Vous êtes sur la page 1sur 631
Caillau, Armand-Benjamin (Abbé). Ad Opera sancti Augustini supplementum, complectens celeberrimas criticorum et
Caillau, Armand-Benjamin (Abbé). Ad Opera sancti Augustini supplementum, complectens celeberrimas criticorum et

Caillau, Armand-Benjamin (Abbé). Ad Opera sancti Augustini

supplementum, complectens celeberrimas criticorum et defensorum sancti doctoris in ejus opera disquisitiones,

necnon sancti Augustini opuscula

Eruerunt

A.-B. Caillau et B. Saint-Yves

1849.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :

*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source. *La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits élaborés ou de fourniture de service.

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans l'autorisation préalable du titulaire des droits.

*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque

municipale de

(ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.

PATROLOGLE

-

-

CURSUS

COMPLETUS

SIVE

BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNICM

AB

SS. PATRBM,

MCTOMM

^EVO

APOSTOLICO

UECUSIO

SCRIPTORDMQUE

AD INNOCENTII

FLORtJERUNT;

CHRONOLOGICA

ECCLESIASTICORUM

III TEMPORA

OMNIUM QVM EXSTITERE MONUMENTORUMCATIIOLKLE TRADITIONISPER DUODECIMPRIORA ECCLESLE S^ECULA,

JUXTAEDITIONESACCURATISSIMAS 1NTERSE CUMQUENONNULLISCODICIBUSMANCSCRIPTISCOLLATAS,

,

PERQUAMDILI6ENTEBCASTIGATA;

DISSERTATIONIBIIS, COMMENTARIISLECTIONIBUSQUEVARIANTIBUSCONTINENTERILLUSTRATA-,

tMNlBUSOPERIBUSFOSTAMPLISSIMASEDITIONESQVJETRIBUSNOVISSIMISS/ECULISDEBENTURABSOLUTAS

DETECTIS,AUCTAJ

INDICIBUSFARTICULARIBUSANALYTICIS,SINGULOSSIVETOMOS,SIVEAUCTORESALICUJUSMOMENTI

SUBSEQUENTIBUS,DONATA; CAPITIJLISIKTRAIPSUMTEXTUMRITE DISPOSITJS,NECNONET TITULISSINGULARUMPAGINARUMMARGINEH SUPERIORJJI^

DISTINGUENTIBUSSUBJECTAMQUEMATEBIAMSIGNIFICANTIBUS,ADORNATA;

rf?'^uY^^V

""^\

OFERIBUSCUMDUBIISTUM APOCRYPIIIS,ALIQUAVEROAUCTORITATEINORDINEADTRADITIONEM J%f$p

ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS,AMPLIFICATA-,

SCRIPTUR/E SACRiE, EX QUOLECTORICOMPERIRESIT OBVIUMQUINAMPATRES ET IN QUIBUSOPERUMSUORUMLOCISSINGULOSSINGULORUMLIBRORUM SCRIPTUR/ETEXTUSCOMMENTATISINT.

•'

f/^gfp:—"-—t"".^5^

^

i

\02/\T'*"J,J '§/ ^^/i"?i4"^>^^ ^-^Sc*^

DUOBUSINDICIBUSGENERALIBUSLOCUPLETATA: ALTEROSCILICET RERUM, QUOCONSULTO, QWflQVJip t ;

UNUSQUISQUEPATRUMINQUODLIBETTIIEMASCRIPSERITUNOINTUITIICONSPICIATUR; ALTEROW^gV f

EDinO

ACCURATISSIMA,C/ETERISQUEOMNIBUSFACILEANTEPONENDA SI PERPliNDANTUR: CIIARACTERUMNITIDITAS

, CIIARTiE QUALITAS, 1NTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIOCORRECTIONIS,OPERUMRI.CUSORUMTUMVARIETAS TUMNUMERUS,FORMAVOLUMINUSIPERQUAMCOMMODASIBIQUEINTOTOOPERISDECURSU CONSTANTWf*~^V SIMILIS.PRETHEXIGUITAS,PR^SERTIMQUEISTA COLLECTIO,UNA, METIIODICAETCHROXOLOGICAV J^y\

SEXCENTORUMFRAGHENTORUM OPUSCULORUMQUEHACTENUSHIC ILLICSPARSORUM,.; /

PRIMUMAUTEMIN NOSTRA RIBLIOTIIECA, EX.OPERIBCSAD OMNESjETATES,

LOCOS,LINGUAS FORMASQUEPERTINENTIBUS, COADUNATORUM.

/

I

/CrJX^Vv

zZ.

/ D3

/

Y^A

\<A\

SERIES

PRIMA,

IN yUA PRODEUNTPATRES,DOCTORESSCRIPTORESQUEECCLESIiELATiNjfi

A

TERTULLIANOAD GREGORIUMMAGNUM.

5(muranfe

BIBIIOTBEC«

S-'V-

Wi$nt,

CiLERI DNIVERSS,

,,

SIVE CGRSUUSICOMPLETORUM1N SINGELOSSCIENTIS ECCLESIASTICERAMOSEDlTUttlt.

PATROI.OGIJE

TOMUS

XLVII.

SUPPLEMENTUM

AD OPERA S. AUGUSTINI, TOMUSUNICUS.

PAUISIIS, \ ENJT APUD EDITOREM,

1N VIA DICTA D'AMBOISE, PROPE PORTAM

VULGO DENFER NOMINATAM,

SEU.PETIT-iflOtNTRU6E.

184-9

AD

OPERA

SANCTI

AUGUSTINI

HIPPONENSIS EPISCOPI

SUPPLEMENTUM

CELEBERRIMAS

CRITICORUM

COMPX.ECTEN9

ET DEFENSORUM

IN

EJUS

OPERA

DISQUISITIONES,

NECNONIPSIUS

SANCTI

AUGUSTINI

OPUSCULA

SANCTI

DOCTORIS

A VAUIISANECDOTORUM COLLECTORIBUS, NEMPE AMADUTIO,MAIO, MINGARELLI, FONTANI, E TENEBRISERUTA.

VARIANTIUM

ACCEDIT

LECTIONUM

IN SANCTI PATRIS SERMONESSIVE GENUINOSSIVE SUPPOSITITIOS,

NOVISSIMACOLLECTIO QUAME VARIIS MANUSCRIPTISERUERUNTD0CT1 SStMii?- ^'lQ\

21.=23. Qatllau ct 85. 6ainf«g)t>c*.

']

TOMUS

UNICUS

OHNIBUSAUGUSTINIAN/EDOCTRINjjSTUDIOSIS DESIDERABILIS, IMO

NECESSARIUS,QUACUMQUEET QUANTUMVIS

COMMENDANDAOPERUMEJUSEDICIONEFRUANTOR: NULLA, INTERNUMEROPROPEMODUMINFINITASQVM AB ORTUTWOGRAPMJE PRODIEKUNT,RARISSIMAPRETIOSI3SIMAQUEMONUMENTACONTINENTEQUjENOSPllIMUM, NESCILICETISIMORTALES. PATRISmDlFICIUMCnRONIDELITTERATORUMVOTISEXOPTATADIUTIUSCAR-E/.T, COLLIGERESUSCEPIMUS.

VENIT SEPTEM FBANCIS GAMiIGIS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM, LN VIA DrCTA D'AMBOISE PROPE PORTAM VULGO DENFER NOMINATAM, SEUPETIT-MONTROUGE.

•1849,

ELENCHUS

QUORUM OPERA

IN HOG

PHEREPONUS

AUCTORUM

TOMO XLVII

SIVE CLERICUS

CONTINENTUU,

Variorum exercilalioncs in S. Auguslini opera

Viodicise Au«ustin:anfE.

NORISIUS

MERLIN,

Tractalus tres Gallice adornali in defensionem S. Auguslini.

FONTANI. Collectio qualuor opusculorum S. Auguslini antehac anecdotorum.

MAI. Colleclio quatuor sermouum quos ipse primus e lenebris eruit.

A. B. CAILLAU £T SAINT-YVES. Variantes lectiones operum S. Auguslini ab ipsis ex variis codicibus colleclse.

col. 197

571

883

1113

1139

1 151

£x lypisMfCNE,au Petil-Munlvouge.

S.

SUPPLEMENTUM

AUR.

AD

OPERA

AUGUSTINL

HIPPONENSIS EPISCOPI.

IXOTITIA

LITTERARIA

1N VITA, SCRIPTISET EDITIONIBUSOPERUMS. AUGUSTINI.

(Schoenemanni Bibliolh. Lipsiae 1794. )

A eloquenlioe, qua sola lunc hominibus mediocri loco nalis ad gloriam et opes aul in foro aul in acade- miis consequendas palebat via, studium excoleret; quem in finem, ut ipse narrat, paler gloriae cupidus plus sumptuum, quam domesticse paterentur facul- tales, ei suppeditabal. lbi lum iiebat, ut, eum ali- quantisper et urbis et commilitouum exemplis pelle- ctus et suapte natura proclivi!1, nec angustias fortu- narum sentiens, dissoluliori vitse sese dedisset, an- num vix decimum oclavum natus Adeodatum filium ex concubina susciperet, qnem puerum frugi et acris ingenii non semel iu scriptis suis laudat et immalura morte in ipso adolesceniiae flore sibi ereptum doluit. Sed antequam ei hic puer natus esset, patre orbalus esl, nec tamen magnam inde studiorum suorum B jacturaiu fecit, siquidem et mater quibuscumque posset modis necessaria ei prospexit, et Romaniani cujusdam, quem idcirco enixe proedicat, liberalitas effecit, neei quidquam non solum ad necessitatem, sed et jucundilalem vitae deesset. Circa id tempus agebat vero oetatis annum undevigesimum, ad sa- pienlioe seu piiilosophioe cognitionem se applicuit, incitatus s.ubilo libro Ciceronis, qui Ilortensius erat inscriptus et ad sapienliam amplectendam borlaba- tur; quoe cogitatio sic totum eum cepit et ad lem- pus tenuit, ut, sepositisextemplo oratoriis exereita- lionibus,omnesspesrationumsuarum, quae non cum illa coojungi posse, et exeaquasi nasci videreiitur, abjiceret el fastidiret; tametsi deliberabuudus ad-

huc velut inter anfractus et confragosa haereret, qua- C lis via sibi ingredienda esset. Ex una parte interioie quadam mentis agitatione, quam religionis aliquis

CA.PUT PRIMUM.

Vila S. Augustini.

Nalus est Tagastae, obscuro Africae oppido, in mo

haud procul a Madaurii idibus Novembris anm

in municipiis, numero.

dilerranea Numidise parle, et Hippone Regio silo,

CCCLIV, i. e. treceniesimo quinquagesimo quarlo

pareniibus honestis de Curialium, seu eorum qu

munia publica procurabant

ul iradil Possidius. Pater erat Patricius, mediocr

fortuna, sed liberali et propenso in omnes animo

simul tamen iracundus et ferox, ut ipsum pinxit Au- fldem Ctiristianam sub finem viioe de-

gustinus(o); amplexus; mater Monica, clarissimum intei liberos suos ab incunabulii

Chrisiianos nomen, quoe slalim religionis Christianae sensu et amore imbuit,

educatione, et institutionc

mum

De iiifanlb sua, prima

deinde puerilis

nibus, quam ad sequenlia

opus erat

fervidum poiius pueri

tim a sanguine parenlis, parlim cceli naiura. Jam

paier liberos suos, ut ex variis elucet, quae memo-

riae de eo Augustinus prodidit,

aetatis

ipse plura relulil in Confessio-

aela illuslranda fuit scilicet aui

et adolescenlis ingenium, par-

vitoe ejus

et conducibile. Yividum

medullitus amabat ei

in sinu gaudebatde quibuscumque aut ingenii aul

corporis quas

exserereul viribus; maler pia sane nec

minus prudens, plurimum

tamen indulsit appelitui

si slrenue Htteras disceret, satis bene cdu-

filii, qui,

cari videbatur. Hinc semina ingeniium viliorum si- mul cum setale maturescenle succreverant, quse si ipsum penitus perdidissent, videbantur tamen a flde cbristiana abstrabere et plane reddere alienum. Postquam Madauris aliquamdiu Lalinis imprimis Ih- leris et oraloriaj artis elementis vaeasset, nam Qrx- carum litlerarum tum eum taedebat et poste.i non- nisi leviter eas attigit: Carthaginem missus e^t, nt

non

ex prima pueritiae perceplione residuus leti-

afflavit, ad Christianam doctrinam fere-

exallera parte variae ac multiplices veterura

sensus

git et quasi

batur,

Graecorum et Romanorum sapientium scholae eum

(fl) Conf. ]. ix, n. 9el 19. PATROL. XLVII

1

|i

SLJPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINL

12

A Symmacho peliissent, ul sibi rlieloricoc magistrum

provideret, Augustinus banc provinciam ambivit et diclione proposila pro!balus Meiiolanum ab eo mis- sus est anno circiier 384-.

conver-

inviiabai.t. Sed eum scmel inter bacc Scripturas sa- A

cras legere ccepisset,

lis earum et vilis, ut ipsi, Tullianam dignitatem

spiranti, videbalur, diciionis loedium, ut non magis

declmasse quam refugisse

Tradidit ergo se alteris, non tamen magislri alicu-

inslituiioni confidens sed suopte studio. Arri^

jus

tantum subito eum cepit humi-

hanc semiiam dici possit.

Iftc vero Iocus fuit, unde toliiis vitre

ejus

sio et commutatio origiuem duxit. Nam cum Am-

brosii urbis illius episcopi serniones, quos statis

diebus ad populum habere solebal^ nulla qnidem

iuitio alia de causa, quain -ob eloquii suavitatem, frequeniasset, sensim cum verbis res ipsae animum

puit primum Aristoteiis Categorias, quas a rhelore

magistro suo mirifice comniendari

Carthaginensi

audieral,

etiain, ut cx scrmoiiibus cum iis, qui ensdem in schola cum voce, tum liguris in pulvere depictis di- diccrant, institulis expertus esl. Ab eo temporc pa-

ab

easque solus non solum legil,

sed percepit

ejus penelrarunt, el prirnum quidera Manichaeorum doginata, qu;e diu quidem falsi convincere optabat,

cnncusserunt;

mox ubi ipse landem omnibus inge-

coepissel,

funditus ever-

riter omnes liberalium artium libros per se ipsum i nii animique viribus obniti

quidquidde ane loquendi et

diinensionibus figurarum

disserendi, quidquid de

et de nmsicis elde numei is,

sine magna difliculiate et nullo hominum tradente.

Per hanc ipsam de sapientia consequenda sollicilu-

i

carnales cl

Nam cum nescio >

loquaces.

rcconditam cl abslrusam assectatoribus suis i

quam iiiitiandis pollicerenlur s.ipientiam : nugas et vana >

logit, et intellexit quoscumque legere poteral, et '. terunt. Fuit sub recenlem hanc de lneresi sua inve-

: B 13

lerala victoriam, cum mater cjus, quc a prima (ilii in Ilaliam transfretatione consolari non potuisset, Mediolanum accederel; quani mirifica de novo re-

rum stalu Isctitia

resin exuisset et catholicoe fidei redditus videretur,

probe illos cognovisset, apte vocat homines superbe '. iucerlus tamen, quem vilae et studiorum cursum in

deliranles,

dinem incidit in Manichoeos, quos postea, eum

cepil. Sed elsi illam quidem bae-

poslerum teneret, dubiorum aculeis et consiliorum

celeri flucluaiione vexatus ac jactatus est. Animum

quoe m«do coepissct,

niodo hnic, modo illi adjicil;

acumina venditabant, et sobrielatem castilatemque 5 medio opere rursus dimisit et in aliis viam vix in-

ritain omni nequitiarum et lurpitu- commaculabant. Quae quamquam Au-

in ore gercnles dinis genere

gusiini perspicacem animum fugere non poterant, non impedire tamen poluerunt, quominus per no-

vcm integros annos, ingenli matris dolore, eos se- -

i

queretur.

audiloris aliisque di-

scenlium docenliumque gradibus, ad myslcris lan-

pressus snbslitil.Eral vero nullus tum non solum in rehus suis, sed et in alienis easus lani lorluilus, quin > nova aliqua sollicitudine animum ejus maceraret

t

coiifliciimm Platonicoruin lectio, cui plurimuni lem- pus tribuebat. Addidit liis Pauli epistolas, quarum obscorior sensus cum gravitateconjunctus facilein-

lelligi potest, quanlopcre animum inter melus et terrores

«mnisque generis pliantasmnla suspeusum perceliere debuerit. His accedebant quotidianse con- labulationes cum Alypio et Nebridio fainiliaribns,

quoriim hicCarthagine Mediolanum nullam aliam ob causnrn sc conlulcrat, quam ut ip*i adhx-rere pos- sct, ille diu nociuque consilia de vitae communione el perpelua invicem societale instituenda agitabai.

Adde matris nullo non tempore quiescentem sollici- tudinem, gemilus et preces, quas indefessa cum iu lemplis, lumdomi, pro filii salue ad Dcum effnnde- ret, et quae Augustinum latere minime poterani,

immo et ipsius cum eo conversntioriis

pnrtem pluri-

aut novo aliquo proposito accenderel. Non parura eliam aluil et auxit lianc animi concilationem el ex

Quare quod ipsum in consortio eorum " erebro sensuum impul^u et affectuum vehementia

nihil pene aliud fuisse videtur, quam spes s

i

reiinuil,

juctinda, fore, ut, superalis

iletn penelraret.

Tagastae, quo ad tempus

Ducuit interea lemporis primum

se contuleral, graminati-

>i

cam, et postquam inde Carlhaginem rcdiisscl, ibi

rheloricam prolessus est. Scripsittum quoque, anno

Ttatis vicesimo scxto aul seplimo, primos likros suos de Apto el Pulchro. scd qui jam tum, cum Con-

iessiones

li

ul amici quidam ejus qui Romani proficiscendi

consiliiim ceperant, ipsi quoque, et honoris majoris

o

s

scriberet, intcrciderant. Inter hoec accidit, ,

s

in ea urbe, quoe lilierarum

n

etampliorisemolumeiiti

studia proemiis

gislrorum subsellia frequentanles morum modestia et stucliorum quodam ordine longe a ferocia Cariha- ginensiura abhorrerent, osteniatione, ut yeciini itcr r

faceret persuaderent.

a

uberriniis aleret el ubi juvenes ma- i- jv ,

inam effiiiebant; itemijue Ambro.iii monita et co-

Vix antem e malris aniplexi- i- hortntiones aui ainicas reprchensiones : et intelli-

ges, paucos fuiuros fuisse, qiios laniae animi per- lurbationes non fregissent et penitus oppressissent.

bus aile quadam se extnrsil, cl cum landcm Ro- i-

inam appulisset, gravi morbo, qui morii propin-

quuiii fecit, iniplicntus csl, cx quosimul ac paulispcr

convaluisset, scliolas aperil et discipulos longe qui- dein a Carthnginensium liccntia alienos sensil; sed d

.quOd iidejn pessiiiie audirent ob lurpitudiucin, qua

r

a

Aliter lamcn Augustino pro ingenii felicitate ei ignea imaginationis ejin nalura accidil. Nam cnni ipse et Alypins a Pontitinno quodam, Afro genere, in palalio Valenliniani Mcdiolani militanie, vilam

-in fraudem niagidii, cui mercedem debereni, qunsi >i S. Anlonii enarrnri audiissct, tanius ex ea audiiione

:conspirarent, cumque, ulii aliquamdiu and!issent, ',, omnia mcntis scnsa ct ideas superavii pectoris lu-

-deserercnl et ad aliiim trausiriT.l; et h;cc sprevit. Posteaquam igiiur M"di;i!ai:cnses n protfectn urbis s

miillus ct exa-stuans afleclus, ut excluso omni re- ruin exlernarum impu'Sii, ccclum vilul cogilatione

NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGISTINUM.

inlercedere huic fre- A

U

«

pcteret, et numen ipsnm quasi

miiui cogeret.

lur, audita voce, omnis liic furor resedil et leniori-

bus

Nam subito diviuitus, nt ipsi videba-

A duos jam presbyter addidil) alligit quaestionem dt

graiia Dei, qua suos eleclos sic prmdeslinassel, ul eo rum, qui jam in eis ulerentur libero arbitrio, ipse eliam

prceparet voluntates, quouiam id solum quaeslioni»

de vitoe ratione conformanda deliberationibus

erat, unde malum ; non unde redeatur vel ad majas vervenialur bonum (b). Al

ad pristinum saepe poslea

a Pelagianis ad hos ipsos libros, quasi eorum catt-

ipsum

sollicitum babuilin Relractationum libris, ut eorum

quae tunc disputasset, cum serioribus opinionibus snis nexum et quasi cognalioncm oslenderet. Ronia di- gressus mense Augusto vel Septembre anni 5S8.

Africam exeunte hieme

sam in iiscgissei, provocatum est, necparum

. I.icum feeit. Piimum igilur (accidit

vero a. 586) omnibus ler-

'

rrslribus curis valedicere slaluit, refiigit consilium quod ipsi sederal nnvissinium, uxoris ducendne, glo- rioe itens ex lilleris capiendae faslidium subiit, el in- secutis mox vindemialibus feriis magisterio suo sese

abdicavit; atque sic gravissimis muneris et cupidita- luiii vinculis exsiilulus, in rus (villam Cassiacum) conces-U, el in mairisamicorumqiiecongressionibus de quacstionibus ulilibus nec raro subiilibus «lium

sanctum et Deo totum dicatumexegit. Varia, quae

illius cum amicis colloquiis per idem spalium

et ab eo ediia sunt opuscula, facile ex temporis qtiam

singiilain rccensu prxfemnt nota cognosci possunt. Ex lioc recessu landem Mcdiolanum rediit, utsacrum baptismuin per Ambrosium susciperet; quod coniigit

in

587. Paulo post ipsi et amiuis Alypio et Evodio, Ta-

gasiensi

appulit et per Cartbagincin

est, agris paternis, qui

(c), vivere consiituit;

quod ipsum , vel

suorum, quae iden- emisit, el hujus

Tagastam petiit, ubi.ruri, id

hocreditario jure ipsi obtigerant

ex

enata I B ae transegit ibi fere triennium procul ab omuibus

saeculi curis, meditationibus et exercitiis sacris va- cans, ac nihil pene a monacho differens. Assumpse-

ral vero ad idem vitse inslitulum ,

locum ubi degebant, mouasterium appellnt (d), aini-

cos quosdam , quorum numerum augeri haud oegre

patiebatur. Interim et scriptorum lidem sat grandibus voluminibus

Paschalis pervigilio, no: le ante 25 aprilem a.

eodem, cum simul Deo servire unaque habi-

proposuissent, eorumque omnium curam Mo-

tnre

spccios:c vitse fama usquequaque adeo percrebuerat, ut et sccessus ejus resonaret, el ipse ea loca, quibus episcopus deesset, accedere caverei, meluens, ne, si qui agnoscerent, invitus ad episcopatum iraherelnr.

quod, cum

posse

putabat, ut secum in monasterio esset, sub finem

ante idus Novembres a. 587) decessil. Dolorem ex G C anni 591 Hipponem Itegium , securus, quia episco-

ejus obilu sibi inflicluro verissimis verbis expressil, , pum locus haberet, adiisset,

correpla (paucis ut Benediclini supputanl

Tiberina pervenissel, mater optima subilo morbo i amici cujusdam gratia, quem Deo se lurrari

gius frater et Adeodalus fiiius-: sed cum ad 0=lia i Tanlo magis improvisum ei accidit,

institulo aptum quaerere placuit. Cuin eo erat Navi-

nica, perjnde ac si singulorum parens cxstitisset, gercret, in Africam remeare ibique locuin vitae suae i

diebus i

ibique Valerii interesset

dum quasi dilaniatam sibi vitam, qum una (acta fueril [ concionibus, subilo ad moniluni illitis de ordinandi

exsuaet illius diceret (a). Jam vero hac lam dulci i presbyteri necessilale, magno cum luiniiltu et c|a-

itmcris comite orbatus , dilato ad tempus in Africam i reditu, Koir.nm diveriitur. Ubi cum antea cum Ma-

more omnium raperelur et qunnlumvis repugnaret, crearetur presbyler. Ferunt lunc quosdam, cum la-

crymas eum effundere vidissent, suspicatos, eas pce-

nitentise deberi, quod

nicbaeis familiaiissime vixisset, iidemque inter- ceplam discessu ejus consueludinem revocare cupe-

rent, ille vero refugerel iisque errores suos et pravi- latem vilae serio exprobiaret, post varias ab initio > velitatioues, tandem in apertum illud adversus eos 3

-

non conlinuo episcopus faclus

suggerendo, presbyterium

esse , proxime lamen

et dignior ipsi erat

pro-

ipsi

esset, studuisse consolari

quidem infra dignitatem ejus

ad episcopatum accedere. At alia

lacrymarum causa, ut non semel in scriptis suis

cunctos ac singulos bellum prorupit, quod sine ulia

virium et animi relaxalione ad obitum usque acer-

rime yoce et scriptis gessit. Scripsit itaque , Romae quam vulgo plerisque eam ambientibus omnis hoec

i

-

e

i

-

fessus est. Quippe longe augustior el gravior

constitulus, sine intercapedine libros, quorum fama

mox omnem Africain est pervagaia, de MoribusEccle- D bat, ne lantum non in se prxsidii haberet,

si«?calholicmet de Moribus Maniclimorum, in quibus

sacrorum ofliciorum

ad

eam rite obeundam opus esset. Qnaproptcr ctinm id

provincia videliatur,- et mefue-

quam

se recepit.

lemporo

s

temporis, qttod interesset ab ordinntjone sua ad Pa- ;. scliatis feslum a. 592, dari sibi ad proeparandum

jaclantiam eorum de falsa et fallaci sua coniiiienlia a

reprimere studuit; ibidemque opus de Libero arbi- trio contra dispulationes eortun de origine mali, quod illi ab immuiabili quadam et Dep coailerna na-

tura deducebant, ipse ex libero volunlalis arbiliio 0 juste repeti posse videntur. Prima antem ipsius cura

dcrivabal, inchoavit. Nondum antem in his libris s fuit, ut Hippone quoque monasierium instiluerel, iu

(quoruin primum tantum Romae conscripsit, reliquos is quo vota ejus adjuvit .Valerius, Jiorlo Ecclesioe Hip-

optavit, et cum impetrasset, in solitudinem

Igiturmuneris iilius priinordia es hoc demum

(a)

(b)

(c)

Confess.,!.

IX, c. 12, n. 50.

§ 2.

Augustini,

Retract., 1. i. cap. 9,

Possidius in Vita

c. 5, narral eum

vendidisse

Quod sisvere ab

simul ac distribuissc

Tagastam rediissei,

panperibus.

agros suos,

et

prctium

illo prodiiiun

aut alienis

retinuise. (d) Sermo355,c.

fuii, necesse

esl, eum vel in alienaiis

plane degisse, aut sallem parleni de stiis

I, n. 2.

15

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 16

hnmvusum.ei concesso. Aliam deinde et. <Ie Ecclesia bene merendi elsimul nomen

ponensisad

proeclaram suum iilustrandi occasionem nactus est per eumdem Valerium , eo quod ipsi coram se coneionaiidi po- tesiatem faceret. Quod quidem aiitehac a presbyte- risfieriinsolitum in EcclesiisLatinis, mox ubi prae- ivisset Valerius, Groecus nalione scilicet et Laiini

sermonis usulardior, plurCs per Africam episcopi imitati sunt, Nec vero desiit inter hoec e.t csetera muneris avocamenla scriptis insigniora fidei capita aui illustrare ei apud suos corroborare, aut contra

aliter ac prave sentientes aslruere el defendere; as- tiiduum insuper ipsi cum amicis lam propinquis loco, quam remotissimis permullis, fuit commercium.

A presbyleri celebritas, nec ipsos episcopos puderet ejus consilia et vota exsequi , nulla tamen erat auctoritas ejus legibus ecclesiasticis confirmata, cir- cumscriptaque agendi liceutia alieno arbitrio Ex quo vero semel ad regendam Ecclesiam Hipponen- scm evectus est, ex ejus nutu atqne ordinatione non solum Valerius coepiscopus, sed Aurelius eliam Carthaginensis episcopus el totius Africae primas, lotnque cum eo Ecclesia Africana, quin immo trans-

marinse Ecclesiae per tolum

que in Orienlis .parlibus pependerunt.

Nostrum quidem in pnesenii non est omniuni

ejtis factorum gestorumque historiam

quippe quae cum universa lemporum illorum ac evenluumserie tam arcie cohaerenl, utsine accurala

Occidentem , pluriuine-

contexere,

fieri possit,

Tanta vero fuit hujus presbyleri

Africse episcopos citra invidiam existimalio, ul B istorum enarratione parum concinne

summa dignilate inter eos viri, veluti Aureiius, con-

silia ejus lubenter admitterent, et cuncli adco in con- cilio Hipponensi a. 595, sine exemplo corani ipsis de

fide et symbolo bus omnibus

nieiuens Valerius, ne, sicubi episcopus deesset, ad

de causis haudquaquam sane inanibus

apud omnes etiam

nec, si locus minus essel alienus, nostram

operam

post lot summorum virorum diligenliam requirant. Exspeclabitur vero imago viri, qualis ab hoc tempore

fuerit, ex scriplis ejus gesiorumque memoria ex-

pressa, in qua, si minus acnte viderim, qui colornm

sermonem facere eum juberent. Qui-

ddectus esset habendus, id

patiar. Ac primum quidem huc facit vitae privatse

ejus consideralio. Natnra

se.isibus commovebaluri ita ut quaecumque objice- rentur, subilo compleclereiur, modumque non raro iiv fruendo excederet. Exerciliis

ergo quotidianis huic animi morbo ac imbeciilitati niederi instituerat, uempe contemplatione sui iptius ac invesiigntione vitiorum, prece p.orro continua et Uudio amorem

reprehendi

non

aegre

Ecclesiam illam regendam subilo evocaretur, petiit ab Aurelio Canhaginis episcopo toliusque Africoe

.primati,

utsibi licereteum coilegam et coepiscopttm

episcopis praesentibus signifi-

cum omnium consensu a Megalio

Calamensi Numidiae primati, cujus lioe par-

ut episcopum ordinaret. Inler-

suum facere. Quod ubi impetrasset, mox clero et po-

pulo suo pluribtisque

cavit et magno

episcopo

les erant, poslulavit,

vchemens erat, facileque

cedehat quidem ejus ordinationi, criminis nescio cu- C Dei inse angendi. Ac lioc postremum quidem potis-

jus eum

insimulans Megalius; sed ubi falsum illud

.esse, in hoc ipso litigio cognovisset, pcenituil eum calumniseynec diulius in ordinationem ejus consen-

sum coliibuit. Sed et ipse Augustinus-

non Africanis modo, scd

iransmarinis exernplis, quoe ab Ecclesioe consuetu- dine non abhorrere' probarent, ui vivente adhtie

el non nisi prolaiis variis,

reluclabatur

alius eidem Ecclesiae proeficerelur, vinci Apte hoc loco ad ingenium hominis decla-

ejus

excidit Renedictinis :

.piscopo

potuii.,

randum de recusatione

Non minor erat ejus modestia et religio, quam tot il- lustrfitm virorum, qui mlate illa, v>lepiscopalum susci- perent, sicuti scribii (a), tenebanlur invili, perduceban-

tur, includebantur, cuslodiebantur, patiebanlur tanta quce nolebant, donec eis adesset volunlas suscipiendi

operis

595 aut sub initium sequeniis. In banc ycro lam

insignem

honorem alque clariludinem , ut nullum en illusirio-

rem episcopum

dignilatem ipse tantum de suo ira.nsfudit

boni. Conligil ordinalio ejus exeunte anno

Ecclesia Latina noverit. Nam eUi

susceplum episcopaium sumnia esset

jam anle

rj

simum fuit prsesidium, quo contra cupiditatmn im- petus ac insidias uti soleret. Nimirum ut celeres

istos sensuum molus et crebras vibrationes aut siste-

rel

biiit

miores

plurimum omni

geriere homines vividi

esl. Nec vero isle nisus infirmioris erat cerehri, aut

menlem ejus de statu delurbabat, sed utebatur eliam in his ratiocinatione quadam ipsi propria et velut ex perfecta cognitione *t propiori aspectu inflammari videbalur. Hinc querebalur apud se de lassiludine sua, quae impediret, quominus Deum, prout vellet, amaret. Metuens scilicel corporis imaginem in Deo concipere, sensu lamen amplecli cupiebat, quae so- lius ihlelleclus erant. Nam pulcbritudinein et dulce- dinem Dei laudat el in amplexus ejus viiam suam currcre dicii et cum illo quasi amico el familiari blando sermone, col!oquebatur(6).Nec tanienemen-

aul saltem prsepediret, alio converlere opns ha- iuterna quadam contentione animique ad subli-

cogitationes evectione aut potius raptu, quo

lempore ac in omni conlemplatioiiis

Jngenii potuisse comperiuin

Ipsius verba in ep. ad Donalum 175, n. 5.

(a)

\b) Confess. 1. xiu, c. 8, n. 9 : i Da niihi te, Deus

nieus,

ainemvalidius. Nqn possum inetiri, ntsciam, quan-

tum desii milii amoris

nec averiatur donec

abscondatur in nbscondito vultus lui. Iloc tanium *ciof quia male est prauer le, non solum cxira mc,

eit, ut currnt

redde te mihi: te enim amo, et si parum est,

nd_id quod

snt

vita mea in amplexus iuos,

sed et in me est.egesias.

ipso, et omnis mihi cnpia

opera iua,

inveni

quae Deus non

esl! > Ibid. lib. eod. cap. 29, et sq. Dn.:

invenirem, ulrum septies vel octics

tibi plncue- lempora, perquae

« Et atlendi ut

videris, quia

rupt: et in lua visione

intelligerem, quod loties videris, quae fecisti. El

dixi, 0 Domine, nbrin.bisla scriplura

quoniam lu verax el verilas edidisti eani? Cur er^o

bona sunt

cum

fion

tua vcra cst,

17

NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM.

iii

dare inter ea cessavit, qnotquot in se deprehenderei bt A bus, vel de moribus, vel denique, quod freqticntis-

sime fieri solebat, de locis biblicis ipsum consulta- bant. Ut nihil de iis dicam, qui more jam pridem in Ecclesiis inoleto in causis litigiosis, anlequain in

Yitia, sedila, ul non sibi illud arrogaret, sed Deun

n

ipsum operari in se pularet, quo magis

eum in diei •s

Vicissira amore complecterelur;

de operatione Dei in homine seu gratia

Irice opinio, quae plurimum per

dominata est. Caelerumeral affabilis elblandus , el :t exiguoipsi temporisimpendioconstabant.Quaestiones

indeqiie enata illa a

!-

divina effec- jure desuper contenderent, arbilrium episcopi dc-

poscere solebanl; cujusmodi inlerpellaliones non

diximus crebro ad eum deferri so-

lilas, ex momentis fere levibus erant repelitoe et ab

inani et frivola Africanorum sedulitate profectse, de quibus vere siquid umquam Erasmus pronuntiavit:

Uberiores fiuctus nobis dedisset illud ingenium, si in

ltalia GalUavevel nasci, vel vivere conligisset. Rudis

erat Africa, voluptalum avida, sludiorum inimica, cu-

appetens. Vnde frequenter illum exer-

aulem illae, quas

riosarum rerum

tolam viiam ejus s

quam loti Eeclcsiae suac, bene cupiebat.

Mores emendare haud postrema ejus eiat cura, et t

tam

singulis,

. nihil fucalae tribuens religioni, bene discernebat,

,

quae ex recto animi proposito, quaeve ex momen- tanea commotione aut levitate aliqua proficisceren-

tur : id quod tot ejus seu ad amicos, seu alios quos-

r

cumque, consilia, moniia atque cohortationes per epistolas communicata dcclarant. Nec vero discipli-

nam Ecclesioeseveris legibus exercebat, el parcissi- B cenl quwslionibusfrivolis, nec multum facienlibus ad

. mus erat in puniendo. ldem nec avarus in augendo i Ecclesise patrimonio, quippe qui hoereditates non

appeteret, quasdam vero sibi oblatas recusaret et redderet; quam ob rem a nonnullis etiam reprehen- debalur, quod minus Ecclesiae bonis prospiceret. Sed vitae solitariae ut anlea cupidissimus, cum per episcopi negotia ei officia humanitatis, quae ipsi no- Tum munus erga hospites injungebat, seqtii illam minirne posset, novum monasterium in ipsa episco- pali domo constiluit, unde juniores alumnos ad mi- nisteria ecclesiastica subinde provebere solebat. Ac

pielatem : et ad sum gentis affectussmpecogitur atlem- perare calamum. Verum tali excolendosenticeto tali

opus erat agricola. Quamquam digniora leclu scriptu-

.

si vel ad Romanorum aut Grmcorum judicia

rus

se composuissel, vel minus indulsisset simplicium int-

eral,

Sed Chrisliana charitas prius habet prodesse

perilim.

quamplurimis,quam probari prmcipuis,fratcrnm salti-

tis,quamsum glorim sitientior. Quosdam aulem;prm- cipue mulierculas pia qumdam habebat ambilio, pul-

chrum esse ducentes, qualecumquescriptutn impeirasse

ut dttm vir pius omnium

ab episcopo. l\a faclum est,

votis obsequilur, minus alicubi salisfacial leclori fasli- dioso (b). Enimvero non inter Africam solum haecin-

sania erat domestica; sed in Iialia eiiam aliisquc Oc-

sanemuliifariarumrerumadministratiocumepiscopi talis loci munere in Africa erat conjuncta, in quibus tamen omnibus expediendis ita se gessil, ul num-

qnam florentiorem Ecclesise Africanaeslatum fuisse C I cidentis provinciis erant, qui omnes ab eo veluti

explicari

posse putarent, quibus non litteris solum, sed inle- gris voluminibus saepe respondere opus habuit, dum nemini non satisfacere non magis per summam cha-

ritalem, quam laudis ac honoris causa, cujus quideni ad fmem vitaeappetentissimus mansit, cuperet. Pu- blica deinde Ecclesioccura saepe eum ad concilia et synodos vocabat, in quibus pariim de disciplina moderatione Ecclesiae in uuiversum tuenda

exisliment, quam cum ille summse rerum non loci jure, sed per summam auclorilaiem prseesset. Nam et concionabatur non solum stalis diebus absque in- termissione, sed et alias creberrime ct

numquam sine ingenti bominum confluxuet studio. Ipse autem

summo ardore accontentione ad fatigationem

usque

id ngebat, ut verba sua in animos penetrarenl, au- dientes percellerent, commoverenl.incenderent (n). Proeterea respondebat quotidie iis, quivel prsesentes, vel de privatis rebus, vel de Ecclesiseel fidei ralioni-

tu mibi

dicis, non esse in tua visione

tempora; et

isla

vidisti tevidisse bona sunt? Ei cum ea

inveni

cs Deus

servo tuo

0

scriplura tua mihi dicit

per singulos dies,

quoties? Ad haec lu dicis

homo, nempe quod Scriptura

mea

lis, ego video; sicut ea, quae vos

dicitis,

non divi, videatis, DomineDeus

ego dico. Alque

eas

ex tua veritate. »

(a)

Digna suut

0

oraculo quodam quaestiones solvi alqne

atque reparandave, aut de singulis consueludinibus dis-

me non ita

quasi rapida

autem locuiio larda et

lis;

coudidit; lamen quia vestigia quoedam miro modo

syllabarum

vesiigiis sonantia signa

ut, qui meaudit, inielligat: etsentio,

ea quae loqui, ut boc elficiam ; maxime, quia

coruscatione

proluudit

et dum isla

ille inlellectiis aniimim : illa

dissinii-

numerarem, mihi, quoniam tu

meus, et dicis voce forti in aure interiore

perrumpens meam surditatem, et clamans:

longa est, longcque

volviiur, jnm

se illa in secreta sua

illa cum

dicit, ego dieo. I impressit memorioe, perdurant

morulis; atque

ex iisdcm

Et lamen illa

consistit. tempus non Sic accidit, quia cequali mecum aeterniiate ea, quse vos per spiritum rneum vide-

temporaliter dicit, Verbo autem meo

peragimus.

lem vehemenlerardentes,

Nos atilem plerumque in auditoris ulilita-

italoqui volumus, quernad-

intentionem

intelligimus, cnmperipsam

non

succedit, angimur,

per spiritum meum

temporaliier

modum turic non

et velut frustra

loqui

ita cum vos

possumus. Etquia

ex isto laedio

erat unile

ego lemporaliter ea video. Et au-

et elinxisiillam dulcedinis

verbaejus, quseapluribus ac vulgo

meus,

sum, quo socpe fruor

est,

po-

explicare verbis sonaniibus

evol-

minus, quani mihi nolus

linguam meam cordi meo non

enim qttod inlelligo, vo!o,

operam insumamtts, taedio marcesci-

languidior

perduxit

qui

fil idem sermo

mus; et atque

hebetior, quam

taedium. Sed me audire cu- -.

ut vide-

mihi

piunt, smpe non ila

lur

indicat eorum sludium,

frigidum

esse

solet

cap. 2, n. 5 : t Mihi

disphcet. Melioris enim avidus

legantur. ex libro de caiechizandis rudibus

prope semper sermo meus

eloquium meum ,

mihi; eteos inde

accipere quod

In

II Opp.

aliquid ulile capere,

ex eorumde-

ut liuic

illos video

leclaiione

exhibendo minislerio non

cognnsco; mecnmque ago sedulo,

desim, in quo

exhibetur. >

interius, antequam eum

coepero: quod ubi ero, confistor

bene

(b)

lomo

praefatione epistolis praemfssa, qux cst in

stalim in aversa tituli

pagina.

uisse safficere. Totum

*«j

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINl.

>

50

ceptabatur, aut de viia el moribus clcricorum sin- A A diffidenlia ne quidem

gulorum judicium fiebat, aut denique pro doctrina confirmanda cuslodiendaque consilia snlutaria agila- banlur, ac haerelicorum ac schismaticorum dogmata arlesque damnabantur et impugnabantur. Interfuit igilur conciliis, de quibus quidem exploratum est, Carthaginiensibus , quarto a. 598, quinto eodem anno, sexto el septimo a. 419 in causa appellationum liabitis; Africano tertio a. 401, et quario a. 407 ;

Collalioni adversus ira eosdem a. 412,

a. 418. Atque ul nulla barum synodorum acta cla- riora sunt, quam quse ad hacresium impugnationem

spectaiunt, ita Augustini quoque nulla vel in iisdeiu,

vel suopte consilio gesta

Donatislas a. 411 ; Cirlensi con- et Milevitano contra Pelagianos

illustriora sunt, quam ad-

versus snae seiatis haereticos. Hic Schoenemannus, sumseclmindoli nimium indul-

gens, *S. Augustini

nes tanta invidia

contra hmresim nobilissimos ago-

prosequilur ut minus hisloricum quam

videatur. Qum igilur illius Nolitim

sycophanlamagere

supereranl, noslrisque fuerant nimis fidenler inserla columnis, succidimus, alque ex Possidio, charta medi-

cabili adhibila, supptemus, alibi dicla repelere quam iiwrelica proferre eliyentes. EDIT.

< Docebat, inquit Possidius, et prsedicabalille.priva-

tim et publice,

in domo et in ecclesia, salutis verbum

cum orani iiducia adversus Africanas haereses, naxi- meque contra Donatistas, Manichaeoset Paganos, li- bris confeclis, et repentinis sermonibus, ineffabi- liter admirantibus Christianis et collaelantibus, et

C

lioc .ipsum ubi poterant non tacentibus, sed diffa- C

manlibus.

Ecclesia catholica exorsa esl caput, quse mullo tem-

pore illic convalescentibus baereticis, prsccipueque

rebaplizante

Afrornm, seducla et oppressa jacebat. Et hos ejus libros sive tractatus mirabili Deigralia procedenles

Sicque, adjuvanle Domino, levare in Africa

Donali parte majorem multitudinem

ac proflueutes, instructos rationis copia, atqueauc-

toritate sanclarum

retici concurrenles cum Catbolicis ingenti ardore audiebant: c"l quisquis, ut voluit, et potiiit, notarios adbibens, eliam ea quae dicebantur excepla des-

Scripturariim, ipsi quoque hae-

cripsit.

< Ejus

dicta atque excepta, maxime Donatistse in

eadem Hipponensi vel vicina manentes civilate, ad

suos episcopos

contra forle aliquid dicerent, aut a suis refelleban-

tur, aut eadem responsa ad sanctum Augustinum defcrebantur, eisque compertis, patienter ac leniter, , et, ul scriptum est, cum timorc el tremore salutem i

omnium operabatur (Philipp. n, 12) : oslendens, quam nihil illi refellere voluerint ac valuerint, quam-

i

,

que verum manifeslumque sit quod Ecclesiae Dei lides tenet ac docet. Et haec diebus ac noctibus ab )

i

s

I

e

,

rescribere volueruht:

unquam

sed irati furiosa loquebaniur, atque seductor&n et deceptorem aniraarum Augustinum esse, et privatim el publice condamabanl; et ut lupum occidendum esse in defensionem gregis sui, dicebant et tracta- banl; omniaque peccala a Deo indubilanler esse cre- dendum posse dirnitti iis qui hoc facere ac perficere potuissent, nec Deum timentes, nec homines eru- bescentes. Et ut eorum causne diffidenlia eunctis in-

notesceret, elaboravit: et publicis gestis conventi, non sunt ausi conferre. Habebant etiam iidem Dona- lislae per suas pene omnes Ecclesias inauditiim ho- minum genus perversum ac violentum, velut sub professione conlinentium ambulantes, qui Circum-

numero et

B B lurbis per omnes pene Africanas regiones constituti.

Qui malis imbuti docloribus, audacia superba et te-

celliones dicebantur. Et erant in

ingenti

meritate illicita, nec siiis, nec alienis aliquando par- cebant, conlra jus fasque in causis interdicenles lio- minibus: et nisi obedissent-, damnis gravissimis et caedibus afficiebant, armali diversis telis, baccbantes per agros villasque, usque ad sanguinis effusionem accedere non meluentes. Sed dum verbum Dei se- dulo praedicaretur, et cum his qui oderant*pacem , pacis ralio baberelur, illi loquentem debellabant

gratis.

tesceret, qui volebant et poterant, sese inde vel

El cuin adversus eorum dogma veritas inno-

congregationes

minui

videntes, atque

cripiebant vel subducebant, et paci aique unitati Ec- clesise cum suis quibus poterant cohserebant. Unde

illi sui erroris

augmentis ' Ecclesiae invidentes, accensi exardesce- bant ira gravissima, et intolerabiles persecutiones unitati Ecclesiee compacti faciebant; ipsisque sacer-

dotibus caiholicis et uiinistris aggressiones diurnas atque nocturnas, direptionesque rerum omnium infe- rebant. Nam et mulioS Dei servos caedibus debilita- verunt. Aliquibtis eliam calcem cum aceto in oculos miserunt, aliosque occiderunt. Unde etiam suis iidem Donatistse rebaptizatores in odium veniebant.

< Aliquoties vero eiiam vias armati iidem Circum-

celliones contra famulum Dei Augustinum obsede- runt, dum forle iret rogatus ad visitandas, in- struendas et exhorlandas catholicas plebes; quod ipse

lrequentissime faciebnt. Et aliquando comigit, utilli

: evenit

succenluriaii hactenus

perderent caplionem

deferebant. Quae cum audissent, el . D enim Dei quidem providentia, sed ducatoris homi-

nis erroi e, ut per aliam viam cum snis comitibus,

sacerdos quo tendebat venisset, atque per hunc quem

postea

cognovit crrorem, inanus impias evasisset. Et

cura in omnibus liberatori Deo gratias egisset, omnino

suo more ilii nec laicis nec clericis pepercerunt, sicut publica contestantur gesta.

c Inter ea silcndum non est, quod ad laudem Dei

per illius lam egregii

in Ecclesia viri studium domus-

adversus prsedictosrebaptizatores Do-

eodem jugiter agebantur. Nam et epistolas privaias

ad quosque ejusdem erroris episcopos, eteminentes s natistas gestum et perfectum est. Cum forte unus ex

scilicet laicos dedit, raiione reddita admonens atque exbortans, ut vel ab illa se pravilate corrigerent, vel certe ad disputationem venirent. At illi causae e

que Dei zelum

iis quos

de suo monasterio et clero episcopos Eccle-

sise propagaveral, ad suam coram pertinentem Cala- mensis Ecclesiaedicecesim visitarel, el quae didicerat

2i

pro pace

fact_pm estut medio itinere eorum insidias incurris- set, et pervasum cum omnibus illi comitantibus, su- blatis animalibus et rebus, iivjuriis et coede eum gra- vissima affecissent. De qua re, ne pacis Ecclesiaeam- plius impediretur profectus, defensor Ecclcsiaeinter

NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM.

22

Ecclesiae conlra illain haeresim pracdicaret, A- A rore frequeniissime dispulans. Et quouiam iidem per-

versi Sedi aposlolicae per suam ambitionem eaindera

perfidiam persuadere conabantur, instantissimeeiiam conciliis Africanis sanclorum episcoporum gesiura est, ut sancto papse Urbis, et prius venerabili Innd- centio, et postea sancto Zosimo ejus successori per-

regione epi- temporis, et

suaderelur, quam

illa secla a fide calholica et abomi-

antis-

nanda et damnanda fuisset. At illi lantse sedis

tiles, suis diversis temporibus eosdem notantes, atque

a membris Ecclesiae praecidenles, datis litteris et ad

Africanas Occidentis, et ad Orientis partis Ecclesias, eos anathemandos et devitandos ab omnibus Calho- licis censnernnt. Et tale de illis Ecclesiae Dei catho-

quod se fuisse negaveral:

licoe prolamm judicium, eliam piissimus imperator

Honorius audiens ac

sequens,

suis eos

legibus

dam-

nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, innotescente et praeva- lescente adversus iilum detestabilem errorem rectaa fidei veritate. < Et erat ille memorabilis vir, praecipuum domi- nici corporis membrum, circa universalis Ecclesiaa

'

tus donatum est, ul de suorum laborum fructu, eiiam jn hac vita gaudere provenisset, prius quidem in Hip- ponensi Ecclesia et regione, cui maxime prsesidebat, uuitate ac pace perfecla; deinde in aliis Africae par- tibus, sive per se ipsum, sive per alios, et quos ipse

1

dederat sacerdotes, pnllulasse, et multiplicatam fuisse

Domini Ecclesiam

pervidens, illosque Manichseos,Do-

magna parte

defecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse congaudens :

profectibus

bonorum

quoque et studiis favens erat et exullans

omnium ; indisciplinationes pie ac sancte

leges non siluit. Et praeceptus est Crispinus, qui eis-

dem Donalistis in Calamensi civitate et scopus fuit, praedicalus scilicet et multi

doctus ad muktam leneri aurariam publicis legibus conlra haereticos constitutani. Qui resultans legibus

proesentatus cum apud Proconsulem se negaret haere- ticum, oborla est necessilas, ut £111recedente Eccle- siae defensore, a catholico episcopo resisteretiir,

et convinceretur eum esse,

quoniam si abeodem dissimularetur, forte catholieus B l natos, inter hserelicos haberi debere constiluit. Unde

episcopus ab ignorantibus haereticus crederetur, illo se quod erat negante, atque ita ex hac dissidia in- firmis scandalum nascerelur. Et memorabili Augu- stino anlistite omniraodis inslante, ad controversiara ambo illi Calamenses episcopi venerunt, et de ipsa di- versa communione lertio conflictum secum egerunt,

magna populorum christianorum multitudine causae utilitatem sollicitus semper ac pervigil. Et 1111divini-

exitum, et apud Canhaginem, et per totam Africam

et li-

bellari sententia est pronunliatus haereticus. Pro quo illeapud Cognitorem catholicus episcopus intercessit, ne auraria mulcta exigereiur; et ei est beneficium iin- petratum. Unde cum ingratus ad piissimum Princi- pem provocasset, et ab Imperatore relationi debitum

exspectante : atque ille Grispinus proconsulari

est responsum solulum, et conseeulum est praece- C natislas, Pelagianistas, et Paganos ex

ptum, nullo prorsus loco hsereticos Donatisias esse debere, et eos ad vim legum omnium contra baereii- cos latarum ubique teneri debere. Ex quo et Judex,

et Officium, et idem Crispinus, quod minime fuerit ; tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquilatibus exactus, praecepti sunt denas auri libras tisci juribus i malorum, sive eorum qui intra Ecclesiam, sive eorum

inferre. Sed protinus opera data est per eaiholicos episcopos, praecipueper sanctaa memoriae Augusli- num, ut illa omnium condemnatio principis dimitte-

i

qui exira Ecclesiam sunt constitmi, dominicis, ul dixi, lucris semper gaudens, el damnis mcerens. ( Vesles ejus et calceamenta vel lectualia ex mo<