Vous êtes sur la page 1sur 677

Jean Cassien (saint ; 0360 ?-0432 ?). Joannis Cassiani opera omnia, cum amplissimis commentariis Alardi Gazaei...

Tomus prior (-posterior, in quo etiam continentur : Vigilii


diaconi, Fastidii, Possidii, S. Coelestini I, Antonini Honorati, S. Xysti III, S. Vinc.... 1846.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


P ATROLOGITE

CTJRSUS GOMPLETUS
SIVK
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, 1NTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNICM SS, PATREM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE

ECCIESIASTICORUM
QUI AB MVO APOSTOLICO AD USQUE INNOCENTII IN TEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QU_
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PEl\ DUODECIM
PRIORA ECCLESI_ S„CULA ,
JUXTAEDITIONESACCURATISSIHAS,INTERSECUMQUE NONNCLLIS CODICIBUS HANUSCRIPTISCOLLATAS, PERQCAM
DILIGENTER CASTIGATA ;
COMHENTARHS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBCSQCEVARIANTIBUS CONTINENTERILLUSTRATA J
OMNIBUSOPERIBUSPOSTAHPLISSIHAS EDITIONES QC<E TRIBUS NOVISSIHIS SjECCLIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA ,
INDICIBUSPARTICULARIBUS SINGULOS
ANALYTICIS, SIVETOHOS, SIVEAUCTORES ALICCJUS HOHENTI
SUBSEQCENTIBCS, DONATA ;
CAPITULI9
INTRA IPSUHTEXTUH RITEDISPOSITIS,NECNON ETTITULISSINGULARUM PAGINARUH HARGINEM SUPBHIOREM
DISTINGUENTIBUSSUBJECTAUQCE HATERIAH SIGNIFICANTJBUS, ADORNATA ;
OPERIBCSCUHDUBIIS TCHAPOCRYPHIS, ALIQUA VKEO AUCTORITATE INORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAHPOLLENTIBUS, AHPLIFICATA ;
DUOBUSINDICIBUS
GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM,QUOCONSULTO. QUIDQUI»
UNUSQUISQUEPATRUH IN QUODLIBET TnEMASCRIPSERIT UNO1NTU1TU CONSPICIATUR; ALTERO
SCRIPTUR^E SACR.AS,EXQUO LECTORI COHPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATHES ETIN ^"^.
QUIBUSOPERUH S UORUH
LOCISSINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURC / (for
TEXTUSCOMHENTATI SINT. /#
CDITIO
ACCURATISSIHA.C/ETERISQUEOMNIBUSFACILE ANTEPONENDA, SIPERPENDANTIIR : CHARACTERUHNITIDITAS, p^:
CHART/E QUALITAS,INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUH RECUSORUH TUHVARlETifrf ?E.
TUMNUHERUS, FORHA VOLUHINUH PERQUAH COHHODA SIBIQUE INTOTOOPERIS DECURSU CONSTANTEI^. —
SIMILIS,PRETIIEXIGUITAS,PRiESERTIHQCEISTACOLLECTIO, UNA.HETUODICA ET CHRONOLOGICA, ,__, O
SEXCENTORUM FRAGHENTORUH OPUSCULORUUQUE UACTENUS UICILLICSPARSORUH , PRIHUM - 1 ~J
AGTEHIN NOSTRA BIBLIOTHECA,EXOPERIBUS AD OMNES /ETATES, LOCOS, I.INGUAS 1"""^\ S <.
FORHASQUE PERTINENTIRUS,COADUNATORUM. \^""A aS
SERIES PRIMA,
V'\§, *
IN QUA PRODEUNTPATRES,DOCTORESSCRIPTORESOUK ECCLESIiELATINiB
A TERTULLIANO AD GREGORIUUMAGNUM.
ACCURANTE J.-P. MIGNE, GTtttSttttm QTOttt^^tOVttm IN SINGULOS SClKNTIiE
ECCLESIASTICJE RAMOS EDITORE.
_ ___©___

PATROLOGL- TOMUS XLIX.

JOANNIS CASSIANI TOMCSPRIOR.


ii O r—

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,


IX VIA DICTA D'AMROISE,PRES L\ RARRIERE D*ENFEK.
ou PETIT-MONTROUGE.

18i6.
JOANNIS

CASSIANI

OPERA OMNIA,

t.VU

AMPLISSIMIS COMMENTARIIS ALARiDI GA_JEI

IN HAC PARISIENSI EDITIONE, CONTRA QUAM IN LIPSmjiSJL

TEXTUlCONTINENTER

LECTORISSUBJACENTIBUS,
AD MAJOREMCOMMODITATEM

EDITIO ACCURATISSIME
RECOG^ITA.

P»IX : 14 FR. l.ES 2 VOL.

TOMUS PRIOR.

PARISIIS,VENIT APUD EDITOREM,


IN VIA DICTA D'AMBOISE, PRES LA BARRIERE D'ENFER ,
ou PETIT-MONTROUGE.

'1816.
ELENCHUS OPERTJM

QU_ 1N HOC TOMO CONTINENTUR.

De Ccenobiorum inslitutis libri duodecim. Col. 53 — 477

Vigintiquatuor collationes. 477 —1328

ERRATA.

Col. 544, lin. 14; inquietati; lege iriquietari.


Col. 1047, in capitis III titulo: germdni; lege Germani. j
Col. 1218, in capilis III litulo: corporalis pollulio; lcge corporalem pollulionem.

Imprimeriede VBAVET DEStmcvet C"


rue de Sevres,37, S Pjris.
PRQLEC.OMENA,

NOTITIA, fllSTORICO-LITlEllARIA IN J. CASSIANUM,


Lipsis 1794,tom. II.)
(SchcenemanniBibliolh.

CAPUT PUIMUl} i siiam ipsomoderabaiur, et lum suo, tum scriptorum


A
Mtorum exemplis egregie confirmabat, licel fama
Vita Joonnis Cassiani. hisce- editis parta non omni Iabe carere potuit.
Vulgaris esl opinio, nixa auctoriiale Gennadii, Qiiiiinvis cnim Pelagiaiiorum strenuus essel advcr-
Cassianum ex Scythia minore, una ex provinciis s.irius, ea lamen super percalo originali et gratia
Thracix, fuisse oriunduna. Attamen recemiori acvo d gmaia aluit, quibus ipse haeresiarchas nomen cin-
fuerunt viri docti, qui argumentis haud conlemnen- sequcretur, quseque non leves in Gallia aliisque pro-
dis, prasertim ab amcenitate et feriiliiate, quam ipse vinciis motus et contra auctorem quidem Prosperi
in patria extollil, ilemque linguae Latince quam in calamum cxcitarenl. Nihilominus quidquid in aliis
«criptis prodit elegantia ductis, cnntendernnt, nata- haeresis speciem praeferrel quam maxime delestaba-
les ejus ad Galliam et ii) specie Proviiciain esse re- lur coronaviique gesta sua iinpugnatione acerrima
ferendas. Quidquid verum sit, ab ineunte sclale erroris Nesloriaui. Tempus quo vivere desieril, non
(naius autem creditur circa annum 55!) aut 560), in- liquet, sed non mullo.a vero aberraverit, qui cirea
certum quo pacto, apud monachos Palaestinaj, in a. 440obitum ejus coniigisse existimet
monasterio quodam, quod Belhleiiem audiebat, di-
vcrso illo tamen ab Hieronyiniano sjusdem nominis, B CAPJJT lf.
quod .-erius fuil exstruciuin, educatus ibique prhniim Scripta Joannis Cassiani.
religionis Chrislianae docirinis imbutus esi. Nactus 1. De Intlilulit coenobiorumlibri XII, ad Castorem
autem sodalem, quocum familiarissime vivebal, Ger- Aptensemepiscopum,cujus l.oratu sunt composili.
maniiin nomiiie , comerraneum eumdem, consilium Gennadius Iribuit in tres partes, quarum media
eum eo iniit anachoretas in cremo Scythi (n) cnsii- sen liber quarlus solus Insliluiiones continel;
tutos circumeundi. Susceptum est ardiinm hoc iter prima , iribui libris constans, de habiiu monachi ct
anno circiter 390. Peneirabanl ad interiora Tliebai- de canonico oratiomim alque Psalmorum modo,
dis et septem integros annos inter horridos illos qui iu monasteriis Mgypti tenelnr; teriia deniqno
sanclos exigebant. Quid? qmxl eodeui quo in mona- acto posierioribus libris comprehensa de originr,
sterium reversi erant anno (39"), deiiuo se profeclio- qualitale et remediis principalium vitiorum inscri-
ni Uli coiiiiuiseriinl et in tristi i.lo terrarum angulo bitur. Phoiiusduos libros facii, Institutionum alc-
ad annum usque 400 delituerunt. Judices ergn an rum, alterum de octo capitalibus vitiis iiiscripiiim ;
injuria ereniiue nomen Cassianus ferat. eainque divisionrm seciims est Guychius. Cassia-
Relicto ilerum deserlo, Cassianus cum sodali suo nus ipse non nisi itnum elcontiiiuum XII lihromm
Conslantiuopolioi proficiscilur, Joanni Chrysostomo C opusagnoscil, quod perfectam vilam monasiicam
adhiret ab eoque diaconi munere ornatur. Mox exemplis et prsceptis docet. Tempus, quo scripti
ubi ille a perditorum bominum lurba de scde «ua sint, accurale definire non licet. Id unum censen.
esset dejectus , ejus causa (a. 405) cnm legalione Benediclini Hisloria> litlerarim Galliai auctores,
Cleri ConsiantinopoUiani ad Innocentinm missus csl. scriplos esse anle Pelagianorum per lnnocenliun)
fcx illo vero lempore ad annum ferme 415, memo- et Zosimurn damnationem, h. c. ante annps 41?
ria ejus in ob.-curo esi. Suiil qui in Orientem rever- aut418.
iuin euin dicaut enmdemi)ue exisiiment cum Cas- 9. Collationet Palrum XXIV diversis temporibus
siano presbytero, qui a. 414 ab Alexandro Anlinchine inira annos 419 et 427 litteris mandata?. Decem
episcopo Romam missus fuit ad pacem intcr ulram- priores Leontio episcopo Forojuliensi et Helladio
qne Ecclesinm reconciliandam; alii lamen jam tum S. Castoris Abbati; septem sequentes llonoraio
Massiliain eum concesMSse puiam , ubi presbyteri mox episcopo Arelatensi; sepiem posteriores Jovi-
diguitate auctus est, etab eo ferme queni modo indi- niano et Minervio aliisque monachis inscri-
cavimus anno tam vitoequam docuinae exisLimatinne buntur.
fuit conspicuus. Inclaruit imprimis fundatis duobus, 5. De Incarnatione Christi adversus Nestorium libri
altero viiorum, allero virginum monnsteriis, quorum P VII, circa annum 430 exarati et Leoni tnm Dia-
disciplinam ad Palxstinae et .Egypti regulas compo- cono, post episcppo Romano inscripti.

(a) Sic ipse in Collationibusab iniiio. AJii Scytliice qiis: alias etiam Scetii, Scetica, Scelina, Seetiaea, tt
fegunt. Eremns erai juxla Maream lacum in jEgypto, Scythica, Scytiaca, Srythiotica appellalur.
PATROL. XLIX. 1
11 AD OPKIU JOAN.NISCASSIANIMIOLEGOJIFJSA 13
Falso Cassiano ascribuntur, De spirituali medicina A
i Dasileensis a. 1485, expressa iterum tbidem apud
Honachi seu DOJISmedica ad exihaniendos enirni Atnerbtfchiuma. 1497, et Lugduni 1516. Additxsunt
n/fectus, quam Godefridus Tilmarinus Caftiinsianus GoilqAieinis iii Vinetn a. 11491,recusa Bononice1521,
iu epistola quadum ad Joannem Gropperum archi- et Lugduni 1525, quaeomuia simul paraphraslice red-
liaconiini -S. Gereonis.. adColonjam Agrippinam, dila a DionyAo.Carlhusiano lucem viderunt Colonue
lamijuain ex Graccoa se conversnni rocilat. Pa>ticiila 1540. Llbroi VII c6ntra\Nestorium primtis, quanlum
«st brevissima , quam loiain inseruit Jo. Bapl. inemini, seorsim-extulii| Cratander Basileensis lypo-
Guesnay Cassiano illustrato lib. 1, c. 58, p. 188. graphus a. 1534, cujus exemplum repeiicrunt Pari-
Ejusdem farinsesunt Theologica Confetsio et de Con- siensesbibliopolaea. 1545 et 1569,idemque repraesen-
>lictuvitiorum el mrtuium. Alia commemorare taedel. lavit nolulis nonnullis adspersis a. 1572 Josua Sim-
Tiilemoniii conjeetora fnit Aela S. Victoris Martyris lerus. Dehinc prima operum collectioin offlcina Ben-
aimd Ruinailum olnna Cassianum auctorem babere, rico-Petrina, et una cum Joannis Damasceni operibus
cui tamen Auctores Histoiiaelitt. Galliacnon consen- a. 1559; ilerumque 1569, et tertio 15 5 excusa.
•tiunl. Coiididisse practerea fertur Gassianus, quae Desiderabatur jam vir doctus, qui parlim vilia,
nuncquidem noni-x-tai; BegulamMonasHcam.Paiere qOra? crebra non potuerat uon admittere in tali auctore
illud aiunt Benedieliiii modo laudati ex Castoris B ] liUrariofum mnnns, mss. atque ediiorum codicum
Aptensis episcopi ad Gassianum epistola. Sed hoc collatioiie et jndicio Sagaci eximerel, partim obscura
perperam ab. ipsis iradiium essecngnovimns.Conira et ilifliciliora elncidaret et de erroribus auctoris ino-
Benedicti vero Anianeusis teslimoniiim jam ab aliis neret; quamquam ipsa I brorum indoles non quein-
nionitum est, id haud novam et peculiarem Cassiani vis criticae artis gnarurn capere atque invilare poie-
regulam, sed excerptam quamdani ex diversis insli- rat, .'•eJ magis exspectai di crant viri inonaslicis stu-
lutionuni ejus locis conceruere. diis innutriti et alacres ad ca prOmovenda. Talem,
Crediliun a quihusd.im fuit, Cassianutn ot>era sua credo, reperisse sibi videbasur c.irdioalis de eccle-
non Laiino, sed Gracco idiomate scripsisse, eaque siastica litteratnra nieritissiinus Antoniut Garafa ,
posiea esse translata ; >ediii dudum erroris convicli ciirn Henrico Cuychio, professori Lovaniensi, poslea
tunt. Exstanl quideni Graeca quaSaatinC issiani apud episcopn Ruremondano, Gassianum commendaret.
Photium in Bibiioiheca cod, 197, seJ ex Latino con- Sed eodem tempore slin ulabat magni nominis crili-
ver»a, nec vero ex ipsis Cassiani libris, .-edquos in ciim et elegantioris doctrinx laude floreniissimum
compendiuin redegerat Eucherius Lugdunensis. Legi- virtim Pelrum Ciacconium presbylerum Toletanum.
mus euim apud Genuadium c. 63, Eiicheriuin com- ut eidem expurgandn rnaliusadmoveret. Uierque etsi
posuisse Epilointfn Latinam ex prioribus, IV libris C I posierior fortasse invkiis volunlaii ejus auctorilati-
Institutionum et VII prioribus Collalionum. Atque qua de ratione, qua parles ediloris ab iis adminislrari
«unc eliam Graeca ejusmodi ms. «npersunl in vaiiis., 'cuperet, obsecuti suni, et Ciiychtus no\am Cassiani
iiibliothecis, veluii in Caesarea,teste Lambecio, tomo ediiionem ad cot!ic<-sBdgicos cmendatam et notis
4Vpag. 167 (ed. Kollar. pag. 373 sq.].), ,el tomo commodis illustratam cmisil Antuerplx ex off. Plan-
V, p. 276 (ed. Kollar. pag. 582 sqq,); iiem Regia ei tin. 1578. Ciacconius vero recensionem, qnam ad ncio
Jesuitaruih Paris., ut Fabricius in BibUM. et Inf. Lat. inss. exemplaria Brb). Vaticanae paraveral, typis
ex Stmonii Censura ad Dupinii bibliothecam referi. descriptam non vidil. Obiit enimdiem supreiiiuin a.
Similia typis tradita sunt, quaesub Alhan isii noutiue 1581: illam vero ex auto^rapho ipsius excudi fecit
lerebantur a Monlefalconead Atlianasii Opera, <omo Doiniuicus Basa typograpltus ftqmunus.it. 1588, ni.-.i
11, parte i, pag. S56-386. forte annus 1580 pro vero uujus cditioiiis nat.nli lia-
Joannes RosweyJu* inter Vitas Patrum exljibet bendus, eademque .poslei novo titulo a. 1588 prx-
libruin ordiiie qnarium ex Severo Sulpicioet Joanne lereiite sit ornala. Cerie annus 1580 ascriptus est
Cassiano crmcinnaluin et in liiss. codicibus, quorum . epistolae deilicaloriae,iquam idein typographus prae-
isaud paucos ille coiisuluit, nmdo Siilpicio, modo Cas- fixit ad Gregorium XIII. Hlud saltem certo iude disci-
siano inscriptum. Amhigit ergo Jo. Bapt. Guesnay in D 1 mus, Ciaeconium ipsum aujiis aucloris edendi curam
. I, Eucberione liaec Epilome tribtii possit, an forle suscipere noluisse, sed lucubrationes suas cardiuali
td Viclorem qtiemdam Afrum, de quo Gassiodorus transmisisse. Repelita esl. Roniana cdilio Lugduni
;. 29 Institulionum scrifoit, ctim dicia Cassiani pur- 1606, et liornrn l<pLi; Guychianam singulatim repe-
jnsseet quantefuiMtent.addidUse^ refcrenda sil. Sed litam non inemini. Ex utraque vero facili raethodo
Jassiodori verba noii laiii epitoinen, quam expurga- tnram .c?ncinnavil Alardvs Gaxwus(GazH) nionaehus
linnein errorum signifieare videntnr. Vedastinus Alrebati (de l\Abbayede Sl.-Vaa&tdeVor-
dre de ?:t.-Benoti a Arras), secmus in plerisque Cuy-
CAPCT III.
Ediliones bpetum jbannls Cassiani. chiuiii, ita tamen ut Ciaccouium aliosque prius edi-
tos, immo eliam novos quosdain mss. codiees non
I negligeret. Addiditde suo Commenlarium perpetuum
Insiilutionum libros IV ei de causis et reinediis omniiim onliiium religiosis, praecipue vero Benedi-
riliorum octo priraum, si vera Irailit Fabricius, pro- ciinis ulilem; atque sic insiructa prodiit li:i'C editi)
ruderunl «fiUinasVcheiqrum a. 1181. Gerta efil'",;»!« ^'«j.ci a. 1016, III t.omjs in.8*. iiideqiicsaepius variis
13 NOTITIA HISTORICO-LITTERARIAIN JOANNEM CASSIANUM. 54
in locis et novissime Lipsiae 1*33 typis describi me- A J fine : Expliciunt, etc. Impressce Basilem per magi-
ruit. Sequunlur Annales singulqrum edilionum. slrum Joanuem Amerbach. Anno Domini M.CCCC.
SJECOLO xv. LXXXXVII. et subter : Deo gratias.
# 1485. Prima Basileensis ad singula verba est descripla
Basilece, in-fol. Cassianus de Institutis ccenobio- characlere Gothico miimto, inis columnis.
rum, origine, eausis et reniediis vitiorum, col- s^cuto XVI.
laiionibusque Patrum. In fine : Expliciunt viginli 1516.
quatuor collaliones sanctorum Patrum conscriple ab in-8e. Joannis Eremilae, qui et Cassia-
Joanite heremila qui el Cassianus dicitur. Impresse nusLugduiii; Vila et libri
dicilur, XII, videlicet: de Ccenobio-
Basileceanno Domini MCCCCLXXXV. ruin Iristiluiis libri IV, et de Gclo Viiiis capitalibus
Textum prsecedit regislrum alphabeticum rerum et libri VIII. Cat. Bibl. Bodlei. Aticlores
Hislorim Liit.
sentenliarum memorabilium, in quo ad libros et ca-
Gallice T. II, p. 224. apud Simonem Becilaquam
pita singula escitanlur. In aversa tiluli pagina legi- hanc editionem impres-
lur : Auclor quis ac qualis fuerit : quos libros : ad Lugdtinensem typographum
sam ferunt.
quos : et de quibus scripserit: commendatilia brevisque - 15-al.-
expositio in hanc seui.cnliam desinens ; Ut igitur Bononice, apud Benedict. Heclor; in-%'. Joannis
prmclari liujus viri (Cassiani) Opera lanta commenda' B ] Eremiie, qui el Cassianus dicitur, opus delnstitulis
tione digna ab omnibus legere cupientibusfaciiius ha- ccenobiorum, origine, causis et remediis
viliorum,
beri possint: v.uperin inclyta Basileensium urbe post CoHalionibusque Patrum. Cat. Bibl.
Reg. Paris. T,
accuratissimam eorumdem emendationem: arliftcio- I, p. 382, n. 772.
samqueet peru.ilem ei antea non visam dislinclionem: 1525.
singula cum inscriplionibus suis : in hoc ununi corpus Lugduni, per Jaeobum Myl.; in-8°. Iidem libr!
sunt collecla : elimalisque litterarum characleribus ut Sponsoribus Patribus Maurinis in Hist. litt. Gal-
liquido cernitur impressa: ad frugiferceartis impres- lice1. 1.
soricecommendationem: omniumque diligenter in his 1528.
legeutiumulilitaiem : Salvatorisque noslri Jesu Chrisli (In fine :) Haganooe(a), per Joh. Secerium, mense
gloriam el honorem: qui est benedictusin saicula: an- Martio, in-&°. D. Cassiani Coiistantinopoliiani dia-
no nativiiatis ejusdem MCCCCLXXXV. De eodem coni de Lib. Arbitrio Collatio. Octo plagulse lucu-
argumento versus hexametri sexaginia adjecti sunt lento cliaraciere Romano, ul Justitius duobus arinis
in secanda pagina noni ex foliis registri, qui inci- ante ihidem excusus, imprcssai. Exstat etiam in
piunt: Cmsarisimperio famulelur Rhomulus orbis, elc, Cat. Bibl. Reg. Paris. Collaiio hasc in opere iniegro
et desinunt: SermonesAbrahce: de carnis lege doman- Q l est vigesima teriia. Rescidit auicm editor, ut Patres
dce. Epigraphen faciunt hi dtto : Quos opus hoc librosi Maurini modo laudati monent, caput ultimum, ejus-
teneat cognoscere si vis. Et quid quisqae tenel: sub- que loco XVIIalia ex aliis Collaliouibus consarcinata
scriplos perlcge versus. substitui:, ut si juslum velis esse litulum, inscribi
Impressum est volumen typis Golhicis grandibus, debuisset, Tractatus de.Libero Arbitrio ex Cassiani
sed lenuioribus et acutis, 'binis columuis abs nu- Collationibus,prassertimXXIII desaiplus.
meris et custodibus. Plagulas signataj sunt; adsunt 1540.
etiam librorum lituli niajusculo charactere exarati in Coloniai, ex cfficina Melch. Nuvesianum: in-fol
summa ora, et lilterae initiales minutas in capitulis. Joannis Cassiani libri XII de Institutis caenobiorum
Id unum fere singulare in characteribus observa- et dc vitiis capitalibus, nec non libri duo Coliatio-
vimus, cwod syllaba is in fine vocum per coinpen- num XXIV SS. Patrum paraplirasiice redditi, studii
dium Iineserecias perpendicularis dcsupei- paululum Dionysii Carlhusiani. Adjccta est D. Joannis Climaci
versus sinistram inflexae cxarata sii. Eamdem ed. scala Paradisi, Laiine, ex inlerprelatione Ambrosi;
servabat olim Bibl. Ducis de la Valliere. Cxlerum monachi. Cat. Bibl. Bodlei. Paris. Reg. et Casa-
Fabricius in Bibl. M. ei. I. Lal. laudat editionem Ve- natens.
'
netam a. 1481, quam equidem lamen lanlisper interD 1542.
fabulas habebo, donec aliud fuero edoclus. Lugduni, apud Jacobum Giunla; in-%°.Collalione,-
1491. Patruni. Opus Joannis Eremilae, qui et Cassianur
Venetiis, in-fol. Jo. Cassianus de Insiilulis coeuo- dicitur, de Insiilutis coenobiorum, origine, causis et
biorum : et ejusdem Collationcs Pairum. Producitt remediis viiiorum, Collationibusqiie Patrum. Addii:
Maettarius T. I, p. n, p. 538, ex Bibl. Menarsiance : Auciotis vita. Cat. Bibl. Casanal. It. Cat. de la Bibl
Catalogo p. 19, n. 161. Exsiabat etiam in Bibl. de St.-Jacques, a Liege4788,-p. 190.-
Pinell. **iO*A.
1497. Basilcce, ex off. Henrico-Petrina; in-fol. Joann,
Basilecever Jo. Amerbach; in-i°. Joannes Cassia- Cassiatii opera al%uot cum S. Joannis Daniascei
nus de Insiiiiiiis co?i!oliiQrum,.elc^ut in prima. In' «PP- . ;'...;...
(«) Id est Haynce(Grossen-Hayn) in Saxonk Superiori, ul recle Benedictini: allayn, dansla Haute-Sm:
Ig AD OPERA JOANNIS CASSIANI PROLEGOMENA.j 1C
Jam pridem, nempe a. 1548 omnia ex eadem offi- A M. D. LXXVIIl.) multa conque«tus de sseculi
cina prodierant Joannis Damasceni opera, quam propter enormem in libris scribendis inipnipe-an-
editionem in hac esse recusam, haud inceruim vide- tiain libiorumque simu! proierviani ei coiruplelara
tur, tametsi illa Cassianum non complexa fuerit, nt infelicilale ; eam ob causam inter illos, quos Chri-
cx titulo illius in Cat. Bibl. Reg. Paris. ebvio T. I, sliana resp. Dominica tinece cultores habel, noifcon-
' p. 35", n. 382, apparet. lemnendamoperam navar<e,censet eos, qui veterum
1572. nm. codicum fide adjuti, in restituendis emaculan-
Tiguri, in-fol. Joannis Cassiani de Incarnatione disque SS. Patrum monnmenlis, iisque leyendis ac
Christi conira Nesloritim baereiicmn ad Lemem perdiscendis omne suum Mvdium collocenl. Quod ne
Ronianae urbis episcopum, libri VII; inter Scripla absque causa dixisse videretnr ad laude^ et commen-
veterum Latina de una persona et duab, nal. Chrisli dationem Patrum se coiiverlit, sed mox ad se re-
ediia a Josua Simlero, pag. 17 Additae siint Vita diens : Quoniam autem, ini|iiii, partim temporum
Cassiani et annotaliones in libros ejus a pag. 47. injnria el vetustate.partim scribarum oscilanlia, parlim
1575. etiam hmrelicorum insolemi temcrilale horum labores
Basilea', ex off. Henrico-Petrina, mense Septembri; compluribusin locis feedati et multis mendh respersi
111fol. TA TOT MAK. IOANNOTC TOTAAMASKHNOT B sunt, el multa passim loca in eis occurrunthiutca, dis-
"EPrA. Joannis Damasceni opera omnia,quacquidem torta, manca, confusa et veluti scopa; dissolulm;
exstant : maxima parte haclenus non visa. liem : idcirco danda est opera, ut ex vetustissimisoptimisque
Joannis Cassiani Eremitae non prorsus dissimilis exemplaribusmss. suo nitori et inlegrilati quam accu-
argumenti libri aliquot, quorum omniiim, lam hu- ralissime restituantur. Ea igitur res me quoque per-
jiis, quam illius eleuchum, versa pagina, singiiloi um movit, mihique persuasit operce pretium remque onl-
autem argiimenla in praefatione reperies. Accessit nibus divinarum litterarum culloribus, et cumprimis
Joan. Damasceni operibus, iiemque Cassiani, rerum monaslicceperfeclionisamaloribus neuliquam ingratam
ac verborura memorabiliuni, nec non locorum sacrae me facturum; si in repurgando illusirundoque Joanne
Scripturae, quae in liis explicantur alque allegantur, Cassiano aliquid operce collocarem. Quod ut facerem,
trigeminus index quain diligeniisMtne conscriptus. illuslrissimi aique amplissimi cardinalis D. Anlonii
Tiisunt omnia Cassiani, nempe de Inst. ccenob. Carnfoeauctoritas, quce muximi apud me mommti est,
1. IV, a fol. 903; deOcto Vitiiscapiialibus 1. VIII, a effecil.Is enim, datis adme exurbelilterisid sibigratum
fol. 932; Collationes PP. XXIV, a fol. 990; et libri el Chrisliana;reip. non incommodumfore scripsil ; et
VII contra Nestorium, a fol. 1259. Praefaius est quid in ejns aucloris recognilionefieri potissimum eel-
Marcns Hopperus Basileensis, epistola ad Tliomam C let, exposuil. Quid veroin.ea re a nobis proesitum sit,
a Planla episc. Curiensem seu Rhceliaeallae d. Bas. aliorum esto judicium. Itlud unt-tn affirmare aucleo:
Kalend. Angnsl. 1575; sed de ratione, qua in tra- quod si quis hauc nostram cum prioribus editionibus,
ctando auctore vel ipse vel superiores editores usi quas tum a Basiliensbus.ium a Lugduneiuibus paucis
fuerint, altum lenel sileniium. abhinc annis accepimus,cdmpururit(••m\\l,>antiquiores
- ' 1560. impressos codices, 'in quibus omnia pene mutila snnl
Romce, HI-8°. Jo. Cassiani ViioePairum ex cjus et imperfecia), novain hujusce scripioris faciem, no-
7ns(i(utiontbus Renunlianlium et Collationibus ex- vam formain, novumque cullum adhibilum [uisse de-
cerpttc : in Vitis SS. Aloysii Lipomani, tota parte n. prehendet : id quod ex prtefationeproxime subjerta el
1578. nolis castigatoriis ad calcem operis adjunclis mani-
Anluerpim, ex offic.\Chrislopliori Plantini; in-8°. festum evadei. Duplex nimirum est nolariim geuus,
1). Joannis Cassiani Eremiiae, Monasiicarum Institu- quibus pro eo, quem sibi ipse statuerat scopo, Cas-
lionum libri IV, de Vitiis capilalib. lib. VIII, Colla- sianoopitulatus est;aiiae, quas castigatorias *6cat, in
tiones SS. Palrum XXIV, de Verbi Incarnaiione quibus mss. variames et emendaiiouuin causas ex-
lib. VII. Nunc deinum post varias editiones ad com- ponit; his insaper odjeeta est Elueidatio vocum
D
plurium mss. fidem a non paucis mendarum millibus Grseco Latinarum , qua- in Cassiano passim occur-
incredibili labore expurgaii : id quod ex subjeciis ad runt, qnarumqiie sigiiificniio paulo obscnrior vide-
calcem castigaiionibus facile cognosci poterit. Ad- battir. Aliaecensoricediclpe, quas velnii antidota et
ditis eiiain ad quaedam loca censoriis notationibus, amuleta qnacdam contra Obscuriora iiliquut loca et
et obscurarum vocum ac sententiarum elucidatione, errores, lam in teriia decima , quam in aliis Colla
«nacuin duobus indicibus locupletissimis. Accesse- tionibus obvia esse voluil, digressiomim in-tar ple-
runt quoquc Regulae SS. Patrum ex aniiquissirno nius de singulis tractantJTenendum vero, quod lam
Affliginiensis monasterii ms. codice desnmptae. 0- in pracfatione loiiiis editionis, quam in admoniti<>ne
pera et siudio Henrici Cnychii sacrae lheologiae liccn- ad notas illas censorias profitetur et constauter se
liati (pcstea episcopi Rurenioudensis). affumare dicil, argnnientis ilem astruere niiitur, er-
Editor in epistola ad Hermannum comitem a Ren- rores istns non lam ipsi Cassiano. quam Collatoribus,
neborch EcclesiaeS. Salvatoris apud Utlrajectinos quos ille ita opinatos fuisse scribat, imputandos esse.
praepositum et arcbidiaconum, etc. (data Lovauu ex Quod reliqua attinet, capitum distinctionem a supe-
Albarum Dominarum monaslerio, Cakndis Mart. rioribus ediioribus receptam, quamvis rass. exeni-
17 NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA1N JOANNEMCASSIANUM.
plaiibus non omnino conlormem deprehendisset, .A ea notare non fuit consilium, in immensumenim vo-
non icmere tamen iuutare voluit, libros vero de In- lumen excresceret; satis sil hoc loco monuisse, lectio-
carnaiione uonduiu distinctos, in capita digessit. nem vetnstorum codicuin tanla a nobis fuisse reli-
Addidit indices, uuum explicataruin ah auctore SS. gione conservatam, nt neque eorum varielatem , si
seiitentiaruin ; allerum, iusignium ac memorabi- quando inciderat, neglexerimus (u).Prceter liccc
lium reiuiii. Grwcas voces, quibus hic auctor tibenler niitur, et La-
1588. tinas quasdam rudioribus consulentes,cdphubeliordine
Romm, ex typogr. Vaticana; in-8". Joaunis Cas- disposilas lalius estplanavinms,adduclis corumlocis ,
siani Ereniilae de lostiiutis renuniiamium libri XII, exquorum fontibus hausisse.Cassianitmexistimavimus.
Cobationes sancioriim Patruni XXIV, ab inniimeris TestimoniasacrceScripturw omnia diligenterconquisita
pcne mendis auxilio venisiissiiuorum codicum ex- in margine noiavimus; et quceerant ex LXX Interpre-
I urgai*-, et ,td suara iniegriuti-in resiiluiw. Adjeclae tum ediiione. autanostra vulgata aliquando diversa,ne
siinl quarumdam oliscurarum dictioiium inieipieta- forte viiiosa crederenlur, in indicis formam digesla
tiones ordine »1,habeti disposine : et ohsei vanones seorsim impressimus, quibus el Grwca, unde sunt
in loca auib<gua et ininus luta, qua- piuin leclureiu transscripta , conjunximus ex anliquissimo Valicance
offeiidere posseni. PraMere»imiices duo lestimonio- B biblioheccelibro et aliis venerandcevelustutisexem-
rum sacras Seripiuras, quae aCassiano <-elexplican- plaribus. Adjecimus el secundum indicem, locu in liis
tur, vel aluer, quam vulg.ua edino oabet, ciiautur. libris obiler explicuta contineiilem. Porro id quod erat
Ind' x posiremo reruin uieiiiorabilium. Accessit Re- ntaxime necessarium, adversus quasdam minus tritas
gula S. Pachomii, quaea S. liieroiiyino in Latiiium hujus aucloris sententias, quod antidotum sit exhibi-
sermnnem conversa est, inulto einendatior, quain tum, superiort episiola diximus. Scripsil quidemCas-
antea. sianus hortalu Leonh ' Pont. Max. luculentos libros
Tyoographus Dominicus Basa dedicavil editio- de Incarnatione Domini conlra Neslorium; ted eos
nem Gregorio XIIIPomif. Max.(fl585) cpistoladata quod nullum exsinrtl in Valicana bibliolhecamanu-
Romat Kalendis intercalarib. a. M. D. LXXX (15^0). scriptum exemplar, ad cujus fidem emendari possent,
Tam in hac dedicatoria vero, quam in prxfalione el ab instituto nostro, quo hominem vere religiosum
sua ad lectorem liunc laborem maximc opera cardi- informare studuimus, mullum distarent, omisimus,
nalis Anionii Carafae susceiituin ac perfectum esse addila regula S. Pachomii, etc.
significat. Quam quidem posleriori in loco declarat Haec ille, qui si Ciacconius fuerit, dolemus qui-
aperlius, dum codicis jam edili et Pelri Ciacconii dem, enm non, ut a praecedenii editore factum est,
manuscriptismarginibus aucti copiam ab eo sibi fa- C apcrte declarasse, quidquid muneris critici in Cas-
Clam e-se praedicat, ne ejus auclorilas deficerel, sianum a se c«llaium sit, intelligimus autem, eam-
cujtts ( C. Ciacconii) opera isle labor svsceptus esset. dem ipsi in ir.iciando Cassiano ralionem ab Antonio
Addit deinde, Pelium Ciacconium cardinalis lau- Carafaefuisse praescriptam, quam Cuychio placere
dali cohortationibus Cassianuin ab innumeris mendis sibi ille significaverat. Cujus summa qnidem eo ten-
expurgalum in pristinuin splendorem restituisse, no- dissc videtur, ui leclores de locis Pelagianisinuin
lasque addidisse, sed nomen ex modesiia profileri redolentibus monerentur. Idem enim,quod Cuychiiis
recusasse, sequeigitur codicis Ciacconiaui beneficio in nods censoriis fecit, hic per observaliones, ultimo
adjulum, Cassianum et emendatiorem et locupleiio- ioco anle indices exhibit is, praestare sluduil, loca
rem simul emiitere. qii"d multa Ciacconii manu de- omnia, quce Pelagianismi suspicionem generare pot-
nuo adjuncta reperissei, qtiae librum illustriorem sent, undecim proposiliunibustomplexus, quibus in-
reddere pussent. Sed ejusmodi augmenta, quaaspe- super paucozalicesententiw Cassiani piam imerprela-
ciose quidem ex utriusque editionis ( boc silii vult tionemdesiderantes, nulia ordinis librorum aut colla-
antiquiorum et nova-)comparatione lectores discere lionum ratione habita, adjiciuulur. Hasvero obser-
jubet, praeler Reguiam S. Pachomii nulla dcprehen vutioncsauiecediint annotalionum nomine explicaiio-
dimus. Sequiiur vero hanc praefationem aliera ad D nes vocum Griccartim, quibus Cassianus uliltir ,
lectores quoque inscnpta , quam quidem Ciacconii al'|ihabeticoeiiam ordine,sed uberioresaccrebriores,
esse, ex superionbus non obscure inielligitur. Igitur quara apud Cuychium, qui elucidationeshlns eastiga-
ipsa verba, quibus operam suam declaral, appona- lorias notis suis adjunxeral. Ilis acces-il etiam indi-
mus : Vaticana bibliotheca,iuquit, octo nobis anti- culus locorum Scriptunc sacrx juxla LXX versio-
quissima exhibuit Cassiani exemplaria, et ex his quw- nem laudatorum (b). additis Gracis, unde desunipla
dam emendalissimescripta, ex quorum collalione in- sunt, ex velustissimoVaticanmbibliothecmlibro et aliis
numerabilia loca suut in hac editione resiitula : sed correctioribus.

(a) Haeccinn verbis antecedentibus rolundo pari- qui in omniumtunc manibus versabanlur, imbiberal;
ler charactere exscriptis vix commode ab aliquo fil, ul loca qucedam(scd pimcipue ex Proverbiis, quai
coniiliari poterunt. fortassejam olim in ejus memoria insederunt) secnn-
(b) Cassianus, inquil, testimonia sacrce Scripturce dum eorum interprelationem cilet. Ea nos, majori ex
fere omuia ex vutgaia edilione adducit, quam mrlio- pzrle ab cdiis non animadversa, aut negligeuiius ca-
rem esse interpretationem et ad veritatem Hebraicam stigala, et si qua alia a vuigata noslra edtlione aliquan-
txpressamaffirmal. Verumquoniam LXX intervretes. lule.m cl:st-rei>ab:int, in intticis formam rcdeyimtts,elc.
19 AD OPERA JOANNISGASSJANIPROLEGOMENAi. 20
SJLCULO xvn. A aut reformando non mdgnopere laborandum existi-
1606. mavi, cum satis emendakimet enucleatumeum nobis
Lugduni, i»-8°. Joannis Cassiani de Instilulione reliquerint Cuycliius et Ciacconius, viri doctissimi e\
Renuntiantitim libri XII, Collationes SS. Patrum accttratissimi,qui hacin r,eslrenuam operam navarunt.
XXIV. Occnrrit in Cat. Bibl. MuseiBrill. Ex tilulo Contuli tamen cum aliqubt exemplaribustum excusis,
patet, repetitionem Romanse csse; id qttod Gazajus tummss., el subinde qumllamloca ab illis prmtermissa,
ctiam in praefalione ediiionis suaeconfirmat. aul minus expensa correxi, aut excussi, et adhibita
I 1611. eliam Dionysii Carlhusiani paraphrasi, lucem c.scivi;
Romm, typis Camerce Apostolicw; in-8°. Joannis quem lamen paraphrastem (salva tanli viri aucloritale)
Cassiani Eremitse libri XII de Institutis renuntian- nonnumquam ab auctoris menle, ac sententia aber-
tium, Collationes SS. Pairuih XXIV, libri VII de rasse submonui, lectoris interim judicio arbitranditm.
Verbi Incarnatione cum annolationibus et observa- II. Annotaliones fere perpeluas adjeci, quibus non
tionibus. Accesserunl Regtila S. Pachomii ; Regulae solttmvoces, et dicliones]quasdam Grmcas, barbaras,
SS. Pairum et S. Prosperi Aquitani liber deGratia aul mimts vulgatas elucidavi; sed el sententias quas~
Dei el liliero Arbilrio, et observaiiones in loca ani- que obscuriores, ilidem qumslionesllieologicasad mo-
bigua: omnia multo emendatiora quam antea ex- B nasticum instilutum speclantes, easque perutiles ex
cusa. Cat. Bibl. Reg. Paris el Bibl. Casanatens. occasioneoccurrenles,quanta poluifacilitale et perspi-
1616. cuitate pro captujunioruni examinavi: unde multi loci
Duaci, ex lypographia Baltazaris Belleri; in-8°, communesde rebus monasticisin vsus quotidianos ac
III tomis. Joaimis Cassiani presbyteri, quem alii familiaresdepromiqueaiit.Ingaiue inierim fateorsub-
eremitam, alii abbalem nuncupant, Opera omnia. inde adjutum me lum notaiionibus Cuychii, tum Ciac-
Novissime recognita, repurgaia elnotis amplissimis conii, quas proinde et ineis, publico bono consulens,
illustrata. Quibus accessere alia ejusdem argumenti iia inserui, ul tnmen suds cuique auctori acceplasre-
opuscula, quorum Elenchum sequens pagina exhibe- ferrem, nihil alienum niihi vindicans. Neque veromihi
bit. Siudio et opera D. Alardi Gazmi, coenobiiae excidil illttd Plinii ad Vespasianum scile scriptum;
"Yedasiini ord. Benedicti. Benignum essc, el ingenui plenum pudoris faleri,
Tomus seCundusduabus parlibusconstai, quarum per quos'profecerimus. I
altcra incipit a praefatione Collaiionis"XVIII, pagina III. Porro antiquos riitts, el instiluta veterummona-
'881, quaeest lituli ipsius. Uiriusque lomi elenclius chorum tum in officiisdivinis peragendis, lum in aliis
post titulum statiin hic compaTct. Insunt lomopriino:, exercilalionibusascelicis\curioseobservavi, et velul in
"deInsiitulis ccerfobiorum libri XII, cum commen- G tabuia depicta lectori diligentius inspicienda et conlem-
tariis et notationibus, Reguia S. Pacliomii olim a planda proposui : Ex quibus ilidem, tamquam locis
S. Hieronymo Latine trauslata: nunc etiatn selioliis communibus,anliquitatum monaslicarumsludiosusin-
et notis illustrata; Fiores Cassiani sive illuslrio- lelligat, quibus auetoribuset observaloribushujusmod'
res sententiae ex ipsius operibus collectae. Joannis rilus et observdntiwmonasiicm, quibtismaguapars re-
Cassiani de Christi Incarnatione lib. VII. Tomo al- gularis disciplinm continetur, quasipermanus tradiiw
tero: Jo. CassianiCollalionum PP. XXIV, commen- dd nos pervenerint. '
lariis el nolis illusiratao. Dionysii Canhusiani Do- IV. Verumillud pmcipuc speclavi, ci twc pottssi-
clrina Catholica CoIIalioni XIII substiiula. D. Pro- mttmriomineCassianome addixi, ulin gratiam, etvb-
speri Aquilanici Iiber de Gratia Dei et libero sequittmcommilitonumel' confralrum meorum,ordinis>
Arbitrio contra Coliatorem. R. D. Henrici Cuychii, inquam, Benedictini ccenobitariim(cui me Deus sua
episcopi Ruremondensis, annoiaiiones sive nolm gralia inscriptumvoluil ) plerasque, ac prwcipuasRe-
censorimad Jo. Cassiani libros. Statula duarum con- gttlas sanclissimiPairis noslri Benediciij quanlum in
gregationutn sive Capitulorum generalium ord. D. me esset, Deo juvanie, proul se dedit occasio, ex Cas-
"Benedicti. PetriCiacconiipresbyteri Toletani obser- siano explicarem, et compluresejus locos ad Cassiani
'vaiiones in Jo. Cassianum. Indices quattior, quorum " scripla, vehctad protottjpitmsiium referrem, ac rcvo-
'primus est locorum sacraj Scripturae secundum vul- carem. Unde liquido'apbaret, quanta cura, quam pia
gatam editionempassim in hoc opere explicaiorum; el solerli wmiilaiionesanctissimuspaler Benedicltisve-
secundus, quorumdam locorum secundum versionem ' teresmonachosimiiari studucrii, et eorumvesligiisin-
LXX Inlerprelum ; tertius, rerum et vocum quartim- sislere",suoque eximplo et inslilutione sttos cwnobilas
dam in lexlu Casstani occtirrentiitm; quarlus, in ad eoruhiimiiationempr\>vocare.
commentaria et nolationes. Prac-figiluret tomo se- V. Ad hwc senlentiasillustrioresCassianisimilibus
cundo D. Anselmi, Cantuariens. archiep., Carmcn senlentiis el elogiis SS. '.Pairum Basilii, Hicronymi,
divinum de vita monachoruin et Laus vitae niona- Augustini, Gregorii, aliprumquepassim illustravi, a
sticae incerto auctore. Praelerea, quid in hac posire- roboravi,et exillis noiinidlas selectioresel breves, vel-
ma edilioue allaboratum aul curaium fuerit quod utslelktfas z*lendidiores, in umiihcollectas,ct ordinc
?iiiiclemad sex momenta refert editor, jpsius verbis digeslas ad calcemoperis.seposui,quo et faciiius nic-
cognosccirdum dabimus. tnoriw nmndenlur a junioribits, et tcnaeiusinfiyanUir.
I. Primum quidem cle texiu Auctons repurgando, VI. Ad exiremum, ne quid lecloremin hujits vperis
21 NOTITIAHISTORICO-LITTERARIAIN JOANNEMCASSIANUM. K
decursure<:iorari vel offcndere,vel quovis modoin er- A pitula tit in prima nolis distincius est, quaecolumnis
rorem inducne possct , praier nosiras aimolationes, binis impressx sunt. Titulus adest duplex, prejo al-
eiiam alias observaliones,et censorias nolas tum Ctij/- ter, alter acre impressus.
chii, lum Ciacconiiadjungendas, et ad calcem ilidem 1642.
tuo ordine collocandas duxi, quibus ant dotis monltus Parisiis, apud Laur. Cottereau; in-fol. Joan. Cas
quilibel Cassianum deincepsinoffensopede percurrat, siaui opera omnia cum commentariis Alardi Gaxmi,
nihilque, quod ad operis perfectionemvel animi sui se- elc. Cat. Bibl. Reg. Paris. el Bibl. Jos. Renati lmpe-
curilalem pertineat, amplius desiderel. Quas quidem rialis card.
obtervaliones ditigenler iis prmlegendassuadeo et mo- 1677.
neo, qui non usque adeo in his versali, libros prmsertim Lugduni, apud Anissoniot; in-fol. }o. Cassiani
Collationum, aliosque utilissimos, et a SS. Palribus , Opera omniaex ed. Alardi Gazmi; in Bibl. Max. PP.
BenedicloThoma Aquinale,aliisqus, ut diclum etl, teri tonio VII, p.17 segq.
solilos, ulililer ac salubriter versare voluerint. Subjeeh SJECULO XVHI.
igitur notas suas singulis siatim capitulis , doclas 1711.
ubique et frugi plenas. Pracfalioneni praecedit ep - Parisiis, in-fol. Joannis Cassiani Collatio XIII, de
stola ejus dedicaloria ad Philippum CaverelliumC03-B Proi.ectione Pei; cum Operibus Prosperi Aquit. p.
nobii Vedaslini apud Alrebates tunc praesulem, dala 283 seqq.
ex mdeipsiusei p>'ceposititra S. Michaelis, appariljonis 1722.
feriis CI^. Pj. CXV. Addita cst etiam Cnychii prae- Francofurli, sumpt. Thomw Fritschii; in-foL Jo.
fatio. Utriusque tomi limen obsitum est carmiiiibus Cassiani Opera omnia ex ed. Alardi Gaxmi. Cat.
gratulatoriis ei anagrammalicis ad editorem , inter Bibl. Casanat.
quat;piiam niiuin in secundo toino , quod proprio 1733.
commentario instrucium est. Titulus tabula cx aere Lipsiw, apud Wetstenioset Smitlt; in-fol. Jo. Cas-
sculpla impressus est. siani Opera omnia cum commentariis D. Alardi Ga-
l(i!7. asaeiccenob. Vedast. ord. S. Bened. Quae editio ab
Lugduni , sumpl. Laur. Durand; in-fol. Jo. Cas- eodem denuo recognita , commenlariis ipsis terlia
siani VitaePatrum ex tibris ejus de Instilutis Renun- parle aticlipribus illuslrior reddita : novoque insuper
lianlium et Collationibus excerptm. In Herib. Ro- in libros d,e Incarjiatione, qui desiderabatur, com-
ttoeydi Vitis p. 563. menlario locupletata.
1628. Ut litulus oslendit, altera Gazaei editio accurato
Coloniw Agripp., sumpl. Ant. Hierat, in-fol. Jo. C I expressa esl; quod prclo Amsteloilamensi facium
Cassiani presb. Massiliensis de Institutis ccenobio- esse ex niiore lyporuin et insigni Wesleniano in ti-
rnni libri IV, etc. : omnia ex recogn. Alardi Gqzmi. tulo impresso colligimus. Charta tameri aspera est
ln Bibl. PP. T. V. part. n. et cruda.
1628. II. Versiones.
Alrebali, apud Jo. Bapl. ei Guilielmum Riverios, 1563.
sttbsigno Boni Pasloris; in-fol. Venezia, per M. Tramezzino; .n-4°. t Opers
Nova editio ab eodem denuo recogoita, et a men- di Cassiano Eremita delle Costitulioni et Origine de"
dis, quas irrepserant in priori, repurgata : commen- Monacbi, e de' Remedi e Cause di tuiti i vizi, dove
lariis ipsis tertia parte auciioribus illustrior red- si reciiano venliquattro ragionamenti de' nostri an-
dita : novoque insuper in libros de Incarnatione, lichi Padri ... tradotia per Fr. Benedetlo Buffi.,
qui desiderabatur, commenlario locuplelaia. Eremita de' Camald«|i di Latino involgare.i Cat.
Praeter ea , quae in tiiulo promissa smit, novo Bibl. Casanai.
etiam ordine singula sunl disposita. Sic post lnsli- 1663.
lutiones sialim Collaiiones cum Doctrina Dionysii Paris, chez Charles Savreux; ijj-8°. « Les
Carth. et Prosperi libro de Gratia sequnntitr. Post " Conferences de Cassien traduites en francois par
quae iu^erta suut Cmlestinipapw pro Prospero et Ui- De Saligny.i Cat. BiH. Reg. Paris. Eamdem ver-
lariq, de Gralia Dei epistola ad quosdam Galliarum sionem ab eodem bibliopola a. 1665 II tomis emis-
episcopqs, ilem Canones concilii secundi Arausicani, sam Cat. Bibl. Tellerianw, n?c non aliam 1682. Lug-
tirca lempora Leonis papw primi de libero Arbilrio , duni ap. Jo. Malth. Martinum H lomis, Calal. Bibl.
etc., eiD. Prosperiepistolaad Augusiinum. Moxrur- Casanat. Iaudant. Observant Benedictini Collatio-
sus po-t Cuychii et Ciacconii <bservationes legitur neiu XIII a traduciore justis de causis esse rese-
postremttmde Cassiani doctrina Annoiamentumexcer- ctam.
ptum ex Didaci Aivarezlib. i Disp. 2. § 3, de Auxiliis 1667.
divinw gratim et viribus liberi arbilrii. Tmn deinom Paris, chez Ch. Spreux; in-8°. i Les Insii-
libri VII de incarnaiione, Regula S. Pachouiii, Flo- tulions de Cassien traduites en fran$ois par Dr.Sa-
res e\ Cassiano usque ad Indiccs exhibentur exclo- ligny.t
sis ab hoc corpore, quae ex conieniis primae editionis III. Codices.
\u hic novo elcnelio desunt. Textusp r singula ca- IFic cos soluinmodo notarc licel, tjuos Ctigchlut
83 AD OPERA JOANNISCASSIAM inOLEGOMENA.i 54
Hiiliibuit, quippe qui non soiura non sibi f.is ese \ dereayitur, quw maxinte (inliquisecodicibuset schedt
i redidit lectores ceiare, ubi et quo jure a se texlus pendeat, in quibus per ai&iospltts duodecimdiligentia
iuutaius sil, quod non nisi omnibus.mss. exempla- quain maxima astidue veriatus sum et nactus suin Ta-
ribus consentientibus fecit, sed eliam ultro varias bularia sane quam luculenta iisque potissimum instru-
U-ctioneS,de quibus ipse statuere non auderet, alio- cla monumentis, quibus mpnaslerii S. VictorisSlasti-
111m judicii exercendi gratia apposuit. Sunt autem liensis ejusque patriarchie et conditoris S. Casniani
nuinero sex, quos describere tamen non sustinuit. initia fideHler el copiose explicala eonservantur. Qui-
I. Codex Affiiginiensisabbatioein Brabantia. bus iterh partibus sil auctior, facile est colligere ei ju-
II. Codex canonicorum regul. in Corsendonckin Bra- dicare ex cothmeiilarioruni, quos in lucem edere insti-
bantia. tuimus, accessione. Vilanl S. Cassianiet res prceclure
iil. Codex Betlileemilici monasterii cahonicor. reg. gestas vii ab hisloricis veteribusdelibatas el majori ex
prope Lovanium. parte ignbrdlas ex ejus shriptis /ideliler colleclas pri-
IV. Codex canonic. regul. in Busco Domini Isaac mo comihentario in mulla capiia descripsimus. Tum
prope Nivellam. atterum subjecimus, in quo apertissimeredarguitur in-
V. Codex Plantinianus. consideratissimaquorumdam temeritas, quw sibi lan-
Uiinam vero Ciacconiui quoque octo, quos contu- B («1» jus censendi et judicqndi de aniiquorum scriptis
lisse professus est, Vaticanot codices hoc saltcm usurpavit, ul ex ipsius Cassiani egregiis lucubrationi-
modo indicasset. bus, prmter ea quw S. Protper jiire refellit el erroris
IVi coarguit, magnam partem pro libidine aut indigne
Postremo loco nobis commembrandus erit liber, resecari voluerint, aut illius, quales nunc stint, non
eiijus seria quidera professio ea fuit, ut Cassianum etse reclamaverint atque suis ipsorum censuris vanis-
post omnium superiorum editorum labores, corre- que commentis in infimas vilium scriptorum dastei
ctiofem tandem, iocuplelioreni et auctiorem sisteret, redegerint. Allerum de ejus gloria cominentarium
sed cujus aucior nequaquaih eam , quaiii sibi spera- noco quodam modo veluii tummam quamdam operit,
bat gratiam apud doctos iniit. En titulum : S. Joah- rerum temporumqueordine servato, conlcxtum catci
nes Cassianus illustratus, sive Chronologia VitceS. hujut lomi1 (?)adjecimus,ul palam fiat in ore omnium
Joannis Cassiani abbatis, el monasterii S. Victoris ab quantis prw tdnctilate et doctrina virum proseque-
rodem Massilimcondili, primarim inter Occidenialia relur honoribus ac sludiis Ecclesia. Voluimus eliath
cainabla antiquitalis, ab anno Chrisli CCCCXX.Opera inusitaids vias ihdagare, irilas relinquere inlerprelan-
t;t studio P. Joannis Baplislaa GUESNAY Aqueiuis, di ejus tentenlias ex consuetudine aliorum Doclorum
iheologi e Socielatc Jesu. AccedilElenchus sanclo- C in explanandis emteris Palrtbus, nec metiendi eas i.t
rum, virorumqueillustrium et abbatiarum, prioratuum, quidam tndocii aul longiludine aul conltactione ora-
cellarum, ecclesidrum ab eodem monaslerio depen- tionis, aul ambiguitate, aut inflexioiie, aut immu.atio-
derilium. Item 'Onomasiicumrerum et verborum diffi- ne verborum. Constat opus diiobus libris, quoruin
c.iliorum in Commentariis S. Cassiani. Lugduni, primus capitibus LXIV EjjtgiemS.Cassiani, sive Ide-
mmpt. Antonii Cellier. 1652, tn-4°. am Vilw Relitjiosmproponit, alterde Gloria el Beali-
Cave vero ne quid simile illi operae hic exspectes, fudme ejusdem XXIX capitibus agit. Aique his in-
qiiam sub eadem epigraphe CliiffletiusnavaviiPauli- scriptionibus librorum satis menlem siiam decla-
110Nolano. Scilicei quae ad Monastcrium spectant, rasse videri auctor possit. Quae frugi in iis suni, ea
ea quidem satis bene se habent, ut ab auctore in ferme cominenlur in octo posterioribus libri priini
liis rebus diutissime versato et docutnentis vetustis capilibus, quorum lilulos hic apponamus. Videlicci
abiindante cxspectari potest(a).Sed quicde Cassiani capul 57inscribitur De Castiani scriptis.. Veraellegi
siia disserit, ingenii se ipsum ludentis figmenia sunt tiina Cassiani opera qum exstanl ? Capul 58 : Quwdu
i-l duduin ab omnibus explosa. Quaenova autem su- bia el spttria? Capul 59 :\Quo loco, tcmpore et idio
pcr Cassiani doctrina attulerit, oplime ex ipsius mate scripserh. Capul '601: Illuslratur Religiosa di-
verbis in'.elliges. Fateiur Guesnaius, operain ediio- sciplina eorumdem prmclaris Instilutionibus et exem-
iiim Cassiani nonlaudare, aniini esse ingrati; atta- ptis, et multum pietas publica promovelur. Caput 61".
uien nondum iia dignitati illuni esse rCslitutum, Collaiwnes publicatm Massitiw primum tum alibi di-
«piinne perire quidem tacite obscureque plura in eo vertis temporibus ingenlet excilanl animorummotut.
!:ene're Concederetur, et alios pra?'terea oculos et Caput B2 : An ille idem qui a suo fonte fiuxil Cattia-
manus p'6'slularet. Nunc ergo sperare se correciio- nut, docirinm ihteger ac \liturw purus ad nos ttsquc
rem multo, locupletiorem et aiictiorem quani us- pervenerit ? Quod cuntra JBaroniUmasseriiur. Caput
plam autca euni proditurum. Nam id videor posse, 63 : An aliquOt habuerit Cassianus oenevvlosac beni-
iiiquit, 111his controversiishaud temere profiteri, satis gnos intirpretes ac defensdres.Lbi longa series Theo-
meidoneumcenseritestem debere, quamquamdecmtero logorum recensetur, quse miiius caute a Cassiano
Henuitalemtneam nequeigndro, nequeinficior,quonia'm cnuntiata in meliorem pai-tem inlerpretari conat

\a) Wem paulo post auctor factus est operis, qiiod apnd eumdem bibliopdlam prudiit, 1657, iiinfoi.
Wilohimfert Massilia Gentiliset Sacra, et Lugduni
25 MtjEFATlO. HKNRICICUVCHtl. M
bunl, cujus quidein inlerpreiationis Fraternitatem A bus, qui non ubique Cassianuin ortliodoxa sapere fa-
Jesu ab orani lempore patronam sese exhibuisse teantur, intendit: Rationabiliter, inquit, debemusCa-
ronstat. Caput 64 : Errare Doctores Calholici possunt iholicorum dicta in benigniorem parlem quam possw
eitra hceresislabem. Alque hic finisest totiusejusdis- mus interprelari; hcerelicorumvero in odium eorwn
pulationis et dicae, quaiuinverbissupra allatisomni- perfectumjuxta ipsorum haresim mstimare.

PRXFATIO R. D, HENRIGI GUYCHII.

Nonest apiid me dubium ,. benevole et candide ma Collatione, sicut a B. Prospero observatum est,
lector, quin siudium hoc el labor quem in D. Joanne sed in aliis etiam subiude licet deprebendere. Nam
Cassiauo illustrando, et velerum codicum auclori- Collationis terliae cap. decimo Paphnutius abbas ita
tateabinnumeris mendis, quae vel scriptorum ac loquilur : Per quod manifesle probatur, et initium
typographorum incuria, vel alias ob causas irrepse- , nostraesalutis Doroinivocatione fieri, dicentis, Exi
rant, repurgando recognoscendoque exantlavimus : de terra tua : et consummationem perfectionis ac
apud complures, qui Auclarem hunc nostrum haere- puritalis ab eodem similiter tribui, cum dicit, El
licaelabis insimulant, improbabitur. Nam et Gelasius veni in terram quam monstravero tibi: id est, non
ponlifex dist. XV, cap. Suncia Romana Joann s quam lu ex temelipso nosse, vel industria tua poteris
Cassianiopuscula inter apocrypbanumerat. Et beaius reperire; sed quam ego tibi non solum ignoranli,
Prosper conlra terliam decimam Collationem, quse sed etiam non inquireuli monslravero. Et cap. 12 :
Pelagianae haereseosreliquiis pene tota respersa est, Nullus justorum sibi sufficit ad obtinendam jusii-
libellum edidit, cui titulum inscripsit, conira Colla- tiam, nisi per momenta singula lilubanti eidem et
torem. Verum sicut negari non potesl obscuriora corruenti fulcimenta manus suae supposuerit divina
aliquot loca, et errores, tam in ista tertia decima , clemenlia. Quibus licet adjicere ea quae iu conse-
quam in plerisque aliis Collationibus inveniri: quos quenlibus aliquot illius Collationis capitibus haben-
nos ad calcem totius operis annotavimus , el nc im- lur : et qux habet abbas Daniel Gollal. 5 cap. 15 ,
prudens lector in eos impingeret, censorias notas, et abbas Serenus Collat. 7 cap. 20. Quae omnia et
ac veluli antidota et amuleta quxdara subjecimus : his similia loca complura, cum ex diametro adver-
iiaconstaiileraffirmamus, hosnon laru ipsiCassiano, P sentur iis quaein terlia decima Collaiione de Christi
quam Collatoribus, quos ille ita opinatos fuisse gratia ChaeremonAbbas sensisse scribiiur, non pos
scribit, imputandos esse. Nam hoc in primis ipsa sura in animum meum inducere Joannem Cassianum,
cjus praefalio , quaeCollationibus praemiltitur, coar- qui, sicut libri deChrisli Incarnatione abillo scripli
guit: in quase non sua, sed SS. Palrum et anachore- lestantur, et in confutandis hsereticorum opinionibus,
tarum instilut» fideli sermone narraturum polli- et in stabiliendis et confirmandis noslris, summa
cetur. EapropterColialionis vigesimaecapile decimo, ingenii dexteritate pollebat, horum senleniiis etiam
posteaquam coinmemorasset deTheona abbate, quod inter se pugnantibus ac dissideniibus asiipulatum
divorlio abuxore facto ad anachoreticam vitam sese fuisse. Exiguamenim admodum recte judicandi facul-
traduxerat, ita subjecit: A rectore hoc primum de- latem habuissel, si hanc opinionum pugnantiam quae
posco, ut sive hoc ei placeat, sive displiceat, me in Collationibus cernitur, vel non advertisset, vel
quoquo modo a calumnia alienum esse concedens in ab ea sibi non cavisset. Accedit quod in bisce libris
suo hocfacto, aut laudet, aut reprehendat aucto- de Incarnalione Verbi, quossub finem vitae scripsit,
rem. Ego auiem qui non meam super hac re senteri' rogatus a S. Leone Romanaeurbis arcnidiacono, qui
liam prompsi, sed rei geslae historiam simplicinarra- Cassiano contemporaneus ac postmodum Romanus
lione complexus sum; aequum est ut sicut mihi de rjponlifex fuit ejus nominis primus, adversus Pela-
eorum qui hoc factum probant, laude nihil vindieo : gianum quemdamAnlioclienuin episcopum dispulat,
ita eorum qui id improbani, non pulser invidia. Quod sicut ex sexto el septimo libri sexli capitibus, et ex
etsi non passim ubi Collatorum recenset erruies 31 cap. libri uliimi inanifestum est. Cujus errores
admonuerit, omnem lamen errandi suspicionem a lectissimis optimisque argumentis ita insectatur et
tesustulisse videtur, quando se nonsua, sed illo- confutat, ut hinc liquido appareat ipsum Pelagiansu
rum quos loquentes inlroducit placita, ea qua ab eis sectae nequaquam patrocinatum fuisse. Nec feren-
acceperat fide narraturiim, in ipso totius opcris dum est, quod quidam illum a beato Clirysostomo
exordio promisit. Ut omiitam quod in ipsis Collalio- proplerhujusce errorissuspicionem explosum, able-
nihusfrequenterdissonae, discrepanles, etpugnantes galum, velejectum fuisse asserunt, prsesertim cum
de graiia Christi sententiae habenlur. Nam alii ex- nulla istius suae suspicionis evidentia aut certa do
clusa gratia pene omnia referunt ad liberum arbi- cumenta proferant: et ipse Chrysostomus quoque
trium, alii contra sic commendant gratiam, ut propter sui teinporis grassantes haereses liberi ar-
liberum arbitrium exclusissc videaniur. Quani seu- bitrii vires nonnumquam ita exlollat, quasi graiix
tentiariim cinilfadictioiii-mnon tantum in leriia deu- Ghri-.li iniquior fui.-se videaiur : qiiamqu.iiii secus
27 AD OPERA JOANNISCASSIANI PROLEGOMENA.| 28
res habeat. Quapropter cum incefta imnino siit A minlice recreati, in ejus praeceptionibns, institutis,
istius discessus causa, et cx fine sepiimi libri de et Collationibus perdiscendis, et ad usum applicnn
Incarnatione palam sit Cassianum, divum Chryso- dis omne suum studium collocaverunt. Reliqui an-
siomum uti optimum et probatissimum magisirum tem qui snb nomine Gassiani circumferuntur libri;
suum semper veneratum fuisse, temerarium esse utpote Theologica Confepsio, quaeei a quibusdam
censeo, sinistri et incerti quidpiam de eo snspieari. tribuitur, Pe conflictu vitiorum et virtulum liber,
Aut enim per ha-reticos ab Ecclesia Constantinopo- qui apud Dominicanos Leodienses Cassiani iniiiu-
Iitana, sive Jerosojyroilana lejeetus ejt, uj anctor latur : et si qui alii invenianlur, a nobis sunt prac-
est Volaierranus ; aut soliludinis desiderium ipsum termissi: lum quod apud Gennadium et Tritliemium
irapulit, ul in Narbonensem Galliam (in qua Sila non inveniantur Gassiano attributi, tuin quod illius
est Massilia) ignotam sibi proVinciam secederet, styluin non redoleaot. Sequitur, utexponam utro
ibique duomonasteria, virorum alterum, etalterum idiomate, Graeconean Laiino seripserit Cassianus :
muliefum corideref; aut deriiqiie propler studia in- nam et hoc apud qnosdam, propter Trithemii, ut
genuarum discipliniirum; et morum gravitatem, opinor, auctoritatein in qoaestionem verti video:
MassiJfam «orairiigravit : queinadrnodiim Romani quamquam hon magnopere laborandum sit in istius
quoqiie pro Attica peregrinatitone ad disciplinas ea- R quaestionis dissolutione. Nam ipse Cassianus in
pessendas Massilioticuni gymnasiura petebant. Us- praefatione Collationum suarum manifestiini nobis
que ad<?oenirrt in ea urbe moriim graviias ac matu- praebet testimonium quod Latino serrribne scripse-
ritas, set honesta stiidia floruerunt, ut Plaulus in ril. In ea 'Siquioem Leoniium pontificerii et Ella-
Casina, Massilienses mores lamquairioptimoselpro' dinm fratrem alloquitur In:haecverba-: Obtirieant
batissimos dixerit. Eadem quoque siudia et mores orationes veslrae ab eo qui dignos nos vel visu eo-
mirifice commendat Marctts Tuflius, com alibi, lum rum, vel tdiscipulatu ,: vfel.consoriio judieavh, ut
praecipue in orarione pro:L. Flacco : ctrjus haec sunl nobis earumdem traditionura memoriam ptanam, et
verba : Neque vero le, Massilia, praetereo, qnae L, sermoriem ad dicendum facilem conferre dignelur:
Flaccnm miiitem quocsiorem cegnovisti'..-cujns ego quo lam sancte eaSj lamque integre;qua«i ab ipsis
civitatis diseiplinam atque gravitatem, non solum accepimus explicantes, ipsos quodauimodo in suis
Graeciae,sed haud scio an Cunctis gentibus antepo- institutis incorporatos , et quod majiis est, Laiino
nendam juredicam. Quae lani procul a Graecorum disputanles elOquio; vebis exhibere possimus: Et
omniurii regionibus, disciplhiis, linguisque divisa, Collationis tertiae capite riuinio declmoV prriferens
cum in ullimis lerris ciriela GaMoruirigehlibus bar- illud Apostoli, Sufficienlia nostra ex Deoest; quod
bariae flucttbus alluatur'?' sic opiitnafum consilio gu- ^ iriinus Latine, inquit, sel expressius diei puiest:
bernatur, ut omnes ejus 1,inisiiluta laudare faciliiis Idoneitas nostra ex Deo esl. Quaniquam euim in
possint, quam aemulafi. Porro quam recte Cassia- commemorandis et cilan lis sacrae Scripturae sen-
nus-ipse ilte€hrisli gratia senSeiit, alia ejus opera lentiis fere sequalur LXXll Interprelum leclionem,
tesfarntur : in quibus riori qriid aliropinatifuerimV et multae-passim obscur* et Grxcolalinae voces in-
sicut in CollaiionibuS, s.etfsiiatn ipsiiis seritenliam ler legendnm sese oiTerant: quarum catalogum et
exporiii? id quod etiain in primis 'duabn^.censoriis interprelaiionem post finem totius operis adjunvi-
nolis a nobis annotalum est. fnier ea veco opera m rnus: quia lamen prope Massiliam, ubi etiamnum
quibus ex piopriaioqutlur- seritehtia, prarer Mona- ejus memoria celebris habetur, etnonin Graeeia, et
siicarum Constitulioniim iibros quatuor, el libros ad episeopos GalliaeLatinos scribebat, non alioqnam
octe de Vkirs capitalibus, septem illi de Verbi In- Laiino sermone, in quo iili versati erant,et in quo
carnatione libii sunt annunierandi. Hos enim ab ipse jam quoque prope Massiliolicura gymnasium
ipsoGassiano ediios et;conscriptos esse nemo addu- habitans tritus erat, uii debuii. Sed nequede inier-
bita-bil,qui illos diligewer lectitarit, etistndoratio- prete Gassiani umquam audittun est, neqiie ullum
nislHum eumprioribusejus operibus:comparaverit. hactenus Graecanicumexetnplar, sive scriptum, sive
Ut intcrim silentio prayteream-libros hos a Triihemio " excusum, quod nobisquidem videre licuit.in lucem
et Gennadio, qui illusti-iiim VirQr-umTndices-desCri- datum. Jam vero quod ad ipsitis Cassiani leclionem
pserunt, inler opera Cassiani numcrari. Priores attinet, eara nos ab inflnitis properoodum erroribus
vero libri hoc consilio ah!co scripti Csse videntur, ac mendis,,exicollatioile veierum ross. exemplarium,
m in iis viioepiae, feligiosae et monasticae cerlam et D. Dionysii Carlhusiani paraphr-astica transla-
qnaindam absolulamque formam posteris traderet, tione, quse multis in locis rnss. codicibus tonformis
digni idcifco qui numqtiani de mailibus maxime re- est, vindicavimus : quemadmodum ex casiigatoriis
Igiosoriim deponanlnr; propter sancta saiuiariaque nolis, quarum labulas post finem operis exliibemns,
qiia--coniinenl dograata et exempla. Cujus rei locu- aniinadyerlere- licet. Capitum pariitio, qtiae molifa
pfetissirnos testes habemus divum Benedictimi, Do- in locis mss. exemplaribns ab excusis diversa esi,
miniciim, Thoniam Aquinatem , Dionysium Carihu- Dionysianae paraphrasi fere consentanea est: nos
sianum, Ignatium Socielalis Jesu primum auclorem, lamen ai) ea distinctione, quae hactenus in impres-
i-a-tcrosque vitx sanclimonia et nionaslica perfe- sis libris invenitur, duximus non temere receden-
tiioiic insigniter claros : qui Auclori»hujui lectione dum fuisse : praeierquam quod libros de Incarna-
2lJ PIWEFATIOALARDI GAUEl. 30
tione hacfenus indistinctos, in capila digesserimus. A
4 lmnc nostrum eodem animi candore quo a nobis
His omnibus adjecimus duos indices novos ex uni- affertur, suscipias; eoque ad Dei honorem et Rei-
verso Cassiani opere a nobis colleclos: priorem, ex- publ. ac aniroas luae salutcra feliciter fruaris. Vale.
plicatarum ab Auctore divince Scripturae sententia- Lovanii ex nostro Albarum Dominarum monaslerio
runi; posteriorem , insignium et memorabilium re- Calendis Marliis anni 1578.
rum. Supetest, amice et candide lector, ul laborem

PR.EFATIO ALARDI GAZ^I (°).

Cassianum, ecce, totiescusum etexcusum denuo censuris, aliisque addilamenlis anxit et illuslra-
recudimus, et novo schemate nonnihil adornalum vit : quae Romoeprimum ediia (An. 1588), demum
rursus in htcem danius. Mirabunlur, sal scio, per- ex Lugdunensieditione ante paucos annos huc de'.ata
mulii: et alii quidem inanem operam, alii iemerita- accepimus (An. 1600). Quorsum igitur hocc nova et
lein foriassis incusabunt, quod post alias ediliones .r. lam proepropcra edilio? et quis eani primo aspeclu
adeo recentcs et vulgatas idem opus aggredi, et non snggillet, aut suspectam habeat, quae superiori-
velui actum agere, aut Sisyphi saxurn volvere vi- bus adeo recentibus, et lantum non a praelo sudan-
deamur. Nam, ut antcriores et antiquiores proeleream, tibus importtina se obtrudit? His acccdit quod et
ediJit (An. Dom. 1578) non ita multis abhinc annis Aucior ipse aliquibus fortasse vel suspeclus, vel
hoecJoannis Cassiani opera ex Plantini typographia minore loco habendus videri possit ob veterem illam,
a niullis mendis expurgata R. Do. Heinricus Cuychius et vulgatam de graiia Dei et libero bominis arbi-
theologus Lovaniensis, posiea episcopus Ruremun- trio controversiam,aliasquecausas non incognitas :
densis, additis etiam ad quoedam loca censoriis no- unde ipsura potius delitcsccre, quam toties in pu-
tatioiiibus perquam eruditis, nec non obscurarum blicum prodire forsilan expediat. Gur igiiur in eo
quarumdam vocum ac senteniiarum clucidaiionc, rursus cxcudendo el expoliendo tantus labor im-
quae passim muliorum manibus lerunlur et cir- pensus? Yerum aequioresspero judiccs, et c.ensores,
cumferuntur. Edidit el paulo post Peirus Ciaconius qui el Cassianum ipsum probe norinl, et quid in hac
presbyier Toleianus a Baronio (Mariyrol. 14 Maii) cdiiione prae cocteris praestitum sit, accurate cogno-
commendatus; eaque novis eliam notaiionibus, et verint. Quod antequam cxponere aggrediar, consen-

(«) Aniequam ingrediaris devotam eloquentis et iG quidem e( specie exleriori pusillus et brevis, et, ut
sancti auctoris hujus lecturani, quam lanli fecerunt illi dicebant de Aposlolo, praesentia inliinia et ser-
antiqui Patres, pra.-sertim Pater nosler Beuedicius, et mone contemptibili ; prae humilitaie animi, qua
scholoeiheologicajsoldivusTIiomas,ntcam numi|uam omnem sui oslcnlatioiiem fugiebat; sed menle ut
de manibus fere deponerent: non dubito qtiin scire fucto el scriptis (ut hic vides, lector) revera fortis et
avebis, lectorbenevole, quis illesit AlardusGazacus, gsavis, ut inilium ac primatum dulcoris in hoc ge-
qui lam luculentis Cassianum tibi illustravit com- nerc coinmeniariorum habeat fructus ejus,et ex flo-
menlariis. Huic crgo desiderio tuo saiisfactui-iis, rulento opificio (ibi exhiheat considerationes super
praeniitiere me posse reor non inepte illud Eecle- mel et favum dulciores. Fuil porro Alardus li-atrum
siastici xi : A'OHlaudes viruin in specie sua, neqtte naiu maximus, qui etiam in volatilihus coali fuere
spernas hontinemin visu stto : brevis in volaiilibusest insignes, et scriptis in lucem edilis illusires. Ange-
apis, ct inilium dulcoris habel fruclus illitis. Quibus linus Gnzaeus Soc. Jesu saeerdos religiosus, multi-
verhis non secundum faciem, r-eilsecundum friictuin plici doclrina et pielate pronclarus, sacra quoque
judicare nos monet Sapiens. Frons enim et species poesi celefjerrimus. Nicolaus Gazaeus, S. Francisci
prseclara saepe legii animuni viliorem : et Paulus alummis,concionibus pracclarisediliscommendabilis.
apostolus comra aemulos qui de ipso dictiiabant, Nosler autem Alardus, praa illis corpore cxiguus, sed
Quoniam quidem cpislolmgraves sunt et fortes, prw- et prae illis et pluribus aliis dulcedine scriptorum
sentiu auiem corporis infirma et sermo contemptibilis; eximius, ordinem S. P. nostfi Benedicti in monaste-
responih-re non indignum censuit, Hoc cogilel qui rio Alirebalensi S. Vedasti a lenera pueritia ingres-
cjusmodi esl, quia qualcs sumusverbo, per episiolas xv sus.ineoilem inculpatead annum oetatissu:e60 vixit,
absenles,tales ct prcesenlesin faclo (II Cor. x). Neinpe valetudine plerumque infirma, contra quam lamen
quamvis pusillus corpore, mngnificus tamenopere et fii-iiludine animi colluctans perpetuo in magni mo-
sermone. El pulclire hoc declarat comparatio Sa- rnenii studiis occupabatur. Nam et temporalium re-
pieiitis Ecclcsiastici. Neque enim aquila magnarum rum administratione non sinelaude in olficiis niajori-
alarum, nec phoenix longaavicvilae, nec tillaealiae btis versatuscst, el in medio administralionis illius
majores aves eam merenlur latuiem quam minima in dilectis erudilae conlemplaiionis sludiis, quanlum
volatilibus omnibus apicula, quoe Iructum creai ar- vix credi potest, incumbebat. In hac vero litteraria
tlficioso in favo, qui iniiium est et mensura omnis oceupatione dcfixum mors abripuit, cum prius ta-
slulcoris. Primum cnim in unoqiioque gencre, Philo- meu lectoribus benevolis haec ingenii monumenta
sopfio icsle, cst mensura reliquormn : et mel apicu- reli(jtiisset,quse eum luslraveris, opiime lector, bene
heideo hic dicilur iniiium dulcoris, quia mensura precare aniinae Alardi lui, el opta illi nt inier Para-
est omnium dulcium, ut merilo vox Graecanon so- disi incolas perpeluo guslet loniem asterni dulcoris,
lum iniiium verum el principatum dulcoris genuine qui libi hic velut apis argumenlosa favum htinc dul-
significel. Et nosler Alardus Gazoeus in volatilibus cium commenialionum esl operaius. Vale. (Prwmo-
(quo nomine conlemplalivas animas in rerum divi- ttilio editoris Lipsiensis.)
narum jugi spectilatione suspensas accipe) corpore
fcl AD OPERA JOANNISCASSIANIPROLEGOMENA. 32
taneum existimavi primum de Auctore, tum de opcre A j cipulatti el ordinatione postinodura. Nunc ut ordini
pauca praefari, quae tum ex ipso, tum ex aliis auc- et raiioni lemporum, ac reriim gestarnm , qua pos-
lorihus collecla non parum ad ejus commendationem sumus, insisiamus, nemini dubium e-se poiest, qo.in
inonii-nli afferaiil, ei lectoris animuin noiiuiilla an- Cassianus, anieqiiam in Chrjysnsiomidiscipulaium,
tiqnilalis el bisioricae veriiatis cognitione informeni sive diseiplinam i.oncedere.l,inulto lempore, vel ab
simul et oblectent. De Auclore inulia sunt in elogiis ipsis pueriiiaeannis imer nion;icho.sluni ./Egyptios,
virorum illustrium, quaepraefaiionisubjiciemus, ob- tum Palaesiinos versatus luerit, et prims tum reli-
servalu digna. Nomen ipsum et cognomcn, geuus, gionis ClirisliaiKi-, lum iuoiiasiicaeinsiiiulions ru-
urdo, mimus, diguitas, denique sauctitaiis liiulus diuientis ab eis imbutus, atque adeo mouasiicam
eidem a quibusdam aiiriluiius. Quae omnia ut or- vitam complexus , el monaclius effectus. Id eniin
dine prosequaiiiur, et luiiinihil elucidemus; in pri- ipsemel plurihus in locis di-ertissime Iradil : pri-
niis quoil ad nomenclaiurani altinet, prima ohser- muin in pni fatioue ad Castorem episcopum (cui
valio esi, usitatius hunc cognomine, quam noniine libios duodecimdelusiituiiscoeiK biorum inscnpsii),
a majoribus vocilari soliiiun. Nam Gennadius, et ubi inter alias causas cur ejus voto ac desideiioin
Casiodorus, aique alii nonnisi Cassianuin niiiicu- recohiiilis et enarrandis mnuacliorum insliiutis,
pant (Cassiodor. de Divin. lnstit. e. 29; Sigeberl. H qiiifi per iEgypium et Palaestinam ohservaii con-
anno 427): cnm lamen, atictore D. 1'rospero, consiet spexerat, niinus idonce ei accuraie tum temporis
appellaliun esse Jo.innem, proprio scilicei nomine; respondere p^sset, recuudam hanc affer' . Quodea ,
cognomento vero .Cassianuni : qua itidem nuucupa- inquil, qum a pue.ritianosira inter eosdemconstituti,
tione Tiitbemius atque alii usi sint. alque ipsorum incitati quotidianis adhoriationibus et
Se-undo loco in-cribilur natione Scylba : pro quo exemplis,vel ag<*retentavimus,vel didicimus, vel visu
Houorius Afrum nominal (Honor. Augustodun. I. de percepimus, minimejam possumusad integrum reli-
Eccl. Scr., in Cassiano); forte qma Scytbiam in nere, lot annorum curriculis, ab eorum consortio el
Africa siiam exisiimarit, qnara alii in Asia collo- imitalione conversalionisabstracii. Nec minus aperle
canl (Plin. lib. v. cap. 9, et lib. vi c. 17; Pompon. Collationis nndecimaecap. 1, ubi sic exorditur : Cum
Mela. lib. i. Vide Tabulas Ortelii.) Qua occasione in cmnobioSyrim consislentes, post prima fidei rudi-
plura de Sc.ytharum gente ac regione dicenda fo- menta, succedentibusaliquatenusincremenlis,majorem
rcul; veruin, iis omi.-sis quae niliil ad insiituli nos- perfectionis desiderare graiidmcmpissemus;staluimus
iri rationem attinent, ex ca sane nomenclaiura mul- confestim AZgyptum peiere\, ac remotitsima elian
torum lestimouio comprobata , conjecturam capere Thebuidoseremo peneirala, sanclorum plurimos, quo-
mihi videorfiaud improbabilem,Cassianum nostrum, C rum glonam fama per universa diffuderat, si non
opera D. Chrysosiomi ad lidein el religionem ca- cemulandistudio, agnosceudisaltemmvisere. Igitur ad
tholicam conversum, in ejus obsequium et disci- oppidum jEgypti, cui Thenhesusnomen esl, emensa
plinam concessisse (Baro. to. V, An. Chrisli 400). navigationepervenimus. Haec ibi. Rursus Collat. 17
Nam de hac Scytbaruin conversione per B. Joaunem (Cap. 2 et sq.) per nmlia capiia luculenter ostendit
Chrysostomum procurata et perfecla haec tradit quani fuerint solliciti Germanus cl Cassianus de re-
Theodorelus Ilist. lib. v, cap. 30 : Cum viderel, m- ditu ad suuni cceuobium, jel quam diligenler hanc
quit, gentem ScythicamdoctrinwArianw laqueis irre- illis curam exemerit abbas Joseph. Addit prowide
tilam teneri, moliiusest seduloinde eam eripere. Ad Cassianus cap. 51 ejusdem Collationis ha'Cve>ba :
quam prmdamcapiendam hancviam excogilavil.Com- Licel parum deinceps essemus de nosira promissione
plures qui eadem lingua loquebantur, presbyteros, solliciti; tumcnexpletoseple n annorum numero, spon-
diaconos, et leclores ordinavit, itlisque unam tribuit sionem nostram gratantcr \implevimus. Excurrentes
Ecclesiam, quorumopera multos errore lapsos Eccle- namque ad ccenobiumnostrtim, illo im lempore,quo
sim reconciliavit.Et cap. sequenti : Cum accepisset de impelrando ad eremutnriditu fiduciamgerebamus,
Scythas qiii Nomadw vocamur, quiqueproptcr Istrum elc, prislinam rediiUegrabiihusclta-itutem,tandemque
accotebanl, silienter quidcm salutem appelere; sed ad plenum acuteo noslrwsppnsionisctrnlso,ipsis quo-
habere neminem, qui sitim suam salutaris doctrinm que cum gaudio prosequentibus, ad Scyih cm xetrsla
fluenlisreslingueret, viros laborum Aposlolicorumimi- soiiludinisremeavimus.Ex quibus oumibus ciari-sinie
taicres conquisivit, eosqueillis erudiendis prwfecil. paiet Joi>nneni Ca^siauiup, cuin peoe puer es^el,
llacc iie. Quihus sane cum Geunadi aliorumque fidem Chnslianam et monastiien inter mmiaclios
lestimonio collaiis, el raiionis lancc perpensis, vix esse complexum, et niona-iicae nbedii-niiae legibus
esl ul qui-quam jure diibitei horum alierum adinit- asiiictum (Videnotationemadc. 1 Co//a(.ll), >dqiiein
tere, et ratum habere, SIIIICas-ianum e Siyihica coenobioSyrioe,quod alibii-xpressms vocat Beihiee-
gcnte oriunduin inter suos gemiles, opera et indus- milicum , id lemporis celjbi-rriinum : cujus enain
tria D. Chrysostomi, ul dicium est, luissc ad fidem alias supius nieminit (Lib. iu Inst. cup. 4, /. iv,
orihodoxam iraductum; a»i, quud majus esi, ab cap. 51), nec nou suaerenriiilh lionis , prolessionis,
eodeni cujus di-.cipulns effeclus fueral, ad conver- et insii uiionis inmiaslica: ibidi-m suscep-.ai. in quo
sionem suae genlis cum aliis presbyteris ac diaco- quidem cosuubio arciiorenj quaiiidam iniisse vidctur
nis fuisse ordinatum ac destiuatuin. Al de hoc dis- auiicitiain ei societatem cuiii Geriuano ejusilem pro-
55 PR^EFATIOALARDIGAZJEI. 54
fessionis et coenobiimonacbo, licet fortasse scniore A k etiarn ereinitacCassianns apuij plerosque oblinueiil.
ac proveciioie. Exquoillud conseculuin esi, ul vix Verum qua rationc (dixerit aliquis), quave orrasio-
bieunioibidem peracto, sive majons perfeclioiiisde- ue Cassianus cum s-uoGcrmaiio ex liiin longa pere-
sideno, sive aiia qu.ivisex cau-a , ut SS. patres et grinaiione iu Joaunis Cliry-ostomi potiiiam ac faiui-
anachoretas, liiui ^iryptios, tiiiu alios, in reniolis liaritaiein ilevenii, el inierejus discipuioscooptaius
etahdiiis locis degen.es, et sanciitatis lama celebres esl? Eisi nihil hic cerli compertum habeam, credi-
inviseriul, obtenia semorum licenlia, de munaste- derim lamen id duabus ex causis, vel ulralibet illa-
rio egressi ambo longain et perdillicilemperegiina- rum accidisse, vel quod de eorum sanciitaie ac rc-
lionem snnul iiiierini, et plerasque ^igypii, Scy- ligionis fervore cerlior faclus Chrysosiomuseosdem
thiae,alia-que solitiidinesperagrarinl, et cuni iiiultis ad seevocaril, ut eorum doctrina, consilio,etopera
ac sanclioribiis patiibus habiio familiari colloquio monachos quosdam Origenisias, qui his temporiius
et congressu de rebus divinis, ac saluiarihusprae- in Orieute varias turhas excitabant ( Baron. anno
sertim ad vitaeinonasncaepei feciionem spect.iiilibtis 403), ad saniorem meiitem revocaret : quod maxi-
magna animi propeosioi.e acdevolione coinuleriut. n>e in voiis babebat: cum e diverso Theophilus
Uudeei sciibendi Collationes Palrum ipsi dssiano Alexandrinus durius cum eis agendum derenieret.
posiinoduin oria occasi» simul et arguuienlum. ;g Unde siniultales et iuagua dii-sidiainter hos palres
Nihil eniin aliud Collationum vocabulo , qiiam faini- exarserunt : vel polius, quod iidem Germanus et
liares congressus »eriiioiiesque cuin illis patiibus Cassianus, cum eadem tempesiaie in vEgypio, nec-
habiios, saluiaresque insiilutiones privatim ab illis nou Pala-siina, duae monachorum faciiones, ptua
acceptas voluit imeltigi. Et haecquidem ex niullis Aiilliiopomorphitarura et Origenistarum, ninluis
Coliaiiouuin locis ceria et iudubitaia redduutitr. odiis ei aliercationibus dccertareni, neforte in hanc
Nam Collalionis primaec. 1 dehac peregrinalione, vel illam partem declinantes, in errorem abduce-
et Genuaui i!lius imlividua socieiate ita scribit : renlur : et quemadmodumApostolusait (Gal. n), ne
Cum in eremo Scythi, ubbatemMosen, etc, insiilu- in vanum currereut, ant cucurrissent, suae fidei et
lioneejut fundari cupiensexpetissem una cum sancto salnii consiilente» ad B. Chrysostomum patriar-
abbate Germano, cum quo mild, ab ipso tyrocinio ac cham, ut pracipuum Orienlalis Ecclesiaedociorem
rudimentis mililim spirilalis ita individuum deinceps et veri'atis antesignanum confugerint, a quo huma-
conluberniumtam in ccenqbio,quam in eretnofuit ,jul niter excepli et in catholica doctrina confirmali,
cuncliad significandamsodalitaiis, ac propositinostri deinceps in ejus obseqtiio, et disciplina pcrsevera-
parititatem proniiniiareni unam mentematque ani- rint. lit se res habeal, certe Cassianum D. Chryso.
ipam duobus inessecorporibus, parilerque ab eodem C siomi discipulnin exstitisse non modo Tritbeinius
abbaie (-cili-et Moyse)wdificaltonissertnonem [usis aliiqne tc«lantiir : sed ei Cassiantis ip-emet ingenue
lairyiuis ambiremus,etc. Riusu» Collationisdecimae agnoscit.ac prolitelur; immo quidquid ipse scirei,
sexue c-<p.1, perciiiiciantiabbati J<><,epli
uuiii fraires eidem liheraliler acceptum referi sub finem operis
germani essenl, responderuiil : Non carnali, sed de Iiicamaiiorie (Lib. vn, c. 51), ubi inter alia de
spiritali fraernitate se essedevinclos, et ttb exordio Cbrysostiino praeciared cia : Ille, inquit, deniqueipse
renunlialionissttmtam in pureyriitalione,q.m ab utro- vobis etiam hmc,quw a me scripta sunt, commendet:
que fueral oblenlu militim spinlatis arrepta, quam quia hmcquw ego scripsi, ille me docuil, ac per hoc,
in ccenobiisludio individuasemperconjuuclionesocia- non tam meiimhoc quam illitts esse credite: quia rivus
tos. Coliationis undecimaecap. 1 nai rant de coeno- ex fonie conslat, et quidqttid pulalur esse discipuli,
hio Syriae (illo nimiruiu BiHhleeiuitico)in quo de- totumadhonoremreferri conrenitmagistri.H;ec,el alia
gebani, ^Egyplumpetnsse , ac remolissimam Tlie- adConsiantinopoIiianosmagiiacum laudeCassianus,
baidis ereuiiiiiipenetrasse, atque inde in ulterioribus quibus memoriam sui raagistri Clirysostomi graio
jEgyuti panir.us plurimos patres convenisse aut admodum acpropenso animo prosecutus est.
saluias-e. Denique cjusdem Coilationis capile5 haec Sed jam ad quartum , qui in proedictiselogiis ei-
ad abbateni Clieremonein Germanns ille suo et D dem ascribitur, ronorarium, liiulum veniamns;
Cassi ni nomine : Debethocsatiem labor tanti itineris diaconii, iuquam, sive diaconatus. Qiiem enim cum
obinere, quod huc de Belhleetnilicicornobiirudtmeulis, sua genie Scythica per salutarem el orthodoxani
ins.ilulionisVrsireedesiderw, et profectusnoslri amore doclriiiam pius il e paier in Christo for e geiiuerat:
properavlmus.II >ciile. Qu nluni \cro leinp>>ris inhac vel cene, ul sapiens ni:igister in discipiilum el
lani loiigiiiqua profeciione traiiM-geriiii, etsi certo duitrinae suie nlumnuni allegerat, eumdom, m eii-
di-fiuiiinoii pos-.it.qiiudiiusquanirepi-rialur i-xpies- seopus, dgnum hoeinnnere ac ministerio judicavit.
SIIHI,lamen cx co quod Gllaliono 57 Cap. ull. pro- Id , pr.i-ler Gennadiiac Tritheinii asscriiones, Cas
fii>n!urse iu s la Tlieba dis r>g one et n-eiiio sep- sianus ipse sihi stralnlahinidus agnoseit loco snpra
lenniimiexpievisso,cnnseiiianeiiiue-t nnii uiodicuin ctato, uhi se ad"ptatuin a bcaiissimae mein nae
len.poris si>aii,ni rcliquaeperegriiiaiioni Iii>s«uim- Joanne in iniuisteriiim sacruin, atque olilattim Deo
pensiim;.iii iiilium nnn si>, «<ipro laiu diuiiui cl commcmorai. Idemque confirmat Theodorus diaco-
t>ilamiicsconliuiiat.i anaclioiYiuriimei ereiiiilaniiii nus Rom. apud Palladium in dialogo. Quidni vero
consueludine, cousortio, el cohabilatione tilulum hic etiaui aliquid aiuplius auUiinemus, et duni Cas-
S5 AD OPERA JOAMiS CASSTANIPROLEGOMENA, 36
siarium a Joarine patriarcha Constantihop. diaconum 1k Ex his, credo, Tacile aniriiadvertis, lecj.or, quara
ordiiiatuiri audimus, nori modo diaconii ordine ac inanis ac futilis sit quorumdam opinio , qui Cassia-
rcmriere initiatum , sed el arciiidiaconatus dignilale num a D. Ghrysostomo diaconuni ordinatum^ deinde
auctuih, cumulalumque sentiamus? Cur enim nbh p.ost aliquot annos expulsjim et ablegaium fuisse
ctiam subdiaconus ab eodem diceretur ordinatus : scriptis prodiderunt, nulli. hujus suipicionis aHata
iiisi ufdiacbnus antonomaslice, i.d est, archidiaco- causa vel probabili argumjiiito, praesertim cum nul-
rius, seu primus inter diaCOnos inlelligatur? Non lus velerum ser^ptoram :Jispc flfltam Casgiano inus-
enim; iit hodie, sicolim Ecrtesise usu receptum fuit, sisse legatur. Djc.ant, pbseirp, quando huncabipso
ut archidiaconi niunere fungerenlur presbyleri : sed expelli coriti|eril, qui ,eti im post ejus exsilium in
ex:toto diacoribrum ordine ac numero paucissimi, ejus nbsequie pcrseyerassc cpgnoscitur, et pro eo
iique aptissimi deligebantur archidiaconi, qui epi- legatione functus ad Ipn )centium pontificera? qui
scOpOjsive pontilici, veluioculi capiti, proxime de- ejus' defuncii memoriam lantislaudibuset encomiis
servirent, et ^pro eo diligentius in domp Dei excu- extulit? qui e.liam multjs post ejus obitum annis,
*arent, ut iii BcClesia Romaha celeberrimus mariyr fam proeclarum edidit suae erga eumdem propensio-
ac levita Laurentius, iii Valeniina Vincentius, et nis ,et observantiae tes.tjinonium, ut nullam penilus
Tecentiore memoria, irt Ultrajectensi Aldcbertus, in B ; vel tenuissimam reliquerjt alicujus siinuliatis sus.-
aliis alii fecisse legunlur : qtii si ad sacerdotii ho- piclonem. V.erum hujus .jrroris occasionem scile
norem promoli fuissent, diaconi aiit archidiaconi observavit c.ard, Baronius ex eo manasse, quod cum
•esse aut dici desiissent. Hujus certe dignitalis, sci- pro Joanne Chryspsj,pmo Cassiajius cum ajiis ejus-
licet atchidiacoriatus, praerogativa, caeteris ilem do- dem Eccl.esiaeclericis fuisse reperiretur. expulsus,
libus, ac virtutibus eidein accedentibus, id demum eumdem a Jpanue ipso exp,ulsBniper incuriam, aut
conseciitus videtur Cassianus, ut inter primarios oscitantiain existimarint; cuni pon ab ipjsp, sed pro
Ecclesiae Conslatitinop. dericos deligeretur ad ob- ipso,'et .ejviscausa iupcc.tntigerit cum. aijis extor-
eundairi pro Chrysosloriio Tegationem. Ctijus rei rerri fiei-UV(e,ruinadaljia ^rjpgrediamur-, ^erfunctus
tesiis locupies idem ille Theodorus anliquus' scrl- ea legat.i.oneCassianus ?qpid..deincepsegerit, quo se
ptOT, qui inier alias iegationes pro eodem Chryso- verleril tanlO/parepte et palrono suo-Chrysostomo
stomo in exsiliuin acto ab Ecelesla Cbnstaniinop. postmodum prbatus, .Barpniuspaucis veriisitaperr
ad Innbcehiium pontificem hom. missas, hanc Ger- sfrinxit : JPo.s(hmc, Cassiwus profeclus AnJEgyptum
mani presbyteri, et Gassiarii diaconl legationem ibi monaslicqmvitqmexcpUm cmpit,indeque scribendi
quarto loco describens, ita orditur : Posl Palladium CollalionesPatrum hausil argumentum. Exslat Isi?
Germahuspresbyter, Cassianusque diaconus, viri ma- •Udori Pelusiotm ad Cqssiantm epislola, cum aggressus
gnw retigionis, lilieras, ab omniclero Joannis altule- essei vilam monaslicam profileri, qua eum in primis
runt, continentes Ecclesiam ipsam tyrannidem perpes- sibi coercendamesse linquatn admonuit. Ita Baronius
sam fuisse, episcopoper vim militum ejeclo, et in ex- eo sermopis siylo ,usus., quasi indicarc yelit Cassia-
silium -misso, elc. Sed et idem Innocentius pap.a num tura demum post legalionem pro Chrysosioriio
ejusdeitt Ecclesise Conslanlinopoliianie clero ac obi,lam prqfect.uriijn ^Egjjptum, vitam monasticam:
popiilo rescribens, ita exorsus est: Ex lilteris cha- excolere ac profii.eri cqepisse. Quae senientia, vel
riiaiis vestrw, quas per Germanum presbyterum, et opinatioita praecise accepla, *t nullo alio auclore
Cassianum misistis, elc. De hac porro legalione, et nixa, cum verbjs ipsius Cassiani stare nequit, qui-
legatorum altero Cassiano diacono nuncupalo agens bus ipsum non modo ante legationem, verum et
Baronius : Est meniio, inquii (Vbi supra), de Cas- multo anle omnero Chryscjstominotitiam et consue-
sianoin litterii lnnocentii papw ad clericosConstan- ludinem, imnio ab ip4s pueritise rudimentis vitam
tinopolilanos: quemquidem Cassianumillum pulamus, monasticam expoluisse.i eamque luiu in ccenobio',
cujus sunt Coilaliones Palrum. Nam et Gennadius tum in eremo palam pwfessum esse superius luce
hunc eumdem a Joanne Chrysoslomo diaconum ordi- meridiana clarius ostendiinus. Verum fieri potest,
natum tradit : adeo ul qui aslruere veiit hunc Cassia- " et proclive admodum esl credere, Cassianum abso-
num diversum esse, duos necessehabeat, ul afjirmet lulo legaiipnis officio et B. Chrysostomo, ut diclum-
Joannis Chrysostomi, ejusdem nominis et tmmeris est, papl.o post defuncio, jmcerore animi, et rerum
fuisse discipulos, nohiiheCassianos, eosdemquedia- humanarum taedio affe.ctun; -et prislinae consuetu-
conos. Haec Baronius, unum, et eumdem Cassianum dinis et consortii SS. Piilrum in ejus prascordiis
pro Chrysostomo legatum el Collaiorem esse confir- reviviscente memoria ac (lesiderio stimulalum, rur-
inans. Quihus addo, pari argumenlo, non tantum sus ^Sgyplum et Palaestinam repeiiisse, atque ibidem
duos Cassianos, sed et duos iiidem Germanos pres- inter monachos vitara rnonasticam excoluisse, et
byleros «ejusdem Chrysostomi discipulos et coaeta- dpctrinam ineunte aetale perceplam altius animo
neos; ialioquin admitti oporlere, alterum videlicet imbibisse, ac memorioBccmraendasse, quam postea
Cassiaiii iiiius pro Chrysostorao legatij alterum vero liiterarura monuinentis conslgnavit. Quo quidem
nostri Gollatorisin illa peregrinatione et professione speclasse credendus est I aronius : qui lamen haud
monastica socium et colleganj; quod nulla velerum facile excusari potest, quqd id ita expresserit, ut
aucioriiate aut memoria suffragante quis admittat ? lura primum ccepissesigniiicace videalur. Quod au-
87 PRJEFATIOALARDI GAZJEI. 58
tem ad illam attinet Isidori Pelusiota; epistolam, qua A pagandoe, et salulis animarum procurandae, studio
Cassianumde frenanda linguaelicentia serio admo- vehement:us inardesceret, muliosqueutriusquesexus
nuit, eam quidem ad Cassianum nostrum mona- Christianos iis in locis ad Evangelicaeperfectionis
chum scripiam esse cuinBaronio seniio : prxsertim semitam insistendam tuin verbo, tura exemplo ad-
cum constet Cassiano coaetaneum, et ejusdem ma- duxisset : apud Massiliamduoimonasteria, virorum
gistri Chrysoslomi discipulum fuisse illumIsidorum: unum, alterum roulieruin condidisse, ibique regula-
iioo lamen eo lempore et aelate, qua vult Baronius; ris ac monaslicaedisciplinae stabiliendae, et ad po-
at inulto ante, cum adhuc juvenis in eoenobio illo steros transmitlendaepraeclara, el solida jecisse fun-
Bethleemiticoageret. Nimis enim indecorum et in- damenia , iidem illi auctores sunt. Unde et nomen
congrnum fuisset Cassianumjam aetate provectum, abbatis ac ccenobiarchoedeinceps illi merito indi-
et tam officio, quod sub Chrysostomo gesserat , tum fueiit : nisi quis ad priscum morem referre
quam adeo houorifica legatione ad summum ponti- malit, quo soliii anachoretaeseniores, aut sanctiores
ficem habita, clarum et illustrem, immoet religione voce Syra abbw, velLatina patres promiscue appel-
conspicuuin,sileniii,ct coercendaelinguap,ad insiar lari : quomodoetCassianus suum Germanum abba-
puerorum , admoneri. Quod ex ipso eliam episiolae tem passim nominat. Neque vero praetereundumhis
comexlu quivis facile judicabit. Caeterum qua ex R •* afline ei conjunclum, nec minus honorariura domni
causa vel occasione Cassianus ex j-Egypto vel Pa- vocabulum, quod epistolaeCastoris praefert inscri-
laestinalandem in Gallias transmearit, et Massiliam plio : Ad DOHNUU Cassianumobbatem Massiliensem.
Gall ae Narhonensis nobile emporium appulerit, Hanc euiin vocem etsi minus Latinam, tamen a
eisi a nemine proditum sciain , opinor tamenid ejus multis saeculis in Ecclesia usilatain, eamdemque vi-
temporis calamilali, ct haereticorum improbitati ris clarissimis, ac subindeetiam sanctis, tribui soli
ascribcndum. Anno siquidem incainaiionis Donii- tam, proeter istiu? epistolae testimonium; praeler
nic.-eil6 contigit monastcriumillud Belhleemiticum, anliquissimas iiidem EcclesiaeLitanias, quae sum-
in quo Cassianus monasticam vitam professus fue- mum poniificem domnum apostolicum appellant,
rat, a Pelagianis invadi, diripi, ac propcmodumde- multa suppeiunt alia veterum Pairum testimoni».
vastari, counivenle Joanne episcopo llierosolymi- Priinum Evodii episcopi Uzalensjs in libris de mira-
lano, in odium, ut credilur, D. Hieronymi adhuc culis S. Slephaui apud D. Augustiuum, ubi S. Pro-
supersiilis, ul refert Raronius in Annal. Qua de re tomartyrem saepius domnum Siephanum vocat et
exstant liliera3lnnoreni.papae.id eumdem Iliero- domnum meura Uzalensem, primarium ejus loci vi-
nymum. Quariim occa'sioiieturbaruin perquam crc- ruin inteliigens. Alteruin D. Benedicti c. 65 Regu-
dibile videiur Cassianum ex longa ilia peregrina- *- lae, ubi de abbatis appellatione ita staluil: Abbas
tione reversum, cum illic tulo ac quiete consistere (quia vices Christi ogere creditur) LOH.NUS et IBBAS
non licerel, Gallicanas partes appeliisse, ac demum, vocetur, non sua assumptione, sed honore et amore
Deodisponcnie, apud Massiliampielattsac religionis Chrisli. Tertium Gregorii Turonensis, qui lib. x
sedeni ac doiuicilium elegisse. Atque hinc obor- cap. ull. de S. Marlino loquens : DomnusMartinus,
lam suspicor quorumdam opinionem, qui Cu&sianum inquii. Quartum deniqiie Gregorii Magni, qui al:-
ab HierosolymitanaEcclesia ab haereticis ejecium in quolies in suis epistolis honoratos viros , et fenii-
Massiliamiransiisse scripserunt. Quod enim npud nas, domnos, et donnas vocal. Unde apparet vetere
Massiliamresederit, ibique mullo deinceps tempore, usu loquendi vocem Dominuni tribui solitam Dep
et ad finem vitae demoratus fuerii, non inodo Gen- lantiim, ut propriam : domnumvero, ut communein
nadii ac Trithemii clogiis manifesle declaratur : sanclis, vel clarissimis viris, ui u episcopis lantum,
sed et ipsius Cassiani, nec non D. Prosperi (estifi- sed aliis inferioris ordinis.: speciaiim lamen abba-
catione cerlo certius comprobaiur. Nam ipse-qui- libus. Ita enim Christianaemodcstiaeac simpliciiati
dem tum in praefationibus, lum aliis in locis haud congruere jam olim visum est, ut ob reverentiain
obscure indicat se jam in occiduis Galliarum parli- diviiiin majestatis, cum de Deo passim dicatur :
bus, etGallicanis provinciis agenlcm tam Institutio- Hwc dicit Dominus, et similia : solum Deum Domi-
nes, quaroCollationesscriplis mandasse, easque plu- num ; homines vero honoratos libeniius domnos,
ribus episcopis Gallicanis sibi notis ac familiarihusi voee deminuta (domnusenim pro, dominut, per syn-
d-dieasse. Prosper vero ipsum Massiliaeinsignem,, copem dicitur), quam dominos vocarenl : prout
et ftcundum scriptorcm habiium fuisse testalur. testaiur versiculus ille majoribus noslris notissimus :
Quem cum alibi indicet sacerdotalis fuisse ordi- C.oeleslemDominum,mortalemdiciloDomnum:
nis, dum Collationibusdescribendis operam daret,
consenianeum est jam antea pietatis ac doclrinae Superest postrcmus sanctiiatis liiulus, quo eiiam
inluitu, sacerdotii ordine, quemadmodum Gennadius; noslcr Cassianus nonunius, scd mullorum elogiis
.et Trithemius itidem prodidere, siye a Masnliensi, exornalur. Nam et Petrus Equilinus eum in calalogo
sive ab aliquo nlio Galliarum episcopo fuisse inilia- sanclorum nomiiiaiim recensei, et sanctum Cassia-
lum, et consecraium. Unde et Gelasius ponlifexL num presbyterum et cpnfessorem indigiiat. Genna
Ciissianumpresbyterum Galliarura nuncupat. Imle: dius eumdem sanctilatis litulo ornat in his verbis
vero cum majore in dies pielalis ac religionis pro Sed cl S. Cassianiopuscula qtwedsMlato (ensa ter
59 AD 0PERA JOANNISCASSIANIPROLEGOMENA. 40
mone, idem Eucheriut angutlo verbireiolvent tramite A commendaluros fuisse; nisi eas expuuctis, taltera
in unumcoegil volumen.Trilhemius ctiam apud Mas- praecjpuiserroribus repurgalas ac delersas habiiis-
siliam defunctum non sine opinione sancliiatis affir- sent. Et primus quidem omnium id praesiitisse vide-
niat. Quid vero Dionysius RicheliusCarihusianus de tur S. Eucherius Lugdunensis lunc Ecclesiaepresby-
Cassiano ejusque sanctilale senserit, in praefationi- ler, dumCassiani opera compendiosecolligens, qua>.
bus smc paraphrasis palnm ostendit, dum illum utiha viderentur, in Epitomen redegit, ut superius
subinde venerabilem, devotissimum, ei aetema me- ex Gcnnadioesi annotatiim. Quod aulem ille in Gal-
moria dignum Patrem : subinde illuslrissimum, ac liis, idipsnm Victor in Africa adorsus csl, Cassio-
praecipuiiiuointiium religiosornm dociorem appellat? doro ita lesianie : Cassiani dicla VictorMarlyritauus
Sed quid illo Castoris Aptensis episcopi (qui scri- episcopus Afer, iia Dominojuvante purgavil; el qum
bendarum Insiitutionum Cassianoauclorfuii), elogio minuserant, addidit; ut ei rerum istarum palma me-
splendidius et illustrius, dum Cassianum domnum, rilo conferatur: quem ihfer alios de Africwpartibut
sanctitatis speciali gloria decoratum, atque per omnia nobis cilo credimusesse^dirigendum. HaecCassioda-
memorahdumsalulat.?Quis igitur lot lamque praecla- rus. Ac Baronius censel ipsum spe frustratum non
ris leslibus fidem derogare audeat, aut hunc sancti- accepisse quod ex Africaexspeclabat : siquidem Ado
latis lilulum Cassiano noslro altributum invideal, B Viennensisepiscopus ab ipso Cassiodoro id operis
aul subsannei? Miror sane Do. Cuychium, dum lit- elaboratum affirmat, duhi de Cassiano loquens ait:
teram D. puncto subjunclo, Joanni Cassiano, velut Erroret iltius CatsiodorusRavennalum Senator pur-
hoooris, aut praenominisnotam in omni inscriptione gare volentnonad plenum omni ex parte poluit. Po-
pracmiserit, Divum ne, an Domnum,aut Dominum stremo denique idipsum aliquatenus praeslitisse \\-
significarevellel, minime expressisse, nisi quia tri- detur DionysiusCarihusianusin sua paraphrasi, dum
tum et vulgare esse nosset, Divum ea nota inter 'quibusdam in locis, omi«sis opininnibus erroncis,
Christianos scriptorcs absquc ambiguitate sigriari: veram, catholicam, el orthodoxamdocirinauisubsti-
quam liimen, qtiod in velustioribuscxemplaribusnon tuit ei subrogavit.' Vidjcs, leclor, quanlum a viris
repererim, omitlere satius duxi, nulla Auctoris, dociis in hoc opere penitus expurgando, et ad uiifi-
aut eujusvis derogatione; Neque vero hacceo scribo, tatem legeniium omni ex parte aptando ei expo-
quasi nostrum Cassianum in divorum ac beatorum liendo fuerit desudaium.
album referre, aut de ejus sanctilate ccrto pronun- Caeterum, ne haecquae Cassiano cjusque scriptis
tiare audeam : sed quid viri graves, et docti de nonnihil derogare vidcnlur, rudiorum animos ofTen»
eodem seriserinl, in medium afferre, ac lectoii pro- danl, et ab ejus lectiiandi cl versandi studio aver-
ponerc visum est, suo quacquemerito ac momento C tant aut segniorcs reddant, de bis lectorcm ser.p
ponderanda. Enim vero, quod dolendura cst, hanc monendmnduxi: Primumquod ad Gelasiicensuram,
sancliiatis iaudem multum apud catholicos immi- scu decretum attinel, ciijus iniiium, Sancta Romana,
nuit, et obscuravit errorum quorumdam, quibus Non ita illud accipiendum, quasiCassiani, el alio-
Cassianus seu vere, seu ex opinione muUorum as- rum omnium,qui ibi noininantur, scripta, sive, ul
persus visus est, haud levis nota eidem irrogala : vocat, opuscula penilus damnarit, aut omnino lcgi
quamquam profecto adm>idumdifGcile sit ex ejus vciuerit poniifex; sedlquod nolil ea publice legi in
scriptis certo dellnire num rcvera ita senscrit ipse et Ecclesia, et canonicani habere auctoritatem, ob er-
ex sua sententia ita scripserit, ul ei vulgo imponi- rores quosdam admixtos, vel auclores eorum non-
lur, an aliorum opiniones diimtaxat rctulerit, et suis niliil suspectos. Quod lum ex voce hroxpvifov, quae
scriptis expresserit. Qua opinor ahtbiguiiaie permo- tionaliud quam occultum, reconditum, aul secretum
tusGelasius poniifex in concilio RomachabiioCas- quid significat, manifestumesl: lum ex eodem de-
siani opera inter apocrypha recensuit, scd ca po- creto comprobatur, in quo tres librorum classes,
tissimum ratione, quod Collaiione decinia tertia, seu ordines manifesle idistinguitpontifex. Et in pri-
aliisque locis de gralia Dei et libero hominis arbi- ma quidem classe recenset libros canonieos et au-
trio more Pelagianorum locutus a Prospero Aquita !D ibenlicos, videlicet sapraeScripturae etSS. Palrum,
nico, peculiariopusculoadversiiseum edito convicius quos Ecclesia catholica recipit et approbat, et pu-
essel. Qua quidem D. Prosperi admoniiione ac re- blice in officiisEcclesiasticis usurpai. In secunda
prehensione factura esi, ut Cassiani scripta caulius apocryphos, quos vetat quidem publice legi et pro-
legerentur, immoa quihusdamcorrigerentur : poiis- nuntiari in Ecclesia : privaiim tamen, seu extra
siimim vero Coll.ationes ipsae(qua de re etiam Cas- Ecclesiam legi nullatenns inhibet : in quo ordine
siodorus suos monachos admonuil), quaecum alioqui cuirialiis mtillis nominanlur Cassiani opuscula. Tei-
utilissimae,ac saluberrima; religiosis omnibus in pcr- tio demum loco statuit libros liaercticorumet schis-
fcclionis stadio desudanlibus eognoscereiilur, ne matinorum penitus ab Ecclesia damnatos et repu-
pro iufedelavenenum ex ipsis hauriri contingerel; diatos. Quis vero catholicus veterum illorum auclo-
a nonnnllis emendaiae fuisse reperiuntur. Neque rum, Clemenlis Alexjandrjni, Tertulliani, Arnobii,
ciiim crCdibileest SS. Paircs Benedicium, Domini- Lactantii, Victorini, aliorumquescripta quod eodem
eum, Thomain, aliosque, Collationes Cassiani tanlo decrelo in numero apocryphoirura referautur, vel
habitiiros in prelio, ac tantopere.el absqiie scru[>nfo legere dubitavit, vel legenda dissuasit? Prtcs.erliii)
« PRJEFATIO ALARDI GAZiEI. 48
cum quid ab eis erratum sit, ac proinde vitandum,^AcumuIate tractatum in sua praefatione, quam huic
jam a multis saeculis liquido compertum, explora- subjungemus, latius explicare supervacaneum pulo.
ttimque ha'beatur? Aut qua ratione sanclissimi virii Huc accedit, quod et ipse D. Prosper Cassiani im-
DD. Benedictus, Cassiodorus, Dominicus, Thomas,, pugnator non solum ejus honorifice meminit in Chro-
Dionysius, Ignatius, atque alii, Cassianum ,et ipsii nico • sed et in opusculo ipsum redarguens, calholi-
tanto studio amplexi ac venerati sunt, et aliis am- cum nihildminus doctorem agnoscit, bis scilicet
plectendum, volvendum, leciitandum tum suo< verbis de Cassiano etaliis S. Augustini reprehenso-
exemplo, tum scriptis, et multis encomiis commen- ribus agens : Quorum tamen dum adhuc non sunt a
darunt, si non utilissimum, immo praecipuum vitae fraterna societate divisi, magis est toleranda intenlio
monasticoe speculum, et paucis demptis naevis, quam desperandacorrectio, donec Dominus per Eccle-
corpus caeteroquinpulcherrimum, et modis omnibus siw principes et legitimosjudiciorum suorum ministros
comnrendabile judicassent? Verum ex adverso slan- hwc, quwper paucorum superbiam, et quorumdumim-
lem mibi videre videor acrem adversarium, Pro- peritiam turbata sunt, componat. HaecProsper in ejus
sperum illurii Rhegiensem episcopum, qui peculiari operis epilogo : quibus intelligis Cassianum inler
libro, ut dictum est, adversus Collalorem edilo in catholicos professores annumeratum. Ai mullo cer-
Cassianum (suppresso tamen ejus nomine) stylum B tiusargumentum ex eo sumi videlur, quod Cassianus
strinxit, et Collationem ejus lertiam decirnam gra- post Collaiionesa se descriptas, monilu, et adhorta-
viter impugnavit. Quid hic dicam, amice leclor? An, tione Leonis RomanoeEcclesiaearchidiaconi, poslea
cum Gennadio Massiliensi, ut Cassianum excusem, ponlificis summi, adversus Nestorium , disertura ac
D. Prosperum, virum omni exceptione superiorem perutilem dc Incamatione Tiomini edidit commenia-
et probatissimum Ecclesiaedoctorem arcessam, aut rium, eodeuique volumine Pelagium velut Nestorianae
suggillem ? absit. Amicuscerte Cassianus; sed tnagis haeresis parentem vehementer exagitavit. Nam Col-
amica veriias. Cassianum in hoc non leviter errasse, lationum libros absolvisse se, antequam his de In-
multaquereprehensione dignumexstitissenemosanae carnalionescribendis librismanura admoveret, ipse-
mentis negaverii, quod inter alia anachcretarum met in praefatione testatur, dum sic exorditur : Abso-
dicta Collaiionem illam abbatis Chaeremonis, quae lutis dtidum Collalionum spiritalium libellis, etc.
tota Pelagianidogmatisfuligine respersaest, descri- Idemque Gennadii elogio comprobatur, ubi hxc de
bendam susceperit, eamque in publicum ita evulgarit, Cassiano : Ad extremum rogalus a Leone urbis Romm
ut et ipse Pelagio studere, et D. Augustino refragari archidiacono, postea episcopo, scripsil adversusNesto-
videretur : eo praesertim tempore, quo ejusdem Au- rium de Incarnalione Domini libros septem, et in his
'
guslini scripta de gratia Dei et libero hominis ar- C scribendi apud Massiliam, et vivendifinemfecil, Theo-
bitrio adversus Pelagianos edita a quibusdam Galli- dosio el Valentiniano regnanlibus. Quis vero credat
canis presbyieris, qui se calholicos nihilominus Leonem illum, sanctissimum ac sapientissimuni vi-
profitebanlur (inter quos et Cassianus annumeraba- rum, in illud opus non alium quam Cassianum deli-
tur), inconsulto ac temere traducerentur, et in con- gere voluisse, nisi eum nosset, aut certissime cre-
troversiam revocarentur. Qua lempesiate nihil vide- deret per omnia orthodoxum, et de rebus fidel
baiur ineonimodius, aut importunius illius Collationis optime sentientem, atque adeo Peliagianis perinde
scriplo, quod sub specie mellis venenum propinaret, ac Nestorianis maxime infensum? Quod et reipsa
tum ad aucloris infamiam, tum ad D. Augtistini in- probavit Citssianus, duin id muneris libentissime
juriam, tum denique ad animarum discrimen posse suscepit, omnique studio in id operis incubuit, quo
obtrudi, ut hoc vel solo nomine Cassianus tam Gela- se acerrimum lum Pelagiani, tum Nestoriani dogma-
sii censuram, quam Prosperi reprehensionem, anim- lis hostem, et catholicaeverilatis slrenuum asserto-
adversionemque merito incurrerit. Non enim cum rem exhihuit : ac proinde si quid prioribus scriplis
illo abbaie Chaeremone, quem in illa Collatione de per imprudentiam humanitus peccarit, digna emen-
gratia Dei et libero arbilrio disserentem inlroducit datione sanior et cautior effectus, salubriter abster-
Cassianus, sibi certamen ineundum putavil Prosper:' " sit. Quod ut certius libiconstet, audi ipsum (Lib.
Cum ille, inquil, lales opinionessuas aut negandore- de Incarn. cap. i), si placet, de Leporio quodam
futaret, aut corrigendodilueret : sed cum ipso Cas- presbytero inter Pelagianos famosissimo, taudem.
siano, qui talem doctrinam ita evulgarat, ut eam suis moniiis ad saniorem lnentem et fidem catholi-
approbasse ac suscepisse omnino crederetur. cam revocato, ita scribentem, suffragante itidem, ac
Vcrum non ita revera sensisse Cassianum, neque testimonium ipsi perhibenie Gennadio : Leporius,
ex sua sententia iia scripsisse, sed aliorum dicta inquit, tunc monachus, modo presbyler, quiex Pela-
durataxat rctulisse, pluribus argumentis, nullo sa- gii instilutione, vel polius pravilate descendens apud
nioris senlentiae proejudicio,probari potest. Primum Galtias assertor prwdictw hmreseos, aul inter primos
quodipse pluribus in Iocis, praesertim suaruin Insti- aut inler maximosfuil a nobis admonilus, a Deoemen~
tulionum, ubi de graliae Dei necessitale, et liberi dalus iia male conceptampersuasionemmagnificecon-
arbitrii imbecillitate disserit, ita pie et catholice lo- demnavit, ut non minus pene admiranda sit corrcctio
quitur, ut se ab errore Pelagii alienissimum fuisse illius, quam illmsa multorum fides : qttia primum esi,
pla,pedemonslrel: quod argumentum a Do. Cuychiq errorem penitus non incurrere : secundum, bene repu-
P^THOI. XLIX. 2
43 AD OPERA JOANNISCASSIANIPROLEGOMENA. 44
diare. H;cc et alia de conversione Leporii Pelagiani X i' Verum illud praecipuespectavi, et hoc potissi-
ase procurata Cassianus. Rursus alio libro (Lib. vn mum nomine Cassiano me addixi, ut in gratiam et
delncarn. c. 21) Nestorium ut Pelagii sobolem exa- obsequium commililonum et confratrum meorum ,
gitans : Quia spinw, inquit, ac tribuli ex radicibus Ordinis, inquam, Benediclini coenobitarum ( cui me
ehtergentesqualitale sui slirpem suam produnt, ex eo Deus sua gralia inscriptum voluit) plerasque ac
ipsoquod sunt, indicant unde nascantur; ita et lu Pe- praecipuas diffieultates Regulae sanctissimi Patris
lagianm hmreseos spinosa soboles, ideni ostendis in nostri Benedicti, quantum iu me esset, Deo juvante,
germine, quod paler tuus habuisse traditur in radice. prout se dedit occasio, ex Cassiano explicarem, et
Leporius enim ille, etc. Hoecet alia in Pelagium et coraplures ejus locos ad Cassiani scripta, velut ad
Pelagii fettim Nestoriura Cassianus, quibus suam in prototypum suura referrem ac revocarem. Unde
fide catholica stabilem ac sinceram animi senlen- liquido apparet quanta cura, quam pia et solerli
tiamabunde testatam reliquit, seque demum ab omni aemulatione sanetissimus Pater Benedictus veteres
errorissuspicione purgavit. At de his hactenus. monachos imiiari studuerit, et eorurn vestigiis insi-
Jam vero quid in hac poslrema editione allabo- stere; suoque exemplo et institulione suos coenobitas
ralum aut curatum fuerit, a me reposci video : quod ad eorum imitationera provocare.
elsi lectori potius judicandum, quam a me comme- T> 5° Ad haecsententias illustriores Cassiani similibus
nrorandum foret, paucis tamen, ut fidem meam sententiis et elogiis SS. Patrum Basilii, Hieronymi,
liberem, et verecunde indicabo. Augustini, Gregorii, aliorumque passim illustravi,
Primum quidem de texlu Auctoris repurgando et roboravi, et exillis nonnullasseleciiores et breves,
aut reformando non magnopere laborandum existi- velul slellulas splendidiores, in unum collecias, et
mavi,' cum saiis emendatum et enucleatum eumi ordine digestas ad calcem operis seposui, quo et
nobis reliquerint Cuychius et Ciaconius, viri doctis- faciliusmemoriaemandeniura junioribus, et tenacius
simi et accuratissimi: qui hac in re strenuam ope- infigantur.
ram navarunt. Conluli tamen cum aliquot exempla- 6° Ad extremum, nequidlectoreminhujus operis
ribus tum excusis, tum mss., et subinde quaedam decursu remorari, vel offendere, vel quovis modo
loca ab illis praetermissa, aut minus expensa cor- in errorem inducere posset, practer nostras anno-
rexi, aut excussi, et adhibita etiam Dionysii Car- tationes, etiam alias observationes, et censorias
thusiani paraphrasi lucem ascivi ; quera lamen notas tum Cuychii, tum Ciaconii adjungendas, et ad
paraphrastem (salva tanli viri auctoritate) nonnum- calcem ilidem suo ordine collocandas duxi : quibus
quam ab auctoris menle ac sententia aberrasse antidolis munitus quilibet Cassianum deinceps inof
submonui, lectoris interim judicio arbitrandum. (Q fenso pede percurrat, nihilque quod ad operis per-
2° Annotationes fere perpetuas adjeci, quibus fectionem , vel animi sui securitalem periineat ,
non solum voces et dictiones quasdam Graecas , amplius desideret. Quas quidem observationes dili
barbaras aut minus vulgalas elucidavi; sed el sen- genter iis praelegendas suadeo et moneo , qui non
tentias quasque obscuriores; complures itidem quoc- usque adeo in his versati, libros praeserlim Colla-
stiones theologicas ad monasticum institutum spe- tionum, alioqui utilissimos, etaSS. Patribus, Bene-
ctantes, easque perutiles, ex oecasione occurrentes, dicto, Thoma Aquinate, aliisque, ut dictum est,
quanta potui faciliiate et perspicuitate pro captu terisolitos, uiiliter ac salubriler versare voluerintj
juniorum examinavi: unde multi loci communes de Habes, lector, quae, Deo auxiliante, in hujus operis
rebus monasticis in usus quotidianos ac familiares ediiione praestare studui: quae quantis mihi labo>
depromi queant. Ingenue inierim fateor subinde ribus consiiierint, meliusipse, me tacente, cense-
adjutum me notationibus tum Cuychii, lum Ciaconii, bis. Sed magnaemercedis loco mihi futurum existi-
quas proinde et meis, publico bono consulens, iia mem, si hoc Dei Opt. Max. beneficio assequar, ut
interserui, ut tamen suas cuique auctori acceptas aliquid frugis , et utilitatiS spiritalis fratribus meis
referrem, nihil alienum mihi vindicans. Neque vero Benediciinaefamiliaealumriis, et xotvogtoichac opella
niihi excidil illud Plinii (Prwfat. Hist. Nat.) , ad j) confcrre, et vel duo saltem minuta de peuuria mea
Vespasianum scite scriptum : Benignum esse, et in sacrumdomus Dei gazophylacium inferre mereat
ingenui plenum pudoris faieriperquosprofecerimus. (Luc. xxi).
5° Porro aniiquos ritus, et institula veterum Agite igitur, fratres in Chrislo dilectissimi ( vos
monachorum lum in Orficiisdivinis peragendis, tum enim prae caeteris, compeilo, quibus potissimum
in aliis exercitationibus asceticis curiose observavi, noster hic labor, et conatus desudavit); agite ,
et velut in tabula depicta lectori diligentius inspi- inquam, et Cassianum multo labore vobis appara-
cienda et contemplanda proposui : ex quibus itidem, tum, multa animi devotione dicatum ac destinatum
lamquam locis communibus, antiquitatum monasli- obviis ulnis excipite, et gralum hospitem; eumque
carum studiosus intelligat, quibus auctoribus et facundissimum tantis elogiis et proeconiiscommen-
observaloribus hujusmodi ritus , et observantiae datum laeta fronte et grato animo cpmplectim.ini,
monasticae, quibus magna pars regularis disciplinae et quod a vobis D. Benedictus, ut paler a filiis,
continetur, quasi per manus traditae ad nos perve- magister a discipulis exposcit, quod alii SS. Patres
nerint. > suoexemplo, et hortatione, et multiplici fructu ex
45 ILLUSTRIUMVIRORUMDE J. CASSIANOTESTIMONIA. 4Q
Cassiam lectione percepto uocuerunt, suaserunt,., A sententiaevere apostolicoe, et aureis littens consi-
hunc gnandoe, subiit mihi in mentem his versibus extem-
Nocturnaversate manu, versatediurna. poraneis, et ad captum juniorum accommodatis
•' vice coronidis huic praefationiascri-
Hunc veluti speculum monachorum, immo vivam alludere, eosque me
monasticse vitaeeffigiem vobis proponile, ab hoc bere, quibus ipse primum , tum caeteros meae
condilionis consortes monachosita alloquor et com-
verum et perfectum monachum vivis coloribus accu-
monefacio :
ratissime depictum, et suis omnibus nnmeris abso-
ltitum recognoscite : ab hoc denique totius regularis
Quidfrustramonachipergis jactare cucnllam?
disciplinoe institulionem, et veram consequendae Nonvestis monachum;praxisat ipsafacit.
Nilnomenmonachi,nil certa scienliamorum,
perfectionis viam, ac rationem a SS. Pairibus et Qui monacbumdeceaut,praxisat ipsajuvat.
priscis monachis traditam, usurpatam et calcatam, Praxishabet meritum,praxissibi praemiaregai
Vindicataetemi;praxisad astrayehit.
perdiscile. Yerum illud memenioie", quantum inter- Vis verammonachicuranomineferre cucullam?
sit iuter faclores legis, et auditores, sive lectores. Fac dignammonacliinominepraxinanies.
iVonenim auditores legis justi sunl apud Deum; sed Atverammonachi dignamquehocnominepraxim
Disceresi gestis, hanc liber isle docet.
faclores legis justificabunlur (Rom. n). Liceat ergo „" Ecquidenimveterummores, exemplaquePatrum,
verbis aposloli Jacobi vos commonere : Eslote fa- Quammonachispeculum,certaquenormafuit?
Disce ergo monacbiquaesit cerlissimapraxis,
ctores verbi, et non audilores tantum, fallenies Exemploveterum,qui pneiere, Palrum.
vosmetipsos: quia si quis attditor esl verbi, et non Atdidicisseparumest, nisLres,praxisquesequatur;
Quodquescias,factiste didicisseprobes.
facior, hic comparabitur viro consideranli vullum Scilicetin speculoquise spectaudotumescit,
nalivitalis sum in speculo : consideravit enim se, et Protinusitvultusimmemoriude sui.
Sic expersoperum,et sanctaespeculatiopraxis
abiit, et statim oblitus est qualis fuerit. Qui aulem Nilpraiter mouachinomeninanerefert.
perspexerii in lege perfeclw libertatis, et perman-
serit inea, non auditor obliviosus factus, sed faclor Valete, fratres in Christo dilectissimi, et frafernam
operis, hic beatus in faclo suo erit (Jac. i). Cui monitionem aequi bonique consulite.

ILLUSTRIUM VIRORUM DE J. CASSIANO TESTIMONIA.

S. Prosper Aquitonieusin Chronlco, an. 436 : I


C El cap. 73 :
Joannes Monachus cognomento Cassianus Massi- Ad perfeclionem conversationis qui festinant,sunt
liae insignis et facundus scriptor habelur. doctrinae sanctorum Patrum : quarum observatio
Idem in opusculo contra Coilalorem: perducit hominem ad celsitudinem perfectionis:
Unius potissimum definitionem , quera non du- quae enim pagina, aut quis sermo divinaeauctorita-
bium est illis omnibus iu sanctarum Scripturarum tis, veteris ac novi Testamenti, non est rectissiraa
studio praeslare, referemus. norraa vitae humanae? aut quis liber sanclorum ca-
El paucisinterjectis: tholicorum Patrum hoc non resonat, ul recto cursu
Igitur in libro, cujus praenotatio est: De prote- pervenianius ad Creatorem noslrum ? nec non et
ctione Dei, vir quidam sacerdotalis ordinis, qui dis- Collationes Patrum, et instituta et vita?illorum, et
putandi usu inter eos , quibuscum egit, excellit, Rcgula sancti Patris nostri Basilii quid aliud suut, nisi
abbatera quemdam introducit de gratia et libero ar- bene viventium, et obedientium monachorum exem-
bitrio disserentem. pla et instrumenla virtutum?
Caslor episcopusAptensis in epistota liminari ad Gennadius presbyter Massiliensisin Catalogo
Cassianum: lllustrium Viroruma :.
Domno sanctitatis speciali gloria decoralo, atque >
rj, Cassianus, natione Scytha, Constantinopoli a
per omnia memorando : sed et scientiarum decore Joanne Magno episcopo diaconus ordinatus, apud
pollenti, Palri scilicet Cassiano Castor, etc. Massiliam presbyter, condidit duq, id est, virorum.
S. Benedictusin Regula cap. 24 : et mulierum monasteria , quae usque hodie exstant.
Monachiomni tempore, sive jejunii, sive prandii Scripsit experientia magistrante, plano et librato
fuerit, mox ut surrexerint a cqena, sedeant omnes sermone , ut et apertius dicam , sensu verba inve-
in unum , et legat unus Collationes, vel vitas Pa- niens, et actione linguam movens, resomnium mo-
trum, aut certe aliquid quod aedificet audientes. nachorum professioni necessarias, id esl, de habitu
(E( infra:) Si autem jejunii dies fuerit, dicta Ve- monachi, de canonico oralionum atque psalmorum
spera, parvo intervallo mox accedant ad lectionem modo, qui in monasteriis jEgypti dje noctuque te-
Collationum, ut diximus, et lectis quatuor aut quin- netur, libros tres, Instilutionum Iibrum unum , de
que foliis, vel quantum hora permittit, omnibus in origine, et qualitate, acremediis octo, principaliuia
unum accurrentibus, per hanc moram lectionis, etc. vitiorum libros octo ; singulos scilicct de singulis
a Idem habet Honorius Augustodunensis : nisi lationum titulos, sive argumenta inferius interserit.
quod pro Scytba Afrum astruit; et singularum col-
47 AD OPERA JOANNISCASSIANIPROLEGOMENA. \ <8
vitiis Iibros expediens. Digessit eliam Collationes,A monachi, per ccetus illos distributi; mjos ex vocis
cum Palribus j-Egyptihabitans : et ad extremum ro- origine petita ralione ccenobia nominant. Alter quo-
gatus a Leonearchidiacono, postea urbis Romoeepi- que liber eidem inscriptus ab octo illis (vitiosis co-
scopo, scripsit adversus Nestorium de lncarnatione gitationibus) titulum mutuatur, quibus gulam, luxu-
Domini libros septem; et in his scribendi apud Mas- riam avaritiam, iram, invidiam, acediam , inanem
siliam , et vivendi finem fecit, Theodosio et Valen- gloriam, aique superbiam altribuit; utilissima vero,
tiniano reguantibus. si quae alia, haec iis sunt pronuniiata , qui religio-
S. Fulgentius: sam inire vitam cupiunt. Et vero lanta iis vis inest,
S. Fulgentius Ruspensis episcopus, ut scribit au- ac quasi divinitas, ut et in hunc usque diem, siquis
ctor vitseejus^gyptiorum monachorum vitas admi- monachorum conventus hac ex forma, et hisce prae-
rabiles legens Insiitutionum simul alque Collatio- ceptionibus gubemeiur, revera tantisper floreal,
num spiritali meditatione succensus , memoraias caeierisque praelucens virtutum esse officina cerna-
terras navigio pelere statuit, duabus videlicet ex tur: cumqui haecrepudiarit ccetus, parvis quibusdam
causis, ut vel ibi deposito nomine abbatis, sub Re- virtutum reliquiis insirucius, veluli infiuctibus ja-
gula viveret in hurailitale; vel districlioris abslinen- ctetur, vel etiam naufragium faciat. Quare expedit
tioeIegibus subderetur. B nihil eorum, quae ibi traduniur, contemnere. Nam
Cassiodorusad suos monachos Vivariensiscwnobii Dominicaehsec legis sunt, atque Evangelicae disci-
lib. delnstilulione divin. lecl. cap. 29 : plinae expositio et explanatio. Caeterum sensibus
Cassianum presbyterum, qui scripsit de Insiitu- ipsa quoque apud eum respondet elocuiio, ut quae
lione fidelium monacborum, sedulo legite, frequen- non perspicuiiatem solum afferat, sed ea insuper
ter audiie; qui inter ipsa sancti propositi inilia, sit facullate praedita, ut facile ac sine ulla vi homi-
octo principalia vitia dicit esse fugienda. Hic noxios num animis imprimalur, quin et eosdem pervadere
motus animorum ita compelenter insinuat, ut ex- atque ad insiitutumsuumattrahere queat. Immo sa-
cessus suos hominem prius videre faciat, et vitare pienter adeo sunt omnia, etdextre lempcrataatque
compellat, quos antea confusione caliginis ignora- efformata , ut nec tropologiis liber secundus desti-
bat: qui tnmen de libero arbitrio a B. Prospero jure tuatur,sed multa conlineat quae demulceant aique
culpalus est. Unde monemus ut in cebus talibus ex- alliciant: ac plura etiam, quae cum metum ac ter-
cedentem sub cautela legere debeatis. rorem incutiant, tum poenitentiam commovendi vim
Jdem in expositione psalmi LXIX * : habeant. Tertium his adjunctum Iihellum legimus,
Hunc locum facundissiraus Cassianus in decima quem a Castoris episcopi morte inscripsit coenobii
Collalione, plurima de ejus utilitate disserens, tanto ^ illius moderatori, cujus ccenobiicausa, etRegulae illas
honore concelebrat, ut quidquid monachi assumpse- prius missaefuerant. Qui quidem libellus iis quos jam
rint, sine hujus versiculi trina iteralione non in- aunumeravimus assimilis est. Docet enim in primis
choarent. quid discretio sit, etc. Vide caetera apud eumdem.
Joannes Climacusgradu 4 suw Scalm : Rabanus ad c. 38 RegulmD. Benedicti:
Ex obedientia humilitas nascitur; ex humilitate Sicut et Cassianus ait -.Reficienlibus fratribus san-
discretio , ut a magno quoque Cassiano in eo ser- ctaelectiones Iegantur, etc.
mone quem de discretione conscripsit, venustissime, Burchardut episcopus Vormatiensislib. vm
eap. 77,
atque aliissime dispulatum est. ex ConcilioMoguntino cap. 6 :
Gregorius Turonicus lib. x Histor. Franc. cap. 29, Sanctimoniales in monasterio constilutae omni-
agens de Pelagia matre S. Aredii. bus diebus ad capitulum et ad Gollationes veniant,
Coenobium (inquit) fundavit, in quo non modo el regulam a SS. Patribus illis constitutain dili-
Cassiani, verum etiara Basilii, et reliquoruin abba- genter observent.
tiim , qui monasterialem viiara insiiluerunt, cele- Iisdera fere verbis apud Ivonem part. vn c. 95
brantur Regulae; beaia muliere victum atque vesti- profertur canon 59 concilii secundi Cabilonensis,
tum singulis ministranle. quo praecipitur ut sanctimoniales omuibus diebus
Pholitts episcopusConstanlinop.Bibliothecmcod. 197b: ad CoIIaiionem venianf.
Cassiani monachi Reguloemonachorum ^Egypti c; Petrus Damiani cardinalis episcopus Osliensis:
De octo vitiosis cogitationibus ; Libellus trium Col- Petrus Damiani lib. v epist. 19, ubi de .vestitu
lationum. Lectus libellus quo Cassiani Monachi (pa- mouachorum et clericorum agit: Quod si vobis du-
tria d Romani) libro duo conlinebantur : eorum aller bium videlur, saliem vesirarum partium testiraonio
Caslori cuidam episcopo nuncupatur, qui hunc ab aurem accommodate: legite CollationesPatrum, quas
jllo scribi postularat. Formas autem ac regulas Eucherius Lugdunensis episcopus elimato sermone
praescribit, ex quarum praescripto vivunt in ^Egypto abbreviare studuit: et si nobis credere non vultis,
11Quod scilicet incipit, Deus, in adjutorium meum 4 An quia inter Latinos Massiliaevixit? Nam Scy-
inlende, etc. tham nalione fuisse ait Gcnnadius.
b Ex versione P. Andreae Scotti. Ita Scottus. Ego pulo mendum esse, vel ab aliu
c Sic iste libros Cassiani inscripsit, additum,
quos vidit ' ''
Graece translatos.
'. Y .'. >
49 ILLUSTRIUMVIRORUMDE J. CASSIANOTESTIMONIA. 80
saitem illius liiteroe credite. Nam nos, eo doctore, A Collationum, et vitaePatrum sanctorum, in quibus
bauc paginam exaravimus. doctrina totius perfectionis, et aedificationis, ac sau-
S. Dominicus*: ctimonioecontinetur.
S. Dominicus, ut in ejus vita legitur, satagens
B. Dionysius Carthusianus:
perfectorum imitari vestigia, et ad virtutum fastigia Quid de Joanne Cassiano ejusque scriptis sense-
coniendere, librum illum, qui Collationes Pairum rit Dionysius Carthusianus, in praefationibus suae
inscribitur, studiose legendum suscepit, deditque
ut lecta afle- paraphrasis satis oslendit. Nam in prima quidem
operam intelligentia comprehenderet, inter venerabiles, ac devoiissimos Patres aeterna
ctu sentiret,'effectu exsequeretur, didicit enim ex eo
memoria dignos, Joannem Cassianum et Climacum
pnritatem cordis, contemplalionis viam, omnium- annuraerat. In secunda Collationibus praefixa, eura-
que virtutura perfeclionern. nominat. In tertia Col-
Vincenlius Bellovacensisepiscopus, Specul. hisiorial. dem illustrissimum Pairem
lib. xx, § 18 J>: lationi undecimae praemissa, cum aliis Docloribus
Claruit eo tempore (Honorii imper.) vir illustris, ecclesiasticis, quorum scripta obscuriora et diffici-
prudens et facundus, Joannes Eremita, qui et Cas- liora conferens : c Inter hujuscemodi, inquit, libros
sianus. Hic multa scripsit: inter quae etiam vitas reputantur ac emineut volumina illustrissimi Patris
Patrum in ^Egypto compertas, doctrinasque et re- praecipuique Doctoris omnium religiosorum , Joan-
gulas datis ad plurimos Iibris exposuit. (Etinfra :) nis Cassiani. >
Certe hnjus opuscula multam aedificationem conli- Joannes Trithemius in Catatogo Illustrium Virorum :
nent auimarum, et luculento sermpne nitescunt: Joannes Cassianus, natione Scytha, beati Joannis
nec inter multa antiquorum opuscula quidquam ad Chrysostomi Consiantinopolitani episcopi quondam
spiriluales profectus, atque perfeclionis apicem ten- auditor atque discipulus, et ab eo diaconus ordina-
denti utilius arbitror me legisse. Nam et B. Pater tus, post aliquot annos ab eodem, nescio propter
noster Dominicus, ut in ejus vita legilur, librum il- quam causam expulsus, apud Massiliam presbyter
lum qui Collationes Pairum iuscribitur, studiose le- consecratus, duo monasteria, virorum, scilicet, ac
gens, ac vigilariler intelligeus, salulis in eo riraatus mulierura condidit: in quibus regularis disciplinae
semitas, magnum perfectionis apicem appreheudit. fervor magnus pluribus annis permansit. Scripsit
Agit siquidem liber isle de cordis puritate, de vi- experienlia magislraplura opuscula, in quibus eliam
tiis, et de omniura perfectione virtutum : cujusfre- apud interpretem eloquii venusias conspicitur; e
quens lectio Christi discipulum ad multam cordis quorum numero feruntur:
puritatem et ad coutemplationis arcem, et totius f, De incarnatione Domini adversus Nestorium hae-
spiritualis disciplinoeperfeciionem.graiiaopitulanle, reticum lib. septem, quos scripsit rogatus a Leone
provexit. archidiacono, postea Romanoe urbis episcopo.
S. Thomas Aquinasc : De institutis monachorum, libri quatuor.
Est hoc quoque in sancto viro memorabile, quod De octo capitalibus viliis, libri octo.
cum ei esset integrum, iibenter solilus fuerit aliquid Collationes SS. Patrum viginti qualuor.
in Patrum Collationibus lectitare, ne ex rerum sub- Ip his Collationibus SS. Patrum, utilis et neces-
tilium speculatione affectus ejus non nihil tepe- saria monachorum institutio est; sed quia per B.
sceret, possetque se rursus facilius ad divina con- Prosperum de arbitrii libertate, in certis repre-
templauda colligere et erigere. Et in hoc quidem henditur, opuscula ejus inter apocrypha numeran-
S. Dominicum seciatus est, quem in ejus libri le- tur. Moritur landem post multorum editionem li-
ciione constat roagnopere fuisse delectatum et ad brorum apud Massiliam, non sine opinione sancti-
magnam vitae perfectionera incitatum atque pro- tatis, Theodosio et Valenliniario regnanlibus, anno
motum. Domini 435.
Quam libenter ac frequenter idem S. Thomas in Petrus episcopus Equilinus, vulgo'de Nalalibus dictus,
sua Summa Theologica Cassianum.cilet, et ex eo vel.TJ in Catalogo Sanclorum tib. vu cap. 59 :
argumenla depromat, vel suas conclusionesconfirmet, S. Cassianus presbyter, de quo frater Vincentius
videbit leclor, si placueril, in meis notationibus, in
quibus si non omnia, certe pleraque loca notata re- et Gennadius, claruit terapore Honorii Iinper., vir
periet. illustris et facundus, alio nomine dictus Ereraita.
Joannes a Turrecremata cardinalis tract. 107 in Re- Qui de Ecclesiad Constantinop. per haereticos eje-
gulam D. Benedicti, tractans verba supra citala ex ctus in Massilia Gallise
cap. 42: presbyter ordiuatus, duo
Hoc, inquit, recte et sanctissime constilutum condidit monasteria, virorura et mulierum, etc.
est, quia sic ex lectione illa monachi materiam aedi- Cardinalis pim memoriw Bellarminus libro de Scri-
ficationis et devotionis haurire possunt, unde ad ploribus Eccletiastkis :
contemplationis altitudinem, silentii tempore va- Joannes Cassianus, S. Joannis Chrysostomi olim
leant promoveri: et ad hoec recle elecli sunt libri diaconus, et postea ad Gallias accedens ibique se-
*Apud Surium 5 Augusti. c Apud Surium in vita ejus 7 Martii.
b Idem habet S. Antonin.
archiepisc. Florenlinus dRaphael Volaierranus habet (Hierosolymilanai.
part. ii J7is(. tit. 10. Anlhrovol. lib. xiv.
i*l AD OPERA JOANNTSCASSIANIPROLEGOMENA. W
flem flgens apud Massiliam presbyter ordraatiis, A En tibi qusesitosjam dudum, Dive a, liliellos,
•scripsitlatirio idiomate: Implens promissum, collegi corpus in unum.
De habitu monachorum, et de cariouico oralio- Unius ore viri, quos Spirittis inclylus aucior
num et psalmorum modo, lib. III. Gblulit Ecclesiae,divo pro munere, matri,
Institutionum, I. •Quaesine finesuis aeterno prospicit usu.
De origine et remedio octo principalium Vilio- Denique bis senos praesenti corpore libros
rum.VHI. Aspicias, quaeso, sequitur quam congruus ordo.
Collaiiones Patrum, XXIV. Primus habet monifchishabitus quis debeat esse.
De Incarnatione Verbi,VII. Regula, psallendique modus dalur inde secundo.
Et hoc opere expleto ad pelitionem Leonis, postea Tertius hoc ilerum describit plenius ipsum,
summi pontificis, finem vivendi fecit, Theodosio ju- Informatque novos per singula quartus alumnqs.
niore et Valenliniano regnantibus, ut lestatur Gen- Octo quidem reliqui, quos cernis adhuc superesse,
jiadius in libro de Viris Illustribus. Haecomnia ex- In se concludunt numerum totidem vitiorum.
monstrum
stant, et utiliter legi possunt, excepta Collalione ter- Persequitui-que suum proprio synlagmate
tia decima, et paucis aliis, quae in editione Romana Unusquisque liber, dans quid sit, cuive cavendum,
notata sunt. B Hos collata Patrum celebri sermone priorum,
Joannes Maldonatus, Soc. Jesu theologus, in c. xxiv In duplici forma comitantur bis duodena.
Lucw: Horum quodque tibi quid honestum conferat, audi.
Fuit Cassianus auctor catholicus et bonus : sed Primus enim Moyses in primis scire duobus
nullum tam pulchrum est corpus, ut naevocareat. Dat, quaedestinatio debeatj aut fore'finis.
Hieronymus Platus, ejusdem Soc. Jesu tlteotogus,de Discreteque jubet super Omniavivere fratres.
Bono Slatus Religiosi lib. n cap. 25: Pafnutius monachum-docetinde relinqueremundum.
Joannes Cassianus, genere Scytha, stylo cum pri- Corporis illecebrae, Danieleldocente resiste.
mis Laiinus, qui prius Cbrysosiomi discipulus, Mas- Serapion iterum notat octo lues vitiorum.
siliaa deinde monasterium aedificavil,in quo insti- Sanctorum loquitur de morte Tlieodorus abbas.
tuendo ac regendo noii est dubiiandum quin reipsa Carpitur improbitas Satariae,vaga mensque Sereno,
explicarit quaecumqueex SS. Pairum congressu ac Et de spirilibus traduntur multa sinistris.
serraone scripiis mandaverat, quae scripta quantam Hortalur fratres IsaaC Collatiobina
perfeclionem compleciantur, notum est omnibus. Orandum pure Cum cordis simplicitale.
Antonius Possevinus, ejus'demSoc. Jesu theologus,in Quid sit perfectum, quid castum, quidve parari,
Apparatu sacro: ( Servarique Deo valeat custode, docemtir
G
Joannes Cassianus Eremita scripsit de Instituiis
Collatis trinis Cheremonis.
Renuntianlium libroa duodecim, et Collalionum SS. At summi veri praeceptoris divina cognitione,
Patrum libros viginti quatuor : idque lingua Latina, Deque charismatibus confert tibi Nesteros abbas.
quidquid secus aliqui existiraarint, sive Trithemius, Dictat amiciliaeJoseph firmissima jura :
sive Dionysius Carthusianus. lpse enim Cassianus
Monstrans praeierea quaediffinitio vera.
libro Institutionum suarum primo cap. 3, et lib. v
Ast genera binc Pyamoritria prosequitur riiona-
cap. 16, et Collat. 25 cap. 8, et plerumque alibi,
cura ait seculum se fuisse emendatiorem transla- [chorutti.
Vitaecommunis de fine, vel anachorCsis
tionem Bibliorum, intelligit Vulgalam nostram La-
Colloquitur salubris Collatio multa Joannis.
"tinam. Crimina purgandi condis praecepta, Pynuphi.
Ne quid iibii de antiquitate subtractum expostules, Vivere
leclor, en tibi reddimus versus quosdam ejus sweuli, majori venia quinquagesimali
auctore lamen incerto, in vetasto codice anle para- Tempore concedit Theonas I:absolvit et illud :
phrasim Dionysii Carlhusiani excusos,quibus summa- Accedant nobis quare phantasmata noctis.
ria singulorum librorum Cassiani argumenta perstrih- Et cur
igunlur. saepe malum quod nolumus, hoc operamur.
j Concludunt omnes seniorum traditiones
D
1 QuosOpushoclibrosteneatcognosceresivis,
%, Et quid quisquetenet: subscriptosperlege versus. Sermones Abrahae, de carnis lege domandae.
k » L
j« Divuuimbre juriscoss. vocat Imperatorem neiripe ' Conjicio ex quibusdam indiciis illius veteris etpri-
JHaximil.I, cui hos versus dicavit et librum obtulit.' ihx editionis an. 1497
*5 "- DE C0ENOM)RUM INSTiTUTIS PJ\<£FATIO. s*

EPISTOLA § S. CASTORIS APTENSIS EPISCOPI


AD

ttOllBWDM CASSIAMJM
;';;,
ABBATEMMASSILIENSEM. •/'

Domnosanclitatit speciali ejtoria decorato, atque per omnia memorando: sed et scientiafum decore pollenti,
Patri scilicet Cassiano, Castor in mundo degentium peripsema (I Cor. iv), qum possumus servitiitis humillima.
Ralionabililer, Pater, irrationabilibus et elinguibus pmdagogi fomenta subveniunt: quia etsi non wqua om-
nibus moderatio, oppressa humanilale vigere deprehenditur: restat lamen ut his quibus subacia probatur, subi-
gat emolumenlum.Non enim omnia possumus omnes ; quia non omnium nosse certare. Meriio enim sui quis-
quam jacturam incurrit, quitea qute poliora capere didicit bona, surripere minime ambigit [Forie satagit].
Diutina namque sunt exercitatione premendi, variisque operibus alendi, quibus aliorum discretio subrogatur.
Elenim aliquoties prmsumptor sua temeritale succumbit, dum, necessariisusibus apta, sua inconqrua industria
incerlismoderationibusdispertitur. Nobisveroidioiis facile perincuriamineptapersuaderipossunt. Te ergo,charis-
$imePater,quapossumuscharitate prwvenimus,quOpiaacinexhausta exuberanlia,nihil promere sapieniibus nobis
snbvenias, tt quibus prmeminesexercitiis, sub quibus prmpollens mens et mernbra creverunt, nos neophylos, et
mundialis pompw accurationibus illectos excitare non differas. Te qtiidem potissimum Orientalium cwhObiorum
doctrina experlum tenemus, maximeque JEgypliorum, et apud Thebaidem fundatorum : prwsertim cum el loca
Dominicanaiivilate insignid tua sint illustrala prmsenlia. Quocirca cum sis omnium studiorum Catlwlicorum di-
tciplina refertus, te quoque convenit nos scientim inopes, non prmterire. Poscimus ndmque iuam palernitatem,
ut instituta'monasteriorum, quas per AHgyptumet Palastinam ftorere, ac ihsiitiii vidisti, el servanda sanxisti,
et sicuti ibi a Patribus tradita sunl, simplici sermohe in nostro rudi mondslerioadhibere complanala non abnuas,
et eloquiorum tuorum metliflua suavilate exuberantia verba diffundens, nostra,diu arentia corda rigare non diffe-
ras : ex quo abjecla sterililate fruges juslilim valeant pullulare. Dnde reor si quid proficere nos possibilefue-
rit, le quoquepotiori merito munerandum : si palerni laboris obedienlia inerlium menles qualemcumque reddi-
derinl habilemservilutem. Vale, pdler Dei servorum, et inementonostri.
a Ex vetusto CodiceElnonensis monasterii S. Amandi.

JOANNIS CJiSSIA.NI
ARRATlS MA.SSILIENSIS

DE GOENOBIORUM INSTITUTIS

LIBRI DUODECIM

AD CASTOREMPONTIFICEM.

Veteris Instrumentl narrat fcistoria sapientissi- Aviduae, quidquid divina sapientia suggerente prae-
mum Sa!6moneiri post acceptam divinitiis sapientiam clarum in templo Domihi.vel in sacris vasis molie-
prudentiamque multam nimis, et latitudinerri cordis batur, ministerio ejus ac dispositione perfecit ( III
quasi arenam maris innumerabilem (III Reg. iv ): Reg. vn ). Si ergo ille universis regnis terrae subli
ita ut Domirii testimonio nullus ei similis retroaciis mior principatus, et Israeliiici generis nobilior ex.
temporibus exslitisse, neque post eum surrecturus cellentiorque progenies( lll Reg. vn ), illaque sa
esse dicatur, illnd magnificura Domino templum pientia divinitus inspirata, quas cunciorum Orien-,
1
exstruerecupientem, alienigense regis Tyri auxilium talium et JSgypliorum disciplinas et instiluia supe-
poposcisse. Qui misso ad se Hyram filio mulieris rabat, nequaquam pauperis atque alienigenae viti
•55 JOANNISCASSIANI 50
consilium dedignatur; recte etiam tu his erudituS. A simplici sermone fratribus in novello monasterio
exemplis, beatissime a papa Castor, verum ac tuo cupiens explanari. Gui rei quantum me pius
rationabile Deo lemplum, non lapidibus insensibi- ardor desiderii lui provocat obedire, tantum multi-
libus, sed sanctorura virorum congregatione, nec plices sestitummoles volentem obiemperare deler-
temporale et corruptibile, sed aeternum atque in- rent. Primum quia nec vitae meae ita aequiparant
expugnabile aedificare disponens, vasa etiam pre- merita, ut confidam meres tam arduas, tam obscu-
tiosissima Domino cupiens consecrare, non multo ras, tam sanctas, digne posse animo ac mente com-
auri metallo, argentive confiata, quae post rex Ba- plecti. Secundo quod « ea quse a pueritia nostra
bylonius capia concubinarum suarum ac principum inter eosdem constituli atque ipsorum incitati quo-
depulet voluptati (Daniel. \), sed animabus sanctis tidianis adhortationibus et exemplis vel agere ten-
quae innocentiae, justitiae et castitatis integritate tavimus, vel didicimus, vel visupercepimus, minime
fulgentes, regem Christum in semelipsis circumfe- jam possuinus ad integrum relinere, tot annorum
rant commorantem, egenum me, omnique ex parte circulis ab eorum consortio et imitalione conversa-
pauperrimum, ad communionem tanti operis digna- tionis abstracii; prsesertim cum harum reruin ra-
ris adsciscere. b In provincia siquidem tua cceno- tio nequaquam possit otiosa meditatione docirinaque
liiorum experte, Orientalium maximeque jEgyptio- R verborum, vel tradi, vel intelligi, vel memoria con-
rum volens instituta fundari, cum sis ipse cunctis tineri : toium namque in sola experienlia usque
virtutibus scienliaque perfectus, et universis ita re- consistit. Et quemadmodum tradi nisi ab experlo
fertus divitiis spiritualibus, utperfectionem quaeren- non queunt, ita nee percipi quidem vel intelligi,
tibus satis abundeque non modo tuus sermo, sed nisi ab eo qui ea pari studio ac sudoreapprehendere
etiam sola vita sufficiat adexemplum, me quoque elaboraverit, possunt: quae tamen si collatione jugi
elinguem et pauperera sermone atque scientia, ut spiritalium virorum frequenter discussa non fue-
aliquid ad explemenium tui desiderii de inopia rint, «t polita, cito rursum mentis incuriadilabun-
sensus mei conferam, poscis, praecipisque ut insti- tur. Terlio quia idipsum quod utcumque non pro me-
tuta monasieriorum, quae per J3gyplum ac Palaesti- rilo rei, sed pro praesentis temporis statu possuinus
nara custodiri conspeximus, ita ut ibi nobis a pairi- reminisci, imperitior sermo congrue non valet ex-
bus tradita sunt, quamvis imperito digeram stylo, plicare. Huc accedit, quod super bac re viri et vita
non leporem sermonis inquirens, in quo ipse appri- nobiles, et sermone scientiaque praeclari, multajam
me es eruditus, sed sanclorum simplicem vitam opuscula desudarunt, sanctum Basilium et Ilierony-
ALARDI GAZ-EI COMMENTARIUS.
a Papa, seu 7r<Mnra<r Graece ex primitiva origine C
I edocuit epistola liminaris in velusto codice ms. quem
vox est puerorum, seu infanlium balbutienlium, ac amonasferioElnonensi,siveAmandino commodaium
suos patres balbuliendo compellantium ( Cmlius serius accepimus, his Instilulionura Iibris praefixa;
Rhodig: lib. xi Lect. antiq: cap. 21) : hinc Tta.Tca.&t»quam etsi nusquam alibi reperlara , inultisque men-
apud Homerum ( Odyss. vi), vel 7rani?ew (Onuphr. dis ac lituris obscuratam, tamen quoad licuit, ab iis
de Eccles. voc. ), seu papissare, apud Comicos, est expurgatam, et suae integritati restitutam, huicoperi
infanlium more, blandeque patremcompellare : quo- praemittendam, et e lenebris eruendam ac produ-
rum exemplo, et quadam imitatione primi Christia- cendam duximus : cujus tiiulo hic Castor episcopus
ni pro evangelica simplicitate et modestia patrein Aptensis diserte nominatur, a quo haec epistola ad
spiritualem blando isto vocabulo papam appellare Cassianum scripta asseritur. Est vero Aptensis epi-
cceperunt. lnde vero factum est, ut in nomen trans,- scopus, id est, Aptae-Juliiecivitatis in Gallia Narbo-
iret dignitatis, utque hoc nomine insignirentur ho- nensi (Plin. lib. ni Histor. c. i), unus e sufTraganeis
noratiores tantummodo clerici (Baron. in notis ad Aquensis, sive Taurinerisis archiepiscopi, ut refert
Martyrolog. 10 Januar.) , ut noiavit Walfridus Anto-Demochares (Lib. deSacrif. Miss. c. 50).Fuisse
Strabus, lib. de Rebus Ecclesiast. cap. 7, Papa, autem hunc Castorem virum sanclitaie conspicuum,
inquiens, cujusdam paternitalisnomenesl, et clericorum et insigni zelo pietatis et religiouis praeditum, docet
congruit dignilali. Postea lamen in usu ecclesiasti- . tum ejus epistola memorata, lum haecCassiaui ele-
co coepit haec nomenciatura peculiaris esse epi- gans et luculenta praefalio.
scoporum , ut iidera omnes , et soli papae di- b Provincia illa scilicpt Aptensi, de qua supra
cerentur, ul ex epistoiis D. Cypriani , Hieronymi , n" Cmnobiomtnexperte,i.e.Monasteriis vacua.Nam pri-
Augustini, Sidonii, aliorumque est manifestum. Hoc mum ccenobium ipse Castor episcopus fundasse hic
igiuir sensu Cassianus hic, et in altera praefationead perliibetur. Unde et noveilum monasterium infra ap-
Collationes Patrum, hunc Castorem papam nuncu- pellatur. Pro experte legebatur in quibusdam ex parie,
pat, hocest, patrem, vel episcopum, ut Dionysius duabus voculis et nullosensu.
Carthus. exposuit. Verum poslerioribus saeculisusus c Exhacsententia,aliisque similibus in praefatione
Eccfesiaeoblinuit, ut nomen papae, sicut et epithe- nostra ad leciorem prodoctis, perspicue ostendimus
ton, Beatissimi, soli Romano Pontilici tribuatur (Bel- Cassianum non demuu coepissemonasticen excolere
larm. lib. n de Rom. Ponlif. cap. 51). Cum enim autprofiteri, postquam legatione pro Joanue Chryso-
episcopi quidam schismatici in odium Romani ponti- stomo sibi delata perfunctus esset, ut videtur sensisse
ficis nomen papae superbe sihi arrogarent, Grego- Baronius (TomoV Annal. Anno Domini 40) : sed
rius VII anno 1077 in synodo Romana decrevit, ut eam ab ineunte aetate et pueritia excoluisse, el inter
papae nomen in orbe Chrisliano unicum esset; nec monachos educatum, et primis tum religionis Chri-
liceret alicui hanc appellaliooem sibi vel alteri stianae, tum monaslicae institutionis rudimentis insti-
ascribere. Qua de re vide plura apud Baronium et tutum : inde per ^Egypti solitudines inter anachore-
alios. Qiiis porro fuerit iste Castor, et cujus loci tas diu vefsatum, et eorum docirina imbutum fuisse,
episcopus, cum Cassianus non expresserit, haud fa- quam postea scriptis traditam posterilaii trans-
cile erat assequi, et cerio definire. Yerura id tandeia misit. „._ .
/ ---. ... _. . . .
57 DE COENOBIORUM 1NST1TUTISPRAIFATIO. 58
mum dico, aliosque nonnullos, R quorum anterior A humililatis exemplar, tuis precibus ahimatus, se-
sciscitanlibus fratribus super diversis institutis vel cundum vires ingenii mei opus .quod injungis ag-
quaestionibusnon solum facundo, verum etiam divi- grediar, et ea quaeomnimodis intacta relicta sunt ab
narum Sciiplurarum testimoniis copioso sermone anterioribus nostris, utpotequi audita polius quam
respondit: h Alius vero non solum suo elucubra- experta describere teniaverunt, velut rudi mona-
tos ingenio edidit libros, verum etiam Graecalingua sterio et veriiatem sitientibus intimabo. Nec plane
digestos, in Latinum vertit eloquium : post quorum mirabilium Dei, signorumque narralionem sludebo
tam exuberantia eloquenliae flumina, possem non contexere: quaequamvis multa per seniores noslros.
immerito praesumptionisnotari, sialiquid stillicidii et incredibilia non solum audierimus, verum etiam
hujus inferre tentassem ; nisi mead haec fiducia tuae sub obtutibus nostris perspexerimus impleia: tamen
sanctitatis animaret, et sponsio, quod vel tibi hae his omnibus praetermissis, quae legentibus praeter
nugaeforent accepiae qualescumque sint ; vel eas admirationem nihil amplius ad instruclionem per-
congregaiioni fralrum in novello lantum monaste- feclaevitae conferunt, instituta eorum tantummodo,
rio commorantiura deputares. Qui si quid a nobis ac monasteriorum regulas, maximequeprincipaliura
rainus forsitan caute prolatura fueril,et pie relegant, vitiorum, quae octo ab eis designaulur, origines et
et cum venia indulgentiore suslentent, fidem potius B causas, curationcsque secundum traditiones eorum,
mei sermonis, quam venustatem eloquii requirentes. quanlura Domino adjuvante potuero, fideliter expli-
Quapropter, beatissime papa, unicum religionis et care coniendam. Propositum siquidem mihi est,
ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS.
a Duos clarissimos Ecclesiae doctores nominatim chi iustitutione inscribitur.
expressit, Basiliura et Hieronymum, qui paulo ante Epist. vigesima secunda, ad Euslnchium virginem
ejus aetatemfloruerunt: et ille quidem in Oriente, et sanctimonialem, ubi monachorum ^Egyptiorum
hic in Occidente, monachorum institutum et scriptis tria geuera recenset, et eorum mores et insliiuta
et factis mirifice illustrarunt et propagarunt. Quo- enarrat.
rum, inquit, anterior, sanctus videlicet Basilius Ma- Epist. vigesima septima, ad eamdem Eiistochium,
gnus,archiepiscopus Caesariensis in Cappadocia , D. ubi viiam Paulae matris ejus, sanctitaie et religione
llieronymo anterior, sive anliquior : sub Valentis plenam, describit, et mulla de monialibusab ea insti-
enim imperio floruit, et sub Gratiano obiit, ut testa- tutis iradit.
tur idem Hierbnymus in lib. de Script. Eccles. Inter Epist. quadragesima septima, ubi nonniilla eliam
ejus praeclaraopera exslantRegulae,seu Institutiones de volo, tonsura et clausura monialium.
monasticaeduplicisgeneris; nam aliaefusius disputatae, Vitae eremiiarum Pauli, et Hilarionis, et Malchi
aliae breviores et compendio explicatae dicunlur; et monachi captivi plenae sunt optimis documentis et
in utrisque variaequaestiones, de rebus advitam mo- instrumemis monachorum.
nasticam et perfectam pertinentibus a monachis Tomo secundo. — Liber primus contra Jovinia-
proponunlur, quibus sigillatim respondet D. Basilius. num : ubi multa de excellentia casiitatis et virgini-
Ex prioribus illis collecta videtur Uegula D. Basiliia tatis prae matrimqnio.
Rufino Latinitate donata , vel potius paraphrastice Libersecundus sub finem nonnulla habet de officio
exposita, multis detractis et mutatis : quae vulgo in- n monachi, et laude eremi.
ter quatuor Regulas SS. Patrum ab Ecclesia appro- Tomolertio. <—Epist. centesima tertia, ubi Patili-
batas circumferlur : cujus et raeminii D. Benedicius num in dimillendis et dislrahendis pro Christo fa-
exlremo cap. suae Regulae: necnon septima synodus cultalibus tardiorem, ,et in dies procrastinantem, ut
et Innocenlius secundus ponlifex a Gratiano cilati. ad Cbrislum nudura nudus evolet, vebementer hor-
Sub Regula item Basiiii omnes Graeci, seu Orientales latur.
monachi mililare dicuntur. Tomo quarto. — Videatur ejus commentarius in
h S. Hieronymus presbyter et Ecclesiae doctor illud Hieremiie: Bonum esl viro cum portaveritjugum
praecipuus florebal, et scrihebal anno 14 Theodosii ab adolescentiasua (Thren. ni). Ubi conferuntur coe-
imper., ut ipsemet tesiaiur in libro illo de Script. nobiiaecum anachoretis, etvita contemplativa activaa
Eccles. extremo: et obiit Honorio imperante, anno praefertur.
Dom. 422 secundum Prosperi Chronicon, vel 4"i0 Haecsunt praecipualoca D. Hieronymi, quibus de
secundum Baroniisenlentiam. Ejus scripta loto orbe monachis et monachorum institulis agitur, in cjus
clarissima, partim proprio ejus ingenio, ut hic dici- operibus propriis el germanis.
lur, exprompta et elueuhrata, parlim e Graeco irans- In iis vero qu;e a Graecisauctoribus scripla Latine
lata, mulia continent quae ad monachorum insti- reddidit, quorum aucior etiam hic mcminit, non
tutionem spectant : quorum elenchum , quo lecto- aliud reperio quod ad monasiicum instittilum atti-
ris studio et facilitaii consulam, breviter liic in- neat, nisi vilam S. Antonii a S. Athanasio Graecc
dicabo. scripiam, et ex Baronii sententia (Baron. lom. III.
In lomo primo. — Epistola prima, adHeliodorum, An. 558. el in Murlyrol. 17 Januarii), etiam a D. Hic-
qua eum ad solitariam viiam horialur. D ronymo Latine iranslatam : el Regulam S. Pachomii
Epist. secunda, ad Nepotianum, de vita clerico- abbatis, quam buic operi, Deo favente, subjiciemus ,
Tum : ubi mutia etiam ad monachoruni sialum per- scholiis et noiis elucidatam : quam ipse D. Hierony-
tinemia luculenter exponit. mus e Graecoin Latinum sermonem a seconversam
Epist. tertia, ubi monachos quosdam divitiis in- testatur in praefationeeidem Regulaepraeiixa.Fertur
hiantes perstringit. quidem sub nomine D. Hieronymi Regula monacbo-
; Eoist. quaria, ad Rusticum monachum, cui vi- rum : iiemque alia ftegula monacharum, sive raonia-
vendi formam praescribit, et veri monachi munus lium. Verum illa non ab ipso Hieronymo compo-
describit. sita, sed ex scriptis ejusdem excerpia et compilata;
Epist. octava, ad Demetriadem, de servanda vir- quae et a Martino V pontif. fertur approbata : haec
ginitate, quse monachis et monialibus inaxime cou- vero a prudentioribus e catalogo operum D. Hiero-
•gruit. nymi expuncta, et in angulum rejecta, ut spuria et
,_ Enist. decima terlia, ad Paulinuna, quoedc moria- <ei falso ascripla.
59 JOANNIS CASSIANI €0
non de mirabilibus Uei, Sed de correctione morum Apotuisse,
, quam illa sjnt lnstituta, in qiiibus ab exor-
nostrorum et consummatione vitae perfectae, secun- dio pfaediCationis apostolicae a sarictis ac spiritua-
dum ea quae a senioribus nostris accepimus , pauca libus patribus fundala monasteria ad rios usque per-
disserere. Ineo quoque praeceplistuis satisfacere stu- durant. lllam sane moderationem opusculo huic in-
debo, ut si quid forte non secundum typum majorum serere praesuraain, ut ea quae secundum iEgyptio-
antiquissima constitutione fundatum, sed pro arbi- i-itm regulam, seu pro asperitate aeruiri, seu pro^
trio uniuscujusque instituentis monasterium, veldi- difficultate ac diversitate iriorum inipossibiiia in his
niiuulum, vel additum inistis regionibus comproba- regionibus, vel duxa vel ardua comprobavefo, in-
vero ; secundura eam quara vidimus monasteriorum stitutis monasteriorum, quae per Palaestinaih vel
regulam, per j-Egyptum vel Palaestinam anliquitus Mesopotamiam hahentur, aliquatenus tempereui:
fui dalorum, fideli sermone, vel adjiciara, vel reci- quia si rationabilis possibilium mensura ( yvupj)
darn [ Al. rescindam ]: a Nequaquam credens ratio- servetur, eadem observantiae perfectioest fetiam it
habilius quippiam, vel perfeclius constitutionem impari facultate.
novellam in occiduis Galliarum partibus reperire
ALARDI GAZ^EI COMMENTARIUS.
a Vetus leclio : Nequaquam enim credas, etc.

LIBER PMMZT8.

CAPUT PRIMUM. B nere, cum exterioreni ornalum sub oculorum de«


De liabilutnonachi. pinxerimus obtutibus.
a De institutis ac regulis monasteriorum dicturi CAPUT II.
unde competentius, donante Deo, quam ab ipso ha- De cingulo Monachi.
bitu monachorum sumemus exordium? Quorum in- Itaque b monachum ut militemChristi in procinclu
teriorem cultum consequenter tunc poierimus expo- semperbelli positum, « accinctis lumbis jugiier opor-
ALARDI GAZ^I COMMENTARIUS.
a Horum occasione verborum monendus es, lecior, Dei, ad caplivandum omnemintellectumin
obsequium
plures titulos, vocibus quidem diversos, sed sensu Christi (U Cor. fit
x), qupd praecipue per obedienliae
eosdem, autcenein idem speciantes, duodecim hisce Votumet exercititim. Quam ob causam mohachi a
libris a diversis auctoribus ascribi. Graecis Patribus (BasiL de Vita sblit. et epist. 65) vo-
Quidam, De Institutis Renunliantium, omnes in- canlur KO-XOTKI, id est, pugiles, seu exCrcitatores : eo
scribunt. Iia Ciaconius, credo, ex Vaticanis exem- quod tota eorum exercitatio et conversatio velut
plaribus, Editio Lugdunensis, etc. quaedam virtutura palaestra esse debeat; cura alii ho-
Alii, De lnstitutis Cwnobiorum.Ita passim D. Tho- mines exerceantur in bello, in rnercatura, iri causis
mas in Summa sua Theologica, Basileensis, Cuy- forensibus, etc. Unde ID. Basilius sermones suos de
chius, elc. rebus monasticis vocat asceticos; et moriasiefia ipsa,
Alii, in plures lilulos particulares partiuntur, asceteria antiquittls dicta sunt, utpote spiritalium
nempe : r
' exercitationum officinabac domicilia. S. itein Bene-
MonaslicarumInslitutionumlib. IV. *- dictus
De capitalibus viliis lib. VIII. Trithernius, Cuy- loquiturinilioRegulae mpnachum quasi militem sical-
: Ad te, inquit, nunc meus sermo dirigilur,
chius. etc. quisquis abrenunlians propriis voluntdlibus, Domino
Alii ex Gennadio sic : De habitu monachorum, et Christo vero regi miliidturus, obedientim forlissima
de canonico oralionum et psalmorum modolib. III. atque prmclara arma assumis; et cap. 1 dicit cceuobi-
Inslilulionum lib. I. tas sub regula vel abbate mililare.
De origine et remedio octo principalium vitiorum c Similia habet D. Basilius in Regulis fusius dis-
lib. VIII. putatis c. 22, et in Regulamonach.aRulfino transla-
Alii denique duodecim Institulionum libros nomi- ta cap. 12, ubi Eliae, Joannis, Petri et Pauli exem-
nant, atque hoc titulo Inslitutiones a Collationibus pla similiter recenset, et rationem hanc insuper ad-
distinguunt. cur monachos accinctos seu praccinctos esse
r>Etsi omnes Christiani generali quadam ratione dit, oporteat. Videmus, inquit, a Domiiioprmcipi Job, se
Christi milites dicantur, quorum armaturam descri- ut prwcingat. Perinde enim quasi hoc animi strenui,
bit Apostolus Ephes. vi his verbis : Accipitearmatu- et ad rem gerendam expedilisignum sit: Accinge,ait,
ram Dei, ut possitisresistere in die malo, et in omnibus sicut vir, lumbostuos (J\ob. xxxvm). Sane etidmdisci-
perfecti slare : state ergo succincti lumbos veslros in pulis Domini familiarem fuisse zonm usiimex eo in-
veritate, induti loricam juslitiw, et calceali pedes in telligitur, quod interdicium ipsis fuerit ne ws haberent
prmparalionem Evangelii pacis : in omnibus sumentes in zbnis suis. HaecBasilius. Quibus exCmplispoterant
sculum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimiignea: et alia ejus generis adjungi e Scripturis, ut Eliae,
exstinguere,et galeamsalutisassumite, et gladiumspiri- J) qui prmcinctislumbis currebat ante Achab (III Reg.
tus, quod est verbumDei. Tamen multo specialius vni); Elizaei, qui Giezi puero suo dixit: Accinge
religiosi hunc titulum merentur, utpote tribus votis, lumbos tuos, el lolle baCulummeum in manu tuq, et
velut triplici sacramento, huic inililiae spiriiali ad- vade (IV Reg. iv); angeli Raphaefis, qui Tobise ju-
dicti et astricti: cujus militiaearma, secundum eum- niori praecinctus et qiiasi ad iter paratusoccurrit
dem apostolum, non carnalia sunt, sed potenlia Deo, (Tob. v) ; et Salvatoris nostri, qui cum apostolis in
ad deslructionemmunitionum, ad deslruenda consilia, ultima ccena pedes lavare vellet, tuniea prwcinxiss*
et omnemaltitudinem exiotlentemse adversus scientiam ., se legitur {Joan. xm). Eodem etiam spectant similes
•6! DE COENOBIORUM INSTITUTIS LIBER I. 62
tet incedere (Lucw xii). Hoc enim habitu eliam illos A Reg. i). Reversos enim ad se nuntios, ac referentes
ambulasse, qui in veteri Testamento a professionis sibi prophetae sententiam, sciscitatus est cujus esset
hujus fundavereprimordia, EliamscilicetetElisaeum, iigurae et habitus vir, qui occurrisset eis, et locutus
divinarum Scripturarum auctoritaie monstralur : ac fuisset hujuscemodi verba : Vir, inquiunt, pilosus et
deinceps principes auctoresque Testamenti novi, sona pellicea accinctus renibus; ex quo babitu eon-
Joannem videlicet, Petrum et Paulum, caeierosque feslim rex contemplatus hominem Dei, ait : Elius
ejusdem ordinis viros taliier incessisse cognoscimus. Thesbites est; zonae videlicet indicio, et hirli incul-
Quorum prior, qui in veieri Testamento virginitatis tique corporis specie virum Dei indubitanter agno-
jam flores et castimoniae continentiaeque praefigura- scens : eo quod istud ei inter tot Israelilici populi
batexempla, cum fuisset a Domino missus ad incre- millia commoranii, cultus proprii velut quoddam
pandos nuntios Ochoziaa sacrilegi regis Israel, eo impressura speciale signum perpetuo cohaereret. De
quod aegriiudinepraepeditus super statu salutis suae Joanne quoque, qui veteris novique Testamenti velut
Beelzebub Deum Accaron consulere destinassel, et quidam sacratissiraus limes, finis initiumque pro-
idcirco eis occurrens idem propheta descensum de cessit, ita Evangelista narranle (Matth. m) cogno-
lecto ejus in quo conciderat, denegasset, decumbenti scimus : Ipse autem Joannes habebal vestimentum
regi exposita vestilus qualitate comperius est(IV R de pilis camelorum, el b zonam ipelliceam circa lum-
ALARDI GAZ.EI COMMENTARIUS.
sententiae de lumbis accingendis et prascingendis, mnem Benedictinis fuisse usum baltei, sive cinguli
Lucaexn : Sin( lumbi vestri vrwcincti; ad Ephes. vi: (quem et hodie plurimi anliquarum traditionum le-
State succinctilumbosvestrosin veritate ; et I Pet. cap. naces retinent), et ex ipsius exilitate et mensura, vel-
I: Propter quod, succincli titmbos mentis vestrw spe- ut certo indicio S. Gregorium diu post obituin, cura
rate in eam, quw vobis offertur, gratiam. Porro accin- ejus corpus in alium locum transferretur, pro pro-
ctos, seu praeinclns habere lumbos, secundum litte,- fessore seu monacho insiitutionis D.lBenedicli agni-
ralem sensum, uihil aliud est quam paratum et tum et osleiisum fuisse: prwserlim, inquitille, cum
expeditiim esse, ui colligiiur ex illis verbis Lucae idem venerabilis doclor Gregorius sui monasterii mo-
xn : Amen dico vobis, quod prwcinget se. et transiens nachos Benedictiulique Regulis mancipatos in Saxo-
ministrabit illis. Solebant enim Oiientales oblongis niam desiinarit (Joan. Diuc. lib.iy, cap. 80). Haec
uti vestibus, ideoque qui ministraturi erant, aut iter ille.
acturi, colleciam vestem cingulo stringebant ad lum- a Professionis scilicet monasticae. Qua ratione D.
bos, ne impedimento esset. AtD. Gregorius ad nio- Hieronymus passim eosdetnveterisTestameniimona-
res spectans prsecinctis lumbis castiiatem designari chos vocat. Epist.4 : Filii, inquit, prophetarum, quos
interprelatur. Lumbos enitn, inquit, prwcingimus,cum monachosin veteri Testamenlo legimus (IV Reg. vi),
carnis luxuriam per continentiamcoarctamus. (Homil. wdificabant sibi casnlas propter fluenta Jordanis, et
15 in Evang.) Uirumque vero sensum speciavit Cas- turbis urbium derelictis, poienta el herbis agrestibus
sianus, ut ex consequentibus magis paiebil (Cap. victitabant. Et in epistola ad Paulinum: Nosler, inquit,
ult. hujus lib. et lib. nc. 1). Docet enim veterem il- /i princeps Elias, noster Elizmus, nostri duces filii pro-
lum morem gesiandi cingtili seu baltei, aut zonae, phetarum. Idem docet Isidorus lib. n de Eccles. Of-
monachis illis ^Egyptiis solemnem ac lege praescri- lic. cap. 1S , ubi Eliam, Elizaeum, aliosque prophe-
ptum fuisse duplici ex causa; eorumque exemplo cae- tas monachorura principes appellat. Sed et Cassia-
teris monachis commendare studet : nempe ut ve- nus infra (Collat. 18, cup. 6) alia locutionis formula
ros Cbristi milites armis istis spirilualibus supra dicit eosdem Patreset prophetas monasticae profes-
commeraoratis, ac potissimum castitatis cingulo, vel- siouis praefigurasse lineas, ducla a pictoribus meta-
ut balieo militari, accinctos et instructos se osien- phora, qui luiurain imaginem ductis primum linea-
derent, et ut ad omne opus injunctum aut injun- mentis praefigurare ac designare solent, deinde co-
gendum parati et expediti semper essent. Hinc D. lores et ornatus inducere : quo modo ilfi prophetaa
Basilius zonae tisum monachis universim cornmen- et anachorelae in soiiludinibus errantes, egentes, an-
dal (Ubisupra). D. Hieronymus monachis etiam Ta- gustiuli, etc, monachorum et anachoretarum novi
beunensibus balteolum lineum tribuit (In prwf. in Testamemi viiam professionemque adumbrarunt et
Regulam S. Pachomii). Palladius zonas vocat (Pal- praefigurarunt.
b Quamvis in Palaestina Judaei zonis uterentur
lad. in Lausiacis cap. 7), additque illis a Pachomio
praescriptum (quod singulare et.notatione dignum), laneis (Auctor oper. imperf. in Matth. c. m) : Joan-
ut ad sacram synaxim Sabbato el Dominica die, ut nes tamen zona pellicea, hoc est, ex crudo corio,
moris erat, accedentes, zonas solverent, et pellem seirvillosa pelle uii maluit, lumad imitationem Eliae,
pviflam, seu melotem deponerent, et cura sola cu- lum ad corporis afflictionem et macerationem
culla accedereut (quo majbrem, ut opinor, ac pecu- eiiam ex zona procurandam. Unde D- Hieronymus
liarera reverentiam honestioremque habitum prae se D in epist. ad Demetriadem virginern ihter alias lau-
ferrenl). Quod et Sozomenus Ct Nicephorus confir- des senioris Demetriadis loca sancta visitanlis : Stu-
mant. Sed etD. P. N. Benedictus priorum monacho- pebat, inquit, ad conversationemElim et Joannis Bd-
rum vestigiis ubique insistens, banc cinguli mona- ptislm, quorum uterquezona pellicea astrinxil, ac mor-
stici praescriptionemab illis acceptam haud praeter- tificavit lumbossuOs. Et super Matlhaeumde Joannc
misit. Cum eiiim statuit cap. 22 Regulae, ut vestiti ilidem Bapt. scribens: Zona, inquil, pellicea, qua
dormiant monachi, e.tcincli cingutis aut funibus, idque cinctus fuit et Elias, morlificalionis sgmbolum est.
ea causa quam subdit: ut parali sint semper, et facto Hoc exemplo scribit S. Fulgeniius Ruspensis epi-
signo absquemora surgentesfestinent seinvicem prmve- scopus consuevisse monachos in Africa pelliceo uii
nire ad opus Dei : satis indicat inlerdiu et potiori ra- cingulo (Baron. tom. IX Annal. anno 958); idemque
lione debere esse succinctos. Unde Joannes Diaco- confirmat B. Dorolheus anachoreta in doctrina sua
nus, iu Vita B. Gregorii scribit eum in exililate bal- prima, quae est de Renuntiatione, ubi de se suique
tei, quae unius pollicfs mensuram non excederet, i1 temporis monachis loquens : Ilabemus, inquit, et
speciem propositi regularis olim a S. Benedicto sta- zonam pdticeam circa renes noslros.Id signum esi,ad
'I tuti,
cujus ipse vitam describens, Regulam quoque opusquodqueaccincti , «( quamprimum simus et pw
laudaverat, seivasse. Quibus verbis insinuat sole- rati : laboralurus cnmquis primo accingitur, el sic de-
63 JOANNISCASSIANI 04
bos suos. Petro etiam in custodiam carceris ab He- A Virum cujus est tona bwc, tic alligabunt Jttdai in
rode detruso, et ad necem die postero producendo, Jerusalem et tradenl m manus genlium (Actor. xxi).
angelo assistente, praecipitur : Prwcingere et calcea Quod utique a propheta proferri minime potuisset,
te calligas tuas (Actor. xn). Quod ut faceret nequa- et dici, virum cujus est zona haec, nisi Paulus eam
quam monuisset eum Angelus Dei, nisi vidisset eum lumbis suis indesinenter solitus fuisset aptare.
ob refectionem nocturnae quietis paulisper defecta CAPUT III.
membra solita cinguli obstrictione laxasse. Paulum
De vestemonachi.
quoque ascendentem Hierosolymam , et protinus a
Judaeis in vincula mittendum Agabus propheta repe- a Vestis quoque sit monachi qusecorpus contegat
riens Caesareae, sublato ejus cingulo, manus suas tantum, et repellat nuditatis verecundiam, el frigo-
ligans ac pedes, ut gestu corporis sui passiouis ejus ris retundat injuriam : non quac seminaria vanitatis
praefiguraretinjurias, ait: Hwc dicit Spiritus sanctus: aut elationis enutriat, ita eodem aposlolo praedi-
ALARDI GAZM COMMENTARIUS.
miim opus aggredilur. Mortificaliquoquecorporis sig- ]g Regulae, et Benedictus ubi supra. Tertia, ut sit ho-
num est. Morlificare enim desiderianostra debemus: nesta et munda, nori affectate sordida. Sic D. llie-
prwserlim ea qum a renibus procedunt. De quibus ronymus admonetnon uno in Ioco. Ad Nepotianiim
Apostolusdicebat : Mortificate membra vestra, qum scribens : Oi-na(us, ut sordes, pari modo fugiendm
siml super terram: fornicalionem, immunditiam, elc. sunt, quia alterum delicias, allerum gloriam redolet
(Coloss.in). Haecille. Caeterum aliis quibusdam mo- (Epist. 2). Et ad Eustochium : Vestis nec satis mun-
nachis zona linea in usu fuit. Nam de Pachomianis da, nec sordida, et nulla diversilatenotabilis : ne ad le
id testatur D. llieronymus in praefatione RegulaeS. obviamprmlereunliumturba consistat, et digito mon-
Pachomii : Balteolum, ait, unusquisque habebat li- slreris (Epist. 22).IdeminEpitaphioNenotiani: Cuttus
neum. Aliis vero cingulum laneum magis placuit, ipseprovinciwmoremsequensnecmunditiis,necsordibus
quod tali cingulo Chrislus usus credatur. Ea enim notabilis (Epist. 3). Auctor VitaeS. Bernardi : In vesti-
cingulorum materies apud Palaestinos vulgaris fuit, bus ei paupertas semperplacuit: sordes numquam: ni-
a quorum communi more cultuque Christus non re- mirum animi fore indicesaiebat aut hegligenlis, aut fo-
cessit. Unde D. Hieronymus Marcellae, quae Palae- ris gloriam affectanlis humanam (Lib. m, cap. 2).
stinamincoluit, elana cingulum commendat. Si(,in- Quarla conditio, quairi hic tangit Auctor (quaetamen
quit, cingulumlaneum, el totasimplicitatepurissimum: eodem fere recidit), ne sit vestis singularis, aut ali-
quod possit magis astringere vestimentum, quam scin- qua insolita diversitate notabilis, utait D. Hierony-
dere. Nonnullos autem fune praeciuctos legimus. mus; quod vilium singularitaiis tum in aliis rebus,
Nam praeter illos ^gyptios, de quibus Cassianus c. tum speciatim in vestibus a priscis monacbis impro-
Ghujus libri, alios item monachos Pauliuus Nolanus batumet damnatum hic refert Cassianus : etvetuitS.
describit (Epist. 7), non balleo, sed reste succin- 'C Pachomiusangeloipspdictante,inuesiim<2nloe( habitu
ctos. Cujusmodi cingulorum genus, videlicet e funi- aliquidnovi,prwtercmteros,cautadecorisinvenire(Reg.
bus contextum, tamquam vilissimum, etinlimis man- art. §5). Aidevestibus monacborum alias saepiuserit
cipiis congruum, S. pater Franciscus, mundi conlera- dicendi locus. Cur autem religiosi proprioetpeculiari
ptor et paupertatis amator eximius, sibi suisque fra- habitu a saecularibus distincto utantur, duas ratioues
iribus uiendiiin delegii. Porro quod ad Benedictinos affert D. Basilius q. 22,ex diffuse disputatis, quarum
atlinet, exstat etiam Constitutio Clementis V pont. prior est, ad designandam propriatn professionem et
de zonis.aliisqueeorumgeslaminibus in haecverba : statum , seu conditionem vitae. Ordinarius , inquit,
Nullus xonam,cultellum,calcaria, cutn ornatudeferre, habitus Christiani esse dicitur is, qui secundum pro-
aut cunfsella clavorum ornalu decorata superfluo, vel positum ac professionemejus aptus intelligilur. Sicut
nimis atias sumptuosa, sive cum freno ferraluram ad enim est alius habitus militis, alius senaloris, ex quo
ornatum habenie equilare prwsumat. inlelligitur vel quod iste senator est, vel quod iste tni-
a Postcingulurn, quo raonacbum, ut Christi mili- les, ita eliam monaclius habere debet congruum suw
tein succinctum esse decet,, agit Auclor de veste professioniindumentum. Altera ratio, ut religiosi vel
monachi, in qua has conditiones praecipue requirit, inviti coganlur religiose vivere. Si enim, inquii, owis
et commendatexemplo veierum monachorum.Prhna videat hominem aliquem obscurum cmdenlem alium,
conditio est, ne sit superflua, sed sufficiensad tegen- aut verberantem pubtke, uut turpiler proclamanlem,
dam corporis nudilatem, et repellendam frigoris in- aut in tabernis , autganeis agentem; nec observabit
iuriam. Iia D. Basilius in Kegula a Rulino translata quidem facile hujusmt^dihominem, vel notabit, scieus
(Cap. 12), eamdem Apostoli sentenliam cum Cassia- p eum consimililerin reiiquavitasua agere. Sivero eum,
no allegans : Sufficienter, ait, Aposlolus in hujusce- qui religiosam vitam profitetur, viderit quis vel par-
modi usibusbrevi sermoneregulam posuit dicens : Ha- vum dliquid contra quam condecet, facere, observant
benles autem victum et veslitum, Itis contenli simus. omnes, et increpant, et ad religionis epprobrium dtl-
Ostenditindumentosolo,quo contegamur, indigere nos, cunt. Ilaque veluli pmdagogusest infirmioribus habi-
et non varietate aliqua veslis, el ornamenlo. Sed et tus religiosus, ut eliam invitos eos ab opere inhoneslo
pr.imus ille indumenti usus hwc eadem indicat, cum et indecenti cuslodiat. Haec D. Basilius. Cur auteni
dicilur Deum fecisseprimishominibustunicaspelticeas. vestem uiuient religiosi in sua professione dicelur
Sufficiebalenim ad confusionemlegendamhujusmodi alio loco (Lib. iv, c. 5). Porro vestes monachales,
indumenli usus. Verum quoniam nobis piofeclus in quas hoc loco commemorat Cassianus, totamque
indumentis etiam calefieri etfoveri uecessarius videtur, adeo supellectilem nionaehorum jEgypiiorum brevi
ad ulrumque usus ipse lemperetur: quo et cooperiri compendio complexus est D. Uieronymus, quod hic
nudilas videalur, et vis frigoris vel omne quod exlerius retulisse juvabit. Sic enim scribit : Nihil habent
Imdit, arceri. Et D. Benedicius : Vestimenta, inquit in cellulis, prwter psiathium, et duo lebitonaria (qtwcl
(Cap. 55 Reg.),fratribus secundumlocorumqualuaiem, JEgyptiis monachisgenus veslimentiesl sine manicis);
ubi habitant, velaerum temperiemdenlur : quia in fri- et umtm jam atlrilum ad dormiendum,vel operandum,
gidis regionibus amplius indigetur ; in calidis vero. . et amictum lineum, cucutlasqueduas, et caprinam pel-
minus. Secunda conditio, ut stt vilis, non preliosa, liculam, quam melolem.vocant, balleoium, el caligas,
aui ad pompara ei ostentationem composila, qua ac baculum itineris sociuni..Haec D. Hieronymus,
de re B. Basilius ibidem et Augustinus cap. 23 suae prafatione in Regulam S. Pachomii.
65 DE COENOBIORUMINSTITUTIS LIBER I. 8-5
cante : a Habentesautem alimenta et operimenta, his A.pus fraternitatis tenetur, aut superfluum, aut ela-
eontenti simus (I Tim. vi). Operimenta, inquiens, tum est, etob id noxium judicandum est, magisque
non vestimenta, utin quibusdam Latinis exemplari- speciem vanitatis quam virtutis osientans. Et iil-
bus non proprie coolinetur, id est, quaecorpus ope- circo baec quse nec a veteribus sanctis qui hujus
riant tantum, non quae amiclus gloria blandiantur : professionis fundamenta jecerunt, neque a Palribus
ita vilia, ut nulla coloris vel babitus novitate inter nostri temporis, quieorura per successiones instilula
caeteros hujus proposiii viros habeanlur insignia : nunc usque custodiunt, tradita videmus exempla, ut
ita studiosis accurationibus aliena, ut nullis rursum superflua et inutilia nos quoque resecare conveniet. •
sint affectatis per incuriam sordibus decolorata. Po- Quamobrem c cilicinam veslem velut circumspe-
stremo sic ab hujus niundi separentur ornaiu, ut cul- ctam a cunctis atque notabilem, et quac ex hoc ipso
tui servorum Dei in omnibus comraunia perseve- non solum nulla spiritui possit emolumenta confer-
rent. J»Quidquid enim inter faraulos Dei praesumi- re, sed eliam elationis concipere vanitalem, quae-
tur ab uno vel paucis, nec catholice per omne cor- que ad necessarii operis exercitium, in quo mona-

ALARDI GAZJEI COMMENTARIUS.


a Vulgata versio : Habentes autem alimenla, et B Deinde vero, et praecipue in signum poenitentiae,seu
quibus tegamur (1 Tim. vi), GraeceaxeTrutrfiKra,i. te- ad agendam vel praedicandara poeniientiam, ad Dei
gumenta, seu integuraenta; quod latius patet quam vindictam averleudam, ad carnem macerandam, ad
vestimenta, ut notum est. Nam ax.i-naay.0.generale mundi coniemptum designandiim : quo modo David,
vocabulura est comprehendens non solum vestcs, Aehab, Joram, Ninivitae, plerique prophelae, atque
quibus induimur; sed etiam domicilium, quo tegi- alii ciliciis, sive saccis induti leguntur. Denique ad
inuret protegimur,juxtailIudEccles-xxix, quodhuic vicloriam, liberationem ab hostibus, aliaque Dei
seutentiae Apostoli respondet: lnitium vitmhominis beneficia impeiranda, ut Judith cap. vni, et Hester
aqua, el panis, et vestimentum,et domus proiegenslur- Cap. iv. Est autem observandum quod etsi saccus
pitudinem. Proinde minus apte ab aliis Latinis in- pro cilicio in muliis Scripturae locis sumatur (unde
terpretibus redditum arguit Cassianus : Habentesali- et Cassianus hoc loco dieit Ninivitas cilicii asperi-
menta et veslimenta. Quod quidem verum est, seu late velatos, quos Scriptura dicit saccis indutos), et
vim vociso-y.s7ra<7ft«TOf spectes, seu moraledocumen- ubicumque in,veteri Tesiamenlo cilicium vertit in-
tum, quod hoe generali vocabulo de industria vide- terpres, Hebraice habeatur sac, diciio Germanis
lur ab Apostolo insinuaium; quod hic ab Auctore etiam usitala (unde a Grjecis et Latinis nomen
declaratur, el a D. Basilio, ubi supra. Caelerum cum cdxxos, saccus muluatum): alibi tamen videntur haic
illis verbis voluerit Aposiolus ea nominatim expri- iion obscure ita distingui, quod cilicium intrinsecus
mere, quac omnibus in universum hoininibus neces- el super nudum indueretur, causa affliciionis et
saria sunt, idque simpliciter et absolute, et non ad macerationis carnis : saccus vero, nt vilis et sordi-
certos fines duntaxat; in quibus haud dubie princi- _ dus habitus, extrinsecus gestareiur duntaxat humi-
pem locum obtinent alimenta et indumenia : idcirco ^ litaiis et confusionis ergo : praesenim a principi-
D. Hieronymus et alii saepenumero ita legunt et ci- bus, et illuslribus personis : quod duplici exemplo
tant : Habenies victum, et amictutn, vel vestitum; probari poiest. Nam de rege Achab IV Reg. n legi-
magis ad mentem Apostoli, et communem intellec- lur quod operuit carnem suam cilicio, jejunavitqne,
lum,quamadvimvocabuliGraeciattendentes(£pis(.22 el dormivu in sacco, el ambulavit demissocapite. Ubi
adEustochium, el lib. n in Jorinian. et epis(.2fj). Unde vides qualuor officia pcenitentiae pariiculatim dis-
etiam manavit illa consuetudo in plerisque religio- tiucta. Et de Joram IV Reg. vi: Cum scidisset vesti-
nibus, ut professuri religiosiquid petant, interrognii, menta sua, vidit omnis populus cilicium quo vestitus
respondeant: victum, et amiclum (Cassianus lib. vn erat ad carnem, quod de sacco nusquam reperies ;
c. 29). Est porro hic etiam observandum , quod ex sed vel operiri, vel indui, vel praecingi, accingi, et
hac Cassiani loco, et aliis quibusdam probant non- similia, quae ut plurimum extrinsecus fieri solent.
nulti hos libros, non Graece, utquidam opinati sunt, Porro in novo Testamenlo Joannes Baptisla, priinus
sedLaiine ab eo conscriptos esse (Ciacon.insuaprw- pcenitentiaepraeco,primus itidem congruum suaeprae-
fat.). Dum enim illam sententiam Apostoli meliusex dicationi vestimen.tum,nempe cilicium, ut pceniien-
Graecoin Laiinura ila verti ostendit, quam ut in qui- tiae symbolum, praetulit : habebat enim vestimentum
busdam Laiinis exemplaribus habetur, haud obscure de pilis camelorum,a\l Evangelista (Matlh. m). Unde
iudicat se Latine scribere, non Graece. constat pro vestimento illi fuisse cilicium de pilis
b Notanda sententia, quam inter alias selecliores camelorum contextum ; non autem pellem canieli,
sub finem operis suo ordine recensebimus. Cui re- aut cujusvis animalis ; sicul Aposiolus ad Hebraeos
spondet octavus humilitatis gradus a D. Benedicto p dicitquosdam circumiisse inmelotis, in pellibus ca-
assignatus : Si nihil agat monachus, nisi quod com- prinis. De quibus inlra. Horum igitur *exemplo,et
munis monaslerii Regula, vel majorum cohorianlur iisdem de causis cilicium interChristianos, praeser-
exempla (Cap. 7 Reg.). ltciuque alia ejusdem haud tim vero inter monachos et eremitas, quovis tem-
dissimilis seiitentia: Quod sine permissionepatris spi- pore fuil usitatissimum, ut constat ex D. Basilio
ritualisfit, prwsumptionideputabitur , et vanmgloriw, cap. 69 Regulae, et ex Vitis Sanctorum. At non
non mercedi (Cap. 49). idem cilicii usus apud omnes fuil. Nam alii hac sola/
c Cilicium(a quo cilicina vestis) a Cilicibus populis veste tecti et contenti, nullum alium habitum exte-
diclum, apud quos cilicia primum confecta (Varro rius praeferebant: .quod hic non probat Cassianus,
l. li de Re rustic. cap. 11). Vestis est horrida et aspera et monachis /Egyptiis non placuisse dicit ob pericu-
ex pilis camelorum, authircorum tonsilibuscontexta; lum ostentationis et inanis gloriae : tum quia horni-
cujus frequens et muftiplex usus in sacris litteris nem exerciliis manualibus roinus aptum promptum-
memoratur et commendatur. Primum in luctu et que redderet: alii vero subaliis vestibus occultahanl,
deploralione moriis aut calamitatis alicujus. Sic Ja- ut solent nunc religiosi et pii Christiani: quod n.ul-
cob patriarcha, visa tunica Josepb filii sui, primus latenus imurobandum, iiniuosalubeiTimiim essesatis
omnium legilur, indutus cilicio lugens filium suum indicat Auctor sub Unemcapiiis. Vide plura de cili-
multo lempore. Gen. xxxvn, Et David in exsequiis cjp, e.t stratu cilicinp in notis, ad CoUat, 1, «ap« vl^
Alwer, 11Reg, iii, Et Mardochaeuslib. Hesicr cap. iu,
67 :•"';-" JOANNtS CASSIANt ;. / 6$
chura semper impigrnm expeditumque oportet in- jA.cilicii ostentarent, quo cunctis super imminenie
cedere, inhabilis arque inepta sit, omnimodis refuta- urbis eversione lugerilibus, eodemque amiciu cir-
runt. Quod st quosdam hoc amictu circumdalos au- cumdatis, nullus posset a quoquam ostentatione [Al.
divimus probabiles exsiilisse, non ex eo nobis mona- ostentationis] notari. Quia nisi insolens sit diversi-
steriorum est regula sancienda, vel antiqua sancto- tas, non offendit iusequalitas.
rurn Patrum sunt perturbanda decreta, quod pauci CAPUT IV.
praesumenles aliarum virtutum privilegio, ne in his De cucullis Mgypliorum.
quidemquasnonsecundumcatholicam regulam ab eis Sunt prseterea quaedam in ipso jEgyptiorum ha-
usurpatasunt.reprehendideberecreduntur.Generali bilu non tantum ad curam corporis, quantum ad
namque omnium constituiioni, paucorum non debet morum formulam corigruentia , quo simplicilatis et
praeponi nec praejudicare sententia. Illis enim debe- innocentiae observantia, etiam in ipsa vestitus qua-
mns institutis ac regulis indubitatam fidem, et in- litate teneatur. * Cucullis namque perparvis usque
discussam obedientiam per omnia commodare, non ad cervicis humerorumque demissis confinia, quibus
quas paucorum voluntas intulit, sed quas vetustas tantum capita contegant, indesinenter diebus utun-
tantortim tempo.rum, et numerosiias sanctorum Pa- tur ac noclihus, scilicet ut innocentiam et simplici-
trum concordi definiiione in posterum propagavit. 'B taiem parvulorum jugiter custodire etiam imitatione
Nec hoc sane praejudicare nobis debet ad quotidianae ipsius velaminis commoveanlur. Qui reversi ad in-
conversationis exemplum , quod vel loram sacrile- fantiam Christi cunciis horis cum affectu ac virlute
gss rex Israel catervis hoslium circumseptus, scissa decantant -.Domine,npn esl exaltalum cor meum, ne-
veste, cilicium habuisse perhibetur intrinsecus (IV que elatisunlocuitmei, neque ambulaviin tnagnis,neque
Reg. vi), vel quod Niniviiae ad miligandam Dei sen- in mirabilibus super me. Si non humililer sentiebam,
tentiam quaein eos lata fuerat per prophetam, cili- sed exallavi animam meam : sicut ablaciatus est super
cii asperitate velaii sunt (Jonw ni), cum et ille ita matre sua (Psalm. cxxx).
inlrinsecus latenter indulus eo fuisse monslretur, CAPUTV.
ut oisi scisso desuper indumento a nemine prorsus De colobiisMgypliorum.
potuisset intelligi, et isli eo tempore operimentum b Colobiis quoque lineis induli, quae vix ad cubi-
ALA'RDIGAZ/EI COMMENTARIUS.
a Cucullns, vel cucullio, vel minus Latine, cu- habitum longum et sed manicas non haben-
antptum,
culla, genus est vestimenti, seu amictus, caput et tem; sicut videtuf Clemenspapa accipere in Clemen-
humeros circnmambiens et protegens; unde cucul- lina prima de statu rhonachorum; flocum vero dicit
latus, id est, cucullo vel cuculla indutus (D. Ambro- (G habitum, qui longas habel manicas. Alii vero cucultam
sius serm. ult., Sidonius lib. vu epist. 1(1, Pelr. Clu- nominant eum habitum qui apttd alios dicitur flocus,
niacens. I. iu Epis(. 28). Porro cucullis utebantur videlicethabilum cum caputio ex omni parte clausum,
monachi iEgyplii, non lam ad corporis curam, ait longisque manicis manicatum. Haecille.
Cassianus, quam ad monaslicae simplicitatis, et in- bColobium,secundumGraecam derivaiionem, sim-
nocentiae symbolum, quod etiam teslatur B. Doro- plici, non gemino, scribendum (Alcuin. lib. de div.
thetisloco superius citaio : Firimus, inquit, et cucul- Offic.cap. 35). Est autem lunica manicis defecia,
lum, quod innocenliw signum est et pttritalis. Pueri exstanlibus exlra eam brachiis : «n-6 TOU-/o).d6ou,
enim parvuli cuculium ferunt, non viri perfecti. Nos quod breve, mutilum, seu mancum tknilicat. Porro
igilur cucullum ferimus, ul parvuli simus mali- Cassiani colobia,quibusutebanlurmonaclii ^Egyprii,
tia; quemadmodummonet Apostolus: Nolite sensibus non omnino manicis carebanl; sed ea infra cubitum
parvuli esse; malilia autem parvuli estote. Sozome- desinebant (Sophron. in Prato spirit. cap. 92, 120 et
nus lib. m Histor. cap. 13 de iisdem monachis 124); vel, ut ipse loquitur, fere ad c.ubitorum
agens : Caput, inquit, integumenlo, quod cucullum exirema pertingebant, non humero tenus exertae, ut
(xvxovtttov)appellare solenl, operiebant : quo oslen- Cuychio visum est. De ipji-bus Sozomenus aliam
derent se vitam perinde simplicem et sinceram agere, eliam ralionem tropologicam seu moralein assi-
atque pueros lacte nutritos, quorum caput ejusmodi gnans lib. III cap. 13 scribit, jEgypli monachos y.ei-
tiaris involvunt, ut tegatur simul et foveatitr. Addit . iS>w.g«%e<.po$aTous, hoc est, tunicas sine manicis
Nicephorus (Lib. ix c. 14 Histor.) legmen illud, seu habuisse ; ul eo signo bslenderenlmanus se ab injuria
amiculum acuminatum fuisse. Palladius in Hisioria -, p. et conltimelia inferenda Iwbere penilus alienas (Idem
Lausiaca cap. 57 scribit monachos Tabennenses sub S. Dorolheus ubi snpra). Porro hujusmodi colobiis
Pachomio abbate cucullas babuisse crucis purpureae similes in vestibus sacris Dalmaticas, seu tunicelfas
figura notatas; et eos cum sola cuculla ad commu- videmus (Akuinus ubisupra cap.tTt). De quibus An-
nionem aecedere solitos, ut superius notavimus, et selmus decretorum collector, iiaectamquam ex Eu-
cap. 41 dicit etiam virgines sanctimoniales, suo sae- sebio (sed incerlum quo) ciiat : A sancto Sylvestro
ctilo cucullis uti consuevisse. D. Hieronymus in et presbyteris ejus colaiiorum usus sumpsil initium,
Testamento Hilarionis cucullam nominat, sic enim el Marcus, ac Julius, et Liberius ex ordine snnl usi.
scribit : Omnes di«!(ias suas ei relinquens, Evange- Post hos autem colobia in dalmaticas comtnutalasunt.
lium scilicel, et tunicam sacceam*, cucullam, et pal- Haecille. Diciiurautem colobium alias libitonarium,
liolwh. Et communiler solent mouachi cucullam vo- vel levitonarium, Isidpro leste lib. xix Etymolog.
care, non cucullum; ut et D. Benedictus cap. 55 cap. 22 : Libitonariumj inquil, esl colobiumsine ma-
Regulae,ubi duplicem sive geminam assignat cucul- nicis, quati monachi Mgypli utuntur. Meminit et
Iam, alteram in hieme villosam, alteram in wstate D. Hieronymus praefatione in Regulam sancti Pa-
simplicem et tenuem. ln quem locum annotavit Tur- chomii. Dicebatur el lebelon, vel lebilum eodem
recrematus cucullam diversimode accipi a diversis : significalu; unde in Vita ejusdem Pachoinii haec ha-
Aliqui, inquit, videticetUllramoiitani, cucutlamdicunt beutur : ln lanta vero veslimentorumpenuria secon-
* Notatunicamsacceam sacco,vel cilicio,de
pro quo su- epist. 28, Tract. 21in RegulamD. Bened.
Efa.VideSidon.lib.VHepist.16,etPet.Cluniacens.lib.nu
6» DE COENOBIORUM INSTITUTIS LIBER I. 70
torum ima pertingunt, nudas de reliquo circumfe- A nis linei doceat indumentum, audiantque per hoc
runt manus, ui amputatos habereeos actus et opera Apostolum quotidie dicenlem sibi : Mortificaiemem-
mundi hujus suggerat abscissio manicaruin, et ab bra veslra, quw sunl super terram (Coloss. iu). Illud
omni conversatione lerrena moftificaios eos velami- quoque ipso habitu protestanle, Mortui enim eslis,
ALARDI GAZyEI COMMENTARIUS.
sirinxerant, ut nunquam lebetone alio uterentur; nisi haec pullam et fuscam vestem, ut monachis et sancti>
cum indumenti sordes necessilas coegisset eluere. Le- monialibus maxime usitalam commendant Palres, D.
beton aulem linea veslis erat instar colobii, qua mo- Hieronymus epist. 15 ad Marcellam. Tumcam,inquit,
nachi utuntur hodie per Thebaidem et Mgyptum. fuscioreminduta se repenteDominoconsecravit.Et Au-
Haecibi. Sed et inter Institutiones ejusdem Pacho- gustinus epist. 199 ad Ediciam indicat fuscam vestem
mii apud Palladium in Lausiacis habetur : Noctti quam vocat nigellam, fuisse tunc insigne continen-
habeant lebitones lineos, succincti. Cur auiem lineis tiam profiteniiura. Denique D. Bernardus lib. ad so-
potius colobiis quam laneis uterentur illi monachi rorem : Nigra vestisinsinuat humilitatem mentis. Et
in ifla eremi austeritate, causa multiplex et obvja adeumdemBernardumsctibensPetrus Cluniacensis:
esse poluit, vel quod vestes lineae, ut viliores et Pjsum est, inquit, maghis Patribus illis nigrum hunc,
abjectiores, ita etiam calidis illis regionibus fuerint de quo agitur, colorem, magis humililali, magis pm-
aptiores et commodiores ; vel quod ab exemplo et nitentim, magis luctui convenire. Quibus studiis quia
traditione Apostolica id acceperint. Certe Eusebius totam monachi vilam invigilare oportet, decreverunt,
lib. i Hisior. cap. 24 scribit ex Egesippo Jacobum r> ut color moribus, vestes virlutibus, qua possent cogna-
apostolum fratrem Doraini numquara induisse la- tione jungerentur, etc. Ilis accedit quod a colore ve-
neam vestem, sed sola sindone linea usum. Ratio- siium Benediciini, in Jure Canonico et passim apud
nem aliam, eamque moralera, indicat Cassianus, Canonistas monachi nigri nuncupantur: quo etiaui
quod lineo illo habitu, seu velamine signilicaretur colore in habitu usum esse D. Benediclum lestantur.
eos ab omni conversatione terrena mortificatos, et Raphael Volaterranus lib. xxi Anthrop. et Chronicon
inundo mortuos esse; quandoquidem morluorum cassinense lib. IV cap. 115, idernque confirmant Pa-
corpora. linteis involvi soleant; sicut et Christus pro tres Cassinenses in declarationeRegulae (Cap.bh) his
nobis mortuus legitur involutus in sindone munda verbis : Propter hanc causam in slatu monasticovarius
(Matth. xxvn). Eo enim speciare videtur Cassianus inolevit mos,et color veslium: nos aulem assumpsimus
ex senteniiis Apostoli ab eo citatis. Cujus eliam colorem nigrum, beatiss. palrem noslrum Benedictum
significationis ratio est, quia linum, u.t in telam re- sectantes, qui (ut legimus) nigro usus est colore. Haec
digatur, multis rationibus maceratur, tunditur, tor- illi. Est porro observandum, quod D. Basilius epist. 1
quetur, ac suo modo mortificalur. Probabile eliam ad Gregorium Nazianzeaum et in Regulis fusius dis-
vestibus lineis uti voluisse propler munditiem et putalis quaest.22 mulia dicit de habiiu monachoruin;
candorem, ad designandam iunocentiam et puri- at de colore nihil: nisi ul concolor et uniformis sit
tatem, quam sectabanlur, juxta illud Ecclesiasiae habitus : sicut nec Cassianus toto hoc libro , quo
cap. IX: Omni tempore vestimenta tua sint candida. habilum monachorum describit. Unde D. Benedictus,
Caeterurade colore colobiorum, aut aliarum vestium veterum illorum monaehorum et anachoreiarum
curiosius inquirere non videtur operae pretium; cum exemplis et institutis egregie imbutus, suos cmno-
conslet pauperes illos, et summae paupertatis culto- C bitas monet (Cap. 55 Reg.), ne de colore, aut grossi-
res eremicolas in illa vitaeausteritate non aliis quam tudine vestium, aut rerum hujustnodi causentur ( hoc
simplicissiniis et vilissimis indumentis uti potuisse, est, querulentur, aut murmurent); sed quates, inquit,
nec uno eodemque habitu omnes universim ac per- inveniri possunt in provincia qua degunt, aut quod vi-
peluo usos fuisse; sed pro diversitate locorum, tem- lius comparari potest. Caeterum quid posterioribus
porum, faculiatum , aut varia traditione raajoruin , saeculisde vestibus Benedictinorum earumque cofo-
vel seniorum, diversis. Primum enim therapeiiiae illi ribus , et aliis conditionibus statutum sit, latius in
Alexandrini, hoc est antiquissimi monachi aposto- celebri Constitutione Clementis V, cujus haec sunt
Iorum discipuli candidati, i. albis induti, a Philone yerba memoriae commendanda: Ne in agro Domi-
describuntur. Ubi vero, inquit (Lib. de Vita suppl.), nico, sacra videlicet MonachorumNigrorum religione,
convenerecandidali, et tmticumsumma gravitale, etc. indecorumaliquid obrepal, aut vitiosumquidquam per-
Testis etiam Clemens Alexandrinus (Lib. n Pwdag. niciose in segetemcoalescat; sed ut in ilia potius fiores
c. 10, et lib. m c. 11) jEgyptios albis fere uti solere, honoris et honestatis fr,uctus in ubertate succrescanl :
ritu genti peculiari, idetuque vestes albas utpole, na- eis in vestibusinordinatum omnem, seu exquisitum or-
turales, non tincias, et fullonem, ut ait interpres, natum, aul cuttum, necnon in cibis, et polibus, equi-
non experta Christianis maxime commendat, easque taturis, et lectisterniis quemvisnotabilem interdicentes
lincturis omnibus praefert (Lib. de Pallio). At e di- excessum, statuimus, ut superior vesiisipsorum hccbitui
verso multa sunt, quae monachos doceant alris ves- (i. floco, cucullae, vel scapulari, ait glossa) proxima
tibus olim usos fuisse. Nam imprimis Christianos (nempe toga) nigri, bruni, aut albi coloris existatjuxta
perfectioris vitaecultores pallio indutos fuisse more rv moretnapud eosservari sotitum in regione, qua degunt:
philosophorum lestalur, sibique hoc nomine gratu- nec in qualitate panni regularis excedalur modestia, nec
latur Teriullianus peculiari libro de hac reedito. At quwratur quod preliosius, aut sublilis, sed quod ulilius
pallium philosophicum, et ad Chrislianos translatum valei inveniri, eic. Ubi glossographus ad illa verba :
nigrura fuisse, subindicat D. Hieronymus epist. 25, Nigri, bruni, aut albi: Hos tres, inquit, colores permit-
ubi de Christianis agens, qui propter viliorem habi- tendo, atios omnes, vel miscutos prohibet, quod multi
tum a gentilibus, nonnumquam etiam a pseudo-Chri- non ponderant. Quodergo dicit Regula (nempe D. Be-
stianis riderentur: iVos/inquit, quia serica vestenon nedicti ubi supra) de colore non causentur monachi,
ulimur, tnonachi vocamur: si tunica non canduerit, non intendil quod omnibuscoloribusliceai eis uli: nam
stalim illud e irivio: impostor, et Grwcusest. At multo etiamsmcularibusclericissuntquidaminierdicli (Devita
clarius id consiat ex velere historia (Apud Surium et honest. Cleric. cap. Clerici, Lib. ni Decretal. lit. i).
tom. YI cap. 9). Nara in Vita SS. Galfactionis et Sed hoc intendit, quod non causentur inter colores per-
Epistaemi martyrum, qui sub Decio passi sunt, haec missos, quod iste sit fixior, pulchrior, vel melior itlo.
scriptor. Eos , inquit, qui sunt nigro patlio induti, Subdit deinde glossographus rationem, cur illi eo-
dixil similes esse angelis, nimirum qui se a mundo se- lores prae aliis sint permissi. Isti colores sine linctura
parant, et ab his quw sunl mundi: et servant virgini- ex lana possunt haberi, et ideq magis qpprobqti. Haec
tatem, eteiegerunt haberevilamChrisloconsimilem.At ibi, quae hic ex occasionereferre operaj pretium duxi,
71 v -U ">'' ' " JOANNIS CASSIANI . - 72
e(ui(«ues/ra absconditaest cumChristoin Deo(Col.m). A Apostoli praceptum studenles omnl virtute" com- '"'
Etiierum: Vivo aulem jamnonego, vivit vero inme plere. Quia non solum mihi, sed eliam his qui mecum
Christus. Mihi quidem mundus crucifixus est, et ego sunt, tninis(ra>jeruii(mahus islm , neque gratis panem
mundo (Galat. n). ab aliquo manducavimus, sed in labore et fatigalion
CAPUT VI. nocte ac die operantes, ne quem veslrum gravaremu
De rebrachiatoriis. (Aclor.xx). Et,Si quis npnvult operari, necmanduce
a Gestant etiam resticulas duplices, laneo plexas (II Thessal. m).
subtegmine, quas Grseci avaSola;, nos vero succin- CAPUT VII.
cloria, seu redimicula, vel proprie rebrachiatoria De maforiibus eorum.
possumus appellare. Quae descendentia per summa Post haec angusto palliolo tam amiclus humilita-
cervicis et e laleribus colli divisa, uirarumque ala- tem quam vilitatem pretii, compendiumque sectantes,
rum sinus arabiunt, atque hinc inde succingunt, ut colla pariter atque humeros tegunt, quaeb mafories
constringenlia latitudinem vestimenti ad corpus con- tam nostro quam ipsorum nuncupantur eloquio, *et
trahant atque conjungant, et ita constrictis brachiis ita c planeticarum atque birrorum pretia siinul, am-
impigri ad omne opus expedilique reddantur, illud bitionemque declinant.
ALARDI GMMl COMMENTARIUS.
a Locus subobscuru's, et voculis nimis multis, quasi R Habilus noster, inquit, is est,tunica absque manicis,
synonymis, ad rem eamdem explicandam adhibitis, et zona pellicea, analabus et cucullus. Quid vero sit
obscuratus potius, quam illusiratus : quarum siogulae analabus, sive anabalus, infra exponit. Analabus in
proinde explicandae(Vide Nicephor. lib. ix c. 15). Re- crucis modum ponilur. Super humeros autem noslros
sticulasdupliceslaneoplexas subtegmine interpretor crucis signum deferimusj ex eo quod dicilur : Tolle
funiculos, seu fasciolas filo laneo textas hinc inde sub crucem luam, el sequere me. Rursus infra : Habemus
axillis dependentes, quibus illi monachi vestes infe- et anatabum, id est, scdpulare ab humeris pendens,
riores et laxiores circa pectus et lumbos succinge- auod ' h est crux.
hant et constringebant, ut Cassianus ipse exponit, In plurali; mafors, vel mavors in singulari: alias
quod Galli dicunt, trousser les veslemens, ut solent maforte, vel mavorte. De qua Isidorus : Siola, inquit,
Franciscani vestes cingulo aut fune coercere, ne im- Grmcevocalur, quodsupermiliatur ; eademet ricinium
pedimento sint opus aut iter agentibus. Est enim Latino nomine appellaturi, eo quod dimidia ejus pars
resticula diminutivum a reste, id est, fune, ut no- retro rejicitur', quod vutgd mavortem dicunl. Haecille
lum est. Subtegmen.vel, ut Junio Nomenclatori pla- (Lib. xix Elymol. cap. 25). Sozomeni interpres vocat
cet, subtemen, quod stamini subeat, filum dicitur, humerale(Lib. mHist. cap. 15). Meminit et.D. Hiero-
quod inter stamina discurrit, vel quod stamini in- nymus episl. 22, ad Eustochium, ubi virgines quas-
lexitur: unde et trama dicitur, quia telam trameat: dam laxiore utenles mavorte perstringit his verbis '.
Gallis trame, ou traime du tisserand. Succinctorium, Etperhumeros hyacinlhiha twna mavorte volilans.Ha-
idem quod succingulum, quo vestes colligebapt et bes etiam appellatam maphortem, seu mavortem,
succingebant, ut dictum est. Redimiculum poetis di- p^ in Aclis martyrii S. Paulijapostoli, quse feruntur Lini
citur fasciola a mitra rauliebri, seu sacerdotali de- nomine, curn agitur de Plaulillae velamine, maphorte
pendens; Graeci Tatviavvocant. Virgil. ix Mneid.: dicto, Paulo exhibilo, In Actis insuper sanctorum
El tunicsemanicas,et habentredimiculamitrae. marlyrum Faustae et Evilasii, quorum fragmenlum
recitat Beda in Martyrologio 20 Seplemb. haee de
EtOvid. xMelam.: maphorle : Jussit Faustdm nudani, et sine maphorte
Redimiculapectore pendent. flagellalam, incarceralam,, capul lerebrari, etc. Quid
auiem sit mafors, vel lriavors satis clare depingit
Sed magis apposite ad hunc locum exponil Isidorus Cassianus, angustum scilicet pallium, quo colla at-
in hunc modum : Redimicutum estquod succinctorium que humeros tegebant; quod non absimile videtur
seu bracile nuncupamus, quod descendensper cervicem, fuisse ab eo palliolo, quod nunc abbates et alii qui-
' et a lateribus colli dimissumutrarumque alarum sinum dam religiosi gestare solent, quod et liali mafore-
ambit, alque hinc inde succingit, ut constringens lati- lam vocant, affini certe nomenclatura.
tudinem vestiat corpus, atque conjungendo componal; e Planetas alii, Dionysius ptanicas exponit. Vi-
hoc vulgo bracile, quasi brachiale, vocant, quamvisnunc detur mihi planetica diminulivum a planeta, quae in
tion brachiorum, sed renum sil cingulum. HaecIsido- vestibus sacris alio noiiiine casula dicitur, quasi
rus (Lib. xix Etymol. c. penull.). Ex quibus cofligo parva casa, quia tolum liominem, instar casae, anli-
rebrachiatoriaCassiano idem significare quod Isidoro quitus tegebat (cujusmodi etiamnum in quibusdam
bracile, seu brachiale; quamquam brachialia proprie monasteriis exstant planetae, seu casulae omni ex
dicunturbrachiorum ornamenta, sicutfrontalia fron- parte clausae, el rotundae). Hujus ergo similitudine
tis, el libialia tibiarum. Porro neque his vocabulis D planetica siveplanica, dic^baturveslisampla et splen-
conlenttis Cassianus etiam Graectnnaddidit avagolXas-, dida, adpompam et ostentationem composita, et in
pro quo in plerisque vetusiioribus exemplaribus le- modum planetae seu casulae totum hominern circum-
gitur analaboys : Dionysius vero Carthusianus Uabet dans, quam putant nonnulli derivatam a verbo T<).K-
anabore; utrumque mendosum ac barbarum (Vid. vaofiat, quod est vagor, seu erro; eo quod sua pro-
Suid. verb. avaSoW).Est autem avaSoWidem quod lixiiate et amplitudine undiqtie difflueret, et vefut
remora, aut suspensio, ut notum est, qua signifi- oberraret. Unde Isidorus : Casulas, inquit, Grmcipla-
catione cum illis synonymis aple congruit. Alii le- nelasdiclas volunt, quia oris errantibus evaganlur,sicut
gnnt ava66).aiavel avaSo^.aSia,eadem derivatione et steilw, planetm, id est, pagw, suo errore, moluque
significaiu : elsi anabolaiium lsidorus ( Ubi supra) discurrunt ( Lib. xix cap. 24 ). Pbneiam itaque me-
exponit amictorium lineum feminarum, quo humeri rilo opponit Cassianus mavorti, utpote simplici et
operiuntur, quod Grmci et Latini sindonem vocant. anguslo palliolo. Et lsidorus in Regula planetas si-
Porro his afiine vocabulum analabus exstat apud B. militer et birros suis monachis interdixit, ut noia-
Dorotheum in docirina priraa; at signilicatione longe vit Ciaconius. Porro birrus et birrum masculino
ab his diversa. Is enim vestes monachorum comrae- et neutro genere dictum reperitur; de quo Coelius
morans, earumque rationes et mysteria exponens ; Rliod. ( Lib. xvj cap. 10) in amiquis Lectionibus;
73 DE COENOBIORUM 1NSTITUTISLIBER 1. 7*
CAPUT VIII. A "melotes, vel pera appellatur, et baculus, qua3gestant
De melole, et pelle caprina. ad jmitationem eorum qui professionis hujtts prae-
Ultimus est habitus eorum pellis caprina, quae iiguravere lineas in veteri Tesiamento (Vide supra
ALARDI GAZJEI COMMENTARIUS.
Romanam (uisse vestemGrwci scribunt, et confirmat pidum, et Hollandia provincia. Suidas «TpaSartxas-
lib. iv Martianus historicus. Birrus, inquit, et tunica X^afiOSaff vocai, pro quo Roberi. Stepha. correxit,
nomen veslis habent. Vernm quaenam, autcujosmodi KTpe6u?cxu.s. Sulpilius qnoque Severus, ubi in eccle-
vesiis fucrit, non omnes consentiunt. Nonnulli bir- siasticorum quorumdam ltixum invehiiur, nominat
mm exponnnt sericam, aut preiiosam veslem, ut birrumrigentem, et fluenlemlacernam (Dial. m c. 14).-
Zonaras et Thendorus interpretantes canonem duo- Hujusmodi ergo birros aut byrros hoc loco notatos
decimura Concilii Gangrensis, in quo de birris fit intellige, pretiosos seilicet, et sumptuosos, quos
mentio, queni refert Gralianus dist. 30 his verbis : Sulpiiius rigentes vocat, quorum pretia ambitionem-
Si quis virorum putaverit tancto proposilo, id est, con- que monachi jEgyptii declinantes, iis rejeclis capita
tinenlim convenire, ul pallio ulatur, tamquam ex eo sua mavortibus vilibus tegebant: cum alioqui birrus
justiliam habeat. et reprehendat et judicet eos qui cum a mavorte quoad formam breviiatemque parum aut
reverenliabirris uluntur, vel alia vesle communi, qum nihil differrei: unde et birretum diminutivum a birro
in usu est, analhema sit. Probabilius alii censent Gallis est parvum pileum; sicut et mavortes, quibus
birruin fuisse genus pallii brevioris; ecclesiasticis iEgyptii mouachi utebantur, ad declinandum pretia
etiam id lemporis usitatum ; el hunc canonem edi- birrorum , capiiis quoque erant tegumenta.
tum esse adversus quosdam monachos Eustatianos, a Melotes, vel irielota, Graecavox pellem ovinam,
qni paltiis oblongis more philosophorura induli, aut caprinam siraul cum lana corpori deiractam si-
enque habilu ," quasi sanctitatis aut sapientiae nola gnificans; autvestem ex ejusmodi pellibus apiatam
gloriantes et superbientes, caeteros etiain eccle- I» et confectam : ;«ftov enim Graece, Laline ovis dici-
siasticos aspemabaniur et condemnabant, qui bir- mr.(Ntceph. lib. JXc. 15). D. Hieronymus in Vita
ris aut alio breviori uterentur indumento. Fuisse Hilarionis alio nomine pelliceum ependytem nuncu-
autera bujusmodi habilum eliam clericalem et ec- pat, quera alii penulam, alii tunicara interpretaiitur.
clesiasticum, et non modo clericis inferioribus, sed In hujusmodi pellibus, sen uielotis scribit Apostolus
et episcopis usitatum, declarant in primis Acta mar- quosdam patres veteris Tcsiamenti circumiisse, hoc
tyris D.Cypriani, in quibus legitur ipsum, cum jam esl, oberras*e, ul profugos, aut peregrinos (Hebr.
decollandus esset, primum exuisse se birro, vel, ut xi): haud dubie respiciens ad prophetas, poiissimum
alia Acta habent, lacerno birro; inde vero spoliasse ad Eliam, et pallii ejus haeredem Elisaeum. Nam
se dalmatica vel tunica, atque in linea reraansisse, pallium Eliae Septuaginta psXfiTev appellant, 111Reg.
et sic exspeciasse spiculatorem. Ex quibus colligit ix etlV Reg. n. Unde et ipse homo pilosus dictus
card. Baron. (An. 261) episcoporum fuisse antiqnum est IV Reg. l, quod non tam de barba et cpma, quam
habilum, ut primo vesti cominuni superinduerent de veste intelligendum. Hinc D. Hieronymus epist.
lineam, sive lineum indumeutum, quod vulgo ro- 28, Helias, inquit, igneo curru raplus ad cwlum, meto-
cbetum vocant; deinde vero solutam tunicam ma- tem reliquit in terris. Horum exemplo melotem etiam
nicatam, alio nomine dalmaticam, ac denique pal- habuisse legitur sanctus Antonius, de qua jam mo-
liolumbreve, seu birrum humeros lantum etbrachia riiurus dixit: Melotemet pallium tritum, cui superja*
tegentem: quo itidem h.ibitu hodie uti videmus, qui ceo, Athanasio episcopodate, quod novumipse deitde-
ex regularibus ad eam dignitatera provehuntur. Con- rat (Athan. in Vita S. Antonii). Eodemque imitandi
stat praeterea testimonio sancti Augustini clcricos in studio Soznmenus lib. in cap. 13 monachos yEgy.piios
Africa uti cunsuevisse linea iunica,ei birro; sedepi- C pellibus indutos fuisse commemorai, quas SjySspa!-
scopos birro pretiosiore. Namser. 50 de diversis, quo vocajt, hoc est, penulas pelliceas, seu lacernas scor-
suorum clericorum discipliuam componit, baecait: teas et villosas; hnjusque indumenli rationem ex-
Nemo det birrum, vel lunicam lineam, vel aliquid, nisi ponit his verbis : lsli ad exemplumElim Thesbilis
in commune.De communiaccipiammihi ipsi. Et paulo pellibus se induebant, ul singuli ex pelle corpori cir-
post: Affermihi btrrum pretiosum: forle decet episco- cumjeclavirtutem prophetmsemperin memoriamrevo-
pum ; quamvisnon deceal Auguslinum pauperem, de eantes strenue conlra cupiditates venereasconfligerent.
pauperibusnalum. HaecAugustinus. Notum eliam ex Haecille. ln Regula etiain S. Pachomii apud Palla-
Gregorio Turonensi (Lib. n Hist. cap. 1) S. Brictium dium legitur hic articulus : Habeat unusquisquepel-
episcopum falso accusatum ad probaudam suara in- lem oviltam albam laboratam, absque ea neque com-
nocentiam prunas ardenles in birro suo detnlisse ad edant, neque dormiant (In Lausia. c. 38). Idemque
sepulcrum usque S. Martini, birro prorsus inustoet coufirmat D. Hieronymus praefatione in eamdein Re-
illaeso. Eamdem quoque consuetudinera viguisse in gulam. Denique etiam P. N. S. Benedictum melote
Ecclesia Orientali, ut episcopi super tunicam birro usmn fuisse plane colligitur ex Dialogo D. Gregorii
induerentur, ex iis quae scribit Palladius (Laus. Magni (Lib. n cap. 7), ubi refert quod cum S. Mau-
cap. 51, ut cital Baroniusubi supra) de S. Athanasio rus ad jussionem abbatis super aquas ambulassot, ut
episcopo Alexandrino possumus colligere, duni ait puerum ex aquis eriperet, et hoc miraculum S. Be-
eum tunica, birroqueveslitumsecessisse.Porrobirrum nedictusnon suis meritis, sed illius obcdientiae de-
vile, aut pretiosum, ad libitum cujusque esse po- puiaret, in hac muiuae humilitatis amica couten-
tuisse ex senlentia D. Augustini superius recitata r. tione, puerum illum veluti arbitrum intercessisse, ac '
certum est: pretiosiores vero fuisse birros Atreba- dixisse: Ego cum ex aqua traherer, super eapul meum
tenses et Ganusinos Flavius Vopiscus in Carino im- melotem abbaiis videbam, atque ipsum me ex aquis i
peratore testatur, ubi inter alia scribit: Donati sunt educere considerubam.Haecibi. Porro mirum videri '
ab Atrebaticisbirri petiti, donati birri Canusini.Quibus polest quod Cassianus melotem noo solum hoc loco,
verbis indicat Atrebates in Galliis , birros, seu /3q- sed el Collat. 11 cap. 3 peram appellasse videtur :
eouf (ut alii legendum putant) pretiosos.in turpes Cum accepissemus, inquit, peram el baculum, ut ibi
scenicnrum nsus lurpiler profudisse: quo etiam spe- moris esl, monachisuniversisiler agentibus.Sed et Isi-
clat illud D. Hieronymi in Jovinianum : Nunc tineis dorus eodem modo peram promelote interpretatur :
et sericit vetlibus, ac Laodiceasindumentis ornatus Metoles,inquit, qumeliam pera voculur,pellis est ca-
incedis(Lib. u cap. 13). Ubi Marianus in Scholiis ad- prina a colLopendens prwcinctausquead lumbos, ete.
dit: Delicalm motlesque linem vestes apud Atrebates (Lib. xix Etymol. cap. 54). Quibus tamen non ob-
el Laodicentesfiebanlj qua gloria insignessunt eliam stantibus in eanj,opfhionempropendeo, utperam pro '
hodie aliaui inferioris Gemanim populi, ut Lilim op- penuia hic et alibi positam existimem, vitio scripto-
PA.TB.OL.XLIX. 3
75 JOANNlSCASSiANI 70
cap. 2). De quibus Apbstolus : Circuinierunt(inquil) .A pone eum super faciehl pueri, ul vival (IV Reg. IV).
in melotisei in peltibus caprihis egenles, ahgiistiaii, Quem utique hOii dedisSet ei pfopheta gestandum,
affticli,quibusdignus hoh erai rhuhdus,itl solituttinibhs riisi eiiiri liiariu siia sdiitus essCt jugiter fcifcuihfefre.
erranles,, et in montibus, et in speluncis, et in cavernis Gujus gestatio spiritualiter monet, numquam debere
terrm (Bebr. xi.) Qui tamen habilus pellis caprinae eos inter tot oblatrautes vitiorum canes, el invisibi-
significat mortificata omni peluiantia carnalium pas- les nequiliarum spirituaimm bestias, inermes ince-
Sibnilm debere eos in summa viriutum graVitate dere (de quibus beatus David liberari postulans di-
consistere>,nec quidquarii petulcurti vel calidurn ju- cit: Ne trddas , Doinihe, besliisanimam cohfiiehlem
ventutis ac mobilitaiis anliquae in eorura corpore tibi(Psal. txxin), sed irruentes eas retundere criicis
residere. signaculo, ac longius pfopulsare, atque, adversum
CAPUT IX. se sievierites, jugi meriiOfiaDoniinicie passionis, et
De bacuio. imitatiohe illius moftificalionis exstinguere.
Naih et * bacuiuhi gestasse feosdemvifbs, eliani CAPUT x.
Elisaeus , qui unus ex ipsis esi, docet, cuni dicit ad De eulcedmehliseorum.
Giezi pueruhi siilinHhiitlens eum ad suscitahdum fi- Calceamenlavero velut interdicta evangeiico^prse-
lium muliSfis: Toile baculummeum, et currehs vadet ]B cepto recusantes 5 cum infirmilas corporis, vel
ALARbl GAZM COMMENTARIUS.
rum aut libraribrum; ac proinde iegehduth eisse: 6t praeceptoiuiil distihctioriftCogitahles. Vefiltti aliis
me/o(es, quw penula appellatur (Cap. 10). Quis enira prudentioribus pafiiiri solida ei probabilis visa est
credat monaciio-jillos lam religiose aut scfupulose ista Senteritia.NariiutVerfedicefetiif ImCpfivdeptum
a caii-eamentisabstinuisse, quod putarent iil.iDomi- apdstolis pl-oletiipbre, hoc estj initio pfaedicatiohis
nico praeceplo fuisse inlerdicla, ul ihfra dieettir : pe- fuisse iihpbsiliitli, hritt tainen Sequefetuf fiiisse per-
ram vero pro melote ei faiuiliari iiidumehlo lia> pelUum; maxiuie ehrri a Clifisto videatur postea re-
buisse; cura iisdein locis ac senlentiis fcvangelieis vocaihiri iri hOCteroaih»; qiiando dixlt CiS: Qtiando
pera simul cuni calceahienlisprohbeatur (Maith j, ihisi vbsSihEpeta li caliedmehth , etc. (Lfcc. xxu),
et Lucmn)? Praesertimcum apnd probatos auctm-es nt riotat D. ChrysosTOriirishomilia 9 iii Epist. ad
tum sacros, tum profanos pera nihii aliiid signilicet Philippenses': iriilltb ftiiiirisafl alios extehdi debfefe,
quam locuium aut sacculura, in qiib pasiorfes aiit tairiquariiUniVersalepraecepliim.Neijue vero Credi-
viasores cil)utn diurnum seu viaiicum recondere sb- biteesl aulChfifetiimSpstiraaut apostolos iihilis orii-
letil: quotj.iam modo accipitur iri EvangeliOLucae,x-: hiHopedibuSiiiceSsisSe:ciim deChfistodixerit Joan-
Nolite portare sacculum,neque peram. El Liicaexxill. hes feaptisia Malih. lii: foitior me esi; 'cuius non
Quandomisivos sine pera et baculo, el alibi. De pe- sufti dignus procumvehs soivei-ecorrigium •calceamen-
nula vero haechabet Nic. Perouus, e't ex eo Anibf. iornm ejus, Sed et Maixus, veluti pfaecavere volens
Caleninus, quaesatis ostendunt penulam ciirii melote rie qriod Mattiiaeus scHpsefat, perperarii ihtelligerC-
convenire : Penula-, inqnit, vesiisdensa ac vilis, qum tuf, sfcfipSitsandalia apOstolisfuisse concessa. Se-d
nebuloso ac piuviosotemporesupra tunicam dssumiiur r, caiceatVs,aii, 'sdhdaltis.Qtiibilisverbis ihdicat CliH-
loco pdllii, ad arcendas a corpore pluvias : liwcsi ex slum voluisse, aiit cerie peririisii-seaposlolis calcea-
peltibiiseral, scorlea vocabalur. DequdMdrlialis lib. tos fessesaridaliis. Uhde ei PetrO aposiolo dixit an-
XIV: *' . gelus Acl. xn: balvedte catigasivas, ribi Gfaecehabe-
Ingrediai-eviamcoeloIicetusque sereno; tuf aaAixkia.HiricD. Augusiihiis lib. h >deConsensu
Adsubitis numquamscorteadesit aquas. Evangei;Cap.30 et alii ttfewseniiila tahturamodo cal-
ceameiita 'apostolisfuisse pi-ohibita, quaetotuin pe-
Haec,.el alia apud ipsos, etalios auctores. deiritegeferit, qiiaequeproprie i57rb5«ft«Ta, sivecal-
aMonachosf hebaidis baculum itineris isociiihlha- ceamenta Vocarferitur
: sandalia vefb pro more illius
buisse testalur t>. rliernuyraus praeTatioiieih Regu- fegiohis illis fuisseconcessa.quibus sola pedisplanta
lam S^ Pachomii (In Vita Hilarionis). Et S. Anio- legebatrir, superiore pafle nuda el delecta. Hujus-
nius, eodem Hieroi.ymo teste, baculuiri gesiare so- rnodi eriim caiceariiehti gehus vofeari sandalia et
liiris : unde et baculo insiructus pingi solet. Quod si 'soleiis iudicat Aogristihiis. Quia ei^o Ghristus et
moralia requiritleclor, multa hujusmodi, e"lCassiani apostoli, ti't eSt vferisiiriile,pro mofe Slliris gentis
dictis admodum consmia petere potCrit ex PetfO maxiiriea parjpefibriSfecfepto, utebahtuf sandaliis,
Benhorio, qui multipficem baculi rhoralis specierii noluii borilinus sribs di&fcipulosiii praedicaiionem
ex diversis Scripiurae loeis satis apposite ei iiige- ffurOsniuiare sandai5a, aut de calceis compafandis
niose, rudi licet stylo, colligit el exponit (In Dictio- esse sOilfcitos;ui ifObfetiamhabitu huiniliiateiii, pce-
nario, verboBaculus). Alia ilidem satis cbnsentanea riiiehtiain, Ct rfefunihuinanarurij contfeniptUffl exhi-
de baculo ejusque stgiiificationibus habet Pagriinus bereiYi.Hoc igiirif fexteinploet fatiorie adducti mona-
in isagoge lii). I cap. 18. ]D chi illi, curii Vhfevahgelirilegerent Caleeameritaapo-
b Illo ninrirum , quod apud Mattbaeumet Liicarii siolis 'fuisse pfoliibita, saiidalia vefo ininime, verbis
exprimiliir his verbis: Noliteporiare sacculum,nequ'e Bcripiuraesiiriplieiter inlian-entfes, et alrquid eiiam
peram, nequecalceamenta (Matih. x, Luc. ix). Qiiafe spiritaale, seii mofale, quod hic tarigitnr, in eis at-
verba monachi illi sic accipiebant, ul iride collige- iendeniCs, a Cateeiiirieniiiivelut intefdietis Evange-
rent calceameniorumusum apostoiis e't eoruin secta- li'c'opfaecepto,feligiose abl.lirrebaiivlJet eofum usu
toribus, id esti, monachis el perfeciioris vilaeculto- ffepudiatosahdaliisriiebannir,vel,iJt€assiarius loqui-
ribus fuisse interdictum'; etproiiide nudis et discal- luf, 'caliijtssuosihtiniebahi pedes; iquibus verbis fet
, ceatis pedibus iiicedeiidnm esse. Ita illi siio riioffe, sequentiljuS aperte mdifcatsfecaligaispfb sandaliis,
elpro su6 captu, et siinplicitate verha Scripturae rii- hoCesi, pvopeflufri.fibii tibiafuiri ifejfoineiiiis,acci-
mis rigide et secundum 'litteram , rit diciiur, seii perfejrixtapra-iikiufh ^criptufae locuni \Vide Baroh.
verborum sonum inierpreiari soliti: mbre etiani pfi-- t. I Aiiitat. dh. 57, el Motanuhilib. de Ptct. et lmag.
morum Christianoruih, qui quidquidiix Evangelib c. 82). Eadeih vefb iiriitatrorifecbrisrievisseplefosque
audirent,velex fervore, velex simplicitafe taitiquam moriacliosOliriisSrie.CalbeTs , -8611
riu/dispedihhs, vel
prxceplum amplectebantur, nihil de consiiioniiu lafitum soleisiiicedefe..iestatur D.tJresorius Naziah'»
77 i)E COENOBiORUMINSTIT. LIB. U. — DE MOCTURNISORATIONIBUS. 78
matulinus hiemis rigor, seu meridiani aesius fervor. Acuris patiamur involvi, de his scilicet COgitantes,,
exegerit, tantummodo caligis suos mnniunt pedes: quae non ad supplendam necessitatfem nattrfse, sed
hoc interpretantes usu earum vel Dominica permis- ad superfluam noxiamque pertinent v-olnptatem.
sione siguari, ut si in hoc mundp constituti cura et Quod ita implebimus, si secuhdum Apostolum carrm
sollieitudine carnis hujus omnimodis exuti esse non curam non feceriraus in desitieriis'(Rvm.xin). Quibus
possumus, nec ab ea penitus praevalemus absolvi; tamfen caligis quamqu&m licito uiatilur, utpole
saltem oecupationeTevi et implicatione lenui neces- Domini mandatO concessis, iiequaquam tamen pfedi-
sitatem corporis explicemus, neve animae nostraeT bus eas innaerere permiliunt, Ctim acefedunlad ce-
pedes, qui expediti ad spiritualem cursum , et pra?- lebranda, seu pcrcipienda sacrosaticta mysteria,
dicandam Evangelii pacem semper esse debent pa- illud aestiiriantes eliam secundum Htteram eustodiri
rati (quibus post odorem unguentorum Christi curri- debere, quod dicituTad TMoysen,Vel ad Jesum filium
mus (Cant. i), et de quibus David: Cucurri, inquit, Nave: Solve cqrrigiam calceamenti lui; locus ehim
in siti (Psalnu LXI). Et Jereinias : Ego mtlem non la- in quo stas, terra samta est \Emd. m, Josue v).
boravilesequensfJerem, xvn), morticinis hujus sceculi
ALARI)! "GblMl COMMENTARIUS.
zenusorat. 1 depace, ubiinter exercitia monacho- l> uum monachum apostatam ita suggillat: Antea nudo
rumponitpedes nudos apostolicis similcs. Idemqu.e eras pede: modo non sdlum cdceato, sed et ornalo.
tauii ohscufe itidicat t». Hieroiiymus, dum Jovinia-

LIBER SECiTNDUS.
MODO.
©RATIGNUM£T PSALMORUM
m «MONK10 fflOC'i'iIBNA«IiM

CAWT TMMtliS, procapto mentfs sua?, habentes qriidem, «t ait Apo-


« ©uplici«gilur hoc, quod \liximus<,ciitguto Gliristi siolus (Rom. x), «elumDei, sed non secundum scien-
miles acfeiricttjs,irftefim qiii KioduscahbhicaPriifiofa* kann, super ha<c«reb idivefsos typos ac regalas «iW-
tionum psalmorumque sit in parfibus Orientis a met 'constitulsse. Quidarit feiiith vitetiris, seu triee-
sanctis patribus antiquitus stalritus, agnoscat. De nos psalmos, el hos ipsos aniiphonarum protelatoS
qualHate vefo earuin, tel quemadmoWm torape sfc-G melodiis et adjunctione quafumdam niodulaiionum
cundum Apostolisententiam (\fhets. v), siheihier- debeffediei singulis tioctibus eensilerurit; alii bunc
missionepossifuus, suis in locis cum senioriim Gol- modum eiiam excedere lentaveruntj; nonuuUi decem
lationes 'ecepetimus exp>6riefe, quatit-um 'Domiflus et octo; atque Iri lirinc iriodutn fliversis iri Jricfedi-
flederil, profefemiis \ totl. % cqp. 5, 6 seq.,, et <Cottl. versum canonem ngnovimus institutum, iotque pro-
lOcap. 7). vidihiTislusiirpatas, quot
pemodum typosfrcfegulas
CAPUT H.
De diversitaleniimeri, qui ad decahiaiidos psdiniosper etiam monasteria cellasque conspetimus'(Yide infra
universas provincias sit sialuius. 'ad cap. Shhjus iiv.\. Stfht quibus in ipsis -quoque
Mullos namque comperimus pef -alias regioncs c diurais orationum afflciis, id est, Tertia, Sexta,

&LARD1<JAZ^EICOMMENTARIUS.
a Nempe corporali et spiritnali, de quibus supra jara noctis teneijris iritfefrdentiltasfceieijTaridumes-
(Cap. %.eluit. tob-.i); corporall quidem, quo succin- set; teste D. Basllio in Regulis fusius dispm.'quaest.
ctus monaehus ad «nines usus et opera externa sit • 37. Porro circa nomina istaruffi-liofafom, tft earririi
expeditior; spirituali, <hocest, mortificatione inem- fatio cognoscatur, tria surit iiofeloc'ohotanda docii-
hrorum, in quibus luxuriae semiuaria continentur. menta, sciiu necessaria (Bellarhiht. tib. ) de Bon.
b Typum aiias «anonem vocat; alias regulani 'Oper..»» parlic. cap. ll). -Primnmriomina horarmu
aut constitutionem, alias modumet rationfem ; sic-' D Canonicarum proprie ad eas iioras acCommodafa
uti eliam accipit S. Ambrosius epist. 08, cura ait: esse, quae apud veterfeserant in tisu , quaeque tn-
Possetypumuliquem.reperiri, quo possit auferrifra- aequales et antiquafiae dici solent, 'qriarmn itirtiuBt
trtm discordia. ducebatur ab ortu solis; ita u't pfima hofa dicCre-
c Cur in officiisdiurnis Primam'<quamvocamus, hic luf, quae erat pfima ab ortu solis;; sfeturida, squae
etalibiobmiserit, etsolummodoTertiam, Sextam et erat secuuda ab eodeirisolis e^xortu, et sic detnceps.
Nonam nominarit (L. m, c.Zeli) ,<ratioesse videtur, Dicuntur auteni inaequales, quoriiam cum per /totum
•qued Prima tunc lemporis apud Orientales vel non annurn in duodecim horas diem artificialem veteres
erat in usu, ut iafra dicetur plenius, vel simul cum distribuerent., et in lotiflem noctem ; tvecfessariofie-
Laudibns jungebatur. et utm nomine Matulinae so- bat, ut in aestate longiores essentliofa? diurhae tio-
leinnilaiis, seu matutinaUs olficii censebatur. Quo clurnis; e't contra in hierae tiocturhae 'dfnrnts. 'Se-
quidem tenpore coustat tres islas horas canqnicas cundum, officium trium horarum, scilicet Tettiae,
propriissrine diurnas fuisse appellatas. Nam vcspe- 'Sextae,'Nonae,illis ipsis 'horis regulafiref etCanonice
rae quodammodo mediae erant, cirm extrema parte celebrandum esse. Quotiiaih autem horae illae iri-
dieia et cOmpleto,sive eomplente, ac desinente die; aeqiMes jam nonsurit ampliiis in usu,-prop.terea'ieiri-
Compleloriam vero sub initium noctis., etprhuis se pora llla accipienda sunt, quae hofis llfe in Hostra
79 JOANNIS CASSIANI 80
Nonaque id visum est; ut a secundum horarum mo-. A num modum in vespertinis conventibus seu noctur-
dura in quibus haec Domino redduntur obsequia, nis vigiliis vidimus retentari. Non enim quisquam
psalmorum etiam et orationum puiarent numerum conventiculo fralrura, sed ne sibi quidera ipsi prae-
coaequandum : nonnullis placuit senarium numerum esse concedilur, priusquam non solum universis
singulis diei conventibus deputari. Quapropter rie- facultatibus suis reddatur externus, sed ne sui qui-
cessarium reor anliquissimam patrum proferre in dem ipsius se esse dominum, vel potestatem habere
medium constiiutionem, quse nuncusque per totam cognoscat. Ita namque rcnuntiantem huic mundo
jEgyptum a Dei famulis custoditur, quo b novelli quibuslibet facultatibus ac divitiis praeditum necesse
monasterii in Christo rudis infanlia antiquissimorura est coenobii commorationem expetere, ut in nullo
potius patrum vetustissimis inslitutionibus imhua- sibi ex his qnse reliquit, aut inlulit monasterio,
tur. blandiatur : sic obedire cunctis, ut redeundum sibi
CAPUT III. secundum sententiam Domini (Maith. xvm) ad in-
fantiam pristinam noverit, nihil sibi considera-
De uniformis regulm per totam Mgyptum cuslodia, et tione aevivel annorum riumerositate praesumens,
de eleclioneeorum qui fratribus prmponuntur.
quam in saeculo inaniier consumptam se reputat
Itaque per universam • ^Egyptum et Thebaidera, ]B perdidisse; sed pro rudimentorum merito et tyroci-
ubi monasieria non pro uniuscujusque renuntiantis nii novitate, quam se gerere in Christi militia reco-
instituuntur arbitrio, sed per successiones ac tradi- gnoscit, subdere se etiam junioribus non moretur.
tiones majorum, usque in hodiernum diem vel per- Operis quoque et sudoris assuetudinem ita subire
manent vel mansura fundantur, legitimum oratio- compellitur, ut.* propriis manibus, juxta Apostoli
ALARDI GkZMl COMMENTARIUS.
suppulatione respondent. Quod nullo negotio fiet, videtur auctor JEgypti nomine designare, cum eam
si quis advertat in quas horas solis ortus, et occa- a Thebaide distinguat, quae superior ^Egyptus ap-
sus, etmeridies incidant. Nam hora sexta inaequalis, pellatur. Porro de monasteriis et monaciiis jEgypti,
quaeest hora orationis sexta, semper incidit in me- qnorum ritus observaiionesque in divinis offieiis, et
ridiem. Hora tertia insenualis semper incidit in illud canonicis orationibus expjmere aggreditur Cassianus,
tempus, quod esi medium intersolis ortum et meri- sciendum est sanctum Ahtonium tempore Constan-
diem. Hora nona inaequalis in illud tempus, quod lini Magni imperaloris, et initio quarti saeculi, mo-
est medium inier meridiem et solis occasum, hoc nasticam disciplinam in ^Egymi parlibus primum a
estin horam tertiam pomeridianam. Dicitur ergo sancto Marco evangelista fundatam et instiiutam ,
hora Tertia, sive officium Terliae, quia hora tertia sed postea gravioribuspersecutioniim procellis exor-
ab orlu solis; et oflicium Sextap, quia hora Sexia; lis labefacialam ac pene exstinclam, restilui«se ac
officium Nonae,qnia hora nona celebrari debet. Ter- ",T restaurasse, atque adeo cosnobiticaevitae prinia quo-
tium documentum, tempus canonicum et legitimum dammodojecisse fuudanjenta; tautamque monacho-
persolvendi officia barum horarum imn esse, pnstea- rum multiludinem brevi tempore aggregasse, ut et
quam ipsaphorae Uinisesunt, et exactae; sed postea- Thebaidis et totius iEgypti deserta monasleriis
quam labi coeperunt, et adhuc labuntur ; hoc est, complereniur. De quibus haecintf-r alia scribit D.
non esse in termino, seu fiue, sed in toto spatio et Alhanasius : Erant in mcnle monasteria, tamquamla-
lapsu, sivedecursu earumdem. Quod exeoprobatur, bernacula plena divinis choris psallentium. legentium,
quia constat offi<;iuinLaudum Maiiiliiiarum non esse oraniium, tanlumque jejunandi ac vigiliarum ardorem
celebrandum hora noclis duodecima completa, i. cunclorum menlibus sermo ejus (Anlonii) afflaveral,
orto jain.sole, sed hora dtiodecima ct postrema cur- ul futurm spei avidilate ad mutuam charilatem, el mi-
rente : ac per hoc in «urora; ut iofra docehimns. sericordiam indigenlibus exhibendamjugi siudio labo-
Pari ergo raiione officium Prim.t- celebrandum e.st rarent, quo infinilam regionema mnnaana conversa-
non hora prima exacta, sed labente, id esi, paulo tione sejunclam, plenam pielatis et justiliw videbantur
pnst ortnm solis : el ex consequenti idem dicendura incolere , etc. Quaeplane consonant iis quae in hoc
de officiis Tertiae,Sextfe, Nonae,videliceteelebratida capite de operibus et exercitiis monachnriiui Mgj-
esse horis illis labentibus, necdum completis. Haec ptiorum a Cassiano dicuntur. Quam vero illustrata
fere Bellarminus. Cur auiem horae istar?potius quam esset ^Egypti eremus illis sanclorum mnnachorum
aliae, divims officiissint deputatae, diceiur infra suo cretibus D. Chrysostomus refert his verbis : Si quis
loco (Lib. 111c. 2). nunc ad Mgypti veniat soliludines, paradiso quovis
a Id est, ut tertia quaque hora ab ortu solis tres omnemillam eremumvidebit digniorem, el innumera-
itidem psalmos in singulis oificiis ditiruis Domino D biles Angelorumcmlut in corporibus fulgere morlali-
offerrent, sicque numerum psalmomm numerohora- bus. Non iia variis astrorum choriscwlumrefulget, ut
ruin exaequarent: vel, ut secundum nnmerum, seu Mgypti eremus innumeris monachorum ac virginum
. augmenluin horarum, numerum itidem psalmorum distinguitur alque illuslratur tabernaculis. tlaec Chry-
augerent, hoc est, hora Tertia tres p^almos, Sexla sostomus (Homil. 8 in Matlh.). Caetertimbujusmodi
sex, Nona novem persolverent, quod proprie est monacborum in iEgypio degentium non idem fuit
horarum et psalmorum numerum exaequare. genus oranium, et insiitiitio, nec eadein viiae perfe-
b Novellura monasterium vocat illud monaste- ciio. Nam nonnulli declinantes ab Antonii insiitutis
Tium, quod Caslor episcopus ( cui hos libros dicavit) aliam inierunt vitae rationera. Unde D. Hieronymus
recens, ac primum fundaverat in sua provincia an- de his agens in epist. ad Eustochiom scribil suo
tea monasteriis et coenobiis vacua, de quo in prae- tempore tria fuisse in ^Egypto genera monachorum :
falione. primiim coenobitarum, id est, in communi viven-
c iEgyptus Africae,vel, ut aliis placet, Asiaeregio tium ; secundum anachOretarum ; tertium, qnod vo-
in Scrip"turis notissima, ad occidentem Judaeae sita, cat deterriraum, hatid absimile iili, quod D. Bene-
dividitur in duas partes : allera inferior, quae et dictus nominat Sarabailarum. Sed de bis plura alio
Delta a figura triangulari, quam Nilus dextra laeva- loco ( VideCollal. 18 cap. &el seq.).
que divisus suo ambitu effieit, nuncupatur. Hanc d Fuit haec institulio et consuetudo fere omnium.
81 DE COENOBIORUM INSTIT. LIB. II. — DE NOCTURNISORATIONIBUS. 82
praeceptum, quotidianum victum, vel suis lisibus, tA quemquaraseniori posse, nisi eum qui consummatus
vel advenientiumnecessitatibus praeparans,et fastus timore Dei et humiliiatis fuerit virtute perfectus.
vitae praeteritaepossit, etdelicias oblivisci, et humi- Ideoque diversitaies lyporum ac regularura per cae-
litatem cordis, coniriiione laboris acquirere. ldeo- leras provincias cernimus
a usurpatas, quod plerum-
que nullus congregationi fratrum praefuturus eli- que seniorum insiitutionis experies monasteriis
gitur, priusquam idem qui praeficiendus esi, quid praeesse audemus, et abbates nos antequain discipu-
obtemperaturis oporleat imperari, obediendo didi- los professi, quod libiltnn fuerit, statuimus; prora-
cerit, et quid junioribus tradere debeat, instiiutis ptiores noslrorum inventoriiiu exigere custodiam ,
seniorura fuerit assecutus. Bene enim regere vel quara examii-tatainmajnrum servare doctrinam. Sed
regi, sapientis esse pronuntiant, summumque do- dum oiationum modum qui poiissimum debeat cu-
num et gratiam sancti Spiritus esse definiunt. Nam stodiri, volurousexplicare, inslitutis patrum avidius
neque saluiaria praeceptaquempiam posse obtem- provocati, narrationem quara suis reservabamus lo-
perantibus praesiituere, nisi eum qui prius universis cis, propero excessu praevenimus. Nunc itaque ad
virtulum disciplinis fuerit instructus, nec obedire propositum reverlamur.

ALARDl GAZiEI COMMENTARIUS.


antiqusrum religionum, utlabori manuum vacarent, I8 sub uno Abbate degerent terna, ut minimum, mona-
et propriis manibus laborando quolidiauum victura chorum millia, ui scribit D. Augustinus lih. i de Mo-
tam sibi quain bospiiibus et peregrinis ad se ve- rihus Eccles. cap. 31. Altera ratio, ad vilandum
nientibus compararent. D. Hiernnymus in epist. ad otium, et. nt loquilur D. Hieronyrnus, ne mens peri-
Rusticum monachum testalur Mgyptiorum monasle- culosiscogilationibusvaqaretur. Qnani causam etiam
ria hunc moremlenuisse, ut nultum absqtieoperis la- allegat D. Beuedictus (Ubi supra). Cum enim prisci
bore susciperent.Idemque D. Basiliusin Begulis fu- illi monarhi non essent clerici, sed laici omnes, ex-
sius dispuiatis cap. 37 et 38, D. Augiistinus lib. I cepto abbate, et paucis aliis, ut alibi ostendemus;
de Moribus Eccles. cap. 31, et nosier iiidem Cas- plerique eiiamomnis liiteraturaeexperles; non erant
sianus pluribus in locis confirinant. D. etiam Bene- satis occupali: ideoque ad fugiendumptiuin, neces-
dictus suos cosnobitascertis leraporibus oCeupari sarium eis erat laborare. Alias raliones, sed eodem
voluit in labore, et horas diurnas ab opere Dei, fere spectantes iiisinuat Cassianus, nempe macera-
seu oflicio divino vacantes ila dislribuil, ut aliaele- tionem corporis, et humililatis exercilitini : Ut fa-
ciioni et niediiationi, aliaeoperi manuum impendan- stus, inqnit, viiw prwteritmpossii, et deliciasobtivisci,
tur. Monet eliam, ut non contiistentur fratres, si ob et humilituiemcordisconlrilionelaborisacquirere. His
necessitatem,seu inopiam ad colligendasfruges per se adde relaxationem aniini per exercitinrum spiritua-
occupenlur: quia tunc, inquil, vere monachi sunt, si lium et corporalium vicissitudinem et varietatem;
labore manuumsuarum vivanl; sicut Palres nostri, et de qua item Cassianus cap. 11 hujus libri : Semper,
Apostoli.Caus«ra vero hujus instiliitionis ei consue- ait, wquanimiusquwlibelcastigaliosustinetur, et sine
tudinis referre videiur Cassianus in praecepiumillud ,p faslidio labor impenditur, si interjecla ei vicissitudo
Apostoli 1 ad Tbessal. iv : Operamini manibus ve- qumdam, vel operis immutatioquotiscumquesuccedat.
stris, sicut prwcepimusvobis. Et II Thessal. 111: Si Sensit lioc, et probe intellexii divinitus edocius ma-
quis non vull operari, nec manducel. Veruin constat gnus ille Antonius, qui (ut in Yitis Palrum legiiur)
haec, et kuju-modi praecepia omnibus Christianis quodam lempore cum in eremo resideret, solimdi-
esse communia , nec religiosos magis quam alios nis tacdioquodam affeciusexclamasse ferlur : Domi-
obligare; et (quod magis ad rem facit) non esse ab- ne,,salvari cupio:sed cogitaiionestnemme perturbanl.
solula , sed conditionaia , ut vocant (Vide S. Thom. Mox vidit angelumhabitu monasticomodo sedeniem
2-2, q. 187, a. 5) Nusquamenim praecepiiAposlOlus et operantem : modo ad orationem genua flcctentem:
absolute operari; sed sub hypolhesi, videlicet vel ad inde rursus ad opus assurgentem,el calathostexenlem;
quairenduni victuni j.ecessarium, si alia ratione ha- a quo et hujustuodi documentumaccepit : E( (u fac
beri non possil, quo speciat illud : Qui non laborat, simUiter,et salnts eris. Quo ille oraculo confirmatus,
non manducet: vel ad vitandum furtuni ,'et ad elee- el eidem obsecutus, salutem quam qnaerebat inve-
mosyuas faciendas, juxta illud Ephes. IV: Qui fura- nii. Sed haec modo sufficiaiu : nam alibi rursus de
batur, jam non fureiur : magisautemlaboreloperando opere inanuum fusius agenduiu erit (Lib. x Instit.
manibussuis; ut hubeal, unde tribuat necessilaiempa- cap. 7 elseqq.).
lienti: vel ad vilandum scandalum, et aliorum offen- " Vide qualis esse debeat, qui in abbatem eligitur:
diculum, juxta ilhid I Thessal. iv, u( honeste(id de quo D. Beuedictus cap. 2 et M Hegulae, ubi vide
esi, sine scandalo) ambuletisad eos qui foris sunt, id Turrecremalum. Et nola lextum huic consimilerain
est, apud infideles: vel denique ad vitsiiduurotium, Jure Canonicotit.de Electionecap.Cuminmagistrum,
et carnis teniaiiones superandas, secundum illud D . ubi dicilur : In magistrumassvminon debel, qui for-
EcclesiasliciXXXIII : Milieservum tuuin in operatio- matn discipuli non assumpsil: neijueprmficiendusesl,
nem, ne vacel : Multam enim malitiam docuil oliosi- qui subessenondidicit. Ita ZosimusPK ad Hesychium
las. Unde sequilur eos, qui possunt irliunde victum cap.*l : Si enim, inquil, efficiaswculariuprincipem
habere, et furtum , scandalum, oliiim et bis similia locttm, non vestibulumactionis ingressis. sed per plu-
evitare ab-que opere manuura, et labore corporali, rimos gradus exuminatistemporibusdeferunt; qui?-ille
Aposiolico prseceplo ad id nullalenus obligari; nisi tam arrogans, lam intpudensinvenilur, ut in cmlesli
se volo, aut propriis Regulis, et inslilulls ad opus militia, quwpropensiusponderandaest, el sicutaurum,
iuanuum obiigarint, sicul illi veieresmonachi. Cur repetitis ignibusexploranda, stalimdttxessedesiderat,
auiem hujusmodi Regulam sibi constiluerint, duas cum lyro ante noit fuerit, ct prius velit docere, quam
causas tangit D. Hieronymus loco citato, quarum discere?fct Ccelestinus PP. Galliarum episcopis cap.
quisqwsdoctor
prior fuit inopia , et viclus parandi necessitas : non 3 : Debel enim antea esse discipulus,didicil.
enim poterant aliier su»lentari, cum non haberent essedesideral, ut possitdocere, quod Ruricius
praedia,et po-sessiones sibi relictas, nihilque secum lib. il epist. 25 : Prius enim quilibel debet discere,
in mooasteria inferrent (Bellarmin. Ltb. n de Mona- quam docere,quiaprmproperedocloritusurpatsuperci-
this c. 42), teste Cassiano lib. iv cap. -4. Nequeipsis lium, nisi discipuli tutceperit ante famulalum.
eleemosynaesufficere potuissent, cum in uno loco
83, JOANNIS CASSIANI 84
CAPUT IV. A monasteria intemeratus nunc usque perdurat : quia
G"W49» miversam Mgyptum et Tkebaidemduoae- non humana adinventione statutus. a seniofibus, affir-
narius psalmorum numerus ebservetm
matur, sed ccelilus angeH niagisterio.patribus fyisse
Igitur per universam, ut diximus, Jlgypium et .delatus.
Thebaidem a duodenarius psalmorum numerus tam CAPUT V.
in vespertiuis, quam in noctujmis soiemi»iiatibuseu- De duodenario ptatmorum numero Angeli traditiqne
stoditur, ita dumtaxat ut post hune duae lectiones, tuseepto.
veieris scilicet ac novi Tesiamenli, singulaesubse- Nam cum in primordiis fldei pauci quidem , sed
quantur. Qui modus antiquitus constitutus, idcirco probatissimi, monachorum nomine censerenlur, qui
per tot saecula penes cutieta illarum provineiarum sicut a beata» memoriaeevangelista b Marco, qui pri-

Al-ARPI GH,ZMlCOMMENTARIUS.
a Magna consid.eralionadignum videlur, quod hoc random in Rationali lib. iv cap. 15. Atque boc mo-
capite et sequentibus referl Cassianus, non liumana, do officia, quae vqeabant vespertina et nocturna ab
inventione, sed coelitus angelico ministerio apud il- illis agebaniur. Non enim videniur alia habuisse of-
los monachos insiitutum fuisse, ut duodecim psalmi licia nociurua canonica et ordinaria, quantum ex
tam in vesperis quam in nocturno officio caneren- Cassiani narraiione colligere licet: cum nec Lau-
tur. Verum quo clarius et facilius percipiantur ritus, dum, nec Mafuiina?..se,u Prirnae, nec, Gompletorii in
et insiitula veterum illorum monachorura in olficio B hoc libro, quo de ^gyptioiiim ritibnsetolliciis agit,
oivino celebrando, de quo hic agitur, Ubet bic sum- mentionem faciat; qiiinimmo idcirqo eos excusare
matim colligere, et paucis compreheiisa lectori pra- quodamm.odo videlur Cftp. 12, quod (>ambreve aut
ponere, qnaesparsim et prolixe toto hoc lib.ro, et ex. mediocre officiunt psalmodiao nocturnae habuerint;
parte etiam sequenti ea de re a Cassiano traduntur. videlicet prqpief nimiaiq oraiioniim , operum , jeju-
Priinum igitur moris apnd 41105fuit singulis diebus niorum, vigiliarum assidujtatem (qoam vocat inimi-
hrna vice in chorum, seu oratorium parite.r conve- tabilem disciplinae rigofeni lib. in cap. 1). Nono,
nire, nempe ad Vesperarn, seu complefodie, ut ait D, finilis psalmis et vigiiiis nocturiiis, singuli monaohi
•Basiiius (In Reg. fusius disputat. cap. 37), quam vo- ad suas cellulas reverteijtes, et residuo noctis spaiio
cabant horam lucerualem, quia tunc lucefnas accen- excubaotes oraiioni pariter et operi manuum vaca-
debant lumine diei deficienie, ui iuferius dicetur bant; donec adveiiienle aurora noclurno operi, ac
(Lib. m, cap. 5) : ei hanc vocahant vespertinaro so- meditiitioni operatio dulrna snccederet cap. 2, 13 et
Jeranitalem, sive synaxira : deinde circa mediam,no- 1-4, Decimo, reiiqua i;fficia d.iurna, nempe Teriiae,
ctera; et tunc celebrabant officiunxuocturnuin, sive Sextae, et Nonae singuli privalim in suis cellulis
nocturnam solemnitatem et synaxim- Sccundo, in persolvebanl, e\ in singulis tres psalmos cum ora-
utroque conventu , et officio lam vesperliiro, quain. lione recitabant; qiiibus tanien alias preces et ora-
nocturno psalmi duodecim caaebantiir; quem nume- tiones privatas i(a i)S-idue.interraiscebanl, ul lotum
ruin ab angelo cum insigni niiraculo. didicerant ob- diei tempus ad vesperam usque in his ofliciis consu-
servandum. Itaque vespertinum officium, pro quo merept; nec tamep ab ppere manuum interea vaca-
nunc Vesperas dicimus, duodecim psalmis comple- Q rent, orationi e( opefafioiii pariter insistentes. Non
bant; similiier et suos noctnrnos, sive noclurnuni enim plusquain serpei in die simul couveniebant, ut
officium. Teriio, hos psalmos unus dumtaxai lector dicturp est; exceptis diebus Sapbatinis et Doraini-
(Cap. 5 el 1Q), aut cantor in medio frairum assur- cjs, in qujbus liQfatertia solebant ad ecclesiara, sive
gens suaviter decantabat, et clara aut sonora voce oraipriiim cotivenire, ibique divina mysteria cele-
recitahat (quales lectores, sive canlores requirit, brsre (Qd» 2 e( 3 i'b- ipj. Atque haec de monachis
etiain D. Benedictus (Cap. 18 Regulm), qui scilicet. ^CgypU, eoruniqije riiibus et exercitiis retulisse
sedificentaudientes). Cuitamen,necam,andodeficcret, splliciat.
alji vicissim succedebanl, ires, ant qualuor ad suin- b Sanctus Marcqijevapgelista a B. Petro in ^Egy-
inurn, qui duodenarium psalmorum numerpm iia ptiup destinatus Evangelium a se conscriptum
partiebantur, nt si duo tantum essent, singiili senos; Alexandriaa prasdicavit,Ecclesiamque Alexandrinam
si tres, singuli quaternos; siquaiqor, singuli ternos, primus instituit, ac rexii, et multis in ea regione
psalmos occinerent, cap. 11. Quarto, sumuium ioter- tum Judaeis, iuin aliis ad fidem conversis, et arden-
ea silentium; caeleris luimi sedenlibus, et Jn psal- lipri perfeciionis siudio accensis monastic;ie vitae
Jentis verba tota animi attentione defixis; acniente, normam tradidii, quain ab apostolis acceperat, et
non voce psallentibus; adeo ui nec oscitatio, nec quam a priinis fidelibujs Hierosolymiianis observa-
tussis, nec exscreatio, nec strepitus ullus audjretur; tam S, Lucas cqrtimemorat (Act. iv). Id in primis
immonecqiiisquamalius praeter canentem adesseCre- testatur Eusebiys lib, » Hist. Eccles. cap. 15 et 16,
derelur, cap. 10etl2. Quinto, psalmosquosqncprie- ubi multis argumenlis pstendit eorumdem monacho-
sertim longiores, non continue et uno tractu ad linem rum, non aliorum viiam, mores, insiituta a Phiione
usque percurrebant; sed quibusdarn interseclionihus, D Jndaeofuisse lunc temporis accurate descripta in li-
post denos scilicet. aut ifuodenos versus, paulisper bello, qiiem de vita tlieorelica, sive contemplaiiva
pausando, brevi orationi, aut medi(atioiij insistebant, suppiicum inscripsii, ubi eos duplici hac noinencla-
Sexto, psalmusquisquenon veisiculo illo Latinis usi- tura exornat, dipaniuTxe et ixirat vocans; Bepanev-
tato: Gloria Patri, eic,, terininabatur. sed alia breyi T(i<f
quidem, hoc est, cjtltores, aul curatores, vel quod
oratione: post finem vero psalini duod.ecimiresponde- Deum diligenlissimecoUreut, vel quod animas suas se-
imur, Alleluia (Cap.SetM). Septjmo, (initis psalrnjs dulo excolefent, et curaxenl q morbis vitiorutn : Ixhag
duaelectiones sequebanlur, una de vcterj Tesiamen- vero, hoc est, supplicet, a prweipuo munere, quod est
to, aliera de novo, exceptis diebus Doininiciset Sab» orare, et laudare Deuttt. Cui seniemiee suffragalur
batinis, quibus utraque de novo sumebaiur (Cap. 7 D. Hieronymus in iibro de Scriploribus Eccles., ubi
et 11), Ociavo Jiis peraclis omnes in genua procide- primum de S. Marcointer alia iia refert Marcus as-
bant, Deo gratias agentes, ac statiro omnibus erectis sumpto Evangelio, qtiodconfeceral, perrexil in Mgy-
abbas, sive sacerdos, qui congregationi praeerat, vel- ptum, et primnt Alemndriat Ciiristumannuntians cou-
ut omnium fratrum vota precesque in unurn colli- stitu.itEccUiiam , tanta doclrina et vitm conlinenlia ,
gens, ac Deo offerens publica oratione officiiim ler- ut omnes sectatores Chrisli ad exemplum sui cogeret.
minabat. Unde Collectarum in officio ecclesiastico Denique Philo dueiiissimus Judmqrumvidens Alexa>.-
appellaiio et usus manasse videlur. De quo vide Du- drim primam Ecclesiamladhuc judaizanlem, quasi ni
85 DE COENOBIORUM INSTIT. LIB. II. — DE NOCTURNISORATIONIBUS, $p
mus Aiexandrinae urbi pontifex praefuit, normara j^ aliaque his multo sublimiora perficerenf. De quibu^
suscepere vivendi, non solum illa magnifica retine- eliam is qui minus indigenarum relatione cognoyit,
bant, qua?primitus Ecclesiam vel credentium lurbas ecclesiastica historia a poterit edoceri. Ea igitup
in Actibus Apostolorum (€ap. IV)legimus celebrasse tempestate cum Ecclesise illius primiijvae perfeclig
(Mullitudinit scilicel credentium erat cor unum, et penes successoressuosadhucrecentimemoria invjp-
anima una : nec quisquam eprum quw possidebal, ali- lata duraret, fervensque paucorum fldes necdum in
quid suum esse dicebql, sed eranl iltis qmniq commu- multitudinera dispersa tepuisset; venerabiles patres,
nia; quotqttot enim possessoresagrorum aut dqmorum pervigili cura posteris consulentes, quinam nipdus.
erant, vendenles afferebant prelia eorum qum vende- quotidiano cullui per universum fraternitatis b cor^
banl, et ponebant ante pedes apostolorum : divideba- pus decerni deberet, tractaturi conveniunt, ut haere-
tur autem singulisprout cuique opus eral); verum etiam ditatem pietatis ac pacis etiam successoribus suis
his multo sublimiora cumulaverant. Elenim sece- absolutam ab omni dissensionis lite transmitterent:
dentes in secretiora suburbiorum loca, agebant vi- verentes scilicet ne qua in quotidianis solemniiati-
lam tanlo abstineniiae rigoredistrictam, ut etiam his bus inier viros ejusdem culturae consortes dissonan-
qui erant religionis externae, stupori esset tam ar- lia, vel vari.etas exorta, quandoqjjp in posteruiu erT
dua ponvgrsationis eorum prpfessio. Eo enira fervprg j} roris, vel a^mulationis, seu schisniatis noxium ger-?
Scripturarum divinarum leclionibus, oraiionique et men emitteret. Cumqtte pro suo unusquisque fervore
operi manuum diebus ac noclibus inciibabant, ut nec infirmitatis immemor alienae id statui deb.er§ cense-r
escarum quidem appetitus vel mempria, nisi alio ret, quod contemplatiope fldei ac roboris suji facilli-
tenioye d\e corporis interpellaret inediam, cibumr mum judicabat, parum discutiens quid geheraliter
que ac polum non tam desideratura quam necessa.;; plenitudini fratrum possibile esset, in «jua necesse
rium sumerent, et ne hunc quidem ante solis ocpa- est infirmorum qpoque pariem maximam reperiri,
sum, ut tempus lucis cum spiritualium raeditationum diversoque modo enormem psalmorum numerunx
studiis, curam vero corporis cum nocte sociarent, instituere pro animi sui yirtute cerlarent c? et alii

ALARPI GAZM COMMENTARIUS,.


laudem gentis suw , librum super eorum conversatione inde accipi satis notum est, frequens, ac familiare
scripsit. Haecibi. Ac rursus de Philoue postea haec •Tertulliano in Apologetico cap. 39, et lib. de Prae-
addidif : Philq Judwus natione Alexandrinus de ge- scrip. adversus haeret. c. 5. Nec mirum cnm et
nere sacerdotnm idcirco a nobis inter scriptores eccle- Apostolus dicat : Mulli unum corpus sumus , el in
siasticos ponilur, quia tibrum de prima Marci evange- unum corpus baptizati sumus : I Corin. x et xn. Cor-
listw apud Alexandriam scribens Ecclesia, innostrq- pus ergo fratfirniiaiis hic dicitur univprsitas, seu
rum laude versalus est; non solum eos ibi, sed in mul- /-i universus coelus monachorum , fraterniias dicta ,
iit quoque provinciis esse memorans, et habilacula eo- quod se mutup fralres ypcarent, et fraterna chafi-
rum dicensmonasleria. Ex quo apparet talem primum late diligerent. Hanc paulo post vpcat plenitudinent
Christo credentium fuisse Ecclesiam, quales nunc mo- fratrum.
nachi esse nituntur, et cupiunt; ul nihit cujusquam c 1'salmodiam , seu psalmorum captum ab ipso
proprium sil, nullusinter eos dives, nullus pauper ; nascemis Ecclesiae pxordip , in cpnventibus eccle-
patrimonia egentibus dividantur; orationi vacelur, et siasticis primas paries olitinuissecolligiiur primum
psalmis; doclrinw quoque, e\ continenttw, quales el ex Scripiura, I Corin. xiy : Cum cqnvenilis, unus-
Lucas referl primum Hiqrosolymmfuisse credentes. quisque veslrum psalmum habel. Et ad Ephesios v :
Hactenus D. Hieronymus. In eamdem sentenliara D. Implemini Spirilu sqncto , loquentesvobismetipsisin
EpiRhaniusHaeresi2'9de hoc libroPhilonisliquens: psalmis, liymnis, el canljcis. Quod lotident verbis re-
Monasleria ipsorum , inquit, in viciniq circa Mureqm. petit Apostolus a^ Coloss. iii. In quiqus verbis ob-
paludem recensens, non de aliis narravit, quam de serva tria conlineri, quae potissimiim in officio di-
Christianis. Sed et Cassianus hoc loco idipsurn haud vino conliiieniur; videlicet psalmos, lectiones, et
obscure confirmat, dum monacliorum illorum, quos canius , ut ex quibusdam diitis B. liieionymi tradit
a S. MarGOinstitutos asserit, austerilatem sanctita- Amalarius de Olficiis Ecc|es. lib. iv : In lectiqnibus
temque commemorai, ei exlollit. Unde enina haec enim tatn majoribus^qumin vigiliis nqcturnis legunlur,
potuit didicisse , nisi ex illo libro Philonis , ex quo quum minoribus, qum dicnniur aWalias hqras, el capir
Eusebius, Hierpnynius, ei alii eadem descripsefe? lula apvellantur, laudemDei uyimus, el pronunliamus.
Quod autem Philo in illis asceiis ( quos sub Essenor Omnis autem laus Dei lurgo nomine hymnus dicitur.
rum noiiiine describit) eiiam diei sabbati observa- D Anliphonmautem, responsoria, et melrici hymni mani-
tionem commendet, non mirabitur lector, si alten- fesie cantica sunl : quia alliori voce per nqlulas diver-
dat iniiio nascenlis Ecclesiae inulias observationes sificantur. Si igi\ur in djclis verbis Apqstqli per hy-
Judaicas inter Christianos, imrno inter apostolos, ut mnos. lectioneset capilula, atqueoraliqnes; per cantica,
eorum Acta lestantur, aliqiiamdiu oblinuisse,'ac hnliphonas, responsoria, et laudes Dei vieiricas, quqs'
perdurasse ( Josephus lib. n de Belto Jud. cap. 7, et vulgariler liymnos appellamus, intelligere volumus
lib. vin Antiquil. cap- 2 ). Quam ob causam provide omnta divinarum laudum efficia habemus. Ita Badu)-
scripsit D. Hieronymus : VidensPhilo primam Ec- phus Tungrensis. Secundo muitis exemplis et auctp-
clesiam adhuc judaizantem , etc. Caeterum an iidera ritalibus Patrnm probari potest psajfriorum fecitanr
sint Esseni apud Philonera et Josephum , non est dorum et caneudorum usum in Ecclesiq pprpeluum •)
hujus loci disquirere ( VideBellar. lib. n de Monach. fuisse : e quibus pauca delibasse suffecefit. Tpriul.
cap« 5). lianus lib.de Velandis Virginibus extreniq : Quan'.
Nempe Eusebii Csesariensis lib. n cap. 15 et 16, lam, iiiquit, casligqlionemmerebuntur illm, qnw inffif
Sozomeni Hb. i cap. 12 et 13, Palladii Hisioria Lauf psalmos el in quacumque Dei menlionp retectm perse-
siaca, Cassiodori Bistor. Tripan. lib. ni cap. 1, Ni-- verant! Eusebius Hb. n Hislpr. cap. 17 ex Philpne]
cephori lib. i cap. 16, et Iib. ix cap. 14. docet primos illos monachos , seu therapeuiap
b Corpus prc collpgto, coetu,'seu uniyersitate sub- Alexandrinos, quos S. Marpus evangeiista apiid
8' JOANNIS CASSIANl 88
quinquagenos, alii sexagenos psalmos, nonnulli vero .A,sibus parili pronuntiatione cantasset, duodecimum
ne boc quidem nuraero contenii excedi eum debere sub Alleluia responsiohe consummans, ab universo-
censerent, essetque inter eos pro religionis regula rum oculis repente subtractus, quaeslionipariter, et
piae contentionis sancta diversilas, ita ut tempus cteremoniis finem imposuit.
soleranitatis vespertinae sacraiissimae succederet quae-
CAPUT VI.
stioni, quotidianos orationum riius voleniibus cele-
brare, a unus in medium psalmos Domino caniatu- De contuetudine duodecimOrationum.
rus exsurgit. Cumque sedentibus cunctis (ut estmo- Ex hinc venerabilis palrumsenatus intelligens an-
ris nunc usque in ./Egypti partibus) et in psallentis geli magisterio congregationibus fralrum generalem
verba omni cordis iotentione defixis, undeCim psal- canonem non sine dispensatione Donriniconstitutum,
mos oraiionum interjeciione distinctos contiguis ver- b decrevit hunc numerum tam in vespertinis , quatn
ALARDI GAZiEl COMMENTARIUS.
Alexandriam instituerat, in canendis Deo psalmis et a Psalmos Davidicos in officiis divinis , seu horis
hyiniiis die noctuque se exercuisse. S. Alhaoasius canonicis non sedendo, ut plerique solent; sed
in Apologia de fuga sua sub finem psalmodiam in stando decantari olira solere discimus tum ex hoc
Ecclesia celebrari consueiam manifeste indicat. loco, tum ex aliis quam pluriiuis antiquitatis testi-
Enarrans enim qnomodo irruptione Arianorum mi- ._ moniis, et SS. Patrum et monachoruin exemplis ,
litum in Ecclesiam facta , ul caperetur, manus ini- *" quorum nonnulla hic in medium afferre opporiunum
micorum effugisset : Manebam , ail, in cathedra : videtur. In primis Philo de therapeutis illis , seu
diacono jusso, ul psalmum recltaret, et post recitalio- monachis Alexandrinis a S.Marco insiiiutis loquens
nem quisque domum abiret, etc. S. Chrysostomus, (Lib. de Vita contemp.): Exstant, inqnit, hymni inter
Homil. 6 de pcenileniia quaerit et admiratur quare sacra canendia stantibus. Et iterum : Nocte canebant
prae caeteris veteris Instrumeuti novique Scripturis hymnos ad auroram stantes; ubi psalm s vocat hy-
librum Psalmorum David , Chrisliani omnes sic ad- innos, ut et Cassianus infra, Athanasius lib. de Vir-
amarunt, aique bunc solum ore versari voluerunt: ginilale : Media nocte surgito et psalmosdicilo, quan-
Ecclesiis, inquit, pernoclantibus et primus, et medius, tum potes, slans. D. Basilius in epist. ad Neocaesa-
et novissimus est David. Diluculo qumruntur hymno- rienses : Facta, inquil, ad Deum confessionetandem
rum modulaliones? el primus, et medius, et novissimus a conlemplaiionestirgentes ai psatmodiam inslituun-
est David. Si pompm in funeralibus defunclorum, pri- tur. Chrysostomus honiil. 14 in primam ad Timo-
mus et medius. et novissimusesl. In monasteriissan- theum : Cum ante lucem gallus emiail vocem, omnes
ctis, choris angelicarum acierum.elprimus, et medius, cum reverentia, discusso sopore consurgunt a prmsule
et novissimus David. In cmnobiisvirginum grege Ma- excitati suo; astantque sacro choro, protinusque ex-
riam imilantium et primus, el tnedius, el jioiussimns pansis manibus sanctos concinunt hymnos. Loquiiur
est, etc. S. Hieronymus in Epitaphio Paulae : Mane, de Syriae raonachis, qui non modp stantes et erecti,
hora tertia, sexla, nona, vespere, noctis medio, per or- sed manibus etiara expansis psaliebant , quod et de
dinem psalterium canlabant. S. Auguslinus lib. ix jEgyptiis monachis testatur Cassianus infra (Cap. 7).
Confess. cap. 7 scribil ab Ambrosio institutura C Denique hunc ipsum standi rilum servavit, et docuit
fuisse, u(, juxta morem Orientalium Palrum, psalmi angelus ille, de quo hic agitur, qui psallendi nioduin
atque hymni in Ecclesia Mediolanensi caneretilur : suo exemplp Patribus illis ^gyptiis praescripsit,
aique liuiic usum inde ad alias Occidentis Ecclesias dum in medio fralrum , quibuscum residebal, psal-
dimanasse. Quod non sic accipiendum docet card. mos decantaturus exsurrexit. Quod si qnis objiciat
Bellarminus ( Lib. i de Bon. Oper. cap. 16 ), quasi ex hoc eodem loco et cap. 11 monachos illos non
psalmodia aul cantus ecclesiasticus ante Ambrosii stantes , sed sedentes psalmodiam celebrasse ; re-
tempora ignotus fuerit. Contrarium enim testaniur sponsio ex eodem in promptu est, Patres ilios non
Patres ante citaii : Sed fortasse, inquii, loquitur Au- recitasse quidein psafriios , sed solummodo unicuin
guslinus, non de canlu absolute, sed de canlu lolius psallenlem auscultasse, et, ut hic habetnr, in psal-
populi. Anlea siquidem Psalmum canlabat unus ian- lentis verba omni cordis inteniione defixos lacuisse
ium, audientibus aliis, ul patet ex Cassiano. Unde esl (Cap. 11 et 12). Ita ex hoc loco uirurnque habeiur,
illud Hieronymi inepist. ad Ruslicum monachum: Di- et psalleniem steiisse, et non psallentes consedisse.
cas psalmum in ordine luo. Forlasse etiam soli clerici, Unde orta consuetudo , quae etiamnum ob^ervatur,
•uinunc fieri videmus, catitabant. Ambrosiusautem ttd iii qui legit sacram Scripturam , sanciorum vitas ,
leniendum mwrorem populi in persecutioneJustinw, marlyrologiom , capitula aul lectiones et alia hujus-
instiluit ut tolus populus caneret. Quod eliatn fecit modi, ipse quidem leclor siando legat : reliqui om-
Chrysostomusin simili occasioneapud Constanlinopo- nes sedentes auscullent : unde ntaoy^opoidicti, i. in
lim, ut refert Socraies lib. vi Hist. cap. 8. Deni.jue jnedio choro stanles, apud Sidoniuiu Apoflinareni
Cassianus hoc loco, et fere toto boc libro et sequenli (Lib. i epist. .2). Ex his intelligimus angelum illum
per multa capitula docel antiquos Patres in Orieule " duo documenta hoc suo facio Patribus reliquisse :
psalmos poiissimum in olfieiis divinis frequen- primum ut duodecim psalmos lain in vespertinis
tasi-e, el cerlum numerum in singulis ofiiciis persol- quam in nocturnisoffibiisdecantarent, de quoinfra.
visse, et alios quidem plures, alios pauciores, donec Secundura, ut stantes, et erecti psallerent, et psal-
coslitus angeli magisterio numerus duodenarius in lentes siarent : ijuem morem el riium monachi
nocturnis et vesperiinis ofliciis praescriberetur ab deinceps relinendum et observandum decreverunt.
'omnihus observandus. Quod aulein aliqui scribunta b Duodenarium numeruin psalmorum in nocturnis
Damaso iuslitutum , ut psalmi die noctuque cane- vigiliis , quem illi SS. Patres ab angelo edocti, et
renlur, Baronius falsum esse asserit ( Baron. tom. insigui miraculo, qupd superius relatum est, com-
IV pag. 429); cum constet ab-inilio viguisse in Ec- monili receperunt, D. etiam Benedictus ad quoti-
clesia cum cantu diurnam nocturnamque psalmo- dianas noctis.vigilias, sive nocturnum officium,quod
diam : sed fortasse aliquam formam a Damaso prae- abtisivematutinumvocamus , quovis tempore reti-
scriptam; vel emendatum a S. Hieronymo Psalte- nendum , et a suis cobnobiiis decantandum ceusuit
rium Septuag. Iiiterpieiuin a Daraaso cauendum Ec- ( quibus tamen canlica pro terfio noclurno superad-
clesiis Occidentalibus tradilum. l)e utiltalibus psal- didit diebus Dominicis et festivis), ul videre est cap.
modiae in Ecclesia insiitulae, vide Radulphum Tuu- 18 Regulae, ubi disposito ordine psalmodia?diurnae,
gren. et Bellarminunt locis supra nolatis, statuit, Ul reliqui omnespsalmi, qui supersunt, matta-
89 DE COENOBIORUMINSTIT. LIB. II. — DE NOCTURNIS ORATIONIBUS. 91)
in nocturnis conventiculis cuslodiri, " quibus le- ,A sabbati vel Dominico utrasque de novo recitant Te-
ctiones gemiuas adjungentes, id est, unam veleris, stamento, id est, unant de Apostolo, vel Actibus
etaliam noviTestamenti, tamquam a se eastradiias apostolorum , et aliara de Evangeliis. Quod etiam
et velut extraordinarias , volentibus tanium, ac di- totis c Quinquagesimaediebus faciunl hi quibus le-
vinarum Scripturarum memoriam possidere assidua ctio curae est, seu memoria Scripturarum.
medilatione studentibus addiderunt. b In die vero
ALARDI GAZJEI COMMENTARIUS
liler dividanlur in septem noctium vigilias (nerape to- testimoniis. Justinus Marlyr in Apologia secunda
tius hebdomadae) parliendo omnes, qui proltxiores sub finem dicit : Lecliones ex aposlolis, et prophetis
sunt ( uti apud nos fieri solet), el duodecimpsalmi in conventu fidelium legi solilas. Concilium LaodiCe-
per unamquamqueconstituantur noclem; atque omni- num ante aiiuos mille ducemos celebratum statuit,
bus modis id atlendaiur, ul omni hebdomada psalle- . ut psalmis lecliones interponerenlur. S. Augusiinus
rium ex integro numero cenlum quinquaginta psatmo- initio expositionis in primam Joannis Epistolam,
rum psailalur; et Dominico die semper a capiie repe- meminit lectionum quae in ecclesia certis diebus
tatur ad vigilias; quia, inquit, nimis iners devotionis recitari solebant : Qum, inquit, ita sunt annum, ut
sumser.itium oslendunt monachi, qui miriuspsalterio alim esse non possinl. Porro in noctiirno officio le-
cumcanticis consueludinariis per seplimanm circulum guntur lectiones vel ex sacris libris veteris, aut
psallunt; cum legamus sanclos Patres noslros uno die novi Teslamenii, ut hic habetur : vel ex homiliis
strenue implevisse, quod nos tepidi utinam septimana _ Patrum, vel ex Vilis et gesiis sanctorum. Unde iu
integra persolvamus. Quibus verbis sanclos illos Pa- •" concilio Carlhagincnsi III praescribuntur lectiones
tres et nionachos innuere videtur, de quibus Cas- non tanium ex Scripturis, sed ex Actis et Passioni-
sianus scribit cap. 2 hujus libri, eos de numero psal- bus martyrum, cum anniversaiii dies eorum cele-
morumin quolidianis officiis, sive solemnilatibus, ut brantur. De lectionibus vero ex homiliis Patrum,
vocai, inslituendo pia contenlione certasse, dum alii tesiaiur D. Hieronymus in libro de Scriptor. Eccles.,
quinquagenos, alii sexagenos, alii vero ne hoc quidem ubi dicit sermones B. Ephrem legi consuevisse in
numerocomenti excedi eum debere censerent. Verum ecclesia post lecliones apostoloruin et prophelarum.
aliam rationem tropologicara istius institulionis D. Et D. Benedictus cap. 9 Regulae : Codices, inquit,
Benedicti, de nutnero scilicet psalmorum duodenario legantu/in vigiliis, lam veierisTestamentiquam novi,
in jioclurnis decantando, scite expressit Durandus divinm auctorilatis : sed et expositiones earum, qum a
Mimatensis his vertiis -.Beatus Benediclusaliler offi- nominatissimis docloribus orthodoxis et. catholicis
cium noctis ordinavit; non tamen dissentiens a prm- Patribus facia sunl. De ordine vero, numero et lera-
missa Ecclesm ordinatione, vel illi in aliquo contradi- pore leciionum plura Gelasins ponlifex apud Gra-
cens; sed ordini suo quiddam peculiare constituens. tianura, disl. 15, can. Sancta Romana, et Gregorius
Ipse namque instituit semetdici: Deus, in adjutorium septimus in concilio geuerali. Unde exstat canon in
mev.minlende. Et ter : Domine,labia mea aperies, pro- hiec verba : In die Resurreclionis usque ad sqbbatum
pter reverenliam Unitatis et Trinilatis. Deinde Psal- in Albis, et in die Pentecosles usque in sabbalum
mum: Domine, quid multiplicali, eo quod a somno ejusdem, tres psalmos tantum ad noclurnos, tresque
surgens dicil in eo: Ego dormivi, et somnum cepi. etc. lectiones anliquo more cantamus et legimus. Omnibus '
(Psalm. in). Deindein primo nocturno sex psalmos et Q diebus aliis per totum annum, si festivitas est, novem
qualuor lectionescum lotidem responsoriis cantari in- psalmos el novem lectionesdicimus. Aliis vero diebus
slituit : el totidem in secundo ; per hoc viiant contem- duodecim psalmos et tres leclionesrecitamus. In Do-
plalivam innuens, et aclivam. Senarius enim psalmo- minics diebusoclodecimpsalmos (excepto die Paschm
rum nwuerus vilam designal activam, in qua sexopera et Penlecostes)et novem lectionesdicimus. Illi uutem
misericordiwconvenilexerceri , si quis ad contempla- qui in quotidianis diebus-tres tantum psalmos et tres
tivmviiw perfectionemvolueril pervenire,qumper qua- lectiones celebrare votunt, non ex regula sanctoruni
tuor Evangelia designalur , el per quatuor lectiones Palrum, sed ex fastidio el negligenlia probantur hoc
simililer figiiralur. Quuternarius quidem numerus apud facere. Haecibi.
monachos quadralam slubililalem, et Evangelicam in b Suspicari quis posset diem sabbati pro eodem,
tanctis exprimit : seu quadruplicem sensum Scriptura- nempe die Dominico synonymos hic aecipi, ob con-
rum, propier quadrigus Aminadub, id esl hislorialem, junciionem (vel) qua alterum ab allero videtur ex- -
allegoricum, tropologicum, et anagogicum. ln tertio poni. El quia sabbatum Judaeorum iu diem domini-
vero nocturno tria Cantica canlari inslituil, in laudem cum apud Chrisiianos muialum sit. At non ila esse
Trinitatis, a qua nubtsvitmperfectionemdari cumcha- saiis aperte colligitur ex aliis Cassiani locis cum hoc
rilale credimus et speramus, etc. ( Lib. v Ralional. collaiis, quibus sabbatum cum die Domimco ita
, cap. 3, el ex eo Jean. Selethus in explic. Offic. cap. conjungitur, ut tameu duos diversos dies, non
23). Haecille. Quein et ejus abbreviator Joan. Sele- uuurn. iuisse significetur : et uirumque diem apud
thus secutus est. Porro cur in Vesperis, seu Officio ^Egyptios monachos in pari honore ac veneratione
vespertino non duodecim psalmi, simililer ut in nu- _. "
habilum et fere eisdem cairenioniis observalum
ctuino , sed pauciures a D. Benedicto , et ab aliis fuisse : uiroque enim lectiones ex novo Testamento
praescripti sint, causa fuisse videtur, quod illorum recitabant, videlicet in signum Evangelicaepratdi-
loeo Coniplelnrium posi Vesperas institulum et in- caiionis, ui liie habetur: utroque jejunia solvebaut.
troductum fuerit. Nam nfficiumComplelorii non esse Lib. lii cap. 9. Utroque similiter ad refeciionem,
aeque amiquuin , ac aliaruiu horarum officia, recte sine psalmodia accedebant. Lib. IH cap. ult. Uiro-
observavit Radulphus Tungrensis iu libro de Cano- que soieinniter ad ecclesiam conveniebant, ad
nuiu observatione propos. 14. lndical quidem tempus orandurn, sacriiicandura, communicandum. Lib. iu
Cumpletorii subobscure S. Ambrosius lib. iu de cap. c
2.
Virginibus. Sed expre>sa mentio inveuitur primum Quinquagesimam hic vocat auctor, quam Gra-ci
apud Graecos in Regulis D. Basilii fusius disputatis Pentecosten, spalium illud quinqnaginia dierum a
q. 57. Apud Lalinos autem et nomeu et tempus resurreciione Domini, usque ad adveutum Spiriius
Compleiorii primura invenitur in Regula D. Bene- sancti; uiiturque hac voce rursus, et eodem signi-
dicti cap. 16. ficatu lib. ii cap. 18, ei Collat. 21 cap. 8. R.ibanus
a Usumleciionum antiquissimum esse in officioec- hanc vocat Quinquagesimam Paschalem, ad dislin-
clesiastico, praesenim nocturno, perspicuum est non ctioiieui alterius Quioquagesiraae,quiu est ante Qua-
ex bcc tantum loco, sed ex niultis aliis aniiquilatis dri>gesiina:u: et de utraque haec alio loco subuota-
II ""*' JQANNIS CA^SIAM 92
CAPUT vn. 4 agtigujtqs,a majpribus stajpfus esi, SjUppu.iantesre-
De disciplina orandi: sidqp,rpm,ps.aImorii.iianupjefuni, ad finem lendere
perqrgenjus, de refectiqne pfitius,las,sj cprporis co-
flas, igitur praedietas oratip.i\es lipc mpd^o inci- gitantes, quara oraiionjs, utililatem et cpmmoda re-
piunt, atque, cqps.upimapt, ut flniio psalmq, non quirentes. Apud illos ergo non ita est, sed ante-
staiim ad incurvationem genuum corrnant, quemad- quam fleclant genu.a, pspijisper orant, et stantes in
modum facimus in hac regione nonnulli, qui necdum supplicatione majorem temporis partem expendunt.
bene finito psalmo, in orationem proeumbere festi- Itaque post haec puncto brevissimo procidentes
namus ad * celeritatem missae quantocius prope- buini, velut adorantes tantura divinam cleraentiam,
rantes. Cujus dum volumus excedere modum qui sumraa velocitale copsurgunt, ac b rursus erecti

4LARDI GAZM COMMENTARIIJS.


vit: Nqlandumqnodq QuinquQ.gesimajejuniumincipe.re generalis convenlus celebrari sqlet, qui per hujusmodi
qp.ucfRqmanot Telesphqrus papq cohslituit, ul per denuntiaiiqnemiicenliqm discedendiacciperesolei. Ad
seplem hebdomadqsante Pascha cqrpusjejuniis casti- quotidiana autem Missarum solemnia non generaliter
gemus; e( qlias septempqsl facha usque i» ^enlecq- ab omnibus, sed q religiqsis convenitnr,qui plus spiri-
sl.eh ih imlilia q jejuniis relqxari voluil, ut priorem tuqlibusnegoliisquqmfwculqribusinvigitant, qui et re-
Qtfinquayesirnqmin pwnittidtne peccaiorumnostrorum tiquq, dum licet, officiaquotidie frequentani.Ergo con-
exigqinus, qd promerendam mjsencord/ipim;et in se- R venienterillis post' Missam, ul non statim discedant,
cunda tqudibus et oralionibusoperamdantes sludeqmus sed ut Dominumbenedicanl,denuntialur. Huic asser-
perveniread promissam 'Spiritus sancti ' gratiam. Haec' liqni el ecciesiaslicaconsuetudovidetur asiiputari, quia
ille, "i\ cum ITE, MitSAEST,dicimus, ad populuin verlimur,
a Hoc est, ad finem, seu accelerationem pffipii di- quem discedere jubemus : ctim aulem BEKEDICAMUS
vini fesiinantes, aut tendentes, ut infra aii; non, a(l DOHINO, dicimus , noi\ ad pbpulum, sed ad altare, id
ceiebritatem missae, ut habei Dionysius. Nam missa est, ad Dominumverlimur, nosque ipsos non ad disce-
hoc iopo et passim
' apud Cassianum nnn accipitur deiiaum, sed ad benedicenduni Domino adhortamur.
prq sacrifipio iilurgico, quqd sacrificium Missae ap- HaecMicrologus, ad hujus loci alioruniqiie elucida-
pellaiur; sed pro inissione, seu dimissione, quae fie- tipnem, et ad vocabuli Missae intelligpnliam perop-
bat pera.cto officio divino, psalmodia, vel oratipne, pp.rtuna.' Vide, si lubet, Dqrandum lib. w Rationa.
ad quam ntonachi cpnveneranl, sive interdiu, sivp cap. S7.'
npctu :' queniadmodum cqliectam dixit Cicero prp b Adverte djversqs gestns et corporis situs vele-
stipis; remis.samS. Cyprianus prb remis- riint monacborum in divinis officiis celebrandis, et
col!e<ct-iqii<2
sipne peccatofuni; probam alii pro probatione, el id pfecibus fuudendis, quornm pra-cipui quatuor liic
genus alia, Sed et niitterp, et missum facere pro di- notantiir. Nam oraiites et pVallentes niodo sieiisse,
iriitleie saiis vujgatum esl. Itaque missa noclurna, de< erecti nimirum in perjes, raapibus etiam in alium
qua in argiirneiifocapilis 13, non aliud est quam di- subtatis et expansis; modo gehua flexisse; modo in
missio \lla, quas noctu 'peracia oratione publica fie- terram prqcubuisse. et pfon] jacuisse; inodp di-nique
bat, quando quisque moriachoruni datq signo ad cel- p" in humillimis sediuus consedisse pefhibeniur. Et
lulam"suani sferpcipi<ebai,fciin {itulo,cap. 15, missa quidem ad primum illnm ft secundum oraiidi ritum
oraiiqijum est ipsi» dinii^sio ali oratidne. Rursus, quotl allinei, uirunique 'jatti inde al) apostolorum
lib. iii cap. X, is iiui larrjiuscuje ad oratorium acce- lemporibus iu Ecclesiausitatuin fuisse, et Christianos
dit, jubetur proforibus. (o(iwscqngregqiionis niissam modo sianles, niodo flexis genibus adorare consue-
prwslolari. El cap. 8 : Conteniisomno qui nobis post visse ex veterum traditione conslat : servata tamen
vigiliarummissqyiusque ad lucis qdventtimindulgetur, disiinctione tempnrum pro ratione divjnorum myste.
Qiiibus locis niissa vigiliaritin aut congregaliouis est riorum quae eisdem commemoraiitur. Nam sicul die
ipsa dimissio a vigiliis et congregatione, dum iis aibT jfoiuinicQ,qui Besurrectioni Doinini est consecraius,
solujis cuique ad sua reyerii licebat'. Rufsus libro ita et Quinquagesiniaelepippre, quod a Paschate us-
undecimo, capite decimo;quinlo, Missa cqtechumeno- que ad Pentecosten protendituf, non nisi siantes
rum est ipsa dimissio, qua diaconus lecto Evangelio fideles in publico orare, aliis vero temporibus genua
in Missae sacrificip calechumenos exire jubebat, fleclere docuit antiquitas, ut infra dicfetur pluribus.
priusquam sacerdos trentenda mysteria aggrederetur. Sunt qui putent Judaeorum etiam mofem fui.sse, ut
Saucius qupque Benediclus in Regpla sua (Cap. 17) stantes orafent, qupd pluribus in lpc';s qui oiaiH,
niissant sic liiiellexit, cuiti post praescriptum offi- dicantur stare. Mafci XI: Etcum slabitis ad orandum,
ciumsubjungil: Et missmfiqnl,vel, missmsint, id esi, dimillite si quid habeiis qdversus aliquem. Et Luere
pfiejo absoluto diniiitantur fratres. Hinc eiiam (ait xviii: Phariswus stans hmc apud se orqbat. Veruni ex
Giiychius ) .0gernina •mjssipiie!qum in sacrificio eu- aliis locis perspicuum est ih morp potius fuisse, nt
chqxislicbqlim fiebdt, in quaruni priore catechumeni, flexis genibus orarent. Nara de Salomone dicit Scri-
et qui vel stio, vel Ecclesimjudicio, communionecorpo- D ptura : Utrumque genu in ierram fixerat, et manus
ris Christi cehsebqnlur indigni; posleriore aulem di- expanderat in cwlum. II( Reg. vm. Cbristus eliam
cente ministrq qpud Grwcas, >aot?ayeai;, et apud La- flexis genibus orasse legitur. Lucae xxi. Siephanus
ttnos, iTEJMissjtEST.uniyefsus populus dimittebatur; posilis genibus clamavit voce magna. Act. vn. Petrtts
nb hae', inquam. gemina missione, seu dimissione ponens genua oravit dicens, Tabilha siirge. Act. ix.
Missam appejlatam iuisse docti plerique sentiunl; ea Cum hmc dixisset Paulus, pqsitis genibus oravit cutn
scilieei ralione, qua toium a parte denominatur. Cu- omnibusitlis. Act. xx et xxi: Porro standi verbum in
jus rei indicinm est, quod olim in diebns poeniienliae, sacris Litteris non semper statum corporis, sed ali-
qii:in(|q finito sacrilicio adhuc contiiiuabaiur oratio quando solani praesentiam signtficat. Matt. xvi. Suut
publica, popujo assislenle, non diceret diaconus : quidam de hic slanlibus'\d est, praesentibus. Proinde
lle, Missa est; sed ejus locd : BenedicamusDomiho, stare ad orandum nou est stantein orare; sed prae-
quod eiiani hodie servalurinQuadragesjma, Adventu, sentem adesse ad orandum, vel orationi incumbere.
et diebus feriatis. Qua de re juvei-it hfc Micrplogum Ila S. Cypriauus lib. de Orat.: Cum slamus, inquit.
audire haec referentem libro de Ecclesiast. Observa- ad oratjonem, invigilare, et incumberead preces tolo
tion., capile quadragesinip sexio:Congi-ue,iriquit, et corde debemus. Et D. Beriedictus eo*dem spirim et
in (estivisdiebus, ITE, MISSAVST,.' dicitur : quia timc sensu : Sic steinusad psallendum, ul mens nostra con-
83 DE COENOBIORUMINSTIT. UB. II. « DE NOCTURNISORATIONIBUS. 94
expansis manibus eodem modo quo prius slantes Aterra surrexerit, remorari praesumat, ne non tam
oraverant, suis precibus intentius immorantur. Humi sccutus fuisse illius conclusionem qui precem colli-
namqiie diutius procumbenlem, non solum cogita- git, quam suam celebrasse cfedatur.
lionibus aiunt, verum etiam somno gravius impu-
C&PIJT VJIL
gnari. Quod etiam nos verum esse ulinam non ex-
perimentis, et quotidiaua consuetudine noscei-emus, Djesubseapienteoraliom post psaimum.
qui saepenumerohanc eamdem incurvationem mem- Illud etiam a quod in hae provincia vidimus, ut
brorum, non tant orationis quam refectionis obtentu uno cantante in clausula psalmi, omnes astantes
in lerram prostrati optamus diuiius prolongari. Cum concinant cum clamore, Gloria Palti, et Filio, et
auteni is qui orationem collecturus est, e terra s.tir- Spirityii lancto,, nusquam per omnem Orientem au--
rexit, omnes pariter ej-iguntur; ita ut nullus, nec divimus, sed cum omnium sijentio ab eo qui cantat,
antequam iqclinetur ille, getpi flectCTCiPCCcu\n e finito psalpio prationem succederp, b,Hac yero glo.-
ALARDI Ql&Ml CQMMENTARIUS.
eordet voei nottrm, ubi paulo anle dixerat : Cum qd et additamento illo : Sicut erqt in principio, etc.,
opus divinum atsislimus. Stamus ergo ad orandum audire disserentem : Tllud, inquit,»'» primii tnptw
aut psallendum , quando sumns iri oraiione aut dum putamus, ejusmodi hywnum glqrificqtiotitssj.ca
psalmodia, sive erecti, sive genu flexi.sive sedentes, majoribus dictiim, netiuaquqm (ufq(tq%ipzitqtpt)in-
sive jacenles, ait doctor Navarrus lib. de Ora.tione verilumesse a Nicmnoconcilio, sed qb ipsis.apqstqiq,-
cap. 4. De tertio corporis habitu, seu prostratione in ntm temporibusfideles, cum in nominePa^is% et F\lii,
terram,exempliimpraebuereviginti quaiuor?eniores, R et Spiritus sancli baptizarentur, eqsde\n \res pensonas
quosvidii Joanne-i procidenlesante sedenteminihrono, sanctissimm Trinitqtis ejusmodi hymnq cqnglqrificqre
el adoranles viventemin swcufa swculorum. Apoc. iv. cmpisse. Quodquidem ex mqjoruni trqd/itiqne, «(/.sflue
Ad hoc eiiam invitabatPsaliiiista regius dicens : \e- aliquo scripto, sibi Ecctesiainvindicare, plurib^s qkr-
niie, adoremus et procidamus anteDeum. elc- Psahn. tnqt S. Basitius ad Amphiiochium scribehs de S,pi-
xeiv ; idque imitata Christianorum militum legio, ritu S., etc. ita Baronius, sigiiiflcans in gcclesia, j)ei
quae sub Marco Aurelio Antonio sic Deum precata, ejusmodi glorificatiqneni ex eo tempore aiP al) apo-
hoslibus inlerneeionem, et Romanis militibus ultimo stolis promulgatum est Evangeliuiiij e»Jc\im (irt'di-
discrimine laboraniibus salutem obtinnit. Testaiur ximpsj sacrum baptisma ab eisdem jps.sp Pom.i.ni]n
etiam Jusiinus Martyr hanc veteris Ecclesiae fuisse nomine Palris, et Filii, el Spiriitus sgripti co|la|pin
orandi consuetudinein, genibus positis, manibus cae- egt, a lidelibus qccini cofipiam,et absqne sciiptp fi-
dentibus pecius, et facie humi volutante,, sive volu- delihus traditam, plurihus ideiii infeiius ^p,cei;;eam-
tata. Pnrro de sessione, quam iriter gestus, seu ha- demque pronuntiandam esse moncf, ut 3 Dpiiiinp
biius oraniium et psailentium quarto loco posuimus, accepit Ecclesia. Et infra subjicit Elarp.nius; Pqrro
quamvis Teriullianus sedendo adorare extra disci- quod altinel ad decrefa Nicmpm \ynodi, sicut nullq
plinani esse tesietur, contrarium tamen docet exenv tnodo dicendqm esl glorificqliqnissanclis^immTrini-
plum velerum monachoriiin, de quibus Ipc agitur; talis hymnum ab edprirhum inve^ttivq',ita nec ut in
quos ea varieta(e ad lollendum fasiidium, et suble^ finecujiisquepsalmi cqneretur, esse stqtut^tmputamu^.
vandam curporis inftrmilatem usos fuisse comniemo- Equidem si magnq synodus id slqfuisset, unifqrm^m
ral Auctor, ut modo stantes, modo prostrati, modp, _ regulam (sicu^ in cmleris) Ecclcsiis qtnnibtis,pqriter
sedentesorarentet psallereiit^Quam etiam varietatem ''J prmscripsisset, d quq nullus umquqm deviarp, ve( la-
in officiis ecclesiaslicis peragendis communis Eccle- lum unguemprwterire qliqy.qndq'prm,stimpsis.se(: cuin
siaeusus et observalio hacteuus approbavit. Ex qui- iamen videqmu$diversqs eq $e. re, fyisse diversarum
bus inlelligendus et inierprelandus venit card. Tur- Ecclesiaruni consuetudines, ritusque dissjm\]es. Sic
recrematus, qui in locuni regulae supra allegatum nainque Cqssiqnus ai( : i Ilfu^ etiqm.(quQfl (n hac
annotavit, Psallendi disciptinam, ex sentenlia P, Be- provinciq vidimus)u\ unq canlgnte,in,clqusylqptq(mi,
nedicti, iti irious consislere: qum sunt, inquit, s(qlus omnesqslqnlescpncinqnieunjcl,qm91'e •'GtiOSIAP4TRt,
revereniia, attenlionis caniut
vigilantia^ discipliha. Narn ET E T
FJLIO, SpiijiTuiSAJICTQ , vusquqm i>erOrienlem
status reverentia non modo erectuni corpofis statum, qudivimqs : sed cum Qtnnium,silentiot ab,eq, qu\ cqtfr
sed et genufl<:xionem, e(, prostratipnem, et sessiq- tat, finilq psqimqorqtiqnpn syecedfixe;hqc vero glo-.
nen}, et omnem debilam, copgruam et religiosam rificatione Trinilatis tantummqdq so\ere apl\pl\onan\
compositionem pro ralione et exigentia teinporis et terminari, 1 Hwc ipse : ix qu,ibusfliatn,sicuf eqmhi-
officii comprehendit. tis qliis, commenlitiaplaflcdeteyituyepistoia \llq Ilie-
a Provincia nempe Narbonensi, alias Phocensi, tonymi ngmine qd Dqrn.asum cansignatq,qum mtrito
ubi Massi|ia, apud quam, "teste Gennadio, Cassianus ab ei-udiiis, Hierqnymi res qccttrqtius fxpendehtibus,
agens tam lnslilulionuni quam Collationum libros ut aduiierinq^jurp exptpaliiur,in auq limc legqqlur :
conscripsit. Hinc patet Cassiani saecnio in Gallicaqis « Precaturergq cliens luust'utvox.tsta psqlleqtiittn in
Ecclesiis, ut ei in Ecclesia Romana, solere in cjaur Sede tua Rqniqna,p)ie n.oqlugni PjHifiljil", et tfj fine
sula sive posl finem cujusque psalmi decanlari ver-i psatmi cujustjbet3sive mafulinis,,siveve^p.erlfnishqris
siculum iHum:GloriaPdtri, et Filio, etc. De quo infra, D 1 conjungi prmciptqtApqs{olg\us'(uj qrdq : Gf<qHi,A PA^
Per Orientem vero el apud Oijenlales ir.pnachos se- TRI, ET FlL|p, ET Sp'}a|JUlSAflCTQ;S\CUTEfiAT1N
cus, ut i.ic dicitur. PitiNCiPio,etc, » Si enim in Qrjente nusquqm te au-
b Iia legendum, ut legit et citat Baropius ad an- disse inqp.it Cgssianus,,u( ih fyie psa/mi diceretur :
num Domini 525. Sic eniqi postulai senlentia, qua GLORIA PATRI,ejc., quoniQ(/flfx Qrieptit nwe d«
voluit Auctor indicare discrinien ac diversum rituiu ejusmodi psallendi geneyeHiefotiynius,pp{uit Dqmq-
Orienialium a Lalinis et Occidentalibus : quaequi- sum monuisse : cnqi qnieq tqnx in Occ\qeniqii fbcle-
den) diversitas jn eo consjstit, quod apud Orieniales sia, quam in QrieiUali,ejuicemqdipsaffepfij.up»V)vi- "
ei jEgyptios. uterantilli uionachi, versus ille : Glq- guisse idem affirmel? Qui ffinjeneidepnep^tgfm fideqt
riaPqtri, el Fitio, et Spirittd sanctg (quam vqpat g|q- adhibuerunj, (ix S,- Hiexgnynii ntqtfitu i4 sqpc\luin a
rilicaiiorieiu Trinitaiis) non diceietur in fine psal- Damqsq existirpqrqni. Qy,qdigitqr qnte cqnc\(ium Nir
morum, ut solet in Ecclesia Laipia, sed in fine an- ccenum,ex tradit\gne(u( vi^imqt) ap'qstg\gxtm\,p\ge?
tiphonarum, Verum bperae prpiium fqent eumdem ret usus in Ecciesiq^ u( q fidelibus glqffficgijgpis di-
Baroniumde hoc versri, ejusque anliqua insliiuiione, clushymnus occinerelurubiqiie',ticel diversoritti,aita
95 JOANNISCASSIANI 98
rificatione Trinitatis tantummodo solere a antipho- A rimus : necessarium tamen reor pro opportunitate
nam terminari. loci ac narratinnis ipsius, quoniam ita obiulit sese
CAPUT IX. occasio, etiam in praesenti pauca perslringere, ut
De qualitate oralionum. formantes inlerim exterioris hominis inotus, et vel-
Et quia nos b ad orationum canonicarura modum ut quaedam nuuc orationis fundamenta jacientes,
consequenter institutorum ordo provexit, quarum minore post haec labore cum cceperimus de siatu
pleniorem tractatura licet in collationes seniorum interioris hominis disputare, orationum quoqueejus
reservemus, ibidem plenius digesturi, cum de earura fastigia conslruamus. Illud ante omnia provideutes,
qualitate seu jugitate verbis eorum disserere coepe- ut si nos ab illa narratione quam cupiraus opportune
ALARDl GAZM COMMENTARIUS.
occasione recens accepit addiiamentum. Nam cum ante psalnvumsonans. Haec Durandus, qui pro ante,
Ariont blasphemanlesdicerentFilium a Patre in tem- KVTI,contra, seu ex adverso, melius dixissel. Eam-
pore factum, et fuissetempusquando non eral, placuit deni porro ratiouem spectasse et insinuasse videtur
tanclm synodo adversus ejusmoii limresimaddi ad Amalarius lib. iv de Offic.Eecl. cap. 7, eamque iro-
antiquumqlorificationishymnum: GLORIA PATRI,elc, pologice etiam exponii in hunc modum : Antiphona
illam appendicem,qua dicilur : SICUTERATIN PRIN- dicitur vox reciproca : antiphona enim inchoalur ab
CIPIO,ET NUNCET SEMPER, ET IN SIECULA SIECULO- B uno unius chori, el ad ejus symphoniampsalmuscan-
RUM.AMEN.Hucusque Barouius huic Cassiani loco tatur per duos choros; ipsa enitn antiphona conjun-
elucidand» peropportune, ut inihi videbaiur, adhi- guntur simvl duo chori. iEt paulo post : Videturno-
bendus. Vide plura apud Joan. Durandum de ritibus bisvirlus diieclionisesse,fjumconjungilopera dttorum
Ecclesiaelib. 111cap. 13. fralrum simul : psalmi ad opera referunlur; anlipho-
a De autiphona duo occurrunt hic notanda. Pri- na ad tllum dilectionem\qna unusquisquefratri suo
mum amiquitas et instituiio; (um etymologia et porrigil suum opus. Haecille, et quse sequuntur in
significatio. Antiphonarum primitivam originem et eamileni seuleuliam. Ex quibus omnibus facile est
institulionem relerunt plerique ad B. Ignatium An- colligere diiplicem aniiphonaeetymologiam, seu no-
tiochenum, episcopum et martyrem, qui, ut refe.rt minis analogiam et relaliouem : alteram ad ipsos
Socrates, tidit angelorumchoros S. Trinitatem liym- cantores inler se aliernantes et reciprocantes raelo-
nis et antiphonis collaudanles.Unde Gratci, ait Du- diam, ut Isidorus et alii annotarunt; alteram ad
randus, aniiphonas primo composuerunl,et eas cum psalmodiam, seu psalinoruni Davidicorum cOncen-
psalmis in choro decantari ordinaverunt. Apud Lati- v tum, cui quasi ex adverso respondent aniiphonae,
nos primus bcatissimusAmbrosius,tesie Isidoro, an- quasi alterius generis voces et cantilenae; sicut re-
tiphonas instituit, Grwcorum exemplum imitatus.Ex sponsoria respondent historiis, id est, lectionibus,
hinc in cuncltsregionibusOccidenlisearumusus incre- ut exponit Durandus.
buit. Unde legittir in Chronicisquod S. Ambrosiusri- •>Nota hic iriplicem nomenclaturam precationum
tum anliphonarumprimus a Grwcistranslulit ad La- et laudum divinarum, quae publice in Ecclesia, et
tinos. Iia- ille. Qnod ad eiymologiam ei significatio- r soleiniiiler.a ministris Ecclesiae celebrantur. Primo
Graece,nihilaliud sonat Laiine dieuntur oraiiones canonicae, ut hoc loco, et alias
nera attinet, O:VTJ>J>»VJJ
quam vocem reciprocam, seu canluin reciprocum el srepius, vel preces horariae, horae canonicae,ut apud
allernum. Diciturenim antiphona a verbo «vTtaxvivEiv,Bedam in Commenlar. ad cap. vm Lucae, et aptid
quod est conira clamare, seu vicissim el ex adverso omnes auctores qui de boris canonicis scribunt.
respondere. Unde Echo «vTitjxavof, id e.-t, vicissim Dicuntur auiem hae preces el laudeshorae canonicae,
resonans, aut reclamans dicitur. Ilinc IsidoriH auii- quia certis horis recitari de.beni juxta canones et
pbonas ex eo dictas asserit, quia duo chori alterna- regulas SS. Patruin; sive quia ex praescripto cano-
lim concinunt, el vicissim reciprocando melodiarum num certis horis in Eccfesia, die nociuque, canun-
cantus alternant, quasi duo serapltim, inquit, duoque lur : vel, ut ait Turrecrematus in cap. 16 Regulae
teslamenlaihvicemsibiconclamanlia,ideoque(ail Du- D. Benedicli, vocanturistm horm canonicm,idesl, re-
raudus) clerici antiphonascantnntes non vertunt vul- gulares, quia a SS. Patribus regulariter observatm.
lus ad allare, sed se iiivicemvefsisvuliibusrespiciunt. Unde secundum hunc librum inscripsii Cassianus,
Atqui hac raiione antiphona generalem soriiiur ac- De Canoniconoclurnarum oralionum el psalmorum
cepiionem, ut et hymnos et alias officii ecclesiastici modo; terliiim vero, De Ganonicodiurnarum oratio-
partes complecialui. Nam etiam invitatoria D. Be- nutn modo. Secundo appellantur officium divinum,
nedictus appellat antiphotias. Sed et psalmi ipsi, seu, quod idem est in RegulaD. Benedicii, opiisDei.
duin a pluribus alternalim recitantur aut canuntur, De i|UOait cap. 45 : Ad liorumdivini officii,mox ut
aniipbonaegenerali vocabulo dici possunt, ui ex Isi- audilum fuerilsignum, reliclis omnibtts.qttmlibelfue-
doro colligitur. Unde non satis constare videlur ex rint in manibus, summa oum festinatione curratur,
illa hi.-itoriasancli Igualii, cujusmodi antiphonae in- D elc. Ergo nihii operi Dei prmponaiur.Cbi vides prius
telligendaesint, cum illas laudes S. Trinitatis ab officiurn divinum postmodum opus Dei appellari.
angelis decautatas modo hymnos, modo aniiphonas Ilujus aulem nomenclaluraeralio est, quia hac orait-
interpretes tum Socratis, tum Nicephori Latine no- di furmula conlinetur id quod erga Deum praestare
minent. Verumstrictius usu ecclesiaslico,et vulgari debemus. Siquidem orare et laudare Deum pro-
loquendi inodo, anliphonaevocantur sacra> cautio- prium est officium Chrisiianorum ; sed maxiiue cle-
nes, seu camilenae, quaepsalrnis concinendis in ho- risnrum et monachorum. Exslat porro hoc nomen
ris canonicis praeniittuiiiur: nam antiphonae, ut officii divini etiatn in concilio Aqiiisgranensicap,
plurimum, cum psalmis conjunguntur; aliquando 131, et in concilio Lateranensi, ex quo sumptum
tainen etiam seorsum canuntur. Hinc et Cassianus, est cap. Dolentes,lib. ni Dccretal., lit. De celebra-
supra, duplicera antiphonarum usum antiquilus ob- tione Missarum.Terlio dicunlur eliam officium ec-
servatum insinuai, primum ut psalmis Davidicis in clesiaslicum, tum quia auctoritate praesulum Eccle-
officio canonico interponerentur, et cum modula- siae institutum; tum quia ecclesiasticis, seu Eccle-
tione aliqua et meiodia canerentur. Atque inde pe- siaeminisirisindictum ac praescripium,ut proprium
tilam earum rationem et etyinologiam docet Duran- eorurn munuset officium.Officiumeiiimab efficien-
dus his verbis : Dicuntur, inquit, anliphonmrespe- do dictum, ail D. Ambrosius (Lib. i Offic), quasi
ctu ad psalmodiam,cui respondent, sicut responsoria efficium, quod sit illud quod quemque pro condi-
respectuad historiam; unde antiphona dichur, quasi tione suic personaefacere deceal.
97 DE COENOBIORUMINSTIT. LIB. II. — DE, NOCTUBNISORATIONIBUS. 98
Deo volente digerere, praeveniens vitae nostrae finis A , innumerosa fratrum multitudo conveniat, praeter il-
excluserit, vel initia vobis rei praesertim tam neces- lum qui consurgens psalinum decanlat in medio,
sarise hoc opere relinquaraus, quibus pro ardore nullus bominura penitus adesse credaiur : ac prae-
desiderii totum tardum est: ut dum nobis hujus cipue cum consumroatur oratio, in qua non sputum
comraorationis tribuuntur induciae, sattem quasdam emittilur, non exscreatio obstrepit, non tussis inter-
tantisper orationum vobis lineas praesignemus, qui- sonat, non oscitalio somnolenta dissutis malis et
bus hi vel raaxime, qui in cuenobiis commorantur, hiantibus trahitur, nulli gemitus, nulla suspiria
valeant aliquatenus informari. Simul eliam prospi- eliara astanies impeditura promuntur, nulla vox,
cienies*his qui forsitan huic tantummodo occursuri d absque sacerdotis precem concludenlis, auditur,
libro, ad illum pervenire non poterunt, ut instruc- nisi forte haec quae per excessum mentis claustra
tione hujus erga orationis qualitatem vel ex parte oris effugerit, quaequeinsensibilitercordi obrepserit,
reperianlur imbuti, et quernadmodum sunt de ha- immoderato sciticet atque intolerabili spirilus fer-
bitu et amictu exteriorishominis instituti, itaeliam vore succenso, dum ea quaeignita mens in semet-
qualiter eum ad offerenda spiritalia sacrificia de- ipsa non praevalet continere, per inelfabilem quem-
beant exhibere non nesciani. Siquidem hi libelli quos dara gemitum ex inlitnis pectoris sui conclavibus
in praesenti cudere Doraino adjuvante disponimus, g evaporare conatur. Illum vero qui constitulus in
ad exterioris hominis observantiam et inslitu- terapore mentis cum clamore supplicat, aut aliquid
tionem coenobiorum corapetentius aptabuntur; illi horum quaepraediximus, e faucibus suis ernitlit, aut
vero ad disciplinam interioris ac perfectionem cor- prgecipue oscitalionibus praevenittir, dupliciter pec-
dis , et " anachoretarum vilam alque doctrinam care pronuntiant: primo quod oralionis suae reus
polius pertinebunt. sit, qu.od eam videlicet negligenter offerat Deo; se-
CAPUT X. cundo quod indisciplinato strepitu, alterius quoque,
Quanto silenlio et brevitate orationes apud Mgyptios qui forsitan inlentius orare potuit, intercipit sen-
colliganlur. sum. Ideoque praecipiunt eam celeri fine concludi,
Cum igitur praedictas soleranitates, qiias illi b sy- ne forte imraorantibus nobis in ea , redundanlia
Haxes vocant, celebraturi conveniunt, lantum « a qusedam sputi seu phlegmatis interrumpat nostrae
cunctis sileniium praebetur, ut cum in unum - tam orationis excessum. Et idcirco dum adhuc fervet,
ALABDI GkZMl COMMENTARIUS.
a 'Ava%wpi<u secedo, miaxapvo-is secessio : inde C in loco orationis violatores, narrat JoannesClimacus
anachoreiae dicti stinl, qui pietaiis studio abhomi- his verhis : Ad orationem plerumque staniibus nobis
num consoitio secedebant, et se in solitudines ab- animadverlit Paler sanclus quosdam invicem collo-
debant, ut rerum divinaruin coiitemplationi liberius quentes : quos ante fores ecctesiwstatuens justit ut
vacarenl. D. Hieronymus epistola 22 ad Eustochium : per septem dtes cunctis intrantibus et exeuntibus pro-
Anackoretm,\i\(\wl,qui soli habitanl per deserta.elab siernereniur (Gradu i). Hacc rainor severitas, et si-
eo quod procul ab hominibusrecesserunt, nuncupan- lentii distiictioapnd Pacliomianosmonachos servaia
lur. Hosetiam htroyaaxaq, hoc est, in quiete et silen- fuit, Begula ila decernente : Si acciderit ut psallendi
tio degentes, appellari solitos scribit Justinianus tempore, vel orandi, aut in medio lectionis aliquis lo-
novella quinta. Alii eremitas, Cassianus soliuirios qualur aut rideat; solvelcingulum, el inclinata cervice
passira vocat, et de eorum origine et inslitulo pecu- manibus ad inferiora depressis, stabil ante allare, et a
lianler agit collat. 18. principe monasterii increpabitur. Hoc idem faciet et in
b Vox synaxis frequens apud ecclesiasticos scri- conventu fratrum, cum ad vescendum pariler conve-
ptores lum Graecos,tum Latinos : el quidem duplici nerint.d Absque, id est, nisi, vel praeterquam sacerdo-
signilicatione. Primum pro conventu, seu congrega-
tionefideliura, ut hic , monachorum, ad orationem, tis, eic. Precem autera, sive officium concludebat
ant psalmodiam, vel ad sacrosancta mysieria cele- sacerdos, seu abbas brevi quadam oratione, qua
brauda, vel ad Deiverbum audiendum: diciturenim omnium vota precesque colligere dicebatur : unde
synaxis a verbo uuvayeiv, quod est colligere , seu Collectarum uomen sumptum supra monuimus, ut
congregare ; et hauc vocem variis nominibus Latine •yearum antiquiias etiam binc probari possit.Collecta
TeddiditCassianus, collectam , conventum, conven- eniin dicta, ut declarat Micrologus (deObservat.
ticulum, congregationem , canonicum olficium , vel Eccles. cap. 5), eo quod sacerdos,qui legatione fun-
orationem, soleranitatem, celebritatem , et-Missam gilur pro populo ad Dominum, omnium pelilionesea
canonicam, aliis aique aliis locis appellans. Quo iti- oratione coltigat aique concludut.Illw lamen orationes
dem sensu D. Bcnedictus cap. 17 Regulae: Vesper- specialiusColleclwvocari videntur, qumapud Romanos
tina, inqiiil, synaxis quatuor psalmis cum antiphonis super colleclampopuli (id est, collectum populum )
terminatur, id tsl, tolemnitat, vel cursus vesperarum, fiunt; dmn colligttur, ut procedat de una ecclesia in
ait Turrecremaius. Alias vero synaxis dicta est sacra aliam ad stationem faciendam. Haec itle. Sumitur la-
Eucharistiae communio, et hoc nomine frequenlera men collecta etiam pro coiivenlii (idelium seu mo-
SS. Pairibus nuncupatur (Joan. Damasc. lib. IVde nachorum apud Cassianum, et pro collectione pe-
Orlhod. fidecap. \i; Basil. in Reg. brevio. cap. 71), cuniae pauperibus erogandae, quae in ejusmodi con-
sive quod Christianis in unum convenientibus cele- venlu fieri solebat, ut in aliis locis dicetur. E^xhoc
brari hoc sacramenlum et sumi solei ; sive quia itidem loco dicimus Abbates, seu Palres illoruni
pacis et unionis symbolum est, et sacramenlum. monachorum, ut plurimum fuisse sacerdotes, sive
c Mirum, et sir.gulare exemplum regularis silentii presbyteros : quod eiiam ex plerisque Collationibus
in choro, et in ofliciis divinis observandi: de quo fit manifestum; praesertim ex Col. 4 c. 1, et Col. 18
etiam D. Benedictus cap. 5%Regulae, et lunocentius c. 15. Sed id quidem fuisse ordinarium, non lameii
III, cap. Cum ad monaslerium, de Sta. monach. Quant perpetuum alibi etiam opportunius docelmuus,
severe autera punierint veieres Patres sacri silenlii
j»9 JOANNIS CASSIANi 100
Velut e faucibus ihiMtci Velocitef fapiehda est. Qui A gregaiiohe decantant, jeontlnuala student pronun-
pfoeuiaubid cuiti sit hobis semper infcstus, tum tiationfe cdiieludeffe: -sed feos pro liumefo versuunt
niaxime «dsfetit infestiorj cum -eonira se ofierre duabus vfeltfibtis iritfefeisionibusCiiin•Orationumin-
tios pfecfes DOmiiiOvfelle perVMeiit, CogiiatioiiibUs, terjeCliofte divisos dfelihetiM, particulatimque eon-;
l-en«iveisis numOribiis exeilalis, a-bdufceffe toehtem summam.Norifeiiim ffluliituiiine versuum, sedmentis
tiestf atti a sripblicatiohis inteilliotie fesliiiaiis, et pef intelligentia dfeiectaflinf>; iilud iota Vifiutesectan-
lioc earit tepeiacere a ecepte ffefvbfe contendeirs. tes : PscMaih.spWitit; piaUdm et hiehte {I Csf. xiv).
»
Qiiamobrfem utHius feeiiseht breves quidem ofa- IUfeOqueiililitis habent >de>ceni vefSus Cumrationabili
tioties; sfedcffebeffitrias fifeK: illud quidfem lit fre- assighaiiotife«aritaf j,qn'am totuni psaittiiltii cum con-
quehtiiis DomititiitiatepreCahtes|ugi<tereideiii cohac- IiiSiorifemfehtis feffundi. Qaae nonnUmquam ptonun-
f fefepossiibuS; hoc verb, ul iiisidiantis diaboli jtf- tiantis festinatiotie ^ehfefaturjtliifti reSidiiofum psai-
ciila-, tJu-Seihflifefe nobis tunc praecipue-,Buiti er*-»- moiiiiti qrii dteCatitatadisuht, modutii mihtferumque
ttaiis-,ttislstU, Succiticta brevltate vitemus. cotislderaris, hbh uistinbtiotiem setisuum audiehtibus
GAPUT XI. studet paadefe, sed ad ilwemsyhaieos pfopefat pef-
Quu distiplina apud Mgyptios psalmi riicantur. Vehife. Beniqtie si qukpiatii iutiiofum, vel pro fer-
Etidcifco «<epsaioios quidetii ipsos, quos in coti- B VOffespifSttts, vfel pro eb qriod iTecduiii instiluttis
ALARDI GAZ^EI COMMENTARIUS.
»lOfa-tMiefcititelligit, tjuaS mouafehiiill, -diitii«iiiis Jorte sibi\\d feSt, aptfd ise seefetO) e'l peeuiiariier
in oratorio psalmosdecauiarei,caeteris audientibus, {id esi privalitii) vuU orare, non invpedraitsrolverihs
ut hic habetur, ex devqtionis spiriiu, et fervore ta- improbitale. Sed si quit vult sibi forte tiecretiusorare,
cite Cohcipieriles Dfeooifefebani, et quasi in eoelurii simpliciler intret (id est, absque strepiiu, in ora-
ejaculabantrir i utide fet jaculatwfiaj tiiCiiiitiif.Sed et tbriuiii) et orel; Mh in clamosa voce, sed in lacry-
illas <9fation>eS spectare videtur (qiias Qollectasvo<- mis et intentione cordis. Haecibi. Quofflodo vero sri-
camus.), quibus offlcium quodque sive diurnum, perius dixerit, ut oriiiies exeant, exponens ita con-
sivfenocturnum lerniinabatur; ut ex piurjbus hujus cludit: Erqoqui simile opus ( scilicet orationis, aut
libfi tiapiiVbiislicet atiimadvettefe '(Cap. *l, iu, 11, iriedftalibriis) non facit,non permitlatur expieto opere
1-2). Utfasqufeenim breves, mn proiixas babebant, Dei remorari (id est, feiwatiere in oratorin) ne alius
ob ratipnem optimam hic expressam, Quam illorum impedimentum patiaiur. Vide Turrecrematum.
monaciio.rum consuetudinem. notavit etiam D. Au- t Est hoc dqcumentum Aposiolicum I ad Cor. cap.
'gustihusiii fepisi. ad trobam iiii scrtbens : Dicuiitnr xiv, suadens dandam esse operara, ut non solum
fraires SHMtjyplo crebras quideSn haviU ordtienes ; spii-iiti, sed fet itreme tifemiiis et psallamus. Ubi
sed eas tamen brevissimas, et raplim quodammodo spirilum multi recipiiirit pro sermone externo, et
jaculalas : ne illa vigilanter erecta, quw 'oraihiipiuri- 'vbcfej^uaeaerfefetspiriiu constat; ui idem sit orare
mum necessaria est, per productiores moras evanescat, et psallere spiritu, «quodorare et psallere voce; vel
atque hebetemr tnfeniio. Ac per koc 'etiaih ipsi saiis alia phiasi ScTrlptiitiae, 4)eu'm labiis honerere (Esaim
omndmi kaftc inietitiOhem,sitcWW&h esi obtundenda, P t xx, Matih. "v).Sic eriim sfermonemdefinii Lactantius
si perdwrare non poieii; itiri si ^erdufaiJeHl, itOneito lib. rv InStilritiotiuhi cap. 8 : Sermo spiriius esi cum
esse rrnifieWduim.AbsiieXiimtiboraiibnemidtaluculio; voce aliquict iighificanle prolalus. Sed et aliis Scri-
sei hoh iksil inolw preidlib, si ftriiens ferseverat in- pturaelocTsspifitnsprovoce poniiur, ut psalm. xxxi:
teniio. Nam muiium loqui 'est in. otahdo rehi non ne- Noh -esiih spifivuejus dolus. Et psalm. ultimo : Omnis
•cessariahisup*etftuisagere verbis : muliurnautem pi-e- spiriius laudel Doihinuni.Alii per spirilum Intelligunt
cari ijisleuhi; quem precamur, dinlurna el pia cordis piulri devotiohis affectum, qno -quis erga Deurri et
excitaiione , pultare. Et plerumque plus gemilibus Dei cuhurii fervet, ut LuCaexi : Quanto magis Pater
quam sermohibus agitut, plus fletu quam offalu. HaeC ad vesHeftiecceioddbii spiirifum bonum petentibus se! et
D. AugUstiftus."Quibus 'cohsoiiat illa D. Benedicti Ephes. Vt: OrdhYesOmnitemporein spiritu. Men-
monitio "Cap. 20 Regulae : fdeo brevis debet esse, et tem vero intelleclum, seu inteiligeniiam interpre-
puta ordiio ; "nisifOrte :ex affectu inspirationis divin% tantuf. QuO sensu psalltere spiriiu, estpie et devote
gratiw protendatur. In conventu tamen omnino bre- mentfe psallere : psallere tiiente est ea quae psallimus,
vietur oraxio; et faclo signo a Priore, omnes partter et inreiligfeiiiia cOnsequi, et attente consi-
surgaht. floc autfem lion est accipifendum, ait Tur- derafe. Monet itaque Apostolus, et suo exemplo pro-
recrematuS, de oratione fearionica,quaicefia habet vocat,ut, quanlumin nbbisest,studeamus nonsoluin
capitula, vefsus fet psalmos : haec enim hullo pacto devote, pio sfeilicet aflebtu, et cum fervore, sed etiam
abbfeviatidafest: sed deiiralione privata, qtia quisqufe attentfe et inteltigehteriorare et p'sai1ere; ut ea quae
apud se ofat iii convetilu, sive oraioriO, sicui in fliife Oramus et pSallimus, saltem atiquatemis pro nosiro
oflicii religiosi prostrati aut inclinati soliti sunl fa- captu assfequahiur. Et fationem addit: Nam si orem
«ere ofatiOnfemaliquam usque ad signurri, qurid fit D lingua', spiritus hieus orlit; mensautem mea sine fructu
a praelato. Hanc orationem abbreviandam dicit ut est. Hoc est, affectus quidera in Deum elevaiur, et
facto signfe oirinfeS pariter stirgani. Ita ille. Quod spifilali dukedine reficitOf : mens autein suo cibo
eiiam ex GassiaiiO,ei ab exemplo veierrim mouacho- et pabuld spiriiualis inielligentiae, non reficitur, quia
rum iiicfeepttftiifesl. Sic fenirn refert Auctoi- cap. 7 : tion ituelligit quaedicTt. Hoc igitur sancli et sapientes
Gu»i aui'em i'S cfui Orationem collecturus est'(nempfe tnonachi tola viriuie'sfectabaritur, hoc est, toto stu-
Stipei-iot, aut senior), e terra surrexerit, omnes dio, et anlmi cOnteritioneconabantur assequi, utnon
fariier eriguiitur; ita »'( WU(/MSnec ahtequam inclineticr "solumspifitu, id est, voce et affectu orarent et
ilte, genua flecteri, nec cum e-ierrn surrexerii, remo- psallerent; sed et mfentfe,et intelligeniia psalmorum
rari prcesumdl: hec rwn larh secuius fuisxeillius con- sensiim et mysteria mfedltando et ruminando pe-
clusiohem, qui precem "ccftligii,quam suam celebrasse netrarent ac percTperent. Qui quidem optimus et
credalur. Piiffo rion pfbhibet D. Beriedictus, tibi perfeeXissimusest ofandi et psallendi modus : ideo-
stipra, pfivatitn ofaf6 in ecclesia-, absoluto pfflcio que hOn lolos .psalirioi>continue et uno tractu ad
: imttio StuditfsfeCommendat bujUsjmodiora- nneiri usquC pronuritiaparit, ut dictum est; sed qui-
•-divi'ii'0
tiones, et vetatfeasitripediri: SiCtilet D. Ailguslinus busdam intersectionibus et parvis intervallis post
in sua Regula. SiCenim aiibi ait: Etipteto opere Dei denos aut duodenos versas pauiisper subsislebant,
imnes cum summo silenlio exeant, etc, ul frater qui animo revolventes quae dicta et pr«nunUata erant.
,01 DE COENOBIORUM1NST1T*ClBi II. — DE NOCTURNISORATIONIBUS. 402
est, coeperit modum decantalionis excedere, psal^ A , post hoc sludio per cellulas suas usque ad lucem
lentis progressio senioris interdicitur [Forte inter- vigilias extendant.
tiditur] plausu, quem dans manu sua in sedili quo Hunc sane canonicum, quem praediximus, diiode-
sedet, cuncios facit ad orationem consurgere, illud narium psalmorum numerum taii corporis qiiiete
omnibus modis provid.ens; ne. quod sedeniibUs t«e- relevant, ut has easdefri congregatibnum solemni-
dium generetur prolixitate psaltaorum, qua [Forte tates ex raore celebrantes, absque e6 , qui dicturus
quo i>« ne] is qui decanlat, non modo per seipsum in mediuni psalmos surrexerit, cuncii^sedilibus hu-
intelligentiae fructum amittat, sed etiam per illos millimis insidentes, ad Vocempsallentis omni cordis
incidat detrimentum; quos fastidium synaxeos rii- intentione dependeant. Ita namque jejuniis et ope-
mietate sua fecit inCurrere. Illud quoque apud eos ratione tolius diei, noclisque lassescuut, ut nisi
omni observantia custodildf, Ut in respbnsione Ai- hujuscemodi refectione adjuventur, ne liune quidem
leluia niilius dicatur psalmus », nisi is, qui in titulo numerum stantes implere praevaleant. NuVlumc el-
suo Alleluittinscriptione proenotalur.Praedictuin vefo enim lempus ab operis exercitatione vacuum tfansire
duodenarium psalmorum numerum ita dividunt, ut concedunt; quia non solum ea quae diei splendor ad-
si duo fufefint fralres, sfenos psallani; si tres, qua- mitlit, omni instantia manibusexercere coniendunt:
ternos; si qnatuof, ternost Quo numero nmiiquatn B sed etiam illa operationum genera sollicita mente
minus in congregatione decantatit; ac proindequan- perquirunt, quaeneipSiuisqilidem noctis densissimaa
talibet muliiiudo convenerit, uumqiiam atitplius tenebrae valeant impedirej credentes *e tanto subli-
psalluhl jn synaxi, quam quatuor fratres. miorem spiritualium contemplationum puritatem
menlis intuitu quaesituros, quanlo diutius fuerint
CAPUT xii. erga operis studium ac laboris intenti. Et idcirco
Cur mo psallenle, cmteriin synaxi sedeant, vel quali mediocrem canonicarum orationum <*numerum judi-
ALARDl GA2M COMMENTARIUS.
a Psalmi, qui pro litulo habent AUeluia, sunt nti- Tertuliiani reprehensio (Lib. de Oratione cap. i% et
mero viginti: nempe civ, cv, Cvt, cx, cxi, cxn, cxm, ifcindlas Pdhieiii), qiia huiifesedetidi tiliim iii chofo
CXIV,CXV,CXVJ,CXVII, CXVUI,CXXXlVj CXXXVi, CXLV, tet offifeiisecfcltesiasiicisdihinafe atit itiipfobafe vi-
CXLVI, CXLVH, cxivni, CXLIX,CL, quos idcirco SS. detuiv ut superiuS notatum; nisi ad illos referatur,
Paires Hieroiiymus et Augustinus vocant Aileluia- qui yelex irreyerentia, vel socordia et ignavia se-
(icos;hec aliani ratiOnenl istius ihscfipiiohis affe- iieiiad brant aiit psallutil : Vei illius distihctiohis 'et
ruut, quam quod psaluii isti singulareht ac festivaiii VatielatiSiii divinis officiisobservandae,de qua supra,
Dei Iaudem prae aliis contineani, quam liiulus ipse rationem non habent, id est, sedent, quando stan-
indicat. Af/etuiaehim duobus vocabulis, laudale Deum dum aut flecteiiduiti fessfet: "qriOdquidem extra di-
cum jnbilo, laetitia,et Cantu, sive, jubildteDeo, soriat. scipiinam esse, hdC fest,ab inslituiOSS. ttotfuci. alife-
Unde in coelo, ubi laeta sunt omnia, perpetiium fest nnm nemq negaverit : nam et D. Reiiedicius jilbfet
Alieluia.Apoc. xix.Et in Ecclesia laetisdumtaxat tem- {Cap. 5f) Rig.) fratf-fesetiatri ih itiiierfe. 'crihSiitutos
poribus canitur ]am inde ab Apostblicb saecuio, iit C opiiSDei, id fest,'ofliciuih"diviiiunlstatiitis hofis nef-
tesiatur D. Angustinus in psalm. cvi. Usnin autehi splvere cum trernpre divino flecleutes genua. vide
canendi lianc vocem ih Ecclesia ex Aggaeopfopiieta iNavafruni lib. 'de Ofaliohe 'cap. 4.
manasse, qui primus omnium Cahtavit AUeluia, cum c Sunt baec eOhirilOdfeet hyperbOliCwsiiiteiiigen-
hovam templi structuram vidit, testalur S. Epipha- da. Nam ceftum est exfeipi tempus quod divinis
hius lib. de prophetae vila e't interitu c. §0, idqiie officiis imperidfebathf, qu'0'd6iie feTectibni, somno,
secundum Tobiae prophetiam C. xm, cum alioqui aliisque neeessitatibuS coiiceaehdtiih.fuit.
multi psaliiii, quos noiavimus, Alteluia litulo in- a Nempe dubderiafiuto illiim pSalmorum iiuhtefum
scripli,anteiiIo'rumtempora haberentuf (Concil. To- tam in vespertiriis, quain in nociurnis Officiisangeli
leta. iv-,'Cah. lo). Notandum vero quosdam psalmos "riiagisterio et documenio irisUtutuni, de quO supfa
duplici Alieluia praenoiari, quorum alterum vOluht '(Cop. 5 eii >3).Videfiht hafeciniptefiti quidam, et iin-
lioiiiiulli ad iinem supefioris psalini periinere. Quod portuni, qiii tOloSdifesih psairiitodia et caiiiu iiisu-
Auguslinus refellit dicens: Ubicumque,pos'triumerum iriendos piiVatil^quasi VfefO iiiliil aliiid pfeiisi nobis
psatmi sive semel, sive bis conscriptuminvenimusAlle- incumberet : cum exemplo VeteViiriimbhacnofiiin
luia, secundum celeberrimam EccUsim consueiudi- et nostrai eiiam Regrilaeinsiituto '(Cdp, i8 Re.gulm)
item, ei psalmo esse tribuendum, qui eodeth niimero constet tria eSsfe,ih qitibiis vita tiionachi vfefstifi de-
prmnotatur.PoTto adhujus ihstituiionteveterum ilk>- beat, videHcfet oratioiiem, iectioheni, et Iaborfem
rum monachorum Imiiationem videtur fetiamD. Be- "maiiiium: ei pfoiiidfe lioras diurnas sifeessfedistiri-
nedicius instiluisse (Cap. 9 el 11 Reg.), ul post duo- guendas et distribueiidas, ilt aliae lectioni, aiixora-
deuarium psalmum, qui est ullimus secundi rio- jj lioui, aliafeoperatiOni tfibuantrif. Utidfedfe istis tfi-
cturni, canalur Alletuia, exlra Septuagesimarii diebus bus difeftisidofus lib. de Suiiimobono . Sehiuih Dei
feriatis ; post cantica vero diebus dciminicis. sihe iiiterynissiohe UgWe^ orare, ,'et opei-art oporiet.
i Vides hic sedilia jam tum in usu fuisse iri ec- TurfecffematijS in iliurii iOciira feegul*': tonii&e-
clesiis, seu oratoriis monacliofurri.Uhde etiam iritfil- randum, iiiquii, ijuoiifex ftit qvmjam dicta suiii de
ligitur monacbos subinde In officiis divinis 'sedfere dislributidne hdrarum diei,Vectionis.el laboris, et ofa-
consuevisse., Qubd etiam ex Reguia D. Benedicti 'lionis, mdnifestuin ett qiianium aberrerit, el Uihsre
clarum est. Nara cap. 9 statuit, ut diebus feridiis ad deviehl~abihtenliohe et institutis Regutw bedtissimi
noclurnos sedentibtts omnibusin scamhis, legahlur vi- Palris Benedicii, qui \ethpus assighatuhi lectioni et
cissima ftatribus super analogium ires IecUohes:post Xdbori,lotum ih ordliohe expehdurit: sicut quidamfa-
ieTiiam vero iectionemdic&iur, Glorid Palri- quam ciurit, qiii sensumsuum reciiiuidiniRegulw, et sahcto-
dum incipit cantOrdicere, mOxomnes ie.$ectilibussuis riim Palrum prudentim pfmpbiiehies, in cfuibusdam
surgant o'bhonoremet revereiitiam 'S. Trihitalis. Et mohasleriis hegteclaleciidneel 2imiss"bXdboYe tfivitium
cap. 11 : Residehiibuscuhclis dispOsite, ei per OrUi- officiumadeo pfolongaruhi, qttod fere idtuht Mem in
nem in subselliis, etc. Quare uoh salis juxta apparet •eo occuparit. In qua re qiiaih maAIfestecoihtraftiS/i-
103 JOANNISCASSIANI 104
cant divinitus moderatum; ut ardenlioribus fide,. A illam satisfaclionem, quam pro negligentiis seu igno-
spatium quo se virtutis eoruin infatigabilis cnrsus rationibus nostris obtulimus, et confessionisnostrae
extenderet, servaretur, et' nihilominus fessis aegris- veniant profusis gemitibus imploratam, sollicitusnos,
que corporibus minime gigneretur de nimietate fa- si lempus quietis invenerii, maculare festinat, tunc
stidium. Ideoque cum fuerint orationum canonica- praecipue fiduciam noslram dejicere aique enervare
rum functiones ex more finitae, unusquisque ad conlendens, cum fervenlius nos ad Deum tendere
suam recurrens cellulam (quam aut solus, aut cum orationum nostrarum piiritate perviderit : ila ut
alio tantum inbabitare permittitur, quem scilicet nonnumquam quos per lotum noctis spatium sau- ,
societas operalionis, vel discipulatus, et disciplinae ciare non potnit, sub illiris horaebrevissimo tempore
imbulio copulavit, vel certe quem similitudo virtu- dehonestare conetur ( Vide Collat. 22, qum est de
tum comparem fecit) idem rursus orationum officium noclurnis illusionibus). Secunda vero, quod lametsi
velul peculiare sacrificium studiosius celebrant, nec nulla lalis verenda diaboli eiirergat illusio, interce-
ulterius quisquam eorum in requiem somni resolvi- dens etiam purus sopor inertiam monacho mox evi-
tur; donec superveniente diei splendore, nocturno gilaturo pariuriat, segnemque torporem inferens
operi, ac meditationi operatio diurna succedat. menti, per toium diei spatium vigorem ejus obtun-
CAPUT XIII. B dat, illamque hebeiel pferspicaciamsensus, et pin-
guedinem cordis exhauriat, quae nos possit per to-
Quare potl missamnocturnam dormirenon oporteat. tum dieiti adversus omnes insidias inimici cautiores
a Quem laborem, praeter illam rationem, qua tota robustioresque servare. Quamobrem canonicis vigi-
industria annitentes sacrificium Deo de fructu ma- liis privatae ab eis subjunguntur c excubiae,acmajore
nuum suarrim offerre se credunt, duabus ex causis illis observatione succedunt, ut el illa purificatio quae
cum omni observatione custodiunt. Quod nos quo- psalmis et orationibus est acquisita, uon pereat; et
que si perfectioni studemus, eadem diligentia con- intentior sollicitudo diligentius nos per diem custo-
venit observare. Prima b ne forie purificationem ditura, praeparetur meditatione nocturna.
nostram nocturnis psalmis et orationibus acquisi- CAPUT XIV.
tara, invidus inimicus livens puritati noslrae, cui Quemadmodumin celtulis suis opus manuum
maxime insidiatur semper, et indesinenter infeslus el oraliones pariler exerceanl.
est, quadam somni illusione contaminet. Qui post Et idcirco eas cum adjectione operis exsequuntur,
ALARDI GklMl COMMENTARIUS.
lem beaiissimiPatris et ejus Regulam venianl, facile C manibus operantes facile possunt, et ipsum laborem
est videre unicuique qui ejus Regulam eliam parum tamquam divinoceleumate consolari. An ignoramus
legil. lia ille. quibus vanitalibus, et plerumque etiam lurpi-
» lllunt nempe, de quo in fine cap. praecedentis: opificestudinibus theatricarum fabularum donent corda , et
Noclurno operi ac meditationi operalio diurna suc- linguas suas, cummanus ab opere non recedant? Quid
cedal. impedit servum Dei manibus operantem in lege
b Vides quanto studio et sollicitudine pii illi mo- ergo Domini meditari, elpsallere nominiAltissimi: ita sane
nachi et puritatis amaiores studuerint nncturnas il- ut ad illa discenda, qum\memorilerrecolat, habeat se-
lusiones et polluliones opera diaboli procurari so- posila lempora? HaecSS^ Paires. Ex <iuibus colligo
iitas praecavere: ut hanc ob causam feliquum tem- oralionem, praesertim mentalem, non semper impe-
poris post nocturnam missam (ut habet lilulus hujus diri opere externo, et manuali, ut vOcani; et non
cap.), i. e. post nociiiriium Officium, nemini ad modo licitum, sedet pium,acsaluiareesseinter ope-
somnum redire liceret: sed oralioni, vfeloperationi randura aliquid pii mediiari: aul psalinos, et alias
assidue omnes vacarent. Quod etiam aemulatus D. preces recitare; modo tale opus non sii, quod omnem
Benedictus staiuit (Cap. 8 Regulm), ut hiemis lem- excludat attentionem (JS. Thom. n, q. 85, a. 14 ;
pore, quod restal pott vigilias., i. post nocturnum , Navar. de Orat. c. 18 ef!2i) Nara in omni oralione
quod vulgo dicimus matutinum officium, a fratribus vocali, etiam libera et spontanea, requirilur aliqua
meditationi inserviatur. atientio et reverentia interna, ut colligitur ex illa
c Eas nimirum, quas superius (Cap. prwced.) dixit celebri Hieremiae sententia : Maledictus homo, qui
privatas excubias, id est, privatas, et spontaneas "_ facit opus Dei hegligenter [Hier. 48, ex Hebraeo,
oraliones, medilationes, exercitaiiones spirituales, fraudulenter, LXX, ap.ti,&;, negligenler].Si enim, ait
quas pii illi monachi, poslquam absolulis vigiliis, D. Benedictus, cum hohfinibuspotenlibus aliqua vo-
seu officiisnocturnis ad suas cellulas se receperant, lumus suggerere, non prwsumimus. nisi cum humili-
privatim ex devotioue simul cum opere manuali, tate et reverenlia : quanto magis Domino Deo univer-
quanium humana fragilitas paliebatur, exercebaut; sorum, cum omni humilitate et pietatis devotionesup-
ne quid sibi lemporis absque fructu et guslu spiri- plicandum esl! Quod si in oratinne etiam privaia
tuali deperiret, vel oiiosis aut vacantibus somnus et liberaTocum habet, multo magis in oraiione pu-
obreperet. Ita namque ab eis incetsanler operalio blica et praecepta, putaj in horis canonicis et officiis
manuutn privalim per cellulas exercebalur, ut psal- ecclesiasiicis observandum : qua de re infra, loco
morum quoque,vel cmterarumScripturarum medilatio huic persimili agemus pluribus (Lib. JIIc. 2). Porro
numquam penitus omilterelur; ut auctor repetil et orationi mentali, seu mfeditationideesse non potest
inculcat lib. m cap. 2, et D. liiernnymus in epist. attentio, cum ipsa altenlio sit ipsissima oralio (Soius ,
18 de monasterioetraonachis Bethleemilicisloquens: lib. x de Just. q. 5, a. 5). Proinde repugnat meme
In Chrisli, inquii, villa tota ruslicitas est: extra psal- orare, et non altendere, ut per se notuin est: nam
tnos silentiumesl: quocumquete vertas, arator stivam cum primum mens vagari incipil, orare desinil. lta-
tenens Alleluia decantal; sudans messor psalmis se que sula vocalis oratio est, quae attentione carere
avocal, et curva attondens vites falce vinitor aliquid potest, dum cogitalione ad alia defluenle, lingua dat
Davidicumcanit. D. Augustinus lih. de Opere mona- sine mente sonum. j
chorum c. 17 : Canlica, inquit, divina cantare etiam
,05 DE COENOBIORUM INSTIT. LIB. II. — DE NOCTURNISORATIONIBUS. 406
ne velut otiosis valeat somnus irrepere. Sicutenint A evocati. Quod ita explent fores egressi, ut nulla in-
nullura ferme ab cis olii tempus excipitur, ita nec tereos sermocinatio penitus conseratur. Sedsic unus-
medilationi quidem spiritali finis imponitur. Nam quisque opus exsequilur injuncium, ut psalmum vel
pariler exercenles corporis animseque virtutes, ex- scripturam quamlibet memoriter recensendo, non
terioris hominis slipendia cum emolumentis interio- solum conspirationi noxiae, vel consiliis pravis, sed
ris exaequant, lubricis motibus cordis et fluctuationi nec otiosis quidem colloquiis, ullam copiam vel
cogitationum inslabili, opernm pondera, velut tempus imparliat, oris pariter et cordis officio in
quamdamtenacem, atque immobilemanchoram prae- meditatione spiritali jugiter occupaio.b Summanam-
figenies, cui volubilitas ac pervagatio cordis innexa que observantia custoditur, ne quisqnara cum alio,
intra cellae claustra, velut in portu fidissimovaleat ac praecipue juniores [Al. juniore], vel ad punclum
contineri; atque iia spiritali mcdilaiioni lantum, temporis pariter substitisse, aut uspiam secessisse,
et custodiaecogitationum inlenta, non modo ad con- ve) manus suas invicem tenuisse deprehendantur. Si
sensum pravae cujusque suggeslionis pervigilem qui vero contra liujus regulae disciplinam, reperti
mentem corruere non sinat, Verum etiam ab omni fuerint aliquid ex his quaeinterdicla sunt, admisisse,
superflua, otiosaque cogitatione cuslodiat; ita ut ut contumaces, ac praevaricatores mandatorum, non
quid ex quo pendeat, haud facile possit a quoquam B levis culpae rei pronuntiati, suspicione eliam conju-
discerni, id est, utrum propter meditationent spiri- rationis, praviqueconsilii carefenon poterunt. Quam
talem incessabile manuum opus exerceant, an culpam nisi in unum cunctis fratribus congregaiis
propter operis jugiiatem tam prseclarum spirilus publica diluerint poenitentia, orationi fratrunt nullus
profeclum, scienliaeque lumen acquirant. eorum interesse permittitur.
CAPUT XV. CAPUT XVI.
( Quod nulli orare cum illo, qui fuerit ab oratione ~\
Qua lege modestiwpost oralionum missam unusquis- liceal. '
que ad suam cellulam redeat, et cui subdatur incre- suspensus,
palioni is qui aliter feceril. Sane si quis pro admisso quolibet deiicto fuerit
Finitis itaque psalmis, et quotidiana congrega- ab oralione suspensus, nullus cum eo prorsus oran-
tione, sicut superius commemoravimus, absoluta, di habet licentiam, antequam c submissa in terram
» nulluseorum vel ad modicumsubsistere, aut sermo- pcenitentia, reconciliatio ejus, et admissi venia co-
cinari audet cum altero: sed ne quidem per totum ram fratribus cunctis, publice fuerit ab abbate con-
diei spatium ecella sua progredi.aut deserere opus cessa. Ob hoc namque tali observantia semetipsos
quod in ea solitus est exercere, praesumit, nisi forte ab orationis ejus consortio segregant, atque serpc
cum fuerint ad officium necessarii cujusque operis G nunt, quod d credunt eum qui ab oratione suspendi-

ALARDI GAZMl COMMENTARIUS.


11Exemplumreligiosae modesliaeet silentii in ora- Chrislianus, inquit, qui a sacerdotibut excommuni-
torio, in cella, in claustro, dormitorio, de quo plura patur, Satanw tradilur: quomodo? quia extra Eccle-
dicemus Collatione 14. siam diabolus est; ticut in Eeclesia Christus; ac per
b Prudentissime id constitutum et observalum; hoc quasi Satanw traditur, qui ab Eccletiattica com-
quod et Angelus S. Pachomio dictavit in haecverba: munione removetnr. Unde illos quos tunc Apostolut
Adalteriuscellaminlrarenullusaudeat. Idem etiam D. Salanw esse traditos prmdical, excommunicatosa se
Beiiedictnsobservari voluit, ul ne quis fraler ad fra- esse demonstrat (1 Cor. i et v). HaecAuguslinus (De
trem jungatur horis incompetenlibus:Cujusmodi sunt verb. Aposl. sermo 68). Suspensi iiaque ab oralione
horae, quibus leclioni, aut labori manuum fratres censebantur excommunicati, ac proinde Satanaetra-
debentincumbere, ait Turrecrematus. Eodem vero diti. Quo etiam modo D. Benedictus hunc Cassiani
spectat, ne quis officinasoperariorum ingredi audeat locum, utopinor, imitatus (Cap. 24, 25 et 44), duas
absque licentia; praeterquam ii qui hujusmodi offi- suspensionis species magis distincte expressit; alte-
cinis, operisque sunt praefecti. Qua de re D. Basi- ram pro culpis gravioiibus, qua suspendiiur quis a
lius iia sanxit: Si quis importune venit in culinam, mensa simul, etab oratione : quod idem esse decla-
aui in cellarium, exceptisdesignatis, aul his qui disci- rat, ac excommunicari et tradi Satanae secundum
plinw hujus ordiniscuram gerunt, careat benediclione. lerribilem Apostoli sententiam ; alteram pro levio-
Et S. Pachomius Basilio pene coaelaneus : Ad offi- ribus culpis, a mensae tantummodo participatione.
cinas, inquit, diversarum artium toli pergant prwpo- Porro cum itliusmodi suspensionis, sive excommu-
siti, ut accipiantquod necessariumest. u nicaiionis poena secundum evangelicam doctrinam.
c Eadem utitur plirasi lib. m capile 7. Et qualis p. nemini infligenda sit, nisi qui Ecclesiam audire no-
ea fuerit poenitentia, declarat lib. iv cap. 16 liis luerit (Malth. xvm): ac proinde nemo excommuni-
verbis : Cunclisin synaxi fratribus congregatislamdiu candus ob quamcumque culpam graviorem, et mor-
proslratut in terram veniam postulabit, donec oratio- tiferara, nisi ei conjunctum sit inobedienliae pec-
num solemnilasconsummelur;impelralurus eam, cum catum, quo quis nolit audire Eeclesiam, id est, ob-
jussus fuerit Abbalisjudicio de tolo surgere. Similia temperare Ecclesiae, seu prtelato ecclesiasticolegiti-
habet D. Benedictus cap. 43 et 44 Regulae. me : par est existiraare neminem fra-
d Suspensum ab oratione pro excommunicato trumpraecipienti sicab illis patribus fuisse ab oratione suspen-
hic accipi satis evidens est. Tradi enim Satanae se- sum, sive excommunicatum (illa nimirum excora-
cundum senlentiam Aposfoli is dicilur (I Cor. v), municaiione, quam majorem distinctionis causa no-
qui a eorpore Christi, id est, Ecclesia, praescindi- minamus); nisi gravioris culpaereus judicatus, eam
tur, et a communione fidelium excluditur : ac per tamen regulari, etstaiuta poenitenlia, etsalisfactione
hoc poteslali et lyrannidi diaboli qtiodammodo re- diluere, ut ait Auctor, ac emendare recusarel. Tunc
liuquitur; sicut Ecclesialicereticos conviclos pote- enim demum censebatur ab oratione, et oratorio, et
stati saeculari relinquit. Unde Augustinus: Omnis officiis divinis suspensus; ut nec ipsi cunt aliis,
'
PAiaoL. XLIX. k *
H>7 JOANNISCASSIANI 108
lur, seeundum Aposloli sententiam tradi Satanae : A pejus enutriat. Perniciosum namque solatium tri-
a et si quis orationi ejus, antequam recipiatur a se- buens, cor ejus magis ac magis faciet indurari, nee
hiore, inconsiderata pietate permotus, communica- humiliari eum sinet ob quod fuerat segregatus; et
re praesurnpserit, complicem se damnationis ejus per hoc, vel increpationem senioris non magni pen -
efficiat, tradeps scilicet semelipsum voluntarie Sa- dere, vel dissimulanter de salisfactione et venia co-
tanae, cui ille pro sui reatus emendalione fuerat de- gitare.
putatus, in eo vel maxime gravius crimen incur- CAPUT XVII.
rens, qupd cum illo se vel confabulaiionis, vel ora- Quod is qui ad orationem exsuscitat, hora so.ita
lionis epmmunione miscendo, majorem IIII generet debeateos commonere.
insolenliaefomitem, et contumaciam delinquenlis in b Is autem , cui religiosi conventus commonitio,
ALARDIGAZJSl COMMENTARIUS.
jiec aliis 'ctiitiipso commuhem oratiohem facere li- Isidori a Gratiano et a Srtiaragdo citatus (11 q. 3,
cefet. Proinde sic exponi debet cap. 25 RegulaeD. cap. Cumexcommunicalio).Hoc igilur sanetorum Pa-
Benedicti, ubi diciiur: Is autem fraler, qui gravioris trum institutum, veterunt;etiam monachorum exem-
culpw noxa tenetur, suspendalur a tnensasimul el ab plo confirmatum merito D. Benedictus suae Regulae
oratorio : nullus ei fratrum junqaiur in ullo consoriio, ascribenduin duxit. Nam cap. 26 ita statuit: Si quis
etfe.Nariisi de vera, et Ecciesiastica excommuuica- fraler prmsumpserit, sine jussione abbaiis fratri ex-
lionis, aut suspensionis censura bic agatur, sicuti R communicato quolibetmodose jungere, aut loqui cum
plane indicant verba sequentia : Persistens inseriten-pmni- eo, aut mandatumei dirigere; similemtortialur excom-
ientiw luclu, sciens iltam terribilem Aposloii municalionis vihdicldm. Ubi notaudum, ait Turre-
tiiihl dicetitis ': Tradilum hujusmodi Salanw , in iiite- crematns, quod S.. Pater non lnquitur de illicita illa
ritum carnis, etc. Necesseest gravioris ctilnaenomine participaiione cum excoramunicato in eodem crimi-
ipsam inobedientiam, sive contumaciam inielligi, ne, propier quod est excommunicatus; dando ei
quae vel sola ad infligendam excommunicationem consilium, auxiliura, vel favorem : quia talis parti-
sufficit; ut manifesie indicat cap. 23 dicens : Si quis cipans ipso tacto secundum jura incurrit eamdem
ffaler contumax, aul inobediens , aut superbus, aut sententiam ; secundilm qiiod habetur in capiiulo
murmurans, vel in atiquo conlrarius exislenssanclw Nuper. de sentent. excorii. Sed loquitur de panici-
Regulw, et prwceptis; siDomininostri
seniorum contemplorreper- patione in loquendo, vfel comedendo, vel secuin
tui fuefil, hic secundum prmceplumad- orando; qnae cuiri Dt coritra manifestam prohibitio-
moheatur semet, elc, aut certe culpam graviorem, nem Superioris, tamquam peccatum mortalc inter
et mortiferani, cui iuobedienlia accesserit, vel con- graviores culpas connumeratur; et per consequens
juncta sit. Neque tamen requiritnr, ut culpa sit ex se, simili vindicla venit ferienda. Ideo S. Pater ait,
siveex genere suo mortalis; sed sufficit ut talis sit, quod similemsortiatur excommunicalionisvindiclam.
vel ex sola vi praeeepti et inhibitionis; rei gravitate, Haecille, manifeste indicans secundum mentem D.
et justa causa id suadente, aut permitiente. Quan- Benedicti non esse sl.alim excomrnunicatum ( ma-
documq,ue enim sive a lege, sive ab homine sub jore scilicet excommunicatione: nam de minore hic
pberia excohimunicationis aliquid legitime praecipi- non agilur) qui cum fratre excOmmuniCatocommu-
tur, aut prohibetur, intelligitur peccalum moriale Q nicai, colloquendOjComedendo,aut orando : sed esse
esse tali praecepto, aut prohibitioni non obedire; excommiinicaiione dignuin^. At ex Cassiano satis
etiamsi ejus transgressio alias, et secundum se non apparet apud illos raonachos lege, aut statuto cau-
esSet mdrlalis. tlnde sumendum judiciura de illis lumfuisse, aut consuetudine introducium ; ut qui
ciiipis, quas superiori capite Auctor commemorat, frairi excommunicato in oratione, aul officiisdivi-
aiiisqiie similibus. Atqui ex hujus loci argumenio nis communicaret, eo ipso eamdem excommunica-
coiligefe licet duo veluii corollaria scitu , et notatu tionis poenam incurrisse censeretur. Est praeterea
digna. Primum abbates, aliosque monasteriorum advertendum hic supponipraesumptionem,tum apud
praefectos habere potestatem suspendendi suos ino- Cassiahum, tum apud D. Bcnedicluin, Si prmsum-
riachoS, non solum ab oraiione, id esl, ab officiis pserit, inquiiint; qua parte excipitur ignorantia ex-
divinis, et externo convictu, et consorlio fratrum; ciisabilis. Est enim cohsolatorius in Sexto Canon
verum etiara praecidendi a corpore Chrisii, quod Boriifacii papae : Ut animarum periculis obvielur;
est Ecclesia, el tradendi Satanae : quam merito vo- sentenliis per slalula quorumcumqueOrdinariorum
cat D. Benedictus terribilem senlentiam (Cap. 25); protatis ligari nolumus ignoranles: dum lamen eorum
quia hon soluin externa privat communicaiione;sed ignorantia crassa nonfuerit, aut sttpina (DeConstit.
animam haud dubie aitingit, quam diaboli tyrannidi cap. 2).Excipiuntur et aliaecausoelegilimae, aut H-
subjicit, et obnoxiam reddit; ut nierito dicatur ju- cilae communicalionis cum excommuiiicato extra
nieiituin , aut mancipium diaboli. Secundo observa divina a Jure concessa, et vulgato illo versiculo si-
antiquum monasticae disciplinae vigorem, et rigo- mul cuin ignorantia coniprehensae:
fem,'quo solebant inlerdum monachi contumaces p. Utile,lex, humile,rfesignorata,necesse.
suspendi ab oratione, id est, excommunicari a suis
abbalibus, et superioribus, licet forlasse non sacer- De quibus videodi suhi, qui de casibus conscien-
dotibus; hujusmodi enim facultatem in monachos tia-b pertractant.
sibi subditos habere possunt et habent abbaies, Id est, qui curara habet excitandi, aut convo-
eliairi non benedicti, nec presbyleri; modo legitime candi fratres ad ofliciuinnocturnum , ut solenl in
instituti, ei confirmati. Verum de his satis. quibusdamccenobiisdiaconi.Conferendumetiam hoc
a Vides antiqnum vigoremdisciplinae, et censurae caput cum cap. 47 RegulaeD. Benedicti, cui litulus,
ecciesiastiCaeetiam apud veteres et Orientales mo- De significanda hora operis D.ei, ubi et Smaragdus
riaciios observatum. Qua de re exslant canones ali- abbas similem cujusdam aniiqui Patris conslilutio-
quo.tapud Gralianum 11, q. 3, ac praecipue canon nem refert Jiis verbis : Horas ad cursum procurare
undecimus Apostolofum, quem Pabianus papa epist. juxta dispensationemabbatis dcbet, cuicumqueordi-
1 citat in liaecverba : Sic apostoli staluerunt dicen- natum fuerit, id esi, qui meniesollicita et impigra ad
tes: Et si quis cum excommunicatis,aversandoRegu- hoc opus idoneus fuerit invenius : tii opus Dei non
las, scienter, sattim in domo (id est, sub eodem te- tardelur : qui non qua liora illi libitum fueril fralres
cto, ait Glossa) locutitsfuerit, vel oraverit; ilte com- ad vigiliassuscilare prcesumal;scd sic totamcongfega-
<munione privelur. Cui similis esl canon sub nomine tionemad officiumoraiionis invitei;ne inutroqw inw-
109 DE COENOBIORUMINSTIT. LIB. II. — DE NOCTURNIS ORATIONIBUS. 110
vel synaxeos cura committilur, non passim, ut libi- A diatur horara; vel eamdem dormilurus, atque festi-
tum est, nec prout nocte fuerit expergefactus, aut nus ad soranum ahlicipet, et nori tarii olficio spiri-
: opportunitas eum somni proprii seu insomnii coar- tali, vel quieti omnium deservisse, qtiarn requiei
- ctaverit, fratres etiam ad quotidianas vigilias exsu- suae satisfecisse credatur.
sciiare praesumit. Sed quamvis eum consuetudo CAPUT XVIII.
diuturna, hora solita evigilare compellat, taraen Sol- Quod a vespera Sabbati usque ad vesperqm diei
licite, frequenterque stellarum cursu praestitutum Dominicm genua non fleclantur."
congregaiionis tempus explorans, ad orationum eos Hoc quoque nosse debemus, a a vespera sabbati,
invitat officium, ne in utrOque inveniatiir incautus, quae lucescit in diem dominicum , usque ad vespe -
v sivcl oppressus somno statutam noctis transgre- ram sequentem apud ^Egyptios b genua non cur-
ALARDI GAZM COMMENTARIUS.
niulur incautus: id est, ne vel oppressus somno statu- neque ad observandum indkamus jejunia ; neque ad
tam noctis transeat horam; vel eamdem festinus anti- exorandum Deum genua succidamus : sed sicut domi-
cipet. Haecille. Sed ne quid hic praetereat, quod ad nica solemus facere, erecti et feriati Resurrectionem
juniorum inslructionem , et nostri instiiuti elucida- Domini celebramus. S. Hieronymns in Dialogo ad-
tionem pertinere videatur; libel etiam illud addere, versus Luciferianos : Die dominico, et per qmnem
qund iri c. H ejusdem Regulae habetur singulare, et Pentecoslen nec de geniculis adorare, et jejunia sotve-
ad lioc idem argumentum specians. lbi postquam B re, mullaque dlia, qum scripta non sunt, rationabilis
S. PaterN. disposuitqualiter vigiliae, idest, officiura sibi observatio vindicavit (Cap. 4). Idem in prooemio
nociuruum diebus dominicis peragatur, subdil: Qui epist. ad Ephesios : Permansit Paulus Ephesi usque
ordo vigiliarum omni>temporetam wslatis, quam hye- ad Pentecosten, tempus Imtitiw alque vicloriw, quo
mis wqualiterin die dominicoteneafur; nisi fqrte (quod non flectimus genua, nec curvamur in terram; sed cum
absil) tardius surgatur: et tunc aliquid breviandumest Domino surgentes ad alia sustollimur. Denique Ale-
de leclionibus, aut responsoriis. Quod tamen omnino xander III pontifex haec in sua Decretali : Diebus
caveatur, ne proveniat. Quod si contigerit, digne inde dulem dominicis, et aliis prwcipuis festivitalibus , sive
tatisfaciat Deo in oratorio, per cujus id evenerit negle- inter Pascha el Pentecoslen, genuum flexio nequaquam
clum. Ubi Turrecrematus exponens quomodo aliquid debel fieri; nisi aliquis ex devoiioneid velit facere in
breviandum de leclionibus, aut responsoriis : Non secrelo (Lib. n Decretal.c. Quoniam). IIujus porro
quidem, inquit, in numero: quia semper duodecimdi- institutionis et consueiiidinis causam et rationem
cendm sunt; sed in quantitate : ut brevioresdicanlur, plenius explicat auctor i|le, qui apud Justinum ad
quam deberent: breviiasaulem responsoriorum non est haec interrogata respondit: Si genuum incurvatio in
accipienda in numero : ut dicantur pauciora, quam precalionibus magis peccalores Deo commendat, quam
duodecim; aut in quanlilale, ul dicantur breviora, sed si stanles orent, magisque ea res divinam permovet
quoad nolam accipienda est; ut dicanlur expedilius, misericordiam; quapropter diebus dominicis, et a Pas-
nota breviori. chw feriis ad Peniecosten usque precanles genua non
a Hanc phrasim muluatus est auctor ex Matthaei flectunt ? Unde etiam in Ecclesia talis consuetudo?
XXVIII capite: significatque vesperam, quaediem do- Q Respondet deinde auctor ille : Quia utriusque nos
minicum inimediate antecedit: quo sensu nonhulli convenitjugem obtinere memoriqm, el ipsius per pec-
sic interpretantur lucescere in primam sabbali, ut catum lapsus noslri, et gratim Christi Domini nostri,
idem sit, ac in diem domihicum proxime sequen- per quam a lapsu resurreximus. Ea propler genuum
tem inclinari (Walfrid. de Reb. Epcles. cap. 25. Ama- per sex dies inclinalio symbolumet nola esi lapsus per
kr. tib. i cap. 26). peccaia noslra : quod vero die dominico geriua non
b Hic primum observa antiquunt ritum curvandi, fleclimus, signum est et designatio ResUnrectionis,per
seu flectendi genua certis temporibusjn officiis ec- quam gralia Christi a peccatis et a morie liberati su-
clesiasticis : cujus etiam meminit D. Benedictus cap. mus. A temporibus aulem aposlolorum tdlis consuetu-
50 Regulae. Duo autem tempora hic designantur, do accepit initium, prout ait B. Irenmus martyr, et
quibus genua non flecluntur; primum, ul Auclor episcopusLugdunensis in lib. de Paschate, ubi quoque
loquilur, a vespera sabbati, qum lucescit in diem do- mentionem facit Pentecostes, in qua genua non infle-
minicum, usque in vesperam sequenlem; quod com- ctimus , quoniam pari est cum die Doniinico polestate
muniier dicimus a primis Vesperis usque ad secun- (Jusiin. in qumst.4,115. Vide Turrecremaium in it-
das Vesperas cujuslibet Dominicae; vel, si malis, in lum Canonem Quoniam, De Consecr. dist. 3). Haec
vesperam diei Dominicae, ut comprehendatur eliam apnd Justinum. In eamdem sementiam Rabanus de
Completorium secundum , tolis Quinquagesimwdie- hujus Quinqnagesimae, quam Paschalem vocat, pe-
but, quod vulgo dicimus, loto tempore Paschali, boc culiari ritu et praerogativa, ita scribit : Idcirco, in-
est, a Paschate usque ad Pentecosten, quod hic quit, tolius Quinquagesima dies post Domini Resur-
Quinquagesima vocatur, ut alias monuimus (Cap. 6 D rectionem, resotula pmnitenlia,in sola Imtitia celebran-
tupra). Quera ritura communiter omnibus Christia- lur, propler figuram fulurm resurrectionis; ubi jam
nis olim usiiatum fuisse scribit Terlullianus lib. de non labor, sed requies erit Imtilim. Ideo his diebus
Corona militis cap. 3 : Die dominico, inquit, nefas nec genua in oratione flectunlur; quia sicul quidam sa-
ducimus de geniculis adorare; eadem immunitate a pienium ait, inftexio genuum pmnitentiw el luctus
die Paschw in Pentecosten usque gaudemus. In con- indicium est. Unde eliam per omnia eamdem in illis
cilio item Nicaenocan. 20 in vulgatis exemplaribus, solemnitalem, quam Dominicodie custodimus, «n qtia
vel 29 sec. Turrianum, sancitum fuit in dominico tnajores noslri nec jejunium agendum , nec genua esse
die, et in ipsis diebus Pentecostes, sive Quinquage- fleclendd obreverentiamDominicwReturrectionis, tra-
simaePasehalis non esse flectenda genua in oratione, diderunt (Lib. n de Instit. Cleric. cap. 4). Haecille.
sed cuncios in omnibus locis stantes orare, et incli- Ex quibus tria colligi possunt- huic Quinquagesiraae
iiari. Can. Quoniam, De consecrat., dist. 3. Quae peculiaria; quae tametsi satis nota, tamen non abs re
quidem constitutio totidem verbis exstat in concilio 'Tuerit hic annotare. Primum toto hoc tempore cre-
Carlhaginensi can. 20. S. Ambrosius serm. 61 de . perrime canlatur et frequentatur Alleluia, in signuru
1'entecosie : Scire, inquit, debelsanctitas vesira hanc laeiitiaeet exsuttaiionis. De quo D. Benedictus cap.
snnclam Pentecosles diem qua ratione curemus, vel 15 Regulae, et ibidem Turrecremaius. Secundo non
cur islorum quinquaginla dierum numerosit nobis ju- flecttuiiur genua in ofliciis, seu horis canonicis,
ffK, el continuata festiviias ; ita. m hoc omni temporc. utliic habetur, perinde ac si perpetua essel doiui-
111 JOANNISCASSIANI «12
vari; sed nec totis quidem Quinquagesimsediebus, A propositum est nobis causas tantummodo brevi nar-
nec cusiodiri in eis jejuniorum regulam : Quarum ratione percurrere, ne statutum modum volumen
rerum ratio suo loco in Collationibus Seniorum, excedens, aut fastidio legentem oneret, aut labore.
cum Dominus jusserit, exponetur. (Collat.22.) Nunc
ALARDl GAZ-El COMMENTARICS
nica aut festivitas. Tertio non jejunalur usque ad Pascha. Sed de his plura ad Collationera vigesimam
vigiliam Pentecostes, nisi ex devolione; qua de re primam , cui litulus : De remissioneQuinquagesimm;
exslant canones apud Gralianum disi. 4, cap. Post praeserlim cap. 12 et 20.

LIBER TERTIUS.
DECANONICO ORATIONUM
DIURNARUM ET PSALMORUM
MODO

CAPUT PRIMUM. B in prologo, perfectionem jEgyptiorum, et inimitabi-


De nocturno orationum et psalmnrum modo, qui- lem disciplinaerigorem horum institutis moderanles.
tiam per yEgyptum habeatur, donante Deo, quantum CAPUT II.
tenuitas ingenii nostri praevaluit, arbitror expedilum: Quod
apud jEgyplios sine horarum discretione per
jiunc de a solemniiate Tertiae, Sextae, Nonaequeb se- lolam diem , cum operis adjeclione , et orationibus
~
cundum regulam monasteriorum Palaeslinae,vel Me- jugiter insistalur et psalmis.
sopotamiae,nobis est disserendum, ut praefati sumus Apud illos (nempe ^Egyptios) etenim e haec
ALARDI GAZ^EI COMMENTARIUS.
aCur hic Primae inter horas , sive solemnilates fluviorum ; celehris adventu patriarcbae Abrahae,
diurnas nnn meminerit, superius indicatum est, et quando fugit de Ur Chaldaeorum, ibique mansit in
plenins dicetur infra, ad cap. 4 hujus libri. Haram, sive Cliaram, donec Dei jussu in Palaestinam
•>Egil Auctor snperiore libro (Cap. 2) de monachis peregrinatus est (Plin. tib. v, cap. 12 et 13; Genes.
iEgypti, deque eorum canonico nocturnarum oratio- xxiv, Deuter. xxm, Jud.m).
c Officia,inquam, Canonica, nempe Tertiae, Sextae,
num et psalmorum modo. Nunc de monachis Palae-
stinae et Mesopotamiae,et eorum officiis dicere ag- Nonae, ut ex praecedenti capite liquet. Quid ergo,
gredilur ; guorum quidem monachorum insiitutor inquies, licet ofticia, seu preces canonicas aliud
fuit S. Hilarion, teste D. Hieronymo in ejus Vita : ageudo celehrare, aui recitare; et reciiando, aliud
Necdum, enim, inquit, tunc monasteria erant in Pa- agere ? Traciat hanc. quaestionem Navarrus Iib. de
Iwslina; nec quisquammonachos ante S. Hilarionem Orat. et Horis Canonicis cap. 13 (Num. 47 el scq.;
in Syria noverat: ille fnndator, el eruditor hujus con- p" lib. ii, c. 14). Uhi inter alia etiam hoc exemplum
versalionis et sludii in hac provinciafuit. Habebat I)o- monachorum ^gyptiorum in parlem affinnantem
tninus Jesus in Mgypio senem Antonium,habebatin profert, qui non solum privatas, et spontaneas ora-
Palmstina Hilarionem juniorem. Ilaque ejus exemplo tiones, de quibus superiore libro aciuin esl; sed
cmperunt ibi esse innumerabilia monasleria, et omnes etiam olficia, sivehoras canonicas, Teriiam, Sextam,
ad eum certatim concurrere, ut cmlestis vitm prmcepta Nonam simul cum opere manuali, seu imer operan-
haurirent: quod ille cernens laudabat Domini gratiam, dum privaiim in snis cellulis persolvebaut, ut hic
et ad profectumanimwsinguloscohorlabalur(Sozomen. dicitur.Ac primo quidem proliiemr Navarrus oplare
lib. III, 15; Cassiodor. Hist. tripart. lib. vi c. 12 et 28). se, et percupere, ut sibiconiingeret banc adeo quo-
Haec de Hilarione D. Hieronymus. Porro D. Basilius, tidianam, et lanti momenti quaslionem ab eo qui
epist. 79, testatur plurimos in M^yplo, et Palaestina, errare non posset (nempe a Romano pontifice) videre
in Syria, in Mesopotamia suo lempnre monachos vi- decisam. Deinde aliquot conclusionibus rem lotam
xisse; quorum mores ac vitaerationem iia describit: explanat, et diyersas doctorum sententias in speciem
Jnueni sane multos apud Alexandriam, nec paucosapud pugnantes conclliat. Verum ut breviore compendio,
reliquam jEgyplum: deinde el alios in Palwstina, et et quantum huic loco et nostro instiluto congruere
in Cwlesyria, et Mesopotamia,quorum admiratus sum, et siifficere videatur, nodum istum dissolvamus, no-
tum in servandadiwta lemperanliam, lum in obseVvan- tandum piimo quaestionem esse de officio privatim
dis laboribus toleranliam; ad quorum obstupuiprecandi .dicendo et recitando, ut illi nionachi reciiabant, non
vigorem, cum observaremquo pacto nec sommo victi, deeodempublicedecanianiio;nimis enirn incongruum
nec aliqua alia naturw necessitatedefiexisublimemsem- et irreligiosum esset opera manualia publicc in ec-
per et invictumanimi sensumin fame el sili, in frigore D clesia tempnre officii divini exercere, nec de hoc
et nuditate servarent; nec corporis rationem habentes dubitalur. Unde S. Thomas (2-2, q.- 187, art. 3, in
ipsi, nec ab aliis aliquid curw impendi sustinentes; j Corp.) serio admonet id quod Atigustinusdici»in libro
sed quasi in aliena carne degerenl, ipso opere oslen- de opere monachorum (Cap. 17): Cantica divina de-
dentes quid sit in rebus hujus vilm peregrinum esse, et cantare manibus operahles facile potsunt, exemplo
convertationemin cmlishabere. HaecBasilius. Qtiibus opificum, qui fabulis linguas dani, cumiamen manibus
consentanea de eisdem monachis Palaestinae scribit ab opere non recedant; non posse intelligi dehis, qui
Sozomenus, lib. vi Historiaecap. 32, eorumque cum- horas canonicas in ecclesia decantant: sed intelligi-
plures sanctitale celebriores nominattm recenset. lur, inquit, de his qui psalmos vel hymnos dicunt,
Est aulem Palatstina ea Syriae regio, quae Hebraeis quasi privalas orationes.Secundo nolandura attcntio-
dicitur Philistiim, ad Occidentem Judaeaesita, et ad nem in boris canonicis et officiis divinis, immo in
mare Mediierraneum pertingens, ut refert Josephus omni oratione vocali posse esse muUiplicem.-Alia
lib. i Anti. cap. 12. Mesopotamiavero majoris Asiae, enira est attentio ad verba, ut recle pronuntienlur :
Syriaeque pars, regio est inler Babyloniam, et Ara- alia ad sensum verborum, ut mentepercipiatur; alia
biam, et iriter duos clarissimos amnes, Tigrim et ad Deum, ut verba orationis ad ipsum dirigautur;
Euphratem sita. Unde et nomen accepii, quasi ^a-og alia denique ad rem ipsam pro qua oramus (S. Tham.
wmy&v, et Hebraicaj -Aram Naharim, id est, Syria 2-2, q. 83, a 13; Cajet., ibi; Azorius lib. x, c. 2; So~
113 DE COENOBIORUM 1NSTIT. LIB. III. — DE DIURNISORATIONIBUS. 114
officia, quae Dorhino solvere per distinctiones ho- rarum et temporis intervalla cum admonitione
ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS.
lus x, q. 5, a. 3; Leon. Less. lib. u, c. 37): quarum A quid faciat, qttod altentionem requirit. Quare si dum
attenlionuhi una saltem requiritur, et sufficit in omni quis orat, manus lavat, aut se induit, aut aliud quid
nraiione lam spontanea, quam debila, aut praecepta. piam facit, quod non tanlam animadverlentiamexpo-
Bursus aiiteni unaquaeque aitenlio polest esse vel slulet; etsi contra orationis dignilatem male faciat;e\
acuialis, vel virtualis; confusa, vel dislincla. Virtua- forsan venialiter peccet; haud lamen eontra prmceptum
lis dicilur, quaeex praeredenii aitentioue actuali, seu morlaliler : dixerim (forsan venialiter) quoniam non
volun-ate ac proposito attendendi vira habet; exem- semper est peccatum: imo in ordinenostro prwceptum
pli graiia : incipit quis psalmum recitare, el in animo nobis est, ut surgentes e lecto officiumB. Virginit di-
habel altendere; deiude vero nolens variis cogita- camus; et ut antiqua indical dormitorii dispositio,
tionibus distrahilur: tntus lameii psalraus attente inter induendum se fratres illttd inchoabant : videlicel
recilatur, vi et virtule primae iltius voluntatis, qua ut iniqua phanlasmata, qum in ipsa expergefactione
voluit altento auimo psalmuin recuare; in ea eniin occurrere solent, abigantur. Rursus requiritur, quod
voluntate persistere censetur, quamdiu non sua sponte quialiquid facil, aul cogitat, quod ab orationis atten-
distrahitur, nec ab ea per aclum contrarium recedit. tione extraneum est, advertat per illud ab eadematten-
Tertio nolandum actus exteriores, seu opera externa, tione se dilabi. Quare etsi ultro et voluntariealia cogi-
de quibus bic agitur, triplicis esse generis. Quidam lel (ul bene ait in sua summa Cajelanus), quousque
enim accuratam ac seriam altentinnem et aniini prae- inspiciat se distrahi, semper repulatur inadvertenter
sentiam requirunt, ut legere, scribere, pingere, cum divagari. Hsecille (Sotus, lib. x de Just. q. 5, a. 5).
alio colloqui,aut loquenlera audire, et hujusmqdi.Alii Qtiibus suffragatur D. Basilins homil. 5 in Julitiam
necsuraraam,necomiiiiionullam,sedmediocrem,puta T»manyrem, ubi docet in omni loco, et tempore oran-
surgere de lecio, induere, aut exuere se, struere fo- dum, atqueinter alia : Tunica, inquit. indueris? gra-
ciiiu, etc; alii denique exiguam, et fere nullam, ut lias agilo.benigno dalori : Amiciris pallio? fac in te
deambulare, iter agere, colligere florem, prospiCerein augescat inlensior in Deum charilas, qui integumenta
borlos, aut prata, etc Quinam aulem actus sint hujus, graluito larqitus isl, etc. Seil et S. Dominicus, tesle
vel alterius generis, non potett cerla. et generalis tradi Cajetano (In. 2-2, q. 83, a. 13), dixisse ferturora-
regula, ideoqneboni viri arbilrio relinquendum, cujus tionem ailenle a surgente e lecto pronuntiaiam,
est non lanium naturam operis exlerioris, sed eliam communem, ac salubrem ad resistendura perversis
modum et habililatem personm considerare. Posset cogiiationibus esse medicinam. Adde quod sacerdo-
enim quis induensvestemlam esse inlentus recilationi tibus sacrificaluris praescribuntur in Missalibusqua-
horarutn, ut omninonon peccaret: et conlra ita inten- rumdam precum formulae, quas pronuniient, dum
lus esse deambulationi,aut profectioni, ut sic inten- sacris vestibus se induunt; dum in medio Missae.
dendo pronuntiare horas peccalumestet, satlemveniale, manus lavant, dum in fine ejus vesles deponunt :
ait Navarrns. His praemissis, ut quaestioni propositae sicut et episcopis in pontificali praesti-uontur mnlti
proforibus(i7/3ijiupj-a,num.50), utdicitur, occurram, psalmi, quos dum veslibus pontificalibus vestiunttir,
dico prinio: Primi generis actus, seu opera exlerna cum minisiris recitant. Jam ex diclis patet quid dc
certum est oralionis attentioni repugnare: proinde terlio genere actuum dicendum sii, qui lam parum
officioecclesiasti.copersolvendo non satisfacere, immo repugnant attenlioni horis etiam canonicis debitae,
lethalem culpant admittcre, qui inter legendum vel ut eliam, nulla interveniente causa, sine peccato eos
canendum hujusmodi actibus, sive operibus, sciens agendo recitari possint, ut docet itidem Navarrus
el volens occupatur. Nam Ecclesia in concilio Late- C l ( Ubi supra num. 50). Sic igilur de sanclisillis mo-
ranensi disiricte praecipit, u; officiumdivinumstudiose -nachis sentiendum : nimirum officia illa canonica
pariter et devole celebretur (Lib. Hi Decretal., tit. de privaiim ab illis ftiisse celebrata, el expleta cum
celebr. Mist., c. Dolenles). Ubi glossa verbum is(u- operis adjectione, ut hic habetur, id est, manibus
diosead oflicium oris, id est, ad exteriorem pronun- interim operando; non taraen quibuslibet operibus,
tiationem refert; devole ad olficiuni cordis, id est, sed ejusmodi, quae attenlioneni orationi debitam
interiorem animi affectionemet attentionem. Alqui minime impedirent; et quibus ita assuefacti erant,
conslat, et experienlia docet hujusmodi actibus orn- utsineulla, aut cerie minima alteutione, et consi-
nem attentionis debilae speciem impediri. Secundo deratione peragerent; qualia suni, texere sportulas,
dico: Actus illi, seu opera secundi generis, quae me- fodere hortos, jacere semina, plantare aut explan-
diocrem saltem animadversionem et curam exigunt, lare herbas, sarrire huinum, areolas disponere, et
ex conseqiienii etiam horarura attentioni iia repu- alia a D. Hieronyrao commemorata in epist. ad Rus-
gnant, ut ea salva, magna cum difficultate recitari ticurn monachum : aut quod verisimilius puto , mo-
possint, proinde qui tales actus iiiter preces canoni- nachos illos officiacura operis adjectione celebrasse,
cas fecerit, a culpa, saliem veniali, vix potest excu- ac persolvisse; non quod <simul, et pariter opera-
sari. Hinc Antonius censet clericum, qui preces bo- rentur, cl officiumrecitarent: sed quia vicissim, ac
rarias recitat vestiendose, aut calceando, aut aliis successive, et per intervalla orationem operi, et
actibus exterioribus se occupando, dignum esse re- opus oralioni subjungerent; ut oralio operationi, et
prehensione, et vix satisfacere praecepto: quia ex operatio oratioui continno succederet. Postremo ad-
proposito immiscet se aciibus ab attentione averten- jD monet Navarrus, quod hic praecipue notandum est,
libus (u part. lit. 9, c. 3). At Cajetanus, Sotus, et /et ex dictis eiiara colligilur, tanto raajori laudedi-
Navarrus negant cum quidquam, autnon nisi feviter, gnam (et certe Deo graliorem,-religiosiorem, et fru-
peccare: unde et concedunt praecepto satisfacere; ctuosiorem) esse horarum recitationem, caeteris
quoniam hujusmodi opera, cuin sint levia, facilia, et paribus, quo minori manuum, pedum, oculorum,
consueta, non omnem prorsus animi attentionera aliorumve sensuum, externa occupatione peragitur;
orationi necessariam impediunt et excludunt; prae- ut integra, inquit, ad eam simus tnenteintenti, juxta
serlim adbihita majore cura, studio et affectu aiten- illud Redemploris nostri bene intellectum: Cum ora-
dendi. Sed juvai hic Sotum de his accurate disseren- veris, intra in cubiculum ttium, el clauso ostio ora
lem audire, ne quis me pulet a memetipso haecdicere. (Malth. vi). Dixit porro, cwteris paribusi lum pro-
Nemo, inquil, censendusesl ab altenlione ex professo pter exemplum illorum moriachorum, de quibus hic
dislrahi, nisi hmc concurranl : videiicet, ut dum horas agitur, tum propter alia argumenla, quae contra ob-
pendit, alio negotio occupelur, quod suaple natura jici possent de reciiatione horarum publica, sive do
orationis altentioniadversetur: ul si quis, verbi gralia, ofliciis divinis publice in Ecclesia celebrandis, quae
iunclegat, autscribat, autpingqt, aul id genus ali- quidem potiora sunt privatis, caeteris paribus, hoc
115 JOANNISCASSIANI «G
•compulsoris Sdigimur, pertotumdieispatiumjugiter A d Voluntarie sacrificabotibi (Psal. 53): et, voluntaria
cumoperis adjectione spontaneecelebranlur. Ita nam- oris mei beneplacita sint libi, Domine (Psalm. 118).
que ab eis incessanter operatio manuum privatim per CAPUT III.
cellulas exercetur, ut psalmorum quoque, vel caete-
rarum Scripturarum meditalio numquam penitus Quod per omnemOrientemsolemnitat Tertiw, Sextm,
vel Nonw, trinis tantuhi psalmiset orationibusfinia-
omittatur. Cui preces et orationes per singula mo- lur : el cur specialius istis horis hwc spiritaliq tint
menta miscenles, in his officiisquaenos staluto tem- officiadeputaia.
porecelebramus, totumdieitempusabsumunt. Quam- Itaque in Palaestinae, vel Mesopolamiaemonasle-
obrem exceptis vespertinis ac nocturnis congre- riis ac totius Orientis, supradictarum horarum so-
gationibus nulla apud eos per diem publica solemni- lemnitates, trinis psalmis quotldie finiuntur; ut et
tas, absque > die sabbati vel dominica, celebratur, orationum assiduitas statutis lemporibus Deo offc-
in quibus hora tertia sacrae communionis obtentu ratur, et necessaria opefalionis officia consummatis
conveniunt. Plus enim est id quod incessanter offer- justo moderamine spiritalibus obsequiis, uullalenus
tur, quam quod per temporis intervalla persolvitur; valeant impediri : e his enimtribus temporibus
ete gratius est voluntarium munus, quam functiones etiam Danielem prophetam quotidie fenestris aper-
quae canonica compulsioneredduniur : pro hoc quo- B tis in coenaculo preces Dominofudisse cognoscimus
que David gloriosius aliquid exsultante, cum dicit: (Dan. vi). f Nec immerilo haec specialius tempora
ALARDI GAIMI COMMENTARR/S.
est, pari existenle devotione, et attentione, aliisque luntaria illa munera, id est, spontanea, etprivata
circumstantiis; licet majorem requirant scnsuum devotionis, et supererpgalionis officia Deo offere-
occupationem. bant; ut ne puncto quidem temporis a Dei servitio
a Id est,' pulsu sive sonitu Superioris, vel alterius vacarent; quod utique rnelius, et Deo gratius est,
ad opus Dei, seu officium divinum evocantis : de quam solis officiis debitis, et praescriptis suo teni-
quo etiam D. Benedictus. cap. 47 Regulae: De si- pore satisfacere: pius enim est, inquit, id quod in-
gnificanda hora operis Dei. Apparet autem ex hoc cessanler offerlur, quam quod temporisinlervallo per-
ioco, et multo magis ex cap. 12 lib. iv, loco cam- solvitur. Proinde non separatur liic muuus volunu.-
panaequa nunc ulimur, usos illos fuisse pulsu ad rium a functionibus canonicis ef debitis; sed sup-
ostia singulnrum. Sic enim ibi legitur : Cumsonitum ponitur cum illis conjunelum. Qui enim facit opera
pulsaniis oslium, ac diversorum cellulaspercutientis non imperata, ex charitate, sicut oportet; facit etiam
audierint, ad oralionetn eos scilicet, seu ad opus ali- opera, seu officia imperata, aut debila (sicut procnl
quod invitantis, certafitn e cubilibusunusquisquepro- dubio faciebant illi monachi) : atque ila plusdat,
rumpil. At de hoc pulsu, et de instrumentis , quibus quam ilte, qui solum imperata, aut debita exsequi-
ad officiumdivinum convocabantur, alias plura (Vide tur. Includuntur enim praecepta in consiliis, non
scholia in Regulam S. Paclwmii, a. 2). contra. Atque ita nihil hinc colligi potest corura
b Sabbato, et dominico die solere monachos comraunem doctrinam de voto et opere quod fit ex
jEgypti solemniter convenire in ecclesiam ad divina voto: quod constat, caeteris paribus, meliusesse,
niysteria celebranda, et percipienda, tum ex hoc, Q Deoquegratius, ac magis meritorium, quara si fieret
tum ex aliis Cassiani locis manifeste constat. Sed et sine voto : modo non coacic, aut ex limore servili
omnibus christianis, praeserlim in Oriente, eam con- fiat : quo casu simpliciter vera est illa Cassiani sen-
suetudinem fuisse perspicuum est ex Clemente, qui tentia, Gratius est munus voluntarii, etc. Sed non
lib. vn Constit. cap. 24 sic ait : Sabbaium, el domi- videtur in hunc modum intellexisse; cum de iflis
nicumdiemfestum agimus; quia illud nqlurw conditw raonachis ageret, qui prompie, et devote ouinia exse-
est monimentum: hic resurrectionis. Et Socraies hi- quebantur, et plura praestabant, quam teuebaiiiur.
storicus idem confirmat his verbis : Cum fesla cujus- d Voluntarium opponitur tristitiae et coactioni;
libet hebdomadwoccurrebant, videlicet sabbalum, et non aulem necessitati, seu obligationi; quae nasci-
dies dominicus, in quibus convenlusin ecclesiis fieri -tur ex voto , aut praccepto. De qua D. Augusiinus in
soient, etc. (Lib. vi, c. 8). Sed de hac re etiam in- Epist. ad Armeuliiriuiii : Felix necessilas, quw ad
fra, ubi de jejunio sabbati ageiur (Cap. 9 et 10). meliora Yidetur tamen Cassianus volunta-
c Similis plane est D. Hieronymi senteniia lib. i rium hiccompellit.
intelligere, quod sponte fit absque ulla ob-
in Jovinianum : Majoris est gratiwofferre, quod non ligatione voli, vel praecepli : quod quidem melius
debeas; quam reddere, quod exigaris. Debet autem est, et Deo gratius, quando aliis operibus, et officiis
utraque sententia non ita generatim exponi, ut verba debitis, et necessariis ex fervore charitatis super-
sonant, ac prae se ferunt, sed specic.im secundum addiiur, et supererogalur, uti supra dlctum est :
mcntem Auctorum et locorum exigenliam. Quo ubi locuin habet illa sententia Evangelica : Hwc
inodo utriusque sententiae idem fere scopus est, et oportuilfacere, el illu non omiltere (Matth. xxv).
intelligentia. Agit enim ibi D. Hieronymus de virgi- " e Ita D. Cyprianus lib. de Oratione Dominicasub
nitate, etvirginibus, quas dicit a Christo plusdiligi, finem : In orationibus, inquit, celebrandisinvenimus
quam conjuges, quia, inquit, sponle iribuunt, quod observassecum Danieletres pueros in fide fories, et in
non est eis imperalum, boc est, virginiiatem suam captivilaieviclores, horam lerliam, sextam, et nonam.
' Deo offerunt, et consecrant; quod non est praecepti, ElD. Hieronymus in cap. vi Danielis : Tria, inquii.
sed consilii : majoris autem gratiae et perfectionis tempora,quibus Deoflectendasunl genua, Ecclesiaslna
est servare consilia , quodpaucifaciunt; quam sola tradiiiOintelltgit.
praecepta, quae ab omnibus exigunlur. Similiter agit f De his aliisque bnrarum canonicarum mysteriis,
hic Cassianus, ut ex prsecedenlibus liquet, de priva- et significationibus, quas bic tangit Cassianus, prac-
lis orationibus, et mediiationibus, aliisque pietalis ter antiquos Patres, tractant ex professo Rupertus,
exerciliis, quae devoti illi monachi cumopere ma- Isidorus, Hugo a S. Victore, et alii recentiores. A
nuum diviuis officiis intermiscemes, sive interpo- quibus variae rationes afferuntur, cur hwc specialius
nentes totum diei tempus absque ulla intermis-ioue tempora religiosis sint officiisdeputata, hoc est, cur
et quieie absuniebant, sicut paulo antedixil; atque his potius temporibus, seu horis officia divina pera-
ita functionibus, id est, officiis canonicis, canonica ganlur; sed tres videntur praecipuae: quarum prima
corapulsione, hoc est, regulari instituto debitis vo- respicit beneficium creaiionis, secunda beneficium
117 DE COENOBIORUMINSTIT. LIB. III. — DE DIURNIS ORATIONIBUS. 118
religiosis sunt officiis deputata. In his siquidempro- * .tionum officio constitutos descendisse primitus com-
missionum perfectio, et sumraa noslrae salutis est probatur. Nam cum propler eloculionem lingua-
adimpleta:a Hora namque tertia repromissus olim per rum, quae ab eis infusione Spiritus sancti proflue-
prophetas Spiritus sanctus super apostolos in ora- bat, gens increduia Judaeorum obstupescens pariter
ALARDI GMMl COMMENTARIUS.
et mysterium redemptionis, tertia mysterinm sanc- consecratas, non immento ab Ecclesia fuisse divinis
tissimae Trinitatis. Primo enim instiiulae sunt horae officinis specialius deputatas.
a De horis, sive officiis diurnis acturus, eorura-
canonicae, ut beneficium creationis quotidie comme-
moremus, et pro eo perennes laudes, et gratiarum que mysteria, sive rationes et significationes expli-
actiones conditori rerum omnium referamus, ut caturus, a tertia iniiium sumii, omissa prima, ob
perspicue ostendunt hyrnni feriales Vesperarum. rationem superius indicatam, et sequenti cap. ple-
(Bellarm. lib. i de bon. Oper. cap. 13.) Ideo enim nius explicandam : quae quidem tertia ob mysterii
sunt horae septem diurnae : quoniam septem diebus dignitatem et eminentiam, vulgo apud Italos aurea
creavit Deus ccelum et terram, et orania quae coeli hora nuncupatur : in Jure autem Canonico hora
ainbitu continentur. Addiiur autem hora octava, id sacra dist. 44 can. ult., ubi dicitur : non oporlere -
est, officium nocturnuni, pro spe et exspectatione clericos, vel laicos religiosos ante sacram horam diei
resurrectionis, quae per diem octavam significari tertiam inire convivia (Apud Gralia. ex concilio Mar-
solet : noctu aulem fuiuram resurrectionem Dorai- tini papm). Sacra autem appellaia videtur, quia sa-
nus ipse admonuit Lucae xvn : In illa nocte erunt cris Missaruni solemniis dicata, ut probe conjicit
duo in leclo uno; unus assumetur, alter relinquelur, Joan. Durantus de Rilibtis Eccles. lib. m cap. 8.
et Malthaeixxv : Media nocte clamor factus esl; ecce Hujus horae tertiaeduo praecipuamysteria in Scriptura
sponsus venit, exite obviam ei. Secunda ralio, eaque commemoraniur, et a Pairibus celebrantur, quorum
potissima, quam reddunt Patres, Clemens, Basilius, alterum ad passionem Chrisli pertinet, alterum ad
Cassianus, et alii, ad memoriam redempliouis et r. missionem,siveadventum Spiriius sancti. De priore
reparationis nostrae conservandam. Nam praecipua mysterio D. Clemens lib. viu Oonstitut. Apost. cap.
redemptionis noslrae, el passionis Dominic-e myste- 40 : Preces, inquit, vestras facite hora terlia, quoniam
ria his hnris completa esse noscuntur. De quibus illa hora Dominus sentenliam Pilati accepit. ldemque
exstant illi versiculi memoria digni, et a junioribus, astruit S. Ignatius epist. 8 ad Trallianos : Hora ler-
quorum gratia eos refero, memoriae commendandi: tia, inquii, sententiam Chrijnus accipit a Pilalo. S.
Aihanasius lib. de Virginitate : Sol exoriens videat
Haecsunt, septenispropterquaepsallimushoris : librum in manu lua : post lertiam horam peragito
Malutinaligat Christum,qui criminapurgat. communionem;quoniam hac hora adductum est lignum
Prima repletsputis; causamdat Tertia niortis. crucis. De altero mysterio, quod hic explicat Auctor,
Sexta cruci nectit: lalus ejus Nonabipertit. Tertullianns lib. de Jejunio : In commenlario, ait,
Vesperadeponit: lumuloCompletareponit. Lucw, et terlia hora orationis demonslratur, sub qua
Spiritu sanclo iniliati pro ebriis habebanlur. D. Cy-
Sed et aliorum beneficiorum et mysieriorum repa- prianus de Oralione Dominica : Nam super discipulos
rationis nostrae memoriam, gratamque cuni laude hora tertia descendil Spiritus sanctus, qui gratiam
recordationem iisdem horis profitemur, puta Incar- repromissionisimplevil. S. Basilius serm. i de Instit.
nationis, Naiivilatis, Resurrectionis, missionis Spi- Monach. : Quin et Spiritus sancti adventus circiler
ritus sancti, vocaiioriis gentium, etc, quae certis horam diei lerliam fuil, sicut ex Actis accepimus: quo
temporibus, quibus officium hnrarum respondet, tempore cum propter variam illam linguarum efficacem
contigisse in Scriptura, cl antiquitate memorantur. vim Phariswi disciputos irriderent, negavit Petrus eos
Tertia ratio, ut in honorem sanctissimae Trinitatis, C ebrios esse, qui ea loquerentur : siquidem horam Ter-
tertia quaque hora Deum Iaudemtis, et Trinilaiis liam illam fuisse. Iiem in Regulis fusius disputatis
inysterium, quod nostrae fidei est fundamenlum, interrog. 37 : Terlia verohora, ut in ea ad orationem
trinis quibusque horis profiteamur. Hanc raiionern surgaiur, fratresque omnesin unum congregentur; licet
insinuat D. Cyprianus his verbis : In oraiionibus diversis in locis, alii in aliis operibus sinl occupati;
celebrandis invenimusobservassetres pueros cum Da- idque ea re, ut admoniti doni Spirilus, quod circiier
niele, horam terliam, sexlam, nonam; sacramenlo sci- hanc horam aposiolisdatum fuit, uno, eodemqueanimo
licel Trinilatis, quw in novissimis.temporibus mani- cuncti illum venerentur, ab eoque petattt, ul et ipsi
festari debeat. Nam et 'prima hora in terliam veniens, dignisint, qui sanctificationemsuscipiant, etc. S. Ilie-
consummalum numerum Trinitatis ostendit: Itemque ronymus in cap. vi Danieiis : 7er(ia hora descendit
ad sexiam quarta procedens, declarat alteram Trinila- Spirilus sanctus super Apostolos : Hactenus SS. Pa-
lem. Et quando a septima nona completur, per ternas tres de duplici horae tertiae mysterio distincte, et
horas Trinitas perfecta numeratur (Lib. de Oratione separatim disserentes. Utrumque vero simul com-
Dominica sub finem). Haec Cyprianus, indicans sin- plexus est Rahanus his verbis : Tertiw horm officium
gulis hor.arum ternariis tam.diei, quam noctis, Deum ideo fit, quia lertiq hora Chrisli passio cwpit, cum per
publice, et solemniter in ecclesia laudari, ad mys- Judworum linguas tunc Dominus crucifixus esl. Et
terium Trinitatis designandura, et honorandum. post resurrectionem ejus in die Penlecostes lertia hora
Solebaot enini veieres totum diem in quatuor partes Spiritus sanctus super apostolos descendil (Lib. II de
dividere; quarum tinaquaeque ti-ibus horis consta- Institut.Cleric. c. 4). Similiteret RupertusTuitiensis
bat; sic et noclem in quatuor vigilias distribuebant, JJ lib. i de divin. Offic. cap. 3 : Hora, inquit, lerlia
quarum unaqiiaeque tres horas continebat. Et sicut duplici ratione splendel insignis. Namque hac hora
ex duodecim boris nocturnis tertia quaeque habeba- Dominus Jesus spinis coronatus, et linguis Judworum
tur potissima, videlicet tertia, sexta, nona, et duo- crucifixus est, juxta illud : Filii hominum, dentes eo-
decima, in quibus quatuor vigiliae nocturnae termi- . rum arma, et sagiltm, et lingua eorum gladius acutus
nabantur. Ita etiam ex diumis lertia, sexta, nona, (Psal. LVI). Videlicel,quia Pilato judicante, illum fir-
et duodecima, sive vespfertina plerumque nominari, maverunt sibi sermonem nequam, pertinaciter cla-
e.t ad insigniora quaequenegoiia deputari solebaut; tnando : Crucifige, crucifige (Luc. xill). Et Spiritus,
ideoque insigniores habebaniur;.quod diem inqua- qui in remissionempeccalorum non fuerat datus, ante-
tuor partes aequales dividerent, ut dictum esl. Vere quam Jesus esset glorijicaius, super nascenlem Eccte-
ergo asserit Cassianus haec tempora, sive has boras siam in igneis tinguis efjusus est, el est impletum disci-
communi hominum usu potiores, et insigniores ba- pulis promissum Domini dicenlis : Vos aulem baptiza-
bitas; sed multo magis tot mysteriis illustratas, et bimini Spiritu sancto non posl multos hos dies (Act.l).
119 JOANNIS CASSIANI 120
et irndens diceret eos musto replelos, slans Petrus A. occide, et manduca (Act. x). Quod vas quatuor ini-
in medio eori>m ait : Viri Israelitm et qui habilalis liis deccelo summissum, non aliud quam Evange-
Jerusatem universi, hoc vobisnolum sit, et auribus lium designare manifesle cognoscitur. Licet enim
percipite verba mea : Non enim, sicul vos exislimalis, quadriformi evangelistarum narratione distincium
hi ebrii sunt, cum sit hora diei tertia; sed hoc est quod quatuor videatur habere principia : unuro tamen
dictum est per prophetam Joel: Et eril in novissimis Evangelii corpus est; ejusdem scilicet Chfisti nati-
diebus, dicit Dominus , effundam de Spiritu meo, su- vitatem pariler ac deitatem, miracula quoque, pas-
per omnemcarnem, et prophetabunt fitii vestri, et filiai sionemque complectens. Pulchre autemnon ait lin-
veslrm; et juvenes vestri visiones videbunt, et senes teum, sed quasi linteum. Linleum quippe mortifica-
vestri somnia somniabunt. Et quidem super servos tionis indicium est (Psalm. xv). Quoniam igitur
meoset super ancillas meas in diebus illis effundam mors Dominicaepassionis nonhumanae naturae lege,
de Spiritu meo, et prophetabunt (Act. n, Joel. n). sed propriae volunlalis subitur arbitrio, quasi lin-
Quae omniahora tertia videmus impleta, sanclique teum dicitur. Mortuus enim secundum carnem, non
Spiritus vaticinatum per prophetas adventum eodem est secundum spiritum morluus : quia uec derelicta
tempore super apostolos commeasse (Coloss. n). est anima ejus in iiiferno, nec caro ejus vidit corru-
a Hora autem sexta immaculata hostia, Dominus B plionem. Et rursus : Nemo (inquit) tollet animam
noster atque Salvator oblatus est Patri, crucemque meam a me; sed ego pono eam a meipso. Polesiaiem
pro totius mundi salute conscendens , huraani gene- habeo ponere eam, et polestalemiterum habeo sumere
ris peccata diluit : et b exspolians principatus ae eam (Joan. x). In hoe itaque Evangeliorura vase
polestates traduxit palant, universosque nos obno- coelitus destinato, id est, a Spiritu sanclo perscri-
xios, atque constrictos insolubili chirographi debilo pto, omnes gentes quae quondam extra legis obser-
liberavit, tollens id de medio, etcrucis suae affigens vanliam positae , habebantur immundae, per creduli-
tropoeo. Eadem qupque hora Pelro in excessu men- tatem fidei confluentps, ut ab idolorum culiu salu-
tis vocatio gentium omnium per subntissionem vasis briler immolenlur [Fdrt. avertantur], alque ad
Evangelici delati crelitus, et purificatio omnigenum salularera escam proficiant, Petro purificante, voce
animantium in eodera consisteutium, delata ad eum Dominica deferuntur. c Hora vero nona inferna pe-
"oce divinitus revelalur, dicente ei: Surge, Pelre, nelrans, inextricabiles tartari tenebras ceruscatione
ALARDI GAZM COMMENTARIUS.
a Horae Sextaeduo peculiaria tangit sacraraenta, C l suosque posteros per esum ligni vetiti, Adam aeter-
sive i.nysteria, alterum ilidera ad Passionem Doraini nae morti reddiderat obrioxios, juxta decrelum, et
specians, alterum ad vocationem gentiura Pelro sentenliam Dei dicentis : Quacumquehora contederi-
apostolo per vas e ccelo demissum, plenum omni tis, marle moriemini (Geh. n). Traducere autem hoc
genere animalium adumbratam, et denuntiatam : loco pro infamia afficefe, et velut exemplum, et
quorum utruinque etiam a Patribus aslruitur, et spectaculum omnibus proponere sumiiur : quomodo
coinmeudatur, iisdem locis supra citatis : ubi omnes in triumphis per urbem circumagere captivos victo-
indubitanter affirmanl Christura circa horam sextam res soleut : ita Cbrisius victor in cruco diabolicis
fuisse crucifixurn: in cujus memoriam officiumSextae poteslalihus spolia detraxit, et in semetipso de illis
fuerit institutum. Nam illud plane, et aperle refert triumphum agens,- confidenter, et palam illos tra-
Joannes evangelisla cap. xtx : Erat, inquit, Para- duxit, ignominiose superatos omnibus oslenians :
seeve Patchw, hora quasi sexla : et dixit Pilalus Ju- Quomodo superioribus anni velut trophmum circum-
dmis : Ecce rex vester. Ilti aulem clamabant : Tolle, vexit imperator, et populis osteniavitducem Saxonim,
tolle, crucifige eum. Et paulo post: Tunc dimisit eum el Lantgravium, ait Adamus Sasbout, insigui, et
iilis, ut erucifigeretur. Quam senteiitiam praeier su- noto omnibus exemplo.
pradictos auctores, et nostrum hie Cassianum, alios- e De hora nona tres affert rationes, cur inler
que innumeros, Ecclesia in crucis officio, et precibus horas canonicas inslitula, et officio ecclesiastico sit
confirmat (Fide Joan. Durantum ubisupra). Alierum illustraia. Primum ob memoriam sacratissima? mor-
etiarn mysterium in vocaiione genlium, quod B. Pe- tis Christi, et descensus ejus ad inferos. Nam Chri-
tro in excessu meutis posito Jiora sexta demonstra- n slum hora nona in cruce exspirasse tesiantur onines
tum est, egregie hoc loco explicatur : cui et iidera " evangelistae, eademque ejus anifnani ad interos de-
astipulaniur Cyprianns de orat. Doininica : ilora, scendisse, ut Patres inde liberaret.constans est Ec-
inquit, sea;(a Petrus in tectum superius ascendens, cfesiae traditio. Ita ex-sententia B. Clementis hora
signo pariier, el voce Dei monentisinstructus est, ut nona preces facimus, quod tum omnia mola et
omnes ad graliam salutis admiileret, cum de emun- tremefacta sunt Domino crucifixo : quia horrerent
dandis gentilibus ante dubitaret. Et S. Hieronyrnus audaciara impiorum Judaeorum, et contuineliam Do-
in cap. VJDanielis : Sexla, ait, volens Petrus come- miui ferre non, possent. Teitiilliaiius ubi supra: In
dere, ad oralionem ascendil in cwnaculum. De aliis eam usque horam celebranda pressura esl (id est, abs-
horae sextae mysteriis vide plura apud auctores, qui tinentia, sive afflictio Domini observanda) in qua a
de officiis eccleslasticis tractant. sexla contenebratus
b Verba Apostoli ad Colossenses : Et vos cum fecit officium, ut tuncorbis, defunclo Domino, lugubre
el nos reverlamur ad jucundita-
mortui essetis in delictis, et prwputio carnis veslrm, tem, cum et mundus recepil claritatem. S. Cyprianus :
convivificavitcum ilto, donans vobis omnia delicta, Et Dominus, inquit, horq sexta crucifixus,ad nonam
delens quod adversus nos erat, chirographum decreli, petcata nostra sanguine suo abluit, et ut redimere, et
qttod erat conltarium nobis, et ipsum tulit de medio, vivificare nos possel, ttinc vicloriam suam passione
affigens illud cruci, et exspolians principatus et po- perfecit. S. Athanasius : Nona hora rursum in hym-
lestaies, traduxil confidenlerpalam, triumphans illos nis, el glorifwationibuseris, cum lacrymis, et confes-
in semeiipso (Coloss. u). Ubi chirographum decreti sione peccalorum luorum, Deo supplicabis, quoniam
vocat Apostolus realum illum, sive debitum, quo se, hac hora Dominus in cruce pspdens reddidil spirilum.
121 DE COENOBIORUMINSTIT. L!B. III. — DE DIURNIS ORATIONIBUS. 124
sui splendoris exstinxit, porlasque ejus aereas effrin- \(Act. x). Alio quoque loco de eodem lempore in
gcns, ac seras ferreas conterens, captiviiatem san- Actibus Aposiolorum ita narratur : Petrus autem et
ctorum, qnae clausa lenebris immitis tenebalur in- Joannes ascendebant in lemplum, ad horam orationis
ferni, salubriter caplan transvexit secum ad ccelos; nonam (Act. III). Quibus liquido comprobaiur, non
"aigneaque romphnsa summota, antiquum incolam immerito a sanctis et apostolicis viris has horas re-
paradiso pia confessione restituit. Eadem quoque ligiosis obsequiis consecratas, a nobis quoque obser-
hora Cornelius centurio in precibus solita devolione vari similiter oportere : qui nisi velut lege quadam
persistens, commemorationem orationum , et elee- solvere haec pietatis officia saltem slatutis tempori-
mosynarum suarum anie Dominum factam, angelo busadigamur, totum diei spaiium oblivione, aut
sibi colloquente cognoscit, palamque ei hora nona desidia, vel occupationibus involuti, absque oratio-
vocationis gentium sacramenta panduntur, quaePe- nis interpellatione [Al. interpolatione] consurai-
tro in excessu mentis hora sexta fuerant revelata mus. b De vespertinis autem sacriliciis quid dicen-
ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS.
S. Basilius serm. 1 de Inslitut. Monach.: Porro nona (Lib. xii c. 7). HaecSS. Palres, quaehuic loco belle
Dominicm passionis memoriam refert illius, quw vitw B ' conveniunt. Porro Joannes Apocalypsis secundo
noslrm causa suscepta est. Rabanus Maurus : Nona scribit: Hmc dicit, qui habet fomphseamutraque parte
hora inde consecratur, quia in ea Dominus pro inimicis aculam. Est enim romphaeagladius utrimque acutus,
postulans, in manus Patris spiritum commendavil: quia et oblongus, qui Latine framea dicitur. Unde et D.
videlicetfidelesquosqueoporlet, ut se Deo commendenl Hieronymus alibi pro romphsea frameam legii. In
cum devola oraiione, qua caput suum cognoscantpro- cujus, inquit, (paradisi) custodiam Cherubim, id est
priam animam Patri suo commendasse, ut in ejus cor- scientiw multitudo, et ignila framea posita est, ut
pus coadunali cum ipso regnum possinl inlrare perpe- servarentviam ligni vilm: ne in peccalo posilus Adam,
luum (Lib. u de Instilut. Cleric. 6 cap.). Rupertus necdumsum delicta cognoscenscomederetex eo, el im-
Tuitiensis : Nona quoque hora jure in laudem Dei pmnitentiw, desperationisque, ac superbim moriemore-
clamamus, quando clamans Dominus voce magna, retur (In Esa. cap. t>5). Isidorus Etymol. lib. xvu
emisil Spititum : latrone admisso in paradisum, et cap. 5 : Framea, inquit, gladius ex utraque parle
venia, quamvis sero, veraciter pwnilentibus, et confi- acutus, quam vulgo spatham vocant. Ipsa est el rom-
tenlibusdedicata. Tunc etiam latere ejus perforato for- phma. Framea auiem dicla est, quod ferrea est. Sic
mandm Ecclesimprofluxerunl sacramenta, sanguis quo ipse. Ego potiusdixerim, quia flammea, siveignea,
redimimur, aqua qua abluimur (ubi supra). Altera vel ignita, ut supra ex D. Hieronymo, ei Gregorio.
causa inslitutionis, et observalionis horae nonae hic b Devesperis, seu officio Vesperarum (quue hic
assignatur ex illustri conversione Cornelii centurio- vespertina vocantur sacrificia in lege veleri adumbrala)
nis, qui hac hora ab angelo monitus, ut Petrum ac- quatuor occurruni hic notanda : 1° antiquitas, sive
cerseret, ab eodem fidei mysleriis imbutus, et cura rP instiiutio a Patribus approbaia. 2° ratio isiius insti-
tota donio sua bapiizatus primiiias vocationis gemi- lutionis. 3° tempus celebrandi officium vespertinum.
lium dedicavit. Teftia ratio, et praerogaliva hprae V inodus, seu forma officii. Quod ad priraum alti-
nonae ab exemplo apostolorum Petri et Joannis, qui net, hujus horae vespertinae niemincrunt praeter S.
in Actis ascendisse leguntur ad horam orationis no- Clemenlem et Basilium ubi supra, concilium Lao-
nam; Graeceini -niv wpavTH: jrpao-tvxnt -njvEVVKTUV, dicenum ante annos niilie ducentos celebraium can.
hoc est, ad horam illam orationrs, quac erat nona : 18, ubi diciiur quod semper (i. e. quotidie) suppli-
boc enira significat repeiitio illa articuli Graeci, quae caliones orationum ad nonam. et vesperam oportet
et nonam orationi consecratam, et alias esse oraiio- ce/e/Jrart.Chrysostomus homil. 59adpop. Aniiochen.,
nis horas praeter nonam apene demonstrat. Hinc ubi de diurnis monachorum precibus agens: Tertiam,
D. Basilius m Regulis fusius disput. inierrog. 37: inquit, sexlam, nonam, et vespertinas orationes cele-
Quod ea, inquit (scilicet nona), ad oralionem nobis brant, et in quatuor partes diem dispartiti, dum sin-
necessaria sit, id apostoli ipsi declararunt in Actis, gulw parles implentur, psalmodiis et hymnis Deum
in quibus est quod Pelrus el Joannes ascendebant itt veneranlur. Hieronymus in epist.ad Eustochium de
lemplum, ad horam oralionis nonam. Et S. Hieiony- custodia virgiuitatis : Horam tertiam, inquit, sextam,
mus in cap. vi Danielis : Tertiam, inquit, horam, sex- nonam , diluculum quoque, et vesperas nemo est qui
lam, el nonamEcclesiaslica traditio intelligit. Et infra: nesciat. Et epist. 27 de Obilu Paulae: Mane, hora
Nona Petrus et Joannes pergebant in teinplum. sexta, nona, vespere, noctis medio per ordinem
a Allusio ad locum Geneseos, ubi primis parenti- terlia, psalterium cantabanl. Haecde antiquitate. Ratio au-
bus e paradiso expulsis, et exclusis, dicitur Deus . lem institutionis lioraevesperlinse, seu oflieii vesper-
collocasse ante paradisum votuptatis Cherubim, et O I tini triplex hoc loco~assignalur. Prima in meraoriam
flammeumgladium, atqueversatilem, ad custodiendam et ad imitationem sacrificii vesperiiui anliquae legis,
viamiigni wite.Ubj pro gladio flammeo D. Hierony- quae legis novaesacrameuta, et mysteria adumbrabat.
mus passim legit rnmphaearaflammeam. Sic epist. 3, lsodorus lib. i deOlfic. Eccles. cap. 20 : Vesperli-
ad Heliodorum : Flammea illa romphma custos para- num, inquit, diurni finis officium, diurnm, et alternm
disi, et prwsidenliaforibus Cherubim, Christi restincla lucis occasus est, cujus ex veleri Testamenlo tolemnis
el reserata sunt sanguine. Et epist. 25 : Necdutn pa- est celebratio. Siquidem hoc tempore veterumsacrificia.
radisi januam Christus effregerat; necdum flammeam offerri, adolerique allario aromata, et thus, mos erat.
illam romphwam, etvertiginemprmsidentiumCherubim Cujus rei teslis "st hymnidicus ilte regio ac sacerdotali
sanguis ejus exstinxerat. Unde el Abraham, licet in functus officio,dicens ; Diriqatur oralio mea, sicut in-
loco refrigerii, tamen apud tnferos fuisse tcribilur. censum in conspeciu tuo : elevatio manuum mearum
Rursus in cap. IX Amos : jPosuif Deus Cherubim, et sacrificium vespertinum (Psal. cxt). Quau toiidem
flammeam romphwam, qum verlilur ad custodiendam verbis retulit Rabanus lib. n de lnslitiil. Cleric. cap.
viam ligni vitm; ut qui ejeclusfuerat deparadiso, ne- 7. Porro notandura in lege veleri duplex fuissc saeri-
quaquam iiluc ingrederetut indignus. Similiter el D. .ficium vespertinum, et utrumque quotidianum : sed
Gregorius in Moralibus : Post culpam, inquit, primi alterum cruenium, quod erat iniraolatio agni imiiia-
hominis,ad paradisi aditum romphwa flammea posita culati, de quo agilur Exodi'xxix; allerum incruen-
esse memoratur, qumet versatilis dicitur, pro eo quod tum, nempe tbymiamatis super altare auremn. De
quandogueveniret tempus, ut etiam removeri poluistet quo Exodi xxx, el Numer. xxvm, ad quod fespexit
123 JOANNIS CASSIANI 124
dum est, qu* jugiter' offerri eliam in veteri Testa- A a David canitur : Dirigatur oratio mea ticut incensum
mento lege Mosaica sanciuntur? Holocausta enim in conspectu tuo ; elevalio manuum mearum, tacrifi-
matulina et sacrificia vespertina cunclis diebus in cium vetpertinum (Psalm. CXL).Quo in locode illo
teraplo, licet figuralibus hostiis, etiam.ex eo probare quoque vero sacrificio vesperiino sacratius intelligi
possumus indesinenter oblaia (Num. xxvm), quod potest, quod vel vespere a DominoSalvatore ccenan-
ALARDI GAZ^EI COMMENTARIUS.
Psalmista versu illo citato; et secundum eum Isodo- ctuscap. l6Regulae, ubi septem horas diurnas, sive
rus. Cur autem propbeta optet oraiionem sriani simi- officia diurna commeraorat.
lem esse sacrificio vespenino potius quam matutino, Jam quod ad rationem, seu formam officii Vesper-
cum tam oblatio thymiamatis, quam agni mactatio tini attinet, quod quarto loco quaerebalur, in pritnis
fieret mane et vesperi (unde hic etiam inatutina et meminisse oportet quod superiore libro retulit Auctor
vespertina sacrificia cunctis diebus oblata perhiben- (lib. II, c. 4 et 5), non humana inventione, sed cce-
tur) rationem reddit Bellarminus, vel quia hunc psal- iiius angelico magislerio apud Patres jEgypiios in-
mum cecinit David ad vesperam, ut solet etiam stitulum, ut in Vesperis duodecim psalmi caneren-r
Ecclesia eumdem psalmura in Vesperis canere : vel tur. Cujus institutionis meminit etiam conciliunt
quia sacrificium vcspertinum nobilius erat, quia fi- Turonicum (Cap. 19) ante annos mille celebratuiu,
gura erat sacrifieii Crucis, quod ad vesperam factunt Cur autera a D. Benedicio, el aliis, non duodecira,
est. Altera ratio, cur vespertinam orandi horam colat fi sed multo pauciores , pula quatuor, vel quinque
Ecclesia , hic insinualur , memoria videlicet coBnae" dumlaxat, in Vesperlino olficio praescripti fuerint,
Dominicae,quam vespere Dominusnoster Jesus Chri- causam fuisse ibidem notavimus (/. n, c. 6), quod
stus cum sanclis apostolis celebravit, ex pane carnem in Ioc.um, et veluti compensaiionem dicti numeri,
suam, et ex vino sanguinem suum mirabiliter con- Completorium postea fuerit institulura, et horis ca-
ficiens. et in perpetuum ac solemne Ecclesiae sacri- nonicis superaddilum, ut notat Radulphus Tungren-
ficium inslituens. Unde Isodorus uhi supra : In novo sis de Canp. observ. propos. 14, Bellarmino eiiara
quoqueTestamenlovespereDominuset Salvator, cmnan- approbante. Secundo notanda D. Benedicti consti-
tibus Apostolis, mysterium sui corporis et sanguinis tutio de officio Yesperaruni. Vespertina, inqtiii, sy-
tradidit, ut tempus ipsum sacrificii vesperum oslen- naxis qualuor psalmis cum anliphonis lermineiiir. Posl
deret swculi. Tertia denique ratio est memoria, et quos psalmos lectio recilanda est. Inde responsorium
recordatio sacrificii cruenti, hoc est, Dominicaepas- Ambrosianum,versus, canlicumde Evangelio, litania,
sionis, quae postero die, uthic diciiur, ad vesperam ei oratio Dominica, et fiant Missw (Cap. 17 Regulw).
facia esl, in qua Dominus Jesus summus sacerdos, Et cap. sequenti : Vespera aulem quotidie quatuor
idemque verus agnus irainaculatus seipsum obtulit psalmorum modulalione canatur, etc. Quibus locis
Deo Patri propitiationem pro peccatis nostris, qui et partes officii Vespertioi diserte exprimuntur, nempe
in cruce pependit usque ad vcsperam, qua hora de quatuor psalmi, Leclip, i. e. capitulum , responso-
cruce deposiiusfuit, ut nolat glossa in cap. i de Ce- rium, sive parvum sive inagnum ; Ambrosianum,i. e.
lebrat. Miss. Et in officio Crucis canit Ecclesia : De Iiymnus ab Ambrosio, vel ab alio ad iraitationem
cruce deponiiur hora vespertina. D. Gregorius Nazian- Ambrosii compositus (qua de re vide Radulphum
zen.. orat. 42 in Pascha, uirumque sacrificinm spe- C Tungrenseru propos. 13 et 14) : versus, i. e. parvus
cians: In swculorumfine, inquit, Chrisli passio conti- versiculus qui post hymnum canitur ; et canticum de
git : vespere quoque peccali videlicet caliginemdiscu- Evangelio, i. e. canticuni B. Mariae, Magnificat,
tiens, discipulis Sacramentum impertiil. Addit Isiodo- quod in Evangelio cbntinelur (Luc. vm); et litania,
rus supra : Proinde in honorem, ac memoriamlanlo- i. e. Kyrie eleison, et Oralio Dominica, Paternoster,
rum sacrameniorumin his temporibus adesse nos decet et fiant Missw , i. e. Orationes, ait Turrecfemalus,
L'ei conspectibus, et personare in ejus cultibus, oralio- nempe Collectae. Addit vero Smaragdus : Quod aitis
num noslrarum illi sacrificiumofferentes, atque in ejus in locis dicil : Et complelumest; hac in clautula, Et
laudibus pariter exsuttantes. Jam vero de tempore Misswsint, dicit. Orationes enim offlcii, quw a nobis
canouico, sive legitimo Vesperarum , sive qua hora compleimsunt, Deo sunt missw, quia in itlius honorem
Vesperae decantandae sini, non minima coniroversia sun( celebratw.Aliter orationes, sive Collectw, quw in
est. De qua videndus inter aiios Joannes Durantus, fine cursusa sacerdole dicuntur, missw,i. e. Deo trans-
qui de hisaccurate scripsit (L. nr de Ritib. Eccles.). missmvocanlur. A sacerdoteenim milluntur, sed a Deo
Porro communis estsententia, Vesperlinum officium excipiuntur. Hinc el ievilw (i. e. diaconi) soiemnitate
anie solis occasum celebrandum esse, sicuii Ecclesia aliqua in Ecclesia celebrata, elevatavoce: Ite, Missa
Romaua celebrare consuevit. Quod tarn auctoritale est: populo clamant, hocesl, Solemnitas est compteta,
et antiquilate, quam ralione probari potest. Aucto- et per sacerdotis ministeriumjam Deoest missa. Sic
riiate tum B. Chrysostomi, qui loco supra cilato ipse. Tertio observanda esi diffefentia inter saecula-
scribit monacbos quaiuor in partes diem dispartiri, res et religiosos, praesertim Beiiediciinos, quoad
e,t Vespeninas Laudes quarla et postrema parte diei vj* numeruni psalmorura in Vesperis, quae' eiiam ad
celebrare, quaequidem postfema pars non est ipse morum instruclionem pertinel; quam Joannes Bele-
terminus indivisibilis diei, qui est ipse occasus solis, thus Durandi abbreviator ila exponit : In Vesperisa
sed est spaiium triura horarum , ab hora nona (quae nobiscanlantur quinque psalmi, qui sumus imperfecli,
nobis esl lertia pomeridiana) usque ad finem duode- propler quinque sensus: ut videlicet quod per quinque
cimae., et solis occasum, secundum veterem diei sensus corporeos commissumest, per quinque psalmo-
partitionera , sicuti aliae parles tribus itidera horis rum cantionempenilus dimillalur. Monachiveroin quo
consiabant, ut saepe dictum est. Proinde totum illud se perfectioresoslendunt, tanlum quatuor dicunl. Quid-
spatiiiin trium hurarum post nonam (sive tertiam) quid enim quadratum est, in quamcumquepartem ver-
usque ad solis occubilum , test tempus antiqunm el tatur, sempermanet idetn, firmumac solidum.Ad eum-
canonicum Vesperarum : tum Theodoreti, qui in dem sane modum perfectus quocumque loco, aut
Historia sanctoruin Patruin cap. 2 de Jiiliano, ejus- quocumque tempore, semper idem, atque immobilis
que sociis haecscribit : Ante occasumautemsolis om- permanet. Haecille. Et hactenus de Vesperis, satis
nes in atrium conveniebanl,et hymnosvespertinossimitl prolixe quidem, necessario lamen pro ratione argu-
Domino offerebant. Tum demum, ut alios omillam, nienti. ex quo tota of^cii ecclesiastici, seu horarum
uostii Cassiani, qui hoc libro, et speciatim in hoc canonicaium ratio et intelligentia dependet: quam-
cap. de Diurnis Horis, sive ut liabet titulus, de Cano- obfem lectori minime molestam hanc prolixitatem
nico diurnarum horarum modo, ex professo agens, fore confido.
Vespertinam inter eas recenset, sicut et D. Benedi-
m DE COENOBIORUMINSTIT. LIB. III. — DE DIURNIS ORATIONIBUS \1t
tibus apostolis traditur; cum iuitiaret Ecclesiae A CXVIII ). Et rursum : Prwvenerunl oculi mei ad le di-
sacrosancta mysteria; vel quod ipse die postero, sa- luculo, ut meditarer eloquia tua (Ibid.). In his quoqufi
crificium vespertinum, in fine scilicet saeculorum, boris etiam ille Evangelicus paterfamilias operarioj
elevatione manuura suarum pro salute totius mundi conduxit in vineam suam (Matth. xx). lta enim e(
oblatus est Patri. Quae extensio manuum ejus in ille primo mane conduxisse describitur : quod tem-
patibulo satis proprie elevstio nuncupatur. Omnes pus designat matutinam nostram solemnitatem :
enim nos in inferno jacentes, elevavit ad ccelos, se- deinde tertia, inde sexla, post haec nona, ad extre-
cundum promissionis ejus sententiam, dicentis : mumb undeciraa, in qua lucernalis [Al. lucernarisj
Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me hora signatur.
ipsum (Joan. xiv). a De matutina vero solemnitate CAPUT IV.
etiam illud nos instruit, quod in ipsa quotidie decan- Matutinam, quam nos primm horw solemnitatemappet-
tari solet : Deus, Deus tneus, ad te de luce vigilo lamus, non antiqua traditione slatulam, sed nostro
(Psalm. LXII). Et : In malutinis meditabor in te tempore adinventam esse.
(Ibid.). Et: Prmveni in maturitale et clamavi (Psalm. Sciendum tamen hanc c Matutinam , quae nunc
ALARDI GAZ^EICOMMENTARIUS.
a Post officium Vfespertinnm memoratur hic obiier R diebus inaequales, hoc est, longiores, vel breviores;
Malutina solemnitas, sive Matutinum officium , quo sicut omnes inter se dies inaequales sunt, et multo
nomine Laudes hoc loco intelligunlur. Has enim magis diversis anni lemporibus, puta in aestate et
plerique veteres vocant Matutinum, sive Matulinam : byeme. Jtaque prima hora dicebaluf quae erat prima
et inter horas diurnas annumerant: cujus magnam ab ortu solis ; secunda, quae erat secunda ab eodein
affinitatem, et analogiam, quam habet cum officio solis exortu , et sic deinceps (Bellar. lib. i de Bon.
Vesperarum, Radulphus Tungrensis propos. 14 ex- Oper. cap. 11). Ex consequenti extrema diei hora
plicat in hunc modum : Vigiliw sunt canonicwhorm erat duodeciraa , cura qua coincidit undecima jam
per se; non habentes cum aliis parililatem : sed Lau- exacla : quo modo apud Matthaeumundeciraa intelli-
des, et Vesperwinter se: item Prima, el Complelorium gitur. Nam operariosiilos hora undecima exacta
inler se:elTerlia, Sexta,et Nona inler se habent pari- operari ccepisse, el usque in finem duodecimae ope-
litatem, et similem officiandi ordinem, atque modum. ratos esse aperte colligitur ex illis verbis : Hi novis-
Quod autem Laudes, el Vesperw simili modo debenl simi una hora fecerunt. Confert vero Cassianus offi-
officiari, habemus duojura posita in Decretis 12 dis(. Cium Vespertinum cum opere illorum, secundum qui bora
cap. ultimo el de Consecrat. dist. 5 cap. Convenit. undecima vocantur in vineam : Itaque
Primum est conciliiBraccarensis, quod sic dicit: Pla- hanc horarura supputationera ab ortu solis, hora
cuit onmibus communi consensu, ut unus atque idem Vespertina, seu Vespertini officii, est hora duode-
psallendi ordo in Matutinis, vet Vesperlihis officiis cjma inchoata seu currens, ut dictum est, vel unde^
teneatur , et non diversw, ac privatw , neque monasle- cima jam exacta, in illo loco Matthaeidesignata. Unde
riorum consuetudinescum Ecclesiastica regulh sint per- P et lucernaris dicta est, eo quod lucernae tunc accen-
"
mixtm. Ubimatutinumofficiumappellant,quodvocamus deremur, ad officium scilicet Vesperiinum , lumine
Laudes. Utrobiqueergo debet esseidem ordo psallendi, diei deficiente, in locis praesertim obscurioribus, ut
quia ambo similiter inchoantur. Ulrobique sunt quinque solent esse oratoria : unde et ipsum officium Vesper-
psalmi, qui utrobiquedebenthabere quinque antiphonas. • tinum , aut pars ejusdem, D. lucernarum a Patribus
Vlrobique dicuntur capilulttm, hymnus, versus, Canti- subinde appellatur. De quo Basilius ad Aniphilo-
cum cum antiphonis, oratio sive cotlecta cum memoriis cium cap. 29 : Visum es(, inquit, Palribus nostris be-
timilibus. De monachorumconsueludineideo dicil, quia neficium vespertini luminis non silentio suscipere, sed
in Benedictinqofficio ad Laudes sunl quinque psalmi, stalim, ul apparuit, gralias agere. At quisnam fueril
et ad Vesperds tantum quaiuor. Et Laudes in principio auclor lucernariw gratiarum actionis, dicere non potsu-
habenl psalmum directum . alias in officio pariliter mus. Haec Basilius, insinuans non aliunde, quam ex
inofficiantur. Secundum est concilii Agathensis, quod apostolica traditione hunc morem acceptum,inet ob-
tic dicit: Convenitordinem Ecclesimabomnibuswqua- servatum. De eodem et D. Chrysosiomus psal.
liter custodiri. Unde statuendum esl, ut sicut ubique cxvin ita scribit: Ad solis occasum, quod eliam lucer-
post anliphonas, collationesab episcopis, vel presbyte- narium appellamus, orandum esi; quia tunc ob diei
ris dicanlur, et hymni matutini, vel vespertini diebus transiium Deo graliasagimus.D. Epiphanius psalmos
omnibus decantentur, et in conclusione Matuiinarum, lucemales vocat , qui post solis occasum cani con-
missarumqueposl hymnos, capitula dicantur, et plebs sueverant (Compend. Doct. I. m, in fine). D. iteni
compleia oratione ad vesperam ab episcopo dimittaiur Hierouyinus in epistola. ad Laelam inter alia docu-
cum benedictione. Hsec ibi. El, expone, inquit Radul- inenta de institutione filiaevirgunculae Deo dicandae :
phus, post antiphonas, id ett, post psalmos anliphona- D Assuescat, inquit, accensalucerna reddere saerificium
tim dictos in Laudibus, et Vesperit, collationes, id est, vespertinum. Deuique lsidorus in Regula monacho-
lectiones, quas capituta nominamus. Hucusque Radul- runi cap. 6 : In vespertinis officiis, primo Lucema-
phus, vir doctus et accuratus. Quod autem in hoc rium, deinde psalmi duo, respontorius unus, et laudes,
nosiro lextu agatur de ea Matntina solemnitate, hyinnus; atque oratio dicenda est. Ex quibus SS. Pa-
quam Laudes appellamus , manifestum est ex eo, trum testinioniis colligimus Lucernarium ad nosrras
quod dicit in ipsa quotidie decantari solere psalmiim Vesperas pertinere, alque ita dictum a lucernarum
illum : Deus meus, ad te de luce vigilo, qui psalmus accensione. At de bis hactenus ex occasione lucer-
communiter in Officiosolemni, aut festivo decantatur naris horae.
ad Laudes, ut notum est. c DeMatutina solemnitale, quam nuncPrimam vo-
b Lucernaris hora secundum Dionysii paraphrasin camus,meritodubilaripotest siltie parisantiquitatis,
hora vesperlina- intelligitur, quae per undecimam el ejusdem institutionis cum caeteris horisseu officiis
horam apud Matthaeura designatur. Dividebanl enim ecclesiaslicis. Nam Cassianus hoc loco expresse do-
v veteres, ut dictum est, lotura diem ab ortu solis us- cet hanc Matutinam, quae observatur in Occidentis
que ad occasum in duodecim aequales partes , quas maxime regionibus, canonicam fnnctionem. id est,
horas appellabant, sicut Christus apud Joannem c. orationeni (loquitur procul duhio de Prima horaca-
' xi dicit: Nonne duodecim sunt horw diei ? quae qui- nonica), suo tempore, et in suo nionaslerio, ui appa-
dem horae eodem die aequales erant, diversis tamen ret, Bethleemitico, priusquam in Massiliam Galliae
i-27 JOANNIS CASSIANI 128
observatur in occiduis vel maxime regionibus, cano-. A invenimus. Verum cum hac abutentes indulgeniia
nicam functionem noslro tempore in a nostro quo- negligenliores quique iiiducias somni longius pcote-
que monasterio primitus inslitutam, ubi Dominus larent : quippe qiios vel extra cellas progredi,
noster Jesus Christus natus ex Virgine, humanae in- vel de suis stratis consurgere ante boram tertiam
fantias suscipere incrementa dignatus, noslram quo- nulla conventus ullius necessitas invitaret, et cum
que adhuc in religioue teneram et laclentem infan- operationis jactura, tempore quoque diei quo
tiam sua gratia confirmavil. Usque ad illud enim nonnullis oportebat officiis inhaerere, soporis nimie-
tempus ac solemnitate matutina (quaeexpletis noctur- tale lorperent, in his praesertira diebus quibus a Ve-
nispsalmis et orationibus post modicum temporis in- spertinis horis excubias usque ad aurorae viciniam
tervallum solet in Galliae monasteriis celebrari) cura celebrantibus nascebatur onerosior lassitudo; quo-
quolidianis vigiliis pariter consumraata, reliquas horas rumdara illic fratruni ferventium spiritu, quibus hoc
refectioni corporum deputatas a majoribus noslris negligentiae genus baud leviter displiceret, ad senio-
ALARDI GAIMI COMMENTARIUS.
provinciam inde coinmigrasset, fuisse primitus insti- ~~\tinatnomine comprehendit: unam ante solis ortnm,
tutam. Unde et cap. 6 ejusdem libri vocat eam no- ad galli cantnm; alleram orto jam sole (Azoriusln-
vellam institutionem et solemnitatem. Et passim , siit. moral. iib. x c. 2, q. 6). Alteram enim dicit Ma-
ubi dediurnis monachorum officiiset solemniiatibus tulinam ab antiquo institniam, et observatam, quse
agit, solummodo Tertiara.Sextam etNonara nominat, expletis nocturnispsalmisetorationibus pariler con-
omissa Prima; ut videre est lib. n c. 2, et hoc lib. summabatur, hoc est, post finemnocturni officii con-
cap. 1 et alibi. Sed nec D. Basilius, nec Chrysosto- tinue et sub aurora celebrabatur; quam vulgo Laudes
mus, nec Hieronymus, nec alii Cassiano antiquiores appellamus, quas olim primo diluculo_et ante solis
Primaehorae mentionem faciunl, cum tamen aiiarum ortum peractas fuisse i perspicuum est ex hymnis
horarum saepe niemiuerint, ut observat Card. Bel- eammdem ferialibus/De hac, Matutina scribit prae-
larminus lib. i de bonis Operibus c. 11. Hinc Radul- cedenti cap. sub finem.ubi dicit in ea quoiidie decan-
phus Tungrensis Prirnam etComplctorium post alia- tari solere psalmum : Deus, Deus meus, ad le de luce
rum horarum institulionem additas scribitpropos. 14: vigilo, el, In matulinis Meditaborin te. Alteram vero
Sancti Patres, inquit, per psalmodias observabanlquin- Matulinam, de qua in hoc capite agit, recens et suo.
que horas, scilicet Vigiliat noctis, Vesperam, Terliam, tempofe, et in suo monasterio jam dicto introdu-
Sexiam, Nonam. Deinde quia Scriptura smpiusjungit ctam; idque ad excitandam, sive excutiendam quo-
mane et vespere, addila est laus malulina. Multorum rumdam pigriiiam et somnolenliam, qui expletis
quoque episcoporum slalutum erat, ut clerus el popu- noclumis vigiliis et Laudibus matutinis, ad lectunt
lus mane et sero preces et orationesDeo funderent cum recurrentes somno prolixius indulgebant; cum non
PATERNOSTERet Symbolo. Ideo ad hoc introductw haberent aliud officium, neque conventum ante Ter-
sunt duw aliw Horm, Prima el Completa,uiraque cum *-' tiam agendum, ut hic habetur.
precibui, Oratione Dominica el Symbolo. Sic ille (Ra- a Nempe Beihleemiiico,ut ex ipsa
pcriphrasi salis
dulph. Tungrens. de canon. Observ. propos. 14). Ve- intelligitur, a S. Paula nobilissima matrona Komana
ruin adveraus hanc opinionem objicit Duranlus ( De juxta speluncam, in qua Salvator nosier natus est,
Rilib. Eccles. lib. m cap. 7) 1° S. Clementem , cnjus construcio. lbi enim illa qualuor monasteria condi-
haecsunt verba lib. vm Constitut. Apostol. cap. 40: dit, teste D. Hieronymo, viris, unum, reliqua tria
Precesvestras facite diluculo, Terliahora, Sexta, Nona, virginibus ( Epist. 27, seu epitaph. Paulw ). At hoc
vespere,et in galli cantu, diluculo gralias agenies,quo- monasteriumvirorum idem D. Hieronymus postea
niam iliuminavit nos Dominusdepulta nocte, et induclo ampliavit. Licet enira viris ibi degentibus salis am-
die;2°S. Atbanasium lib. de Virginitate, ubi ait : plum exstrucium essel habitaculum, et pro peregri-
OrienssolvideatlibruminmanibustuispostTertiam.eic.; nis mansiones aliquaeper viam erectae: tantus tamen
3° S. Basiliumin Reg. lus. dispui. q. 57:Eam ob causam undique ad ea loca pieiatis causa hominum concur-
anobis necessariohujusmodilempora delecla sunt, quod sus erat, praesertiin monachorum , ut diversorium
in eorum singul S peculiaris qumdamDei in nos benefi- magis ariiplum aedificarecogerelur (Marian. Victorin.
ciorum est commemoratio.Ac Malulinum quidem, ut in Vila S. Hieronymi). Qua de re ila ad Pammachium
primi animi ac menlis noslrw motns consecrenturDeo, scribit epist. 26 : iVosi« ista provineidwdificatomo-
neque ullius rei curw ante adilum ad nos demus, quam ' nasterio , el diversorio propter exslructo , ne forle et
nos in cogitationede Deo obleclaverimus,sicut scripium modo Joieplt cumMaria in Belhleemveniensnon inve-
est: t Memor fui Dei, et delectatussum (Psal. LXXVJ). niat hospilium; tantis de tolo orbe confluenlibusturbis
Neque corpus prius ad functionemalicujus muneris mo- j) obruimur monaclwrum, ut nec cmplum opus deterere,
veamus, quam illud fecerimus, quod dictum est: Orabo ne.c supra vires ferre valeamus. HaecS. Hieronymas
ad le, Domine: mane audies vocem meam : mane (In pmfat.). In hoc cosnobio, ut alias dictuin est, Cas-
astabo iibi (Psal. v) elc.;4° S.Hieronymum epist. 7ad sianus adhuc pene puer, aut admodura adolescens,
Lii tam : Assuescatexemploadoralionesetpsalmosnocle monasticaevitaeinstitutum simul cum ipsisChristianae
consurgere, mane hymnos^canere, Tertia, Sexta, Nona philosophiaerudiinemis complexus est, in eoque re-
hora, etc. Ubi Viclorius mane horani Primam inter- ligiosae obedieniiae legibus se astrinxit, priusquam
pretatur. Sed salvapaceVicioriieiDuranti nonviden- ad /Egypii soliludines permissu superiorum cum so-
tur illa SS. Patrum testimonia adeoclara etexpressa, cio Germano proficiscerelur. Unde et passim lura in
utnos urgeaut a sentenliaCassiani, aliorum eiiam cal- his lib., tum in Collationibus vocat suum ccenohium,
culo approbata, discedere, aut ei fidem derogare, cum alias ccenobium Syriae, in quo priina vitae monasticae
tam expressedical officium Primae suo primurn tem- rudimenta perceperat, quod Syriae pars sit Judaea,
pore institutum fuisse. NamPatrescitati non lnquun- in.qua Belhleem sita, ut notum est; alibi expressius
tur de Prima, de qua nunc agitur, sed de Malutina Beihleeraiticum; alibi Spebxum, in quo Dominus no-
solemnitale, hncest, de Laudibus, quae diluculo et ster de aula uteri virginalis effulsit (lib. iv, c. 31;
mane, seu matuiino tempore, hoc est, sub aurora, et Collat. H,c. 1 et 5; Cqllat. 17, c. 2 et 5). Meminit
anie solis ortum apud veteres decantari solent, ut ejusdem monasterii el inonacborum S. Epiphanius >
dictum est. Caeierum Cassianus si diligentius inspi- in epist. ad joannem Hierosolymitanum, ei D. Hie-
cialur, duplicem, sive geminara Maluiinam solemni- ron. epist. ad Marcellam, ubi eam invitat ad rus
tatcm dislinxit, et tam Laudes, quain Primam Matu- Beihleemilicuur, ubi sita erant illa^monasteria.
129 DE COENOBIORUM INSTIT. LlB. III. — t>E DIURNIS ORATIONIBUS. ISO
res querela delata, decretum est ab eis diutino tra- ASextae, lrinre confessionis exemplo statulus est, et
ctatu et consultalione sollicila, ut usque ad solis or- somno deinceps finem, et initium operationi, aequali
tum, quo jam sine oflensione vel leclio parari, vel simul moderamine facerent. Qui typus licet ex occa-
opus manuum posset assumi, fessis corporibus re- sionevideaturinventus.etrecenti memoria procausa,
feclione coricessa, invilati post hsec religionis hujus quam diximus, slatiitus appareal; tamen illum nu-
observantia cuncti paritere suisstralis consurgerenl: merum, quem designat beatus David,"quamquam spi-
ac tribus psalmrs et orationibus celebratis, secundum ritalem quoque habeat intellectum, sccundunilitteram
modum qui antiquitus in observatione Tertiae, vel manifestissime supplei: b Septies in die laudem dixi
ALARDI GAIMI COMMENTARIUS.
* De spiritali intellectu seu myslico numeri septe- de nocturnis, ut ipse profitetur. Unde praecedenti
narii agunt D. Basilius homil. 11 Hexaem., Gregor. capite enumefat primum tres horas tunc temporis
Nazianzen. orat. 94, Hieron. c. v Amos, Augustinus celebriores, nempe Tertiam, Sexlam et Nonam;.
lib. xi de Civitat. cap. 31, et Gregorius lib. primo deinde subjungit vesperlinum sacrificium, hoc est,
Moraliumcap. 11 et 12, ct libro xxxv capite 6 et 7 officiuin Vesperarura; ac demum meminit Matutinae,.
(Vide NavarruminComment.de Oralio.el Roris can. T>in qua canitur psalmus : Deus, Deus meus, ud le de
c. 5). Quamquam spirilalem intellectum possumus tuce vigilo, quod fit in Laudibus. Cunt ergo horas
etiam accipere pro figurato, quo scilicet numerus diurnas, seu olficia diurna, sex enumeret, quibus di-
deiinilus pro indefintio surailur; quod frequens in cit iti hoecapite superadditam fuisse aliam inatutinain
Scriptura, nam iliud Septies in die idem ac saepius, solemnitatem, id est, Pi iinara, ut numerus septena-
quolidie, frequenter, ut superius indicavirous; quo rius a Psalmista designatus proprie et secundum lit-
etiam niodo expnnilur illud : Semper laus ejus in ore teram compleretur; coiisequens est, utvigilias, sive
meo (Psal. xxxm), quia septenarius est numerus ple- ijoclurnosexlrahuncscpienariuin posuerit.Sed multo
nitudinis et universitatis, ut iidem Patres exponunt clarius et expressius nosler D. Benedictus liuuc nu-
(Vide infra lib. vm cap. 12). D. Augustinus loco ci- ineruni ad officia diurna duuitaxat retulit cap. 16
tato : Tolus, inquit, impar primus numeruslernarius Regulae, cujus titulus est: Qualiler divina opera per
est, lotus par quaternarius, e%quibus duobus qualer- diem agantur; cui litulo respondens dicit : Ut ait Pro-
narius conttal. Ideo pro universo swpeponitur, siculi pheta, t Septies in die laudem dixi libi. > Qui sepiena~.
etl: i Septiescadel juslus, el resurgel : > id est, quo- rius sacratus numerus a nobissic implebitur, si Malu-
tiescumquececiderit, non peribit. Quod non de iniqui- linw, Priinm, Tertiw, Sexlw, Nonw, Vesperi, Compte-
tatibus, sed de tributalionibus ad humililatem perdu- toriique tempore nostrmservilulis officiapersolvamus,
cenlibus intelltgi voluil;et « Seplicstn die laudabo quia de his horis diurnis dicil Propheta, t Septies.in
te : > quod alibi alio mododictum est: t Semperlaiis dielaudemdixitibi. > Namdenocturnisvigiliisidemipse
ejut in ore meo. >Et multa hujusmodiin divinisau- Prophela ait: tMedia nocte tttrgebam ad confiiendum
ctoritatibusreperiuntvr, in quibus septenarius numerut tibi. > Ergo hit lemporibusreferamus taudes Creqtori
prob cujusquerei univertitale poni solel. C noslro superjudiciajustitiwsuw,idest,Malutinis,Prima,
Hoc Psalmisiaeelogio et exemplo comprobantur Terlia, Sexta, Nona, Vespera, Compleiorio, et nocle
et commeiidautur maxime preces illae solemnes, et surgamus ad confitendumei. HaecD. Bei edictus, quae
divinaelaudes in Ecclesia iusiilulae(quas horascano- totidem verbis citanlur ex concilio Agailiensi lib. m
nicas vocamus). Quamvis enim per numerum septe- Decretai., lii. de Celebrai. Missarum, cap. 1. Juxia
nariiim inilloversiculo nihilalind significetur, quam quent sensum faiendum est octo esse boras canoni-
frequentiilio laudisdivinae; quomodo intelligiiur 1're- cas, quarum una nocturna versiculo illo commenda-
que»s lapsus, cum diciiur Proverb. xxiv : Seplies in lur : Media nocte surgebam, eic. Septeni aliaediurnse
die cadit juitut; tamen non sine causa ex hoc loco altero versiculo designatae : Septies in die laudem dixi
Ecclesia usum horarum canonicarum instituisse vi- tibi; in die nimiruui anificiali, ul vocant. Poiro alii
detur. Nam cum ad imitalionem lara pii et sancti lam noeturnum quain diurnuui officiiim septenaiio
regis vel'etfilios suos frequentissime Deum laudare, numero putantcouiprebensum. Itaque diem naturalem
sepiem homs meri o de^iguavit, quibus clerici, seu significari volunt, et nocturnos, sive nocturnas vigi-
ecclesiastici, divinis lauditius vacarent; tum ad ex- lias, simul cum Laudibus pro una hora coniputant
pressiorem illius exempli iraiiaiionem, lum obsepte- ( Beda in lib. de MeditationePass. Chrisi.; lsid. lib. l
narii numeri perlfectionem et mysricam sigmficalio- de Offi.. Eccles.; Raban. tib. n de Insttt.Cteric.; Ru-
nem, de qua iufra. Hmc D. Ambrosius lib. vu iu p>rl. lib. i de diur. Offic, Glossaiit c. i de CeUbr.
Lucam, in illud cap. 11 : Quts tiesfrumhabensami- Missm). Secunduhiquemmodum, ait Turrecreiiiatus,
cum, etc. Si, inquit, ilte David, scilicetlam sancius, et oinneshorw canonicmreducuntur ad numerum seple-
qui regni erat necessitalibusoccupalus, seplies tn die n narium, quiest numerus sacralus; elsic illud Davidi-
laudem Domino dicebal, malulinis el vespertinis sa- cum : t Septies in die laudem dixi tibi, > intelligitur
crificiissemper inlentus, quid nos facereoportet, qui eo de die nalurali, el una laus fil in nocte artificiau, et
ampiius rogare debemus, quo frequenlius carnis ac alim sex tn dienoctis ejusdem?scilicel Prima, Terlia,
menlis fragililate delinquimus?Sic Ambrosius ( Vide ^Sexia, Nona, Undecima,quw esl Vespera, el Duode-
Basil., serm. 1 de Instit. Monach). Verum de hoc cima, qumesl Compteloriuim'Sic ille alludens ad lo-
septenario numero horarum canonicarum duae sunt cum illuin Mattha-i xx, de qu>>snpra. Caeterum hu-
seuienlia-.Quidani,ei fereanliquiores.complecitintur jus difficuilaiis decisio peudet ab ea quae.-aione,an
hoc numeio soiuininod» horas diurnas, hoc est, quae noctiir.ii dividautur a Laudibus jnatuiitiis? Nam si
inlerdiii celebrari aut recilari solent, nempeMatuti- nociurnos dividaraus a Laudibus, proeul dubio plures
nain, sive Laudes maiuliiias, Primam, Terliain, Sex- suni quaiu septem horaecanonicae. Si vero noc inn. s
lam, Nouam. Vesperas et Coniplelorium. Vigiliasau- jungamus cum Laudiuus, non erunt nisi >eplein.
tera, sive officiumiiocluinuin, quod improprie Matu- Proinde cum Duranto existimo disiinguenda c-se
linasappel!aiiiu-.,abiiocnumeroseparanieiseparalim tempora. Fuit emin quoad noctumos vuia Ei-c-esia-
collocaiit,quiadieminlelligiintarlificialemin illoversi- rum consuetttdo ( Radulphus Tungrens. propos. 14
culo sign.fieari: qui niinirum ab aurora iucipit (quam de Canon. observant.; Durantut deRttib. Eccles. ttb. m
• Galliaubeduiour,quasialbescenleuidiem nuiicupint), cap. 5; Bellarm. lib. i de bon. Op. c. 11). Quibusdam
etnocteadventantefinitur.ln hunciiioduni hauddubie jn locis apud veteres tres nocturni trihus dislinciis
Cassianus hunc numenim intellexit. Agit euim in horis, id e»t, tribus vigiliis noclurnis celebrabantur.
boc libro de diurnis officiis, sicui superiore libro egit Unde D. dieronvmus in epist. ad Euslochiiim (Epist,
'
ISl JOANNlS CASSIANI 15«
tibi super judiciajustitiw tum (Psal. cxvin). Hac enim A simas regulas Patrum violari patiuntur, minime vi-
adjecia solemnilate, sepiies sine dubio spiritales hos detur admissus.
conventus in die facientes, septies in ea laudes Do- CAPUT V
mino dicere comprobamur. Denique cum hie idem Quod post malutinat orqiionesad somnumreverti non
typus-deOriente procedens hucusquefuerit utilissime oporteat.
propagatus, in nonnullis nunc usque per Orienlem Cujus solemnitatis ratio cur statuta sit, vel in-
antiquissimis monasteriis, quae nequaquam vetuslis- venta iu hac provincia, nonnulli ignorantes, a ex-
ALARDI GAZ^EI COMMENTARIUS.
22), Noctibus, inquit, bis terque surgendum. Et aper- agantur, lam in hieme, quam in aestale. Etpriore
lius hunc morem aiitiquilus apud nonnullos observa- quidem tempore, nempe hiemis, monet oclava hora
tum tradunt Rupertus lib. i de Officiis divinis, et noctis surgendum esse , ut paulo amplius dimidia
S. Thomas lect. 6 in cap. xiv prioris ad Corinthios. nocte pauseiur, etc. Sed quaerilur quomodo acci-
Alibi vero nocturni omnes simul, sed praecipueme- pienda sil ista oclava bora, cura omnes uoctes non
dia nocte celebrari solebant, juxta illud : Medianocte sint aequales, immo omhes inaequales, sicut et dies ?
surge.bamad confilendumHbi(Psal. cxvm). Hoc enim Respondet Turrecremalus, quod cum S. Paler dicat
tempus praesciibunl SS. Patres superius cilali. Alibi hora octava surgendum esse, ut modice amplius de
detiique noclurni cum Laudibus matutinis jiinguntur, H1
media nocte pausetur, aperte designalquod octavahora
Cl in quarta vigilia, quae et Malulina dicilur, cele- sj( pos( mediam noclem; et per consequens, quod non
brantur. Atque hunc es.se antiquum usum Ecclesiae venial accipienda secundum ordinem hprarum noclis
Rom. testatur Amalarius in praefaiione libri de or- cujuslibet mensis, sed secundum proporlionemad lem-
dine Antiphonarii, ubi interalia refert se interrogasse pus kalendarum Novembris: et hoc est quod sanctus
magislros EcclesiaeRom.an inier officiumnocturnurn Paler dicit, juxla consipterationemrationis, sumptw
et matnlinuin, id est, Laudes, aliquod interstitium sciticet a kalendis Novembris. Ita ille. Verum haec
esse-deberet, et responsum esse, nullum, sed conti- obscuriora sunt, quam ut cuivis satis pateant et
niio inchoandasLaudes per versiculurn: Deus, in ad- satisfaciant. Proinde riotandum de horis inaequa-
jiiformm meuin intende. Qui igitur noclurnos media libus hic agi, et ex his sumendum hujus ioci
nocte sepamtim a Laudibus recitabant, vel seorsim intelleclum. Hora inaequalis est pars duodecima tam
uriumquemquenocturnum in tribus nontis vigiliis, ad diei quam noctis arlificialis. Dividebaiur enim olim
instar militarium excubiarum, pronuntiabant, plures quaevis artificialis dies^ el quaelibet nox, utsuperius
utique quam sepiem horas cauonicas habebant. Ubi dictum est, in duodecim particulas aequales inter
vero noctumi siraul et couiinue recitari cceperunt, se, quae horae inaequales et antiquae a Scriploribus
quod hodie passira et ubique fieri solet, ita ut no- dicuntur. earumusus Anliquae quidein, quoniam apud omnes
cturnum officium etNocturnos etLaudescomprehen- antiquos exstitit.' lnaequales autem, nou
dat, sepiem dumtaxat sunt horae canonieae. Atque quod horae unius diei vel noctis inter se essent in-
iiaconciliahdasunl quaein utraraquepartem a diversis aequales, hoc enim falsum est, cunt quamlibet diem
afferuntur. ac noclem in duodecim parles aequales distribui
a Quod superiore libro (cap. 12 et 13) docuit C ( dixerimus; sed quia cum dies artificiales et nocles
exeniplo veterura monachorum, et optimis raiioni- siut inaequales, exceptis aeqninoctiis, horae diei vel
bus confirmavit non decere monachos perfectioni noctis lougioris majores sunl horis diei vel noclis
studeiiies post Missam nocturnam, id est, ofiicium brevioris. Nara-ut in hieme longiores sunt nocies,
nocliirnnm, rursus ad leclum se conferre, aat so- ita et partes earum, id est, horas duodecim longio-
, mno indulgere , sed orationi potius ac mediiationi res esse oportet quam |n aesiate : et contra, quo lon-
vacare el invigilare; id nunc docet post matutinas giores diurnae in aestatp, eo breviores nocturnae. His
Laudes multo magis observandum : ideoque eos horis inaequalibus utebantur Judaei, ut ex sacris Lit-
per.-tringil ac reprehendil, qui iterumexplelis raatuiina- teris consiat, itemqufe Romani, ei Itali, et oranis
lihus hymnis , id est, Laudibus , revertuntur fere antiquitas , ul et Historiae, et libri Matheraati-
ad somnum, et idcirco has Laudes ita tempestive corum lesianlur (VidehicSmaragdi Commentarium).
et praepropere expedire festinanl, ut iis expleiis et Horam igitur ociavam noctis iulelligit D. Benedi-
absolutis ilerum dormiendi facultassuppetai. Quod cius, quifi nocturnis horis ab oceasu solis usque ad
qUidera institutum amplexus etiam videtur D. Be- ejus exortum cumpulaiis, quovis lempore, numera.
nedictus. Nam cap. 8 Regulae siatuit, ut hiemis lem- tur oclava, et proiude secunda, aut tertia post me-
pore, id est, a halendis Novembris usque ad Pascha diam noctem ; sive illae horas longiores sint, ut in
juxta consideralionemrationis oclava hora noctis sur- hieme, sive breviores, ulin aestate (JTIJcap. 16 Re-
galur: ut modiceamplius de media nocte [Al. dimidia gulm, in fine). Verum hic occurrit altera objeciio,
hocle\ pauselur, et jam digesli surgant. Quod vero quam movet idem Turrecrematus alio loco : Vide-
rislat posl viqilias , a fratribus qui psallerii vel leclio- £) tur, inquil, i//ud qttod dicitur : tMedia nocte surge-
riilm atiquid tndigent, meditationi inserviatur. A Pa- bam (Psal. cxvui), > e<lc., conlradicere ei, quod di-
scha autem usque ad supradictas kalendas Novembris, ctum est in capitulo ociqvo, quod hiemis lemporesur-
sic lemperelur hora vigiliarum agendarum, ut par- gendum est ad vigilias qctaoa hora, ut modice amptius
vissimo intervallo (quo fratres ad necessaria naturw media nocle pausetur. Respondetur, quod mediumin-
exeant) custodilo, mox Matutini (qui incipiente luce . ler aliqua dicitur duqbus modis : aul per cequalem
agendi sunt) subsequanlur. ln cujus capiiis haud pa- terminos. distanliam lerminorum , aul per interpositioneminler
ruiri difficilis et paucis noii elucidatione, pro hujus Medietas noctis in dicto Prophetm dicitur
loci opportunitate, non abs re aut instituto nostro medieta» per interposiiionem inter partes extremas
alienunt fuerit aliquantulum immorari, 'et singulas noctis ; secundum quqm medii raliontm cum octava
ejuspartes paulo attentius et enucleatius expendere, hora surgitur, media nocle surgitur. Haecille. Cujus
et explicare. In primis adverte quod de agendis vi- senteutiae sutfragatur S. Thomas m part. q. 51, art.
giliis, sive nocturnis, B. Pater dupliceui instituit 4, ubi exponens verba Gregorii (Hom. 21 in Evan-
rationem , secundum duas partes , in quas totuin gel.) diceutis Christum media nocle surrexisse, ait:
annum divisit, videlicet a kalendis Novembris usque iVon quidem nocte divisa in duas parte» wquales, sed
ad Pascha, et a Paschate usque ad kalendas Novem- infra noctem. lllud enim , inquit, diluculum et pars
bris. De Laudibus vero dicendis unam solumrnodo noclis, et pars diei dici potest, propter convenienliam
disponit ralionem, vidclicet, ut iucipienle luce, id quam habet cum ulroque. Sic S. Thomas. Causam
e&t, sub aurora, vel crepusculo diei regulariter vero assignaus D. Benedkius cur lunium lempori»
135 DE COENOBIORUM INSTIT. LIB. 1U. — DE DIURNIS ORATIONIBUS. 134
plelis matutinis hymnis iterum revertuntur ad so- A emergens quaedam redundantia humorum natura-
muum, iri illam causam nihilominus incidentes, ob lium polluat, vel illusio corrumpat inimici, vel
qnam compescendam haec a senioribus nostris so- certe intercedens etiam puri ac simplicis somni re-
lemnitas instituta est. Illa namque hora eam con- fectio interrumpat jspiriius nostri fervorem, ac te-
suramare festinant, qua negligentioribus minusque pefactos somni torpore per totum diei spatium iner-
sollicitis rursum dormiendi reddatur occasio. Quod tes deinceps ignavosque traducat. Quod ^Egyptii ne
omhimodis fieri non oportet, sicut in libello supe- incurfant, equidem cunt soleant certis temporibus
riori describentes JSgyptiorum synaxim plenius ex- etiam ante gallorum cantum consurgere, a Missa
b
posuimus , ne purificationem nostram cotifessione canonica celebrata, usque ad lucem post haec vi-
supplici et antelucanis orationibus acquisitam, vel gilias extendunt; ul eos superveniens lux ritatutina
ALARDI GAZiEl COMMENTARIUS.
detur pausationi, id est, quieti et somno , dicit: ut ctem; non tamen ideo damnandum, cum hujusmodi
iam digesti, id est, jam decoctis cibis atque deposi- accidentalia pro temporum , locorum, ac persona-
tis leviores effecti a gravitate ciborum, surganl per- rum diversitate facile muteniur; praeseftira cum id
vigiles et alacres ad officium divinum devote per- factum videalur duplici, eaque provida ratione:
agendum, jnxla illud D. Hieronymi (Episl. 4): Ad primo ob prolixitatem, seu augmentum. divini offi-
orationem tibi nocte surgenii, non indigeslio ructum cii, praeseriim lectioniira , antiphonarum, elc, ad-
sed inanilas. Sequitur : Quod vero reslat (sci- B dilis insuper B. Virginis, nec non defunctorum of-
icet temporis) post vigilias, id est, nocturnum offi- ficiis , multisque psalmorum , orationum , comme-
faciat,
cium, a fratribus, qui psallerii vel lectionutn aliquid moratiorium appendicibus, et additamentis de novo,
indigent, id est, opus habent aliquid psatlerii vel ie- et successu temporis institutis, quibus explendis
ctionum legere, perscrutari aut,providere, ait Turre- commodius et salubrius visum est, praesertirn in
cremaius, medilationi inserviatur, id est, impenda- diebus solemnioribus, tempestivius quam media
lur. Ubi Smaragdus Abbas et Regulae inlerpres : noc|e ad noclurnos surgere ; secundo, fexhac etiam
Non hic, inquit, dormire, sicut quidatn volunt, beatus diversitate , et varietaj,e illud sequitur, ut assidue,
Benediclus, sed vigilare jubel; non in leclulo sane et omnibus horis lara noclurnis quain diurnis lau-
quiescere, sed medilationi jnbel inservire. Scriplum detur Deus , et nulla pars noctis a laude divina va-
est enim : In lectulo meo quwsivi, et non inveni illum cet, cum alii alias noclis panes vigiliasque sibi de-
(Cant. III). Non enimin lectulo carnalium voluplalum legerinl, nec ullam earum prorsus praelermiserini;
ditectusChristus invenilur, sed in laboribus sanctis, nam ntulii certe hoc tempore, qui privatim officiura
excubiistacris , et crebris orationibus; noninsomni recilant, primam noclis observant vigiliam ; secun-
torpore, sed in vigiliarum oralione, et oralionis inueni- dam et tertiam Religiosi fere occupant; quartam
lur compunclione. Haec Smaragdus, citans deinde communiter ecclesiae cathedrales et collegiatae;
faunc Cassiani locum , in quo versamur. Subscribit atque iia si non ab iisdem , certe a diversis Dei fa-
etiam S. Hildegardis in explicatione Regulae, ubi mulis laudes divinar singulis noclurnis vigiliis cele-
ex praemissis ejusdemverbisinfert: Notandumqtwd brentur, ut observavit Thomas Waldensis lib.
tam in mstate, quam in hieme, scilicet tn (riJJitsleclio- C xx.wiu de Sacramental. cap. 24.Vide Navarrum lib.
nibus, et etiam cum una dicitur, fratres nec post no- deaOrat. cap. 3 el 4.
cturnos, nec postmatutinos, ad leclum ad pausandum Hoc est, officio matutihali, seu nocturno per-
redibant: sed ita poit mediam noctem noclurnas vigi- acto, et dimissis fratribus, ut supra dicium est.
lias utroque tempore tetnperabant, quod Laudes jam b ld est, adhuc pervigilant iu oratione et medita-
cantantes, illucesceniem diem viderent. Et pro reclo tione. De quibus vigiliis sponlaneis earumque mul-
ditpotito temperamentonon gravabanlur ; sed gaude- tiplici*ulilitate, praesertim ad cusiodiam castitatis,
bant, quia eliam amplius, quam media nocte, pausa- quoe bic etiam cominendatur, nonnulla sunt hic an-
lione facta, et deinde excussa, homo posteavigilans in notanda SS.Patrum smTragiahuic loco consentauea.
viribus suis pro his vigiliis non debilitalur, ut prwdi- S. Hilarius in Psalmum cxvm ; tMemor fuinocte no-
ctum est. Haecille. minis lui, Domine.i Scit Prophela nocturno lempore
Porfo quod ad alteram anni partem, nempe aesla- divini esse a nobis nominisrecordandum; scit tum ma-
tem, atiinet, quam a Paschate usque ad supradictas xime cusiodiamDei legis a nobisesse retinendam, cum
kalendas Novembris extendii noster D. Benedictus, subrepunt animo impurw cupidilales, cum vitiorum
siatuit, horam vigiliarum agendarum sic esse tempe- stimuli per recens assumplum cibum corpus exagitant,
randam, id est, pro ratione temporis modo accele- tum Dei nomen recordandum esl, tum custodienda
randam, modo lardaudam: ut brevissimotemporis in- lex ejus est, pudicitiam, conlinentiam , timorem Dei
tervallo,quo fralres ad requisila naturwexeant, interpo- slatuens. Novil hoc prwcipue lemporeDominum oran-
sito, Matutini, idesl.inaluiitioe Latides, incipienle luce dum, deprecandum, promerendum,^dicentalibi: tLa-
subtequantur. Quibus verbis innuere videtur ob brevi- vabo per singulas nocteslecium meum.> Non est peri-
tatem noctiumaestivarumnon modobreviandumetiam D culoso noaurnarum vigiliarum olio animus relaxan-
officium nocturnum, iil lii; sed illud etiam temporis dus, sed in oralionibus, in deprecationibus, in confes-
interslilium, quod absolulis nocturnis supererat, usque sionibus peccatorum occupandus esl; ut cum maxime
dum iliucescente die Laudes inchoareniur. Ex qui- corporis viliis oportunitas daiur, tum prwcipue eadem
bus colligitur primo Laudes antiquifus, et ex velere vitiadivinw legis recordationefrangantur. S. Ambro-
instituio, et Regula etiam D. Benedicti fuisse a no- sius in eumdem Psalini versiculum : Cum somno, et
cturnis aliquo lemporis intervallo separatas, et posse cibo fervent corpora , lunc etiam vigor menlit topore
etiamnum separari; praesertim in olficio privato; laxatur, somno resolvitur, lunc irrepit impuri libido
cura sint distinctas horae, distincta officia, ut supe- concubilus, lunc mens perturbatur, et squatoremim-
rius dictum est: unde et nocturnae vigiliae, Laudes mundiliw non veretuf, castilalis puritas nonconside-
vero matuiime et diurnae, atqne inter horas diurnas ratur, pudicitiwgloria non recenselur. Nox erat quan-
censeutur (Burand. lib. v ifafio. cap. 3 el 4; Ra- do Jttdas prodidil, quando Pelrus negavit. Illo igilur
dulph. de can. Observ. prqpos. 14; Navar. de Orat. prmcipue temporejustificationes Dei animo retexendw
c. 34): secundn, non esse regularem, id est, Regu- • sunt, relegenda mandata, elc. S. Hieronynius cpisi.
lae nostraeconformem, et consentaneum, quein mo- 10, ad Furiam : Ardentes diaboli sagittm, jejuniorum
do sequimur, rilum et morem surgendi ad noctur- et vigiliarum rigore restringendm. Et epist. 22 ad
nos, seu Matutinas, ut vocamus, ante mediam no- Euslochiuin: Ad oraiiohem tibi de nocte surgenli nott
155 JOANNISCASSIANI 136
in hoc fervore spiritns reperiat constitutos, ac per A auroram finire solent, similiter bodieque decantant,
lotum diei lempus ferventiores sollicitioresque cu- id est, centesimum quadragesimum octavum psal-
stodial, praeparatos eos suscipiens ad conflictunt mum, cujus initium est, Laudate Dominumde cmlis,
ct contra diurnam diaboli colluctationem noctur- et reliquos qui sequunlur; quinquagesimum vero
narum exercitio vigiliarum ac spiritali meditalione psslmum , et sexagesimum secundum, et octogesi-
firmatos. mum nonum, c huic novellae solemnitati novimus
CAPUT VI. fuisse deputatos. Denique per Italiara hodieque con-
Quod nihil sil a senioribus immulalum de antiquo summalis maiutinalibus hymnis quinquagesimus
ordine ptalmorum, cum matutina statueretur sole- psalmus in universis ecclesiis canitur, quod non
mnitas. aliunde quam exinde traclum esse non dubito.
Illud quoque nosse debemus nihil a senioribus
CAPUT VII.
nosiris qui a hanc eamdem maititinam solemnitatem ei qui ad diurnam oralionem, antequam primus
de con- Quod
addi debere censuerunt, antiqua psalmorum finiatur psalmus, non occurrerit, oralorium in-
suetudine immutatum : sed eodem ordine Missam, troire non liceat: in nocturnis aulem usque ad finem
secundi psalmi veniabilismora sit.
quo prius, in nocturnis conventibus perpeiuo cele-
bratam. Etenim b hymnos quos in hac regione ad „ Is vero qui in Terlia, Sexla, vel Nona, priusquam
matutinam excepere solemnitatem , in fine noctur- pgalmus cceptus finiatur, ad orationera non occurre-
narum vigiliarum, quas post gallorum cantum ante rit, ulterius d oraloriuht introire non audet, nec se-
ALABDI GAIMI COMMENTARIUS.
indigestio ructum facial, sed inanitas. Etnocles
paulo post: nus epist. 121, ad Probam : In oratorio, inquit, prw-
Esto cicada noctium, lava per tingulat leclitm ter orandi, et psallendi cuilum penitus nihil agalur,
tuum, vigila,elfiassicut passerin soliludine,psalle spiri- ut nomini huic et opera jugiler impensa concordent.
tu, psalie et senstt. Joannes ClimacusGradu 19 : Vigi- Et ffirsus in Begula cap. 5 : In oratorio nemo aliquid
lans oculus expial mentem, immodicussomnus oblun- agat, ttisi id ad quod facltim esl: unde el nomen ac-
dit, et excmcatanimam. Pervigil monachus (ornicatio- cepil. Ubi Hugo a S. Viclorc scite annotavit quod
nis inimicus; tomniculosusvero contubernalisejus est. Dominus universoruni, non solum de pe.rsonisreti-
Vigiliwincendium libidinis frangunl , atque a somniis nuit sibi aliquosad ministrandum , ut ministros Ec-
Uberant. Suffusus lacrymis ocutus, tenerumque cor ad clcsiae;sed et de rebus decimas ad ministrorum sus-
sui custodiamereclum cogilationescautissime observat, tentalionem : de tempnribus dies solenines; et de
cibos fornacis in morem consumit, pnssionesedomal, locis aliqua sibi specialiler appropriavit, ad servien-
tinguam restringit, et reprimil, fugalque phanlasmata. dum sibi; inter quae est oratorium, id est, locus
Vigitans monachus piscatur cogitaliones, easque per oraiioni dedicaius. D. Augusiinura secutus B. Bene-
tranquillitalem noctis facillime et considerare, e( ca- diclus cap. 52 Reguloe: Oratorium , inquit, hoc sit
pere potest. Dei amator monachut, tnox ut sonus tubw quod dicitur; nec quidquam ibi aliud geratur (id est,
increpuerit, ad oralionem vacant, twtus et hilaris di- agattir, vel fiat) aul cqndatur (id esl, reponatur, vel
cit: Euge, euge! Negligens vero : Vw mihi, va>mihi '. consliluatur) ait Turrecrematus. In oratorio enim
Divitias agricolm ex area et lorculari colligunl; tno- non modo nihil agendum est, nisi ad quod faclum
nachi vero tuas opes , et scientiam, vespertinismaxi- r est: scd etiam nihil reponendum adcustodiam, nisi
me, nocturnisque orationibus, et animi exerciiqtioni- quod ad divin.um cultum pertineat. Secundo notan-
bus congregant. Finita die rendilor, monachus vero dum hujusmodi locum, quo fideles ad orandum, et
psalmodia finila, residens computat lucrum.videre
HaecSS. sacrificandnm convenire solent, variis ac diversis
Patres; et plura apud Joan. Durantum cM lum apud Graecos,tum apud L»tin<>siioininibus esse
(Ub. III c. 4). Vide eiiaui inferius notata ad cap 8. appellatum : e quibus tamen ha-c usitatiora , et ce-
• Qnam nunc Primam^seu officium Primae voca- lehriora noscuntur: ecclesfa, oralorium, domus Dei,
mns, ut distin^uaiur a Laudibus, quia prima hora et Dominicum, basilica, templum, sanciuariiitn. Dc
diei artilicialis, sive postsohs ortum celebrari debei, nomine ecclesiae Walfridus Strabus lib. de Rebus
ut indicat hymnus: Jam lucis orto sidere, id est sole: Eecles. cap. tj : Ecclesia, inquit, Grwcumnomenest,
itemque collecia Deus, qui ad princtpiuinhujus diei el inlerpretalur convocatio, vel conventus, cuin s>tvel
nos pervenire fecisli, e.lc. Quae qiiidein Pruna, cum generalis sanctorum unilas in unafide, ei dileciione
ex seiitentia Pairum ad reliqnas hmas, siveborarias conjuncta : unde una , e( calholica dicitur Ecclesia :
preces Cassiaui saeculo addiia 1'uis.sei,ut superius vel singulorum societassancta locorum: unde el tnultm
dieium est, niliilominns lamen siaiuerunl illi no- dicuntur Ecclesim.Tamen eliam ipsa domus, in qua
cturno oflicio nihil omniuo detrahendum; sed eum- ad divina vel discenda, vel celebranda convenil multi-
dem psalmorum numerum, el ordinem esse retinen- tudo fidelium, ecclesia vocalur. Horum exempla Apo-
dmn. Et hoc est, quod hic dicitur, eodem ordine slolus insinuat, dicens: Ul exltiberetsibi gloriosam
Missam (i. e, Ofllciuin) in noclurnis conventibusper- etclesiam, non habenlem maculam neque rugam
petuo celebralam. -. (Ephes. v). Et, Sicut in omnibus eccledis tanciorum
b Psalmos hicvocat hymnos, utex verbis conse- " doceo(Ibid.). Et, Mulieresin ecclesialaceant (Ibid).
qiieutibiis liquet, nec incongrue. Nam Psallcrium Et mulla his similia. Unusquisqueeliam electorumdo-
apud Hebracos liber Hymuurura inscribiiur. Sed mus et templum Dei dicilur, sicut Aposiolus etsuo,
Dionysius verlit Psalmos pro faciliore iniellectu; et prophetico confirmutexemplo: Templum, inquiens,
quaudoquidem usilalo more loquendi Hymiii Eccle- Dei sanctum esl, quod estis vos, sicut dicit Dominus:
siastici a Psalrais Davidicis distinguantur, ut uotum quia inhabitabo, et inatnbulabo in vobis: Et retiqua.
est. El Petrus : Vos tamquam lapides viisi, superwdifica-
c Primae apud ipsos recens inslitulae, ut superius mini domus spiritales, elc. iSicu(gergo ecctesiain ec-
annotatum. clesia, sic mullm domus, et leinpla in domo Dei, el
d Orutorii oblivio merito nobis objiciatur, si illud temploconveniunt. Haccille. Porro ecclesiaea Graecis
sileutio praeiereamus. Proinde nntauda in primis saepe vocantur iw.rnpia, et a Latinis oraioria, utsu-
SS. Patrum elogia, quibus oratorii usum , institu- peiius ex D. Angusiino et Benedicio visum es.t. Sed
lionemque exponunt, et comuiendant. D. Augusti- et Eusebius lib. u Hislor. cap. 16 ex Philone dicit
157 i DE COENOBIORUM INSTIT. LIB. III. — DE DHRNIS ORATIONIBUS. 158
melipsura admiscere psallentibus: sed congregatio-,A.egredientibuscunciis, submissabinterram poeniten-
nis a missam, stanspro foribus, praestolaiur, donec lia, negligentiaesuae vel tarditatis impetret veniam,
ALARDI GAZJEI COMMENTARIUS.
fn singulis locis primorum monachorum apud nedicto; nec minus provida ratione. Sic enim de
Alexandriam degentium fuisse sacras aedeborationi poena hujusmodi negligentium, et tarde occurren-
consecralas : Est, inquit, in quoquefere agro mdes , lium ad opus Dei, seti officiumdivinum, statuit: Si
quw appellatur o-Efjivsfov, id est, auguslum templum, quis ad noclurnas Vigilias post Gloriam psalmi no-
vel piovao-Tripiov, .quodLaline locus sotitarius, separa- nagesimiquarti (quem propter hoc omnino prolrahen-
tusque dici polest, in quo illi ab aliis separati, sejunc- do, et morosevolumusdici) occurrerit; non stct in or-
tiquepiw vilm. et propler virtulem attgustmmtjsleria dine suo in choro; sed ultimus omttium, slet, aui in
obeunt, etc. Tertullianus, in Apologetico,cap. 59, loco, quem lalibus negligentibus seorstm constituerit
scribit in Ecclesiam conveniri primo ad orationem, abbas, ul videatur ab ipso, velab omnibus usque dum
secundo ad lectionem, tertio ad exhortationem. Ori- compleloopere Dei pubticasatisfaclione pmniteal(Cap.
genes Homil.2 in Exodum, Ecclesias Chrisiianorum 45 Regulm). Et ne videretur S. Pater absque*raiione
domos orationis vocat, secundura quod a Domino praeter morem antiquorum ita statuisse, subdit :
dictura est, MaiCb.xxi et Lucaexix : Domusmeado- Ideo atilem eos in ultimo, aul seorsum judicavimus
musorationis vocabitur.Inierdum etiam Dominicum debere stare; ul visi ab omnibus vel ipsa verecundia
appeliaiur, GraeceKupiar.ov. Ita in concilio Laodiceno sua emendenlur. Natn si foris Oratoriutn remaneant,
Cap. 28, oOSsf 7«£ ayaTtas ev -rofj xopiav.oi;iroisfv. erit forte talis, qui se aut recollocet(sup. in lecto),
Quo eliam sensu D. Cyprianus lib. de opere et aut dormial, aul certe sedeal foris, vel fabulis vacet :
eleemos., In Dominicum,inquit, sinesacrificiovenis? ne detur occasio maligno : sed ingrediatur intro : ut
Et apud Rufinum hist. lib. i cap. 2 : Tunc senior : T>nec totum perdat, el de reliquo emendeiur(Videetiam
Si hmc,inquit, ila essecredis, surge, et sequere me ad Regutam S. Pachomii art. 2). De horis vero diurnis
Dominicum. Hujus porro nomenclaturae Eusebius in mox subjicit : Diurnis aulem horis qui ad opus Dei
oratione de laudibus Constantini hanc affert causam: posl versumet Gloriam primi Psalmi, qui posl versum
JEdes sacras, el lempla uni oneniumDeo atque uni- dicitur (i. e. post linem prirai psaltni), occurrerit,
versarumrerttm Dominodicanda, consecrandaquecu- lege,quam supra diximus, ttltimoslet loco, nec prwsu-
ravil : unde eliam templa, qum eranl ei consecrala, mat sociari clwropsaltenlium,usquead satisfactionem:
Domini nomen oblinuerunt; quod nomennon ex lio- nisi forie abbas licentiam dederit permissionesua. Ila
minibus, sed ex ipso omnium Dominoillis fuit impo- tamen ut satisfaciat reus ex hoc. Sic D. Benedictus,
titum; et propterea Dominica sunt appellata. Haec Cassiani, seu veterum monachorum instiluiuni,
Eusebius. Et eadem fere Walfridus ubi supra ca- quoad hanc parlem imiiatus (Vide hic declaralionem
pile 7. Sumitur tamen alias Dominicum pro ipso congregal. Cassinen.el conc.il.Basil. sess. 21, § 2, et
Missaesacrificio : unde illud frequens in Actis SS. Aquisgran. c. 151). Quod autem dicit : Ila tamen ut
Martyrum : Dominicumcelebrare, quod idem est, ac satisfacial reus : Exponit Smaragdus abbas sic eum
Missasagere (Vide Baro. to. II Annal. et in noiis ad per licentiam abbatis in choro recipi, ut post aciiim
Martyrfil.). Dicitur praeterea eiiam basilica : unde et cursum (i. e. officium peractnm) satisfaciat adhuc
verba illa concilii Laodiceni Latine sic referunlur reus pro negligenliaa se commissa, donec ab abbale
apud Gratianum : Non oportel in basilicisseu ecclesiis recipiat veniam, et eum remissio plena subsequatur,
Agapenfacere(Dist. 42 c. Non oportet). Et D. Hiero- acbpacifica. Sic ipse. '
nymus iu epitaphio Marcella; : Aposiolorum et mar- Id est, toto corpore in signum pcenitentiaehumi
lyrum omniumbasilicassecrelis celebrabat orationibus. C prostrato, nec ante missionem abbatis, et veniam
Unde vero id nomen deductura sit hasilicae, Isidorus impetratam erigendo. Sic lib. n cap. 16 : Si quis pro
Hb. xv Etymol. c. 4 ita hahet: Basilicm, inquit, admisso quolibel delicto fuerit ab oratione suspensus,
primo vocabanlur regum habitacula. Unde et nomen nullus cumeo prorsus orandi habet licenliam, antequam
habent.Nam pao-ileu;rex; et basilicm,regim habita- submissain lerram pwnitenlia, reconciliatio ejus, et
liones. Nunc autem ideo divina templa basilicwnomi- admissa venia cvram fralribus cunclis, publice fuerit
nanlur; quia ibi Regi omniumDeo cullus, et sacrificia ab abbate concessa. Et rursus lib. iv cap. 16 : Si
, offerunlur (Vide Baron. in nolis ad Martyrolog. 5 quis gillonem ficlilemcasu aliquo fregerit, non aliter
Auijus(.,et Durantum lib. i de Rilib. Eccles. cap. 1). negligentiamsuam , Kquampublica diluet pwnilentia;
Similia habent Amalariuslib. m de Offic. cap. 2, et cunctisque in synaxi frairibus congregatis, tamdiu
Walfridus cap. 6. Porro de templi appellatione haec proslratus in terram veniam postulubil, donec ora-
itidem Isidorus : Templi nomengeneraleest. Pro locis lionum consummelur solemnitas, impetralurus eam,
enim quibuscumquemagnisantiqui templadicebant.Et cum jussus fuerit abbatisjudicio de solo surgere. Cu-
templa dicta quasi lecta ampla. Sed el locus designa- jus instiiutionis imitator D. Beuedictus iluplicem
tus ad Orienlema contemplationetemplum dicebatur. bujusmodi prostrationem instituit, alteram pro cul-
Haecille. Nequaquam vero a majoribus delubrum, pis gravioribus, alteram pro levioribus (Cap. 44 lie-
vel fanum sacer locus diclus est; licet his vocibus gulw). De priori his verbis : Qui pro gravioribus
receiuiores nonnulli certe quidem improprie, ne di- culpis ab Oralorio, e( mensa excommunicalur, hora
cam improbe, usi sunt, quippe quaemagis genlilium qua opus Dei in Oralorio percelebratur, anle fores
teraplis conveniant : nam et Patres nostros ab iis jj Oratorii proslralus jaceat nihil dicens, nisi tantum,.
abstinuisse ceriissimum est. Ita Baronius. Postremo posito in terra capile prostratus, pronus omnium
. denique etiam saucluariurn idern locus appellatur, de Oralorio exeuntium pedibus, el hoc tatndiu fa-
aul quia ibi sacra conlinentur, puia Reliquim sancto- cial usque dum abbas indicaverit satisfaclum esse.
rum; aul quia ibi tacramenla danlur, quibus homo Qid dum jussus ab abbate veneril, provolval se ipsius
sanctificalur,ait Turrecrematus (In cap. 52 Regulm): abbatis pedibus; deinde omnium fratrum vesligiis
qui et raultis rationibus ostendit quanto in honore ut orent pro eo (Vide his Smaragdum). Et quae se-
et reverentia babendus sit oratorii locus. Verum haec quuntur. Ubi notat Turrecremaliisquaiuorpartescon-
devariis oratorii appellationibus ex occasione dicta tineri ac praescribi in hac lorma saiisfactionis pro
sufficiant. culpis. Prima , inquit, est proslratio
H Mi^sam, id est, dimissionem fralrura peraciO gravioribusante fores oratorii ad pedes abbatis, el Irairum
officio.Sic et sanctiis Fructuosus apud Smaragdum,: exeuntium. Secunda, provolulio pedibus abbatis, et
Ad eraiiones diurnas , qui ad priinum Psalmum non fratrum vestigiis , cum petitione oraiionum , et hoc
occutrerit, introire in oralorium cum cmierisnon au- cum vonatur ad capitulum. Tertia est receplio, sive
deat, sed pxnitentim delegabilur (In cap. 45 Reg.). statio illiiis in loco huijjili deputaio in oratorio* cum
Porroaliter quoad nooiuvnas horas visum estD. Be- absiinerilia ab iHqueptiuuepsalujoruni, leclionmn,
PATROIUXLIX, 5
439 JOANNIS CASSIANI 140
sciens nequaquam se posse desidiae sute noxam ali- A praestitutam dilationis horam vel modicum tarda-
ter expiare; sed ne in ea quidem, quae post tres ho- verit. ;
ras ertt secutura solemniias, admittendum, nisi pro
CAPUT VIII. i
negligeniia praesenti confestim vera humilitate sub- i
nixius satisfacere fesiinaverit. In nocturnis vero Vigiliw, qum a vespera illucescente sabbatocelebran-
convenliculis usque ad secuudum psalmum prcebe- iur, quem temporis modum teneant, vel quo ordine
tur tardantt dilatio, ila dumtaxat, ut antequam fi- celebrentur.
riito eodem psalmo fratres in oratione procumbant, Sane a vigilias quaesingulis hebdomadibusab ves-
semelipsum congregationi inserere atque admiscere pera illucescente sabbato celebrantur, idcirco se-
fesiinet; eidem proculdubio increpationi ac poeni- niores hiemali tempore, quo noctes sunt longiores,
tentiae, quam praediximus, subjiciendus, si ultra c usque ad quarlum gallorum cantum per monaste-
'i ALARDl GAZ^EI COMMENTARIUS.
responsoriorum. Qtiarta est prostratio in tcrrara in repugnant. Nonnulli morlis meditationese exercent,
fine horarum , sivc operis divini, usque duni abbas ex hujusmodi consideralionecompunctionemsibi acqui-
eum absolvat ab hac satislactioue. Forma aulem sa- rere sludenles. Ex his omnibus primi illi, el postremi
tisfactiouis pro Ievibusculpis ita praescribilur, eodent B diurr.is excubiis insislunt, secundi rero monasticmvitm
Turrecremato commentante, et explicante : Qui pro propiores sunt; terlii vero inferiorem ambnlant viam.
levibusculpis excommunicaniur(id est, sequeslranlur) Verum ex devotioneet vifjule offerenliumDeus tnunera
tantum a mensa, in oralorio satisfaciant: siculi ex suscipit, et msiimat. Haec ille de monachis sui tem-
parte dictum esi in priori lorma, videlicet ut tales, poris (Grad. 10).
permanentes lamen in locosuo in oraiorio, nec psal- b Sabhato illucescente, id est, inchoante a ves-
mum, nec antiphonam debeant imponere, nec lec- pera, vel paraphrastice, ut Dionysius, innocie feriara
tiones recitare. ltem in fine horarum projicere se sextam sequente : nam sabbati observatio apud He-
debeant in terram, sicut superius est ordinatum, et braeos a vespera incipiebat, boc esl, decidente sole,
usque ad jussionem abbatis hoc faciant, i. e. impleant et in vesperam desinebai. Est autem hic observan-
conlinue, usque dum abbas benedicat, signum , vel dum apud iilos mohachos tam noctis, quam diei sab-
verbum benedictionis dando. lia Turrecrematus Re- batini peculiarera, etab aliis diversam fuisse caere-
gulam exponens. moniam , et observationem (Levit. xxm). Nara
a Vigiliae hic et passim vocantur nocturnae preces, vigilias noclurnas multo longiores et solemuiores
et conveiitus, in quibus illi, et alii monachi illorum habebani; ita ut lotam fere noctem insomnem, et
exemplo de nocte tiervigilare, et lamquam milites pervigilem ducerent, partim privatis orationibus ,
spiritales , seu custodes supra muros Ilierusalem partim officiis nocturnis, et canonicis vacautes :
constituti excubare soleut. Hinc D. Hieronymus in duabus tantum, horis sub finem noctis ad breveru
cap. IV Daoiel. enarrans illa verba : Et ecce, vigil, somnum, el quietem captaudam sibi concessis, usque
et sanctus de cwlodescendit. Pro vigili, inquit, Theo- r dum auroraadventanteadMaiulinospsalraos, id est,
dotio ipsum Chaldaicutn verbum posuil Hir, quod laudes M.itulinas vocarentur. Cujus rationera reddit
per tres lilleras Ain, Jod, el Res scribilur. Significat Aucior cap. 9. Diem vero sabbati festum agebant
auiem angelos, quod semper vigilent, et ad Dei impe- more Orienlalis Ecciesije, nec eo die jejunabant, ut
rium sinl parati. Unde et nos crebris penwctalionibus aliis diebus, ut infra latius ostendelur (Cap. 5 et 6).
imitamur angelorum officia. Idem epist. 5.5, ad Ripa- c Simpliciter dixit superius : Ante gallorum can-
rium : Quoddicis Vigilanlium vigitias exsecrari, facil lum. Et post gallorum canium. Hic addilo numero :
hoc contra vocabulttmsuum, ut velil dormire Vigilan- Usque ad quarlum gallorum canlum. Cujus occasione
tius, et non audit Salvutorem dicentem: Sic? non aliquid dicendum videtur degalli canlu, seu gallici-
poluislis una hora vigilare tnecuin? Vigilate, et orale, nio, ejusque ratione, et significatione, tamex pro-
ne inlretis in tenlalionem. Spiritus promptus est ; sed fanis, quam ex sacris auctoribus, quod non solum
caro infirma (Malth. xxiv). Et in alio loco prophela ad hujus cap., sed et plurium Scriplurae sacrae loco-
decantat : Media nocle surgebam ttt confiterer super rum intelligenliam conducat. lgitur Plinius Iib. x
judicia tua, Domine (1'sul. cxvui). Dominum quoque cap. 21 : Proxime, inquit (scilicet post pavones.) ,
in Evangetio pernoclasse legimus (Luc. vi); et apo- gloriam sentiunt et hi vigiiesnocturni, quos excilandis
stolos clausos carcere tota nocte vigilasse, ut Ulis psal- in opera morialibus, somnoquerumpendonatura genuit.
lenlibus terra quaieretur , custos carceris crederet, Norunt sidera, et ternas dislinguunl horas interdiu
magislratus el civitas lerrerenlur (Act. xvi). Loquiiur cantu. Cum sole eunt cubitum, quarlaque castrensi
Paulus : Oralioni insistiie vigilanles inea(Coloss. iy). vigilia, ad curas, laboremque revocanl. Nec solis
Et in alio loco: In vigiliis frequenler (II Cor. xi). ortum incaulis paliuniur obrepere, diemquevementem
Dormial ilaque Vigilanlius,et abexlerminaloreMqypli. D nuntiant canlu; ipsum vero cantum plausu laterum.
cum jEqypiiis dormiens suffocetur. H;t-c D. Hieruny- Sic ille. Cicero lib. n de Divinalione : Democritus
mus Scripturarum et exeniploruiii locupletissimus. quidemoptimis verbis explicat cur ante lucem galli
Pfaeclare iiidem Joannes Climacus nuper citalus de canant: Depulso enim de pectore, el in otnne corpus
monachorum vigiliis, et nncturnis exerciliis disse- diviso,el modificalocibocantus edere quiete satiatos :
'rens in hunc modum : l\rrenis quidem, ac mortalibus qui quidem sitenlio noctis ( ut ait Ennius ) favenl fau'
regibus qui astant, alii expediti, ac nudi fere sunl; alii cibus; rursus cantu, plausuquepremunt alas. Suidas
fasces, alii clypeos, alii gladios lenent. Est auiem v. euywvefv[Al. EutpiivJi]: Quis, inqutt, vocalissimw
ingens, alque incoittparabilis primorum ad sequenles avi inira mdespersuasit, ulnoclurnas horas nutneraret?
differenlia. Quippe alii proprie cognali regis esse, D. Basilius hoiuil. 8 in Hexameron : Ad opera confi-
atque familiaTissimisolent : hi vero servi, et minislri : cienda le (amiliaris ac dqmestica excitet ales , acuta
et isla quidLinila se habent. Age vero,jam nos quoque, indamilans voce , cantuque suo solem adhuc longe
quonam modo in vesperlinis, diurnisque conventibus aduenientemprmdicens, cumqueviatoribus mane evigi-
et orulionibusDeo, et regi nostro assistimus, solerlius lans, el ad suos tabores, alque messemagricolas edti-
inspiciamus. Quidam enim in vespertinis pernoctatio- cens mdibus. Verum elegantissime hanc galli galli-
nibus expedilissimia cura mundi, puras ad orationem nacei proprielatem praedicat D. Ambrosius hymno
extendunl manus. Alii cum psalmorum modulatione Matutinali, sive qui ad laudes Matulinas diei domi-
assistunt. Alii lectioni magis incumbunl. Quidam per nicae cani solet (cujus ipse auclor teste etiam D.
Ot>usmanuum ex infirmilate viriliter adversus somnttm Augustino lib. i Retracla. cap. 21), in quo multi-
141 l)E COENOBIORUMINSTIT. LIB. III. — DE DIUBNIS ORATIONIBUS. i&
ria moderanlur, ut post excubias toiius noctis re- A nequaquam per tolum diei spatiurn soiiirii iorpore
liquis duabus ferme boris reficienles corpora sua marcescant, requie brevis hujus tempriris pro totiiis
ALARDI GAZJSI COMMENTARIUS.
plex utililas, et commoditas , quae ab ipso gallici- Petra (id est Petrus apostolus ), culpam suam diluit,
nio, seu galli cantu hominibus provenire solet, hisce quam priusquam gallus carilarel, ter negando con-
versibus describitur: traxerat. lstius canlu spes omnibus redil, wgris levatur
Praecodiei jam sonat incommodum, minuilur dolor vulnerum, febrium fla-
Noeiis profundae pervigil, graniia mitigalur, reverlitur fides lapsis , Jesus litu-
Nocturnalux viantibus, banles respicit, erranles corrigit. Denique respexit
A noele noctemsegregans. Petrum ( Luc. xxn ), et slalim error abscessii: pulsa
Hoc excilalusIucjfer, est negaiio, secuta confessio.Hucusque S. Ambrosius.
Solvitpolumcaligiue : Ex quibus omnibus haud obscure colligitur, cur hic
Hoc omniserrormiichorus quartum dixerit auctor gallorum canlum , et quis
Viamnoceudideserit. ; sit quartus gallorum cantus, nempe nocturnus : de
Hocnautavires colligit, boc euim agitur, non de diurno. Sic enim dictunt
Poutique milescuntfreta. existimo allusione, et respectu quodam ad vcterem
Hoc ipsapetra Ecelesise
Canenle culpamdiluit. consuetudincm, qua cujusque nociis spatium , hoc
Surgamusergo slrenue : est, duodecim horse in quatuor vigilias olim dividi
Gallusjacentes excitat, solitae : quarum prima incipiebat ab occasu solis, et
Et somnolentosincrepat, terminabatur in horam tertiarn noctis : seciinfla ab
Gallusnegani.esarguit. hora tertia ad sextam usque : tertia a sexta in no-
Gallocanenle spes redit: nam : quarta, qnae proprie dicebatur matutina a
jEgris salusrefunditur : g nona
Mucrolatronis conditur, usque ad solis orluin, sive in fine aurorae, quae
Lapsisiidesrevertitur. erat hora noctis duodecima, et postrema (Hieronym.
epist. 139, et in Psal. LXXXIX.Augustin iu cap. v
Ubi singuli pene versus singulas continent ulilitates Numer. Vide eliam Durantum de rilib. Eccl. I. iu cap.
gallicinii. (1°), Praeco enim diei gallus dicilur, Has quatuor noctis partes, sive vigilias Chiistus
sui cantus diem 5).
quoniam praeconio propinquum aliis nominibus Matt. xni: Nescitis enim
nuulial: quemadmodumet Aurel.Prudentius Ambro- quando Dominusdesignavit. veniet: sero, an media nocte, an galli
siuni irnitaius suo iiidem hymno ad galli cantum canlu, an tnane. Quod auiem hoc loco dicit: Media
expressit (Feriu 3 ad laudes ): nocte, anyalli cantu. Lucae xu dixit : Si venerit ih
Alesdiei nuntius secunda vigilia, et si in tertia venerit. Itaque secunda
Lucempropinquampraeciuit. vigilia idem ac, inedia nocle. Et tertia vigilia, idem ac
cantu. Et quod hic dicit mane, tlixii Marcus cap.
2° Galfus etiam noctisprofundw pervigil: quoniam gutli vi, quartam vigiliam noclis, qui quarlus hic dicitur
nocie inlempesta , cuin caeteras animantes sopor . galloruin canius. Nempe quia gallorum mos cst cer-
altus habet, vigilexcubat, ut cerlis, ac statis horis tis horarum spatiis , et inlervallis nocturnis , quasi
canlum edat. Uude de ipso Virgilius (^Eneid. iv): cerlis, et slatis excubiis, seu vigiliis cantum edere ;
Excubitorquediem cantu praedixeratales ideo quatuor gailorum cantus ad quatuor vigilias
accommodasse videtur aucior, et qnartum gallorum
El de eodem Ovidius ( Metamorplws.) : cantiim nominasse, qui quartoa vigiliae, uttertiutn,
Nonvigil alesibi cristaticaniibusoris C qui teriiae respondet, et sic deinceps. Et sane in
Evocalauroram. praedictis versibus D. Ambrosii facile est animadver-
5° ldem quoque noclurna lux vianiibus, seu viato- tere quaedam ad primurn, aut secundum , quaedam
ribus, quantum ad munus, et officium, quoniam ad tertium, pleraquc vero ad quartum, et postremum
noctu iter agentibus nocturnas significat horas; gallorum cantum, quem die illucescente emittunt,
perinde atque interdiu viatoribus lux solis eas insi- referri : de quo etiam in hoc cap. et praecedentibus
nuat, temporisque cursum denuntiat (Vide Coclmum agitur : cum hoc tempus matmini officii, i. e. Lau-
in exposit.hujus hymni). Denique idem diei praeco dum , esse designetur : de quo ilidem Prudenlius
a nocte noctem segregare memoralur, quoniam prio- hymiium inscripsit : Ad gatlicantum. Porro Scriptura
rem noctis partem a posieriore, suo cantu dirimit, sacra non nisi duplex , sive geminiim commemorat
ac separat, per inditam iili a divina providentia gallicinium, sive gallicanlum : primum pust sextam
notam quamdam, et signaculum discrelionis, et horam noctis, i. e. circa mediam noctem, et teriiam
inlelligentise qua ordinatissime iisdem noctis tempo- vigiliam : secundum pust horam decirnam, vel unde-
ribus in cantum erumpit, quasi noctis discretor, ac cimam, hoc est, in quarta vigilia (Malth. xxvi).
mediator: Quare non immerito sciscitatur de eo De quo eliara intelligitur illud Tobiae vni : Et fac-
Dominus apud B. Job : Quis dedit gallo inielligeritiam tum est circa pullorum cantum, accersiri jussit
( Job. xxxvin ) VUbi vener. Beda : Gallo , inquit, Raguelservossuos, elc., quod postmodum exporritur:
gallinaceo Deus hujusmodi sensum dedit, ut emenso Antequam illucescat dies. Et priusquam itlucesceret.
noclis tempore,quasiproximw ItCcismemor , eamdem Hinc Jansenius, in Coucordia Evangelica (Cap. 133)
mundo canens annuntiet reverlentem.Porro reliquos D explicans quomodo intelligendum sit, quod Matthaeus
versus supra recilatos idem ipse Ambrosius lib. v cap. xxvi, Lucas cap. xxn, et Joannes c-ip. xiit
Hexameron. cap. 24 soluta oratione quasi para- narrant Pelro a Domino dictum fuisse : Antequam
phrastice ila exponit, ut alio non sit opus inler- galhts cantet, ter me negabis. Marcus vero scribit:
' prete : Est, inquit, galli cantm suavis in noclibus: nec Priusquam gallus vocembis dederit, ter mees negalurus
solum suavis, sed eliam ulilis, qui quasi bonus cohabi- (Marc.xw). Dicendum, inquit, tres evangelistas
lalor, et dormientem excilal, et solliciium admonet, et de illo loqui cantu galli, qui ab bominibus maxime
viantemsolalur, processumnoctis canora significatione solet observari, a quo scilicet ultima noctis pars ,
proteslans. Hoc canenle latro suas relinquil insidias ; quaequarta olim dicebatur vigilia , dicilur gallici-
hoc ipselucifer ( id est, stella matutina ) excitatus niinn. Duabus enim potissimum vicibus galli in nocte
oritur, cmluinque illutninal: hoc canenle mmstitiam catiere consueveruut: semel non diu post mediura
trepidus naula deponit , omnisque crebro vespertinis '•'.noctis ; et secundo cum jam adbuc duae, aut tres ,
flalibus excilata lempestas , et procetla mitescit: hoc vel circiter noctis horae supersunt: quando in eantu
canenledevolusexsilit ad precandum, legendi quoque perseverant usque ad tempus, quod conticinium
munus inslaurat; hoc poslremo canenle, ipsa Ecclesim dicitur, a quo secundo cantu quarla noctis vigili-a ,
r
!45 ..,: a'<(.:••'..''.A , •- JOANNIS CASSIANI -- ..„ IU
noctis refectione cotitenti. Quod iios quoque omni A verius dixerim, noti supel-flua, sed itecessaria vo-
observatione custodire convenit, ut scilicet contenti luerit amputare. Propler quod majore fenore necesse
somno qui nobis post vigiliarum Missam usque ad est vigilias compensari, si fuerint usque ad lucem
lucis indulgelur adventum, id est, usque ad matuti- inconsiderataatqueirratiohabili nimietate protractae.
nos psalmos , totum deinceps diem in opere ac Ideoque eas a tripartitis distinguunt olficiis, ut la-
necessariis ducamus officiis; ne somnum, quem bor hac diversitate divisus deleclatione quadant de-
nocti subtraximus, resumere per diera vigiliarum feclionem corporis relevet. Nam cum stantes ahti-
Iassitudine et inanitate compulsi, non tam requiem phonas tres concinuerunt, humi post haec vel sedi-
corpori subtraxisse, quam quietis tempus et refec- libus humillimis insidentfes, tres psalmosuno modu-
tionem nocturnam commutasse videamur. Nullate- lante respondent, qui tainen singuli a singulis fra-
nus enim poterit fragilis caro ita lotius noctis quiele tribus vicisstm succedeniibus sibi praebentur, atque
fraudari, ut per consequentem diern sine dormi- his sub eadem quiele residentibus ternas adjiciunt
tatione mentis animique torpore inconcussam pos- lecliones. Itaque fit ut corporeum rainuentes labo-
sit servare vigilaniiam. Quae impedietur ex hoc po- rem, Vigilias suas majore intenlioue mentis exer-
tius, quam juvabitur; nisi post vigiliarum Missam ceant.
somni quantulumcumque gustaverit. Et idcirco sal- B CAPUT IX.
tem unius horae sopor, quemadmodum diximus, ante Quare illucescentedie sabbqli Vigiliw siatutm sint, et
lucis adventum si fuerit impartitus, lucrabimur om- quare per omnem Orientem, absoluliojejunii in die
sabbati prmsumatur.
nes vigiliarum horas, quas tota nocte in oratione
consumpsimus, imparlientes naturae quod suum est, Quas a tempore praedicalionisapostolicae, quo reli-
nec habentes necessitatera resumendi per diem quod gio ac fides Christiana furidata est, b per universum
nocti sublraximus. Totura enim carni huic procul- Orientem idcirco statutura est illueescente sabbato
dubio reddet, quisquis ei non rationabiliter partem debere celebrari, quod Dnmino et Salvatore nostro
subtrahere, sed totum tenlaverit denegare, et, ut sexla* sabbati crucifixo, discipuli adbuc recenti ejus
ALARDI GAZM COMMENTARIUS.
dicitur gallicinium. Marcus ergo rei in Pelro gestae, chorum, qui duodecim psalmos cum cseteris partibus
ut a Petro audierat , accuratam perscribens histo- in quotidianis Vigiliis babebanl, ut suo loco visum
riam, utriusque cantus galli meminit: reliqui vero est; consequens esse videtur autantiphonas, et lec-
tres evangelistae poslerioris tantum cantus galli me- tionesillas fuisse admodum prolixas, aut lenie admo->
miiierunt, ut qui sit praecipuus, et a quo pars noctis dum , graviter, et tractim fuisse decantatas ; aui
dicatur gallicinium. Sic ille. Nulla ergo discrepanlia, residuum noctis spatium aliis privatis orationibus ,
sfedsumma concordia, et consensio inter Evange- G et meditationibus fuisse intpensum : cum unam, aul
listas quoad galli cantum. Nam et ante auroram, alteram tantummodo horam post totius noctis excu
quod lempus proprie gallicinium appellatur , Pelrus bias, ut ait Auctor, sibji reservarent ad corpori.»
ter Christum negavit; ut Mauhaeus,Lucas, et Joan- refocillationem, et quietfera, ut dictum est, ne vel
nes scribunt: et quod idem est, antequam gallus bis nimia lassitudine, et pervigilio delicerent; vel somno
cantaret, semel ad mediam noctem, iterura ante inlerdiu b gravarentur.
auroram, ter Petrus negavit, ut Marcus scribit Id esi, per universas Orientis Ecclesias, ut
(Vide Maldona. in cap. xxvi Matlh.).xxiEtEsaiaescri-
hoc modo paulo post exponit. Faela enim divisione Komani
inlelligendus D. Hieronynrus in cap. imperii, duobus videlicet imperatoribus in partes
bens : Aposloius Petrus anlequam gallus cantaret, succedentibus, Ecclesia Occidentalis dicia est, quae
scilicet secundo cantu, ter Dontinum negavil: quod imperio Occidentali continebatur ; Orientalis vero,
media nox intelligitur. Postquam autem nox prmcessit, quae Orientali. Illa Italiam, Germaniani, Galliam,
et cwpit dies appropinquare , superatis medim noctis Africam complectebatur. Unde et Romana, et La-
tenebris, et gallo lucis nuntio resonante, flevitamare, tina, sive Lalinorum E-cclesiadicta est. Haec Hlyri-
etintellexil peccatumsuum, et eo tempore dicere potuit: cum, Syriara, ^Egyptum, Graeciam, aliasque regio-
Ad vesperatn demorabilurfletus, et ad matutinum Imti- nes versus orientem solem sitas. Caeterum ista Ec-
tia ( Psal. xxix). Sed hactenus degallicinio, et galli clesiarum distinctio non ex situ orbrs, secundum
cantu pro hujus loci occasione satis dictum. exactam cosmographorum descriptionem facta est,
a Nempe trium antiphonarum (legendum enim sed pro ratione partiti Romani imperii, ut dicium
antiphonas lres, ut Dionysius et alii codices habent) j) est. Unde illiid accidit, ut interdum quae in meridie
et triuni psalmorum, ei trium leeiionum, ut paulo potius collocandaeessenl, inter Orientales reperian-
post exponit. Quo ex loco colligilur qualc officium tur annumeratae; et conlra Occidenlales item di-
nocturnum habuerint illi monachi, quove ritu , et >canlur, quae speciantadMeridiem, aut Seplentrio-
modo illud percgerint. Nam primo loco habebant nem; non alia quidem ratione, quam quod illae
tres anliphonas, hoc est suaves cantiones sibi a ma- Orientalis, hae Oecjdentalispartes essent imperii.
ioribus traditas, quas cum aliqua modulatione cane- Qua de re semel hic lectorem monitum volui; cum
bant stantes , et ereeti: ut solent apud nos invita- saepehujus distinctionis Auctor meminerit.
toria cura psalmo nonagesimo quarto decantari. c Id est, feria sexia. Nam apud Hebraeos sabba-
Deinde humi, vel sedilibus huniillitnis insidentes tum et pro lota hebdomada, et pro septimo liebdo-
tres psalmos uno inchoante, et praecinente. caeteri madis die accipitur : cumque lotam significat he-
succinebant: qui mos apud plerosque usitatus , ac bdomadam, primus dies hebdomade prima sab-
familiaris fuit, ul palet ex epistola D. Basilii 63. bali, secundus secunda sabbali, tertius lerlia sab-
Tertio demum ioco, Ternas, ait Cassianus, adjicie- baii, eodemque modo seqpienlesdies appellantur. D.
bant tectiones; cum apud JEgyptios inonachos unus Hieronymus in epistol. ad Hedibiam quaest. 4 : llna
tantunt psalmos decantaret, caeteris in silentio au- sabbati, inquit, Dominica intelligenda est : quia om-
scultantibus. Quodquidern officiumcum breve admo- nis hebdomadwin sabbathm, et in primam, et secun-
dum videalur comparatione officii aliorum myna- dam, et tertiam, et quartam, et quinlam, et texiam
145 DE COENOBIORUM INSTIT. LIB. III. — DE DIURNISORATIONIBUS. 146
passione perculsi, pervigiles tota iroete manserunt, A est, hebdomadi pariter et ogdoadi eamdem partem
nullatenus quietis sornnum oculis suis indulgenles. solemnitalisimpartire praecipimur, ita dicentis : Da
Quamobrem ex ilio tempore a buic nocti deputata partemhis septem,et quidemhis octo(Eccles.xr). e Non
vigiliarum solemnitas usque in hodiernum diem per enim ad communionemfestivitatis Judaicaeabsolutio
universum Orientem similiter observatur. Ideoque isla jejunii reputanda est, his praesertimqui ab omni
etb absolulio jejunii post vigiliarum laborem,c toti- Judaica supersiitione alieni monstrantur, sed ad re-
dem aposlolicis viris in die sabbati statuta, non im- fectionem quam diximus lassi corporis pertinere;
merito praesumiturper universas Orienlis Ecclesias, quod per totas anni seplimanas jugiter quinis diebus
secundum illam quoque Ecclesiastae sententiam, jejunans, nisi duobus saltem interpositis refocillatum
quaelicet habeat et alium mysticum sensum, tamen fuerit, facile lassescit, ac deficit.
ab hoc quoque non abhorret, quo d utrique diei, id
ALARDl GAZiEI COMMENTARIUS. >
sabbali dividitur: quam ethnici idolorum, et elemen- d Diem septimum, id est, sabbatum, bebdomadis,
torum nominibus appellant. Sic rursus Cassianus et diem octavum, id est, dorainicum, ogdoadis no-
lib. iv cap. 19 secundamsabbati dixit pro feria se- mine designal, alludens ad locum satis obscurum
cunda. Ecclesiastae, qui in vulgala editione sic habet: Da
a Nocti scilicet sabbatinae, seu, quae sabbati diem - pariem seplem, nec non el oclo, pro quo vertit Au-
antecedit. Ea enim nocie prolixius, et solemnius, ctor ex Septuaginta. Utrique ergo diei partera s\o-
quam aliis no.ctibus vigilabant, ac pernoctabant R Iemnitatis impertiebant Orientales : quia diem sab-
Orientales, praesertim monachi, ut dictum est, ob bati, et diem Dominicumpari propemodum cultu, et
rationem hic expressam. soleranitate observabant; non Judaica supersti-
b Hoc est, jejunium solvitur, et relaxatur, vel ut tione, ut Ebionitsehseretici; sed Christiano, et reli-
verbum verbo propius accedat, a jejunio absolvun- gioso sensu, et i-itu. Quod aulem ad mysticum sen-
lur fratres. Mirabiiur lector monachos illos non je- sum atlinet, quem eidem sentenliae attribuil auctor,
junasse ; sed omnino jejunium solvisse die sabbati, D. Hieronymus interpretatur, Dare parles septem,et
cum aliis quinis diebus ad vesperam usque jejuna- octo (Eccles. xi, Ezechiel. XL, PS. cxvni), utrique
rent, et eo die perinde ac feria sexta, jejunare, hoc credere Testamento (Adversus Luciferian. cap. 8).
cst, ab esu carniura abstinere Christiani soleant. Quod laiius explicans in commentario : In Ezechiele,
Verum scire debet hac in parie diversam Ecclesiae inquil, septem, et oclo gradus ad templi legunlur
Orientalis ab Occidentali fuisse senientiam, etcon- ascensum. Et posl elhicum illum psalmum, id est,
suetudinem. Nam Orientales et Graecisabbatis om- cenlesimum oclavum, et decimum, quinque graduum
nino non jejunabant; ue quidem in Quadragesima, psalmi sunt: per quos primumerudimur in lege, el se-
idque ex iraditione, et canone quodam aposlolico, ptenario nttmero explelo , postea pcr ogdoudem ad
quo jejunium sabbati prohibetur clericis sub depo- Evangelium scandimus. Prwcipitur ergo ul in ulrum-
silionis, laicis sub excommunicalionis pcena. Unde que Testamenium,tam velusscilicetquam novum pari
D..lgnatius scribens ad Philippenses : Si quis, in- vencrationecredamus.Judmi dedeiunt partem seplem,
quit, Dominicumdiem, vel sabbatumjejunarit, uno credenles sabbatum : sed non dederunt ocio, resurre-
excepto (neriipe Paschali) hic Christi inlerfector est G ctionemdiei Dominicmdeneguntes.E conlrariohmretici
(Vide Collat. 21 cap. 27). Cujus rei causam referunt Marcion el Manichwus, et omnes, qui veterem legem
scriptorCs in qucsdam haereticos, qui primis Eccle- rabido ore dilaniant, dant parlem octo, suscipienles
siae temporibus iri Oriente potissimum exorti sunt, Evangelium: sed eamdem seplenario numeronon tri-
quorum alii resurreciioneni Chrisli negabant, et in buunt, legem velerem respuentes. Nos iqilur utrique
contemplum resurreciionis, diem dorninicum, quo Inslrumenlo credamus. Non enim possumus dignos
Clirisiiani in ejus memoria gaudere solent, ipsi cori- cruciatus, dignamquepmnamjam nunc menie compre-
tra in moerore, et jejunio dueebant : alii vero dice- hendere, qum reporila esl Itis qui versaniur in terra,
bant Deum Hebraeorum mundi conditorem el legis Judwis, alque hmrelicis, e duobttsalterum deneganti-
auctorem malum esse, Christumque ad eum de- bus. Haec mystice et allegorice D. HieroBymus.
siruendum venisse : et idcirco diem sabbati, qui Alias etiam mysticas iiiterpretaliones tradit D. Gre-
Judaeis laelus erat, et sanctus ob quietem Dei ab gorius lib. xxxy Moral. cap. 7 ita scribens : Per se-
operibus, jejunabant, tristemque agebant, in contu- ptenarium numerum, hoc, quod seplemdiebus agitur,
meliam Creaioris, ut refert Epiphanius Haeres.41 prmsenstempusexpressit. Per oclonarium vero vilam
et 42. In borum itaque odium ac detesiationem perpeluant designuvil: quam sua nobisDominus resur-
Orientales orlhodoxi, sicuti die dominico, ita et rectione palefecit. Dominico scilicet die rcsurrexit,
sabbato illicitum, aut incongruum ducebant jeju- qui cum diem sepliinum. id est, sabbalum sequatur. a
nare; ne cum illis haereticis consenlire, aut eos condilioneoctavus invenilur, Bene aulem dicitur : Da
imitari viderentur. At vero in Ecclesia Latina et Oc- parles septem, nec non el oclo: quia ignoras quid
cidentali, aliis ex causis, quas sequenii cap. expo- j. mali futurum sit super lerram. Ac si aperie diceretur,
neraus, jejunium sabbati jam inde ab ipsis aposlo- sic dispensa temporalia, ut appetere non ofiliviscaris
lorum temporibus iniroduclum et observatum fuit; mterna. Oportet natnqueut in poslerum bene agendo
quod etiamnum, licet imperfecte observaiur : de provideas,qui de fuluro judicio, quanta tribulalio se-
quo Gregorius VII, apud Gratian., dist. 5: Quia, qualur, ignoras, etc. Poiro germanus et liueralis
inqoit, dies sabbati apud Patres in 'abstinenliacele- ejusdem sentenliae sensus esse videtur, quem tradit
,6n's habilusest, monemus.ulquicumquese Christianm Franc. Tilelmannus, hoc prasmouilo, quod sepletn,
religionisparlicipes esse desideranl, ab esucarnium ea et octo casus sunt dativi, quemadmodum ex Graeco
die abslineanl., liquet, ubi articulus TOI;dativi casus similiier ulri-
c Sic omnes, quos legere potui, codices tam ex- que pi-aeponitur.Estquehujus, inquit, orulionis sen-
cusi, quam ms. At quorsum istud toiidem cum de sus : da partem ipsis septem, atque eliam ipsis octo,
numero hic nulla sit mentio? Puto iiaque totidem sive seplenis, et octonis, id esl, dislribue, el dispcrge
perperam positum pro ilidem, i. e. similiter : ita qum kabes, in omnes quotquol tibi occurrant, sivese-
enim ei sensusexposcit, et Oionysiusopiimc reddi- ptem sint siveocto ; quotcumqueet quibuscumquepole-
dit : Undeel solutiojejunii ab aposloticis viris insli- ris, benefacito.Haeoille, ct qua; sequuntur.
tuta est sabbato post prmdictarutn Vigiliarum labo- e Id est, non ut cum Juuxis convcnirent, el com-
rem, etc, ubi nulla aitibiguitus. arunicareut inceiebratione, ct superstitione sabbaii.
itt JQANNIS pASSIANI 148
CAPUT X. A nonnulli in quibtisdam Occidentalibus civitatibus
a jgnorantes, et maximein Urbe, idcircp putantab-
Unde faclum sit, ut in Urbe die sabbaiijejunelur.
solulionem sabbali^AZ.jejunii]minime debere b pvx-
Cujus moderaminis [ Al. moderationis ] causam sumi, qjiod aposlolum «Petruut eqdem die contra
ALARDI GA.1MI COMMENTARIUS.
11Ignorationis oolam Latinis, et Occidentalibus ipsum de jejunio sentire, et servare consueverunl,
ipurit Auctor, sed quo jure ipse viderit. Non igno- ut videtur Cassianus indicare ; sed et remotae; teste
rabant Romani (Romairi enim Urbis notnine velut D. Augustino epist. 97, ad Hieronyraum, inter quas
antonomastiee designare videlur) el alii Occidenta- fuit EcclCsia Hippbnensis iriAfrica; ex qua Medio-
les Chrisiiani catisam illius moderationis, boc est, lanum profecta mater ejusdem Augustini S. Monica,
relaxationis jejunii in die sabbati apud Orientales : cum ibi nqn jejunantes sabbato reperisset, ideoqua
neque hoc, mndo citra superstitionem fieret, culpa- fluctuaret quid ageret, consuluit D. Auguslinus D.
bant: sed aliis, et gravioribus causis, et rationibus Ambrosium, a quo' tale responsum accepit': Cum
adducli convenientius judicarunt diebus s.abbatinis Romam venio,jejuno sabbato : cum Mediolani sum,
jejunare. Primum enim sabbato jejunamus, vel sal- nonjejuno. Sic et tu ad quamcumqueforle Ecclesiam
tem a carnibus abstinemus, ut longissime a Ju- veneris, ejus morem serva, si cuiquam non vis ess»
daismo recedamus. Judaei enim non jejtinant, sed scandalo, nec quemquamtibi. Quod cum malri renun-
eptilaiiiui- in sabbato, quos imiiati sunt Ebionitae et; R (iasse( Augustinus, libenler amplexa est (Auguslin.
alli haereiici,*qui sabbatum Judaice observabant, de ep. 118, ad Januarium). Eodem modo D. Hierony-
quibus Eusebius lib. iu Hislor. cap. 21 (Beltarm. mus cum a Lucinio Boetjco hac de re consuleretur,
lib. ii deBon. Op. in partic. c. 18). Et Epiphanius in cujusque Ecclesiae consueiudinera servandam esse
haeresi Audianorum (Hmres. 41 e(42). Quo spectat rescripsit (Hieron. ep. 28). Ejus verba sunt huio
Canon 9 conciiii Laodicensis : De non judaizanclo in loco satis opportuna : De sabbatoquodquwris, ulrum
sabbalo. Secundo in memoriam sepulturse Domini, jejunandum sit, et de Eucharistia an accipiendaquoti-
qui sabbato jaciiit mortuus, et clausus in sepulcro. die, quod Romanm Ecctesim, el Hispanicm observure
Quae ratio tangitur in concilio Eiibertino cap. 26 et perhibentur,scripsil quidein et Hippolylus, vir diserlis-
a 15.Augusiiiio episl. 86 : Sabbalo, inquit, caro Chri- simus, et carplim diversi scriptores e variis aucloribus
sti in monumentorequievil; sicut Deus eodemdie ab edidere : sed ego illud te breviter admonendum puto,
omnibus operibus (Psalm. XLIV).Hinc orla est in re- tfaditiones ecclesiasiicas,prmsertlmquw fidei non of-
gia vesle varietas, ul alii, sicut maxime populi Orien- ficianl, ila observandas, ut a majoribus iraditm sunt,
tis, propler requiem significandam malletit relaxare nec aliorum consuetudinem aliorutn conlrario more
jejuniutn. Alii propler humitilatem tnortis Domini je- subverti. Atque utinam ohini temporejejunare possi-
junare, sicut Romana et nomiullm Occidentis Eccle- mus:quod in AclibusApqslolorumdiebus Pentecostes,
sim, etc. Tertio ut Apostolos, aliosque discipulos et die dominicoaposlolumPaulum, et cnm eo creden-
Domini iiniientur, qufcutn ipsa Deipara, et sanclis tes fecisse legitnjis(Act. jxm, 20 et 27), v.ec tamen
mulieribtts non soltun feria sexta, sed etiam die sab- ManichwWhwreseosaccusandi sunt, cum carnalis ci-
bati in luctu, et mcerore fuerunt. Hanc rationem p" bus prmferri non debuerit spiriluali. Haec Hiero-
allegat Innocenlius primusRom. pontifexad Decen- nymus. b Vel ut alia lectio habet, jejunii non debere pfw-
tiuin Eugubinum episcopum : Sabbato, inquit, jeju-
nandum esse ratio evideniissima demonstrai. Nam sumi, id est, jejunium in sabbato non debere rela-
diem Dominicum ob venerabilemresurreclionem Do- xari, ut apud Orientales fiebai.
mini nostri Jesu Cltristi non solum in Pascha celebra- c De hoc conflictu et concertaiione B. Petri cum
mus; verum etiam per singulos circutos hebdomada- Simone Mago Romae habila praeler bune Cassiani
rum ipsius diei imaginem frequenlamus. At si sexla Iocum, plurima sunt velerum scriptorum lestimonia,
feria propter passionem Domini jejunamus; sabbalum quaeveram et autlienticam esse historiam, nun (ic-
prmlermittere non debemtts,quod inter trislitiam alque tam, aul fabulosara, ut vult Calvinus , cerlissime
imlitiamtemporis illius videlur inclusum. Nam ulique ostendunl. Qui caeieris habetur antiquior, Clemens
constat aposlolos biduo isio et in mwrore ftiisse, et Romanus ex persona Petri rem gestam narrat, eam.
propler melum Judmorum se occullasse et jejunasse. demque fuse Egesyppus lib. mde excidio Hieroso-
Haec Innocentius. Quibus non tantum Romana^Ec- lymae (Clem. const. lib. vi cap. 9, cap. 2 ). Arnobius
clesi.e rationabilis consuetudo probatur; sed et item adversus Gentiles scribens : Viderunl, inquii
Orientalis Ecclesiae usu magis approbanda monstra- (Romani scilicet), cursum Simonis Magi,et quadri-
tur. Sed et aliam causam jejunii sabbatini refert gas igneas Petri ore difflatas nomiiialoCltristo eva-
Augusiinus epist. 86, quod scilicet Petrus apostolus nuisse. Viderunt, inquaih, fidentein diis falsis , et ab
Romae cum Simone Mago congressurus die Domi- iisdemmetuentibus prodilum , pondere prmcipitatum
nico propter ipsum magnum teniationis periculum, stio, cruribus jacuisse prmfractis(Arnob. lib. u. Vide
pridie cum tota Ecclesia, quae in Urbe erat, jejuna- D Baron. lomo1 An. 68). Jdem narrat Eusebius lib. n
verit, et consecuto, inquit, tain prospero el glorioso Histor. ubi haecin fine narralionis : Cum divinusser-
successu eumdem morem deinceps tenuerit, eumque mo jam ad Romanos pervenisset (per Petri scilicet
imitalm sint nonnullw Occidentis Ecclesim. Verum praedicalionem), «esana Simonis po(eutia exsiincta
hane rationem, ut infirmam, hoc loco suggillat, et est, et homoipse actulum penilus profligalus, S. Epi-
rcjicit Cassianus Graecorum seu Orienlalium mori- pbanius, haeresi21 : Naturm, inquit, debitum in Ro-
bus hac in parte nimium addictus, quod illud exem- mqnorumurbe Simon persolvissereperitur, quando in
plum Petri apostoli fuerit singulare, ex necessitate, media Romanorumurbe miser ille collapsus, tnortuus
et occasione illius ceriaminis Petri cum Simone est. S. Hieronymus in libro de Eccles. Scriptor. in
Mago susceptum : ex qno inferri non debeat lex ge- Petro, lesiatur eumdem post episcopatum Antio-
neralis, ac perpelua institulio jejunandi in sabbato. chensis EcclesiaeRomam perrexisse ad expugnanduin
At lmc argumentum aliquid forte valeret, si non Simonerit Magum. Sulpitius Severus in eamdem sen-
alia?-graviores, eoedemque generales exslitissent lentiam : Tam illuslris, inquit, illa adversus Simo-
causae, quas supra commeinoravimus, cur jejuniunt nem Pelri et Pauli congressio fuit. Qui cum magicii)
sabbaii ab Ecclesia Romana susceptum, atque insti- artibus, ul se Deum probaret, duobussuffultus dmmo*
tutum sit: quibtis non repugnat, immoplusquam cre- niis evolasset,orationibusapostotorum fugatis dtemo-
dibile est, hanc quoque occasionem ab exemplo, et nibus, delapsus in terram, populoinspeclanie, disrup-
documento Petri aposloli accessisse. Porro non Ro- tus est. Denique S. Augiusiinus ad Casulanum scri-
mana tantum, ac, eidem propinquae Ecclesiaj id bens, ea occasione Roraaeesse institutum jejunium
149 DE COENOBIORUMINSTIT. LIB. III. — DE DIURNIS ORATIONIBUS^ 180
Simonem conflictaturura asserant jejunasse (Act. A obsequiis nihil imminuatur, adjectione scilicet lec-
VHI). Ex quo magis apparet hoc eum non consuetu- tionum : et niiiilominus differentia quaedara, vel
dine cahonica fecisse, sed praesentis potius necessi- remissio videatur fratribus indulgeri pro reverentia
tate conflictus. Siquidem et ibi pro hac eadem re dominicaeresurreclionis prae caetero lempore quaeet
non generale, sed speciale videtur Petrus discipulis totius septimanaevideatur observanliam relaxare, et
suis jejunium indixisse ; quod ulique non fecisset si pro hac ipsa, quae intermiscetur, quadam differentia
scisset illud canonica consueludine solere servari: eumdem diem velut festivum provocet rursum so-
idem proculd-abioetiam dominico die paratus indi- lemnius exspectari, minusque faciat hebdomadis
sentiri. Semper
cere, si cerlaminis ipsius iu eum compegisset occa- venluraejejunia hujus exspectatione
sio, nec tamen ex hoc stalim canonica fuisset jeju- enim aequanimius quaelibet fatigatio sustinetur, et
nii regula promulganda : quod non generalis obser- sine fastidio labor impenditur : si interjecta ei vi-
vatio statuerat, sed ut semel fieret, ratio necessitatis cissiludo quaedara, vel operis immutatio qualis-
extorserat. cumque succedat.
CAPUT XH.
CAPUT XI.
In quo dominicmdiei solemnitas ab aliorum dierum Quibus diebus, cum cmna fratribus exhibetur, acce-
R denlibus ad refeclionem psalmus non dicalur, sicut
consueludinediversa teneatur. " fieri in prandiis solet.
Verum ne hoc quidein ignorandum, die dominico Denique etiam in ipsis diebus, id est,b sabbato
unam tantummodo a Missam ante prandium cele- vel dominica, seu ferialis temporibus, quibus pari-
brari: in qua psalmorum atque orationum seu lec- ter prandium , et ccena solet fratribus exhiberi,
tionum pro ipsius colleclaevel communionis domi- psalmus ad vesperam non dicilur : id est, nec cum
nicae reverentia solemnius aliquid ac propensius im- accedunt ad ccenam, nec-cumabea consurgunt, ut
pendentes , in ipsa Tertiam , Sextamque pariter solet fieri in solemnibus prandiis, vel canonica je-
consummatam reputant. Itaque fii ut de orationum juniorumrefectione, quamet <> praeeedere consuetu-
ALARDI GAZMl COMMENTARIUS.
sabbali, raultorum relatione testatur, sic dicens : dorainico agebant, utsuperius dictunt est : quarri-
Esl quidem hwcopinio plurimorum : quamvis eam fal- qiiain non dubiiandum praeter sabbata et dominicas,
sam esse perhibent plerique Romani ( Episl. 86 ). Et alia itidem tempora feriata el dies solemues apud
quaesequuntur superius relata; Quibus verbis non illos exstitisse, quibus non jejunabant, sed prande-
significat Augustinus esse opinionem incertam de re ac ccenare poterant ut sabbatinis et domiiiicis
concertatione Pelri cum Simone, ut Calvinus puta- diebus, cum eadem caeremonia et discrimine ab aliis
Vit sed decausa jejunii sabbati, ut recie pbservavit C diebus quae hic langunlur.
Card. Bellarminus ( Lib. i de Rom. Pontif. cqp. 25 ). 0 Yetus mouacborum consuetudo, psalmos, vel
Etsi enira constet, ut aticiores cilati fet alii pliires hymnos, refeciioni praemiitere ac subjungere: unde
concorditer tradunt, Petrum Romae cum Simone consuetudinarii iili dicti; idque exemplo Christi ,
concertasse, eumque superasse: lamen ante Augus- qui posi sacram coenam cum discipulis hyninum di-
linum nullus tradit hoc factum esse die doniinic* : xisse Iegitur. Ethymno dicloexierunt in monleni Oli-
neque pridie esse jejunatum, iieque proplerea insti- veti (Matth. xxvi, Marc. xiv ). Ubi Graeeexat vp.vri-
tulum sabbati jejunium, de quo in illa Epistola dis- o-avTcj,id est, cum laudemDeo cecinissent. Hijeceuim
putat Augustinus, et de quo diversa erat multorum" - iria Graecadictio compleciitur, nempe lauJem,et Dei
opinio. Idem vero Augustinus alibi opera B. Petri laudeiii, et canticum, sive laudem cum cauiu, teste
Simonem exstinctum atquenecatum cerioconfirmat, Aiigustino in psalmum LXXII.Sunt qui putent Cliri-
cum ait : .In urbe Roina B. Petrus apostolus Simo- sium usitaluin.aliquem Judaeorum hymnum cecinis-
nem Magum, vera omnipotentis Dei virtute exstinxit se (Walfrid. de reb. Eccles. cap.25; Radulph. Tun-
(De Hwres. i). Qnibus verbis nullurn de boc cer- grens. prop. 15 ). Nam Evangelistae quasi de usitato
tamine dubitandi locum reliquit. hyuino dicunt : Et hymno diclo. Paulus Burgensis
a Missam pro conventu monachorum ad officium scribit Judaeos loco graliarum actionis septem psal-
divinum peragendum apud Cas.uanum accipi jam ali- mos reciiare solitos, id est, a psalmo centesimo duo-
quoiies monuimus, ct Auclor ipse hic satis indicat: decimo, cujus inilium est: Laudate, pueri,Dominum,
quamquam nihil vetat in hoc conventu etiam Missae usqiie ad psalmura ceniesinium decimuni octaviira.
sacrificium comprehendi : cujus causa praecipue D Alii Christumnovum aliquem hymnum c.omposuisse:
monachi ad ecelesiam couveniebant. Et adverte hic li.i relert Maldonalus (In c. xxvr Matth. ). Chryso-
nullam fieri mentionem Nonae: qnod ad Sextam , stomus enarransverbailla Matthaei: Audiant, inquit,
id est post officium sextae , sive meridie, ut moris quicumque velul porci simpliciter manducantes cuni
est, diebus domiuicis prandium sumerent, aliis ebrielale surgunt, cum deceretgratias agere. el in hyin-
diebus ad Nonam usque jejunantes. Quod secutus nuin mensamdesinere. Philo Judaeus in libro de Vita
eliam D. Benediclus cap. 41 Regulae : Quarta, conlemplaiiva primos illos Ascetas Alexandrinos ad
inquit, et sexia feriajejuneni usquead Nonam :reliquis niensam hymnos cecinijse tradit: Priusquam , in-
diebus ad Sextam prandeanl. Unam ergo Missamdie quit, discumbant,stantesuna seriedecenler, sublalisqud
dnminico ante praiidiura celebi-abant, quia semel ad cmlummanibus atqueoculis, hisquoniam didicerunt
tantum in ecclesiam conveniebant, ibique officium spectare cmlestia; illis, utpote incorruptis a munerU
divinurn coutinue peragebant, quod aliis diebus , bus, etaqumsluillicito, precantur ut Deo placeal idcon-
statutis horis, nempe Tertia, Sexta, Nona per in- vivium : absolutis precibus seniores discumbunt, elc.
tervalla privatim persolvebant, ut habetur cap. 2 Et infra : Tum iHe( praeses)assurgens Itymnumin lau-
bujus libri. dem Dei primus canit, uutrecens a se conipositum,aut
b Sabbatum et Dominicam, feriatos dies , seu fe- desumptttm ab aiiquo vatum veterum. Prmsuiem mox
riata tempora nuncupai : quia ulroque die feriaban- imiUinlurcwleri decenti ord.ne, omnibus intenle -quie-
lur, et ab opcre vacabant Orienlales ( Putladius in ieqite ausculiantibus, prwlerqnamin fine litjmni, extre-
Laus. cap.l ); utrumque festum et festivum habe<? tnaque clausuta; lunc enim universi vocemexloltunt,
bant sacrosaue convenlus tam die sabbati. quara c-tc. D. Hieronyrnus epist. 22, ad Eustoclijunt, d»
351 "•'.- JOANNIS CASSIANI 152
dinnrii psalmi solent et subsequi: sed tantummodo A chos ista refectio, nec omnes ad eam convenire co-
simplici oratione facta accedunt ad coenam, eamque gantur, nisi aut peregrihi qui supervenerint fratres,
rursum consurgentes ab ipsa, sola oralione conclu- aut hi quos infirmitas corporis, aut propria invitat
dunt, quod scilicet exlraordinaria sit inter mona- voluntas.
ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS.
monachis ^Egyptiis agens : Post lioram, ait, nonam quidam frater, qui forle jejuuium non amabat, suo
in commune concurritur : psalmi resonant, Scripturw modo versificatus est:
recitanlur ex more, et compleiisorationibus, cunctis-
Confileanluramo,quia ccenamvespere clamo.
que residentibus, elc. Dehinc consurgunt pariier, et Odi Memoriam,quia tollit vespere ccenam.
hymno dicto, ad id
prmsepiaredeunt, pst, ad cellulas
suas ( Vide Euseb. lib. n jjfisf. c. 10 ). Verum ut re- Quia nimirum, cum non jejunalur , incboantur
gratiae versiculo illo : Confileanturtibi, Domine, om-
hus seriis aliquid ludicri admisceamus , et spirilua- nia
lem austeritatem alicujus joci suavitate condiamus moriam opera tua, etc. Cum jejunatur, a versiculo : Me-
(quod Graeci e-irpaniXiavvocant.AWsl.ivErWc.c. 8), benedictionem fecii mirabilium suorum, eic. Ulramque vero
succurrunt niihi hac occasione versus quidam per- versu claudicanle complexus est:
lepidi, et memoria digni, quos in vetuslpcodice ms. BiscomedentOculi: tantumsemel Edenl;
me legisse memini,quibus consueta niensaebenedic- id est, in diebus non jejunii, inchoatur benedictio a
tio et gratiarum actio, tam in diebus jejunii, quam versiculo : Oculi omniutnin te sperant, Domine, etc.
nonjejunii, ex versiculis psalmorum, quibus incho- ]B In diebus vero jejunii, a versiculo : Edent pauperes,
<anlur,distincieexprimuntur etdesignantur.Sicenim et sattirabuniur, etc. Sicillelepidus versificator.

LIBER QUARTUS.
DE INSTITUTISRENUNTIANTIUM.
CAPUT PRIMUM. sub uno abbate regunliir , tantaque fit obedientia
De canonico modo psalmorum, atque orationurn hic tam prolixus Monachorum numerus orani aevo
qui debeat in diurnis conventiculis per monasleria seniori suo subditus, quanta non potest apud nos
cuslodiri, ad a institulionem ejus, qui renuntiat huic unus uni vel obedire pro modico tempore, vel prae-
mundo, narrationis nos ordine provocantetransimus: esse.
condiliones in primis, quibus hi, qui ad Dominura CAPUT II.
converti cupiunt, recipiantur in coenobiis, brevi,
quantum possuraus, studentes sermone complecti; Quod ad ullimam usque senectutem apud eos in
cmnobiis perseverent.
quaedam scilicet de jEgypliorum, quaedam de Ta-b
iiennensrotarunr regulis admiscens, quorum in The- * Quorum tam longa perseverantia, et humilitas ai«
baide est coenobium , quanto nuraero populosius que subjectio queraadmodum lam diuiurna perdu-
cunclis, tanlo conversationis rigore dislrictius. Si- ret, quave inslitutione formetur, per quam usque
qUidem in eo plusquam c quinque millia fratrum addincurvam senectam in ccenobio perseverent,opi-
ALARDI GMMl COMMENTARIUS.
Rationem insinuare videtur, cur huic libro pe- abbate, ut hic memorat Cassianus. Nam S. Pacho-
cufiarem hunc litulum fecerit : De instituiis Renun- mius plura monasteria condidit et instituit in ^Egyp-
(i'an(ium: quod hic peculiariter acturus sit de insti- to et Thebaide. At in ccenobioTabennensi (de^quo
tione eorum qui sseculo renunliabant, et apud illos hic agilur), cui S. Pachomius praesidebat, quodque
Patres legitime probati in monachorum coetum, et erat omnium raaximum, et caput caeterorum (ut dic-
ordinem recipiebantur, habitu susceplo, et profes- tum est), ex quo etiam suos praefectoset abbates ac-
sione monastica, sive expressa , siv.e lacita : quod cipiebani, non plures qjuam mille trecenti aul qua-
aliis verbis dixit D. Benedictus , De disciplina sus- dringcnti monachi sub eodem Pachomio vixisse me-
cipiendorwn[rairum ( Cap. 58 Regul. ). Unde et ipsa morantur. Quimonasticam quidemnumerusexpraescripto angeli
professio alias renunliatio nuncupatur, et ipsi pro- qui Regulam eidem diclaverat, in 24
litentes, renunliantes dicebantur, alias eonversi : classes, sive ordines, juxta numerum Graecarumlit-
et ad Deura converti, idem quod religionem ingredi, lerarum, ita erat distributus; ut singulae singulis
ant profileri. Unde titulus in Jure Canonico : De JJ ]J litteris suo ingenio et conditioni accommodatis vo-
conversioneconjugatoritm, id est, transitu ad religio- carentur, verbi gratia, sintpliciores et modestiores i
nem ( Lib. m Decretalium, lil. 52 ). Et D. Bencdic- et o, valri et dyscoli ?e^i|,etalii aliarum litierarum
tus : Noviler quis veniens ad conversionem,id est nominibusappellarenlur,proutcujusquelilteraeforma
ad slatum religionis. rationem vitreac mores cujusque classis apte videre-
b Tabenna insula in Niloilumine, in qua S. Pa- lur exprimere : soiis spirilualibus intelligentibus ea
'-chomius insigiie monasierium condidit, quod reli- quw siqnificabanlur, ail Palladius. Proinde quod hic
quis ejus instiiuti caput, et veluli inctropolis erat, de quinque millibus fratrum in uno HIoccenobio et
•'ut lestantur Palladius et Sozomenus ( Patladius sub uno abbate vivenlium asseritur, non ad Pacho-
c. 58. Vil. Pachomii; Sozomen. lib. ui c. 15). mii, sed ad posteriora tempora referendum videiur
' Laus.
Ah ea monachi, qui Pachomii institula sequebanlur, quibus credibile est monachorum ccetura ad tautum
Tabennensiotaa et Tabennenses dicli sunt, quorum numerum excrevisse. Nam et D. Hieronymus in epi-
vivendi ritum instilutaque summatim describit D. stola ad Eustochium scribit in eodem loco Nitriae
' Hieronymus praefatione in Regulam ejusdem Pa- circiler quinque millia divisia cellulis habilasse
' chomii, quamLatine reddidit, quant etiam ad calcem (Epist. 22, c. 14).
hujos operis suhjiciemus. d Incurva sencclus quaehomines reddit incurvos,
c Septeni millia monacborum sub Regula S. Pa- et silicernios, sic dictos quod incurvo corpore silices,
"chomiiuuo eodemque temporo vixisse lestantur D. id est, bumumcernaut. Dehao porro veterum mona-
-Hieronymus, Sozomenus, Nicephorus, Palladius ct chorum et aiiachoretarum Iongaevitate et cxtrema
'ialii, At iton in uno, eodemque cceaobio, et sub uiio senectute agemus altoIoCo (AdCott. 5, cap. 1)
153 DE COENOBIORUMINSTIT. LIB. IV. — DE 1NSTITUTIS RENUNTIANTIUM. 154
por nos ante oninia debere perslringere. "Tanla A blimia perfectionis fastigia talium initiorum funda*
tiamque est, quanlam neminem inmonasteriis nostris menta consurgerent.CAPUT III.
ingressura ne anno quidem integro tenuisse memini-
mus, ut cum renunliationis eorum primordia videri- Quo examine probetur, qui in cwnobiotusdpten-
dus est.
mus, consequens fuisse intelligamus, ut in tam su- b
Igitur ambiens quis inlra ccenobii recipi disci-
ALARDI GAZ/EI COMMENTARIUS.
a Ambiguum videri potestquo referri debeant ista quidera instituti vestigiumpressitD.Benedictus dum
verba; an ad perseverantiam, humiliiatem, ef sub- tres gradus probationis inslituit, ut notavit Turre-
jectionem, de quibus supra : an ad institutionem cremaius : Quorum primus , inquit, est ad portam
sive examen, de quo agit cap. sequeuti, cnjus etiahi monasterii, quatuor, aut quinque diebus; secundus est
paulo ante meminit: ut sensus sit, tantum fuisse in cella hospitum, duobus mensibus; tertius in cella
cxamen, et probaiionem, quae fiebat ipso ingressu novitiorum, decem mensibus. Secundum institutum
apud illosTabennenses,utsimilenon fueritexamen, fuit veteris vestimenli exspoliatio, et novi inductio:
seu probatio.et instiiulio anni integri in monasteriis de quo Cassianus cap. 5, Pachomius, Basilius et
Cassiani. At prior intellectus et promptior et cbm- Benedictus, ubi supra.Quiritus antiquissimus, et ab
modior apparet: vult enim significare taniam fuisse apostolorum traditione receptus, ut infra dicetur.
illorum constantiain, humilitatem , et obedientiam Inde vero mos obtinuit, ut novitii habitum religio-
vel ab ipsis lirociniis, seu prima institutione , et no- sura delerant, distinctum tamen ab habitu professo-
vitiatu; ut mirum non sit eos ad summam perfectio- rum. Tertium, ut novitio nihil omnino bonorum in
nem in extrema senectute pervenisse : quod ex ver- B monasterium inferre liceret, ne pecunias quidem in
bis sequentibirs colligitur. communemusum habetur
b Hanc instilutionem de probandis et diligenter cap. 4;quod in illismonasieriiconferendas,ui
monachis fuit singulare: cum alii
explorandis, nec snhito -admittendis iis qui monachi plerique.etiam atemporeaposlolorum, siquid habe-
fieri velleni, S. Pachomius ab angelo Regulaeipsius bant in saeculo,monasteriis confeYrent, dum mpnachi
dictatore accepit, eamque stiis Tabennensioiis ira- fiebant (Act. IV),ut infra dicetur.Quartum, ut frater
didit. Sic enim babet articulus 26 ejusdem Regulae, receptus annum iniegrum sub obedientia et monasterii
interprete D. Hieronymo: Si quis accesseritad ostium disciplina probaretur. Intellige de atlullis, sive ado-
monasleriivolensswculo renuntiare, et fralrum con- lescentibus , non de pueris, aut impuberibus. Quod
gregari numero, non habebil intrandi potestalem; sed quidem tempus probalionis, sive novitialus, a SS. Pa-
prius nuntiabilur Patri monasterii, et manebit paucis tribus indullum fuil tam in favorem conversi, id est,
diebus foris anlejanuam; etdocebitur orationemDomi- novitii, quam monaslerii; ut el ille moresistius, et istud
nicam et Psalmos,quanlos potuerit discere ; etdiligen- mores illitts valeal experiri, ait Innocentius III ponti-
ter sui experimenlumdabit; tte forle aliquid feceril, et fex. (Cap. Ad Apostolicam, de Regular.). Unde et D.
turbatut ad horam discesserit; aut sttb aliqua potestaie Benedictus tribus illis gradibus probationis supra di-
sil, et ulrum.possit renunliare parentibus suis, et pro- ctis annum integrum et aliquot dies comprehendit.
priatn facultatem contemnere. Si eum viderint aptum Quintum, ut per id tempus novitiorum et juniorum
adomnia, lunc docebitur et reliquas monaslerii disci- humilitas, et obedientia modis omnibus proba-
plinas, quas facere debeat, quibusque servire, sivein retur et exerceretur : dequa Cassianus a cap. 4
colleclaomnium fratrum, sive in domo cui tradendus (£ fere usque ad finem libri, praesertim cap. 10, ubi ait:
est, sive in vesceudi ordine ; et instruclus alque per- Tanta observantia obedientiw Regula cusloditur, ut
feclus in omni opere bono fralribus copuietur. Tunc juniores absque prwpositi sui scientia, vel permissu,
nudabunt eum veslimentis swcularibus, et induenl lia- non solum non audeant extra cellam egredi; sed ne
bitum monachorum : tradelur ostiario, ut oralionis ipsi quidemcommuni et nalurati necessilali satisfacere
lempore adducat eum in conspeclumomnium fralrum: sua auctoritate prwsumanl: sicque universa comptere,
sedebit in eo loco in quo ei prwceptumfueril. Vesli- quwcumquefuerinl ab eo prmcepta, tamquam a Deo
menta aulem, quw secum detulerat, accipient qui huic sint cmlitus edita, sine ulla discussione festinant, ut
rei prwposili sunt: et inferentur in repositorium , et nonnumquam eliam impossibilia sibi imperala ea fide
erunl in polestateprincipis monasterii. Hsecibi. Quam ac devoiione suscipianl, ui tota virtute, ac sine ulla
conslitutionem etiam alii Patres secuti sunt, qui cordis hwsiiatione, ea perficere et consummare nilan-
Regulas monaslicas conscripserunt, puta monacho- tur, etc. Sexlum, ut annua probatione expleta, no-
rum patriarchae D. Basilius , et D. Benediclus, ut vilii, qui habiles et idonei viderentur, congrega-
suis cujusque locis videre est (Basil. inReg. fus. tioni trairum sociarentur, id est, ad professionem
c. 10, Bened. c. 58 Begulw). Sed ut ad Auclorem admitterentur, professionem, inquam, quoad sub-
nostrum redeamus; quia probatio ad professionem staniiam, eamdem cum ea quam nunc novitii fa-
refertur, et in ea terminalur et completur : idcirco ciunt, nempe trium votorum, paupenatis, castitaiis
promiscue fere agit in hoc libro tam de probatione, et obedientiae. Nara de professione et votis in genere
quae est incboata renuntiatio, quam de professione, iheminit Cassianus cap. 33, ubi dicit abbas Pynu-
iu qua proprie etperfecterenuntialur saeculo : unde phius pwnas gravissimasprwparatas iis qui Regulwin-
sumpta hujus libri peculiaris inscriptio: De Inslitulis ]D stitutionem lepide negligenterque fuerint exseculi, et
Renuntiantium, id est, profitentium monachalum, secundum quod professi sunt, vel quod ab hominibus
scu vitam monasticam, ut diclum esi. Proinde ju- credunlur, fruclus eliam congruos sanctilalis Deo
verit hic suiumatiin annotare quae fuerint apud ve- exhibere ncglexerint. Metius est~enim, inquit, secun-
teres illos monachos instituta Renuntianlium, sive dum Scripturam, non vovere, quam vovere , etnon
qui ritus, quae ratio, et rnodus tam probationis quam reddere. Et cap. sequenii dicit, monacbttm siniilem
professionis, vel, utD.Benedicius loquitur,quaedisci- esse debere crucifixo, qui non solura nou ambulat
plina suscipiendorum fratrum. Primum igiiur institu- quo vult, nec facii quod vull, sed nec potest ambu-
tuin fuit, ut venienli ad monasteriuin ut reciperetur, lare, nec aliquid facere, nisi ab alio moveatur. Rur-
non statim praeberetur ingressus; sed pro foribus, vel sus cap. 58dicit,monachum perfectionem professum
ad imroitura monasterii ad aliquot dies juberetur, non leve peccatum admittere, si ea, quae sunf imper-
aut sineretur excubare, ad probandam ejus volunta- fecta, sectetur. De votis itidem singulis, et in parti-
tem, humiliiatem, constantiam, eic. Cujus rei com- cnlari, ita disertc et expresse loquitur, ut plane
plura Cxempla suppeditat Palladius in Lausiacis : significet quoiquot ihonachatum amplectebaniur,
sed unum maxime memorabile Pauli simplicis, quod iribus illis votis si non explicite, saltem tacite et
tectori videadem et admirandurn relinquo. Cujus interprelative susceptis, ex inslitutione sanclorum
m JOANNISCASSIANI / 156
plinam, non ante prorsns aamittitur, quam diebus A Sciunt enint eura sub monaslerii disciplina diutur-
decem, vel eo amplius pro foribus excubans, indi- num esse non posse, sed ne humilitatis quidem, aut
cium perseverantiae , ac desiderii sui, pariterque obedienliae apprehensiir.ura esse virlutem, nec illa
humilitatis ac patientiae demonstraverit. Cumque coenobii paupertate ac dislrictione contentum fore,
: oraniura praetereunlium fratrum genibus provolulus, si in conscientia ejus pecuniat quanlulumcumque la-
et ab universis de industria refulalus atque despec- titaverit: sed ubi primum exorta fuerit qualibet oc-
tus, tamquam qui non religionis, sed necessitatis ob- casione comraolio, b fiducia stipis illius animatum ,
tentu monasterium oplet intrare ; a injuriis quoque continuo de monasterio, velut funda rotante, fugi-
et exprobrationibus mullis alfectus, experimenlum turum.
ijederit constanliae suae, qualisque fuiurus sit in ten- CAPUT IV.
tationibus, opprobriorum tolerantia declaraverit;
atque ita fuerit explorato mentis ardore susceptus : Cur facullalesnolint ejus, qui collegio monachorum ascri-
bitur, monasterii usibus applicari.
diligentia surama perquiritur, ne de pristinis facul-
tatibus suis inhaeserit ei vel unius nummi conlagio. Et idcirco c ne usibus quidem coenobii profuturas
ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS.
iPalrum et communi observantia fuisse astrictos. De B de claustro ventilaberis. Cwlerum videris impolensad
voto paupertatis nihil expressius et enucleatius dici supporlanda onera gravia religionis. Hwc et similia
potuil quam quod inter alia habetur cap. 56, utin potesl ei dicere. Sic ille. Verura ut hic locus insigni
hac nudilale, quam coram Deo et angelis ejus pro- aliquo illustretur exemplo, audiamus, quaeso, Joan-
fessus es, ad finemusqueperdures.Quant paupertatem, nem Climacum die quodam monasterio ista referen-
sive nuditatem, docet ab illis strictissime fuisse ser- tem (Gradu 4) : Admifubar, inquit, ego illic preesens
vatam, cap. 3 et sequentibus. Devolo continenliaeet noviter ex smculo uenienfium fidem, et tolerantiam ,
casiitatis, non obscurum exhibet teslimonium tum alque in ignominiis el contumeliis, el aliquando etiatn
in illa collatione monachi et hominis cruci alfixi, perseculionibus insuperqbilem patientiam , quas non
dicens monaclwslimore Dei quasi quibusdam clavis tantutn ab abbale, sed ab iis quoque qui longe infe-
crucifixos,oportere nonsolum carnalibus viliis, verum riores erant, perpeliebantur. ltaque wdificationis gra-
eliam ipsis elementisquodammodomortuosesse (Cap. tia, quemdam ex fratribus sciscitatus sum, qui ante
34 et 35), etc; tum in eo quod diligentissime ab illis quindecimannos in monasterio egerat, Abbacyrumno-
observatum scribit, ut juniores prwserlim suas omnes mine, quem maxime affici injuriis fere ab omnibus vi-
cogitationes, eliam occultissimas, e( diabolicas sug- debam, nonnumquamvero eliam aministris ex mensa
gestiones, seu ignitajacula seniori patefacerent. (Cap. fugari. Erat enim frater ille naturaliter lingum ali-
8 ef 9.) Hinc D. Basilius in Regulis fus. disput. cap. quanlulum incontinens. Dicebamilaque ad illum: Quid
15 serio adraonet eos qui vitain monasticam cum est, fraler Abbacyre, quod te quolidie a mensa expelli
virginitaiis professione suscipere nolunt omnino di- video, ac nonnumquam dormire incmnaium? Qui ad
mittendos esse. Et in procemio constit. monast.: p hmc ita respondit :.Cr«de tnihi, Paler, probanl me
Ilaque, inquit, qui amundi vinculis liber esse cupit, Palres mei, utrum monachusesse cupiam ; non aulem
nuplias velutpedicas quasdamfugit: his aulem relictis vereid faciunl. Quamego Patris aliorumqueintenlionem
vitam suam Deo consecrat, et castitatem^profitetur,ut non ignorans, levissime ac sine ulla molestia omnia
nequefacultas ipsi sil conversionisad nuplias. Porro tolero : el eccedecimuniquiniumjam annum ago istud
de obedieniia,,.ejusque vinculo et observatione agit cogitans, sicut et ipsi, quando monasterium intravi,
Cassianus. fere toto hoc libro, ut ex dictis patet, et dixerunt mihi, quod usque ad annum 30 Renunliantes
clarius ex sequenlibus paiebit: nominatira vero cap. probare solerent. Et recle quidem, Paler Joannes, sine
12 docet eos virtutem obedientiaeila coluisse, et probatione enim aurum non perficitur. Hicigilur egre-
cunctis virtutibus prselulisse, ut huic judicarentont- gius Abbacyrus secundo anno posiquam adveneram,
nia posiponenda, et universa dispendia subire mal- migravil ad Dominumin monasierio hoc,Palribus, cum
Ient, quam hoc bonum in aliquo violare. Habes, deficeret, dicens : Graiias ago Domino et vobis, Pa-
lector, praecipuos riius et conditiones lam proba- tres, quod me ad salutemmeam lentastis jugiler : hac
tionis quara professionis monasticae apud monachos enim ex causa immunisateniatione dmmonumhactenus
Tabennensiotas, sive Pachomianos, observatas, quas mansi. Sic ille.
vide plenius ab Auctore explicatas. b Dionysius Paraphrasfes : Statim de monasterio
* Sic D. Basilius cap. 7suae Regulae,et ipsum irai- fugiet animalus fiducia sum pecunim, velut funda pro-
tatus D. Benedictus cap. 58 : Ergo, ait, st veniens jecius. Sequenti cap., jVe confidenlia hujus oblationis
perseveraveritpulsans , et illatas sibi injurias , et dif- inflalus , etc. Porro funda dicta eo quod ex ea fun-
ficultalem ingressus, post qualuor,- aul quinque dies, dantur lapides, id est, emitlanlur, ait Isidorus.
visus fuerit patienter porlare, et persistere pelitioni D (Etymol. lib. xvm c. lfS.) lnstrumentum satis notum,
sum, annualur ei ingressus, etc. (Ex versione Rufini). ex funiculo aul fasciola confectum, ad i-otandos et
Et infra, quatuor conditiones in novilio explorandas jactandos lapides : quo Dayid superbumGoliam pro-
requirit, 1. st revera Deumqumrit; 2. st sollicilusest stravit (1 Reg. xvn). .
adi opus Dei (quod expouit Turrecrematus, ad ora- c Magno perfectionis zelo monachi illi Pachomiani
tionem, ad lectionem, ad meditationem); 3. si summain paupertatem sectaiites, et soln opere ma-
ad obedientiam, implendam scilicet sollicitus et nuum suarum, ut alias dictum esl (Lib.m c. 3),
promptus; 4. si ad opprobria, id est, increpaliones vivere assueti, nihil dmnino bnnorum aui pecunia-
duras tolerandas palienier, quod superius dixit: Ad rum ab iis quos recipiebant, inferri monasferiis pa-
'lillatas injurias. Ubi Turrecremalus -.Considerandum, liebantur, ne quidem communibus usibus applican-
inquit, quod hospilalarius probalionis causa, potest ei dum; quosicoperi manuali diligentius incumberent
qui recipt petit dicere aliqua vcrba, qumimpatientium (Sozom. lib. in, cap. 3; Nicephor. lib. ix, c. 14;
animos cito possent provocare et commovere; utpote : Pallad. in Lausia. cap. 38. Vid. Coll. xxiv, cap. 10):
frater, quid scimus, an tu sis servilis conditionis? an quo quidem solo vivere eos potuisse liquet; quando
apostata alterius religionis ? zn lalrocinium, sive fur- de quibusdara scribit Cassianus capite decimo quar-
tum commiseris,et tinwre ati nos nunc confugias? to hujus libri, quod tantos unusquisque eorum quoti-
Prmterea dubitamus quod parva tenlalio le cito dejiciet - die de opere ac sudorp proprio reddilus conferebal
aproposiloquod nunc videris habere. el velutlevispalea monasterio; ut ex his suam siistentare non solum va-
157 DE COENOBIORUM1NSTIT. LIB. IV. - DE INSTITUTIS RENUNTIANTIUM. 158
suscipere ab eopecunias acquiescunt. Primum, ne Arum quae intiilerant, quaeque in Dei opere fuerant
coiifiilpotia hujus oblationis iuflatus, nequaquam se dispensata , cum a ipgenti post blasphemia b redhi-
pauperioribiis fratribus coaequare dignetur; tum, ne bitionem poscere tentaverunt.
perhancelationemnullatenusadhumilitatemChristi
"descendens, cum sub disciplina ccenobii non polue- CAPUT V.
rit perdurare, egressus exinde ea quae in principio Cur hi, qui renunliant, suscepli in monasleriis propna
renuntiationis suae spiritali fervore succensus intu- vestimentadeponant, et ab abbatealiis induantur.
lerat, tepefactus postea non sine injuria monasterii Quamohrem ita nudatur quisque, cum receptus
sacrilego spiritu recipere atque exigere moliatur. fuerit, omni pristina facultate, ut ne ipsum quidem,
Quod omnimodis observari debere, multis sunt ex- qub operlus est, indumentum habere permittatur
perimentis frequenter edocti. Nam per alia minus ulterius, sed in concilio fratrum productus in me-
cauta monasteria simpliciter quidam suscepti, eo- diurn c exuatur propriis, ac per manus abbatis in-
ALARDI GAZMl COMMENTARIUS.
leret panilatem, verutn eliam usibus posset exuberare R donationibus noviiiorum contingebant, aut contin-
mullorum. At non eadem fuit aliorum monachorum gere poterant, in conctlio Tridentino staluit: 1. Ut
et religionum instiiutio et consuetudo. Nam ab ipsis nulla renunlialio aut obliqalio novitii, etiam cum jura-
Ecclesiaeprimordiis primi religiosi afferebant pretia mento facta, vel in favorem cujuscumque causm piw,
rerum suarum ad pedes apostolorum : et inde divi- valeat, nisi cum licentia episcopi,vel ejus vicarii, inira
debalur singulis, prout cutque opus erat. Act. iv. Talis duos mensesproximos anle professionem; ac non alias
etiam fuit usus antiquorum monasteriorum , ut re-. intetligatur effectum suum sortiri, nisi secuta profes-
cipereiU si quid in commune conferre vellent, qui sione. 2. Sed neque ante professionem, exceplo victu
monachi fiebant : unde et se et sua offerre Deo dice- el vesiitu novitii, ejus temporis quo in probationeest,
baniur : hinc D. Augustinus cap. 3 suae Reguhe : quocumque prwlexlu, a parenlibus, vel propinquis, vel
Qui aliquid habebanl in swculo, quando ingressi sunt curatoribus ejus , monasterio aliquid ex bonis ejusdem
monaslerium, libenler velint iltud esse commune. S. tribuaiur : ne hac occasione discedere nequeat, quod
etiam Benediclns, utin Vita S. Placidi legitur, bona totam, vel majorem parlem substantiw suw monaste-
quae fuerant monachorum sfiorum, non sinebat alio rium possideal, nec facite, si discesserit, id recuperare
derivari, quam ad sua monasteria, ut inde mullos possit. 3. Quin potius prmcipk S. synodus sub anathe-
Dei servos alere posset. Etcap. 58 suaeRegulae, sia- malispmna dantibus elrecipienlibus, ne hoc ullo modo
luit eum, qui suscipiendus esl, res si quas habet, prius fiat. 4. Ut abeunlibusante professionem, oinnia resti-
erogare pauperibus ,i aut facta solemniter donatione luanlur quw sua erant. 5. Per hwc tamen synodus
conferre monaslerio niliil intendit innovare in instiluto clericorum So-
a Quaeritur cur, ecquas sit ingens blasphemia, re- „ cietatis Jesu. Haecibi (ss.pio 25, c. 16, de Regular.).
'
petere bona monastfrio collata? R. Duobus modis b Redbibitio apud jurisconsultos est venditionis
id intelligi posse : t° de monachis professis, 2° de resolutio, et redliibere dicilur venditor, qui rem
noviliis, nondum professis, sed in probaiione consli- vendilam, reddito pretio, recipil ab emplore. Upde
lutis. Agit eriim Auctor in hoc Iibro promiscue de Fesius : Redhibilum , inquil, proprie dicilur quod
utrisque, ut dictum est. Et si quidem de professis reddiium est, improbaturaque, et qui dedit, idem
intelligatur. ut videnlur illa verba praecedentia si- rursus habere coactus est quod ante babuit. Est igi-
gnifuare : Qum in principio renuntiationis suw, spiri- lur redhibilio quaedam in integrum reslilulio. At hic
tali fervore succensus inlulerat : certura est mona- simpliciier pro resliiulione. Nam idem est redhibi-
chtim hona sua monaslerio collata, et incorporata, tionem poscere, quod superius recipere aique exi-
non sine ingentiblasphemia, id est, injuria, et irre-
verenlia in Deum et locum sacrum, posse repelere : gere. c Sic D. Benediclus ubi supra : Suscipiendus fra-
praesertim si hoc ex contemplu aut detestatione
cultus divini el religionis faciat, ut aposialae (Vide ler in oralorio exttaiur tebus propriis, quibus vestiius
S. Th. 2-2 q. 15 e( 14); quod crimen etiam ad sa- est, et induatur rebus monasterii (Cap. 58 Regulm).
crilegium pertinet: unde et superius dixit: Non sine nasticaeQuam quidern mutationem vestium inter alios mo-
injuria monasterii sacrilego spirilu recipere, atque exi- institutosprofessionis ritus ab apostolis traditos et
gere moliatur. Si vero de novitiis nondum professis Hierarch. recenset B. Dionysius Areopagiia Eccles.
aut voto astrictis intelligatur; aut absolute donave- • cap. 6,ejusquerationemreddit his verbis :
rant et coniulerant sua bona monasterio (utpote sui Prioris veslis depositio, alleriusque assumptio migra-
juris, et liberi), aut non absolute, sed sub conditione,; •j. (icmemillam aadmedia vita (hoc est, a communi vita
si remanerent, et profitcrentur in monasterio: si saecularium) perfectionemsignificat: sicut in divi-
absoluie, procul dubio ingens seu magna erat blas- na regeneratione (id est, baplismo) promotionem in-
phemia, id esl, injuria, et irreverentia,immo et sa- dicat a purgatacandenlis vita ad conlemplantem, illuminantem-
veslis immutalio. Cui ralioni
crilegium proprii noininis, bona Deo consecrata, aut que habtlum,
dicata,exemplo Ananiaesibi vindicareaul reposcere. insistit D. Hieronymus dum Paulinum nionacbura
Quod multis canonibus confirmat Gratianus 17, q. 4, instruens (Epist. 13) : Tunicam,est inquit, mutas cum
et 19, q. 3, cap. Qum semel, ex concilio Chalcedo- animo, etc; quasi dicat, parum tunicam mutare,
nensi (Gap. 2, 3, 4, 21). Et ratio docet morale esse nisi simul et aiiimum mutes in melius. Et epist. 4 ad
praecepium Levilici xxvn : Quicquid semel fuerit con- Rusticum monachum, perstringitquosdam monachos,
secratum, Sancttim Sanciorum erit Domino, id est, qui postquam renuntiavere swcuio, veslimentis dum-
manebit perpetuo sanctificaliim , nec poterit in alios taxat, ei vocis professione, non rebus, nihil de con-
usus conveni, ut exponit S. Thomas (2-2, q. 88, versaiione pristina mutaverunt. Cassianus alteram ra-
c. 11). Sisub conditione, etiam ingens apud illos tionem insinuat, nimirum ut per banc vestium
religiosos et sancios Patres reputabatur blasphemia, depositionem,etexspoliaiionem, significeiuroninium
res monasterio coilatas repetere, vel auferre, quod reruui abdicatio, quam monachi profitentur (Vide
id contemptum quemdara divini honoris et Religio- Regulam S. Pachomii art. 26) : u( per hoc, inquit,
nis prae se ferret. Verum poslerioribus saeculis Ec- se non solum universis rebus suis antiquis noverit spo-
clesia multis experimentisedocta, ob graviora incora- liatum; verum etiam, omni fasiu deposilomundiali, ad
: moda, etanimarum discrimina, quaa ex hujusmodi Christi paupertatem et inopiam descendisse, elc.
159 JOANNIS CASSIANI 160
duatur monasterii vestimentis, nt per hoe se non A aut certe hoc ordine et professione judicatus in-
solum universis rebus suis antiquis noverit spolia- dignus, cum confusidne et nota coratn cunctis fra-
R
tura, verura eliam omni fastu leposito mundiali, tribusdeposita veste monasterii, expeliatur.
ad Christi paupertalem et inopiam descendisse, jam- CAPUT VII.
que opibus sustentandum non saeculi arte quaesilis, CUJ-in monasterio susceptl non permittantur stalim
nec de infidelitate pristina reservatis; sed de sanctis congregationi fratrum commisceri; sed xenodochio
ac piis monasterii largitionibus militiae suaesiipendia ante tradantur.
percepturum, atque inde se deineeps vestiendum Cum igilur quis suseeplus, et hac perseveranlia,
alendumque cognoscens, et nihilhabere; et nihilo- quamdiximus, comprobatus, acdepositis propriis ve-
minus de crastino non esse sollicitus secundum stimenlis, habilu monasteriali fueritaccinclus;b non
Evangelii discal sententiam, nec erubescat pauperi- statim congregationi fratrum commisceri permilti-
bus, id est, corpori fraternitatis aequari, quibus tur, sed deputatur seniori, qui seorsim haud longe
connumerari Christus, et quorum se fratrem non a vestibulo monasterii commanens, habetcuram pe-
erubuit nuncupare (Ma((/t«:j,vi) : quin potius glorie- regrinorum et advenientium deputaiam, eisque om-
lur domesticis ejus factum se esse consortem. nem diligenliam susceptionis et humanitalis impen-
CAPUT VI. ]j dit. Cumque ibidem integro anno deserviens absque
ulla querela suum circa peregrinos exhibuerit farnu-
Qua de causa vestimenta Renunlianlium. cum quibus
ingressi sunt monasterium, a dispensatore ser- latum, imbutus per hoc prima insiiiutione humili-
ventur. tatis, ac patienliae, atque in ea longa exercitalione
Hla vero quaedeposuit vestimenla, ceconomocon- praecognitus, admiscendus ex hoc congregalioni fra-
signata, tamdiu reservantur, donec profectus, et trum; alii traditur seniori, qui decem c junioribus
conversationis ejus, ac tolerantiae virtutem diver- praeest, quos sibi creditos ab abbate instituii pariter,
sis lentationibus ac probationibus evidenter agno- et gubernat : secundiim illud sciiicet quod ordina-
scant. Et si quidem posse eum inibi perdurare tum in d Exodo legimus per Moysen.
tempore procedente perspexerint, et in eodem, quo CAPUT VIII.
ccepit, fervore persistere, indigentibus eadem lar- Quibus primum instilutis juniores exerceanlur, ut ad
giuntur : Sin vero quoddam ex eo murmurationis superandas omnes concupiscentiasproficiant.
vilium, vel parvae cujuslibet inobedientiae culpam Cujus haec erit solliciludo et eruditio principalis,
processisse deprehenderint, exuentes eum monasle- per quam junior introductus ascendere consequenter
tii quibus indutus fuerat, vestimenlis, et antiquis etiant culmina perfeclionis summa praevaleat, ut
revestitum, quae fuerant sequestrata, depellunt. Q doceat eum primitus suas vincere volunlates; quem
Nullum etenim fas est cum illis quae accepit, absce- studiose in his ac diligenter exercens, haec illi sem-
dere, necquemquam patiuntur illis adhuc indui, per iraperare de industria procurabit, quae senserit
quem semel ab instilutionis suae regula tepuisse animo ejus esse contraria. Multis siquidem experi-
perviderint. Unde etiam copia nulli penilus paiam nrentis edocti tradunt, monachum , et maxinre ju-
discedendi conceditur, nisi aut in morem servi fu- niores, ne voluplalem quidem concupisceniise suae
gacis captans densissimas lenebras nocte diffugiat; refrenare posse, nisi prius e mortificarc per obe-
ALARDI GAZvEI COMMENTARIUS.
a Notet lector monachos, seu Religiosos, ex veteri cujusque in hospitalilalis servilium tribus mensibus
more et instituto posse ob aliquas causas ejici aut considerare oporlel, quibus peractis, ad cwlumsanctm
dimitti a religione, quod etiam ex Regulis D. Au- congregalionisaccedet. Neque enim inlussuscipi quem-
guslini et D. Benedicli comprobatur (Lib. in Decr. quam convenit, nisi prius foris posijtus, ejns humilitas,
cap. ultim. de Regular.; S. Thom. quodlib. 12, qu. sive patientia, comprob^tur. At de hac re plura supe-
ult.; August. c. 20 Regulw; liasil. inReguta c. 1 el 8; rius dicta sunt.
c Unde Decani dicti. De quibusaliaspluribus.
Benedict. c. 28 e( 58). Et quidem multo severius ac
frequentius apud vetercs illos monachos id fieri soli- D d Exodi decimo octavo. Constiluit J)/oj/ses(consiIio
lutn , etiam ex causis levioribus, puta pro qualibet et monitu soceri sui Jelhro) centuriones, el quinqtta-
iuobedientia, aut murmuratione, ut indicat Cassia- genos, eldecanos, qui judicarent plebem Domini, omni
nus. Quamvis enim hoc loco non de professis, sed tempore. Quidquid autem gravius eral, referebanl ad
de novitiis adhuc in probatione constitutis agerevi- eum, faciiiora lanlummodo judicantes. Ad hunc mo-
deatur; tamcn idem etiam de professis, seu veris dumolim in monasteriis instituebanlur decani, qui
monacbis, inielligendum salis indicat D. Benedictus novem, vel, ut aliis placet, decem rnonachis prae-
supra, ubi de monacho jam professo agens, et plane erant, e
de quibus infra(C«p. 20).
consenlanee ad hunc locum : Moxergo, inquit, in Prima insliiuiiompnaclii esimorlificaliopropriae
oralorio exuatur rebus propriis, quibus veslitus est, et voluntalis : Finis enini cmnobitmesl omnessuas mor-
induatur rebus monatterii: illa aulem vestimenla, qui- lificare et crucifigere voluntates, ait abbas Joannes
bus exuitur, reponanlur in vesliario conservanda : ul collat. 19cap. 8, quaih perfectionem prorsus a ne-
si aliquando suadenti diabolo consenserit, ut egredid- mine, nisi a ccenobita , impleri posse affirmat. De
tur monasterio(quodubsil),lunc exulus rebusmonaste- qua itidem D. Hieronymus in «pist. 4, ad Rusticum
rii projiciatur. De hacporroexpulsionernonachorum, monachum : iVorcfaciqs qtwd vis; comedasquod ju-
etmonachis expulsis, sive ejectis, videndus Navarrus beris; vesiiarequod acteperis; operis lui pensumper-
in conunentario de Regularibus (Gommen.2). solvas; subjiciaris cui nonvisj lassus ad stratum ve-
b Sic et S. Isidorus in Regula cap. 4 : Qui renun- nias; ambulansquedonnias, et necdum expleto somno
tians swculo ad monasterium venerit, non stalim in surgerecompellaris.D. eiiam Benedictus hanc propriae
emlumdeligendusest monaclwrum: vitam enimunius- voluntaiis abdicationein, seu mortificationem multis
M DE COENOBIORUMINSTIT. LIB. IV»— DE INSTITUTIS RENUNTIANTIUM. W
dientiam suas didicerint voluntates. Ideoque pro- A. cumvenire juvenem callidus inimicus velut inexper-
nuniiantnullatenus praevalere, vel iram, vel tristi- tum ignarumque praevaleat, nec ulla fraude decipere,
tiam, vel spirilum fornicationis exstinguere, sed nec quem praevidet non sua, sed senioris discretione
humilitatem cordis veram, nec cum fratribus unita- muniri, et suggestiones suas velut ignita jacula ,
tem perpetuara, nec firmam diuturnamque pOsse qusecumque in cor ejus injecerit, ut seniorem celet,
retinere concordiam, sed nec in ccenobio quidem non posse suaderi. Aliter quippe subtilissimus dia-
diutius permanere, eum qui prius voluntates suas non bolus illudere vel dejicere juniorem non poterit,
didicerit superare. nisi cum eum, seu per arrogantiam, sive per vere-
CAPUT IX. cundiam, ad cogilaiionum suarum velamen illexerit.
Quare junioribus imperetur ut seniori suo nihil de Generale namque et evidens indicium diabolicae co-
cogitationibusstiis subtrahant. gitationis esse pronunliant si eam seniori confun-
His igitur institutis , eos quos initiant, velut ele- damur aperire.
mentis quibusdam acsyllabis imbueread perfectio- CAPUT X.
nem atque informare festinant, per haecad liquidum Quanla juniorum obedienlia, etiamin his qum nalurali
necessitali subjecta sunt.
discernentes, utrura ficla et imaginaria, an vera sint
humilitate fundati. Ad quod ut facile valeant perve- g Post haec b tanta observantia obedienlise regula
nire, consequenter instituuntur nullas penitus cogi- custoditur, ut juniores absque praepositi sui scientia
taiiones prurienles in corde perniciosa confusione vel permissu, non solum non audeant cella progredi,
celare, sed confestim ut exortae fuerint, eas suo sed ne ipsi quidem communi ac naturali necessiiati
patefacere a seniori: nec super earum judicio quid- satisfacere sua auctoritate praesumant. c Sicque uni-
quain suae discretioni commitlere, sed illud credere versa complere quaecumque fuerint ab eo praecepta,
malum esse, velbonum, quod discusserit ac pro- tamquam si a Deo sint ccelilus edita, sine ulla dis-
nunliaverit senioris examen. Ita fit ut in nullo cir- cussione festinant; ut nonnumquam etiam d impos-
ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS.
locis commendat, et inculcat cap. 4, 7, 49, 58. Vide retur, moram pali nescittnl in faciendo; de quibus
D. Bernardum serm. 3 de Resurrect., ubi multa ad- Dominus dicil : Obaudilu auris obedivit mihi (Psal.
versus propriam voluotatem disserit. (D. Basil. in xvni). Denique D. Bernardus in libro de Praecepto
Instit. monacho. cap. 46 et 50.) et Dispen. (Col. 6) : Sive Deus, sive homo vicarius
a De hac cogitationum malarum manifestatione Dei, mandatum quodcumquetradiderit, pari profecto
seniori, aut spiriluali Patri, facienda, vide notata ad obsequendum est cura, pari reverenlia deferendum;
collat. 2 cap. 10. ( ubi tamen Deo conlraria non prwcipit homo. Et rur-
C
b Ita b. Hieronymus deccenobitis iEgyptiis agens : sum : Imperfecti cordis et infirmw prorsus voluntalis
Prima, inquit, apud eos confwderatio esl obedire ma- indicium esl, staluia seniorutn studiosius discutere, lue-
joribus, et quidquid jusserint facere (Epist. 22). Sul- silare ad singula quminjungunlur; exigere de quibus-
pilius in dialogo primo de virtutibus S. Martini : cumquerationem,el male suspicari de omni prmcepto,
Prmcipua, inquit, ibi virtus, et prima, est obedientia : cujus causa latuerit; nec umquam libenter audire, nisi
neque aliler adveniensad monasieriumabbatis suscipi- cum audire contigerit quod forte libueril; aut quod non
tur,quam qui lentalus prius fuerit, et probatus, nullum aliier licere, seu expedire, detnonstraverit vet aperta
umquam recusaturus, quamlibet arduvr<,sac difficite, raiio, vet indubilata aucloritas. Haec S. Bernardus.
indignumque toleraiu abbatis imperium. S. Augustin. His aliisque SS. Patrum elogiis perspicue demon-
lib. i de moribus Ecclesiaecap. 5t de moiiachis dis- stratur perfectam illara, et Deo accepiissimam e?se
serens : Hi vero (monasleriorumPatres), inquit,nulla obedientiam, qua quis sine praevioprsecepti examJne
superbia consulunt iis quos filios vocant, tnagna sua in simpliciier obtemperat, nec scire cupit cur boc, vel
jubendo auctoritate, magna illorum in oblemperando illud sibi a superiore imperelur, hoc solo contentus,
voluntate. quod imperatur (Similia habet Cassian. c. 41, infra).
c Similes sententiae passim apud SS. Patres le- Semper tamen excipiendo praeceptum hujusmodi,
gunlur, quorum nonnullashicreferre operae preiium quod manifestum contineret peccaliim , in quo e.va-
duxi, ad majorem hujus loci clarilatem, et obedien- minaliosuperflua esset, cum constet Deo obediendum
tiae perfectae commendationem. D. Basilius in con- esse magis quam hominibus (Act. v).
stilut. monast. cap. 25 sic ait : Quemadmodum pas- 1» d Impossibilia intellige non solum quae videntur
tori suw oves oblemperant, el viam quamcumque itle j alicui impossibilia, quia valde gravia et difficilia :
vult ingrediunlur : sic qui ex Deo pietatis cutlores quo modo D. Benedictus accipere videtur, cap. 68
sunt, moderaloribussuis obsequidebent; nihil omnino Regulae, cui lilulus : Sifralri impossibilia injungan-
itlorum jussa curiosius perscrulantes , quando libera tur; sed quaerevera talia sunt, ut humanas vires su-
sunid peccato. D. Hierouymus inepist. ad Rusticum perent, vel quae secundum se sunt illicita, quac etiam
monachum : Prmposilum, inquit, timeasu( dominum, moraliter dicuntur impossibilia (Vide S. Thom. 1, q.
diligas ut parenlem; credassdlulare quidquid ille prm- 13, art. 5, ad. 3), qualia sunt intrare furnum ardcn-
ceperit; nec de majofum senientia judices, tujus officii lem , advolvere saxum jmporlabile, irrigare bacu-
est obedire, etimplere qumjussa sunt. Gregorius ma- lum aridum donec frondeat, projicere puerum in
gnus lib. ir, cap. 4 in I Regum : Vera obedientia nec flumen, currere super aquas, leaenam alligatam ad-
prmpositorum intenlionem disculit, nec prmceptadis- ducere, et alia hujusmodi, quaeab ilfis sanclis rno-
cernit, quia qui omne vitm sutu judicium majori sub- nachis et eremitis zelo obedientiae palrata leguntur.
didit, in hoc solo gaudel, si quod sibi prwcipilur, Qua: quidem exempla ex iis censeri debent quue ad.-
operatur. Nescit enim judicare, quisquis perfecle didi- miranda sunt, sed non staiim imitanda. Credendum
cerit obedire. S. Benedictus in Regula sua (Cap. 5), ' enim ex peculiari Dei instinciu facia fuisse, quaetam
quam idem D. Gregorius discreiione ac sapientia ' stupendis ei evidentibus miraculis divinitus sunt
ple.nam esse testatur, quinam veri obedientes cen- approbala. Contingit tamen inlerdum, ul praelatus
sendi sint, describit Iris verbrs : Jlfox, inquit, ut religi.osus quaedam difficilia, vel etiam impossibilia,
imperatum a meliore fuerit, ac si divinitus impe- alicui monacho prsecipiat, quae lairien non vull ab
*63 JOANNIS CASSIANI 1154
Bibiha sibimet lmperata ea fide ac devotione susci- A nenliae similiter prattermittens, in qua stimmae
repu-
piant, ut tota virlute ac sine ulla cordis haesilatione tantur d
deliciae, si hferba sale condita, quara lapsa-
perficere ea aut consummare nitantur, et ne impos- nium vocant, aqua diluta ad refectionem fratribus
sibilitalem quidem praecepti pro senioris sui reve- apponatur, aliaque complura his sirailia.quae in hac
rentia metiantur. De quorum obedientia speciatim provincia uec aerum teinperies, nec qualitas nostrae
nunc dicere praeterraitlo; exemplis enim eam ipsis fragilitatis admittit, illa tanlummodo prosequar,
paulo post tradere suo loco disponimus, si Dominus quaenulla carnis infirmitas, non situs loci poterit
nobis orationibus vestris dederil commeatum. Nunc impedire, si ea non fragilitas animaeac tepor mentis .
instituta caetera prosequamur, praetermittentes illa ademerit.
contexere, quaein hac regione, vel tradi monasteriis, CAPUT XII.
a
vel ab ipsis nequeunt cuslodiri, sicut in prsefatiun- Quod ad sonilum pulsantis ostiutn, nihil operis non
cula nostra facturos nos esse promisimus : quod omiitant sludio celeriter occurrendi.
scilicet nec b laneis indumentis utantur, sed lineis
tantum, et ne ipsis quidem duplicibus; quibus c vi- medilationiIiaque considentes intra cubilia sua, et operi, ac
studium pariter impendentes, cum
caria praepositus unusquisque suae decaniae submi- e pulsantis ostium, ac diversorum cellulas
_ sonitum
nistrat, cumilla quibus veslili sunt, sorduisse con-
spexerit. percutieniis audierint : ad orationein eos scilicet,
CAPUT XI. seu ad optis aliquod jnvitantis, ceriatim f e cubilibus
Cujusmodi cibus apud eos delicalisstmus habeatur. suis unusquisque prorumpit : ita ut is qui opus
Hlud quoque arduum atque sublime genus conti- scriptoris exercet, quam repertus fuerit inchoasse
ALARDI GAZMl COMM&NTARIUS.'
eo fieri; sed tantum , ut probet ejus obedienliam , d Ita rursus cap. 22, infra : Apud quos secta sin-
vel aliis proponat in exemplum (Vide Durand. in 1 gulis mensibus'porrorum fotia, lapsania, sal fricium,
senien. dist. 47, q. 5): sicut Deus praecepit Abrahae olivw, pisciculi minutf saliti, quos itli mwnidia vocant,
ut immolaretlilium(Ge»es. xxn), ad probandam, vel summa voluptas esi. Porro lapsaniura a lapsana de-
potius demonstrandam ejus fidem et obedienliam : ductum pulo. Esi ehim lapsana olus silvestre, teste
quo etiam spectare videtur D. Benediclus loco me- Plinio lib. xx naluri Histor. cap. 9. Unde prover-
moralo. Tale videtur exemplum illiiis , cui abbas bium : Lapsana vivere, pro, tenui et paupere victu.
praeceperat ut tilium suum projiceret in llumen. Erat igitur lapsanai, vel fapsanium , pulmenturu
Providerat enim, neexsequeretur, a fralribus ad hoc quoddam ex oleribus sale condilis, et aqua dilutis
dispositis impediri, ut narrat Cassianus cap. 27, conieclum, quod pro magnis deliciis inter illos mo-
infra. nachos habebaiur. Ita in Vita S. Pachomii (Cap. 8)
a Verba ejus sunt in fine praefationis ad Castorem legitur : Lapsanas enim, id est, agrestia
'
*-• olera, et her-
episcopurn' : lllam sane moderalionem opuscuto huic bas alias prmter oleutii consueveranl edere. Porro lip-
inserere prwsumam, ul ea qum secundum JEgypliorum sanum, v.el in plurali lipsana (ne quis forle baec.
Regulam , seu pro asperilate aerum, seu pro difficul- confundat) usu ecclesiastico longe aliud sonant,
taie ac diversitate morumimpossibiliain his regiouibus, nempesacra pignora,iseureliquias sanctorum. Quod
vet dura, vel ardua comprobavero, inslitutis monaste- hic cursim monuisse isat est.
riorum, quw per Palmslinam vel Mesopotamiam ha- e Colligltur hiirc fores seu ostia singulorum malleo
benlur, aliqualenus temperem. Quod haec nimirum ligneo, velalio similiinslrurnenlotundi solitas, sic-
miiiora et minus auslera quam apud ./Egypiios jpo- que monachos illos ad oflicium divinum, vel ad opus
nachos haberentur. manuum evocalos; ut,superius annoiavinms (Lib. m
b Hujus rei causam alibi exposuimus (Lib. i c. 5); c. 2), ubi compuisorem eum vocat Cassianus, qui
Verum etsi hic lineorum usus apud illos Orientales hoc officio fungebatur,: qui mos eiiamnum apud nos
monachos probatus et'receptus fuerit; alios tamen servatur in exsequiis frairum defunctorum, ut alibi
plerosque certum est a lineis vesiibus abslinuisse, etiam docebiinus. Quo itidein pertinere arbitror,
etlaneis potius usos esse, sicut hodie plerique reli- quod scribil Leo impCr. in Panegyrico de S. Chry-
giosi utuntur; tum ob alias causas, tum praecipue ob sostomo : His adhuc dubilanlibus, excubitorad malu-
majorem austeritatem , et corporis alflictionem , itna Caniica excilat ligni pulsibus ( Vide scholia ad
quam laneae vestes, ex panno videlicet, aul villosa Regulam S. Pachomii).
materia, afferunt: unde et Innocentius tertius veiuit * Id est cubiculis, sjve cellulis. Sic D. Benedictus
ne monachi, eiiam Benedictini, camisiis lineis uteren- veros obedientes describens, et hunc locum haud
fui*.Cap.Cumadmonas(ej-iuni,destatumonac. (Lib.m ]D dubie imitatus : Ergohi tales, inquil, relinquentes
Decretal.). staiim qum sua sunt, et:vohinlatem propriam deseren-
c Vicaria vocat alterna mdumenta, quae per vices tes, tnox exoccupatismanibus, et quod agebanl, im-
muiantur (IV Reg. v). Unde et iriutaioria vocantur, perfectumretinquentes, vicino (id est, proximo) obe-
quae lamen apud illos ita dispensabantur, ut nequa- dienliw pede jubentis vocem faclis sequttntur, et veluti
quam duplicia penes se haberent, sed accipienies uno momenlo prmdicta magistri jussio, el perfecla
nova, vel nilida, redderent vetera, et sordida, ut discipuli opera in velocitale timoris Dei, ambw res
hic innuitur. Porro decanus et decania duohus mo- communiler (id est, simul) citius explicantur, quibus
dis accipiumur. Nam decanus a quibusdam dicitur ad vitam wternam gradiendi amor incumbit (Cap. v
qui novem monachis decimus ipse praeerat : atque Reg.). Ubi Turrecrematus: De hoc, inquit, obedienliw
bi decem monachi, decuria, seu decania, vocaban- gradu legitur in Vilis Patrum, quod Abbas Silvanus
tur. Sic D. Hieronymus epist. 22 decoenobilis agens: liabebat duodecim discipulos, unum eorum nomine
Divisi sunt, inquit, per dectmas, atque cenlurias; ita Marcum, quem prw cwieris diligebat propter bonum
ut novem hominibus decimus prwsil, et rursiis decem obedieniim,quod eral ih eo. Cumquequidam dicerent
prwpositos sub se centesimus habeat. Augusiinus vero ei, quod alii coniristarehtur ex hoc, ipse eos duxit per
lib. 1 de Moribus Eeclesiae (Cap. 31), ait decanos cellas fratrum, et pulsans ad oslium uniuscujusque,
esse qui decem monachis praesuut: quo etiam modo vocavit eos, et nullus exivit: tandem vocavil Marcum,
decanos et decanias intellexisse videniur Cassianus qui relicla littera imp.erfecla,qttam scribebat, stalim
(Cap. 7 supra) et D. Benedictus cap. 21 Hegulae. exivit.Quo viso dixil Sitvanus illis: Ecce, quare diligc
165 DE COENOBIORUM INSTIT. LIB. lt.~ DE INSTITUTIS RENUNTIANTIUM. 406
litteram, finire non audeat, sed in eodem ptincto, Aetiam a cunctis virtutibus ita praeferunt, ut huic
quo ad aures ejus sonitus pulsanlis advenerit, judicent omnia postponenda, et universa dispendia
summa velocitate prosiliens, ne tantum quidem subire contenli sint, dummodo hoc bonum in nullo
moraeinterponat, quantum coepti apicis consummet violasse videantur.
effigiem,sed imperfectas lilterae lineas derelinquens,
non tam operis compendia lucrave sectetur, quant CAPUT XIII.
obedientiaevirtutem exsequi toto studio atque aemu- Quam criminosum habeatur, si aliquid vet vilissimunt
lalione festinet. Quam non solum operi manuum, quispiam suum dixeril.
seu leclioni, vei silentio, et quieti cellae, verum b Illant sane virtulem inter caeteras eorum insti-
ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS.
eum. At illi dixerunl : Vere plus diligendus est a te, me superius, obedientiam religiosam, hoc est, voto
eo quod magis diligilur a Deo (Lib. m, num. 143). Sic 'firmatam in slatu religioso. Nam haec includit non
ille. Quod exemplum paulo plenius refertur in Vitis nudam,„et communem virtutem obedieutiae, quae
Patrum : ubi hoc additur, quod ingressus abbas in solum respicit obligationem praecepti; sed et virtu-
cellam Marci, quoniam scriptor erat, reperit quater- tem religionis, qua Deus proprie colitur, quae inter
nionem, quem scribebat, et invenit, quod in qua morales primum locum oblinet omniurn suffragro.
hora vocatus est, lilteram 0, quam faciebat, me- R Atque hoc sensu dicitur obedientiatnelior esse, quam
diam dereliquit, tantummodo ut obedientiam adira- viclima (I Reg. xv) : proul scilicet conlinelur sub
pleret. Haec ibi : quo quidem speciasse Cassianum religione, ait Cajeianus (Ubi supra. ad S. Tho);
hoc loco, immo eliam D. Benedictum, ubi supra, sty- periineique ad polioremaclum religionis, qui est devo-
lus utriusque satis oslendit. tio : quo quidem sensu merito viclimis antefertur,
« Obedientiam religiosam cunctis virtulibus quia, ut ait Gregorius, per viclimasaliena caro, per
(nempe moralibus) pneferendam esse, multiplici obedientiampropria volunlasmaciatur (Lib. ult. Mo-
raiione judicabant (S. Thom. 2-2, q. 104, a. 3 ef 4, ral. c. 121), id est, Deo offertur, et consecratur.
q. 186, a. 8). Primum, quia per obedientiam propria Dixi etiam obedientiam vinutibus moralibus praefe-
voluntas Deo consecratur, quae omuibus bonis hu- rendam, non tbeologicis, exdoctiina ilidem D. Tho-
manis merito praefertur. Nihil enim majus, aut cha- mae: Nam virlutes, inquit, quibus Deo secundum se
rius habet homo, quam propriae volunlatis liberta- inhwrelur, scilicet Theologicw,sunt potiores virtutibus
tent, seu potesialem vivendi suo arbilrio; quam moralibus, quibus aliquid terrenum contemniiur, ul
libertatem religiosus deserit, dum alienae voluntati Deo inhwrealur. Porro praeter ea quae de obedientiae
peniius se subjicit propter Deum : quod sane majus religiosae praestantia dicta sunt, libet etiam huc in-
et difficilius est, quam relinquere opes aut houores, signem locum e Vitis-Patrum accersere, u!)i coeno-
aut carnis oblectationes (Vide Hieronymum Plaium biticaeobedientiae praerogativa prae caeteris virtuii-
de bono religi. lib. u c. 5). Haec enira sunt bona bus.immoelbominumstaiibnsegregiecommendatur,
exierna, quae etiam ethnici iuterdum propter cogni- et prceclaris elogiis ornatur (Lib. v, libello14 et 19).
lionem rerum naturalium deseruerunt. At poteslas „ Sic enim ibi legitur : Narravit aliquis Pairum vidisse
vivendi judicio, et arbitrio suo bonum est spiritale ^ se quatuor ordines in cmlo, quorum primus ordo erat
et proprium homini, qua bomoest, quod nullus hominum infirmorum, et gratias agentium Deo: secun-
umquam pbilosophus sibi contemnendum aut dese- dus ordo hospilalilatem sectanlium, el instanter mini-
rendum duxit. Unde D. Gregorius -homil. 52 in slranlium eis : lertius ordo in soliludine conversan-
Evangelia: Forlasse, inquit, laboriosum non esl iw- tium, et non videntiumhomines: quartus ordo eorum,
mini relinquere sua; sed valde grave est relinquere qui ad obediendumspirilualibus Patribus se subjiciunt
seipsum: tninus quippe est abnegarequod habet; valde propter Deum. Utebalur autem ordo obedientiumlor-
autem multum abnegarequod esl. Ilaque hoc ipsura que aurea, et corona, et majorem, quam alii, gloriam
propier Deum relinquere, el abnegare, majoris est habebat. Et ego dixi ei, qui mihi oslendebat oinnia
perfectionis et meriii, quam relinquere opes, vel hmc: Quomodo isteordo, qui parvus esl, majorem,
honores, vel carnis illecebras. Altera ratio, quia per quam atii, gtoriam habet? Et ille respondens dixil
ohedientiara omnes aliarum virlutum acius meritorii mihi : Quia qui hospitalilatem sectantur, secundum
redduntur; Nam omnia virlulum opera (ait S. Tho- propriam volunlalem idipsum faciunl. Simililer ct qui
mas) ex hoc meritoria suntapud Deum; quod fiuni, ul in eremo se relegant, arbilrio suo de smculo recesse-
obedialurvoluntati divinm. Nam si quis etiam marty- runt. Hic autem ordo, qui se ad obediendum dedit,
rium suslineret, vel omnia sua pauperibus erogaret; omnes voluntates suas abjiciens, pendet ad Deum et
nisi hmc ordinaret ad impletionem divinm voluntatis, ad jussionem Patris spirilualis : propierea et majorem
quod cerle ad obedientiam perlinet, meritoria esse glonam aliis habel. bt paulo posl : lntendile ergo,
non possenl; sicut nec si fierenl sine charilate, qum filii, virlutis hujus atiquod ex parie vestigium. Obe-
sine obedientiaessenon potest. HaecS. Thomas (Vide D dienlia salus est omniumfidelium. Obedientia genitrix
eliam Leonar. Less. lib. n de Just. cap. 46 Dub. 5). est omnium virlutum. Obedientia regni cmlorum in-
ltaque cum regina virtutum omnium sit cbaritas, ventrix est. Obedienlia cwtos aperil, et homines de
certe huic proxima, et simillima est obedientia: lerra elevat. Obedienlia angetorum cohabilatrix esl.
siquidem ulraque cum Deo conjungit; ulraque eliam Obedientiasanctorum omnium.cibus est : exhac enim
facil idem velle idemque nolle quod Deus; hoc tan- ablactati sunt, et per hanc ad perfeclionem venerunl.
tum discriraine, quod chariias per modum amici; Haecibi. Videplura apud Joa. Climachum, gradu 4,
obedientia per modum subditi; ob quam etiain cau- qui est de Obedientia, el sanctissimum Patrem Igna-
sam obedientia a theologis forma itidem aliarum lium a Loyola in epistola sua plusquam aurea et
virtutum appellatur, quod harum omnium acliones omni acceptione digna, de Obedientia.
id unum specient, ut divina praecepta impleantur. b En paupertatis voium , et exercilium priscis
Tertia ralio. Quia votum obedientim sub se continet etiam monachis solemne, ac perpetuum, utpote re-
alia vola, ait idem S. Thomas : Nam reiigiosus etsi ligioso statui non minus esseniiale, et necessarium,
tenealurex votocontinentiam servare, et pauperlatem: quam voia castitatis, et obedieniiae: ad hanc enira
iamen hmceliam sub obedientiacadunt. Quamvis igi- virtulem, spontaueam scjlicet pauperlatem, haud
tur obedientia sit viitus particularis; vim tamen dubie monachi illi se voto, si non expresso, saltem
babet generalem , cum omnia ad vilam religiosam tacito astringebaut, dum se monachos fieri velle
Berlinenlia coroplectatur. Memiuerit lector dixisse profiteremur, et noaasticam vitam susciperent, m
'" " 163
167 '-''•-•.' JOANNISCASSIANl ''''• • ..'-•••'•V"
tutiones, /ei commemorare superfluum puto, quod A praeter e cofobium, itiafortem,"caligas, melotem, ac
scilicet nulli cistellam, nulli peculiarem a sportellam psiathium, nihil ampjius habeant: cum in aliis quo-
liceat possidere, nec tale aliquid, quod velut pro- que monasteriis, in quibus aliqua rcmissius indul-
prium retinens suo debeat communire signaculo b. gentur, hanc regulam videamus strictissime nunc
Ouos ita novimus omni ex narle nudos existere, ut usoue servari, d ut ne verbo quidem audeat quis
AIARDI GAZ^EI COMMENTARIUS.
superius ostensum est: adeoque stricte et religiose Ipse ei in matta monachlca,quw sediilli contigua erat,
observabant, iit nullam omnino rem, vel minimam assedit. Matla igitur, sive psialhio pro lecto et stra-
sibi retinere, possidere, ant vindicare, ut propriam, gulo, alias eliam pro sedili utebantur monachi
ac peculiarem eis liceret, ut hic dicitur. Sed de hoc JEgyptii, ut viderejest lib. v cap. 55, et Collat.
infra plenius. cap. 25 : ubi interdurn insedisse, interdum
a Sportella, etsportula, ulrumque diminutivum a primaeincubuisse psiathiis leguntur. Scribit CoeliusRhodi-
sporta; vas vimineum inferendis cibariis, olim etiam giuus (Lib. vil Anliq. Lect. c. 25, et lib. xxvincap. 2),
pecuniis usitatum. Isidorus etymolog. lib. xx cap. 9 : ut boc obiter addam,, apud Graecos primam sedem
Sportula, inquit, diminulivuma sporla : sporia autem in tribunalibus wpiMToii ?u).ov,hocesl, priinum lignum,
dicla, quia exporlel aliquid, vel quia ex sparlo fit. primam cathedram huncupari solitam : inferiores
Hinc illud Saulis ad puerum suum : Quid feremusad vero sellas, seu humiliora scamna psiathia vocata.
virum Dei? Panis deficil in cistartiis nostris, et spor- R d Vides, lector, quanto sludio et zeloveri illi mo-
luiam non habemus, ut demus Iwmini Dei. Ubi spor- * nachi et ccenobilae, viiae coenobilicaeperfeciionem,
tulam pro munere aliqno accipi, coniinens videlicet quae a perfecta rei'um omnium communilate, seu
pro contento, est in margine annotatum. Apud Ro- communione, et omnfmoda proprietatis abdicatione
manos sportulae salutantium dicebaniur donaria, sive nomen accepit, compleclebantur, et quantopere ab
cibaria, quae a magnalibus proponebantur iis qui hoc vilio proprietalis abhorrebant, ut non solum
ipsos officii gratia essent comitali, aut domi salu- facto, sed ne verbo quidem auderet quis dicere ali-
tassent togati (Alexander ab Alex. lib. v c. 24). Qua quid suutn, alque adeo magnum crimen censerelur,
itidem imitatione D. Cyprianus sportulas vocat certa et gravitev puniretur, si quis etiam de proprietate
slipendia, sive subsidia, quaequihusdam clericis,'ac nihil cogitans, diceret, codicem meum', tabulas
presbyteris in singulos menses dabantur : unde et meas, etc. Ila enim a hiajoribus didicerant ab hujus-
ipsi sportulanles dicebantur, qui hujusmodi sportulas modi locutione abstinendum, ne quam proprieiatis
accipiebant (Cyprian.epist. 51, Baronius ad ann. 255). speciem vel minrmam prae se ferrent, et ut ad apo-
Porro sportellam pro quodam bellariorum genere stolicae insliiuiionis hormam propius accederent.
usurpal Cicero epist. ad Papyrinm Paetum, dum ail: Nam de primis coenobitis, apostolorum scilicet disci-
dediscendmsunt tibi sportellw, et arlolagani tui. Ve- pulis, legitur Act. lv : Nec quisquam eorum atiquid
rum hic proprie accipi sportellam, pro parva sparta, suum esse dicebal; sed erant illis omnia communia.
sicut cistellam pro parva cista, per se notum est: ideo Quam instilutionem et observantiam SS. Patres re-
vero haecreceptacula expressit auctor, in quibus tum ligionum et ccenobiorunt fundatores amplexi sunt, et
pecuniae, lum aliaeres peculiares recondi solent; ut in suis Regulis et instiluiionibus monaslicis studioso
significaret tnonachos illos ab omni proprietatis et C commendarunt; ui nequis aliquid suum dicerei, sed
peculalus vilio fuisse alienissimos, ut qui nec cistel- nostrum, id est, commune (Trilhemius in opusc. de
lam, seu arculara haberent, in qua, vel nummum, vel propr. monach. cap. 6; Basil. in Institul. monach.
aliquid peculiare sibi reconderent. c. 21; Augusi. c. 2 Regulw; Chrysoslom.hotnil. 58 et
b Nempe annulo signatorio, aut clave peculiari. 59, et lib. m contra Viiuperat. vitw monaslicm; Basil.
De quibus infra (Cap. 15). in Regul. fusius cap. 52). Unde apud illos pervulgata
c D. Hieronyrrms, ut alibi alia occasione retuli- illa sentenlia : Meumet Tuum inier asceias non au-
mus, Tabennensium monacliorura vestes, omnemque diri, a monasleriis procul abesse. D. eliam Bene-
supellectilem ita commemorat: Nihil habenl in cel- dictus, ui alios omitiafti, priorum monachorum ubi-
lutis, prmter psialhium, et duo lebitonaria (quod que vestigiis insistens, fetde ! proprietatis vitio a suis
Jigyptiis monachisgenus est vestimenli absque mani- coenobiiis exstirpando sollicitus, jubet primum, ut
cis), et unum jam attritum ad dortniendum, vel ope- omnia sint omnibus communia, sicut scriptum est :
randum ; et amictum liheum, cucutfasque duas, et deindo subdit :'nec quisquam aliquid suum esse dical,
caprinam pelticulam, quam melolem vocant, balteolum aut prmsumat.Caeterurnne quis Iiine erret, putetque
lineum, °.lcaligas, ac bacutum ilineris socium. Sic semper religiosum aut ccenobitam, mortaliter pec-
Ilieronymus, qui pro colobiis lebitonaria ejusdem care cum dicit, Liber meus, Toga mea, etc, cum
significationis, et pro maforte amictum lineum no- tota verborum vis ex menle et inlenlione loquentis
minavit, el cucullas insuper addidit, quas Auctor dependeat; videndum quo sensu, aut affectu dicatur
hic praetermisit. Porro de colobio, maforie, caligis aliquid meum, tuum, suum : si enim religiosus eo
et melote dictum estlib. i, psiathium (quod et psia- n animo dicat aliquid suum, ut velit illud habere, pos-
thus, et psiathius dicebatur), ul ex Collat. 18 cap. 1, sidere, aut uli, tamquam proprium, haud dubiuui
et aliis locis apparet, pro matta, sive scorea et te- est lethaliter peccare, etcrimen proprieiatis admit-
gele accipilur, ex junco, aut papyro, aut stramine tere conlra votum pauperiatis : seeus vero si dical
confecla : Galli nalte vocant. Yiia S. Pachornii: In- aliquid suum ratione administrationis sibi commissae,
grcssus monasterium,post oralionem venit ad coqui- vel quoad usum dumiaxat, et quoad superiori pla-
nam, et inveniensfratrem, qui coquinmprmeral, psia- cuerit: multo rainus si per subreplionem, sive inad-
llws (id est, legetes) operanlem, quos vulgus mattas vertenter id dicat ex consueto modo loquendi;
appellat, etc. S. Ambrosius inl ad Corinih. cap. xiv: quandoquidem a multo tfempore desierit perfecta illa
Sedenles disputent, seniores dignitate in calhedris, comraunitas, seu communio rerum omnium, etiam
sequentes in subselliis, novissimi in pavimenlo super quoad usum, tam slricte inter coenobitas observari,
tnattas. Gregorius Turonensis lib. de Vita Patrum nec ullus reperiatur religiosus, qui non habeat ali-
cap. 11: Nuilum habensslratum feni, palewquemoli- qua peculiaria sibi ad uSuin concessa, etiam ex de-
men, nisi tanlum illud quod intexlis junci virgulisfieri creto sacri concilii Trideniini sess. 25, de Regular.
soiel, quas vulgo mattas vocant. Regula S. Benedicti cap. 2. Proinde eisi magnopere laudandi et com-
cap. 55 : Stramenta autem lecloruin sufficianl, matta, mendandi sunt illi sanciii, ei perfecti monachi, qui
et sagum, etc. Petrus Arveyias epist. 20 lib. i : Mat- lanto zelo proprieiatis vitium exhorruerunl, ut ne
tas antiquum rnonachorumopus compone, super quas verbo quidera auderent dicere aliquid snum; non
aut semper, qut swpe dormias. Idem epist, 50 lib, u; tainen idcirco reprehendendi, aut culpandialii, qui
169 DE COENOBIORUM INSTIT. LIB. IV. — DE INSTITUTIS RENUNTIANTIUM. 170
dicere aliquid suum, magnumque sit crimen ex ore J)i quodque in nostris monasteriisutinam fieri nescire-
mouachi processisse, codicem meum, tabulas meas, mus), non dicam effectu, sed ne cogitatione quidem
a graphium meum, tunicam meant, caligas meas; ab aliquo penilus affectatur. Cumque totam e enthe-
proque hoc digna poenitenlia satisfacturus sit, si cam coenobiisuam credat esse substantiam, cunctis-
casualiquo per subreptionem vel ignorantiam hujus que rebus ut omnium dominus omnem{ curam sol-
modi verbunt de ore ejus effugerit. licitudiuemque dependat; ad relinendam nihilominus
CAPUTXIV. arreplae nuditalis virtutem, quam studet ad finem
licel multa de con- usque perfecte atque inviolabiliter custodire, ita se-
Quod pecunia uniuscujusqueppere
geraiur, nullus tamen prmsumat excedere slatulm metipsum a cunctis extraneum, et ex omnibus judi-
' cat alienum, ut tamquam peregrinum se gerat, et
sufficientimparcilalem.
Et cura tantos unusquisque eorum quolidie de ope- incolam istius mundi, alumnumque se potius mona-
re ac sudore proprio reditus conferat monasterio, ut sierii reputet, ac ministrum, quam dominum cujus-
ex his sustenlare non solum suam valeat parcitatem, curaque rei praesumat.
verum etiam usibus possit exuberare multorum: in CAPUT XV.
nullo tamen inflatur, nec sibi de tanto operis sui De immodicoapud nos sludio habendi.
quaestuacsudore blanditur; sed praeter duo b paxa- ]B s Ad haecnos miserabiles quid dicemus, qui in„
macia c quaetribus vix denariis ibidem distrahuntur, coenobiiscommorantes, ac sub abbatis cura et solli-
nihil sibimet amplius uousquisque praesumit. Inter ciludine conslituii, b peculiares circumferimus cla-
quos d nullum peculiare opus (quod pudet dicere, ves,omnique professionis nostraeverecundia et con-
ALARDI GAZM COMMENTARIUS.
scientia cum zelo conjuocla sane et religiose dicunt, VI). Ubi notandnm insigne documenlum Navarri de
codicem meum, tunicam meam, etc, nullo-proprie- Bonis monasterii ila scribentis: Bona monasteriisunt
tatissensu, aut affectu, sed usu dumtaxat, autadmi- communiaReligiosisejusdem, non ut singulis, ila ut
nistrationc sibi legitime concessa. Sed haecplenius singuli de boniscommunibuscertamsibi portionemvin-
explanare non est hujus loci. Vide Navarrum Com- dicare possinl, ul propriam, vel aliquam rem determi-
mentar. 2 de Regularibus. nate, puta hanc vestem, hunc librum , etc, aut eliam
a Graphium erat stylus aenensaut ferreus, quo usum in his determinatum; sicul fundus communisesl
antiquitus in ceratis tabnlis scribebant, quo etiam- pluribushwredibus mqualiterinstilutis, vel emptoribus
num utimar in hujusmodi pugillaribus. pretium ex wquoconferentibus:sed sunt communia,u£
b Paxamacium, vel, ut alii legunt, paximacium , universis: eo quod omnesin communimassa bonorum
parvus erat panis sex fere unciarum, et duo paxima- monaslerii usum, el jus habeant victus, et veslilus, ut
cia monacbis singulis pro mensura quotidianaerefe- fralres et filii familias; non tamenhanc parlem de-
ctionis erant assignata; quae quidem bina integram terminale, neque hunc usum determinate; sed usum in
libram non aequabant, ut videre est Collat. 2 cap. communi,eumquenecessarium,nonsuperfluum,etsem-
19, etCollat. 12cap. 15. PalladiusinViia Paulisim- per ab arbilrio prwlati dependentent.In hoc enimdif-
plicis vocat paxamidia. Ferl, inquit, panes Antonius, ferunt religiosi a vanonicis smcularibus, inter quos
et imponit mensmqualuor paxamidia, et sibi quidem aliud singuli, aliud capilulum, sive collegiumsibi vin-
unum madefecit: erant enimsicci. Q dicat in bonis communibus.lla Navarrus (Comment.2
c Miruravideri polest duo paximacia, libram sal- de Regutar. num. 65, et Comment.4 num. 25).
tem panis, aut circiter pendentia, Iribus denariis, aut f Dependat, prb impendat, ut Dionysius reddidit.
eliam minori pretio in illa eremi solitudine parari Dependissecaput felicibusarmis, dixit Lucanns lib.
potuisse; nisi quis hoc jEgypti fertilitati ascriben- vni, pro eo quod est victoriaeadipiscendaecausa vi-
dum putet: de qua Plinius lib. xvm Natur. Histor. tam impendere vel profundere.
cap. 10, ob quam communehorreum orbis ierrarum s Qui legit, intelligat; et quihabet aures audiendi,
dicebatur. Nam denarius hic et passim apud Cassia- audiat.
num, non nummum argenteum, qui Romanis dena- L Claves habere peculiares eo animo, ut aliquid
rius dicebalur (Mai-cixu, Luccexxi), quod decem abbati vel superioribus occultetur, aut eorum dispo-
assibus constaret; sed assem minutum significat, silioni subducatur,et tamquara propriumvindicelur,
hoc est, aeneum nummum, qui decima pars erat de- haud dubie peccatum est proprietatis, contra votum
narii argentei, et Graecis Iznzm, id est, minutum , paupertaiis monasticae:unde etPalres fnrti et sacri-
Gallis denarius Turonicus, seu denariolus vocatur legii nomine illud appellant (Vide BasiliumConstit.
(Jansen. in Concor. Evangel. cap. 121). Nam.verba monast. c. ultimo). Augustinus cap. 17 suae Regulae:
cerle Auctoris satis indicant pro minimo nummo Si quis, ait, rem sibi collatam celaverit, furti judicio
accipi, duin ait: Tribus vix denariis dislrahuntur, id condemnelur.S. Caesariusin Regula: Ccllam peculia-
est divendunlur;quasidiceret,vilissimopretio, quod rem, aut armariolum, vel quamlibet clausuram nullus
etiam, pauperrimi eremicoiaede laboribus manuum habeat. Cassinenses in cap. 22 Regulae: Claves ad
suarum facile solvere possent: quale certe non fuis- capsas, seu scubella, seu ubitibet nullus ex fralribus
set, si denarium argenteum infelligeret. D habeat, sine licentia: prwter priorem claustratem, cui
d Opus peculiare iuter monachos quid sit, dicetur tanlum concedimus,ut ad scabellum,seu capsam ser-
infra (Cap. 16). raturam applicare possit, qum clavi aperiatur, etc.,
e Eniheca, horreum, penum, aut gazaerecondito- ubi nolandurn ab ista Regula excipi pricrem ; et ea-
riura significat. Utilur hac voce Gelasius papa apud dern ralione excipiuntur alii superiores et officiarii,
Gratianum dist. 12, q. 2, cap. Vobisenim. Est igitur qui habentadministraiionemaliquam,quibusnecesse
enlheca ccenobii, quam vulgo communera massam est habere claves pro pecuniis, scripturis ac reliquis
bonorum monasterii dicimus (peculium sacrum vo- asservandis, ut docte monet R. P. Julius Nigronus
catur infra (Cap. 20), quam quisque ccenobitarum in suis asceiicis (Ad Reg. n Soc. Jesu). Ubi etiam
suam credil esse substantiara , ut ait Auctor, quia baecaddit: Clavibusitem claudendaesunl omnes apo-
bonis communibus, ut suis alitur, fruiturque (sub thecae et officinae,ut vinaria, vesliaria, penaria, li-
abbatis nulu et disposilione), juxta illud Apostoli: braria, atque in ipsis armaria nonnumquain necesse
Tamquamnihil habeniet.et omniapossidentes(R Cor. est esse clavibus obserala: quat claves u custodibus,
PATROL.XLIX. 6
m JOANNISCASSIANl 172
lusionecalcala, » etiam annulos quibus recondita A CAPUT XVI.
prsesignemus,in digitis palara gestare nos non pudet, De regulis diversarumcorreptionum.
quihus non solum cistellae vel sportae, sed ne arcae Si quis igilur c gillonem fictilem, quem baucalem
quidem, vel armaria , ad ea quae congerimus, vel nuncupant, casu aliquo fregerit, non aliter negligen-
quae egressi de saeculoreservavimus, condenda suf- tiam suam, quam publica diluet pcenitenlia: cunctis-
ficiuni. Quique ita nonnumqnam pro vilissimis, nul- que in synaxi fratribus congregatis, tamdiu prostra-
lisque rebus accendimur, eas dumtaxat velut pro- tus in terram veniam postulabit, donec orationum
prias vindicantes, ut si quis vel digito quidquam ex consummetur solemnitas , impetraturus eam , cura
his contrfectarepraesumpserit,tanta contra eum b ira- jussus fuerit abbatis judicio de solo surgere. Eodem
cnndia suppleamur, ut commotionem cordis nostri modo satisfaciet quisquis ad opus aliquod accersitus,
ne a labiisquidem, ac loia corporis indignaiione re- vel ad congregationem solitam tardius occurrerit,
vocare possimus. Sed praetermissis nostris vitiis, et aul si decantans psalmum, vel modicum titubaverit.
his quas ncc commemorari quidera dignum esl, si- Similiter si superflue, si durius, si contumacius re-
lentio traditis, secuudum illud eloquium: JVoitloqua- sponderit, si negligenlius obsequia injuncta comple-
tur os meumopera hominum(Psal. xvr); virtutes po- verit, si velleviter murinuraverit, si lectionem operi,
Jius, quaeapud illos sunt, et haec, quae nos quoque D vel obedientiaepraeferens officiastatula segnius fue-
d
omni studio debemus appetere, ccepto narralionis rit exsecntus, si dimissa synaxi rion concitus ad
ordine prosequamur, ipsasque jam regulas, ac typos cellam recurrere fesiirtaverit, si cum aliquo vel ad
modicum substiterit, vel si ad punctum teraporis
cursim breviterque ponamus, ut pervenientes post e si alterius tenuerit manum, si
uspiam secesseiit,
haec ad quosdam aclus et opera seniorum, quscstu- f cum cellulae suaecohabitator non est,
illo, qui
diose memoriaemandare disponimus, baec, quaeno- confabulari
quantulumcumque praesumpserit, s si
stra expositionedigesta sunt, velut testiraoniis vali- oraverit cum illo, qui.estab oratione suspensus, si
dissimis roboremus; universa, quaediximus, exera- parenlum quempiam vel amicorum saecularium vi-
pliseorum polins, ac vitaeaucloritate firmantes. derit [Al. videre tentaverit], vel collocutus eis sine
suo fuerit seniore, b si epistolam cujuscumque su-
ALARDIGAZiEI COMMENTARIUS.
earum apothecarum custodiuntur et asservantur. 0 Nempe quod a puritate et modestia religiosa id
Haec ipse, et alia quaesequuntur. alienum sit. Et id quidem in quibusdam religionibus
a Annulos nolal sigillares, sive signatorios, quibus dislricte prohibetur, he quis alterum langat. Et in
utebantur veteres, non solum ad litteras, sive epi- G Regula S.Pachomii, ari. 53 : jVemoin lenebrisalteri
StOlasimpresso sigilloobsignandas: verum etiam ad loquatur : nullus cum altero dormiat: tnanumalterius
seras domorum , scriniorum, arcularum, vice cla- tieino leneat ( Vide superius lib. u cap. 15).
vium , obserandas ( Ptde Durantumlib. n de Riiib. f Eranl ergo subinde ejusdem cellulae duo, vel
Eccles. c. 9 ; Cml. Rhodi. lib. vi Lect. Antiq. c. 12); plures cohabitalores. Quod el Cassianus confirmat
immo ad ipsas claves cautius custodiendas, ut traclit collat. 20, cap. 1 et 2, ubi syncellitas vocat ejusdem
Plinius lib. xxxm cap. 1, uhi sui temporis condilio- cellae cohabitatores, ubi plura videre esi in hanc
nem cum antiquis moribus conferens : Quw fuit, rem annotata : itemque lib. n Institut. cap. 12,
inquit, illa priscorumvita, qualis innocentia, in qua et lib. v «ip. 37.
nihil signabatur? al nunccibi quoqueac polus annulo s De hac suspensiorie et orationis inhibitione su-
vindicantura rapina; et claves quoqueipsas signasse perius actum est (Lib. II c. 16).
non est salis; gravatis somno, aut morientibusannuli b Ad vitium proprietatis in monacho pertinet, se-
detrahuniur. Haecille. Sic ei Clemens Alexandrinus, cundum Navarrum, litteras dare, vel accipere cilra
quod in sponsalibus loco arrhae datus annuliis , ab consensum aut licentjam superioris, licet alia ra-
uxore semper in digito gestaretur, id non lam orna- tione possit etiam ad peccatum inobedienliaeaut in-
tus causa fieri dicit, qnam ut obsignaret eodem an- continenliae referri: iriobedientiaequidem, quatenus
nulo, quae domi snnl (Pedag. I. ni cap. 11). Hujus occulte praeceptumobedienliaeinfringit; incontinen-
modi ergo annulos etiain in digilis condebant, et tiae, siad violationemcastitaiis lendat (Navar.com-
gestabanl quidam ritonachi peculio addicti, quo res ment. 2 de Regular. num. 13 et Consil. 75, de Re-
suas cautius custodirent, ut Auctor iudicat, quorum r. gularibus). A qua tairien regula excipiuntur liitene
pala, seu gemma prominens, clavis vlce fungehatur. a jure comniuni (Cap. Ex parte, et cap. Olim, de
b Iracundia suppleri dixil pro repleri ira, phrasi Accusat.) vel statulo congregationis in certis casihus
Scripturae, hoc est, vehementer irascifBcc/es.xxxix, permissae. Hinc SS. Patres stricte illud prohibue-
Lucm iv, Act. vet xm). Alibi sttppleridotore, Collat. runt. D. Basiliusa Smaragdo citatus (quem lamen
9 cap. 26, et Collat 18 cap. \ 1; furore suppleri, Col- locum nondum reperire potui): Munus quodlibet,
lal. 16 cap. 18 ; caligine suppleri, lib. x cap. 2. sive episiolas, nemomonachusaccipiat, nec dare sine
c Gillonem quis intelligeret, nisi Gassianus ut- jussioneabbatisprmsumat (Episl. i). D. Hieronymus
cumque exposuisset ? ex quo vas fictile et potorium inter alia vitae refigiosaedocumenta Nepotianotra-
fuisse colligimus, quod alia voce item barbara bau- dita : Crebra, inquit, munuscula, et sudariola, el fa-
calem nuncupabant ( Junius nomenclator). Hispaui sciolas, el oblatos ac degustatos cibos, blandasqueac
congilonem, Itali boccale, seu boccalium, Galli fla- dulces lilteruias sanctusamor non hdbet (Epist. 48 ).
sconem vocant. Et J3«UXKXK)V quidem Graecavox est Idemque alibi Sabiniani cujusdam diaconi cum qua-|
apud Aphrodiseum in problernaiibus, a qua voces dara virgine sacra per occultas litteras nefanda com-
istae barbarae et vulgares detortae, significalque va- mercia acerbe depforat. S. Augustinus in Regula :
sculum anguSli oris, ventris lurgidi, potui aut ser- Quicumquein tanlum progressusfueritmalum, ut oc-
vando liquori accommodum. culte ab aliquo titteras, vel quodlibetmunus aceipiat,
d Congregatione, post peractum officium. Alibi. si hoc ultro confitealur,parcaiur illi, et orelur pro illo.
jPosfMissam congregationis,post orationumMissam, Si aulem deprehendilur,aique convincilur, secundum
Uiw eanoniett«bsoliaa, et hujusmodi. arbilrium prmpositi gravius emendelur(Cap. 14 «t
173 DE CCENOBIORUMINSTIT. LIB. IV. —DE INSTITUTIS RENUNTIANTIUM. 174
scipere, si rescribere sine abbate suo tentaverit. A tribus non habenlur;' extraordinaria, ac furtiva cibi
Hucusque et in hujusmodi, ac similibus admissis , refectio, et his similia,c non illa increpatione, quam
procedit animadversio spiritalis. Residua vero, quae diximus, spiritali; sed vel plagis emendantur, vel
apud nos indifferenler admissa, a nobis quoque re- expulsione purgantur.
prehensibilius sustinenlur, id est, aperta convicia, CAPUT XVII.
manifesti contemplus, contradictiones tumidae, libe- Quibus auctoribus sit invenlum, ut reficiehiibiisfratn-
ra el effrenata processio, familiarilas apud feminas, bus, sacrw lectionesin cwnobiis rententur, el auah-
irae, rixae, simullates, et jurgia, * operis peculiaris ( tum apud AHgyptiosprmbeatur sitenlium.
praesumptio, b philargyriae contagio, affectus atque Illud autem, ut reficientibus fratribus sacrae lectio-
possessio rerum superfluarum, quae a caeteris fra- nes in coenobiisrecitetitur, a nbiiite typo iEgyptio-
ALARDI GAZJEI COMMENTARIUS.
serm. 3 de comjnuni vila tleric.). Subdit deinde ra- mensa, in oralorio salisfaciant usque ad jussionem
tionem, cur aliquid occulte, id est, absque superio- abbatis; et hoc semper faciant, usque dum behedicat,
ris licentia accipi nequeat. Cum hujns, inquit, nostrw el dicat: Sufficit. Et cap. 46 : Si quis dujn in labore
congregationis fralres, non solum facultalibus, sed quovis, in coquina, in cellario, in ministerio, in pi-
eiiam votuntatibuspropriis in ipsa ordinationis susce- striho, in horto, in arle aliqua dum labofat, vel in
plione renuntiaverinl, et se per promissamobedienliam quocumquetoco aliquid deliqueril, aut fregeril quip-
penitus aliorum potestati et imperiis in Cliristo, et pro B piam, aut perdiderit, vel aliud quid excesserilubiubi,
Cliristo, subdiderint; certumest eosnihil habere, pos- et non veniens continuoanle abbatem, vel congregatio-
sidere, dare, vel accipere deberesine superioris ticen- nem, ipse uttro satisfeceritetprodiderit delictuin suum,
tia. HaecAugustinus. Denique S. Benedictus cap. 54 dum per alium cognitum fuerit, majori emendationi
Regulae: Nuilatenus liceat monacho, nequea parenti- subjaceal, etc. Rursus cap. 71: Si quis fraler pro qua-
bus suis, nequea quoquamhominum, nec sibi invicem vis minima causa ab abbale, vel a quocumque priore
lilleras, aut eulogias, vel quwlibet munuscula acci- suo corripilur quolibelmodo, vel si leviter senseril ani-
pere, aut dare, sine pracepto abbatis sui. Ubi vide mum prioris cujuscumquecontra se iratum,. vel com-
Turrecrematum. Hactenus SS. Patres de litleris motum, quamvistnodice, mox sine mora lamdiu pro-
non recipiendis nec mitiendis sine licentia abbatis. stratus in lerra ante pedes ejus jaceat satisfaciens,
a Opus peculiare, de quo superius etiam mentio usque dum benedictionesanetur illa commotio. Quod
habita (Cap. 14), dicitur, quod quis sibi operatur, si quis contempseritfacere; aut corporali vindiclwsub-
hoc est, Iri proprium commodum, aut quaestum, non jaceal, aut st conlumax fueril, de monaslerioexpella-
in communem utilitatem : vel quod propria auctori- tur. Vides hicutramque illamcorporalem animadver-
late aut temeriiate, contra vel praeter menlem ab- sionem a Cassiano memoratam, a D. etiam Benedicto
batis facere praesurait. Hinc D. Auguslinus in Re- praescripiam. Gaeterumad hujus loci pleniorem elu-
gula c. 16 : Nullus, inquit, sibi aliquid operelur, sed cidationem, juverii hic breviter notasse quinqne aut
omnia opera vestra in unuttx fianl, majori sludio et sex gradus regularis disciplinaeseu correctionis erga
fervenliori alacrilate, quam si vobis singulis facere- eos qui graviter delinquunt exercendae, quos ex cap.
tis propria. Charitas enim, de qua scriptum est quod Q 25, 28 et 65 Regulse D. Benedicti colligunt inter-
hon qumrit qumsua sunt (I Cor. xm), sic intetligilur, pretes. Primus gradus est secreta admonilio a se-
quia communiapropriis, non propria communibusanie- nioribus facienda; secundus objurgatio et correplio
ponit, et ideo quanto plus rem communemquam pro- publica; tenius excommunicationis adustio, si reus
pria vestra curaverilis, tanto vos amplius profecisse intelligit quid sit excommunicari; sin minus, vindi-
noveritis.Id etiara praecavens D. Benedicius monet, cta corporalis, seu poena verberum aut jejuniorum ;
ut lecti fratrum frequenter ab abbate visitentur, propter quarius communis omnium fratrum p.roejus conver-
opus peculiare, ne inveniatur; el sicubi inventum Sione et emendalione oratio; quintusdepositio, seu
fuerit, gravissimmdisciplinmsubjaceal ( Cap. 15 fie- privatio honoris et officii; sextus et postremus gradus
gulm). est ferrum abscissiouis, id est, sententia separatio-
b De Philargyriaevitio agitur plene et ex professo nis a corpore monasterii, e( hoc, inquit Turrecre-
lib. vi harum Institutionum. matus, i>e(per inclttsionem, sive incarceralionem, vel
c Dislinguitin hoccap. Cassianus culpas leviores per omnimodam expulsionem e monasterio.
a gravioribus, et utriusque generis aliquot exerapla d Typum passim usurpat Cassianus pro norma,
recenset,alqueetiam utrique generidiversam poanam instituio, consuetiidine, seu ratione agendi. Porro
et correctioncm ab illis Patribus siatutam et adhi- monachi illi Cappadoces, a quibus bunc lypum, seu
bitam commemorat; levioribus nimirum spiritalem, morem legendi in mensa, seu tempore refectionis,
gi-avioribuscorporalem : quam rursus duplicem fa- manasse, seu processisse, dicit, haud dubie illi fuere,
cit, alteram verberum sive plagarum, alteram ex- quos D. Basilius Caesareaein Cappadocia episcopus,
pulsionis e monasterio. Spiritalem pcenitentiam ita^_" et vitae monasticaein Orienle illustrator et propaga-
descnbit: Cum quis de negligentia publice correptus, lor eximius, discipulos habuit, et Regulis illis, seu
et coramjralribus in synaxi (id est, congregaiione, instilutionibiis monasiicis, vere aureis instruxit at-
seu oratorio ) in lerram proslralus jacebat, doneccom- que iiilormavit, dequibus etiam in praefationehujus
pleta oratione seu officioveniamab abbate impetraret operis habita est mentio (Baronius ud annum Chri-
(Videsupra innoiis adcap.7 lib. m). Spiritalem autem sti 363, sub finem). Porro haec D. Basilii inslitutio
dicit, respeetu corporalis, quia corpus non tangeret, leclionis sacraetempore refectionis, non lam expressa
sed ad compunctionem spintus et inentis humilia- habetur, quam recepta supponitur in Regulis ejus
liouem adhiberelur. Porro hanc veterum monacho- brevioribus interrngat. IbO; quem locum mox cita-
riinr insiiiulionem egregie aemulatus et imitatus est bimus; eam denique commeudant alii Patres infra
T). Pater noster Benedictus, ut hunc Cassiani locum cilandi : atque inter hos D. Benedictus : Mensis, in-
pene lotum in suam videatur translulisse Regulam. quit, fralrum edentiumleclio deessenon debet(Cap. 38
Nam publicam increpationem praescribil cap. 70 : Reg.). Nec hoc contentus, etiam modum legendi et
Peccantes,inquiens, coram omnibusarguantur, ut cw- munus lectoris diserte praescribit dicens : Nec for-
'tefi metumhabeant; quod ex Apostolo sumptum est tuito casu qui arripuerU codicem, le.gereaudeat ibi,
I Tiniotlr. v, Prostrationem veroeiveniaedeprecaiio- sed lecturus tota hebdomada, dominica ingrediatur
nera in culpis eiiam levioribus indicit cap. 44 : Qui (scilicet ad legenduin, bene provisus de eo quod
pro ievibus,inguil, cnlph excommmicantur tanium a leciurus est, ail Turrecremaius). Qui ingredienspost
175 JOANNISCASSIANI I 170
rum processisse, sed de Cappadocum noverimus. A Tabennensiotas tantum silentium ab omnibus exhi-
Quos nulli dubium esta non tam spiritalisexercita- betur, ut cum in unum tanta numerositas fratrum
tionis causa, quam compescendaesuperfluae,otiosae- refectionis obtentu consederit, nullus nec mutire
que confabulationisgratia, et maxirae contenlionum, quidem audeat praetereum, b qui suaedecaniaeprae-
quae plerumque solent in conviviis generari, hoc est. Qui taraen, si quid mensaesuperinferri vel au-
statuere voluisse, videntes eas aliter apud se non ferri necessarium esse perviderit, sonitu potius ,
posse cohiberi. Apud ^Egyptiosenim, vel maxime quam voce significat. c Tantaque vescentibus eis
ALARDI GAZMl COMMENTARIUS.
Missas, el communionempetat ab omnibus pro se Guilielmum abbatem) graviter redarguit quosdam
orari, ut avertat ab ipso Deus spiritum elalionis,etc monachos sui temporis, quod hanc religiosam insti-
Et sic acceptabenediclioneingrediatur ad legendum. tuiionem a m.ajoribusacceptam penitus negligerent,
a Ulraraque causam lectionis sacrae in mensa in- et non nisi vanis et otiosis sermonibus inler eden-
stituendac aeque probant et commendant Patres, ut dum vacarent. 0 quanlum, inquit, dislamus ab Itis,
videre est apud Turrecrematum tractaiu 101 in Re- qui in diebusAnloniiexsliteremonachi! Siquidemilli
gulam D..Benedicti, ubi tres ratioues hujus institu- cum se invicem per tempus ex charitaie reviterent,
tionis assignat; sed priraa et secunda ad spiritalera tanta ab invicemaviditalepanem animarum percipie-
exercitationem videntur referendae. Prima igitur ra- bant, ut corporit cibumpenilus obliii, diem plerumque
tio est, ut dum corpus reficitur, animus etiam, seu totumjejunis ventribus, sed nonmentibustransigerenl.
homo inlerior suo cibo, nempe verbo Dei aut salu- Et hic eral reclus ordo, quando digniori parti prius
tari doctrina pascatur et reficiatur ( Sidon. tib. iv inserviebaiur.Hwc summadiscrelio, cum amplius su-
epist. 9). Qua de re exstat peranliquum Eutychiani B mebat, qum major eral.' Hmc denique vera charitas,
: Rectte(ursacra lectio, ubi animm, quarunt charitate Chrislus mortuus est,
papae Decretum in haecverbaimmoverbi
utnon tanlumcorporali cibo, cmleslisali- fanta sollicitudinerefocillabanlur. Nobis autem conve-
mentoconvivanlesse refectosgralulenlur (In pwniten- nienlibus in unum (ut verbis Apostoli ular) jam non
tiali Rom. tit. v cap. 2). Eamdem etiam rationem est dominicamcmnammanducare (I Cor. xi) : panem
tangit D. Auguslinusin Itegula clericorum (cap. 7), quippe cmleslemjam non cst qui requirat, nemo qui
ubi ail : Cum acceditisad meusam,donecinde surga- tribuat. Nihil de Scriplufis, nihil de salute agitur ani-
tis, quod vobtstecundum consuetudinemlegilur, sine marum : sed nugw, et risus, et verba proferuntur in
tumullu et contentionibusaudite; nec sOlmfaucessu- venlum.Inler prandendumquantum fauccs dapibus,
mant cibum,std el auresesuriani Deiverbum.Et Sma- tantum aures pascuntur rumoribus,quibus totusinten-
ragdus abbas (In Regulamminus D. Bened., supra) :Ideo, tus modumnesciasin edendo. Interim autem fercula
inquit, /ec(tocomedentibus esse (id estdeesse) ferculis apponuntur, eic Haecnon niinus eleganter
?ion debel, ut lectioni sacrm intendentes, secundum quam ad hunc locum apposite D. Bernardus. Porro
Apostolum(II Thess. iu), cum silentio panem suum hanc causam sacraeleclionis in mensa, ut potiorem,
comedanlfratres. Oportetenim, ut sicul corporalicibo magisquenecessariam, spirituali illi exercitationi,
reficitur corpus; ita spiritali reficialur animus. Seden- seu meditationi, cui animus tempore refectionis mi-
tes ergoad mensamlaceanl, et leclioquotidie,et omni nus solet esse idoneus, et non nisi a paucis et per-
tempore,dumcibussumitur,verbo legatur; u( ulerquehomo, fectioribus adhibetur, merilo anteponendamAuctor
et exteriorcibo, et interior Dei reficiatur : quia hoc loco insinuat, dum ail lectiones sacras reficien-
scriplumesl: Non in solopane vivithomo, sed in omni G tibus fratribus reciiari solitas, non tam spiritalis
verbo Dei ( Matlh. iv). Sic ille. Secunda ratio, ut exercitationis causa, quam compescendmsuperfluw
mens nostra lectioni sacrae intenta ab aviditale et olioswque confabulationisgratia, elc.
nimia delectatione ciborum, ac vitiis inde conse- b Hinc apparet in uno refectorio fuisse distinctas
quentibus abslrahalur. Ila D. Basilius proposita hac et divisas fratrum decurias, sive decanias, et unicui-
quaestione: Cujusmodianimi affectione, attentioneve que decaniae suum assedisse ac praesedissedeca-
ea debemusaudire qumad mensam accutnbentibusno- num, aut decurionem. Quod et S. Hieronynuisindi-
bis leguntur ( Ubisupra)! Respondet: Majore multo cat ad Eustocbium scribens : Unaqumque,inquit,
cum deleclalione,quam cum quanta aul edimus, aut decuriacumsuo parenle pergil ad mensatn,quibusper
bibimus; idque ut appareat tnentemnon dislrahi ad singulas hebdomadasvicissimministrant (Epist. 22.
corporisvoluplates: sed majoremin modumse in ver- Vide supra, ad cap. 10).
« Locus insignis de silentio in mensa a monachis
bis Domini oblectare; qttod itle faciebal, qui dixit:
Dulciora super mel et favum (Psalm. cxvm). Haec servando. Cujus etiam riteminitD. Hieronymusepist.
Basilius. Tertia ratio, quam hic affert Cassianus, ut 22, ccenobitarummores describens : Nullus in cibo
vitentur oliosaeet noxioeconfabulationes,detractio- strepiius esl; nemo dum comedit,(oquitur. De quo iti-
nes, contentiones, quae plerumque in conviviisso- dem D. Benedictus c 58 Regulaeita statuit : Sum-
lent generari. Unde in concilio Africano apud Bur- mumsilentiumfial ad mensam, ut nullius mussitatio,
chardum, et in concilio Toletano III cap. 7 legitur vel vox, nisi solius teyehtis,ibi audiatur. Qumverone-
hoc Decretum : Pro feverenlia Dei et sacerdoiumid cessariasunt comedenlibus,et bibenlibus,sic sibi invi-
universa sancla. constiluil synodus, ul quia solenlcre- n" cemministrentfratres, ut ntdlusindigealpelerealiquid.
bro mensisottosrEfabulminterponi, in omnisacerdolali Si quid tamen opus fueril, sonitu cujuscumquesigni
conuiinoleclio divinarumScripturarummisceatur.Per potiuspetalur, quam voce. In quem locura commen-
hoc enim et animmmdificantur ad bonum,ei fabulw tans Smaragdus abbas scite annotavit, quod non si-
non necessariwprohibentur. Haecibi (Li6. n c. 169; lentium simpliciier, nec qualecumquesilentiuin, sed
Gratian. dist. 44). Possidius Calamensis episcopus summumsileniium hic pracscribitur.Inter silenlium,
in Vita beati Augustini: Inipsa, inquit, mensamagis inquit, el summumsilenliumdislanliaest. Summurn
lectionem,vel disputalionem, quam e.pulaiionem,po- silenliumesl, ubi nulla vox, nullaquemussitatiosonat.
tationemquediligebat; et contra pestilenliamhumanm Silentiumlanlumest, ubi loquuntur,sedleniter,el cum
consucludinisin ea ita scriplum habebat: siientio.Unde in Evangelio(Joan. n), Martha vocavit
Quisqnisamatdictisabsentumrodere vitam, ~ Mariam,silentio(\deslsecreto etsuppressa voce) di-
Hancmensamvetitamnoveritesse sibi. cens:Magisleradest,etVocalte. DehocsilenliodicitRe-
gula^Cap.il): Omnitemporesilentiostudeantmonachi. .
Et ideoomnemconvivama superfluis,el noxiisfabulis, De illo : Ad mensamet in nocte summumsilentium
et detractionibusseseabstinere dcbereadmonebat.Iia fiat. Subjicit deinde Smaragdus de signis , et nuti-
ille. E diverso a.utemD. Bernardus (In Apolog.ad bus ad silentii custodiara ex praescriptoRegulaeusi-
177 DE COENOBIORUMINSTIT. LIB. IV. — DE INSTITUTIS RENUNTIANTIUM. 178
silentii hujus disciplina servalur, ut cucullis ultra A atque ad colligendum parata, facile ad consensum
oculorum palpebras demissis (ne scilicet liber aspe- concupiscentiae, illicere valeantimnentes, et oppor-
ctushabeat curiosius copiamevagandi), nihil amplius tunitate vel copia , quamvis distrietos aique absti-
intueaniur, quam raensam, et appositos in ea, vel nentissimos, ad sui desiderium provocare ; sacrile-
quos ex ea capiunt cibos, ita ut quemadmodum, vel gium ducatur non modo quidquam ex his degustare,
quantum reficiat alius, nullus invicem notet. veruni etiam mahu contingere, absque eo quod pa-
lam cunctis in commune reficientibus exhibetur, et
CAPUT XVIII.
ad percipiendum oeconomidispensatione per fratrum
Quam illicitum sil extra mensam communem quid-
quam cibi potusve gustare. obsequia publice ministratur.
CAPUT XIX.
Antequam, vel postquam, legitimam communem- Quemadmodum per Palmstinam vel Mesopotamiam
que refectionem percipiant, summa cautione serva- quotidiana fratribus exhibeantur obsequia.
tur, a ne extra mensam quidquam cibi penitus [Al. Ne quid sane de institutis coenobiorum praetermi-
potusve] ori suo quisquam indulgere praesumat; ut sisse videamur, quemadmodum quotidiana fratribus
. incedemibus per hortos ct poraaria cum passim etiam per alias regiones exhibeantur obsequia, com-
blandeque per arbores poma pendentia, non solum memorandum breviter puto. Per cunctam namque b
objiciant se pectoribus transeuntium , verum etiam •B Mesopotamiam, Palaestinam, etc Cappadociam , ac
strata per terram conculcanda pedibus se offerant, totum Orientem, d singulis hebdomadibus vicissira
ALARDl GMMl CQMMENTARIUS.
latis, quorum bic meminit Auctor, et quorum usus sus alio loco (Lib. iv c. 12), enumeratis levioribus cul-
etiamnum in monasteriis bene institutis viget. Hinc pis, exponit graviores, interquas hsec habei verba ad
bealus Fructuosus ait: Si quid deest in mensa , is hane rem spectanlia : Extraordinaria ac furtiva cibi
qui prmest, dalo signo aut nutibus , petat, et indicel refectio, non illaincrepalione, quaindiximus.spirilali,
ministranli quid inferri vel auferri a mensa necesse sed vel plagis emendatur, vel expulsionepurgalur. Hoc
sit. Ilem alibi : Si aliquid necessarium fuerit m ipsum eiiam inlfibuit D. Augustinus in sua Regula
mensa, nemo audeat toqui, sed ministrantibus signum (Cap.d):Quando, inquit,aliquis non potestjejunare,non
sonitu det. Haecille. Sed et antiquus hujusmodi si- tamenextra horam prandii aliquid aiimentorum sumal,
gnorum usus ex Regula S. Pachomir a sancto Hie- nisi cum wgrotat. Et D. Benedictus cap. 43 : Nultus
ronymo Latine reddita probari potest, in qua ha- prwsumat anle stalutam horam, vel postea aliquid cibi
betur hic articulus numero decimus teriius : Si ali- vel potus sumere. Eodem spectat quod in Regula S.
quid necessarium fuerit ad mensam , nemo audebit Pachomii (Art. 43) sancitum legimus , Utnullusin
toqui, sed minislrantibus signi sonilum dabit. Memi- cetla sua reponal aliquid ad vescendum,prwter ea
nit eorumdem Nicephorus lib. ix cap. 14. In Vita quma dispensatoreacceperit.Denique Cassianus supra
s. Odonis Cluniacensis haec de Cluniacensium more (Lib. IVc 16) retulii, tanti fecisse veteres Patres
traduntur : Quoties necessilas ad exposcendum res vitium furtivse comestionis, ut si quem ejus noxae
instabat, tolies diversa signa invicem fiebant, ad per- reum reperissent, non increpatione solummodo,
ficienda quoevellent; quas, puto, grammatici digilo- leviora delicta pleetebantur, sed vel plagis
rum et oculorumnotas vocare votuerunt. Adeo nempe /-, qua emendarent, vel expulsione purgarent. Quod inlel-
inter eos excreverat ordo iste, «( st sine officiolingum lige jnxia dictam Pachomii sanclionem, nenipe st
essent, ad omnia necessaria significanda , sufficere quis furtive, et inscio Praelato, praeter ea quae a su-
possent signa ipsa. Haecibi (Vide Joan. Moschum periore vel, ejus licentia, a dispensatore acceperit,
Prat.spirit. cap. 67). Hanc porro SS. Pairum insti- habere aut clam comedere ansus fuerit. Qua de re
tutionem, et sileniii legem in mensa monachorunt habes insigne exemplum Serapionis monachi colla-
etiam Innocentins UI pontifex corroboravit et con- tione 2 cap. 15. Sed et hoc ipsum velut proprii pe-
firmavit in celebri illo decreto, quod incipit: Cum culii crimen a S. Isidoro Hispalensi sub gravi pcena
ad monasterium, de siatu monach : ln oratorio , in- prohibitum legimus : Nullum, inquii (Reg. c. 9),
quit, refectorio et dormitorio continuum semper si- esus furliva conlaminaliopollual, autimpudens vel pri -
lentium observetur. vatus exlra communemmensamappelitus.Excommuni-
a Scite animadvertit R. P. Julius
Nigronus (In cationis enim senlenlimsubjacebit, quisquis vel occulle,
Reg. Soc. Jesu) non videri hoc caput suae inscri- vel extra communemmensam aliquid degustaverit.
ptioni ac liiulo respondere, quia' hic nulla potus fit 1 De his regionibus dicium aliquid supra (Lib. m
menlio , ut in ipsa inscriptione. Unde suspicatur cap. 1).
mendum irrepsisse, legendumque esse : potusve, c Cappadocia regio in Asia majore, Galaiiam et
non, penitus : tum quia vox penitus videtur hoc loco Pamphiliam ab occasu altingens , ab oriente mino-
supervacanea , abest eliam a Dionysio Paraphraste, rent Armeuiam , a meridie Cilicianr, a septentrione
necnon a Smaragdo, qui boc tesiimonium, quam- Euxiiium Pontum. Ejus regia, sive Melropolis,
quam contraclius, citat (In Reg. D. Benedicti): tum> prius Mazaca , postea Caesarea a Cfaudio Tiberio
quia facilis potuit esse librarii lapsus, ob vocis si- D '. dicta, in qua D. Basilius sedit episcopns et ipsc
militudinem. Itaque monachi JEgyptii nihil cibi Cappadox (Plinius lib. vi cap. 3; Slrabo l. xn).
potusve ori suo indulgebant extra tempora canoni- d Hujus instituiionis etiam inter Pachomianos seu
cae, id est regularis et communis refectionis. Quod Tabennenses monachos ohservatae meminit D. Hie-
quidem documentum eiiam alihi collocat Auctor ronymus in praefatione Regulae S. Pachomii his
inter monita perfectioris vitae, unde hujus loci arnbi- verbis : Ut vel ad operam sitnul vadanl, vel in hebdo-
guitas illustraiur. Igilur, inquit (Lib. v c. 20), mo- madarum minisierio sibi succedant per ordinem. Et in
nachus ad pugnas internorum certaminum cupiens epistola 22de monachis iEgypt.iis loquens: Unaqum-
pervenire, hanc imprimis cautionem sibimet indicat, que, inquit, decuria cum suo parenle pergit ad men-
ut non potus quidquam, non esus ulla obleciationede- sam ; quibus per singutas hebdomadas vicissimmini-
victus ante stationem legitimam communemquerefe- strant. Similiter D. Benedictus cap. 35: Fratres,
ctionis haram, extra mensampercipere sibimet prorsus inqiiit, sibi invicetn serviant; nec ullus excusetura
indvlqeal/: sed r>ereteetione quidem transacia, ex his coquinmofficio, nisi aut wgriludSne,aut in causa gra-
tirmsurneresibi quanuaumcumquepermittat, fdem rur- vis utilitatis quis occupatus juerit. quia exinde major
«0 '"'"'>"' JOANNISCASSIANI 180
fratres ad hacc officiasibi reddenda succedunt, ita .iVquid ex eis iitiitiinuatur vel pereat, utcredantse
Ut, secundum ccenobii multitudinem, ministrorum etiam pro rpinimis quibusque vasis tamquam pro sa-
qupque numerus deputetur. Quae explere tanta de- crosanctis rationem non solum dispensatori prae-
vo.lione et humilitate deproperant, quanta nullus senti, sed etiam D.omino,reddituros, si forte aliquid
servorum dirissimo domino, ac praepoienti exbibet ex eis negligentia eorum fuerit imminutura. Cujus
suum famulatum; ita ut ne istis quidem solis con- disciplinaequi modus sit, vel quanla fide et cautione
tenlji obsequiis quae canonico jure solvuntur, eliam servetur, uno testimonio, quod exempli gratia po-
nocte_suj;genies, illos quos specialiter haec manet nam, poteritis agnoscere. Sicut enim studemus satis-
cura, studio suo relevent, et ea. quse ab ipsis perfi- facere vestro fervori, quo plenam universorum CQ-
cienda snnt, furtim praevenientes implere conten- gnitionem desiderautes, etiam ea quaeoptirae nostis
dant. Has autem septimanas unusquisque suscipiens, j)tqclibello vpbjs cupitis iterari; ita veremur men-
usque ad ccenam Dominici diei minisiraturus obser- stiram breviiatis excedere.
vat. Qua pej-fecta ministerium totius hebdomadis ita CAPUT XX.
concludilur, ut hi, quibus siiccedendum est, conve- De tribus lentieulm granit ab ceconomorepertit.
njentibus in unum fratribus ad concinendos psalmos, In septimaua cujusdam fratris, cum praeteriens
quos quieturi ex more decantant, omnibus in ordine g oecqnomus tria » lenlicyjae grana vidisset jacere in
pedes lavent, hanc scilicet ab eis pro labore toiius terra, quaehebdomadario, festinanti dum ea praepa-
septimanae benedictionis mercedem fideliter exp.e- rat coctioni, inter manus cum aqua qua diluebanlur
terites, ut eos explentes, mandatum Christi emissa elapsa sunt, confestim super hoc abbatem consuluit;
generaliter ab omnibus fratribus oralio prosequatur, a quo velut interversor neglectorque b sacri peculii
quae vel pro ignorationibus intercedat, vel pro ad- jud,icatus, ab oratione suspensus est. Cujus negli-
missis liumana fragilitate peccatis, et coramendet gentiae reatus, non aliter ei remissus est, nisi eum
Deo velut sacrificium pingue consummata eorum de- publica poenilentia diluisset. Non solum enira se-
votionis obsequia. Et ita secunda sabbati post matu- ipsos non esse suos, sed etiam omnia quae sua sunt
tinoshymnos,aliisrursum succedentibus, utensilia jn credunt Domino consecrata : propter quod si quid
quibus minisiraverant ac vasa consignant: quaetanla fuerit in monasterio semel illatum, ut sacrosanctunr
sollicitudine curaque suscipienles custodiunt, ne cum omni decernunt rever^ntia debere traciari.
ALARDI GAZ^EI CQMMENTARIUS.
merceset charilqt qcquiritur (Videibi Turrecre.). Id simillimum , sui lameii generis , de quo Plinius lib.
ipsunt in cOncilio Ao,uisgranensi (Cap. 123), sed Q xviiitc'. 12. Pro cujus eilulio, seu decoctione rufa,
paulo brevius et obscurius de canonicis regulari- Esaii vendidit primogenituram. Genes. xxv. Alia est
bus staluitur : Ticissim tn Refeclofio tl cwteris com- lenticula olei, de, qua, infc3,(Cap. 25)t
munibus necessitatibus sibi fraternitatis officiofun- b W est, fraudatpr ve.fdilapidator, quod gravius
gantur. Ilinc fralresj hebdomadarii, vel septimanarii, quam neglector, ut Rioriysius exposuit. Sacrum pe-
dicli, qui suas vices in hoc ministerio hebdomadario culium vocal bona resque mopaslerii, ih quibus sunt
, et quaecumquead
expleni; et egredi de septimana D. Benedicto,et septi- utensilia , cibaria, sup^pelle^cLilia
manam suam complere. Egressurus, inquit, de septi- usum monaslerii et mohachoruro pertioe.nt; quae et
tnqna, tabbato munditiat faciat. Item. Egredientes sacra merito dicuntur, quia Deo dicata et sacrata;
autem de septimana dicant hunc versum: Benediclus dequorum itideriidiligeflti cura, et custodia, qusehic
es, Domine, etc. Solent autem majores nostri, di- commendatur , D. Ba.silius(In Institut. monasl. cap.
versi generis habere bebdomadarios, ut notat Joan. 55) tria dat documeiita notatu digna, et huic loco
Molanus lib. i de Canonicis cap. 15. Est enim he- apprime conseutanea. Primp quaerit : Quomodo de-
bdomadarius in officio divino, cui incumbit omniiim benl hi qui operantur, curam gerere ferramenlorum,
horarum officium sua hebdomada inchoare, capi- vel ulensiiittm, quibus operanlur ? Respondet: Pri-
tula et Collectas canere, et summum Sacrum cele- mum quidem ulendum illis sicut vasis Dei, vet qum
brare, Erat et hebdomadarius lector ad mensam : de jam Deo consecrata sunt. Secundo quaerit : Quid si
qiio integrnm caput exstat in Regula D. Benedicti. per negligentiampereal aliquid ex his, aut per contem-
Erantdenique inter monachos septimanarii, sive be- ptttm dissipetur? Respondet eum qui contemnil,telut
bdomadarii, tum coquinae, tum mensaeserviinres et Tj sacrilegumjudicandum esse; qui vero perdil per negli-
ministri, de quibus hic agitur. In quo quidem officio, genliam, el ipsum simile crimen incurfere, pro eo, in-
ut praeter alios refert abbas Rfegino (Lib. n), sese quit, quod omnia qum ad usus servorum Dei deputata
Carolomannus illustrissimus Austrasiae princeps, stinl, Deo sine dubio consecrala sunt. Tertio quaerit:
summum praebuithumilitalis et patienliaeexemplar. Quid si a seipso commodarevoluerit alicui, anl acci-
Cum enim relicto contemptoque propter Christum pere ab aliquo? liespondel : Tamquam insolenset le-
regno lerreno, in Cassinense ccenobium se recepis- merarius habendusest. Hmc enimeorum qui prmsunl,
set, et rigida sancti Benedicti disciplina devinxis- et curam dispensaiionis gerunl, officia propria sunt.
set, accidit ut hebdoraadarius ad coquinae officiura flaec Basilius. Eodem modo D. Benedicius monet
deputaretur. Cum autem in multis ignoranter offen- (Cap. 51 Regulm), ut Cellariusomnia vasa monasterii,
deret, coquus vino. exaestuans ler ei alapara dedit, cunclamque subslantjam, ac si aliaris vasa sacrala
quod ipse placido vultu pertulit. Sed a socio prodita conspiciat; quod intellige non aequaliter, sed propor-
ejus dignitate, deinceps cum magna reverentia est tionaliier, ut ait TurreCrematus: Hoc est, pro ratione
observatus. Scribit etiam D. Bernardus de sancto ei proportione sui gradus et ordinis inter res sacras.
Malachia , quod ipse in monasterio Ibiacensi, in or- Sunt enim multa rerum sacrarum genera, ul nolat S.
dirie vicis suae, quamvis episcopus existens, coquinse Thomas 2-2, q. 59, arl. 3, in quorum postremo sunt
ministerio inserviehat, et fratribus recumhentibus bona Ecclesiarumel monasteriorum.Rursus cap. seq.
ministrabat. statuit D. Benedictus, at si quis sordide aut negligen-
* Lenticula hic dicitur parva lens (est enim dimi- ter res monasterii tractaveril, corripiatur; et si non
nutivum a lente), genus leguminis satis notum, lenti emendaverit, disciplinmregulari subjaceat.
181 DE CCKNOBIORUMINSTIT. LIB. IV. — DE INSTITUTIS RENUNTIANTIUM. 133
Tantaque fide universa procurant atque dispensant, i avia discurrentes , et b eremum , quaeversus mara
ut etiam ea quaedespectui habenlur, parvaque
repu- Mortuum tenditur, obeuntes, festucas tehues ac spi-
lantur ac vilia, si vel loco moverint, vel competen- nulas, quas ventus huc illucque disperserat, suo
lius collocaverint, sigillonera aqua impleverint, si ex sinu et
gremiis colligenies , cunciam solemnitatem
eo cuiquam obtulerint ad bibendum, si tenuem fe- ciborura
spontaneis obsequiis praepararent: ita ut de
stucam de oralorio cellave subinoverint, mescedem solita nihil paterenlur imminui, tanta fide
praebitione
se consecuturos a Domino tota credulitateconfidant,- haec sua munia fratribus
« exhibentes, ut eiiam cum
CAPUT XXI. illos honesie posset vel lignorura excusare penuria,
De spontaneo quorumdam fralrum ministerio. vel abbatis imperium, pro fructu suo atque mercede
noluerint hac abuti licentia.
Novimus fratres, in quorura septimana, cum aeci- CAPUT XXII.
disset lanta lignorum penuria , ul non esset penilus De
JEgyptiorum typo, qui est super quotidianis fra-
unde soliti cibi fratribus pararentur, et donec pos- trum statuius obsequiis.
sent coempta deferri, ut cruda comestione, quaedi- Haec dicta sint secundum typum , ut praefati su-
citur a xerophagia , contenti essent, abbatis fuisset mus, totius Orientis : quem eiiam in partibus nostris
auctoritate praeceptum, essetque hoc universis pla- B necessario dicimus debere servari. Caeterum apud
citum, nec quisquam posset ullum coctionis sperare jEgypiios , quibus maxima cura est operis, non est
pulmentura, illos velut qui fruciu ac mercede sui la- hebdomadarum mutua vicissitudo, he sub occasione
boris et obsequiifraudarentur,si in ordine vicis suae hujus oflicii omnes ab operis canone impediaritur :
cibos frafribus non secundum consuetudinem para- sed uni probatissimo fratrum cellarii, vel coquinae,
vissent, tanium sibi spontanei operis ac sollicitudinis cura committitur, qui perpetuo donec vires ejus ,
indixisse, ut in Hlis aridis ac sterilibus locis, in qui- vel aetas admittit, jugiter opus istud exerceat. Non
bus ligna , nisi de fructiferis arboribus excidantur, enira magno labore corporis fatigalur, quia nec tanta
omniraodis nequeunt inveniri (nec enim , ut apud curaiinter eos parandorum ciborurn , vel coctionis ,
nos, ulla reperiunlur fruteta silvestria ) per extenta impenditur, qtiippe qui maxirae " xerophagiis , vel
ALARDI GAZ^EI COMMENTARIUS.
a floc est, siccis et crudis cibis. .Nam stis accedit, cujus haec sunt verba sub finem lib. m
est siccas escas edere, cibis aridioribus uti,fyipoyayiiv
vel eiiant contra haereses : Per hos sex dies (scilicet hebdo-
crudis et incoctis, ut ex hoc loco colligitur. Nam id- madae sanctae ) omnes populi in siccorum esu perseve-
circo xerophagia contentos esse jubebat abbas, quod rant, pane , inquam, et sale, et aqua tunc utentes ud
ligna non suppeterent ad coquendos cibos. Unde \n- vesperam. Porro fuere etiam haereticis peculiares
poyayiavTertullianus aridas escas, Epiphanius sic- xerophagiae scrupulose admodum ab eis observalae ,
corumesum, Rhenanus aridorum esculenta inter- C quas idera Tertullianus in Montani sectam abductus
pretatur. Fuit hoc genus abstineniiae, seu jejunii contra catholicos perlinaciter defendit ( Ubi supra,
slrictioris et austerioris, quo non solum a carriibus cap. 1), easque describit his verbis : Arguunl nos
et vino, verum etiam a piscibus et aliis cibis juru- (scilicet catholici) quod xerophagias observemussic-
lentis et succulentis ahstinebatur, et solo pane et sale cantes cibum ab otnni carne, et jurulentia , el vividio-
(quae siccorum vocabulo proprie intelliguntur), et ribus quoque pomis , ne quid vinositatis edamus, aut
crudis berbis in escam, et aqua in potum, uti mos polemus. Quibus vCrbisindicare videlur Mont;>nista-
erat. Hujusmodi xerophagias jam inde ab apostolo- rum %Yipofayias hujusmodi fuisse, ut non solum siccis
rum temporibus inter Chrislianos usitatas fuisse con- aut criaiiis cibis vescerentur , verum etiam , et non
Slat (Baronius ad annum Chrisii 34; lib. de Vita con- nisi exsuccis et penitus exsiccaiis; omni videlicet
tempt.supplem.8; Hieron. de Script. Eccl.; in Philone, succoex poniis etiam etoleribusexpressoet extracto.
lib. n His(. cap. 16). Nam in primis hujus abslinun- Verurn apyd caiholicos scriptorei! non exsuccorum ,
tiae prirai illi ascetae, seu therapeutae Alexandrini, sed siccorum usus et esus lantummodo memoratur
quorum mores seu instituta Philo describit, quosque et commendatur.
Cbristianos, et S. Marci discipulos fuisse D. Hiero- b De hac eremo et mari Morluo vide notata ad
nymus asserit, exemplum praebuere, potissimum sa<- collau 6 cap. 1.
cris passionis dominicae diebus, quibus ut ex Phi- c hiter xerophagiam et homophagiam parum dis-
lone refert Eusebius, tiinum omninonon guslabant, criminis ex menie Auctoris esse videtur, ut ex di-
immonec carnibus, nec aliquo genere cibariorum,quod Ctis colligitur. Nant w/xoyay/acrudos et incoctos ci-
estet sanguinisparticeps,vescebantur; elsolaaqua illis TVbos, aut eorum esum significat. Unde <au.ofayoc,qui
polio erat; sale et hyssopo pro obsonio et pane ute- crudis vescilur : cujusmodi erant olera , seu legu-
bantur. Exstat etiam decretum apostolicum B. Ciiv mina , quibus dumtaxat sale conditis , aut aqua ma-
mentis pontificis lib. v Constitut. Aposlol. cap. 19, dcfaclis, el subinde etiam incociis et crudis uteban-
quo concedit in diebus jejuniorum, solo pane, salei tur monachi jEgyptii pro obsonio. Unde D. Hiero-
et oleribus uti, et abstinendum docet a carnibusj ett nymus de iisdem scribens ( Epist. 22) : De cibis,
vino, idipsum multis scripturis coraprobans ejusdemi inquit, et potu taceb , cum etiam languentes monachi
lib. cap. 21, aique ejus rei praxim in B. Petro recen- aqua frigida utantur, et coctumatiquid accepisse luxu-
sens , Recognitionum; lib. vu. Sed et Teriullijinusi ria sit. Et de Hilarione scribit, a vigesimoquarto w-
(Lib. deJejunio c. 1 et 9) xerophagiarum etvini abs- tatis anno usque ad vigesimumseptimum, panem ari-
linentiaBanliquissiraam religionem ostendit exeiftpljs; dumcum sale et aqua comedisse( En xerophagia ). A
Danielis et sociorum ejus, Eliae, Davidis, Samuelis, autem seplimousque ad tricesimum, herbis
Aaronis , Pauli apostoli, ac Timoihei ejus disctpuli. vigesimo
agreslibus, et virgultorumqwrumdam radicibus crudis
Conciliumitem Laodicenum ante annos mille cele- (en homophagia proprie dicta ) fuisse sustenlalum.
bratum, canone 50, sic statuit: Sst 7ratravT«VTs-<7.ra- Denique in Vita S. Pachomii (Cap. 43), quaerenti
paxoo-TijvVIJOTSUSIV hoc est, oportet nosi Pachomio cur coquus per aliquot meuses olera vel
IfupOifKyouvTaf,
tolam quadragesimam jejunare xeropbagiis uf.enies. legumina fratribus non coxisset ? respondit ille : Quia
Denique Epiphanius bujus observalionis locuples te- ouldquidcoquebamnon consumebatura fratribut, quia
183 JOANNIS CASSIANI 181
homophagiis , utnntur, et apud quos secta singulis A , quoque seni stuporem summura obedientia ejus incu-
a
raensibus porrorum folia, Iapsania , sal frictum , teret. Cujus hanc virtutem utrum de vera fide ac
olivae, pisciculi minuti saliti, quos illi b maenidiavo- profunda cordis simplicitate descenderet, an affecta-
cant, summa voluptas est. titia esset, et quodammpdo coactitia , atque ad im-
CAPUT XXIII. perantis faciem praeberetur, volens manilestius ex-
De obedienlia abbatis Joannis, per quam usque ad plorare , quamplura ei etiam superflua, minusque
prophetiw provectusest graiiam. necessaria, vel impossibilia, frequentius injungebat.
Et quoniam hic liber de instilutione est ejus qul Ex quibus tria ponam, per quae manifeslari possit
renuntiat huic mundo, per quam scilicet introductus volentibus scire , vel menlis ejus, vel subjectionis
ad humilitaiem veram, et obedientiam perfectam , integritas. Sumpsit namque de lignario suo senex
caeterarura quoque virtutum culmina possit ascen- virgulium, quod olim excisum usibus foci fuerat prae-
dere; necessarium reor quaedam seniorum gesta , paratum : dumque coclionis retardat occasio, non
quibus, per hane enituere virtutem , exempli gratia, modo aridum, sed prope putre jacebat temporis ve-
sicut promisimus, explicare; de mullis admodum tuslate. Cumqne hoc coram ipso fixisset in terram ,
pauca carpentes , ut studentibus sublimiora sectari, advecta 1
praecepit aqua quotidie bis rigari, ut scilicet
non solum incitamentum ex his vitae perfeclae, sed diurnis humoribus radicatum, aique in antiquam ar-
l>
etiam pt-opositi forma procedat. Quamobrem duos , borem reviviscens, diffusis ramis amoenitatem oculis
vel tres , pro libelli hujus compendio de tam innu- atque umbraculum iii aestu ferventi subter residen-
mera patrum multitudine proferentes ponemus. Pri- tibus exhiberet. Quod praeceptum venerationesolila
mum c abbatem Joannem , qui commbratus est sine ulla impossibilitatis consideratione suscipiens
djuxtaLycon, quod est oppidum Thebaidis : quippe adolescens, ita quotidianis diebus explevit, ut aquam
propter obedientiae viriutem. usque ad prophetiae per duo ferme millia indesinenier apportans, nulla-
gratiam sublimalus , sic universo claruit orbi, ut tenus lignura rigare cessaret, atque per totum anni
etiam regibus mundi hujus merito suo redderelur spatium non infirmitas corporis, non feslivilas so-
illustris. Nam cum in extremis , ut diximus,. The- lemnitatis, non occupatio necessitatis ullius, quae
baidae parlibus commaneret, non ante praesumebat illuni etiam honeste excusaret ab exsecutione man-
Theodosius imperator ad praepotentium bella tyran- dati, non denique hiemis asperitas intercedens ab
norum procedere , quara oraculis illius animaretur, hujus observatione praeceptipotuerit impedire. Cum-
atque responsis. Quibus confidens velut ccelilus sibi que ejus hanc sedulitatem tacilus senex latenter
delatis , tropaea de bellis desperatis atque hostibus diebus singulis exploraret, etvideret eum simplici
reportavit. r cordis affectu mandatum suum velut divinitus emis-
CAPUT XXIV. sum sine ulla permutatione vultus, vel rationis dis-
De ligno arido quod idem abbas Joannes ad arbitrium cussione servare, sinrjeram humilitatis ejus obedien-
senioris sui quasi ad adotendum (id est, crescendum) tiam comprobans, pariler etiam miserans tam lon-
rigare non deslitit. gum laborera , quem jper totum anni spatium studio
Hic itaque beatus Joannes ab adolescentia sua us- devotionis impenderat, ad virgultum aridum acce-
que ad perfectam ac virilem aetatem seniori suo de- dens, o, inquit, Joannes, e misitne radices haec ar-
serviens, donec ille in hujus vitae conversatione du- bor,an non? Cumqueillese nescire dixisset, Senex
ravit, lanta humilitate inhaesitejus obsequiis, ut ipsi velut inquirens rei veritatem, et tamquara tentans
ALARDI GAIMI COMMENTARIUS.
omnesabstinenl (soli quippe pueri aliquid cocturw per- bellorum evenlu adversus lyrannos consulendimi, et
cipiuni), proplerea putmenlum non coxi.
* De Lapsanio
in utraque certum victoriae nunfiuin ab eo accepit.
dictum est supra ( Cap. 11). Notet Priorem refert Augustinus lib. v de Civilate Dei cap.
lector hoc loco veterum monachorum delicias no- 26; posterioretn Rufinus lib. n cap. 9, etCassiodorus
stris longe dissimiles, et de his consulat D. Bernar- in Histor.Triparl. lib. ix cap. 45. Alius ab hoc Joan-
dura in Apologia ad Guillelmum abbalem. nes abbas in eremo Scetica , de quo infra (Cap. 27
b Menominia habent plerique codices , vocabulum D el 40).
Lalinis incognitum; pro quo Ciaconius msenidiare- d Thebais sive Thebaida , nt hic , jEgypti regio
posuit, non improbabili conjectura. Est enim p-aivi;, ^Ethiopiaecontermina , a Thebisurbe potentissima ,
vel maena, piscis marinus, vulgo halec dictus, Arist. toliusque regionis meiropoli nomen habens. D. Hie-
vi Animal., a quo diminulivum p.amSiov,id est, ha- ronymus lib. de Hebra. quaest. Thebaidem eam pu-
lecula, Theodoro Gaza interprete ( Plin. lib. xxxti tat esse regionern; quae olim dicta est terra Gessen ,
c.ll manasvocat; Cwl. Rhodig. lib. xx Anliq. lect. • in qua habitavil Jacob jpatriarcha cum filiis suis, curn
cap. 6). venisset in iEgyptum (Genes. XLVet XLVI).In hujus
c Hujus egregia sanctitas clarissimorum virorum extrema parte situm erat oppidum Lycos, sive Ly-
meruit testimoniis illustrari (Baron. in martyrol. 27 copolis.Unde Plinius (Lib.v cap.9) : Lycon, inquil,
Marlii et in Annal. an. 388 ). Scribit enim de eo S. ubi monles finiunt Thebaidem, et inter ejusdem prae-
Hieronymus ad Gtesiphontem contra Pelagianos; S. fecturas postremara nominat Lycopolitem.
Augustinus lib. de Cura pro mortuis agenda cap. 17; e Simile exemplum narrat Sulpiliusin primo dia-
Theodorelus Histor. lib. v cap. 24 ; Sozomenus lib. logo de virtulibus S. Martini: nisi quod in hocvirga
vi cap. 28; Palladius in Lausiacis cap. 43; et alii sic irrigata tertio anno floruerit, fructusque edide-
(Sidon. Apollinar. carm. 16). Ad hunc in eremo la- rit, quos abbas ad Ecclesiam deferens fralribus
litantem , sed prophetiaespiritu celebrem duas lega- oslentabat: Ecce, inquiens, obedienliwfruclum.
tiones misit Theodosius Magnus imperator de dubio
'
185 DE COENOBIORUM INSTIT. LIB. IV. — DE INSTITUTIS RENUNTIANTIUM. l&B.
utrum jam suis radicibus niteretur, evulsit coram A hiijiis exemplo, vocans eum senior, Cnrre, inquit,
ipso levi commotione virgultum, sicque projiciens Joannes, saxum illud huc advolve quanlocius. Qtti
illud praecepit ut deinceps rigare desineret. confeslim saxum immane quod turbae mtiliachomi-
CAPUT XXV. num vel movere non possent, applicita nunc cer-
De projecto ab abbateJoanne vase unico olei vice, nunc toio pectore, tanto nisu aique conatu
ad senioris imperium. provolvere contendebat, ut sudore omniunt mem-
Itaque cum bujusraodi exercitiis eruditus quotidie brorum suorum non solum tolum infunderet vesli-
juvenis in hac parendi viriute succresceret, et humi- mentum : sed etiam saxum ipsura suis cervicibus
litatis ejus enitesceret gratia, atque obedientisesuae humectaret; in hoc quoque parum metiens impossi-
suavis odor per monasteria universa fragraret, qui- bilitaiera praecepti, vel facli pro reverentia senioiis,
dam fratrum probationis, immo aedificationisobtentu etobsequii simplicitate sincera, qua credebat senem
venientes ad senem , cum subjectioneio ejus quam tota fide nihil posse incassum ac sine ralione prae-
audierant, mirarenlur, vocans eum repente senex, cipere.
a
Ascende, ait, et sumens Ienliculam olei, quae sola CAPUT XXVII.
in eremo suis, vel advenientium usibus liquorera De humilitate et obedienlia abbatis Mucii, quam in
pinguedinis lenuissimum ministrabat, deorsum pro- B projiciendoin fluvium parvulo fitio ex prmceptose-
jice per fenestram. Quam ille, cum ad superiora nioris non hmsilavil implere.
concitus pervolasset, per fenestram projiciens corti- Hucusque abbatis Joannis pauca dixisse de multis
riiinuendam dimisit ad terram, parum cogitans, vel sufficial; nunc b abbalis Mucii faclum memoria dj,-
retractans praecepli ineptiam, diurnam necessita- gnum comprehendam. Hic namque abrenuntiare
tem, infirmitatem corporis, penuriam sumptuum, desiderans huic mundo, tamdiu pro foribus mona-
eremi squallenlis angustias ac difficultates, in qua, sterii excubans perduravit, donec immobili perse-
etiarn si pecunia suppeditaret, nihilominus perdita verantia sua contra omnem consuetudinem coeno-
species inveniri repararique non posset. biorum cum filio suo parvulo, qui octo circiter erat
annorum, ut susciperetur eliceret. Cumque tandem
CAPUTXXVI.
recepti fuissenl, confestim non solum diversis prae-
Quemadmodum abbas Joannes suo obedierit seniori,
cum niteretur volvere prmgrande saxum, quod ne a positis traditi, verum eliam cellae habilatione se-
multis quidem possibite erat moveri. juncti sunt, ue scilicet jugi visione parvuli, remini-
Aliis rursum aedificari cupienlibus obedientiae sceretur pater ex omni sua, quam renunlians ab-
ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS.
" Lenticula vas olearium, seu unguentarium , G
Oppositajuxta se posita tnagis elucescunt.Eo tempore,
quod Graeci yaxov,vel yaxwivocani; Gellius guttura inquit, quo alimentorum inopia Campaniamgraviter
mascul. genere (Lib. xvn c. 8, Noct. Attic), Isidorus afftigebat, vir Dei diversis indigentibus monaslerii sui
lenliculum vocat, et a liniendo dictum pniat, quia cuncta tribuerat, ut pene nihil in cellario, nisi parum
his reges et sacerdoles liniebanlur (Etymol. lib. xx quid olei in vilreovase remanerel. Tunc quidam sub-
cap. 7). Lud. Vives lenticuiam a lentilate dictam diaconus, Agapitus nomine,advenit, magnopereposlu-
puiai, quod lenle ex ea stillet oleum (In lib. xvi de lans, ut sibi atiquanlulum olei daridebuisset. Vir au-
Civit.Dei cap. 57). Melius alii a (igura et similitudine tem Domini, qui cunctadecreveratin lerra tribuere, ut
legumiuis (de quo supra cap. 20) lenticulam derivant: iu cwlo omnia reservaret, hoc ipsum parttm quod re-
uuam et Apuleius describit his verbis iAmpullamquo- manserai olei,jussil peienti dari. Monachus vero qui
que oleariam, quam geslabat lenliculari forma, lereli cellarium lenebat,audivil quidem jubentis verba; sed
ambitu, prasularolundilale, etc. Plinius iiem lib. xvm implere distulit. Cumque post paululum, si id quod
rap. 13: Duo,ait, Zeiifisgenerain Mgypto: alterum ro- jusserat datum esset, inquireret, respondil monachus
tundius nigriusque; allerum sua flgura; unde vario usu se minitne dedisse; quia si iltud ei tribueret, omnino
translatumeslin lenticulasnomen. Ubi lenliculas vocat nihil fralribusremaneret. Tunc iratus aliis prmcepit, ut
lnijusmodi vascula ad formam lentis varie efficta et hoc ipsum vas vitreum, in quo parum olei remansisse
niinciipata. Dicitur alias etiara lecythus olei, 111Re- videbatur, per feneslram projicerenl; ne in cella ali-
gum xvii. Sed lenticula olei in Scriptura videlur usi- quid per inobedienliamremanerel, faclumqueesl. Sub
lalior, et veluli peculiaris unctionibus Regum. Ea fenestra autem eademingensprmcipiliumpalebal saxo-
enini Saul, Jehu et Azael uncti leguntttr (Reg. I, x; iv rum molibus asperum. Projectum itaque vas vitreum
I, xix; e( IV, ix). Solus David coriiu olei unctus a venil in saxa ; sedsic mansit incolume, ac si projectum
Samuele 1 Reg. xvi; non sine mysierio, de quo D. minime fuisset; iia ut neque frangi, neque oleum ef-
Gregorius lib. iv in libros Reg. cap. iv. Notavit fundi potuerit. Quod vir Domini prwcepil levari, atque
etiara Ciaconius lenticulam subinde dici de vase ul erat, integrumpetenli tribui. Tunc collectisfratribus
aquario. Nami Reg. xxvi, ubi David dicitur ex ta- inobedienlemmonachum de infidetitalesua et superbia
heinaculo Saulis subduxisse hastam, quae erat ad coram omnibus increpavil. HaecGregorius.
caput ejus, et scyphum aquae, Sepluagiuta habent b Mucius hic alius esse videlur ab illo Mutio vel
pazovuSaTo?,id est, lenlem aquae: quemadmodura Patermutio, cujus mirabilem conversionem , et rcs
et D. Ambrosius exposuii lib. in Olfic. cap. 5: gesias, multaque miracula refert Rufiuus in Vilis
David, inquit, lanceam, qum eral ad caput Saul el Patrum (Vid. Pat. lib. n cap. 9, nova edit.) : qui ex
lenticulam tulit aquw. Porro ad illustrandum liunc gentili et iatrone ad Ecclesiam primum accessii,
Cassiani locum juvabit etiam hic notasse simile ubi a presbyteris edoctus, paulo post ad eremum
quoddara factum circa eamdem materiam, nempe secessit, ubi et solitarius vixit, non>in monaslerio,
ampullam olei, quod inter miracula sancliss. Patris ut hic Mucius Nihil item ibi de filio parvulo in mo-
nostri Benediciirefert D. Gregorius lib. n Dialogo- nasterium adduclo, et in flumen per obedientiain
runi cap. 28. Simile, itiquam, in virtnie magistri, projecto.
non in obedientia discipuli; ut juxta Pltilosophura:
40? JOANNISCASSIAM jgB
jecerat, facultate atque affectione carnali, saltera sibi A dens ccenobii senior, ad comprobandam penitus
filium superesse: et quemadraodum se jam divitem animi ejus constanliamj cum plorare quadam die vi-
non esse sciebat, ita etiam palrem se esse nesciret. disset infantem, simulans se adversus eum coinnio-
Quod ut plenius probaretur, utrum videlicet plus tum, a praecepit patri, ut lollens eum jactaret in flu-
faceret affectione sanguinis, ac suorum viscerum men. Tunc ille velut; a Domino sibi hoc praecepium
charitate, an obedientia et mortificatione Christi, esset, confestim celeri cursu rapiens lilium, ulnis
quam renunlians quisque pro ejus debet amore prae- propriis usque ad oram fluminis advexit jactaturus.
ferre, de industria negligebatur parvulus, pannis Quod profecto fervore fidei et obedientiae ejus fuis-
potius quam vestimentis indutus, sordibus quoque set opere cohsummatum; nisi procurati fuissent de
ita obsitus ac foedatus, ut offendere potius quam industria fratres, qui sollicite ripam fluminis obsi-
delectare paternos oculos posset, quoties ab eo fuis- derent, projectumque jam et quodammodo de flu-
set aspeclus : sed etiam colaphis atque alapis expo- minis alveo parvulum rapuissent; et consummatio-
situs diversorum, quas plerumque sub obtutibus nem praecepti, obsequio patris ac devotione com-
suis innocenti parvulo etiam gratis cernebat infligi: pletam ab effectu operis, atque ab ipso fine revo-
ila ut numquam genas ejus, nisi lacrymarum sor- cassent.
dentibus vestigiis videret infectas. Cumque taliter B CAPUT XXVIII.
infans sub oculis ejus per dies singulos ageretur, Quemadmodumrevelatum sit abbati, de palre Mucio,
pro amore nihilominus Christi et obedientiae virtute, opus eum Abrahm fecisse, et quod defuncto eidem
rigida semper atque immobilia pajris viscera per- abbati idem pqler Mucius in monaslerii adminislra-
tionem successerit.
manserunt. Non enim jant reputabat suum filium,
quem secum pariter obtulerat Cbristo : nec curabat Cujus fides atque devotio in lantumDeo fuitacce-
de praesentibus ejus injuriis, sed poiius exsultabat, pta, ut divino statim lestimonio comprobata sil.Re-
quod eas nequaquam infrucluose cernebat tolerari: velatum namque est continuo seniori, hac eum ohe-
parum cogilans de lacrymis ejus, sed do propria dientia b Abrahaepatriarcbae opus implesse.Cumque
liucnililaie ac perfectione sollicitus. Quam districtio- brevi tempore transacto idem abbas coenobiide mun-
nem mentis illius atque immobilem rigorem pervi- di hujus commoratione migraret ad Dominum, hunc
ALARDI GAZ/EI COMMENTARIUS.
a Mirum sane exemplum , et mirandum potius, intrare. Quam illius professionemubi mqqisteraccepit,
tjuam imitandum. Sed iilrnm magis mireris, praeci- noh cuhclatur pfbbdre\profiteniem. Casu clibanus
pientem, an obedientem? Abbatem tale quid praeci- propier [i. e. prope] ardebat, qui multo igne succen-
pere poiuisse, ut pater filium suum jaciaret in flu- sus coquendis panibuspqrabatur. Exundabal abruptis
meh, quod natura et ratio perhorrescit: et palrem flamma fornacibut, et intra camini illius concavatolit
liuic praeCeptovqiuisse obtemperare, et de hoc tam- habenis regnabalincendium, Huc igilur advenamillum
qiiam insignj obedientise exemplo commendari. Sed C jubet magister intrare, tiec distuiil parere prmceplo;
cum Deus ipse suo tesiirnonio id approbarit, atque medias flammas nihil cunctalus ingreditur, qum mox
ipsi abbati revelarit hac illius obedientia opus Abra- lam audaci fide victm, velut illis quondam Hebrwis
hae fuisse implfeturri,ut loquitur Cassianns, nimirura pueris, cessere venienti; tuperata nalura est, fugitin-
similitndine quadam el imitatione singulari: nemini eendium, et qui pulabalur arsurus, velut frigido rore
dubium esse potest, qitin abbas divino instinctu id perfusus seipse miratus esl. Sed quid mirum, si tuum,
praeceperit, ri6n!ut fieret (subraisit enim fratres qui Christe, lyronem ignis ille non atligit; ut nec abbatem
impedirenl), sed, qiiotdsuperius diximus, ut homi- pigeret dura mandasse,nec discipuiumpceniteretimpe-
nis cbnstaritiam, devotionem , obedieniiam proba- rio paruisse; qui eo die, quo advenerat dum tentaretur
ret, et aliis propoheret in exemplum, et merilum infirmus, perfecius invehtus esl; merito felix, merito
Obedientiaeapud Deum omnibus palam faceret: alter gloriosus,probatus obedientia,glorificatusesl passione.
vero eodem spiriiu impulsus tamquam sibi divini- Haeceleganler Sulpitius (itt primo dial. de virtulibus
tns imperaium fuisset, sine mora et haesitatione vo- monachorum Orient. cap. 13). Plnra admirandaeobe-
luerit obtemperare, velquia existimabat idpraecipi, dientiaeexempla videre est apud Joannem Climacum
nen simplicifer, et absoliile ut faceret, sed ad pro- gradu quarlo, qui est de obedientia.
bationem et experimentum obedientiae, ut dictum b Hoc est, Abrahae obedientiam, fidem conslan-
est: vel quia, ut verbis Cassiani (Cap. 26) utar, pro tiamque simili facto expressisse atque imitatum esse.
reverehtia senioris, et obsequii simplicitate sincera De qua Apostolus Hebr. xi : Eide Abrahamoblulil
credebdt (pla fide illum nihil poste incassum et sine Isaac, cum tentaretur; ef unigenilum offerebat,in quo
ratiphe prmcipere. Atque ita de aliis similibus exem- I) susceperatrepromissionem.Simili exemploeadem sen-
plis sentiendum, in quibus omnipotens Deus sim- tenlia declarala est in Vitis Patrum, loco superius
plicem et promptam obedieniiam superiorum jussa notato : Vir quidamntonaslertum ingressusfuerat, iri-
non examinantem stupendis miraculis comprobavit bus ftliis in swculo reliciis. Post tres annos cum licen-
et confiriftavil. Unum!exeraplura magis admirabile, tia abbalis abiit in civitatem, ut eos adduceret ad mo-
cujus supra mentionem leci (Cap. 24), libet liic re- nasterium; et invenit duos ex eis jam esse defunctos :
ferre, qiiod scribit Sulpitius loco supra citato. Cum unum vero solummodoremansisse. Quern assumens,
quidam, inquit, smculi aclibus abdicatis monasterium adduxit eumad abbalemfquilunc eratin pislrino.Ab-
magnmdispositionisingressurus cmpissetrogare, abbas bas infantem complexusi dixit patri ejus: Amas eum?
eicwptl multa proponere : graves esseistius disciplinw Et ille dixil : Etiam. Rursum dixil eirOmnino diligis
labores, sua verodurq imperia, qum nutlus facile vale- eum? E( respondit: Etiam. Hwc audiensabbas dixit
retimplefe,; atiudpotius monasterium, ubi faciliqribus ei : Tolle ergo, «t amds eum, el mitte in furnum qui
legibus,vjveret, expeteret; non lenlarel aggredi, qtwd modoardet.ardentem.El lenens pater fitium suum, jactavit eum
imptere hon posset. Ille vero nihil his tenoribus per- in furnum Statitn autem factus est furnus
moveri; sed magis ita omnemobedientiampolticeri, ut velut ros. Ex qua re acqiiisivitgloriam ~intemporeillo,
si eumabbas in ignem ire vrmciperel, non recusaret quemadmodumAbrahampalriarcha. Sic ibi.
189 DE CCENOBIORIJM INSTIT. LIB. IV. — DE INSTITUTIS RENUNTIANTIUM. 190
praeponens cunclis fratribus, successorem sibi atque A tam vilis et insueti officii novitate, nec considerang
abbatem monasterio dereliquit. indignitatem rei, nataliumque splendorem, ac vendi-
CAPUT XXIX. tionis injuriara, dum illam Christi humilitatem.quse
De obedientiafralrit qui, decem sporlat ctrcumferens, est vera nobilitas, per obedientiae gratiam desiderat
pubiice dislraxit ad abbatis imperium. obtinere.
Non tacebimus etiam nobis cognitum fratrem se- CAPUT XXX.
cundum saeculihujus ordinem summae familiae.Nam De abbalis
a patre comite ac ditissimo oriundus fuit, studiis quo- Pynuphiihumilitate, qui, relicto ccenobiocc-
leberrimo, cui presbyter prweral, longinquummona-
' sterium, in quo velut incipiens susciperetur,deside-
que Jiberalibiis non mediocriter institutus. Qui re- rio subjeclionisexpetiit.
Iictis parenlibus, cum ad ntonasterium pervolasset,
ad comprobandammentis humilitatem, vel fidei ejus Coarctat nos libelli modus ad finem tendere, sed
ardorem, confestim ei a seniori praeceptum est ut c obedientiae bonum, quae inter caeteras virtutes pri-
b decem sportas quas necesse npn erat
publice ven- matum tenet, non patitur nos eorum gesta qui per
ditari, cervicibus suis onerans, distrahendas per pla- hanc claruerunt penitus silentio praeterire. Propter
teas circumferret:adjecta conditione, qua diutius in quod utruraque congrue temperantes, id est, tara
hoc officio retineretur, ut si forte eas unus pariter B brevitali quam studiosorum desideriis atque uiilita-
coemere yoluisset, non cederet, sed singillatim eas tibus servientes, unum adhuc ponemus humilitatis
quaerentibus venundaret. Quod ille tota devotione exemplum, quod non ab incipiente, sed a perfecto
complevit, et omni confusionis verecundia pro no- atque abbate complelum, non solum juniores in-
mine ac desiderio Christi calcata, sportas humeris struere, sed eliam seniores ad perfectam humilitatis
suis imponens, pretio statuto distraxit, ac pecuniam virtutem lectione sua poterit inciiare. Vidimus itaque
ad raonasterium reportavit : nequaquam perterritus abbatem d Pynuphium, qui, e cum esset immanis cce-
ALARDI GAZMl COMMENTARIUS.
a De vocabulo comitis ejusque varia
acceptione cum olim tam eremitae quam coenobitaeplerique ex-
et multiplici comitum dignitate, videndi sunt Juris tra urbes procul a reliquis hominibus habitareni,
Civijis interpretes; ex quibus hoc lantum notasse nec possenl ad ecclesias episcoporura vel parocho-
suffecerit, ante tempora Constantini Magniimperato- rum convenire, babebant pleraque monasteria suum
ris comites dictos fmsse qui consules, proconsules abbatern presbylerum, a quo sacrarnenta percipie-
praesidesque provinciarum comitabantur in negotiis bant. Id indicat divus Augustinus loco memoralo, et
publicisobeundis, lamquam eorum administri et ad- epist. 81, ad Eudoxium, qiiem presbyterum et abba-
jutores, et cum illis velut assessores jus dicebant tein nominat; et Epiphanius in epistola ad Joannem
(Baron. irinoiit ad marlyrolog. 31 maii). A lempori- Hierosulymitanum, ubi dicii se ordinasse Paulinia-
bus autem Constantini imperatoris, poStquamimpe- C num fiatrem S. Hieronymi presbyterum monasterii
rium Romanum Consiantinopolim translatum est, Beihleemitici: Proplerea quod multiludo fratrum in
comites dicti suut quos idem imperator e.xmagisira- monasterioconsistensnullum se habere quereretur qui
libus delegerat, quasi consocios in administratione sibi Domini sacramenlaconficeret, eo quodsancti pre-
imperii, et amplissimis digniiatibus et munerihus tbyteri Hieronymus et Vincentius ob verecundiamel
ornabat. Erantque bi triplicis ordinis, nempe primi, humititatem nollent debitasuo nomine exefceresacrifi-
secuudi et tertii, ut scribit Eusebius in Vita Constan- cia, el laborare in hac parle ministerii, quod Chrislia-
tini lib. iv, cap^ 1. De his comiiibus complures sunt norum prmciptta salus est. Idem vero Hieropymus
tituli in icodiceTheoilosiano lib. xn. epistola 27, scribit sanctae Paulae viduae loca Terrae
b Inter alia veierum monacborum opificia seu ma- Sanctae visitanti occurrisse sanctum et venerabilem
nualia opera, frequens est menlio sporiarum, quas episcopum Isidorum, cum turbis innumerabilibus
vimine, vel junco, spario, aut simili materia texe- monachorum, ex quibus mulios sacerdotalis et levi-
bant, aique iis diveuditis, victum et alia necessaria licus sublimabatgradus. Sozoraenus libr. vi Histor.,
sibi parahant (Vide supra cap. 13). Testis D. Hiero- multos iiionaehoriim patres seu abbates presbyteros
nymus epist. ad Rusticum monachum et in Vila Hi- fuisse commemorat, eosque nominatim recenset.
larionis, Palladitis in Lausiacis, et Cassianus hic et Palladius item refertin monasterioNitriaeoctofuisse
alibi saepius, Sozomenus lib. vi, cap. 29. presbyteros, lla tamen utquamdiuviveret primus pre-
c Quo sensu quave ratione obedientia inter caete- sbyler, nullus alius offerrel sacrificium, necjudicarel,
ras virtuies primatura teneat, dictura est in prae- nec haberet sermonem; sed tacile tantum cum eo sede-
cedentibus (Cap. 12). r\ rent. Auguslinus (Libro i deMoribus Eccles., cap. 31
d Punilicum vocai Petrus in Catalogo lib. xi, cap. et 35)idocet non solum in solitudine, sed etiarn in
56; Dionysiiis et noslri mss. Piuuphium. Hujus est urbibus, ul Romaeet Mediolani, monachos habuisse
Collalio vigesima de poenitentiae fine, ut ibi videre pra-posilum presbyierum : qui sine dubio ideo pre-
est. sbyter erat ut in coenobio sacramenta conficeret et
e lmmane coenobium vocat, ut opinor, tam loci caeieris administraret. Idein etiam colligitur ex mul-
amplitudihe, quam monachoruni numero et mullitu- tis Cassiani Collationibus, praecipue 18 c. 15, ubi
dine; quippecum in uno monasterio tria subinde mo- abbas Paphnulius Scythiae eremi presbyter luisse
nacborura millia degerent, leste D. Augustiuo (Lib. i perhibetur. Nec improbabiliter etiam colligi posse
de Moribus Eccles. c. 31); immo innumerabilis mul- videtur ex Regula D. Benedicli cap. 46, ubi monet
titudo, ut scribit D. Hieionymus in epistola ad Eu- occulta peccaia abbati esse confltenda. Si animw,
stochium.Qund si singuli monachiin singulis et dis- inquit, peccalicaum fuerit lalens, lantum abbati, aut
tinctis cellulis habitariut,eodemHieronymo auctore, spiriiualibns senioribus palefaciat, qui sciant curare
ut solent nunc Carlhusiani; vel saltem biui ant terni, sua, et aliena vulnera non detegere el pubticare. Quod
ut habetRegula S. Pacbomii apud Palladium (Hislor. de confessione sacramentali exponit Turrecrernatus,
Lausia. cap. 38); facile est aestiiriarequantam loci quae non aliis fit quam sacerdotibus : unde quidam
amplitudinem et vastilaiem occuparint. Sed ad pre- • ibi glossator annotavit in margine arg. quod abbates
sbyterum quod attinet, hic occurrit notandum quod lempore S. Benediclierant sacerdotes, et per eome-
191 JOANNISCASSIANI 192
nobii presbyfer, quod est in iEgypto", non longe a A i sarcnlo deorsum incurvus, laxabat oleribus terram,
a Panephysi civitaie, et pro ipsa reverentia, vel vilae deinde stercus humeris suis adveclans, eorum radi-
suae, vel aetatis, vel sacerdotii, cunclis honorabilis cibus ingerebat. Cumque haec intuens frater, super
ac venerandus existeret, videns se pro hoc ipso hu- agnitioneejusdiutissimafuissethaesitationedetentus,
miiitatem illam quam secundumsuaementis ardorem propius tandem accedens, et non solum vultum, sed
concupierat, exercere non posse, nec habere quo vir- etiam sonum vocis diligenter explorans, ad pedes
tutem desideratae subjeclionis extenderet, clam fu- ejus corainus procidissel, primo quidem super hoc
giens de coanobio,secessit solusin Thebaidosultimas v stuporem summum videntibus cunctis incussit, cur
partes: ibique deposito habitumonachorum,assum- videlicet istud faceret ei qui apud ipsos velut novi-
pta saeculariveste, ccenobiumTabennensiotarum ex- tius, ac de saeculo nuper egressus, habebatur extre-
petiit, quod sciebat cunctis esse disirictius, et in quo mus; post vero miraculo sunt majore perculsi, cum
se.vel pro longitudine regionis credidit ignorandunt, ejus nomen, quod aprid ipsos quoque magna fuerat
v«l pro magnitudine monasterii ac multitudine fra- opinione compertum, protinus prodidisset. A quo
trum facile posse celari. Ubi diutissime pro foribus universi fratres prioris ignorantiaeveniam postulan-
perseverans, cunctorumfratrum gcnibus provolutus, tes, quod eum videlicet tanto tempore inter juniores
ut susciperetur summis precibus ambivit. Cumque B ] ac parvulos deputassent, invitum ac flentem, quod
multo despectu tandem fuissel admissus, quod scili- invidia diaboli digna sibi fuisset conversatione atque
cet decrepilus senex, et qui omnem suam in saeculo humililate fraudatus, quam diutissime requisilam
viiam pervixisset, aetate ullima ingredi coenobiura tandem aliquandoseinvenissegaudebat,nec meruis-
poslularet,quotemporejam nedeservirequidem suis set vitant suara in illa quam arripuerat subjectione
voluptatibus praevaleret; ac ne hoc quideni ipsum finire; ad proprium ccenobium reduxerunt, cuslo-
causa religionis expelere eum assererent, sed famis dientes eura summa diligentia, ne ab eis quoque si-
et inopiaenecessiiate constrictum; ut seni nullique militer quoquam dilapsus aufugeret.
operi penitus apio, horti cura diligentiaque manda-
lur. Quam sub alio fratre juniore, qui eum sibi cre- CAPUTXXXI.
ditum retinebat, exercens, sic eidem subdebatur, Quemadmodumabbas Pynuphius reductus in monatle-
tantaque obedientia desideratara humilitatis excole- rium suum, et modito tempore ibidem commoratus,
bat virlutem, ut non solum ea quae ad borti curam iterum fugerit in pafles Syrim. <
diligentiamque pertinebant, verum etiam universai Ubi cum fuisset modico tempore demoratus, eo
officia quaecunclis erant aspera, vel indigna, atquei dem rursus humilitatis desiderio atque ardore suc-
ab omnibus ducebantur horrori, lota quotidie seduli-• C census, captans noclurna silentia, ita diffugit, ut
tate compleret. Complura etiam, nocte consurgens,, jam provinciam non vtcinam, sed ignotas el alienas
ita furtim, nullo teste vel conscio, tenebris occulen-- longeque divisas (positas) regiones expeteret. Nam
tibus elficiebat,ut penitus auctorem operis nemo de- conscendens navera in Palaeslinaeparles commeare
prehenderet. Cumque ibidem triennio delitescens,, curavit, credens se tutius latitaturum, si ad illa se-
dispersis per universam .-Egyptumubique fratribus,, metipsum asportasset loca, in quibus ne nomen qui-
quaereretur, a quodam tandem visus qui de iEgyptii dem suum fuisset auditum. Quo cum advenisset,
parlibus commearat, vix potuit pro humilitate habi- nostrum monasterium protinus expetivit, quod non
tus sui ac vilitate officii quod gerebat, agnosci. Nami longe fuit a b spelaeo,in quo Dominus noster Jesus
ALARDI GAZ^EI COMMENTARIUS.
quenset ipse. Caeterummonui in praecedentibus id judiciis. Et dudum ecclesiasticis legibus sancitumest
non fuisse perpetuum, et multos id ternporis dictos (Clement. Neinagro, deslatu. monachorum), ut non
fuisse abbaies, id est, patres monacborum seu ana- solum abbates, sed priores conventuales, immo et
chorelarum, qui non erant presbyieri et sacerdotes, monachi oinnes, cessante legiliino impedimento, ad
sed prolessione tantura monachi, et ordine laici. Id ordines sacros etad sacerdoiium opportunotempor?-
enim praeteralia, quac alibi relulimus (Colt. 2, cap. promoveantur. Sed de his alibi.
5; Co(/. 3, cap. 1), probari potest, tnm ex Decreio D a Ita scribiturhujus urbis nomen apud Ptolemaeum
Silvestri papae apud Gratianum, quod sic babet: et in Vaticanis codicibtis,ait Ciaconius. Oppidum est
Ponlifici presbyter, presbylero diaconus, diacono sub- jEgypli, de quo itidem meminit Cassianus collat. 7,
diaconus, subdiacono acolythus, acolylhoexorcista, cap. 26.
exorcistmleclor,lectori ostiarius,osliario abbas,abbati b Vocabuluin roagis poeticum pro spelunca (Vidc
monachus, in omni loco reprmsenlenl obsequium(In collat. xvn c. 5). Virgilius Ecloga decima:
epitomeJurisCanonici, dist. 93, cap. A subdiacono). Certumest in sjlvis inter spelaeaferarum
Ubi vides gradationefacta a superioribus ad inferio- Mallepati.
res, abbatem ostiario postpositum, utpote laicum Quodad rem attinet, qui Hierosolymitanam regionem
clerico, ut ibi notat glossa (§ Hinc esl in fine 16 lustraverunt, narrant, stabulum illud, in quo Christus
qvmst. 1) : tum ex quadam epistola D. Hieronyrai Dorainus nosier natus est, speluncam fuisse quam-
erat. Quod et
(Epki.de opere el humilit.wnonachi),ubi narrat mo- dam, in qua praesepe ih rupe excisum
nachos Scythiaequadam dieconvenisse in[unumutsa- SS. Patrum calculo coniprobatur, qui speluncam pas-
cerdotemsibi invenireni, qui ipsis Missarurasolemnia sim nominant, in suburbiis Bethleemiticis sitam.
celebraret,ul retert idern Grauaiius (Lib.wDecrel. Unde S. Hieronymusinepistola voce 18 adMarcellam inter
cap. 1 de mta. et qualis , prwficien.). Caeterumposte- alia scribit: Quo sermone, qua speluncamSalva-
rioribus saeculis consiat noraen abbatis transiisse in toris exponam,etillud prwsepe,inquoinfantulusvagiil?
nomen dignitatis, ut colligitur ex cap. Decernimusde silentio magis, quaminfimo sermonehonorandum ett.
195 DE COENOBIORUMINSTIT. LIB. IV. — DE INSTITUTIS RENUNTIANTIUM 194
Christus ex Virgine nasci dignatus est. In quOper- ,\. ei cohaerentibus, repromittitur in futurura : lta poenae
modico tempore delitescens, secundum sententiam gravissimae praeparantur his qui lepide eam negli-
Domini (Matth. v), tamquam civitas super montem genterque fuerint exsecuti, ete secundum hoc quod
posita, dimius abscondi non poluit. Nam continuo professi sunt, vel quod ab hominibus esse credun-
quidam fratrum qui ad loca sancta de ^Egypti par- lur, fructus efiam congruos sanctitalis eidem exhi-
tibus orationis causa convenerant, agnitura eum bere neglexerint. Melius est enim,d secundum Scri-
summa vi precum ad coenobium suum revocarunl. pturara (Eccles. v), non vovere quemquam, quam
CAPUT XXXII. vovere, el non reddere; et, Maledictus qui facit
Qumprmceptadedit idem abbas Pynuphius fratri quem opus Dei negligenter (Jerem. XLVHI).Ideo igitur a
in suum monasterium recipiebat. nobis diutissime refutatus es, non quia tuam vel om-
Hunc igitur senem pro illa, quae nobis fuerat apud nium salutera non toto desiderio cupiamus amplecti,
ipsum in monasterio noslro familiaritas, cum post et his qui ad Christum cupiunt converti etiam pro-
haec injEgypto studiosissime requisissemus, "exbor- cul occurrere non oplemus: sed ne temere reci-
talionem quam dedil fratri quem sub nostra praesen- pientes, et nos apud Deum leviiatis, et temetipsum
tia in coenobio suo recipiebat, quia puto ex hac reum gravioris supplicii faceremus, si ad prsesens
posse aliquid instructionis accedere, animus est i> fac.ile susceptus, necpondus professionis hujus in-
opusculo huic inlexere. b Nosti, ait, quot diebus pro telligens, vel destitutor post haec, vel tepidus exstf-
foribus excubans, hodie sis receptus. Cujus difficul- lisses. Quamobrem ipsam causam abrenuntiationis
tatis causam primitus debes agnoscere. Poterit enim debes in primis agnoscere : qua perspecta, quid te
libi in hac via, quam ingredi concupiscis, multum conveniat agere, ex ejus ratione manifestius in-
conferre, si, ratione ejus agnita, ad Christi servi- struaris.
tium consequenler ac sicut oporlet accesseris. CAPUT XXXIV.
CAPUT XXXIH. Quod abrenuntiatio nostra nihil sit aliud quam
Quod sicul magna remuneratio monachodebelur secun- mortificalio, et imago crucifixi.
dutn inslitulionem patrum laboranli, ila el pmna 0 Abrenuntiatio nihil est aliud quam crucis ac
similiter tribualur, et idcirco non debeat quis facile
admitti in monasterio. mortificalionis indicium. Ideoque noveris hodierno
Sicut namque immensa gloria fideliter servienti- die te huic mundo et aciibus ejus ac desideriis esse
bus Deo, ac secundum institulionis hujus regulam defunctum, teque f secundum Apostolum (Galat. vi)
ALARDI GAZMl COMMENTARIUS.
a Refert Auctor insignem oralionem seu exhorta- C cap. 19), ubi ait eos qui so monachorum institulo
lionem abbatis Pynuphii ad novitium factam, quem addicerent, tacile coelibauim admittere consuevisse.
recipiebat; eamque reliquis hujus libri capitibus pro- Itaque illahoc etiam tamdiu servatum est, quamdiu
sequiiur : quam opportune imitari possit abbas in prisca pietas ac verecundia salis fuit ad homines
bujusmodi receptione seu admissione novitiorum. in officio couiinendos : processn vero temporis,
Meminit hujus exhortationis collat. 17 cap. 5. crescente hominum malitia, consnltius ac lutius vi-
b De hac probatione et excubatione ante fores sum est, ab iis qui vere religiosi aut monachi haberi
monasterii egiraus superius (Cap. 2 hujus): et refert <vellent, expressam promissionem tam castitaiis
Palladius hujusmodi probalionis exempla in Paulo quam paupertatis et obedientiae exigere: quemad-
simplice, et MacariO, qui simulato habilu petens a modum et D. Basilius ibidem decernit, el alii reli-
Pachomio admitti, seplem dies anle fores exspe- gionum fundatores et insiitutores staluerunt; lacita
ctavit. tamen professione non exclusa, sed certis conditio-
c Notet lector lum ex hoc cap., tum ex sequsnli- nibusper sacros canones circumscripta : unde parem
bus, nomen professionis monasticae, atque hinc col- accipit cum expressa professione firmitatem et obli-
ligai professionem raonasticam a monachis eliara ve- gationem.
d Alii codices : Secundum Scriplurm sententiam.
teribus , saltem tacite ct interpretative , emissam;
ejusque vim, seu obligationem, et praevaricationis Habetur autem haec sententia apud Ecclesiasten
poenamhicexpressam. Quod contra haereticos hujus cap. v his verbis : Si quid vovisti Deo, ne moreris
lemporis observandum. Quod si quis quaerat an ea- reddere : displicet enim ei infidelis et slulta promissio;
dem fuerit eo saeculo religiosae vilae fonna quae nunc r. multoque melius est non vovere, quam post volum pro-
est, nihil plane ambigendum quin simillima fuerit. missa non reddere.
Nam et primis Ecclesiae temporibus non solum pau- c Abrenuntiaiionis, sicut et abnegationis, voca-
pertaiem, castiiatem, et obedientiam profitebantur bulnm sumptum ex verbisSalvaloris apud Matthaeum:
inonachi, uli ex Philoneconslat (Lib. de Vita suppli.); Si quis vult venire post me, abneget semetipsum, et
sed et voti vinculo ad haec perpetuo observanda ohli- tollat crucem snam, el sequatur me (Mailh. x). Et
gabantur, ita ut ab illo statu deficere illicitum plane apud Lucam : Omnis ex vobisqui non renuntial omni-
ac nefarium censeretur. Hoc tantura inlerest, si quid bus qum possidel, non polest meus esse discipulus
interest, quod non adhuc tanta inerat raonasticis (Luc. xiv). Qnid autem sit abnegatio, sive abrenun-
liisce votis auctoritas, sive, ut Theologi vocant, so- liatio (sunl enim haec synonyma), late disseritur col-
lemnitas : et fortassis initione expresse quidem, ut laiione tertia.ubi de tribus abrenuntialionum geue-
vero similius est, ac publice vota emittebantur; sed ribus agitur.
ea professio, ex communi omniura sensu et con- { Ad Galatas sexto cap. dicit Apostolus : Mundus
sensu, ita erat religioso staiui annexa, ut etiamsi mihi cruciftxus est, et ego mundo. Quod exponens
voce nulla factaesset professio, tamen intelligeretur D. Gregorius (Lib. v Moral. c. 5): Mundus, inquit,
simul cum statu suscepta cjus professionis obligalio : ei cruciftxus eral, quia hunc cordi suo jam mortuum
eo scilicet modo quo nunc castitatis votum sacris non amabat: sed et seipsum mundo cruciftxerat, quia
ordinibus annexum intelligitur. Quod ex D. B&silii lalem se ei exhibere sluduit, nl ab eo, quasi mortuus,
quodam loco inlelligi potest (Epist. ad Amvhito. concupiscinon posset. Et infra : Quia igilur nec Pau-
lOS JOANNISCASSIANI 190
mriridohiiic esse crucifixum, tibique hunc mundum. A Constrinxerit, applicare debemus. Et sicut is qui
Considera ergo condiliones crucis, sub cujus te dein- patibulo crucis affigitur non jam praesentia conlem-
ceps saciamento oportet in hac luce versari, quia platur, nec de suis affectionibuscogitat, non pro die
jam lu non vivis, sed ille vivit in' te, qui est cruci- crastino sollicjtudine curaque dislenditur, nulla pos-
fixus pro te (Galal. n). Eo ergo habitu ac figura, qua sidendi concupiscentia permovelur, nulla superbia,
pro riobiSin paiibulo fuit ille suspensus, nos quoque nulla contentione, nulla aenrulatione succenditur,
necesse est in bac vila degere, ut scilicet secundum non de praeseutibus dolet injuriis, non praeteiilarum
David (Psal. cxvm), affigentes de timore Domini jam recordatur, seque cura adhuc spirat in corpore
carnes nostras, uiiiversas voluntates ac desideria, cunctis elementis eredit esse defunctum, illuc prae-
tion nOstras concupiscentiae serviehtia, sed morlifi- mittens sui cordis inluitiim, quo se non dubitat
cationi ejus babeamus affixa. Sic enira Domini prae- illico transituTum: ita nos quoque a limore Domhti
cepitim implebimus dicentis (Maith. x):Qui nonac- crucilixos oporlet his omnibus, id est, non solum
cipit cruceiti suam et sequilur me, non est me carnalibus vitiis, verum eliam ipsis elementis mor-
dignus. Sed forte dicas: QuomodopOtest homo cru- tUos esse, illuc habemes oculos animae nostrae de-
cerii suant jugiler portare, vel quemadmodum vivens fixos, qoo nos sperare debemus momentis singulis
quts pbssit esse crucifixus? Audi rationem breviter. B migraturos. lloc enim modo mortificaias poterimus
CAPUT XXXV. universas concupiscentias nostras, et affectushabere
Quod crux noslra limor Dominisil. carnales.
. Crux nostra tiinor Doraini esi. Sicut ergo cruoi- CAPUT XXXVI.
fixus quis jam non pro animi sui motu membra sua
quoquam movendi vel convertendi habet potestatem: Quodrenunlialio noslrq nihil prosit, si eisdemquibus
renunliavimus implicemur.
ita et nos voluntates nostras ac desideria, non se-
curidumid quod nobis suave est ac delectat ad prse- Cave ergo ne quid aliquando eorura resumas quae
sens, sed secundum legem Domini, quo nos illa renuntians abjecisti, et b contra Dominiinterdictura
ALARDI GAZMl COMMENTARIUS.
lus mundi gloriam qumrebat, nec a mundi gloria ipse b Alludit ad loetim Mallhaeixxiv capite, ubi Domi-
qumrebatur,et se mundo, el mundumsibi crucifixum nus, de excidio Hierosolymorum et calamitate Ju-
esse glorialur. HaecGregorius. Pulcbra auiem iu hoc daeorum loquens, ait L-Tunc qui in Judwa sunt, fu-
capite et sequenti instiluittir comparatio monachi et gianl ad monles; et qui in tecto, non descendal, ut
hominis cruci affixi, lectu dignissima et praxi. Quam tollal atiquid de domosua; et qui in agrb, non rever-
coraparationem Caesarius itidem (Lib. vui c. 10)', tatur tollere lunicam^suam. Quem locum etiam D.
hon ille Arelatensis episcopus, sed Cisterciensis C Hilarius mystice et moraliter, ut hic Cassianus ,
monachus, apposite et consentanee huic loco expla- inierpretalur. Quo qiiidem seusu vere diciturmona-
nat in liuiic modiini : Duplex est religiosorum cruci- cho interdictum de perfectionis teclo descendendo
fixio, hominisinlerioris per alienam compassionem,et aliquid tollere ex his quae abrenuntians abdicarit;
hominisexteriofisper propriam carnismorlificalionem. aut de. agro Evangelicaeoperaiionjs Teverii, uttuni-
Cr.ttxenim dicitur a crucialu : crux monachorumrigor ca, hoc est, externis (et temporalibiis bonis, quibus
ordinis est, tuin propler vigilias et orationes, lum pro- se spoliarit, reyesiiatUr, Sed juvabit hic SS. Patres
pier jejunia et castigaliones; lum propter silentiumet disserentes audiisseJ Hilarius in commentario :
opera manuum; lum propter carnis conlinenliam, et Teclum, inquit, es! dpmus fasttgium, et habiiationis
'vesliinenlorumstratique duriliam. Qui autem sunt lolius excelsa perfeclio. Qui igitur in consummatione
fihrisli ? Qui cumApostolodicere possunl (Galat. u): domussum , id est, in cordis sui perfectioneconstite-
Ghrislo confixisutnus cruci : qui carnem suam cruci- rit, descenderein humiliora rerum smculariumcupidi-
fixerunt, id est, cruci affixerunl, cum viliis operum et tate non debet. Et qui in agro, scilicelposilus in ope-
concupiscenliisdesideriorumpugnantes: necponuntur ralione prwcepti,non ad curas pristinas reverlalur, ob
illi duo genilivipluralesinslrumenlaliler, sed passive, quas velerumexinde peccaminum,quibus anlea conte-
eo quod per virtutes in carnis maceruttone mortiftcen- gebatur, erit tunicam treliclurus.D. HieronymnsLici-
.lur. Tres clavi, quibuscorpus moitachicruci debelesse niuiti ad perseveranliam horlatur inulds hujusmodi
dffixum,tres sunt virtules per quas, teste Hieronymo, sententiis coacervaiis, quasi in idem spectaniibus :
marlyres cfficiuntur,scilicet obedientia,palienlia, hu- Obsecrote, inquil (Epist. 28), et moneo parenlis af-
miiiias: manum monachi dcxlram configat obedientiag feciu, ul qui Sodomamreliquisti (Gen. xix), ad mon-
sine murmuratione; sinislram patientia sine simula- tana festinans, posl tergttmne respicias ; ne aratri sti-
liohe ; clavumobedientimimpellat amor tupernmliber- vam (Luc. ix), ne fimbriam Salvatorit, ne cincinnos
lalis: clavum patienlimlimor pmnmgehennalis.Pedes ejus, noclis rore madefaclos(Caitlic. v), quos semel
illius vera humililas configat; ul non solum prmlalis, tenere cmpisli,aliquando dimiltas; ne de teclo virtu-
ted et fralribus se propter Christumsubjiciat, ut dicere lum prislina quwsilurusveslimenla descendas; ne de
possil cum Psalmista (Psal. cxvm) : Humiliatussum agro revertaris domum(Malth. xxiv); ne campeslria,
usquequaque,Domine: Et in alio psalmo (Ps. LXV): cum Lolh (Gen. xin), e(amwnahortorumdiligas, quw
imposutsfi homines super captla nostra. Duo pedes, non hrigantur de cmlb,ul terra sancla, sed de turbido^
duptex est superbia, mentis scilicetet corporis : et licet flumineJordanis, poslquamdulcesaquusmarisMortui
superbia caput sit omnium viliorum; non tamen in- cominixlionemulavii, Cwpissemultorum esl;ad cul-
congrue per pedes, qui infimm sunt parles corporis, men pervenisse,paucqrum. Qui in sthdio currunt, om-
quandoque designatur; quod eniin valde odimus et nes quidem currunl;. sed unus accipit bravium(1 Cor.
despicimus,hoc pedibusconculcamus:undeJosuefiiiis vi). At contra nobisdicitur. Sic currile, ut comprehen-
Israel ut colla regum calcarenlur prmcepit. Ita ille datis (1 Cor. ix).D. Augustinus in epistola ad Hesy-
monacliuin adinstar homiiiis cruciiixi depingit. cbium (Episl. 80): I'a tribulationibus,inquit, caven-
a Qomodo raonachi dicantur muudo morlui vide dum est, ne quisquamdeviclus ad carnalem vitam de
colkt. 24 cap. 9 explicalum. spirituali sublimilalc descendal; aul quiprofeccratiu
j «97 DE COENOBIORUMINSTIT. LIB. IV. — DE INSTITOTIS RENUNTlANTIUM. 198
j (Matth. xxtv) de agro evangdicae operationis rever- \ paupertas, quam nunc coram ipso professus es, us-
sus, inveniaris tunica lua, qua te exspoliaveras, que ad extremum vitae, quemadmodum arrepta est,
revestiri: neque ad humiles terrenasque mundi hu- a te non fuerit custodita. Quod ut possis implere, tu
B ejus capita, id est, cogilalionum principia semper
jus concupiscentias ac studia revolvaris, et contra
, Christi mandatum de perfectionis lecto descendens, observa, b ad seniorem scilicet mox ea deferens. Ita
; tollere
aliquid prsesumas ex his quae abrenuntians enim disces perniciosa ejus initia conterere, si nihil
abdicasti. Cave ne parentum, ne affectionis pristi- ex eis seniori tuo erubueris revelare.
nae recorderis, et ad curas hujus saeculisollicitudi- CAPUT XXXVIII.
tiesque revocatus, secundum Salvatoris sentenliam De renuntiantis prmparatione, adversum tentationes,
ponens mauum luam super aratrum, et aspiciens et de paucis imitandis.
retro, regno coelorumaptus esse non possis (Lucwix). Quapropter secundum Scripturae sentenliam (Ec-
Cave ne quando superbiam, quara nunc incipiens cli.
n) egressus ad serviendum Domino, sta in ti-
ardore fidei ac plena humilitate calcasti, cum coe-
moreDei.ei praepara animamtuam non ad requiem,
peris psalmorum vel professionis hujus quamdam non ad securitatem, non ad delicias, sed ad tcnta-
notitiam degustare, paulatim elatus resuscitare me- tiones et
angustias. Per multas cnim tribulationes
diteris.ac secundum Apostoli sententiara (Galal.n), " oportet nos inlroire in regnum Dei (Actor.
xiv).
quae destruxisti iterum reaedilicans praevaricatorera Angusta namque est porta et arcta via quae ducit ad
constituas temelipsum; sed potius ut in bac uudita-
vitam, el pauci sunt qui inveniunt eam. Considera
te, quam coram Deo et angelis ejus professus es, ad
ergo le de paucis et eleclis effectum, et ne exemplo
finem usque perdures. In hac quoque huhtilitate, ac ac lepore multitudinisrefrigescas :sed vive ut pauci,
patientia, qua ut suscipereris in monasierio decem ut curn paucis inveniri merearis in regno Dei. Mnlti
diebus pro foribus perseverans multis lacrymis im- enim suntvocati,pauciveroelecti(Jlfa((/i.xx e(xxu);
plorasti; non modo persistas, verum eliam proficias, et pusillus est grex, cui complacuit patri haercdita-
alque succrescas. Satis enim miserum est ut cum tem dare (Lucw xn). Itaque non leve noveris esse
debeas a rudimentis ac primordiis tuis provehi, et c perfectionem professum quempiam, ea
peccatum,
ad perfeciionem tendere, etiam ab ipsis incipias ad
quae sunt imperfecla sectari. Ad quem perfectionis
inferiora recidere. Non enim qui cceperit haec, sed statum his
gradibus alque hoc ordine pervenitur.
qui perseveraverit in his usque ad finem, hic salvus
erit (Matth. x et xxiv). CAPUT XXXIX.
CAPUT XXXVII. . Quo ordine ad perfectionem ascendere opOrteat.
d Principiura nostrae salulis ejusdemque custodia,
Quod diabolus nostro fini semper insidielur, el nos G
ejus caput jugiter observare debeamus. sicut dixi, timor Domini est. Per huncenim et ini-
Versutusenim serpens (Genes.m) calcanea nostra tium conversionis, et vitiorum purgalio, etvirtutum
semper observat, id est, insidiatur exitui noslro, et custodia, his qui irabuuntur ad viam perlectionis,
usque in finem vitae nostrae nos supplantare cona- acquiritur. Qui cum penelraverit hominis mentera,
tur. Et idcirco bene coepisse nihil proderit, nec ple- contemptum rerum omnium parit; oblivionem pa-
no fervore renuntialionis arripuisse principia, si rentum, raundique ipsius gignil horrorem :contem-
haec congruus etiam finis similiier non commenda- ptu autem ac privatione faculiatum omnium, humi-
verit alque concluserit, Chrislique humilitas atque litas acquiritur. Humilitas vero his indiciis com-
ALARDI GAZJEI COMMENTARIUS.
anteriora se extendens, deficiendo in posteriora defi- perfeclus esse, vade, vende omnia quw habes,'et da
ciat. Vide plura in eamdem sentenliam ad cap. 27 pauperibus, el veni, sequereme. Unde consequens est
lib. vn. nou leve peccatum admittere, ut hic di-
a Ejus, supple serpentis, hoc est, diaboli, de quo religiosum si studium seu affectum adipiscendae perfe-
jjitur,
Isidorus apposiie ad hunc locum dicit: Diabolus vtionis abjiciai, ant remittat: multomagis si sic apud
serpens est lubricus, cujm si capiti, id est, primm se statuat, et dicat : Nolo ad perfectiouem tendere,
suggestioninon resistitur, lolusininlimacordis, dum D aul in ea progressum facere. Ita inielligendiis D. Hie-
non seniilur, illabitur ( Jsidor. lib. n de summo ronymus cum ad Helindorum ita scribit : Tu perfe-
Bono c. 1). clum le fore pollicilus es. Nam quando, relicla mtliiia,
b De hac salutari doctrinael cautione SS. Patrum (e caslrasli propler regna cwlorum, quid aliud quam
pro juniorum seu noviliorum instiiutione ac luilione perfectam secutus es vilam?
adversus diabolicas suggestiones, dictum est in prae- d De limore Dei pluribus in locis agelur. Vide
cedentibus (Cap. 8 et 9 hujus lib), et alibi plura lib. xu c. 51,collat. 3 cap. 18, collat. 11 cap. 6et8;
dicenlur. si lubet, adi Turrecrematum traclalu 59 in Re-
« Perfectionem profitentur religiosi, non quod et, gula D. Benedicti, de timore Domini fuse ac pie
statim teneaniur esse perfecii; sed quia per vota traciantem.
sua constitnuntur in statu perfectionis (S. Tlwm. 2- e Humilitatis decem actus, seu officia, hic recen-
2, q. 186, art. 1 e(2; Navar.comment. 1 de Regular. set, quae fere conveniunt et coincidunt cum duode-
num. 9 el 10), atque hoc ipso obligantur in omni cim gradibus humilitatis a D. Benedicto assignatis
vita sua ad perfectionem, velut ad proprium finem, {Cap. 7 Regulm): Quibus scala illa erigenda est, quas
tendere et aspirare; servando nimirum Evangelica in somno Jacob apparuit, per quain ei descendentes et
consilia, quaesunt vota essenlialia, et suae religionis ascendenles angeli visebantur.Sed de hurailitate et
instiluta, quae sunt aptissiina consequendae perfe- ejus gradibus plura alio loco (Lib. xn). Hoc tantum
•sliouis.instrumeuta, jpxta illud Matihxi x«; Si vi* addo.tria humilitatis indiciahoc loco coromemorata»
m JOANNISCASSIANI 200
probatur: primo,si mortificatas in se habeat omnes A CAPUT XLI.
voluntates; secundo, si non solum actuum suorum, In cqngregalionecmnobilicaconslituti quid tolerare
verum etiam cogitationum nihil suura celaverit se- ac sustinere debeanl.
niorem; tertio, si nihil suae discretioni, sedjudicio
ejus universa commiltat, ac monila ejus sitiens ac Quaeomnta ut possis consequi, et sub hac regula
libenter auscultet; quarlo, si in omnibusservetobe- spiritali perpetuo perdurare, tria haec in' congrega-
dientiam, mansuetudinem,etpatientiae consiantiam; tione necessario custodienda sunt libi, ut scilicet se-
quinto, si non solum injuriam inferat nulli, sed ne cundum Psalmistae sententiam (Psal. xxxvn) : Ego
ab alio quidem sibimet irrogatam doleat alque tri- autemtamquam surdus tton audiebam, et sicut mulus
stetur; sexlo, si nihil agat, nihil praesumat, quod qui non aperil os suum ; et factus sutn sicul homo
non vel communis regula, vel majorum cohortan- non audiens, et non habensin ore suo redarguliones;
turexempla; septimo, si omni vilitatecontentus sit, tu quoque velut surdus ac mutus et caecus incedas,
et ad omnia quae sibi praecipiunlur velut operarium ul absque illius contemplalione qui libi fuerit ad imi-
malum se judicaverit et indignum: octavo, si se- tandum merilo perfectionis electus, universa quae-
metipsum cunctis inferiorem non superficie pronun- cumque videris minus aedificationishabentia, velut
tiet labiorum, sed intimo cordis credat affectu; no- B caecusnon videas; ne animatus eorum qui haecagunt
no, si linguam cohibeat, vel non sit clamosus in auctoritaie, vel forma , ad id quod deterius est, et
voce; decimo.si non sil facilis ac promptus inrisu. quod anle damnaveras, traducaris. Si inobedientem,
Talibus namque indiciis, et his similibus, humilitas si contumacem, si detrahentera audieris , vel secus
vera dignoscitur. Quaecum fuerit in veritate posses- quam tibi tradilum est aliquid admittenlem non of-
sa, confestim te ad charitatem, quae timorem non fendaris , nec ad imitandum eum tali subvertaris
habet, gradu excelleniiore perducet, per quam uni- exemplo : sed ut surdus, qui haec penitus nec au-
versa quae prius non sine pcena formidinis observa- dieris universa iransmilias. Si tibi vel cuiquam con-
bas, absque ullo labore velut naturaliter incipies cu- vicia, si irroganlur injuriae, esto immobUis, et ad
stodire, a non jam conteinplatione supplicii, vel li- responsionem talionis ut mutus ausculta, semper hunc
moris illius, sed araore ipsius boni et delectatione Psalmistaeversiculum in corde tuo decantans : Dixi,
virtutura. cusiodiam vias meas, ut non delinquam in lingua
CAPUT XL. mea. Posui ori meo cuslodiam cum consisteret pec-
. cator adversus me, obmutui et humiliatus sum, et
Quod non debeal monachus exempla perfeclionis a situi a bonis (Psal. xxxvin). <•Verura et quartum
mullis expetere, sed ab uno, vefpaucis.
Q hoc prae omnibus excole, quod haecquaesupra dixi-
Ad quod ut valeas facilius pervenire, b exempla mus tria ornet atque coramendel, id est, ut stultum
tibi sunt imilationis ac vitae perfectae in congrega- te, secundum Apostoli sententiam (I Cor. m), facias
tione commoranti, a paucis, immo ah uno, vel duo- in hoc mundo, ut sis sapiens: nihil scilicet discer-
bus, non a pluribus expetenda. Nam praeier id quod jiens, nihil dijudicans ex his quaetibi fuerint imperata;
examinaia vita aique ad purum excocta reperitur in sed cum omni simplicitaie ac fide obedientiam sem-
paucis; etiam istud ex hoc ulilitalis accedit, quod per exhibeas, illud tantummodosanctum , illud ulile,
ad perfectionem propositi hujus, id est, coenubialis illud sapiens esse judicans, quicquid libi, vel lex
vitae,diligentius quis unius imbuitur ac formalur Dei, vel Senioris examen indixerit. Tali enim insti-
exemplo. tutione fundatus, sub hac disciplina poieris durare
ALARDI GAZ-El COMMENTARIUS.
nempe sextum, septimum et octavum, iisdem verbis imilatione sludeant mores suos componere, ac viiam
a D. Benedicto inter gradus humilitatis connume- instituere; sed unum .,poiius, vel certe paucos vere
rari, ut ibidemvidere est. Unde suspicor ex hoc loco religiosos proponi imitandos; cum multo facilius sit
fuisse mutuatum. unius exemplo inforniari, quam multorum , ei e di-
a Alludere videtur ad illos versiculos ; verso proclive admodum plurium exemplo juniores
Oderuntpeccareboni virtutisamore : corrumpi, aul deteriores elfici. Proclivis eniin est
Oderuiitpeccaremaliformidinepoenae. D malorum imilalio, et quorum virtutesassequi nequeas,
cerle imilaris vitia, ait D. Hierouymus episl. 7 ( Ad
Sed praecipue ad illud Joannis apostoli : Perfecta Lmlamde inslitut. filim). At de provectioribus et pru-
chariias foras miltit timorem(l Joan. iv), nempe ser- denlioribus aliter sentiendum ex sentenlia B. Anto-
vilem. nii, quam relert Auctor sequenti libro : qua docet
b Memineril lector hic agi de novitiis et incipien- monachum minime debere ab uno, quamvis summo,
tibus, non de provectioribus et perfectis. Siquidem universa genera virtutum expelere. Alius enim,'\n-.'
noviiium hac longa oratione, seu exhortatione, in- quit, scientimfloribus exornatur, alter discrelionisra-
formabat et instruebat abbas ille Pynuphius, m ex tione robuslius communilur,aller palienlim gtavitaie
praecedentibusconstat (Cap. 52/IU/MS).Docet itaque fundalur, alius humiliiatis, alius continentim •jr'u(e
hujusraodi noviiiis et tironibus, cum adhuc rudes prmferlur,
'
alius simplicitaiisgralia decoralur, tlc.
sinl,etnonea judicii et prudentiaefaculiate polleant, Quatuor colores, seu conditiones veri monachi
ut sciant reprobare malum et eligere bonum, hoc habes hic velul in tabula depictas; nempe ut surdus,
est, virtuies a vitiis discemere; non debere multos inutus, crecus, et stultus sit: quas quidem uioraliier
adhiberi viagistros, a quibus exempla imitationis et intelligendas esse, non proprie, aul physice, non est
ineundse vitaj expelant; hocest, quorum iotuitu et quod moneam.
20' DE COENQBIOBUM INST1T._LIB...V.— DEi SPIRITU GASTRlMARGIiE. 302
perpetuo, et de coenobio"ilUllistKliOationlDUSinimici,A sensibus valeant inhaerere, quoddam e« his a bre-
nullis factionibus devolveris. viarium colligam, per quod possis brevitate et com-
CAPUT XLH. pendio mandatorum memoriter universa complecti.
Audi ergo paucis ordinem per quem ascendere #d
Quod bonumpalientim sum non debeat monachus de
aliorum sperare virtute, sed de sua longanimitate. perfeclionem summam sine ullo labore ac difficultale
valeas. Principium noslrae salutis sapientiaeque se-
Ergo patientiam luam non debes de aliorum spe- cundum Scripturas timor Domini est (Prover. i). De
rare virtute, id est, ut tunc eam tantummodo possi- timore Domini nascilur salularis. De
compunctio
deas, cum a nemine fueris irritatus : quod ut possit compunctione cordis procedit abrenuntialio, id est,
non evenire, tuaenon subjacet potestati; sed potius nuditas et
contemptus omnium facultatum. De nudi-'
de humililate tua et longanimitate, quae in tuo pen-
tate hurailitas procreatur. De humililate mortificatio
det arbitrio. voluntatum generatur. Mortificatione voluntatum.
CAPUT XLIII.
exstirpanturatquelmarcescunt universa vitia. Expul-
Recapitulatioexposilionisper quam monachut sione vitiorum, virtutes fructificant atque succre-
ad perfectionempossit ascendere.
scunt. Pullulatione virtutum puritas cordis acquiri-
Et ut haecorania quaelatiori sermone digesta sunt B tur. Puritate cordis Apostolicoecharitatis perfectio
cordi tuo facilius inculcentur, ac tenacissirae tuis possidetur.
ALARDI GXZMl COMMENTARIUS.
a Breviarium, etiam vetustis et Latinis auctoribus primo quia cominet omnes psalmos quibus breviter
usitatum, id est, compendium, summarium; vel opus omnia divinae Scripturae mysteria praecipuaque Dei
concisum et abbreviatum, Graeceimzop.-a,vel ««a- opera et beneficia per modum laudis exprimuntur,
xefuXaiao-ts.Suetonius in Augusto : Fecit et brevia- ut ait Dionysius lib. de Eccles. Hierar. capiteS;
rium totius imperii, quanlum militumsub signis ubique deinde selectissima quaeque totius veteris et novi
esset, quantum pecuniwin wrario et fiscis, et veciiga- Testamenli; tertio selecta Patrum documenta; quano
liorumresiduis. Idem in Caligula : Dispensalori bre- praecipua quaeque gesla sanctorum ; quinto breves
viarium rationum offerenti.Eodem aut affini sensu, precationes quas collectas vocant, quae fere a sum-
ut nomenclatura, brevis ei breve dicitur substanti ve, mis pontilicibus compositae fuerunt; sexto hymnos
masculini et neutri generis : quo modo vulgus Breve aliquos a Patribus corapositos f Leonard. Lessius l.
apostolicumusurpat: quo ilidem D. Benedictus (Cap. II de Juslit. e( Jure c. 37 dub. 8). Merito itaque voca-
xxxu Regulw)abbatem monet, ut rerum et utensi- tur Breviariura, quia est compendium omnium prae-
lium monasteriibrevemteneat; quem Turrecrematus dictorum admirabile. Quo etiara modo Tertullianus
notulam et memorialem scripturam interpretatur. (Lib. de Orat. cap. 1) oralionem Dominicam vocat
Sed occasione data dicendi de Breviario, in gratiam Breviarium totius Evangelii. Sed haec obiter, et ex
juniorum, juvabit hic notasse codicem illum, quem r occasione dicta de Breviario, quo nihil habemus fa-
prae manibus habemus, quo officiumdivinum conti- miliarius.
netur , Breviarium appellari, multiplici ratione :

LIBER QUINTUS.
DE SPIRIW GASTRIMARGLE.

CAPUT PRIMUM. Nam a post quatuor libellos, qui super institutis mo-
Transilus ab inslitutis cwnobiorumad colluclationem nasteriorum digesti sunt, nunc arripere colluctatio-
oclo principalium vitiorum. nera b adversus octo principalia vilia veslris oratio--
Quintus nobis, juvante Deo, liber iste procudittir. nibus, Dorarnoconfortante, disponimus, id est, pri-
ALARDI GAZ^I COMMENTORIUS.
a Ita quatuor libros praecedentessub uno litulo : D metapborice vero omne principium directivum caput
De inslilutis monasteriorum, vel cmnobiorum, com- vocatur; unde et homines, qui alios dirigunt et gu-
prehendil: quos Gennadius et alii suis propriis