesciensnnpsit alienc Aposlolos doctrinam suam ex uirbque perfeciam
-_.«), ancensendasit adultera. Aposlolorumexempioei suis Epislolis indidisse; sed proplorea plerumque in-
liileris nil juva/i qui volnnt baplizondosde sola fide, sinuasse pritis fidem, ac deinde quod ad vitam bonam
baptizalos vero de moribusadmonendos.Quid si, in- pertinel subjecisse, quia et in homine ipso nisi prae-
quiuni, virgo nesciens' virc nupseiit alieno? Hoc si cedat fides, vita bona sequi non polerit. Quidquid
semper nescial, ntinquanv ex hoc eril adultera : si enim homo velulirecle fecerit, nisi ad pietalem quae
autem sciat, jam ex hoc esse iiicipiel, ex quo cum ad Deum est, referatur, recium dici non opbrlet.
alieno viro scions cubaverit. Siculin jure praediorum, Quod si arbitrarentur aliqtii slulti el nimis imperili
tamdiu quisque bonaefidei possessor rectissime dici- Apostolorum Epistolas ad catechumenos datas, pro-
tur, quamdiu se possidere ignorat alienum : cum fecto etiam ipsi falerentur, nondum baptizatis pra>
vero seierit, nec ab aliena possessione recesserit, cepta niorum qui- Ddei congruanl, simul cum fidei
tunc maloefidci perhibetur, tune jusle injustus voca- regulis intimanda: nisi forle-adlianenecessilatem sua
tur. Absit ergo ul sensu jjlane non huroano, sed nos isli dispulatione eompelluht, ul primas parles
plane vano sic doleamus curo flagilia coriigunlur, Epistolarum apostolicarum ubi de fide Ioquuntur; ea-
.tauquam connubia dirimanlur :'maxiuie in civitale tecliumenis legcndas velint; posteriorcs autem fideli-
Dei nostri, iii monte sanclo ejus (Psal. XLVU , 2, S), bus, ubi j'am pr__cipitur quemadmodum Christiani
lioc est in Ecelesia, ubi nupliarum non solum vincu- vivere deheant. Qubd si slultissimum est dicere; nul-
lura , verum etiam.sacramenlum ita comraendatur, lum ergo documeiilum esl hujus opinionis ex Episto-
ut non liceat viro uxorem suam alteri fradore ; quod Hs Aposlolorum, cur ideb arbitrenmr baptizandbs de
in republica tunc Romaua, non solum minime cul- sola fide, baplizalos aulem demoribus admoneudos',
pabililer-, vcrum cliam laudabilitcr-Cato fecisse per- quia illi primis paiiibus Litlerarum suar-umcommen-
hibetur (Plularch. in Calone minore). Neque hinG daverunl fidem , ae postea consequenter ut bene a fi-
diutius modo disputare opus est, cum etilli quibus delibus viverelur hortati suht. Quamvis eiiim illud
respondeo-non audeant affir.nare, liulluai hoc esse prius, hoc"posterius, soepissiraetamen una conlex-,
peecatum, neque-negent esse adullerium. ne ipsi tibne sermohis ulrunjque catechumenis; ulrumqiie
Domino sanctoqueEvangelio aperte conyincanturob- fidelibus , utrumque baptizandis, ntriimque baptiza-
sistere. SGdcum cis placet primura admittendos esse tis; sive ut instruanlur, siye ne obliviscantur, sive ut
tales ad percipienduni Baptismi sacramenlum el ad siveul coiifirmenlur, doctrina sanissima
jjrofiteantur,
Doroinicanvmensam, etiamsi correelionem vocc ma- et diligenlissiraa praedicandum.est. Epistolae itaque
nifeslissima rccusaver-iiit;'imo vero niliil eos de hac Petri, EpistolaeJoannis , de quibus quaedamtestimo-
re jjrorsus adnioneri-oportere, sed postea doceri;-ut nia commemorant, addaril et Pauliet aliorum Apo-
si praecepli observalioneni'receperint, culpamquc slolorum'; ea ratione accijiiendum estfjuod adverle-
correxerint, habeantur in uitico; si autem conlem- runt prius de fide ac poslea de moribus dici, quam ,
pserint, inter zizania tolerentur-: satis ostendunt non nisifallor "-,aperlissime exposui. - -
se crimina isla defendere, aut quasi levia vel nulla CAPUTYIII.—12. APel.ro non solafides,sed-elpm-
sint agere. Quis enim adulterium bonae spei chri- nilenlia baplizandisprwdicata. Pwniteniia indicla, non
slianus nullum seu parvum crimen e.\istimet? soliusinfidelilalis, sed vilw veterismuiandwin novam.
11. Ordinem lamen quo haec in aliis vel corrigan- Sed in Actibus Aposlolorum' Petrus, inquiunt,
tur vel ferantur, de Seripluris sanctis se proferre ar- sic alloculus est illos qui verbo audito baptizati sunt
bitrantur, cum dieunt Apostolos sieegisse; el de uno die tria niillia, ut eis sol.ani fidem, qna in Chri-
Litteris eorum quoedam tesiimonia proferunt, ubi slum crederent, praedicaret. Qui cum dixissent, Quid
reperiunlur prius irisinuasse doctrinam fidei, ae faciemus?respondil eis, Agite pwnitenliam,' el bapii-
deinde morum tradidisse praecepta. Alque Iiine intel- zelur vestrumin nomineDominiJesit Chri-
unusquisque
ligi -volunl, fidei lantumiriodo xegulam baptizandis sli in remissionem,peccaiqrum,el accipielisdonum Spi-
esse insinuandariv2. postea yero jam baptizatis etiam ritus.sancli. Cur ergonon advertunt quod diclum est,
vitae in melius mutandae praecepla tradenda : quasi lbi est eninv\itae veteris exspolia-
Agite pwniteniiqm?
alhjuasAposlolorumEpistolas leganl.ad eos qui bapti- tio, ut nova induaniur qui bapfizanlur. Cui aulem
zandi sunl dalas , -ubide sola flde disputaverunl; et fruetuosa,esf pcenitentla , quaeagilur de mortuis ope- .
alias ad baptizatos, quibus praecepla de malis-caven-
libus, si in adulterio perseveret aliisquesceleribus,
involvitur?
"s Editi,accipiant.ConcinniusMss..,excipiut; ipse scilicet quibus dilectio mundi hujus
gradus catecliumenorumeos qui ad christi nonien ac- i Editi,quod,nisi falior.Al-Mss.,quam^ni4faUor-.Sub<>
cedunt. "
! sicMss.At edilj, intimandam. audi, rationera. • , , . _ '
205- - • UBER UNUS. 206
15. Sed infidelitatis, inquiunt, tantummodo, qua mur? cur Bon imitamur, .atque auferimus caetera quoe
in Christum non crediderunt, eos voluit agere pce- necesse habemus, etiam cum ad baplizaiidttm tem-
nilenliam.-Mira praesnmplio (nolo quidquam-gravius porisurget-angustia, exjjrimere interroganclo, ut
dicere), .quandoeo audito quod dictum est, Agilepm- baptizandtis ad cuiictarespondeat^etianisi.ea rne-
nitenliam, jsolius infidelitatis acta dicitui', cum vila -iBorjaemandare n.onv.acavij\? Si autein Scriplui-a ta- -
mulanda ,e"x vetere in novanv dbctrina jevangclica cuit,«tqueintelligenda dimisil Ca_tei'a, quoe cum illo
tradefelur, ubi ulique et illud esl quod in ea seriten- Spadone haptizando Philippus egit, atque in eo quod
tia ponit Aposlolus^ Qui furabaiur, jam non furelur &\t,Baplizaviteum Philippus(Act. viu, ,35T58),jnlelligi
(Ephes. iv,- 28); ct coetera, quibus exseqnitur quid sit voluit impleta- omnia, qu.oe-li&ettaQeaniur in Scri-
deponere Yelerem hominemct induere noYum.In plurisgratia breYitalis,.tahien serie tradilionis sci-.
his autem ipsis yerbis Petri habenl unde admoneri nvus iwplenda; pari modo etiam in eo quod scriptum
potuissent, sl diligenter altendere vdlu.ssent. Cunv est evangelizasse -Philippum .Spadoni -Dominum Je-
enim dixisset, Agite pmnitenliain., et bapiizeiur unus- sum, nullo modo dubifandum est et illa in ;catechi,
quisqueveslrumin nomine .DominiJ.esu Chrisli in )•_.- smo dicta esse, nuae ad vilara moresque pertraent
missionem peecatonim* el accipielis .donmn-.Spifilus ejus.qui,.crcdit in Dominuni'Jesnm. IIo.c est ,eninv
sancli. Nobis enim jimc' csl promissioet filiis nosjris, evangelizare-Ghrislum , nonlantumdicere quae sunt
et omnibus qui snni longe quoscumqueadvocaveritDo- credenda de Christo., sed.etiam guae Lobservanda,ei
minus Deusnoster; continuo subjecit qui lihfuni scri- qui acceditad.compageni corporis Christi-;anio yero_
psit, atque ait: Et cmlerisverbh pluribiis lestificaba? cnncla .dicere quse sunt credenda de Christo ,-,non so-.
tur, dicens., Eripite vos a smculo Jioc .'pravo. At illi lunv .cujus ,sit filins, .unde secunduni' diyinitalem ,
avidissimecapientes.exceperunt.wba, ,et crediderunl,: unde seeundum carnpra .genilus, qu:e perpessus .ct
et baptimli sunt; et adjccim supt.iHadie triamiliia, quare, quoe-sit yirius resurreclionis ejus, quod .do-
aniihm(Act. n; 58--&1).Quis bie nqn iutelligat, ca.- nunv Spiritus proraiserit dederitque fidelibus; sed
teris pluribus verbis ,• quaea scriptore.prcp.ter longi- etiamqualia nvemhra, quibus-sit caput, quaei'at,.in-
tudinerii reticentur, id cgiase P_etrpm, utciiperent "stiluat, diligat, liberet, alque ad^ternamvitam
se ab hoc saeculo.pravo;-quaiidoqnide'm ipsa senlen-' lionoremque perducat. Iia_c cuip dicimfur, aliquando
tia breviter indila est,..cui jjefsuadendoe^-erbis 'JJIU-I brevius atquc conslrictius,, aliquando, latius et ube-
ribus Petrps instabat. Ipsajjuippe summa posita e&l,: rius, iChristus evangelizaiur.; et .lamen non solum
cum dictum est, Eripite vos a smculohoc-pravo. Yeiv • quo.d-'adfidem, verunv etiani ,quod ad nioi.es ridelium
bis .autem pluribus, ..ut" hoc fieret/iestificabatur pertinef,.non pi'a,tenni_lijur. ,
Petrus, Jn his verbisreral mortuor.um aperum coiir ".CAPUT X. -rrlS. Locus Paulii.se niliil scircprmler
demiiatio, qucenequifer agunt hujus JBOSCUU dileelo- ChristumJesum profilenlis. Pmceptq dug de dilecliqne
res, ,et cpinmendatio viloeijqnae,quam.teneant aique Dei et proximi maie referri, qlterum ad baptizandos ,
sectent_.ir.qnise_ah hoc pravo saecujo eripiunt. Jam allerum ad baplizqlos. IIoc intelligi pofest .etiain in eo,
ilaque, si placet, a.fitmare xpnentur, cum seerlr- quod commemoranl dixisse ajjpstqlum Paulura . Nildl
pere ab hoc saiculn jcavo, qui lantummodo.credit in me duxi scire in vobis, nisi ,Christum Jesum, el hnnc-
Christum , etiamsi jjv flagitiis.quibus yoluerit perse^ crucifixum (I,Co...n,, 2.). Qiiod illjpulant ila dicfuiu ,.
veret us.quead prpfessionem adulterii. Quoc.sl dicere tanquam nihilalipdeisinsinuatum esset;ptpriiniuis"--
nefas est, audi.antbapiizandi non solum quid .credere crederept, ac di^inde haptizati guidqujd ad -yitanv
debeant, sed.etiam quemadmodum se ab hoc.jiravo moresqiie pertinet discerent. Hocinquiunt, Ajjostola
soeculoerjpiant. Ibi eiiinvnecesse est.ul audianljjuem. salis sujjerquesuffepil, quieisdixit quod etsi mulios
admodum credentes vivere debeant. paedagogos.liabereutin.CliristOj.sed.iioii niultos pa-
CAPUT IX..— !_. Spadonis post fidei prpfessionem l.res",quia eps in Clifisto Jesu per Eyangelium ipse
stalhn bapiizali exemplo male _»f|adt)_rs«rios.-Spado, genuisset (Id. iv, 15). gi ergo ille qui per Evangeliunv
inquiunt, ilje quem Pbiljppus bajitizavit, nihil jjlus gcnqil, ajiamvis.-grajias.agat quod nemiije.m.jjjsonini
quam , CredoJFiliumDevesseJesum Gltmlumf baptizayeiitjiisi Crispum el Gaiuni, ot Stephanae,do.
' dixit,
et in .hae professione conlinuo, bfiptizatus est. Num mum (Id. ij 1_, lp),.nihil-eosiaihpI'usdqcuit.fluanv
exgo placet uthoc soluni homines-respondeant, el Christum.crucifixura; quid si dicat aliqnis , nee _re-
continuo baplizentur? nihilde Sjriritu .sancto, nihil surrexisse Christ.um eos,audisse, tjuando per Evan-
de saneta Ecclesia, nihil de remissione peeeatorum,, geliuni geniti sunt?Unde.est.igUurquod eig dicit, Tra-
nihil de resurrectione fnortuorum, pbs.tremo de jpsp didienimvobisihpritnis,quiaChrislus morliius esl secixn-
Domino Jesu Chrislo ijiliit nisi.quia Filijis.Dej est, duni Scripluras, el guia'sepullus esi, et quia resurrexit
non de incarnatione ejps ex virgine, non de.passione,.- tertia die secundum Scripluras (Id.xv, 5, &),' si riihil
de morle crucis, de sepultura, .de lerlii.diei resurre- nisi erucifixunTdocueral? Siautera nonilainlelligunr,'
clione, de ascensjone ac S.edead dextei'am Ealris alir sedhoc quoque ad Chrislum cruG.fixumpertinere con-.
quiddicendum est_ca_Leehizanli,,ac profitendum cre7
denti? Si enim Spado cum respondisse.t, Credo-Filium 1 Editi, memorimmandare non valuit; et paulo post,
D.ei'esseJesum Christum, lioc ei.sufficere visum est, '^intelligenda ' Melius
admisit. Mss., •• - >-
- -npnvacqvil..'...inteili-
gendd dimisit. *. '
ut continuo baptizalus abscederet; cur non jd sequi- ? Editi,nisiut primilus...best, »)&?,"_.
I^es.'
"' ." DE FiDE ET OPERlBUS, S. AUGUSTINI
207 208-
lenduntl; sciant in Christo crucifixo raulia homines ubi disceret quemadmodum viveret. Cur ergo bapfi-
discere, et maxime quod velushomonostersimul cru- zandis vel Syniholum tradimus , reddendumque re-
cifixus est, ul evacuelur corpus peccali, et ullra non poscimus ? Nihil enim lale faclum est erga.iilos quos
serviamuspeccaio (Rom. vi, 6): unde etiam de se per mare Rubrum Deus ab jfEgypiiis liberavit. Si ati- <
ipso dicit, Mihi autemabsit gloriari\, nisiincruce Do- tem recte intelligunt hoc significari prpecedentibus
mini noslri Jesu Chrisli, per quent mihi mundus cruci- mysteriis de sanguine ovis poslibus illito , et de azy- •
fixus est, et ego mundo (Gatat. vi, i&). Proinde at- mis sincerilatis et veritalis (Exod. XH-XIV) ; cur non
toiidant, et videant quemadraodum doceaiur atque eiiam illud consequenter inlelligunt, lpsam ab Mgy-
discalur. Chrislus crucifixus, et ad ejus crucem no-" jiliis separationem significarediscessionem a peccatis,
verint pertinere quod etiam nos in ejus corpore cru- quam baplizandi profitentur ? Ad hoe enim pertinet
cifigimurmundo; ubi inlelligilur omnis coercitio ma- ' quod a Pelro diclum est, Agile pwuilentiam, et ba- -
larum concupiscenliaruni : ac per hoc fierinon potest plizelttr uiiusquisqueveslrum in nomine Domini noslri
ut eis qui GruceChristi formantur 2, jjrofessa adulte- Jesu Chrisii: lanquam diceret, Recedite ab .Egypfo "
ria permiltantur. Nam el apostolus Petrus de sacra- et permare Rubrum transite. Unde etin Epistola quoe
niento ipsius crucis, hoc esl passionis Cluisti, admo- ad Ilebroeos inscrihitur, cum eorum qui baptizaniur
net, ut qui ea" consecranlur peccare desinant, ifa •' commemorarenlur iiiitia, posila est' ibi pcenileniia a
Ibquens : Chrislo ergo passo in carne , el voseadem mortuis operibus. Sic enim dicit: Ideo remiitenles
cogilationearniamini; quia qui morluusesl carne , de- inilia Chrisli verbum, in consuinmalioiiemrespiciamus,
siilpeccare, uljamnon hominuin desideriis, sed vo- non ilerumjacientesfundamenlumpwnitenliwa morluis
lunlate Domini Dei reliquum itt carne vivat (l Pelr. iv, operibus, el fidei in Deum, lavacri doclrinw, imposi-
i , 2); el caelera, quibus consequenter oslendit, eum tionis manuum, resurreclionis eliam morluorumet ju-
periinere ad Christum crucifixum, hoc est, per car- dicii wlerni (Bebr. vi, 1, 2). Hoecigitur omnia perli-
5
nenipassum, quiiuejuscorporecrucifixis carnalibus nere ad initia neophylorum satis aperleque Scriptura
desideriis bene vivitper Evangelium. testatur. Quidest aulem a riiorluis operibus pceni-
16. Quid, quodetiam duo illa praecepta, in quibus lentia, nisi ab his qua. oportet monifieari, ut viva-
Dominus ait totam Legem Prophetasque pendere , mus?quaesi adulleria foiTiicationesque nonsuiit,
huic suoe opinioni suffragari arbilranlur? et sic ea quidjam inter opera morfua nominandiim est? Sic
commemorant, ut quoniamprimum praeceplumdiclum autem non sufficit professio recessionis a talibus, nisi
est, Diliges DominumDeum tuum ex toto cordeiuo , eliam lavacro regenerationis cuncta praelerila, quae
el ex toia anima tua, et ex tpia tnenle lud ; secunduin- velut persequuntur, peccata deleantur, sicut non
aulem shnile Ituic , Diligesproximum tuum lanquam te suffeeil Israelilis recedere abjEgypto", nisi ea quae
hoslium multitudo ej'usdem maris flu-
ipsum (Matllt. xxn , 37-40); primum eredant perti- insequcbatur
nefe ad baplizandos V ubi dileciio Dei jiraecipiiur, clibus interiret, qui Dei populo transituro liberando-
secundum autem ad baptizatos, ubi videnlur esse que paluerunt. Qui ergo profitetur ab adulterio nolle
mores conversationis humanae : sic oblili quod scri- se mulare, quomodo per mare Rubrum ducetur, cum
ab iEgypto adhuc recuset abscedere"?Deindenon at-
plum est, Si [ralrem luumquem videsnon diligis, Deum
lendunt in ea lege, quae post transilum maris Rubri
quem non vides quomododiligere poteris (I Joan. iv ,
illi populo data est, primum esse proeceptum, Non
20) ? et illud aliud in eadem Epistola Joannis , Si
mundum, non est charilas Pairis in illo erunt tibi alii dii prmter me. Non faciestibi idola, neque
quis diligit
ullum simulacrum , qumcumquein cmlosunl sursum ,
(Id. H, 15). Quo aulem perlinent omnia flagitia mo-
rum malorum , nisi ad mundi hujus dilectioneni ? et qumcumquein lerra deorsum, et qumcumquein aqua
Ac per hoc illud primum praeceptum, quod ad bapli- et sub terra; non adorabisea , nequeservieseis (Exod.
zandos perlinere arbitrantur, sine bonis moribus xx, 4, 5); et caetera ad hoc proeceptum pertinentia.
ohservari nullo pactopolest. Nolo pluribus immbrari: Affirment itaque isli, si volunl, contra ipsam suam
nam diligenler eonsiderata isla duo praecepta, ita ex assertionem, eliam de unius Dei cultu cavendaque
alterutro connexa reperiunlur, ul necdilectioDei possit idololatria, -non adhuc baplizandis, scd jam bapliza-
esseiiihomine,sinoiidiligilproximum,necdilecliopro- tis esse preedicandum : elnonjam dicant, eis qui
ximi, sinondiligit Deum.Sedadremquaenunc agitur, Baptismum percepturi sunl, fidem tantum quoe in
Deum est intimandam , etpost ejus Sacramenli per-
quod de his duobus praeceptisdiximussufficil.
ceptionem de moribus vitaetanquam de secundo prae-
CAPUT XI. — 17. Objectio, quod Israelitm prius
ceptb eos quod ad dileclionem proxinii perlinel in-
mare transierint el post legem acceperint.At enim po- struendos.
Utrumque enim Iex continef, quam post
pulus Israel primum per mare Rubrum ductus est, mare Rubfum tanquam post Baplismum populus ac-
et
quo significatur Baplismus ; postea legem accepil, cepit;nec ite facta est distributio praeceptorum, ut
1 sic Mss.Arediti, concedunt. ante illius maris transitum de cavenda idololatria
- s Lov.,«i cruce chrisliinfornuinlur.Abest,in, &heditis et audirent
laliiset a Mss.,quorumpraecipuiloeo,informantur,halienf, plcbs docerelur, posteaquara transierunt,
formantur. lronorandum palrem et matrem, non mcechandum ,
» Xov.,crucifixus.Emendaturex edilisaliiset Mss.
* Editi,primumperlinereudbapfizandum;ommsoyevho, non occidendum, et csetera -Ijonav •
atque iiiKOceniis
~ ' ' " -:"
credant,quod rftsutuiuurex Mss/ ' conversalionis humaiisc. .
'
209 LIBER UNUS. 210,
CAPUT XII. >—18. Incommodumgravein adversa igneni, qui in Christum erediderinl, Sacramentumque
sentenlia. Si ergoita quisque vcniat ad sancli lavacrr ejus acceperint, id est baptizati fuerint, etiahisi mo-
pelilioriem, ut profitealur se "ab idolorum sacrificiis rum corrigendorum ita negligentes sint, ut nequiter
non recessurum, nisi forle postea quando jjlacuerit, vivanl. Unde mox videbo, si Deus j'uverit, quid se-
'
Baplismum lamen jam janique deposcat, templumque cundum Scripturassentiendumsit. ". .'
Dei vivisc fieri flagilet, non solum cultor idolorum, CAPUT XIII. — 19. Baptizandis prwceptamorum a
verum eliam in aliquo tam nefario sacerdotio" perse- Joattne tradita. Ad consequendamvilam mlernamprm-
verans; quaeroab istis ulrum eum faciendum vel ca- cepta servari jitssil Christus.Nunc iri bac quoeslione
techumenum censeant: quod procul dubio fieri non adhuc versor, in qua eis videtur baptizatos admonen-
debere clamabunt. Neque enim aliud de illorum corde dos esse de moribus ad chrislianara vilariv pertinen-
sentiendumest. Reddant itaque ralionem secundum - tibus, haplizandis aulem solam insinuandam"fidem.
testimonia Scriplurarurii, quaesic intelligendapulant, Quod si ita esset, praeter tam multa quae diximus,
quo modo huic audeant contradicere, nee admilten- non Joannes Baplisla venienlibus ad baptismum'
dum esse confirment reclamantem alque dicenlem : suum diceret, Generatioviperarum, quis ostenditvobis
Didiciel veneror Christum erucifixum , credo Filium fugere ab ira venlura? Facile ergo fruclum dignum pm-
Dei esse Christuni Jesum; non me "ultra differas , nitenlim(Matth. m, 7, 8); el caetera, quae ulique non
nihil ampliusj'am requiras. Quos per Evangelium ge- de fide, sed de bonis operibus admonet. Unde et mi-
nerabat Aposiolus, nihil eos nosse tunc amplius - litibus dicenlibus",Quid faciemus? noii dixit, Inlerim
quam Chrisfumcrucifixum volebal; post vocenvSpa- credite et baplizaniini, post audiefis quid facere de-
donis, qua se credere Jesum Chrlslum Filium Dei bealis; sed ante dixit, anle praemonuit, ut venturo
esse respondit, continuo Pliilippus eum baplizare non Domino in cor eorum tanquam praecursor mundaret
distulit: quid me ah idolorum cultu prohibes , nec viam : Neminemconcusserilis,nulli calumniamfeceri-
ad sacramentum Christi admittis, priusquam inde tis, sufftciatvobis siipendiumveslrum. Simililer publi-
discessero? Illud a jjueritia didici, consuetudine ibi canis quoerenlibusquid facere deberenl, Nihil amplitts
gravissimapremon faciam cum potuero , cumcom- inquil, exigalisprwter quain constilulumest vobis(Luc.
modum rueril; quod elsinoii faciam , nontamen sine iii, 12-14). His breviler commemoralis, Evangelista
Christi sacramento hanc vitam finiam, ne Deus exi- (non eriim totos catechismos inserere debuit) satis
gal animam meam de manibus luis. Quid^huic re- signilicavit pertinere ad eum a quo baptizandus cate-
spondendum existimanl? An jilacet ut admittatur? chizatur, docere et monere de moribus. Quod si re-
Absit: nullo modocrediderira in tantum eos progredi. spondissent Joanni, Prorsus non facieraus fructus di-
Quid ergo respondebunt haec dicenti, et addenti quod gnos pcenitentiae, calumnialuri sumus, concussuri
nihil sibi de idololatriarelinquenda saltem dici debuit sumus, ea quae nobis non debentur exacturi sumus,
ahte Baptismum, sicut nihil inde ante mare Rubrum' et nihilominus eos post banc professionem baptiza-
populus ille primus audivit, quoniam Iex hoc habet ,* ret; nec sic tamen dici posset, unde modo quoestio
quam ex_£gypiojam liberalus accepit. Pi'ofectodi- est, non esse temporis cum quisque ljaptizandus est,
cluri sunt homini : Templum Dei futurus es, cum ut prius illi sermo fiat quemadmodum vitam bonam
Baptismum acceperis; dicit autem Apostolus, Qum . agere debeat.
composiliotemploDei cum idolis (II Cor. vi," 16)? 20. Quid ipse Dominus, ut alia omittam, cum ab eo
Quare ergo non vident similiter esse dicendum : Mem- dives ille quaereret quid boni faceret ul vitam oetef-
brum Christi futurus es, cum acceperis Baplismum; nam consequerelur; recolant quid responderit: Si vis
. non possunt raembra Ghristi essemembra nieretricis? venire, inquit, ad vitam, serva tnandala. At ille, Qum?
Quia et hoc Aposiolus dicit: qiii et alio loco , Nolite, Tunc Dorainiis commerooravit proeceptaLegis,"Non
inquit, errare ; neque fornicalores, neque idolis ser- occides,' Non mwchaberis,et csetera. Ubi cum ille re-
vientes, et caetera quae illic enumerat, 'regnum Dei spondisset -haec se fecisse a juventule sua, addidit
possidebunt.Cur ergo ad Baptismum idolis servientes eliampeiieclionis praeceptum, ut venditissuis omni-
non admitiimus, et fornicalores admittendos puta- bus et in pauperum eleemosynas erogalis haberel
mus, cum et his etcaeteris malis dicat-, Et hmcqui- thesauruni in ccelo, et eumdem Dominuin sequeretur
dam fuistis, sedabluli eslis, sed sanclificaii eslisfsed (Malth. xix, 17-21). Videant igilur non ei dicium csse
jusiificali estisin-nomineDotriiniJesu Chrisli et in spi- ut crederet et baptizaretur, quo solo adjutorio putanf
rilu Dei nostri (I Cor. vi, 15 , 9 , 10 , 11) ? Quid igi- isti veriire hominem ad vitam; sed morum praecepla
lur causaeest ut cum poteslas pateat utrumque pfo- homini data, quoeutiqrie sine fide custodiri ohserva-
hibendi, venientera ad Bajitismum permitlam forni- rique non possunt. Nec lamen quia bic de ihsinuanda
carium permanere, et non permitlam idolis servien- fide Dominusvidelur tacuisse, praescribimus nbs at-
tem ; cttm et illis et illis dici audiam , Et hmcquidam que contendimus, morum tantummodo jiraecepta di-
(uistis, sed abluti estis? Sed eo moventur isti, quia cenda esse hominibus ad vitam pervenire cupieriiibus.-
. ptitanl esse in tulo salutem eorum, quamvis per Utraque enim mntuo eonnexa sunt, sicut-ante dixi;
dileclio Dei pofest esse in homine qui non
1 SicmeliorisnotaeMss.Quidamaddunt, sacrilego: alii quia neque
nec dilectio proximi in"eb qui hon
autemjiro, sacerdolio, habent, scelere. Atediti, sacri- diligit proximum,
legio. diligil Deum. Ideo aliquando alterum sine altero, sive
au DE FIDE ET OPERIBUS, S. AUGUSTINI 212
illud, sive illud, pro Jilena doctrina ihvenitur Scri- 22. Unde evidenler in securidaEpistola sua Petrus,
ptura comiriemorare, ut etiam hoc modo intelligalur ciim ad vilae et morum sanctitatem hortaretiir, mun-
allerum' sine altero esse non posse : quia et qui credit dumque istum transiturum praenuntiaret, ccelos vero
Deo, debet facere quod prsecepit,Dcus; et qui pro- ribvos el leh'am novam exspeclari, quaejustis inhabi-
pterea facit quia prsecepit tieus, nccesse est ut credat landa traderetiir, ul ex hoc allenderent qualiter eos
Deo.- oporteret vivere, ut habifatione illa digni fierenl;
CAPUT XIV. — 21. De tertia qumslione: quod jsciens de apostoli Pauli quibusdam subobscuris sen-
fides ad salulem non sufficitsine operibus.Quamohrem tentiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, nt
jam illud videamus, quod excutiendum est a cordibus tanquam securi de salute quaeiri lide est, bene vivere
religiosis, ne mala securitaie salutem suam perdant, non curarent, commemoravit quaedamad intelligen-
si ad eani obtinendam sufficerefidem putaverinl, bene duni dirficilia esse in Epistolis ejus, quae homines
ajjlem vivere et bonis operibus viam Dei tenere ne- perveiierent, sicul el alias Scripturas, ad proprium
glexeriut. Nameliam temporibus Apostolorumnon in- suum inleritum : cum famen et ille aposiolus de sa-
lelleclis quibusdam suriobscuris senlentiis aposloli lute oeterna, quoe nisi bene vivenfibus non daretur,
Pauli, hoc eum quidani arhitrali suril dicere, Faciamus eadem seritiret, quaecaeteri apostoli. Sic itaque Pe-
mala, ul venianl bona (Rom. ih, 8); quia dixeral, Lex trus : His ergo, inquil, omnibus pereuntibus, quales
sttbintravit,ut abundaret deliclum; ubi aulemabundavit cportel vos essein sanctis conversationibusel pieialibus,
delictum,superabundavilgralia(Roin.\,Wi). Quod ideo exspectanteset properantesad prwsentiamdiei Domini,
verum est, -quia legem accipienles homines qui de per quam cceli ardenles solventur, et eletnenta ardore
suis viribus superbissinie proesumebanl, nee divinum ignis decoqiteniur?novosvero calos et lerram novam
adjutorium vincendafum maiarum concupiscenliarum secuiidumprontissaipsius exspectamus,in quibusjusti-
recta fide irapetrantes, plunbus gravioribusque deli- lia inhabilat. Quapropler,charissimi, hwc exspeelanles
ctis eliam lege proevaricata onerali sunt: ac sic ma- satagile inviolali et hnmaculali apud eum reperiri in
gno reatu compellente confugerunl ad fidem, qua mi- pace, et Domini noslri palientiam salutem existimale.
sericordiam indulgeiitia. mererentur, et auxilium a Sicut et dileclissinms frater nosler Paulus secunduth
Domino qui fecit coelumet terram (Psal. cxx, 2); ut eaiii, quw data est illi, sapienliamscripsit vobis, ut et
diffusa per Spirilum sanctum eharitale in cordibus in omnibusEpistolis, loquens in eis de Itis : in quibus
suis (Rom. v, 5), cum dilectione agereul quae contra suiit difficiliaquwdam intelleclu, qum indocliet insla-
saeculi hujus concupiscentias juberentur, secundum bilesperverlunt,siculet cmterasScripturas, ad proprium
Id quod praedictum fuerat in Psalmo : Muliiplicalm suuni interitum. Vos igitur, amanlissitni, prwscienies,
sunt infirmiiates eorum; posiea acceleraverunl(Psal. cavele ne infaitsloruml errore seduclidecidalis a corxo-
xv, -4). Cum ergo dicit Apostolus arbitrari se justifi- boralione veslra : crescile vero in gratia et intellectu
cari liomhiem per.fidem.sine operibus legis (Rom.iv); Domini nostri et Salvaloris Jesu Chrisli. Ipsi gloria, et
lioii hoc agit, ut percepta ac professa fide opera jusli- riuncet in diem wternitalis (II Petr, m, ll=i8).
tioe contemnantur, sed ut sciat se iquisque per fidenv - 25. Jacobus autem tam veliementer infestus est eis
posse justificari, etiamsi legis opera non praecesse- qui sapiunt fidem sine operibus valere ad salulein,
rinl. Sequunlur enim j'uslificatum, non pfajcedunt ut illos etiam da.monibus comparel, dicens : Ttt credis
"
juslificandum. Unde in praesenti opere non opus est quoniam unus est beus: bene facis; et dwmonescrc-
latius disputare; praesertim quia modo ' de bac quae- dunt, et coiitreiniscunl.Quid brevius, verius, vehemen-
slione prolixum librum edidi, qui inscribitur, de tius dici poluit, cum et in Evangelio legamus hoc
Lillera et Spirilu. Quoniam ergo hoecopinio tunc fue- dixisse daemonia, cum Clirislum Filium Dei confite-
rat exorta, alise apostolicaeEpistolae,Petri, Joannis, fentur, et ab illo corriperentur ( JiTrti-c. i, 2£, 25 ),
Jacobi, Judoe, contra eam maximc dirigunt intentio- quod in Petri confessione laudatum est ( Matih. xvi,
nem, ut yehementer astruanl fidem sine operibus non 16, 17) ? Quid proderit, ait Jacobus, fratres mei, si
prodesse : sicut eliam ipse Paulus. non qualemlibet fidem dical se.quis habere, opera autem non habeal?
fidera, qua iu Deum credifurj scd eam salubrem pla- Numquid poteril fides salvare enm? Dicit etiam, Quia
neque evangelicamdefinivit, cujiisopera ex dilectione fides sine operibusmorlua esl (J-acobin, 19, U, 20).
procedunt: Et fides, inquil, quw per diteclionetnope- Quousque ergo fallunlur, qui de fide morlua sibi vi-
ratur ( Galat. v, 6 ). Unde illam fidem quoe sufficere tam perpetuam pollicenlur? !
ad salutem quibusdam videlur, ila niliil prodesse as- CAPUTXY.—24. LocusApostolidifftcilis,malein-
severat, ut dicat: Si habeamomiteinfidem,ila ut mon- tellectus.Refulatur opinioexisthnanliumfidemsineope-
les transferam, charitatem aulein non habeain, nihil ribusprodessead salulem.Quapropter diligenter oporfet
sum (I Gor.xin, 1). Ubi aulem fidelis charilas opera- attendere qnomoJo accipienda sit aposloli Pauli illa
tur 2, sine dubio bene vivilur. Plenilhdo enim legis sententia, jjlane ad infelligendum dilficilis, ubi ait:
charilas (Rom.xm, 10). Furidamentumenim aliudnemo poleslponere, prwlerid
quodposilumesl, quod estChrislusJesus. Si quis autem
5 Sex Mss.in
quibusestcorbeiensisanle milleannosde- 1 sic tredecimMss. At ediii, infahorum. Forle
scriptus',particulam,
" Casalinusliber -, m odo,pra_tercunl. pro,
vbi uutehi fidcs est et cltaritas ope- insulsorum,quodmeliusrespondet Yulgalaa,iftsipienlium.
TOiUT.. Seditigroecotextu est. athesmon,nefanormn.
" -
WS -. WBER'UNUS. _ < 'iy
superwdificatsiiperfundamenlumhoc,aurum,arg'entum,^ riveritumehifn qubdln eodehi^aptismate-Jiohitur, !li-
lapides.preliosos,ligna,.fenum,stiptdam, uniuscujusque cet per ignem, salvi erunt. Illud quoque libii video
opusmanifestabiim.Diesenim' ileclarabit,quiainighere- cor Doriilhusdixerit, Si visveiiire ad vilam, sertih'man-
velabiiuf,eluniuscujusqueopusquhlesit ignispiobabit.Si aalafet comriieiftoravit^ea^qua. a'd bori6s?fribresp'cUi-
cujus opus permanserit, qupdsupermdificavit,mefcedem ri"erif(ill«'«'/j.xix,i7-tf9);'si"etiariilHSnbriservatisadvi-
accipiel.Si cujiis aulemopus arserit, admnum patieiur; Uinveniri 'pbfesi-persbiamjjdem^qvieesiji^op.! Hbilsmbr-
ipseauiem salvuserit;sictaiiienquasi per ignem (I Cor. Titaesf.^llufldeiildequbiWodoverto erit^quoct^is quos
in, 11-15). Quod quid.ariiita infelligendtirii iputant, u't aii sinislrarii positnruse^fdicet .If_ iifigneiifwiernum,
illi videantuf oedificaresuperhocfuiidariieiilum,auriim, 'cjuiparalus est diabblb et angelis'ejus"?Quosrion incre'»
4
.argcntum, lapides preliosos, qui fideiquae in Christb p,at, qiria iri euri. riori-cfe'aiderhnt',sed 'quiabona
,est, bonaojjeraadjiciunt; illiauteriiferirim",ligna, sti- biterarioiifecefiiiil.Nam pfoTCctoiie'sibi quisquam de
. pulam, quicurii eaiiiaerofideriiliabeaijt, fnale bpefari- 'fide/qrioe^Viiieo"perihiisriYdrtua-esl-,Yitarii pfomittat
tuf. Unde arMfraiilurjjef cjuasdampceriasigifiseos pbs- eeteriiArii,pfopterea' ouiives;ge'riies!_bgi'e'gatu"rt"uri "se
se purgariad saiutempercijiiendaniirierito fuhuaiiieriti. "dixit, quoepej'iriixl'a3bisdeni pas'ciiiS*'Uteb"aijtri'i'", "ut
25. Hoc si ita est, falemur istos laudalvili ehafitafe a^jjafeat e'o'silli dictufbs, Doinihe','qudridote vi&hnits
eonariut omnesindiscrete admiTiaiiturad Baptisriiuro, Illaet illa patieritehi,' cl rioii minhimvhiiiis tibi'?qOl
non solum adulleri et adulterae, contra seritenliarii Iri etim cre'didera'rit,"sedboift operari ribri"eu'raverarit,
Domiiiifalsasnupiias.praetendeiites; verum eliafn pu- 'tariquamileipsa fide inorltia ad vitain -perveriifetur
hlicaemeretrices lri turpissima profession-eperseverari- !03te'f'nanj.-Ari rorte iburit 'iri igtferivKterriu'ni-'qu.opera
tes, tjuas cerfe etiani riulla negligeniissiiria Ecclesla ihiserlcbf(iiaenori fe'ce?'uii't,iet ribri ibiirit'qui alieiia ra-
. consuevit admittere, nisi ab illa primilus proslituuone . lOuefunt",Vel ebrfurapendb iri s'eiehiplum ;Deiin se-
- Jiberalas. Sedlsta ralione cur i.oh brimi modb adiriit- ipsWsiriiriiisericbfdes'fti'efunl;-'q'iiasiopefa miseHcbr-
. laiitur, omnino hon video. Qiiis eriim rion[malil'e'as "dia.pr'0'siii't'aliquidsine dilecfmne,- dicefife Apbsrblo,
.positq fundamerito,,licet ligna, ienum et "stipiiiairicoh- Si disiiibiidm'oriiniainea pauperibus, ''cliariiaieiiiautvm
gerant, aliquanto eerie diuturriibre igrie jJufgari, quaiiv - "i(on liabbdin, niltil inihi 'prbiiest\\ 'Cor. xiii, 5); aiit
,in a.terrium perire?Sed falsa eruhl illa, quaeqbscufi- diiigal quisquarii proxiihurii sicht _e ip"siiYh , qui nbti
.tatem ambiguitatemquerionhabent: Si habeainoinhehi 'diligit se i_psuiii? Qui enirii diligit iniquii&lem,vdil imi-
fidein,ilaultnonteslraiisferant,charilatemduleinhqiiliti- "tnamsuamXPsal. x,'6). Nequeillutl Bicl hicpotefH,
Jbeam,nihil sum;et, Quid proderil, fralres thej?'sifidem in'qiib nonnulli''se ipsos seduciiritdicenfes, igneiiv
'
quis dicat sehabere, operqaulem.non habeat? Ifumquid 'selefiiiimdictunT, ribnipsani 'ptenama.lernam'3': per
poterit fides salvare eum? I. alsuni .erit et iilud -..Nbtite tgri'em"qUi|jjie;"qiiias.etiius eiit, 'tfaiisi'fu'ros'ai'biirari-
.errctrejneqttefornicalores,-nequeidolis servientes,"neque 'tu'f Cos 'quiBus pfoptef fidem "morftfaiii pef igiVeiiv
..fures, neque avari, nequeadulteri, neque molles, heque "promillunt "salutehv; iit -vidblicet ipse igfifs irilefiiiis
masculorum•concubitores} neque ebiiosi, nequemaledici, slt, bonAustibyefbeofuiri,Iioc estbperatioigiiis, hbri
nequerapaces regnum Dei possidebunt (.1Cor. vi, 9 , Vitlnebs a-tfefna:cnni "e'thb'cpraevidbnsDominus,tari-
10). Falsum etillud : Manifesla sunl opera .carnis, quairi ipbminus/sententiain suaih iia cbncluseril, di-
- jquwsunt fornicaliones,.immunditice,impudicitia, luxu- cens, Sicibitrit illiiit cbihbusiidhemwlerriam-,-fustiaii-
ria, idoloruinserviiuSfVeneficia, inimicitiw,cbiifentiohes, ieih iri vilam mlefham '([Ma'tth.xxv,'525-33; i\-i^6').
-wmulationes,,animositates, dissensiones, hmfeses,iiivi- Efit'Jei'gb aeterha tdmbristii., siciit ignis;' et eos iii il-
'
-diWfebfielates, comessationes,et his siimlia, quas prfe- - 'lairi Uuros VeH&s 'dixit, quoiuiri * nbnntierii/.sed
' bbiia
- dico vobis, sicut-et prmdixi, quoniaritqui tqlia agmit, opera*defuissede*ciaravit. -. -*' '
-regnumDei non possidebuiti{Galat. v, 19-21). Falsa 26/Si"eig'o hoec bmnla, 'e't cselbfa'rquae- irimihre-
erunt Iiaec. Si enhn lantummodo credant et baptizeri- rabilia per bniries Scripfui-as 'sine ariibiguitate dicta
lur, quamvis innialis lalibus persevefenl, salvi eriint .repefifi
' pbssurit, faisJa'efunt; ijcitbrit Vfefuse'sse ille
per ignem : alque ideo in Christo baptizali, etiaivi qui inlellectus de lignis', feiio el siipuia; -quod lii saivi
talia agunl,- regnum Dei possidebunl. Frustra autein efuritpei' igiieiii,.quisblaiiiihChiWuinfidehifeiiehies
dicilur, Etltwc quidamfuislis*, sed abluli eslis (I Cor. iibria bpera neglexeruht^Sj autbm ista.bt Yefa, et -
Yij 11); quando el abluliliaec.sunt. inanitef eliairi ij- . clara surit; pfocul "dubibjii iVla'Ajibsibli' seriieiitia
lud a Petro dictum videbitur, Sic ei vos similiforma aiiiis requirerichis cst iiileilecliis, alqiie ih Ms dcpu-
Baptismasalvosfacil, non.carnis depositiosordvum, ~sed tahda esi, 'quaJPelrus/ldicii,tesseiii ibriiitis ejiis ijiiae-
conscientiwbonw intefrogatio(I Pelr. III, 21); siquidein ,' xlaih difiicilia ihieilbctu, quiri*'-ribh ilbbfeht hrimhies
etiiahentes pessimas cohscientias omnium flagitiorum pefvertefe a'd.prbpfium stiuriviriterilQlri; rit"'confra-
et scelerum plenas, nec eorum hialoriirii pceiiiteiitia evidehtissima tesliriidriiaScfiptufaf (imise&urosiViciaiit
niutatas; tamen Baptisnia /saivps facit pfbpter furida- uepempierida.ialuleriequissiiMofe, rieqiiltiaejuae jjei*-
i
1 Editi,"dieseiiiihbomini.Abestj bomini';a Mssset a
graco Textu.Apostoli. _- rt . i PleriqueMss.,Quibusnoiiincrepat; vel,*iricrepiiat.
2 Edili,Et Suic qiiidemfuisiis. At 'meliofisnotae Ms_., 2 TresmehorisnotaeMss.,pasloribus. % _
'quidum;*3uita§f__cum,"i'';es. Sicoliminlatiriisriibliis^edi» 3.In Mss.plerisque,fiwiiama>te'rriam. '£t iri-editis,eotn-
tionisYulgataj,emendatumfuisse liquel.exLucaBrugensl, '"bhstiohem-mternaih."-"."' '.•"•.."
Ub. delocisRomanaa cbfrectionisjussu SixtiT. 4 MSS.,quam.
S15 DE FIDE ET OPERIBUS, S. AUGUSTINI 816
tinacissime colwerentes,nec emendandoautpceniten- addidit, dicens, Si vis perfeelttsesse, vade, mtde om-
do mutatos. nia qum habes, et da pauperibus, el habebisthesaurum
CAPUTXVI. —27. LocttsAposloliquomodointelli- in cmlo; el veni, sequereme (Mauli. xix, 16-21); a_dt-
gendus.Alius Aposlolilocus fruslra ab iis adduclus,qui ficaret super illud fundamenturo, aurum, argentum,
fidem sine operibussalvare docent.Chananmwfidesqua- lapides pretiosos : non enim cogitaret, nisi quaesunt
lis laudata est. Hic a me forlasse quoerafur, de Dei, quomodoplaceretDeo; et hae cogitationes sunt,
ipsa Pauli apostoli sententia quid ego sentiam, et quo- quantum exislimo, aurum.argentum, lapides preliosi.
*
nam modo intelligendam putem. Fateor, hinc mal- Porro si circa divitias suas carnali quodam teneretur
lem audire intelligentiores atque docliores, qui sic affeclu, quamvis ex eis multas eleemosynas faceret,
eara exponant, ut illa omnia vera et inconcussa per- nec ad eas augendas fraudis aliquid rapinaequemo-
maneant, quae supra commemoravi, et quaacumque lirelur, aut earum minuendarum vel amittendarum
alia non commmemoravi,quibus apertissiroeScriptu- metu in aliquod facinus flagitiumvelaberetur (alioquin
ra teslatur nihil prodesse fidem, nisi eam quam defini- jam se isto modo ab illius fundamenti stabilitate sub- -
tyitAposlolus,id est, qumper dileclionemoperaiur(Galal. traheret), sed propler carnalem,Tit dixi, quem in eis
Y, 6); sine operibus autem salvare non posse, neque haberet affeclum, quo lalibusbonis sine dolore carere
- praeter ignem, neqiieper ignem:quiasi per ignemsalvat non posset; aedificaret super fundamentum illud li-
ipsa utique salvat.Absoluteautem dictum est et aperle, gna, fenum, stipulam : maxime si et uxorem sicha-
Quid prodest, si dicat quis se fidemhabere,operaaulem beret, ut eliam propter ipsam cogitaret ea qua_sunt
non habeat? Numquidpoterit fidessalvareeum? Dieam mundi, quomodo placeret uxori. Haecigitur quoniam
tamen, quam brevissime potero, etiam ipse quid sen- affeclu dilecta carnalijion sine dolore amiltuntur,
liam de illa senlentia Pauli apostoli ad intelligendum propterea qui ea sic habent, ut habeant in funda-
clifficili;dummodo illud, quodad meam professionem mento fidem quae per dilectionem operatur, neque
attinet 5, praecipue lenealur, quod de hac me malle huic ista ulla ratiorie vel cupiditate praeponant, in eo-
dixi audire meliores. Fundamentum Christus est in rura amissione passi detrimentum, per ignem quem-
structura architecti sapientis; hoc expositione non in- dam doloris perveniunt adsalulem. A quo dolore al-
diget: aperte enim diclum est, Fundamentum enhn que detrimento tanto est quisque securior, quanlo ea
aliud nemopotest ponere prwler id quod posilumest, vel minus amaverit, vel tanquam non habens habue-
quod esl ChristusJesus.-Siautem Chrislus, procul du- rit. Qui vero propter illa vel tenenda vel adipiseen-
bio fides Christi : per fidera quippe habitat Christus da, homicidium, adulterium, fornicationem, idolola-
in cordibus nostris., sicut idem apostolus dicit (Ephes. triam, et similia quaequecommiserit, non propler fun-
III, 17). Porro si fides Chrisfi, illa utique quam defi- damenlunr per ignem salvabitur, sed amisso funda-
nivit Aposlolus, qum per dilectionemoperatur. Non mento, aetefno igne lorquebitur.
enim fides illa daemonum,cum et ipsi credanl et con- 28. Quamobrem et illud quod dicunt, veluli pro-
tremiscant, et Filium Dei confileanlur Jesum, potest bare cupientes quantum valeat sola fides, uhi Apo-
accipi in fundamento. Quare, nisi quia non est iides stolus dicit, Quodsi infidelis discedil, discedal; non
quae per dilectionem operalur, sed quae exprimitur est enim servituli subjeclusfraler velsororin hujusmo-
. per timorem ? Fides ilaque Christi, fides gratiaj chri- di (.1 Cor. VII,15); id est, ut propter fidem Christi
stianae, id est, ea fides quaeper dilectionem operatur etiam ipsa uxor legitima societate conjuncta, sine ul-
posita in fundamenloneminem perire permittit.-Sed laculparelinquatur, si cum viro christiano, propler
quid sit oedificaresuper hoc fundamentum, aurum, hoc quia christianus est, permanere noluerit: non
argentum, lapides pretiosos ,»et ligna, fehum, stipu- altendunteo modo illam rectissime dimilti, si viro suo
lam, si sublilius disserere coner, vereor ne ad inlel- dicat, Non ero uxor lua, nisi mihi vel de Iatrocinio
ligendum difficilior sit ipsa expositio : enitar tamen, divitias copgeras, autnisi solita lenocinia, quibus no-
quantum Dominusadjuvat, et breviler, et quanlum strara domum transigehas,etiam christianus exerceas;
potero, dilucide expedire qupd sentio. Ecce ille qui aut si quid aliud vel facinorosum vel flagitiosum in
quoesivita magistro bono, quid boni faceret, ut habe- viro noverall, quo deleclata vel libidinem explehat,
ret vitam aeternam; etaudivit, si ad vilam venire vel- vel facilem victum habebat, vel etiam incedebator-
let, servanda sibi essemandala: et cuuvquaererel quoe natior. Tunc enim ille cui hoc uxor dicit, si veraci-
mandata, dictumestei, Non occides,Non mwchaberis, ter egit poenitentiam ab operibus raortuis, quando
Non furlum facies, Non falsum lestimoniumdices, Ho- accessil ad Bapiisnvum, habetque" in fundamento
nora palrem tuumet tnalremtuam; el, Diligesproximum fidem quaeper dilectionem operatur, procul dubio
tuum tanquam te ipsum. Hoecfaciens in fide Chrisli, plus lenebitur amore divinaegratiae,quam carnis uxo-
teneret procul dubio fidem quaeper dileclionem ope- ria., et membrum quod eum scandalizat, fortiler am-
ralur. Neque enim diligeret proximum tanquam se putat. Quemeumqueautem in hac diremptione dolo-
ipsum, nisi recepla dileetione Dei, sine qua non dili- rem cordis -propter carnalem affeclum conjiigis sus-
geretse ipsum. Porro si faceret etiam quod Dominus tinebit, hoc est detrimentum quod palielur, hic est
1 ApudEr. Lugd.Yen. Lov.,hic. M. ignis per quem fenoardenle ipse salvabitttr.Si autem
3 Eaiti,quodad meampromissionem attinet.Concinnius jam sie hahebat uxorem lanquam non habens, non
MSS.,quodadmeamprofessionemattinel. 1RemensisMs.,vintmagerenoverat.
hi'r , LIBER UNUS. ._-,- 218
rem inulilis. Quae cum ita sint, quando tales ad Ba-
propter concupiscentiani, sed propler miseneordiam,
ne forte eam salvam faceret, reddens potius quam plismum nonadmitlimus, non arite tempus zizania
exigens debitum conjugale; profecto nec dolebit car- evellere eonamur, sed nolumus insuper, sicut diabo-
naliter, cum ab illo tale connubium separahitur : lus, zizania seminare : riec a'dChristum volentes ve-^
neque eniih in ea ' cogitabat, nisi quoesunt Dei, quo- riife prohibemus, sed eos ad Cliristum venire nolle,
modo -placeret Deo (Ibid. 29-34). Ac per hoe in ipsa sua professione convincimus: nec vetairius Chri-
quanlum aufum, argentum, el lapides pretiosos illis sto credere, sed demonslramus eos nolle Clnistocre-"
cogilalionibus superoedificabat, in tanlum detrimen- dere, qui vel adulteriuii»dicunt non esse quod ille
tum "nullumpaieretur, intanlum ejus structura, quac adulterium dicit esse, velcredunl adulleros ejusmem-
' non erat fenea, nullo incendio cremaretur.- bi-a posse esse, quos per Apostolum dicit regnuhi Dei
29.Sive ergoin hac tanlum vita isla hdmines pa- non possidere, et sanee doetrinoeadversari, quae est
tiurilur, slve etiam post lianc vitam talia qnaedam secundura Evangelium gloriae beati Dei. Unde non
judicia subsequuntur, non abhorret, quanlum arhi- sunt isti inter eos deputandi, qui ad convivium
tror, a ratione veritalis iste iritellectus hujusce sen- nupliarum venerunt; sedinter eosqui venire nolue-
tentiae. Verumtamen eliam si est alius, qui mihi non runf. Cum enim ipsi doctrinae Chrisli audent aper-
bccurrit, potius eligendus; istum quamdiu lenemus, lissime contradicere, et sanclo adversari Evan-
nqn cogimur dicere injustis, non subditis, scelestis, gelio , non venientes rcpelluntur, sed venire con-
conlaminatis, pafricidis, matricidis, homicidis, "for- temnunl. Qui autem saeculo saltem vefbis, etiamsi
nicatoribus, masculorum concubitoribus, plagiariis, non faclis , renuntiant , veniunt quidern , et in-
mendacibus, perjuris, et si quid aliud sanse doctrinoe ter triticum semiriantur , el in aream congeruntur,
"adversatur,"qua. est secundum Evangelium gloriac et ovibus aggregantur, et retia subeunt, et' cbn-
beaii Dei (I Tim.z, 9-11): Si tantummodo in Chri- vivanlibus admiscentur ; sed intus sive Iateant, si-
•stum credatis, et sacramenlum Baptismi ejus acci- ve pareant, tiinc erit ratio lolerahdi si potestas nul-
piatis, etiamsi vitam istam pessimam nonmutaveri- la est corrigendi, ncc debet esse pra.sumptio sepa-
tis; salvi eritis. randi. Absitaulein ut sic intelligamus quod scriplum
"SO.Unde nec illa nobis mulier Chananaeapraescri- est, ad convivium nuptiarum adductos, quos' invene-
"Mt,quia Dominus el quod petebat dedit, cum ante runlbonos et malos(Matth:xm, 2-1Oj, ut eos adduxis-
dixisset, Nonest bonumtollere panemfiliorum,'et mit- se credantur, qui se, malos perseveraturos pfofessi
terecanibus; quia illecordisinspector mutatam vidit, sunt."Alioquin ipsi servi patrisfamiliaszizania semina-
quando laudavit. Et ideo non ait, 0 canis, magna est verunt, falsumque erit illud. Inimicus aulem qui ea
fides lua ! sed," 0 mulier, magna esl fides lua( Malth. seminavit, diabolusest ( Id. xin, 59 ). Sed quia hoe
"xv. 26,28 ) 1Mulavit vocabulum, quia mutatum vi- falsum esse non polest, adduxefuntserDi*bonos.et ma-
'
dit affectum', atque illarii correplionem ad fructum los, sive qui laterent, sive qui jam adducti, et intro-
-pervenisse cognoviti Miror aulenv si laudaret in' ea _missi apparerent; sive bonos et malos dictum est
^fidem sine opefibus; id est, fidem non talem quae secundum quamdam humanam conyersalioiicm, in
jam per dileclionem posset operari, fidem mortuam, quaetiam ii qui nondum crediderunt, vel laudarivel
.et quod Jacohus dicere Tninime dubilavit, fidenvnon vituperari solent. Uride est eliam et illud quod Domi-
- Clirlstianorum , sed' daemonum. Poslremo si istam nusmonet discipulos,- quos ad Evangelium praedi- "
Chananaeamnolunt inlelligere.mutasse perditos mo- candumprimitusmittit, ut in quamcumque venerint
res, quandoeam Christus contemnendo "etcorripien- civitatem, quaefanl quis illic dignus sit, ut apudbum
do jedarguit: quoscumque inveneritit tanlummodo habitent, donec inde proficiscanlur (ld. x, 11). Pro-,
- credere,' vitam vero inquinatissimam , nec saltem fecto ille dignus quis erit, nisi qui existimalione suo-.
"occultare,sedetiam libereprofiteri,-ac nolle mutare; rum civium bonus habebilur?et quis indignus, nisi
-•sanent filios eoruhi, si possunt, sicut sanata est filia qui eis malus innotuerit? Ex hoc ulroque genere
- Chananaeoemulieris; non tamen. eos faciant membra veniunt ad Christi fidem, et- sic adducuntur "boniet
- Christi, cum ipsi esse non desinant membra meretri- mali: quia et illi mali a morluis operibus pceniten-
cis. Illud sane non absurde inlelligunt, eum peccare _ liam non recusant. Si autem recusant, non inlrare
in Spirilum sanctum, et esse sine venia reum aeterni eupientes repellunlur, sed ab introitu ipsi aperla.con-
- peccati, qui usque in finem vilae noluerit credere in tradiclione discedunt.
Chrislum : sed si recte inlelligerent, quid sit credere 32. Erit ergo et servus ille securus, nec inler pi-
. in Christum. Non enim hoe est habere doemonum gros damnabitur, quod dominicum talentum nolue-
-fiderii, quoefecle mortua perhibetur; sed:fidem qua. rit erogare; quandoquidem illi noluerunl quod ero-
- per dileclioneiri operatur. gabat accipere. Propter illos enim haee similitudo
- CAPUT XVII.—Zl,-Argumentum fruslra ductum
_propositaest. (Id. xxv, 14-30), qui nolunt suscipe-
ex parabolis zizaniorumet adduclorum ad -convivium re in Ecclesia dispensaloris officium, desidiosam
pro obslinalis in peccato admiltendis ad Baplismum praetendentes excusationem, nolleserationemredde-
Simiftfudo sera nolenlis erogare lalenlum ad eamdem re de peccalis alienis; qui audiunt et non faciunt,
1 SicMss.At ea\it\,taliconjngioseparabitur:neque enirn id est, accipiuntel non reddunt. Cura yero dispensa- ~
vieo. , tbr fidelis et dUigens, in erogando paratissimus, ct
219 DE FIDE ET GPERIBUS, S. AUGUSTINl 220
lucrorum dominicorura avidissinius, dicit adultero, Baplisriiuni videhluraccedcre. Sea*."svforte aduftefos,
Noli esse adulter, si vis ijaptizari"; crede Christo, quos non lex hvimaha, sed divina condemnat, id est,
qui iioc quod facis dielt esse adulferiiini, sivis ba- "quialienas uxbres"lahquam suas liaberit;"vel feminas
ptizari; noli esse membruih irieretficis, si vis fieri quse alienos marifos, alicubi negligeniius acimitti so-
membrum Chrisii: ille autem fespondet, Nori ohedio, lere advertef unt; ex illis fectisdebentcbnari isfa cor-
non facio : ipsenon vult verairi pecuniam dominicam rigere, hoc est, ul etiaiii isti hbh kdmiuafitur; non
accipefe, sed suam potius adullerinam yiiltihesauris ex his pravis illa recta depravrire, ut rieque de riio-
dorainicis importare. Si autem se faelurum profitere- rum correetione catechizandos esse censeaht^Coinpe"-
lur, nec faceret, nec poslea quolihet modo cofiigi tentes; ~ef 'consequenlferomnes'eiiarii iilaruhi ptibli-
posset; invenirelur quid de illo fieret, ne aliis inuti- carum turj)jludiniiiri;etscelerutriprfifessbfe*s,libb est,
lis esset, qui sibi utilis esse non posset: ut si intra hieretrices, lenbries, gladiatores, acslqiiid'hujusrivodi
retia Domini bona piscis malus essel, nbn tamen pi- est, etiam in illis malis permarientes,- adhiitti bpbf-
scesDomini sui malisretibus irrelircl; boc est, utsi iere arbitrentur. Qmnia qiiijjpe illa ^juaeAjjostbius
haberet in Ecclesia vitam malam, non tamen illic iu- "enumei'at, coneludens, quoniain qui thlia 'aguht, fe-
stilueret doctrinain malam. Gum enim tales facta sua gftum Dei non possideburil;-'qUi vfehemenlirisa*gunt,
talia defendunl, vel in eis se perseveraluros apertis- "manifestata sibl congruenter incfepant ','etfesisl'eri-
sime profitentes admittunlut ad Baptismum; nihil vi- tes atque in eis se permansufbs proiitbntes ad acci^
detur aiiud praediearil, nisi fornicatores e"t adulte- pieridum BapUsriiumnon admilluiit. '
ros eliani usque in viiae hiijus finem in ea nequltia CAPUT XIX.— M.triaflagitia etiambenigniorum
permanentes, regnum Dei possessuros, et merito hominum consensumoriifera et excoinniuhicationejja-
fidei, quae sine operibus niortua esi, ad viiam oeter- nienda. Vnde faclum ul de adullerinis conjugiis,non
nam saiutemque ventufos. Haecsunt mala retia, quoe ageretur in catechismis.Malrimoniumcum infidelibus.
eavcre debent praeeipiie piscaiores : si tamen ilia Qni aulem opinantur csetera eleemosynis facile
evangeiica similitudine piscatores episcopi, vel Infe- compensari, tria tamen inortifera esse non dubitant
rioris ordinis Eecleslarum proepositiihteHigehdi sUnt; el excommunicaiionibuspunienda, donecpoeniteritia
quia dictum esl,, Venile, ei faciaih 'vos piscatofes ho- humiliore sanenlur, impudiciliam",-idololairiam, ho-
minum '( Ma"tl'li.iv, 19 ).' Relibus ehim boriis caj)i inicidiuni.
fetlbus auteni inalis Neque nunc opus est quoerere qualis sit
pbssunt pisceset bohiet iriali; eor.umista sentenlia, et utrum eorrigenda, an appro-
eajii noh possunt pisces Iioni. "Quohiariv in doctfina
handa, ne opus susceptum mittamusinlongum pro-
bona et honus potest "essecjui audit et facit, et iria-
.pter cani quaesiioneni, quoehuic absolvendae2minime
ius qui audit et noir lacit": in "dociriua' verb m&Ia, necessaria est. Sufficitcnim -,
ei hon quia si omnia non sunt
et qui eavriveram pufat, qiiamvis bbieriiperet, admilienda ad
est. Baptisroi sacraroentum, inter haec
nialus est; et qui obfehiperat, jvejor omnia estaduiterium •:si-autemtria illasola excipienda
-. CAPUT XVIII.—33.Prb/«'__r'perliriaCes malos a.Bb-
ffa- suntj etiam in his tribus est aduherium, unde isia
plismo non .lo.iiin. lliud sahe inirabile est, quod
ab ista velnova disputalio nata est 3.
tres qui alilersapiuni, cum debeant
35. Sed quoniara malorum chfistiariorubv mores,
vel veiere, perhiciosa tafaieriopiriione discedere, ipsi
antea etiam pessiinii habuisse norivideii-
insuper dieunt nbvam esse doetrinani, qua nequissimi - quifuerunt
hbriiines in suis flagitiis se perseveraturos iri propa- tur hoc malura, ut alienas usofes dueerent viri, aiit
tulo profitentes Iion admlttuntur ad Baplismum : -alieriis vitis feminse nuberenl; indc forlasse apud
Ecclesias negligentia ista subrepsitj.ut -In
quasi riescio ubi peregrinentur, quaifdb mefelrices et ijuasdam
liislfibnes, et quilibet alii publieae turpiluuinis pfo- catechismisCompelehtiumnec4
quaerereritur nec.per-
boefcvitia; atque inde faetuni est, u't inci-
fess ires, nisi solulis aut disruplis iaiibus vincUlis, ad Cuterentur
- ciiristiaba sacrainenfa riori permitluntiir accedere; perenl et defendi: quoetameri in baptizatis fara sunt
si ea nbs non densa * faciamus: Ta-
islofum sententiam bmnes ad- adhuc, negiigendo
qui ulique secuiidum
iera quippe ih "quibusdam negligeritiam-hialiis ihi-
inittefenluf, hisl anUquum el robiislum ihoreiri sin-
,cta Ecclesia fetlneret, *exilla seiiicei liquidissiniate- "pefitiamj ih aliis i_;hofahtiamjprobabiliter Dominus
fitaie veniehiem, qua certum liabet, qumiam qui tdiia sbmni noinine signiiicasse inlelligilur, ubi "ait: Gmn
Dei non possidebuht(&dlai. v, .§-21, 'arilemdofmifenl homines, venit inimfms, -et.snperse-
agunl, regnum
ei I 'Gor. vi, 9,10). Et nisi 'egefiht ab his moftuis iniriavitzizania (Mniih. xvn, 25)-.Hiric autem bxisii-
- hiaridum est non ea priivium apparhisse in iriofibiis
operibiis pcehitenliafti, acceBere ad Sajjilshihm non
sinuniut' -.si auteiii sribfepseri*fi't)riisi Veipostea mu- quamvi.malorum"christiunorhm, qu'oniambeatus'Cy-
tati egerint *, salvi" esse non jjossunt. *3ed ebfiosi, prianus in epislola de Lapsis, cum deplofando et a_-
multa commemorarel. tjuibris riiefilbiiicit in-
avafi, maleuici, et "siijua ialiavilia daiilriabilia apef- guerido ut hitolerabili
tis factis coriviiici fedafgoiqiie hbn pdssuhl; praece- dignalionem Dei fuisse commotam;
plis lamen "etcatechisniis validissjriieilagellahtur, St- ,'2 plerique Mss.,manifestasibi congruenterincrepatu.
que oriines tales mutata in nielius' volurilate' ad Ain.l_r.et duo iiss., absolvendo.
8 SicMss.Edilivero, motaest.
, ? llaMss.JEditiautem5nihil videnturaliud prwdicare. 1 sic Mss.Atediti, repercutefeiilur-.
**ApudEr. tugd. Yeh e'tiov., egerhi pmhiienliam. M. a Editi, defensa. Erralumcorriguntveteres libri:
'
221 LIBERUNUS.. 222
persecutione Ecclesiani suahv sraeret flagellari. liaee Apostoli baplizarunt, et in tol millibiis cf e8eniium ,
ibi omnino non norainat: ctiiii ctiam illud non iaceat, in quibus Apostolus ah Jerusalenf usque in lllyricum
et ad eosdem mores malos perlinere confirraet, jun- Evangeliiimfeplevit (Rom. xv, 19), erant ulique ali-
"
-
gere eum infidelibusvinculuni nialrimonii, nihil aliud qui alienis uxoribuscopulati, vel feminaealienis ma-
esse asserens, quam proslituere Gentilibus membra ritis : in quibus regulani Apostoircohstituefe debiie-
Cliristi: quaa nostris lempofibus j'am non putantur riinl, quae dcinceps in Ecclesiis servarelur , utruni
tsse peccala; quohiani fevera in Rovo Tcslamento lioii admitferentur ad Baptismum , nisi illa adulteria
iiihil inde praeceplum est.et ideo auliicei'e credilum corfexissent. Quasi non similiter adversus eos dici
est;adt velul.dubium derelictum. Sicui etiain iiiud possitqtibd non inveniuntaliquem cojnmemoratum ,
iimbigiiumcst, utfum Herodes moriui dux_rit,an quicumtalis esset, admissus est. Autvero possiht
- vivi fratris uxorem (Q): el ideo non ita elaret, quid singulorum hominum crimina, quod infinitum erat,
• Jbannes ei non licere dibebal
(Jlfaith. xiv , 5; 4). De cohimerooi'ari; cum generalis illa regula salis super-
concubina qudque, si piofessafueritmillum sealium que sufficiat; ubi Pelrus pluribus verbis teslificans
cognilurani; etiamsi ab illo cui subdita est dimittatur, baptizandis ail, Eripile.vos ab hoc smculo pravo (Acl.
•meritoduhitalur utrum ad percipiendum Bapiismum n, 40, 41). Quis eliim dubitet ad hujus saeculipravi-
non debeal aduvitti. Quisquis eliam-uxorehi iu adul- tatem. adulteria perlinere , el illos qui elegerint in
terio deprehensam dimiserit, el aliam duxerit, non '- «adem iniquilale persislere? Similiter autem dici po-
videtur aequanduseis qui excepta causa adulterii di- test puhlicas mereirices, quas utique ad Bapiisnium,
miltunt et ducunt: etin ipsis diviiiis selilenliis ita nisi ab illa turpitudine liberatas, nulla admittit Ec-
cbscurum est utrum ct islo; cui quidem sine dubio clesia, potuisse inveniri in tot millibus lunc creden-
adulteram licel dimittere, hdulter tamen habeatur si linm per tot gentes, et de-his suscipiendis vel prohi-
alteraro duxerit, ut. quanlum exislimo , venialiler ibi bendis cohstituere Apostolos exempla debuisse.
quisquefallatur. Quamobrem quaenianiiesta sunt im- Verumtamen de quibusdam minoribus possumus
pudiciliaecrimina, omiii modo a Baplismop_rohibehda conjeclare majora. Sienim ad liaptisniunr Joannis
suht, nisi mutaiicne'"voluntatis et pcenitentia eorri- venientes publicani prohibiti sunt aliquill ainplius
ganlur ; quoe aulem dubia , omni modo coriandum exigere, quam quod eis fuerat eonstitutiim (Luc. in,
est ne fianl "talesconjuiictiones.Quideniih opus est i'n 15); miror si. venieniihus ad haplismnm Clirisli
tanlum discrimen ambiguitatis cajmt miltbre? Si aii- posset perniitli adulterium. :
tem factae fuerint, nesGioulrtini ii qui fecerifat, simi- 38. Commemoi'avei'untetiamIsraelilasfriulta lhala
liter ad Baptismum non debere videanlur admitti. et gravia perpetrasse, et effudissemultum sanguinem
CAPUTXX.—36. Ordo curalioniserga baptizandos prophetarum, nec tamen ex. bis factis penittls me-
ieneiidus. Quanlum altinel igilur ad doctrinam isalii- ruisse deleri, Sed ex infidelilate sola, qua in Christum
breni verilatis, ne cuiquam morlifero peccato perni- credere noluerunt : non intuentes quia peccatum
ciosissiraa securitas detur , vel eliam pestilentiosis- eorum non hoc solum fuit, quia in Christum nbn
sima trihuatur auctorilas _ isle curationis ordo est, ut crediderunt, vertim cliam quia Chrislurii occiderurit;
iaptizandi credaht in DeuriiPatrem elFilium etSpi- - quorum unum perlinet ad crimen incredulilatis, alte-
ritum sanctum, eo ritu quo Symbolum traditur; et a rum ad criraen crudelilatis. Illud efgo cst corilra fi-
morluis operibus agantpoenitenliam, omniumquese dem --rectani; istud contra Jjonam vitam. Utrbque
oriihino proetefitorum remissionem in Baptismo acce- aufem yitio cardt qni fidem Christi habet, nbn sine
pturos esse non dubilent: noniit peccare liceat, sed operibus moiiuara, qu« eliam in doemonibus inve-
Utpeccasse hon noeeal; tit sit facti remissio, non per- nitur (Jacobi n, 20; 19); sed fidem gratiae, quae jier
inissio facieridi. Tune vere diei polesf, etianrspiri- dileclionem operalur (Galal. v, 6); >•
tualiter, Ecce sanus faclus es , jaih noli peccare (Jvan. 59. Hoacest fides de qua dicitur; liegnum cwlcrum
v, 14) -: quod Domiuus de corporali sanilate ideo intra vos est (Luc. xvn, 21). HdE enim diripimit'
dixit, quoniam sciebat ei quem salvum fecerat, me- qui vim faciunl credendo, impetrarifes Spirilum cha-
rilis peccatorum illum eliam carnis accidisse langub- rilatis, ubi est jilenitudo legis(i£om. XIII, 10); sine
rem, Hi auteni ei holnini qui et haptizandus aduller qua lex in littera reos faciebat etiam jiroevaficationis.
Ingfeditur, el baptizalus aduller cgreditur, mifor Non itaque putandum jesl ideo dictum , Regnum cm-
quomododici existiraents Ecce sanus faclus es. Quis .lorum vim pdtitur-, et qui vim faciunt, diripiunl illitd
enim gravis e't exitiabilis morhus erit, si adulteriurii (Mattlt. xi, 12) ; quia etiam mali tanlunimodocre-
sanitas eril** dendo et pessime vivendo perveniunl in regnum
CAPUTXXI.—57.Aposlolorumfaclufnhon iis favere ccelorom : sed quia reatus ille pfaevaricatioiiis,quem
qui volunt adnttcros admilti ttd BaplisiMm. Perperam sola lex /id cst, littera sine.spiritu.jubendo faciebat,
dici Judmosproptersolatn hifidilitatemdelelos.Regnum credendo solvitiir, et violentia fidei Sjjiritus sanctus
cmlorum.vim-palihoii dicium de fide sine eharitale. impctratur; per queni diflusa charitaie iii; cofdibus
Sed in tribus millibus. ihquiunt-, qubs unodie nostris (Rom. v, 5), lex non tirabre pcenae.sed justi-
tiae amore complelur.
(a) Eratrisvivenlisuxorem duxissetradit Josejihus,An-
iiq. Jud. lib. 18, cap. 7; idque in celebritatejaeeoll. S. 1 m editis,' Hanceniin difiphint.At in
Joanniscanitufiri BreviarioRoniano. Mss.,Jlocenim
diripiunt.
225 DE FIDE ET OPERIBUS, S. AUGUSTINI 224
CAPUTXXII. — 40. CognilioDeiqumnamveraet ad male intelleclus. Judicium in Scripturis pro mterna
vitam mtefnam conducens. Indulgenlia non obslinatis, damnatione. An,soli fideles^maliinlelligendi sinl iluri
sed a peccato recedeinibussperahda. Nequaquam.ergo in resurreclionem judicii, ul judicium tion sit wlerna
mens iricauta fallalur, ut se existimet Deuni-cogno- damnalio. Nec_de his igilur verbis mitior ulla conditio
visse, si eum fide morlua, hoc est, sine bonis operi- promiiienda esf, sic in Deum credere volentibus, ut
bus confitealur, more daemonum; et ideo se jam permaneant in perditis moribus : multo minus de
non dubilelad vitam seternam esse venturam, quia illis ubi Aposlolas ait, Qui sine Lege peecaverunl;sine
Dominus dicit, Itmc esl aulem vila wlerna , ul togno- Lege peribunt; qui autem in-Legepeccaverunt,per Le-
. scant te unum verum Deum, et quemmisisti Jesum gem judicabuntur (Rom. n, 12); tanquam hoc loco
Chrislum (Joan. xvn,-5). Venire quippe debet etiam aliquid dislet inter perire et j'udicari, cum alio verbo
. illud in menfera , quod scriptumiest, In hoc cognosci- hocideni significatum sit. Solent enim Scripturaej'u-
- mus^eum,- si mandata ejus servemits. Qui dicit^ Quia dicium eliam pro oeterna damnalione ponere : sicut
cognovieum, et mandata ejus non servat, mendax est,. in Evangelio Dominus loquitur, Veniethora, in qua
etin hoc verilasnon esl (I Joan. n, 5, 4). El ne quis- omnes qui sunt in nionumentisaudient vocem ejus; et
quam existimet mandata ej'us ad solam fidem perli- procedentqui benefecerunl in resurrectionemvitm; qui
nere : quanquam dicere hoc nullus est ausus, prae- aulem male egerunt in resurrectionemjudicii (Joan. v,
serlim quia tnandaia dixit, qua. ne muliiludine cogi- 28, 29). Neque bic ' dicfum est, Hoc qui crediderunt,
tationem spargercnt l, In illis duobus tota Lex pendet illud autem qui non crediderunt; sed,Hoe illiqni
etProphetw (Mallh. xxn, 40) : licel recte dici possit beneegerunt,' illud qui male egerunt. Inseparabilis est
- ad solara fidem pertinere Dei mandafa, si non mor- quippe bona vita a fide qua. per dileclionem opera-
tua, sed viva illa inlelligatur fides, quae per dilectio- lur; imo vero ea ipsa esl bona vila. Videmus itaque
nem operatur; tamen poslea Joannes ipse aperuit resurreclionem judicii dixisse Dominum pro resur-
quid diceret, cum ait : Jffoc est mandatum ejus, ut reclione damnationis aelernae. De omnibus quippe
credamusnomini Filii ejus Jesu Chrisli, et diligamns resurrecturis (ubi procul dubio erunt eliam ii qui
invicem(I Joan. m, 23). omuino non credunt; neque enim ipsi non sunt in
41. Hoc itaque prodest, in Deum recta fide cre- monumenlis) duas partes fecit, alios in resurrectio-
dere, Deum colere, Deunvnosse , ut et bene vivendi .nem vitae, alios in resurrectionem judicii resurrectu-
ah illo sit nobis auxilium , et si peccaverimus, ab illo ros esse declarans.
indulgentiam mereamur; non in factis quaeodit se- _ 43. Quod si dicunt non ibi inlelligendos eliam eos
curi perseveranles, sed ab eis recedenfes, eique qui omnino non credunt, sed eos qui per ignem
dicentes, Egodixi, Doinine, misereremei; sana ani- salvi erunl, quia crediderunt, etiamsi male vixerunt,
mam meam,quoniam peccavitibi (Psa/.-XL,5) : quod .ut eorum transiloriain pcenam judicii nominesigni-
non lmbenl cui dicant, qui non in eum credunt; et ficatam arbilrenlur. Quanquam hoc impudenlissime
frustra dicunl qui cum tam longe abillo sint, a gratla .dicalur, cum omniiio Dominusomnes resurrecturos,
Mediatoris alieni sunt. Hinc illa verba sunt in libro in quibus sine dubio et increduli erunt, in duo divi-
-Sapienfiae, quae nescioquomodo inlelligit perniciosa serit, vilain eljudicium; ila volens judicium aeter-
securitas : Et si peccaverimus,iui sumus; quoniam num intelligi, quamvis hoc non addiderit, sicul et
scilicet bonum et magnum Dominum habemus, qui vitam. Neque enim aii, in resurrectionem vitaeaeter-
el velit alque possit pcenitentium peceata sanare, nae; cum aliud ulique inlelligi noluerit. Videant
non qui' mininie audcat permanentes in malignilate tamen quid responsuri sunl, ubi ait, Qui auleninon
disperdere. Denique cum dixisset, tui sutnus; addidit, .credit, jam judicalus esl (Id. ni, 18). Nam hic procul
scientespotenliamluam: utique poteniiam, cui se sub- .dubio , aut judicium pro pcena seterna positum intel-
• trabere nequeat aut occultare peccator.
Ideoque se- ligunt, aut perignem salvos futuros etiam incredulos
cutus adjunxit : JVoupeccabimusautem, scienlesquo- dicere audebunt; quoniam , Qui non credit, inquii,
niam tui sumus deputali(Sap. xv, 2). Quis enira digne jam judicaius est, hoc est, j'am judicio destinatus :
cogitans habitationem' apud Deum ,' in qua omnes et non eril quod pro magno beneficjo polliceanlur
pracdestinationesunt deputati, qui secundum propo- credentibus nequiterque vivenlibus, quando et ii qtii
situm vocali sunt, non enitalur ita viyere, ut tali non credunt non erunt perdendi, sed judicandi.
habitationi congrual? Quod ergdei Joannes dicil, Quod si dicere nou audent, non audeant aliquid mi-
Hmcscripsivobis,ul non peccelis; et si quis peccaverit, tius polliceri eis de quibus dictum est, per-Lcgemju-
advocalum habemus apud Pdtrem, Jesum Christum dicabuntur; quia constat judicium eliam pro oeterna
juslum; et ipse est exoratiopro peccatisnoslris (Uoan. damnatione solere nominari. Quid, quod inveniinus
ii, 1, 2)': noriidagil 2, ut cum securilale peccemus; non solum minime mitioris , Yerum efiam deterioris
sed ut xecedentes a peccato, si quod admissum est, conditionis esse illos qui scientes peccant? Ili sunt
propter illum advocatura, quem non Iiabenl infideles, enim maxime qui legem acceperunt. Nam sicut scri-
minime de indulgentia desperemus. ptum est, Ubi lex non est, nec prmvaricatio(Rom. iv,
CAPUT XXIII. — 42. Lqcus Apostoliab adversariis 15). Hinc est et illud, Concupiscenliam nesciebmnnisi
1 sicMss.Editivero, cogitalionesparerent. ' lex diceret, Non concupisces.Occasiorieitaqueaccepla,-
s Editi, ait; proquoMss.,agil. 1 ApudKr,Lugd.Yen. Lov. : Kequeillud. M.
otjB ' - '
LIBER UNUS, _ 226
peccalum per mandalum operalum esl ht me omnem occasionemcarnis detis (Id. v, 13); unde el-ipse Pe-'
concupiscentiam(Rom.vn, 7,8); et alia nuiUaqua.de trus dicit, Liberi, nori sicutDelamenlummalitiw habentes- -
hac re idem apostolusdicit. "Ab hoc reatu graviore libertalem (\Petr. JI, 16) : ait de illis et jn securida'_
liberat gralia Spiritus sancti per Jesum Chrislum Do- Epistola sua , Hi sunt fontessicci, el ncbulma turbine
minum nostrum , quae diffusa charilate in cordibus exagitalw, quibuscaligo lenebrarum reservata est: su-.,
nostris donat justiliae delectalionern 4, qna imniode- perba enhn vanilatis loquenlesilliciunt in concupiscentii l
ratio concupiscentiae superetur. Hine itaque confir- carnis impudiciiiweos qui paulutum effugerunl,in error
malur non solum nibirmitius , sed gravius aliquid conversali, liberlatem illis promitlentes, cum ipsi serv "
intelligendum, de quibus dictum est, Qui in Lege sinl corruplionis. A quo enim quis deviclusesl, liuic d \
peccaverunt, per Legem judicabuntur; quam de illis servusaddiclus est. Si enim refugienles coinquinalionesl
qui sine Lege peccantes sine Leigeperibunl: riec pro mundiin agnilionemDominiposiri et conservatorisJesu
pcena transitoria hbc loco dictum judicium, sed pro Chrisli, his rursus implexi superanlur, facla sunl illis
ea qua eliamnon credentes judicabuntur. posleriora delcriora prioribus. Meliusenim erat illis non
44. Nam qui Iiac "utuntur senlenlia ad promitten- cognoscereviam juslilim, -qudm cognosceniesreirorsum
dam salulero per ignem, illis qui etiara credentes refleclia tradilo sibi sancto mandalo".Contigilenim illis
pessimevivunt, ut eis dicant, Qui sine Lege peccave- resveri proverbii) Canisreversusad suumvomitum, ct
rtmt, sitie Lege peribunl ; qui aulem in Lege peccave- sus lota iti volulabris' cwni. Quidadhuc promiititur
runt, per Legemjudicabunlur , - lanquam dicium sit, conlra istam manifestissimani veritatem condilio ipe-
rion peribunt, sed per ignem salvi erunt; riec illud lior iis qui cognbverunt yiara justitise, hoc est, Domi-
attendere potuerunt, hoc Aposldlum'de illis qui sine lium Clirislum, el perditevivunt, quarii sil omniuo"
Lege etillis quiin Lege peccaverunl dixisse, cum non cognovjssenl; cuni aperlissime dicatur, Melius
de Genlihus 'et deJudaeis agerel: ut nbn ianlum • eral illis non cognosceremamjustilim, quain cognoscen-
Gentibus, sed uirisque gratiam Christi, cjuaiiberen- les relrorsum reflecli a traditosibi sanclo .mandatb?
tur , necessariam demonstrarel : quod tola 3 ipsa CAPUTXXY. — 46. Sanctummandatum quid, idque
Epistola ad- Romanos evidehler ostendit.- Jam ergo cognoscenlesac transgredientesquwpmna maneai. Pcend'
eliam Judaeis in lege peccantibus, de quibus difctum transiloria buplizalis scelerate vivenlibus non promil-
est, per Legeinjudicabuntur, rion eos liberanie gralia tenda. - Neque' enim illud hoc loco intelligendum
Chrisli, promitlant, si placet, per ignem salutera ; est sanctunv mandalum, quo praeceptum est ut m
quoniam de his dictum est, per Legem judicabuntur. Deum eredamus; quanquam eo ipso totum contine-
Quod si rion faciunt, ne contra se ipsos yeniant3,-„ „ tur, si eam intelligamus fidem credentium, quae per
qui eos gravissimb infidelilalis crimine obstrictos dilectionem operatur : sed aperte expressit quiddi-
esse dicunt: utijuid transferunt ad infideles el fide- cerel sanctum mandatum, id est, quo praeceptum est
les in eo quod ad fideni Chrisli attinet, illud quod ut ab hujus mundi coinquinationibus recedenles castai
dictum est de iis-qui sine Lege et iisqui in Lege conversalione vivaraus. Sic enim ail : Si enim refu-
peccaverunt, cum de Judaeiset de Gerilibus ageretur, gienies coinquinationes mundi in agnilionem Dominr
ut ad Chrisli graliam utrique invitarentur? . noslri el comervaloris Jesu Christi, Jtis rursus implexi
'
CAPGT XXIV. —- Liberias fidei non sit fidelibus superanlur, facla sunt illis posteriora deleriora priori-
velamenmalilim. Neque enim diclumest, -Qur sine bus. Non ait, refugientes ignoi-antiam Dei, aut refu-
lide peccaverunt, sine fide"peribunl; qui aulem in gientes infidelitalerii saeculi, vel tale aliquid; sed,
- fide peccaveruril, per fidem judicabunlur : sed, sine coinquinationesmundi, in quibus est utique omnis
Lege xiictum est, et, in Lege; ut satis appareret iI-_ immundilia flagitibrum. Nam de his superius loquens,
lam causam langi-, quav inler Genles et Judaeos dixit, Coepulantes vobiscum, oculos habenles plenos*
agehalur, non quse inler bonos malosque CJiri- adulterii etindesinentis peccali (II Petr. n, 13-22).'
slianos. Ideo eliam fontes siccos eos appeilat rfontes videlieet,
45.,Quanquam si illo loeo legem pro fide aceipi quod acceperint agnilionem Domini Christi; siccos
volunl, quod nimis imporlunum et absurdum est, autem, quia non congruenter vivunl. De talibus'
etiam hine aperlissimam possunllegere sententiam quippe etiam Judas apostolus loquens, li sunt, inquii,
aposloli Petri, qui eiim loqueretur *deiis qui in oeca- qui in dilectionibus vestris maculali coepulantur, sine
sionem carnis acceperant,' et in velamentum malitia., limore.semelipsospascentes, nubes sine aqua (Judm i,'
" quod scriptum est, nos ad Novum Testamentum per- 12); el coetera. Quod enim Petrus ait, Coepulahtes
tinentes, non ancillcefilios esse, sed liberw, qua iiber- vobiscum,oculoshabentes'pleriosadulterii; hoc Judas,-
,tate Chrislus nos liberavif^Galat. IV, 51); et putave- In dileclionibus veslris maculali coepuiantur. "Mixlf
i rant lioc esse lihere vivere, ut tanquam de lanta sunt enim bonis in epulis Sacramentoruro et dilectio-
redemplione seeufi, quidquid liberet licere sibi arbi- nibus plebium. El quod Petrus ait, Fonles sicci; hoc
irarentur', non inluerilesquod dictuin est, Vos in Judas, Nubes sihe aqua; hoc Jacobus ,'Fidcs' morlna
liberlalemvocalieslis] fralres; lanlum ne libertaiem in (Jacobin,W). .
' Ronmillicodices,dilectionem. 47. Non ilaque promittatur pcena igriis transilora
2-SicMss.At editi, toium. turpiter scelerateque viventibus, qmYviam juslit.ts
8 Editiomissa
particula, ne, Jiabent, contra se ipsosve-
'munt. Emendantur a Mss. 1 in excusis,quasi. Yeriusin Mss.,quaittsi.
mi DE FIDE ET OPERIBUS, S. AUGUSTINILIBER UNUS. _ 228
cognoverunt, quibus melius erat non cognoscere, non dicam apud alios jaclare, sed aptid se ipsum
siciit veracissima SGiiplura fcslatur. De talibus quip- jyutare audeat se in liac vita esse sine pecpato : sed
pe eliam Dominus ait,- Ei erunt novissimaillius homi- nisi pssent.quaedam ita gravia, utctiam exconimuni-
nis-pejoraqnanierantprhna (Matilt. xn, 45); quonianv catione jjlectenda sint, non dicerel Apostolus, Gpn-
purgalionis suae habitatorem Spirittim sanctum non gregatis vobise( meo spirhu tradere ejusmodi saiqnm in
recipiens, fecit in se ijiimundum spiritum mullipliciq- inleritum carnis, ut spiriins salvus sit jn die Domini
remredire. Nisiforteideosunlisti,dequibusagitur, Jesu (I Gor.,\; 4, 5). Unde ctiam dicit: Nelugeam
meliores habendi, quia.non redierunt ad immundiiiam mullos, quianle peccaverunt, et non.egernnt pmnileitr
adulteriorum, sed ab ea ppn recesserunt; necpui- tiam super hninunditiqm ~etfornipalienemquqnigesse-
"
gali se rursus ifiquinaveruiil, sed purgari recusave- runl (II Cor. xn, 21). Itpmnisi pssent quaedaninon
rjml. Neque enim, ulrelevata cpnscientia intrent ad ea jiumililatepcenitenliae.sananda, p_uajisin Ecclesia
Jlapjismum', dignanlur saltenv vpmere pristinas iin- datur eis qui prpjsrie pcenitenles vocanjur, sed <jui„
mundilias - quas canuni nipre iteruni sorbeant; sed busdam eorrcplionum medicamentis,„nqn dicej'et ipsg
in lavacrj ipsius-sapelitate pgrfinaciler crudq pectore Dominus : Corripe eumhtter le el ipsum solum; el s'._
indigeslam nequijiam Jenere contendunt: nec occul-, audierit, lucralus es frairem iuum (Matth. xyra, 15).
tanl eani pollicilatiqne vel ficta, sed impudentia JJTO- Postremo nisi essent quaedam siuequib.us haac yita
fessionis eiuclant : nec exeuntes de Sodomismore non agitur, non quotidianam medelam poneret-iu
uxorisLplh. injjreeleriia iterum atienduni (Gen. xix, oratione quam docuit, uldicanvus : Dhnitte nobis 4e?
2_6),sed pmiviiiode-Sodoiiiis-dedigpantur.exire; imo bila noslra, sicut
" el nos dimillimus debitoribus^iQstijs,
ad.GJirislum .curn Sodoinis cpnaiiltir intrare. Paulus (Id. vi, 12). -
appstolusdicit, Qui prius fui blasphemusetpersecuior CAPUT XXVII. — 49. EpUoguspreediclor.um.Jam
et injuriqsus; spd misericordiamconsecutus,sum, quiq satis, quanlum arbilror, de tota jlla. opinione.quid
ignorqns-feci in incredulitate (lTiin. i, 15)-: et islis niihi videretur exppsui, ubi tres quoestiqnes mqye-
dieitiir, Tune polius nijsericordiam consequemini' si runt: unam de permixlione in Ecelesia bonorum et
scien_te*s male vixeiitis in ipsa fide. Nimis longuni est, malorum, tanquam triiici et zizaniorum : uhi caven-
elpeneinfinitum pmnia testimonia Scripluraruni velle dum est, ue ideo pulemus psse propositas istas sinii»
colligerCjvquibusapparel non solum non essemitio- lilu.dines, vel hanc, vel de iminundis in arca anima-
rem caiisain eoi'um qui .sciente^s,quam qui nescientes libus, vel quaecumquealia ideni significant, uj, dpr,-
vilam nequissim,ani;et iniyuissinfam ducuiit.-verum niiat Epclesiaedisciplina, dp qua in figura illius niu-
etiam boc ipsq essp.gi-aviorem : proindeista suffeee, lieris diclum esl, Severm Sunt conversaiionesdoinus
" -
rjnt. ejns (Prov. n, 18, sec. LXX); sed ut non eo„jisque
CAPUI XXyi. -^-48. Bqplismo nhi vitq respohdeat, progrediatur demenliae jjotius lemerifas, gnamseye-
noi}obtipebitur regnunt-cwloruip. Peccatq iriplicisge- ritas diligentioe, ut quasi bonos a nialis per nefaria
neris tripjici semedio .sqnanda. f aveamus prgo di- schismata separare proesumat. Neque enim per has
ligenj.er in, adjutorio poraini Dei nosiri non facei'G similjtudines cl j)i'acnuntialiones consilium desidiae
ljomines male securos, dicenles eis quod„si fucrinl in dalum esl bonis, ,qua negliganl quod prohibefe de-
Christo Jjap^izajl, quompdolibet jn ea fide yixeiiiit, beiiljfied patientise, qua perferant salya dpctrina
eos ad' salulem ,aeleriiam-esseventuros : ne sicfacia- yeritalis quodemendare noiv valent. Nee quia scri-
mps Christianos, quoniodq Judaii proselylos-, quibus ptum est introisse ad Npe in arcam etianv immunda
D,oniinu„sait, Vm vqbis,.Scribmet PJtariswi,,qui cir- animalia (Gen. YH, 2), ideo proepositi veiare non de-.
cuntilismqre et lerram, fqcere nnum proselytum; cum bent, si qui immundissimi ad Baptismum velinl in-
autem feceijtis, facitismm fithim geltennmduplo quam trare sallantes, qpod est ccrle mhius quam moechan-
vqs esfis (Jiifaff/..'Xxiii,.lS).-Sed potiussaiiam doclri- tes : sed per lianc figuram rei gesta. proenuntiatum
nam Dei niagislii in utrqqu.e .teiieamjjs"; ul sancto esl immundos in Ecclesia futuros propler toleranltae
Baptismo-ponsona sij jita cbristiajiai, •iiee.cuiquam rationem, non propter doetrjnoe coi'ruptionem, vel
homini, sj rjij-nmlibet__h3fuer|t, vitapromiltatur aeter- disciplinaedissolutioiiein. Non enim quacumque libuit
na. Qui eninv,di..i,t,.A7<'si guisrenaius fueril ex aqua et iutraverunt inunuiida animalia arcae compage con-
Spifitu \ nqn inirabiim regnuin cmjprum{Joan. ni, fracla, sed ea inlegra per ununv atque ideEi osjium,
5); ipse cliajn dixitj Ni$i abundqveriijuslilia vesira quod artifex fecei'at. Altera cjuoeslioest, in qua eis
super .Scribqrmi}etrPJiaijsmprum,,npn intrpbitjs.in re- visuni est fidem solam bajjtizandis esse tradendam,
gnunx cwlorum^Matlh.,Y ;£(_)). Pcjllis qnippe ait : postea vero janvljaplizalos dp,cendos"essede moribjis,
Scribce et Phariswi super .cqlltedrqm Mpysi sedent : Sed salis demonslralum est,pisi fallor, tunc niagis
qum dipimt, fficite; quw autem fqciuift, facere nblile : perlinere ad cur-ain speculaloris, cunv omnes qui _fi-r
dicunt eniqi el non faciuiil [Id. xxin, 2, 5). Ergo jusli- delium competunt Sacrameutuni, bnmia quae dicun-
tia eorum -esl, dicere et non faqere : ac jier hoc no- tur inientius et sollicilius audiunt, non tacere cle
siram esse voluit abundantem super illorum, dicere pcena quani inale yiyentihus Dominus "coniminalur;
el facere; jjuoesi non fueril, nop ihtrabitiir in regnum nbin ipsoBaptismo rei sint gravissimorum criminum,
cbelorum,.Non qpia"qjjisquam ita debet-extolli, ui, J
quo veniunt ut remillatur reatus «mmunv :peccato-
* Yetercs - 1 PlufOSiMSS.,T_2l,)?'?tolt|Mf.
libri?ex Spiritusaiwto":omissp,gquaet,
' ' '
e29 ADIvlONlTIOIN SUBSEQUENTEMLIBRUIvL _ 250
rum. Tertia quaeslio.esfpericulosissima, qua parurii yitam a.lei'Hairi, utubri eliam per fidem mortuam ,"
considerata, et non secundum diviiiiim eloqiiium'" qua. sine opeiibus salvare riori potesi, ad eam se
perlractata, fota illaopinio mihi videluf exorta , in' quisque pervenirc posse arbitrelur, sed per illam II-"
qua promittitur sceleslissime turpissimeque viventi- demgratiae,quoeper dileciionemoperatur.Non iiaque""
bus, eliamsi eo modo vivere perseyerent, et fanlum_. .culpenlur' disperisatores fideles, non sua' negljgenjia.
rnodo credant in Christum, ej'usque Saeramejila per- vej pigritia, sed cjuorunidamJi.otjus conlumacia, guj.
eip.anl, eos ad salutem vitamque oeternam esse ven- pecuniara dominicam recusant acciperc ,"et adulteri-
-turos : coritfa apeftissimam Dbmini sentenliam, qui nam suam cogunt servos dorivinicoserbgare, dum no-
desideranti vitam, _eternam respondit, Si vis venire lunt sallem tales essejnali, quales sanclus Cyprianus
ad vilam, servamandalq; et commemo.ravilquaeman-, commemorat (Serm. de Lapsis), sseculoverbis solis et'
dala (Maith. xix, 17-19), ubi ea scilicet peccala vi- non factis renuntiantes; "quandonec verbis renuntiare,
tantur, quibusnescioquomodo salus seterna, jjronilt-" diaboli opeiuhus vplunt, cum se in adulterio perman-
tilur propter fidem sine operibus morluam. De his surbs yoce aperlissima profitentur. Si quid ab eis dici
tribus quoestionibussatis, quariium exisliriio, dispu- solet; quod fbrte disputando non attigi, tale esse ar-
tavi: denionstravique sic lolerandos in Ecclesia.ma^' bi„lralusium_,„cui m_ea._'responsio necessaria rionfuis-
los, ut non negligatur ecclesiaslica disciplina; sic set; sive quod ad rem de qua agitur, non pertineret,
catechizandos eos qui Baplismum petunt, ut non &Oy sive quod tam leve esset, ut a quolibet redargui facil-
lum audiant atque suscipiant quid credere, verum linie jJbsset'. -• -"
eliam qualiter vivere debeant; sic promitti fidelibus" . _."5in veteriliuslibris. additur, Deograiias.

IN. SOTSEQUENTEM: LIBRUM".

Enchiridipn ad Laurentium inler postremas suas lucubraliories.recensuit ~ Augustinusin libro Retraclalionuin


secundo,p6stque sex contra Julianum libros, qui ad annum circiter 421 periirient, collocavit. Hunccerte
libruni labente anrio 420 nbndum perfccerat. Nam Hieronynium, qui annq eodem 420; juxta Prosperuni,'
pridie calendasoctobris bbiit, janv nvortefuncium laudabat cap. 87, in haec.Yerba: Sqncl.wmenipriwHierojjy-
mus presbyterscriplum reliquit. ' "
' "„ .; '
Laureniius porro, bui scriptus liber, frater Dulcitii appellalur in libi.o de octoDulcitii Quaastionibus, quaest.,
1-,n.-lO ;' quia prqpinquilate et cognatiohe, uli arbitramur, naturali, non chrisliana tantum Dulciiio cqnjunT.
ctus erat". Virum ab eruditione ei a piis sludiis egregie commendat, sed a laicoj-umfidelium grege niliilo
secemitAugustinus, qtti et Operis hiitio filium ipsurii vocat, et in fine eum sibi in Chrisii" menibiis dileclrovi
diciL Neqtie Laurenlii dignitas exploraia est et probata satis ex vulgatq libri .litulo. Qujppe. cqdices iiqstri
anliquiores liahent tantuni," Incipit Enchiridiqn: qui vero Ad Laufentium primiceriupt addunt, aliquanlq
recentiores sunt, alque isli secuni inyicem harid oninino consentienles. Carcassonensis pi^aefert,A'dL'qure>fr
tium primicerium notariorum urbisr Romw. TJriuse Vaticanis iii fronte Opeiis, Ad Lqurentiuni primicerium
Romahw Ecclesiw; et ad calcem habet, Ad Laurenlium printiceriumEcclesimiirMs.Romqnm.Gisterdensis et
alii quidam. Slss. ad Lqurentium primicerium: Regius, etc, ad,Laureniium, nihilque, supra; quomodq eliam
euiliones Amerbachii el Erasnii. At Lovaniensium editio litulo addidit, primicerium urbis Romw. In velerg
libro.Goinpendiensilegitur/Jlrf Laureniiwnnotarium urbis Romw. In ajtero e Colhertinis, Ad Lqurentiunp
diqcomm.
Tametsi vero libpr recte appelletur Enchiridion ipsius concessu Augustini incap. 122, quia SGJlicetEnchi-
ridion poslulaverat Laurenlius, id est, opusculum mole exiguum de ejus manibus non reces„surum i jbidcm
lamen Augustinus, ilemque in Retractalipnihus, in libro de octo Dulci.tiiQuaestionibus.,et jn Epistola 25l„,,ad
"Darium constanter. vqcat Iibrurii de Fide, Spe et..Charilale ; necaliter Possidius ind'tc„.capjfi. Ad hjcc enim
tria conimodum visum est S. Dpetqri;revocare Laurentii jjuaestiones omnes, qui sapientia, sludio incensus, ac
nostroe, quam profilebalur, amore religionis, volebat in primis ,cerlum propriuraque fidei calholicoe funda-
menlura, tolius cluistianae doctrinae sunimam, et liliivefsini quidquid orthodoxa fide ac religionea primo &d
ultiniuTn.ieneretur; ab Auguslin„o apcip.efe, eoflue .ma^islrjv instiiui
' et muiiiri 'contra. diversas iiaereses 'ea'
• " ' '
lem"pestate_grassantes. - \ ; ,
Prima quidem etquam maxima libri parte Augustinus quse credenda sjnt docet, servato Symboliofdine, ac
Yarias.lia-reses-ManiGhseorum, Apollinaristarura, Pr.iscillianistarum, Arianorum, praeGiiJueque-Pelagianorum,
tacito earum nomjne, passim Tefellit. Secundanv"partein,. dp. iis quae ad .Speni. pefthient, in dpmhiica.
orationis expositione quam brevissima impendit.. Tertiam -postremo, nec eam prolixam , adjurigit- ile-
Charftate. -'-•' - •' •' , - - "- '•-',„
251 EUCHIRIDION,SIVE DE FIDE, SPE ET GHARITATE, S. AUGUSTM m
Opus in sciiptis codicibus capitulationes ct sectionesnon easdem sorlitum est. In quibusdam