Vous êtes sur la page 1sur 579

Paulin, Saint (évêque de Nole). Quinti saeculi poetarum series absolvitur novaque et accuratissima editione donantur S.

Paulini Nolani, S. Orientii, S. Auspicii, necnon Claudii Marii


Victoris, Merobaudis, Paulini Petricordiensis, Amoeni, Secundini, Drepa.... 1847.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CERSUS COMPLETUS
SWE
BIBLIOTHECA UNIVERSAL1S,INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMIICM SS. PATRUM, DOCTORII SCRIPTORtMQUE ECCLESIASTICORHM


QUI

AB ^YO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA

FLORUERTJNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIOMQVM EXSTTTERE MONUMENTORUM CATHOLICiETRADITKMS PER DUODECIMPRIORA
ECCLESLE SJECULA,
JUXTi.EDITIONES ACCURAT5SS1MAS, INTERSE CUMQUE NONMJLLIS CODICIBUSMANCSCIUPTIS .COLLATAS,
' PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA;
DISSERTATIOMBUS,COHMENTARHS LECTIOMBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLBSTRATA;
OMNIBUS OPERH3GS POSTAMPJLISSIMAS EDITIONES TRIBUS
QTJ.45 NOVISSIMIS siECULlSDEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS,AUCTA ;
INDICIBUS PARTICULAMBUS "ANAMUCIS, SIVE
SINfiCLOS TOMOS,-SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS,DONATA;
GAPITULIS
INTRA IPSUM TEXTUM MTEDISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARCM MABGINEM SUPEIUOREM
DIST3NGCENTIBUS
SURJECTAfliQUEMATERIAM SIGNIFICANTIBCS, ADORNATA ;
«PERIMJS <GUMDUBIIS
TUMAPOCRYPHIS, ALIQUA YEROAUCTORITATE INORDINEADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
BUOBUS INDICIBUSGENERALIBUSLOCCPLETATA . ALTF.ROSCILICET RERUM, QCOCONSULTO,' QUIDQUID
CNCSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNOINTUITU CONSPICIATCR; ALTERO
SCRLPTURiE SACRiE, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUMQUINAM PATRES
ET IN QUIBUSOPERUM ~SUORUM LOCISSINGULOS SINGULOItOM LIBRORUM
SCRIPTURjE TEXTUS'COMMENTATI SINT.-*
EDtTIOACCURATISSIMA, C.ETERISQOE OMNIRUS TACILEANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR : CHARACTERUM MTIDITAS
CHARTjE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARIETAS
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE I.\ TOTOOPERISDECURSU CONSTANTER
SIMILIS,*'RETIIEXIGDITAS,
PR^ESERTIMQUE ISTACOLLECTIO, UNA,METHODICA ETCHRONM!<5fHcJ5N.
SEXCENTORUM FRAGMENTORDM OPCSCULORUMQUE HACTENIIS HIC ILLICSPARS^UM,5v$V\
PR1.MUM AUTEMIN NOSTRA BIHLIOTHECA, EX OPERIBUS AD OMNES JETATES©
LOCOS,.LINGUAS FORMASQUE FERTINENIIBUS , COADUNATORUM. / /^S\V?\
^f. \-$>\

SERIES PRIMA,
IN QUAPRODEUNTPATRES,DOCTORESSCRIPTORESQUE ECCLESIJELAffpBE
AD
. AJfERTULLIANO GREGORIUM MAGNUM.- \r,\
ACCURANTE J.-P. MIGNE, - ' W)
CUnSUUM
COMPLETORCM
1NSINGCLGS
SClEtvTU'.
ECCLEMASTIC2E
EDITORE. \
1JAM»S

PATROJLOGIJETOMUS LXI.
S. PAULINDS NOLANUS. CLAUDIUS MARIUS VICTOR, MEROBAUDES scpoiAmcus
S. ORIENTIUS, S. AUSPJCIUS. PAULINUS PETRICORDIENSIS, AMOENUS,
SECUNDINUS, DREPANIUS FLORUS, .AUCTOR INCERTUS. • .
TOMUSUMCUS.

. PARISHS, VENIT APUD EDITOREM,


IN VLADICTA D'AMBOISE,PRES LA BARRIERE DIENFER,
00 PETIT-BIONTP.ODGE.
i817
QUIJNTI SiLCULl

POETARUM

SERIES

ABSOLVITUR

NOVAQUE ET ACCURATISSIMA EDLTIONE DONANTUR


'

S.- PAULINI
;NOLANI?

S. ORIENTII, S. AUSPICII,

NEGNOK

CLAUDII MARII VICTORIS, MEROBAUDIS, PAULINI PETRICORDIENSIS, AMOENI,


SECUNDINI, DREPANII FLORI; AUCTORI9 INCERTI,

OPERA OMNIA,

JUXTA EDITIONES MEMORATISSIMASMURATORII, GALLANDII, MARGARIMQUE DE


LA BIGNE RECENSITA ET EXPRESSA.

PRIX : 7 FRANCS. *

TOMUS TJNICUS

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,


JN VIA DICTA D'AMBOISE, PRES L.\ BARRlERE D'ENFER ,
ou PETIT-MONTROUGE.

184-7.
ELENCHUS OPERUM

QVM IN HOC TOMO CONTINENTUR.

i
S. PAULINUS NOLANUS.

Epistolai. ; coi. 153


Poemala. • 4,37
Dissertationes in S. Paulini vitam et scripla, auctore Lchrun 743
Dissertaliones in S. Paulini poemala, auclore Muralorio 779
CL. MARIUS VICTOR.
Commenlaria in Genesim. 937
Epislola 969
MEROBAUDES.
*
Carmeu dc Chrislo 974
S. ORIENTIUS.
- §77
Commonitorium
S. AUSPICIUS.

Epislola ad Arbogaslem 1005


PAULINUS PETRICORDIENSIS.
De vita S. Martini libri scx. . 1009
Epistola ad Perpeluum episcopum 1071
Carmen de Visitalione nepoluli sui IO73
AMOENUS.
-Enchiridion Velcris et Novi Tcslamenli 1078
Carmen de .Sigyptio. • 1079
Acrostichis in Lcontium episcopum Ibid.
SECUNDINUS.
,Hymnus. (in hoc iomo memoratus, editus aufem lomo LIII, col. 837). .' 1081
DREPANIUS FLORUS.
Psalnii et Hymni. 1083
AUCTOR 1NCERTUS.
Carmen de laudibus Domini 1091

DEStmcr, fne de S&vres,57.


I'aris.—Impriincriede YIIAIET
EPISTOLA DEDICATORIA.

Illustrissimo ac rcverendissimo D* D. Francisco Antonio Corrario ex Capucinorum ordine,


Veneliarumpatriarchm, Dalmatim primati, etc, Dionysius Ramanzini typographusS.P. D.
Consueverunt illi quisibi gratiam a principibus virisqumrunt, ea ipsis munera maxime of*-
ferre qum eorum ingenio gratissima alque acceptissima futura esse arkitrmilur; atque ideo
- mirum nobis videri non debet inlerdum legentibus aut videntibus, aliis numismata aut mar-
mora^ aliis eliam gemmas et piclas vestes, aul insignes eguos, aut armi dono dala fuisse. Sci-
licet indulgent Jiomines illorum sludiis quos admirantur ,atgue verenlur. Mihi vero, maxime
prmsul, tecum pro animimei obsequio cupiehti facere, nullum aliud munus in menlem venirt
potcrat ut ad te mitterem quam hunc librum, in quo S. Pmdini scripta conlinentur, Optima
rerum (quantulwcunque sunt) mearum hic liber est, quem tibi etiam confido fore carissimum.
Qui enim viriute omni prceditus, pietalis maxime ct religionis es amanlissimus,. in his'ce
scriptis tanli et tam antiqui prmsulis virtutum omnium exempl-a, pietalis et religionis rectis-
simam normam cognosces. Probabunt inlerea legentes ccetcri consilium meum, quod hcec opera
nomini inscripserim tuo, illud cmlmadverlenles, tequamdamS. Paulini earumauctorisreferre
speciem, siulriusque vitam, si studia, si laudes comparaverint. Romanm reipublicm senator
ille et consul, humanarum et divinarum lilterarum doclissimus, amplissimis honoribus post-
habitis, ad sanctiorem vitam accedens, faclus Nolanus epistopus Chrislianum orbcm auxit
scienlia et exemplis. Tunonsecus alque ille in Venela republica, qitm cum Romana prmclare
cerlat, clarissima cx gente progenitus, inter cujus majores recensentur Gregorius pontifex
ejus nominis XII; nec non Reriola egregia ac celebris illa femina luudati Gregorii soror ea-
demque Eugenii IV maler et Pauli II avia, prmter alios plures et cardinales eminenlissimos,
et episcopos inclytos, aliosque belli logmque insignes imperatores, senalores, procuralores,
duces, quorum nomina in annalibus frequenter occurrunt: Tu, inquam, in tanta republica ex
tam generosa stirpeprogenitus, non secus ac Paulinus, immortalis ejusdem reipublicm senalor
amplissimus, summus item armorum imperator, omnique prmciarissimo munere terra marigue
functus, Palavina prmfeclura poslremum egregie gesta, omnes libi paratos honores contem-
nens, severissimum sanctioris vilm mslilutum arripiens, le in Capucinorum ordinem rece-
pisli. A quo tamen subinde eductus, ul Venetm cathedrm prmficereris, cui olimduo etua fami-
lia percelcbres insederant ( nimirum Gregorius ipse XII cum Castellanus episcopus Venetiis
nrmerat, ac Gregorius patriarcha qui laudato ponlificifuit fratris nepos), ila longe laleque tum
virtutis lucem effundis, ut omnium animos rapias in admirationem lui. Non enim ie a sus~
ceptm disciplinm sanclitate et rigore abduxit novus dignitatis honor, sed propositi tenax pro
antiquo familim quam ingressus es more, parce ac duriter vitam agis. Eorum autem qui lum
subjiciuntur curm, invigilas moribus ac doclrinm, ut nulla viliorum labe nullis errorum lene-
bris infirmentur. De pietate aulem tua et caritate, qua egenorum necessitatibus promplissimc
subveniens, egregie sanclum Paulinum mmularis, quid multa dicam, cum palam sit omnibus
quantum in his excellas et emices ? Yerum id non ago ut in te conferam laudes; non enim esset
exigui operis. Sed pauca dejudicio meo atque officio dicebam qui librum hunc luo prmclaris-
simo nomine ornatum voluerim, tibique dicaverim, ingenii lui humanitatem alque pietalem co-
gnilam habens. Accipe igitur hilari vullu munusculum hoc nostrumfscriptoremqueeleganlissi-
tnum atque sanctissimum et ipse amare et aliis commendare velis. Vale felicitatem.

X cal. Jul. 1736, die feslo S. Paulim.

PATROL.LXI. , $
11 S. PAULLNUSNOLANUSEPISCOPUS, 12

PROLEGOMENA.

PRJEFATIO.

Sancti Poniii Meropii Paulini opera a nemine salis .A erat; verum quod hoee veluti disjecla membra ab
pro dignitate laudanda, qui in illo aut eloquentissimi reliquo corpore separarentur, in omnium votis erat,
scriptoris eruditionem et fidem, aut eximii vatis divi- ut in unum coaleseerenl, essetque adeo ut aliorum
nam menlem et intelligentiam suspiciat, ut lectori- Patrum, ita et Paulini operum absoluta editio. Et
bus ego magnopcre coinmendem, neque inslitutimei vero hoecest, ad quam contendimus utilitalem, hoc
ratio neque ipsa patitursanctissimi auctoris prseslan- laboris nostri palmarium, studuisse ut et nova acee-
lia ; in quem prscclarum illud elogium plurima jam derent recto quoequeordine, eorumque ipsa accessio
diu ssceula, lotque aliorum Patrum, et cumprimis' altera donaretur proerogaliva, ul novis curis ab ipso
'Ambrosii, Hieronymi-,Augustini testimonia conses- editore recognoscerentur. Quare convertimus nos ad
serunt, summum in Ecclesia fuisse virum. At enim cl. Muratorium, ipsumque enixe efflagitavimus, ut
quod illa universa nunc primum collecla in publicum quas multis jam abhinc annis in ca poemala excude-
profero, si nihil aliud, lioe cerle spero assecuturum. rat, dissertationes et notasrecoleret, el si qua sibi
•ine laudis, quod eorum hominum, quos sanctorum vel uherius edisserenda, vel quoquo modo videren.
leclio Pairuni deleclat (quibus profeclo omnis doclri- tur immutanda, edissereret, miitarelque, et in publi-
na elegans, omnis anliquitatis memoria continelur) •cum, cujus maxime studiosus esl, bonum conferret.
.studiis consuluerim. Nam etsi haud multi faciendam B Qui et benigue annuit ut est ad recla omnia et ho-
sentio, quam in iis colligendisimpendi operam, nec nesta studia proiliptissimus, suoque polisslmum fa*
quod nonnulli nunc faciunt, ex pura putaque alieno- vore factum est, ut egregium hocce opus quafita li-
rum descriplione cruvra^KT&wfamam inler eruiii- cuit cura expolilum prodiret in publicum,
tos aucupor: video tamen quantum ex bac ipsa cisra Jam qua id ratione sit praestilum, paucis comme*
utilitatis et commodi ad rem Chrislianam sacras- morabo. Quaetribus in quarto, ul vocant, tomis an-
que Lilleras eveniat, quando eorum operum ador- lea eontinebantur, hoc nos uno comprehendimus
natur editio, quse cum sui merilo nullis ferme secun- volumine; tribuimus autem in duas partes universa
da sint, nondum tamen inlegra simulque numeris syntagmata, quarum altera qua3soluta oratione con-»
omnibus absoluta in vulgus prodierant, ut velustio- slanl, altera quaj poelicis numeris, complexi sumus.
res omittam, deque una, quse omnium postrema est, His succedere jussimus appendieis loco post pauca
Parisiensi dicam, erat illa quidem celeberrimi presby- qusedam utriusque generis opuscula, quse falso ta-
teri Joannis Raptistne Le Brun sludio sane perquam men Paulino ascribuntur, vetustiorum edilorum
erudite ac diligenter concinnata, ad phrrium manu- nolas, disserlationes et eommentaria, quse Parisien-
scriptorum codicum exacta fidem, nolis ac disserla- sis quam laudavimus postrema edilio anni I68S
tionibus illustrata luculentissimis. Yerum cum non C aceuratissime reprajsentat : curam nempe omnem,
nna aut altera privata epistola, sed integra qualuor quam tres doctissimi e societate Jesu presbyleri,
poemaia, pars lolius operis nobilissima, desiderare- Andreas Schottus, Heribertus Rosweydus et Pe-
tur, quaetemporum infelicilate nondum in lucis con- trus Franciscus Chiffleiius adhibuerunt, cum suam
spectum venerant, aberat quoque ilia a naliva sui quisque Spartam adornaret. Uno verbo eam ipsam
inlegritate lantum, quanlum illud ab humani corpo- edilionem quae auctore Rrujuo prodiit, p'erpetua fer-
ris perfectione, cui ora •manusve fuerint amputalse me serie atque ordine sequi libuit, ad ejusque inge-
amboe.Contigitvero felicissimovelerum monimenlo- nium ea etiam quoe noviter accesserunl, digessimus.
rum indagatori atque interpreti cl. viro Ludovico Quoniam vero id optare quispiam potuerat, ut quan-
Antonio MuratOrioipsa illa qualuor poemata ex Am- do haecuno volumine compleetebamur, qusedampro-
brosianse, quse Mediolaniest, bibliothecoemss. erue- posito magis accommodarentur, ne suo isto lector
re, jacluramque illam eo graviorem, quod series na- voto excideret, et frustralus videri posset, Vitam
lalium S. Felicis interciperelur, quse singulari poe- sancli aucloris scriptis ejus prasposuimus, elenchcs
mate celebrare Paulinus quolannis eonsueverat, re- quoque, sive tabulas cum epislolarum, lum i oema-
sarcire. Cum tanli res essel, nec pali vir doctissimus tum, ulrique parti praeliximus *, aliaque id genus
posset, diulius monimenta illa tanlo sacrarum ae po- j) prseslilinius,ut nec minus elegantisesatisfaclum fue-
litiorum litterarum impendio cum blatis conflictari, rit, nec aliquid utilitati delractum, autlegentium vo-
ac lineis, seorsim uno Anecdotorum tomo edidit. Ila luplati, dum omnia quse ad scriptoris nostri commo-
demum, quod sallem hcecspectat Nalalilia, salva res diorem lcctionem faciunt, uno tenore coutextuque
' Nos«nines indices in unum
corpus ad calcem hujus Palrologia; tomi collegimus. EMT.
PltOLEGOMENA. 14
constant. Nihil enimvero in reliquis quanlicunque .&percepisse videbimur, si nostram industriam solidio-
studii Kcuit prsetermissum, quod ad novam hanc edi- ris doctrinoe candidatis tum gralam cum ulilem fuisse
Cionem ex omnium votis ex animo cumuiatissime intellexerimus : pergemusque huc eniti ut quotannis
instruendam ac numeris omnibus absolvendarn per- aliquid ex labore noslro prodeat saersocum primis
tiueret, ieetio ipsa magis quam verborum commen- litteratui-se studiosis voluptatemcumutilitateconjun-
•dalio eomprobabit. Magnum exinde fructum nobis ctam ailaturum.

PR^FATIO PARISIENSIS EDITIONIS.

Paullnum episcopum Nolanum et ipsius scripta Totum opus in duos tomos distinximus, quorum
quanti lecerint SS. Eccleshe Palres, mulli norunt, primus complectitur indubitata S. Paulini opera
omnes ex ipsorum elogiis infra describendis nosse seeundum ordinem temporum nuncprimum disposita,
possunt. Jam pridem viris doctis sagre erat tam de- g quem studio et consiliis doctissimi viri invcsligare
pravala-esse tanti viri opera, et ab aliquo medicam sateginius. Nonnullas adjeeimus epislolas, plures In
ipsis adhiberi manum vehementer optabant. Horuin duas divisimus sccuti tnss. codicum aucloritatem, ex
«onsiliis et auctorilatibus adducti ad ea primajvo ni- duabus unam ex cerlis argumentisaliq«andoconfeci-
tori restituenda animum adjecimus, corrogatis unde- mus. Has inter ordine suo collocavimusjunicum, qui
quaque, tum ex Gallia tum ex vicinis regionibus, nobis superest, S. Paulini sermonem de Gazophy-
codieibus manuseriplis, quorum ope aucta et emen- laeio.
data sunt. Prseterea rem gralam ulilemquc sludiosis facluros
Prima eorum editio prodieral Lutelioe Parisiorum nos arbhrati sumus, si his insereremus epislolas ad
anno 1518 typis Jodoci Radii Ascensii in multis la- Paulinum vel scriptas vel rescriptas.
•cera, in nonnullis mutila, ae eliam a censore' ipso Deinde epislolarum argumenla male digesta el in-
Badio depravata. compoidta castigavimus, et sacroe Scriptursa loca
Secuta est edilio secunda Henrici Gravii Domini- Italico expressimus charactere.
cani, qui anno 1560 Coloniae sub prelo Choliniano Cselerum cum apud omnes constet SS. Palrum
Paulini opera multis mendis repurgavit ex veteribus affectus et virtutes non alibi melius quam in epistolis
exemplaribus mss. (] posse deprehendi, in Paulini litteris audtoris genium,
Inde terlia prodiit Basileoe an. 1569 inter ortho- eloquentiam, prudenftam, zelum, animi constantiam,
doxographos a JoanncJacobo Grinseo collectos quoe veritatis ac pietatis amorem, Scripturoesacroestudium,
videtur ex manuscriptis post priores editiones ex- humanitatem, modestiam, humilitalem vere Christia-
pressa. nam, carilatem maximam, nee non faciem et anintum
Quartam cum ms. codice collalam intexuit Andrcas facile quivis intueri potesl. In variis enim,epistoIis
Schottus Jesuila in Coloniensem BibliolhecoePatium auctores sponte se ipsi produnt pinguntque nativis
editionem an. 1618, addito Epilhalamio Juliani cl Ise coloribus, quos natura, locus, occasio, argumenli
nondum excuso. genus, personoe, eliam a non cogitantibus exprimunt.
Quintam et postremam edilionem anno 1622 An- O_uodadeo verum, ut Paulinus, qui imaginem suam
luerpioecuravit, et TtypisPlantinianis commisit Heri- suo Severo poslulanti denegaverat, se ipse tam egre-
bertus Rosweydus soc. Jesu, vir pius et eruditus; sed -giepinxerit in variis epistolarum suaruih locis, ut
tot occupationibns implicatus, ut, cum tempus non facile nobis fuerit ex iis faciem ejus ad viv'umreproe-
sufiieeret, aliorum saipe sludiis uti cogeretur, el suc- sentare, epislolis scilicet 5, num. &; 22, mim. 2; 25,
cedaneam duntaxat imponeret manum. Illam profecto num. 10 et 25, et 40 num. 6, nonnihil etiam ad
editionem accuratam non exislimavit ejusdem socie- Q picturam absolvendam juvante Uranio num. 5, 6 et
tatis Petrus Franciscus Chiffletius, qui ad novam 7, Fortunato lib. n de Yila S. Martini, et Rom.
S.Paulinioperumeditionem procurandam mulla in Subterr.
medium protulit in suo Paulino illustrato, exquo nt Epistolas excipiunt poemata innumeris mendis re-
et ex recenti operum S. Augustini edilione excerpsi- purgata, versibus plurimis aucta, et argumentis illu-
mus quoead rem JiostVamconducebant. strata. His plurima ecclesiasticse disciplinoe,anliqui-
Ulautem intelligas, Ieclor be.ievole, prsestili a tatis et historise monumenta conlinenlur, nec non
nobis officiimodum et rationes, pauca hic proefabor. praecipua.Evangelii prsecepta et consilia.
Ad castiganda Paulini opera complures manu- Porro in bmnibus Paulini operibus secliones de-
seriptos codicesper annos sex excussimus et accurate signavimus frequenles, afflxis nuroericis nolis, quo
contulimus cum editis; ac viros eruditos, si quid esset deinceps facilior Paulini usus, expeditiorque
obscuriuset perplexius oceurrebat, consuluimus; nec locorum inquisilio. Emendationum autem causas qiii-
semper quod clarius esset aut elegantius prselulimus, busdam notatiunculis in inferioribus marginibus ex-
sed quodgermanaPaulini dLtio esse collatisaliis ejus posuimus, in lateralibus voces noimullas obscuriores;
operum locis videbalur. quse vero addila surit, duabus ansulis() inclusimus.
- S. PAULINUSNOLANUS'EPISCOPUS. .
15 16
In secundum lomum conjecta sunt opera tum du- A } Hos sequuntur alii indices duo locorum sacrce
bia, tum suppositilia. His notas variorum subjecimus, Scripturae **, qua- explicanlur, elsingulari modo
in quarum iine cujusque auctoris nomen edilum est, exprimunlur. His ilem accedit index vocum, quaruin
nostris vero hsec nota <[prsefixa. insolita significalio. Agmen claudet index rerum
Sequuntur sanctissimi viri elogia ex-variis scripto- copiosissimus.
ribus ad mss. codices recognila, quse locum parant Tum ne quid difficultalis pariant variorum aucto-
VitajS. Paulini exipsius sancti etveterum scriptorum rum appositse in marginibus citationes, le monitum
operibus recens concinnatse. volumus nos" fuisse usos Ausonii editione Burdega-
Huic adjectse sunt disserlationes septem^ quarum lensi an. 1575 a Vineto procurala, S. Hieronymi
prima epistolarum ordinem chronologicum aslruit, Basileensian. 1565, S. Augustini editione novissima,
secunda poematum. Tertia, quarta et quinta agunl Sulpicii Severi Anluerpiana an. 1574, Gregorii Turo-
de Sulpicio Severo, Alethio, Viclrieio et Apro., ad nensis an. 1640 Parisiensi, S. Gregorii Magni item
quos scripsit Paulinus; sexta de operibus S. Paulini Paris. an. 1605, Conciliorum Binii et Annalium
amissis, dubiis el supposililiis : septima vero de ejus- eccles. Baronii edilione Coloniensian. 1609.
dem sancti conlroversa caplivitate fuse disserit. In diclionibus e Grsecoderivatis Gr.iceam usurpa-
Sequuntur variantes ex mss. el editis codicibus B vimus orthographiam, in Lalinis eam quam exhibent
lectiones, quas inler deprehendere est levioris mo- "veteresmss. codices '**, dummodoin iis pronuntiasi-
menti emeudaliones *„* dis nulla sit ab usu recepto dissonantia quse aures
Ne quid vero inpostrema hac edilione desidera- offendat.
relur, quindecim indices attexuimus. Primus novum Nobis quidem fuisset in volis ut Pauliniana hsec
huncce epislolarum ordinem cum hactenus vulgo opera manus elegantior retractasset, quo tanli viri
coinparatum exhibet. Secundus vulgatum prius ordi- dignitati ac merilis respondere potuisset laboris io-
nem continet, quatenus ad hune novum reducitur. dustria. Cum vero ad susceptum opus eruditor-um
Tertius conslat eorum nominibus alphabetico ordine virorum consiiiis adducti simus, quibus non parere
digestis, ad quos Paulinus dedit epistolas, vel a qui- religio nobis fuisset, hoc unum nobis relinquitur, ut
bus ipse vicissim aecepil. Quartus vero exhibet epi- illudhumanitatituse, lector carissime, commendemus
stolarum initia secundum alphabeli seriem disposita. et contendamus abs te
snpplicibus volis, ut si quse
Quatuor cequentes carmina eadem spectant ralione. ibi errata deprehenderis, non malse menti, non in-
Eis oeto adjecimus digestum ordine alphabetico
editorum et mss. curise tribuas, sed inflrmilalis humanoe vitio. Porro
syllabum.et Codicum, quorum ope
Paulinum repurgavimus. Horum non mediocrem co-1P age nobiscum pariter, obsecro, ul huic operi bene-
piam husnanissimepro more suo fecit nobis tum e dictione cosleslffaveat Deus, illudque omnes quorum
sua insigni Bibliotheca, tum ex nonnullis aliis vir cl. in manus pervenerit, digna Paulino veneralione
Emericus Bigotius Rolomagensis, viris doctis salis traclent, et quam divinae caritatis luce perfusum,
notus. Apposuimus indices duos codicum ad quos proeceptisque evangelicis.et disciplina ecclesiaslica
singulseepislolse recognihe sunt, et poemata quoeque referlum opus congrua pietale suscipiant.
jcastigata.
" Has variantes
quoeetiam ad Veronensis editionis poslea in indice generali Scripturoe in universam
calcein rejectoefuerant, nos sub lextum revocavimus. Palmlogiam exscribendi sint. EDIT.
EDIT. ***Eam ortbographiam nos quoque intaelam ser-
*' His indicibus
Scripturse abstinebimus, ut qui vavimus. EDIT.

VITA SANCTI PAULINI


NOLANI EPISCOPI,
EX IPSIUS SCRIPTIS AC VETERUM MONUMENTIS CONCINNATA.

CAPUTPRIMUM. ]D tam illuslris Romsehabebatur, affmiserat; «Pneuma-


tii qunque filio Celso, de cujus obitu suave et elegans
S. Paulini ortus, familia et opes. l)e variis Paidinis.
Poema condidit.
et a Pontius, et mss. ac edi- 2. Sub primis imperatoribus h plures exslitere
jPaulinus, qui anliquis
tis codicibus^Meropius, lot actantis laudibus in Ec- Paulini, ' Consulesduo sub Constantino annis 525
clesia celebratus ex c illustrissima familia ortus esl, et 554. Inter patricias familias, quseprimitus ab ido-
ex d senaloribus scilicet tum palerno tum materno lis ad Christum transierant, Paulinos recenset i
^euere * Romanis. f Melaniseseniori, cujus nobilitas Pr.idenlius. Enim vero cum Paulini noslri faina jam
a 'Auson.ep. 25. * Paulin. ep. 40. c Ambros.ep. 30. «Uran. §9. e Paulin. Chiffl.p. 131. f Paulin.
h Auson. ep. 19. J Baron. an. 394, § 78. J Prud. Symm. p. 7.
ep. •H3,n. 5. . £ Paulin. carm. 52, v. 622.
17 PROLEGOMENA. 18
a . noDominiu555 ex Chifilelii rationibusetargumentis,
per orbem esset vulgata, % eum hoc familiaeelogio A v
a Prudentio donalum merito adnotat cardinalis Ba- licet anno 554 eum natum fuisse dicat. Palrimo
ronius, qui adAniciam illustrem familiam "Paulinum nium ei peramplum ingenliaque proedia fuere, tum
nostrum pertinere existimat; quia duobus b Paulinis prcesidiodomorum, tum servorum numcro, tum eo-
sub Constantino consulibus fuit Anicii cognomen. Et rum qui illum ut patronurn colebanl. Quse fueri-1
x
quidem Paulinos Roma in Aquitaniam transmigrassei ejus proedia ex Ausonii verbis faeile esl conjicere.
facile crediderim, eum S. .Pautinum c splendore gene- quia secessu Ifispanico Paulinum revocans, ait :
ro i« parlibusAquilunicenxdli secundum leslelur Am- Ne raplim «paisamquedomum,lacpiataq-iecenlum
brosius. Etiamnum superest d Burdigahe locus Pau- Pcr douiim8 vi!U*ris.Paulinfit-gnalle<mus.
UniPodium dictus, qui hujusce familioedomicilium 4".In seculo agens Paulinus quoddam oppidum 9
olim fuisse creditur. Fuere pfoeterea ex e Ausonii af- dominio suo incolehat diclum 7 Ebromanum, scu
finitate alii Paulini in Aquitania, inter quos fuit Au- Ebromagum : quodunum esl. Vinetus et Fronto Div
'
sonii nepos Paulinus, Cujus.poemaquoddam Eucha- coeusex illa regioneoriunili hunclocum ,a infra Bla-
risticon reperiturf : nec lamen Ausonius el Paulinus'< viam, quatuor leucis Vasconensibus distanlem, infra
inlilleris adse invicein datis, ulla se dicunt affinitate1 Burgum proprium olim Paulinorum dominium, in
devinctos. Nolsee S. Pauliho aderant ejusdem nomi-• B ripa Garumnsesilumvicomnomine Embrau, seu Brau,
nis alii duo, quorum unus presbyter, aller laicus, ut veterem Ebromagum esse, suspicantur. At vox Bur-
afias demonslrabilur. Eodem tempore vixit h Pauli- gus, qua donatus est locos ille, posl annos quinqua-
nus in inferiori Occilania > Biterrensis episcopus, ginla cum ad Ebromagum nullo modo accedat, plana
3 qui anno 419 scripsit epistolam quse intercidit. dkersa mihi viJetur civitas Burgus ab Ebromago.
Fuit insuper i Paulinus S. Ambrosii Mediolanensis> Brau enim, procul duhio, idem est oppidum, quod
episcopi discipulus, cujus vitam scrrpsit : ipso tunc; geographus !,1>Samso Braux in Votreziaco apud Saiw
diacono accusante, Coelestius anno 411 in concilio1 lones vocat, ct a Garunma leuca una dissitum scri-
Carlhaginensi damnalus est. De alio item Paulino, bit; cum Ebromagus fllim navigio appellereiiir, le-
qui scripsit quasdam homilias^ meminll Gennadius : stec c Ausonio : AdusquevectusEbrommium luam. Hac
is, ex ordine Catalogi Gennadii, k videtur floruisse' fultus ralione Samso Ebromagum non Drau Sed Bur-
circa medium v seculi. Exeunte eodem seculo, vixit gum esse contendil. Nihil tamen obstal quin fluvii al-
1 Paulinus alter Petricordius, qui S. Martini Turo- veus huic oppido vicinior olim fuerit. Rcgionem au-
nensis episcopi vitam carmine complexus est. tem, quam incullam et ihgratam dicil; nemo mirabi-
. • 3. Paulinus noster m filius erat alterius Paulini, quii tur, profusis procerum sumtibus, olim ornatam, a
ad diuturnam selatem vitam produxit, quem, verosi-- C duodecim seculis negleclam, anliquum amisisse de-
mile est fuisse n Pontium Paulinum Burgi ad Garum- corem. Yeteres ilinerariidd Ebromagum circa Carcas-
nam conditorem, eumque Galliarum proefectumproe- sonem collocant, quam ab Ebromago Paulini 4 P'a-
"
torio, qui posterilati liberos dirnisit : quod Paulino) ne diversam senlio. ee Alingonum quoque, de quo '
noslro non convenit. Paulinus il!e et sponsa Chri- pluries in Paulini epistolis occurrit menlio, ex illius
stianam religionem fuerant professi ; ° siquidemi dominio fuisse videlur : hodie ff Lengonem vocant
Taulinus noster unum ex libertis suis Burdigalami urbem ad Garumnam in pago Va«atcnsi silam ;
misit, qui in domo Domini serviret, delegatis ad pa- quamvis enim ad dioocesim Vasalensis episccipi
renlum memoriam obsequiis. S. Paulinus P sororemi perlineat, non autem Burdegalensis archiepiscopi,
habuit, ad quam plures epislolas de contemtu mundii cujus tune temporis fuisseVidelur, e.\ dono S. Pau-
scripsit; et i fratrem, qui anle eum vila functus estE lini anle anntim 670 erat canonicorum ecclesioeS.
liberos post se dimiltens : a r Delphino Burdegalensii Severini Burdegalensis.et'Naibonp in GallLsPaulinus
episcopo fuerat baptismo initiatus; verum non eai possessiones habuisse videtur, sicut ct l,u Fuudis in
vixerat sanclilate, quam requirit Christiana religio,i Lalio,hodie in terra di Lubofo.
et proesentia, et caduca bona coslestibus, et oeternis'' CAPUTII.
:
procposuerat quod in illius obilu Paulinum fratrem D De Paidini stuaiis et erudilione.De Ausonioillius praz-
xehementer contristavit, qui ejus auimam Dclphini|i ceptore.
elAmandi precibus commendavit. Quidam Paulinumi 1. Ex his quoesupersunt Paulini monumentis ge- -
5 Ebromagum patriam appellare aulumant :
quod nium ejus cognoscere facile est. 'Hunc >> Ambrosius
non satis conslat. Is igilur * Burdigalsenatus esl an- et i i Hieronymus summis laudibus attollunt. Libera-

, ^-?a^r.an' W' § 7ff- Ibid- c Ambr- eP- 50- d Auson. Not. Vinet., p. 465. " Ibid., p. 128, 129.
Vide Bellarm. hb. de Script. eccles. ad an. 420, ohservat. 3. e August. epist. 149, n. 34. " Idat. Chronic.
» Gallice de-Beziers. i Ambros. Vit., et
August. epist.i 175, et Mar. Mercat. Commonit., c. 1. Vide Ba-
™n- an-.* 18' n- 12 el se,M- l Gennad. Catal. c. 68. Vide Dissert. 6 in dub. m Auson. ep. 23 el
20. » S_idon.Apoll. carm. 22. o Paulin. cp. 12, n. 12. P Gennad. Cat. coper. 48. i Auson. 23. * Pau-
ep.
.hn. ep. ^5 et 36, n. 2. = Sacchin. Vit. S. Paulin. et ep. 11,' n. 14. * Uran. 8 1. » Paulin. Chiffl. p. 130.
Videmfra c. 23. v Greg. Tur. Confess. c. 107. Vit. Mart. 2, t. VIII. Sulp. Vitf Mart. c. 26. Aug. Civit. 1. x.
Lucher. ep. ad Valerian. -? Auson. ep: 23. r Ibid., ep. 21 et 22. * Paulin. ep. 11, n. 14. ™ Vide nol.
"* Pau}ln- ,, Samso. B. p. 265. « Auson. ep. 22. dd Vide not. 30 in Paulin. eePaulin. ep. 20, n. 3,
f f Vide not. 65in Paulin. Samso. A.
etl2,n.l2.
" Ambros. ep. 30. u Hieron. ep. 13. p. 64. BBPaulin. ep. 5, n. 22. 'n> Ep. 52, n. 17.
1» S. PAULINUS NOLANUS EPISCOPUS. '
20
fium a.arlium fuit summopere studiosus, omni elo-- A qui a tali Christi oratore
defenditur. Itlustrasti pilrpu-
et -
quentia excullus, poelica oratoria-facundia excel- ras ejus, et ulilitatem legum futuris seculis consecra-
lens.b Sapientiam niundi, inquit ipse Paulinus, Imcus- - sti; macle virlule, qui talia habes
ntiratus et - rudimenta, quaiis
que $um, per inutiles titteras, reprobalam- exercitatus miles eris! In ipso nihil desiderari testatur
que prudenliam Deo stultus et mutusfui... c quondam i si interior aceedat divinarum seientia Htterarum.
in litteris humanarum fa-bularumloquax. P Si haberes, inquit, hoc fundamentum, immo si
2. Egregium in litteris d magistmm naetus est De-- extrema munus quasi
operi tuo inducerelur, nihil pukrius,
-
cium Magnum Ausonium, poetica et oratoria facuiia- nihil dociius,nihil didcius,
te inclylum inter ejus oeviprimos : cui,cum diu gram-- beremusvotuminibus. nihilque Lalinius luis ha-
Cumque enumerasset scripto-
maticam et rhetoricam fuisset professus, imperalorr rum EcclesioeLatinorum
prima Iumina, Tertulliannm,
Gratianus instituendus regendusque traditus est, e ai Lactantium, Victorinum,
Arnobium, Hilarium, Cy-
quo poslea ad amplissimos dignilatum gradus evectus3 prianum, oslendissetque singulis ad perfeclionem
est Ausonfus, prsefectus Galliarum et Italioe preelorio,, aliquid deesse, addit : Ad te
ipsum veniam, el preca-
et anno 379 crealus consul ordinarins. Ex carmini- bor ne assenlationem in necessitudine
suspiceris; quin
hus Christianum fuisse Ausonium liquet omnlno,> potius vel errare me
exislimato, vet amore labi, quam
et inter f villoe suse commoda ecclesioe proximi-,]•B amicum adulatione
decipere. Magnum.habesingenium
tatem enuntiat. At pleraque ejus s earmina, quibus5 el infmilam sermonis supellectilem, el facite toqueris el
Paulinum nostrum a sanclo vitse proposilo diverterei pure, facilitasqueipsa et puritas mixta est:
conatus est, magis ethnico digna sunt quam Chri- capite quippe sano omnes sensus prudentia
h vigent. Iluic pruden-
stiano. Is veteris Paulini patris neeessitudine ett tim el eloquenliassi accederet studium vel
amore compulsus, ila erudiendum educandumque) Scripturarum, viderem te brevi arcem tenere inteltigentia
noslro-
. nobilem puerum suscepit, ut sedulitate induslria- rum. Etiam i alibi commendat
ejus eloquii venustatem
que pneceptoris humanitate ac pietate pairis do- et in litteris seculi eruditionem. Paulinum r Cicero-
euerit-formarilque; nec aliter eum postea, quam * nem Christianum vocat Erasmus. In lilteris Paulini *
Tilium consueverit appellare, seque parentem ejus'< erudilionem laudat Ausonius; sed poeticam illius ve.
ct altorem dicere. Paulinus vero pro sua parte om- nam mirum in modum extollit, cum quoddam
poema
nia Ausonio dcbere falelur : a Paulino * prsedicat scriptum tanta elegantia, ul so~-
Tibi disciplinas,dignilalem,lilteras, As videretur assecutusquod conlra rerum naturam est,
LinguaB,togae, fama; deeus,
rovectus,allus, inslilulus debeo, brevilas ut obscura non esset. Emc tu^quam perite,
_ Palroiiejproeeeplor,paler i. inquit, et concinne, quam modulate el duiciter! Jam
Sed etk omnia sua, bonos mores et studia, ex Au- C quid de eloquentia dicam? Liquido adjurare possum
sonii fontibus orta. alibi ultro cotifilelur. nullum tibi ad poelicamfacundiam Romancejuventutis
3. Quamvis opera Paulini quse proe manibus habe- cequari. Cerle miiii iia rideris. Si erro, pater sum..*
mus ejus eruditionis sint proeclara monumenta; illiusi Verum cum pie diligam, sincere et sevei-ejudico. Lau-
tamen de Eleemosyna seu l de Gazophylacio homilia dat proeterea in carminibus illius vegetamet sublimem
Pauliniani styli suavitatem magis arguit, quod com- alacritaiem', et dicit eum sic summa appetere, ut non
positio adstricta sit, et solitam in epistolis verborum decidat. Discipulum sibi palmam poeticam prseri-
copiam et rapiditatem coerceat. Eximiam illius m elo- puisse » alibi fatelur. Alia vero epislola, scilicet 21,
quentiam, nobititatem' et indolem summopere com- de alio poemate idem Ausonius T"ait: Itlud de poe-
- mendal S.-Ambrosius. Idatius inChronico eum nobi- matis jucunditate, de invenlione et continuatione,juro
lissimum el eloquentissimumdieit, et n S. Eucheriusi omnia nulli unquam imilabile fulurum, etsi futeanlur
uberrimum eloquenticefontem. Sed instar omnium S. imitandum. Hsec poemaia nulli imitabilia perierunt.
° Hfeonymi elogiumest; sic enjm ad ipsum aliquandiu Haud dubie x Paulini natura et vena lenior ac sua-
post Nolanum seeessum scribit: Librum tuum,-quem vior, itemque magniiicentior erat, cui, ut idem testis
proTheodosioprincipeprudenter ornatequecompositum est Ausonius 7, mellea qumdaminerat modulatio, elc.
transmisislij^libenter legi, etprcecipuemihiineosub- D I Nec vero poetse ilorentis facultas existimanda est ex
divisio placuit. Cumquein primis parlxbusvincas alios, his quse exstant carminibus ex evangelicasimplicitate
in penullimisleipsum sitperas; sed et ipsum genus elo- conditis posl z abdicatas Musas : sed cogitandum,
quii pressum esl et nilidum, et cum Tulliana luceal hoccipsa cum tamen lalia sint, profeclo dum ferveret
puritale, crebrum est in sentenliis. Jacet ehim, ut ait: ambitio, dumplacendi studium etcupidofamsestimula-
quidam, oratio in qua tantum verba laudantur. Prai- rent atque exacuerent curam, simulque binc alli vigor
terea-magna est rerum consequenlia, et alterum pendet 'ingenii dictionem attolleret, exstitisse aliquid valde
ex atlero. Quidquid mde assumseris, vel finis supe- perfectum,quodmeritoetdoclisetmultitudiniplaceret.
riorum,vel initium sequenlium est. Felix Theodosius, 4. In seculo adhuc agens tres Suetonii libros, quos
- Paulin. ep. 8, n.3, et carm. 10, v.23. b Ep. 4, n. 2. «>Ep. 10, n 6 - Au on. ep. JI
t Auson. ep. 23. « Baron. an. 394, § 84, 85. * Auson. ep. 2* et 24. Ep. aj*.
24. i Paiihn.
eVit.p.l.
carm. 10, v. 95. i Jbid. v. 148. i Paulin. 54 inter epist. ^Ambros. ep. 30. » Eucher. ep. =
ad Talenan.
• Bieron. ep. 15." Plbid. q Hieron. ep. 105 el 153. r Erasm. Nol. in Hter., pag. 107 Au?on ep. 15»
et2L tAiis.cp.19. «Aus.ep. 20. vAus.ep. 21. * Saccliin. Vit. Paulin. p. 656 edit. Rosw. 5 Ausoa.
CII. 19. 7 Paulin, carm. 10, v. 19.
PROLECOMENA. ~
21 22
ille de regibus dedil, in a Epitomen redegit et ju- A bentes usque ad annum 408 aut 409 Therasiam ct
cundissimum poema composuit. Intercidit autem il- Paulinum salulabant. Jam vero ad virtulem, et a se-
Iud Suetonii Tranquilli Q opus de regibus, unaque culo ad Deum conversionem Paulino fuisse " adju-
cum eo Paulini Epitome, si Pauliniani carminis pau- mento Tberasiam conjugem ex gloriosa Ausoniicon-
cos versus exceperis, quos Ausonius in epistola 19 tumelia conjicere est; qui Paulinum carpens tamquain
ad eumdem laudat et mirifice extollit. Ausonio insu- in amicitia parum constantem, causam in eam velut -
per miserat .poema b aliud castigaudum, quod se fa- abducentem confert ° Tanaquilam appellans, quse~J
cturum recepit, quamvis,inquit, per te manus summa sapienlia el religionum perilia sese proeferret, impe-
contigerit.Ausonius vicissimcarmen arte sua compo- ritaretque viro, et cam ob rem limeretur a Paulino;
situm heroico melro ad eum misit. sic enim latrat:
5. Historiarum c parum studiosus fuit indagator Si prodi,Pauline,limes, nostroe,ue \ ereris
- Paulinus; etenim in tempore veteri quo videbatur le- Oimen-amicilne:Tatiaquillua uesciat smdP.
gere non legenda, ab historicis scriptoribus peregri- At Paulimis conjugem suam non Tanaquilam, sed
nalus est. d Geograpbiam ignorasse inde manifestum Lucreliamesse i rescribil. Et sane divina illius ma-
est, quod NicetseNola Scupos in Dardaniamredeunti tronoesapientia et virilisconslautia inde iit manifesta,
per Tomitanamurbem in Scythia iter dirigat. Si Hie- B quod in pauperem ac duram vilam viro alacriler con-
ronymo e credimus,Grseeoelinguseperitus fuit: verum sensit, et quidquid sive dotalium sive aliarum habuit
econtra Paulinus f Tiunesermonem sibi ignotum di- facultatum vendidit, et in egentes prctium erogavit.
cit. s lbidem tamen fatelur S. Clementis opera a se Nomine Therasioead Bassulain Severi socrum parti-
iuisse in Latinum sermonem translala, sed non sine culam de ligno divinoecrucis misitr Paulinus, quam -
mendis: iiaque eum in Groecislitteris mediocriter in- Melaniaab Hierusalem anno 402 attulerat. Quocdam
slruclum fuisse dieamus. *
occasio Therasiam viro minus fidelem demonstravit,
CAPUT III. 8 si Gregorio Turonensi sil habenda fides, quia 11da-
Therasiam hi matrimoniumducit Paulinus. Consulalu
et amplissimis honoribus decorutur. Cum plurimis tius, qui demortui Honorii anno 423 illam eliamnum
amicitiam conslituit. vitam agere supponit, eam meritis et {iietale a viro
1. Paulinush Therasiam similem sibi sortilus est non discederc ibidemdocet. u Anno 426 vila functam -
conjugeni, quoeingentia ei contulit proedia. l Virtuti ex infra allatis patebit. Post v longa vota sobdles
et studio ejus proxime accessitTneque a viri propo- tandem virilis illis in Hispania agenlibus obligit; sed
sito de fug^endo seeulo discrepans, transcriptis in vitalis non fuit, sub octavum enim ab orlii diem ra-
aliorum jura suis proediis,virum in Noloesecessum ptus puer vitam expedivit, et Compluti sepultus est.
fortiter secuta est; et exiguo illic conlenta cespite, C An alios filios procrearint non compertufn.
solabatur sese caritatis,- simplicitatis et religionis ob- 2. Paulinus primo in * fori strepitu et secularibus
sequiis. Sicque conjux, non ut Eva quondam i dux rebusoccupatus a primisannis amplissimos dignita-
ad mollitiem viro suo, sed ad fortitudinem redux in tis et bonoris gradus adeptus est. 7 Anno 572 Novoe
ossa Viri sui, cordis et voluntatis unitate redacta et Epiro seu Albaniseprocfeclus fuit quidam Paulinus :
reddita, spiritualibus ei tanto firmioribus, quanto ca- si nosler novemdecim, aul ad summum viginli annos
stiOribusnexibus copulata, illius in Deum amoris san- erat natus. 7 Ante Ausonium eum consulem fuisse
• ctissiini.facla est particeps; itabt in u:io matiimonio conslat, id est ante annum 579. At cum illius consu-
sexus uterque calcandse superbise secularis, et non latus in Fastis inscriptus non habeatur, aa eum-Ya-
desperandseChristianse perfectionis exempla inveni- lenti anno 578 vila functo, aut cuipiam alteri consuli
ret. Hieronymusk Therasiam sanctam Paulini soro- suflectum dicere necesse est, non aulem ordina-
rem vocat, eo sane quod cum eo in solitudine conti- rium. Quod enim Ausonius Dbnomen Paulini Fasto-
nentem ageret vitam. Studiose admodum S. Hiero*- rum titulo honoratum dixeril, nemo miretur : suffe-
nymi consiliis illa paruit, matronarunt declinans ctos siquidem ordinariis consules in fastis scribi in -
consortia; et inter gemmas circumsedentium femi- usu fuit, cujus exempla supersunt: quod cc Baronium
narum et sericas vesles, pauperes induisse cultus D profeclo movere non debuit, ut eonsulem ordinarium
nusquam erubuit; lum quia nobilium feminarum anno 575 eum assereret, cum ipsomet anno, Hiero-
contubernia fugiebat, tum quia alterum propositi nymodd leste, nullus creatus sit consul : Jdque Baro-
poenilentiam, alterum jactantioe et superbioesemina- nius eeibidem asserit et negat. f' Anno 380 Paulinum
rium esse probe sciebat. Eapropter Paulinus * etiam Romoeprsefectum legimus : ss quod de nostro inter-
ad episcopos seribens ejus nomen in epistolarum ti- prelarLpronum esl. Velerumejus honorumlargitorem
tulis inscribebat, et ex sua parte m episcopi rescri- sedicithhAusonius,.cujus apudimperatorem Gralia-
f' f a Auson. ep. 19. Mbid. cTaulin. ep. 28, n. 5. a Paulin. earm. 17, v. 193. e Hieron. ep. 155.
'• Pauhn. ep. 46, n. 2. e Ihid. h Greg. Tur. de gl. Confes., c. 107. >'Ambros. ep. 30. i Augusl. ep. 27,
n.2. ^ Hieron. ep. 13. ' Paulin. ep. 5, 4, 6, 7, 26, 59, 40, 45, 44, 45. m Augusl. 51, 95. » Sach. Vit.
Paulin., p.* 662. ° Auson. ep. 24. r Ibid. i Paulin: carm. 10, v. 192. r.Ep; 51, n. 1. s Tirfeinfra cap.
8, n. 2. Idat. Chronic. u Vide cap. 52, n. 2. Patilin. carm. 32, v. 600 et seqq. x Paulin. ep. 5,
n.4. yCod.Tbeod.Golhofred.t. V, p.365, 566. 7 Auson. ep. 20, 23, 25. aa Paulin. Chiffl. p. 151 et 136.
hb Auson. ep. 2.0. cc Baron. an. 594, § 81. dd Hieron. Chron. ee Baron. an. 375, S 1. fl Ofg. t.
V, p. 565, 566. ss Baron. an. 394, § 82; et Chiffl. p. 151. hb Aus. ep. 21 el 24.
- 23 S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. g4
num magnam fuisse gratiam atque autorilalemexeo A j graviora scelera non arguant nec deprimant. Sed ea
conslat quod emn docuerit et educarit. Paulinus qusePaulino lus. Dei aflulgebal, qua tam humiliter de
. a vero honores et dignilates Ausonio se debere ultro se seniiret, aliud revelabat. Seculum dilexerat, satis
faletur; quem b et amasse, et coluisse, et colere, et erat ei ut usque ad ultimum vitse spiritum lugeret:
cum quo se seterno foederejnnctum contestalur. quod soli Deo debitum tradiderat diabolo,.cujus ser-
' 5. Nec solum cum Ausonio,,sed et ° cum plurimis vittitem declinare ex seipso non valebat..Et i tanla
in seculo'amicitia conjunctus est, in quorum numero fortunte eommbda et liunian35prosperitatis blandi-
. fuit imprimis Sulpicius Severus, de quo alibi fusius. menta, quo majora ac plura erant, eo fortioribus at-
In d iniideli via fideliter et muluo se dilexerant, et que tenacioribus illum sibi devinctum eatenis-seculi
tam religiosus erat utriusque amor, ut ad eorum di- vanitas detinebat. Hcec tameu vincula, Christo ju-
teclionem nulla adjici. posset affectio, nisi caritas vante, disrupit; et inde Chrisli gloriatanto illustrius
Christi,.quoesola omnem sensum affeclumquesnper- triumphavit, ejusdemque vis gratioepotentior appa-
eminet. In seculo etiam e Sanclum noverat Paulinus ruit, cum tantus senator universa illa quae alii ut
ac dilexerat; et ex lunc processerat ejus quse cum supremum speclabant bonum, pro del-%nentoduxit,
Jovio et Apro intervenit necessitudo.. et arbitratus est ut slercora, quo Christum lucrifa-
CAPUT IV. I ceret.
B
Quomodoin seculoconversatusPaulinus. Variis labo- 2KCum ferumnis saepeDeus soleat gratioesuaeeffl-
ribus et wrumnis, S. Felicis quoqueel aliorumsan- caciam et virtutem obtegere, his mediis usus est, ut
ctorum precibusad Deumconverlitur. Paulinum ad se converteret. Is enim, ut ipse r testa-
g 1. Non roirum si vir adeo mirabilis, tam erudi- tur, in laboribus etj) serumnisfuit irequenter exer-
tus, tam dives, tot dignitatibus honoratus, lam egre- cilus. El forte, Gratiano vita funclo,. multas pere-
gia indole prseditus, perindeque amabilis, tot ac grinationes suscipiendi necessitas ei fuit, ut rerum
tanlis asseclatorum lurbis coleretur,. tantum apud inquietantium malitiam declinaret, quibus ut videtur,
proceres existimationls, apud mullitudinem favoris anno 387 ad Valentiniani aulam accedere compulsus
ac pTausushaberet. Hsec enim f prudentia, hxc ho- est, cum Alypiofuerit eo tempore eognitus, quo s Me-
nestas morum, illa eloquii venustas, et amicilia!fides diolani baptismo initialus est Alypius. Fundis t diu
in eo paulo post conversionem laudata, jam ante in- commoratus fuit Paulinus,. quodtoppidum sibi fami-
erant. Inde s Ausonius animi illius celsitudinem lau- Iiare el usitatius habuit. Curis seculi adhuc implicitits
dat et liberalitatem, qua mallet amicis gratificari Viennaou SS. episcopos Martinum Turonensem et
quam genio indulgere suo, eth inveteralse ac mutuoe Victricium Rotomagensem vidit. Labores mullos T
dileclionis.suavitatem, et consummatoeamicitio2spe- C ( terra marique expertus,, facilius * proclfviusque ad
cimen in eo conimendaU Milis * fuit et benignus, contemtum mundf comilalumque Christi, subducto a
etiam cum in superbia seculi versarelur. Singularem secularibus turbis animo proeceplisqueccelestibusac-
hanc humanitatem suavissimosquemores spirant il- commodato, quasi de finilimahuic proposilo via de-
Kus epistoloe.Se in seculo i bene moratum ab homi- migravit. Proeterea 7 corpus infirmius et deeoctior
nibus habitum innuere videtur. El quidem sLcrirnen caro ohterehat studia voluptatum. Iflius uxor, ut
aliquod in vita admisisset, ssepe soepiuslugens com- z superius diximus, ad pietatem eum hortabatur.
memorasset iiiscriplis suis, in quibus tot exslanl^jus 5. Adhaec adfuit illi sanctorum, quorum consue-
humilitatis argumenta. Consumtam fn peccatis seta- ludine utebatur, ingens numerus : inter quos S1.Am-
tem, el in seculo se volutatum dolet, ih inter ini- brosius aa, cujus dilectione ad fidem nutritus est et
' quo
micos, ut* ait, inveleraveral, ac sub magno honore fotus, quem suspiciendumpatrem et omnis boni sui
peccatorem eliamque veteranttm se in numero pec- merili aulorem appellat. Cum S. Delphino Burdega-
catorum, in m fluctibus seculise multa subiisse nau- Iensi episcopo, a quo Burdigaloebaplizatus est, et cum
ragia gemens faletur, et Dei judicia tremens formi- ipsittsDelphfni successore S. Amando, a quo salu^
dat;n in infidelivia ambulasse, ° morlis pabula vixis- bribus religionis Christianse discfplinis fuerat infor-
se, et stutta Deo sapuisse ingemit et ex his grandem D ] matus, adhuc in seculo agens singulari amicitia jun-
hh
captat humintatis materiam. Veleranus r, inquit, in ctus erat Paulinus, ut ex aliis patebit. S. Martinum
numero peccatorum,sapientiam mundi miser hucusque beatum patrem nominat, et ubique de eo honorifice
miratus sum, et per inuliles litteras reprobatamquepru- seripsil, et summos eidem detulit honores: a quo
dentiam Deo stultus et mulus fui. At nihil sceleris «» se amatum commemorat et lsetalur. Et profeclo
nominatim designat. Itaque illum in seculo eam tra- Paulinum singulari veneratione eum prosequi par
duxisse Vitamcredere par est, qua vivunt tot morta- erat; cum cnimdd oculo graviler doterel Paulinus, et
ies, qui irreprehensibiles sese existimantes, de salute jam pupillam ejus crassior nubc&superducta texissel,
quidem sua minime dubitant, quod eos sensibilia et oculum ei Martinus peniculo conligit, pristinamque
a Paulin. carm.10, v. 9. b Carm. 11. e Paulin. ep. 11, n. 5 etn. 1. d Ibid., n. 5. e Ep. 40, 11. 2.
fffieron.ep.1 103. sAuson. ep. 21. h Auson. ep. 25. * Uran. § 5. i Paulin. carm. 10, v. 133. l Ep.
» Ep. 4, 11. 4. » Ep. 11, n. 5. ° Carm. 10, v. 155. P Ep. 4»
40, n. 6. Ep. 4, n. 2, et ep. 27, 11.3.
11.2. 1 SachiDuVit. Paulin., p. 660. r Paulin. ep.* 5, 11.4. » Ep. 3, n. 4. » Ep. 32, n. 17. u Ep. 18,
n.-9. vCarm. 15, v. 10. *Ep. 5,n. 4. > Ibid. Cap. 5,n. 1. a»Ep. 5, n. 4. i^Ep. I8,n. 9. cc Ep^
32, v. 35. dd Sulpic ViU Mart. c.21.
25 PROLEGOMENA. - 26
illi sanitatem, sublato- omni dolore, restiluif. Evan-- A j lini secessus in Hispania conligisse videtur, ubi qua
gelicoe pauperlalis tam illustre exemplum nonduml tuor saltem annos transegit' usque ad vermim tern*
dederaf Paulinus, quod cum rescivissel a Martinus3 pus anni 394 sicque illuc accessisseauno 389 aut 390. ,
tantopere commendavit. Ubi lerrarum illud miracu- 2. Hucusque de Paulini baptismo nullam fecimus
lum evenerit, non compertum est. ViennoeMartinUir. t mentionem, quia nihil de illius aetate constat. A Del-
et Victricium vidisse Paulinum abunde constat, et b> phino m Burdegalensi episcopo baptismo initiatus est
superius demonstravimus. Jam tune ex gloriosissimoi Burdigalse; nec solummodo salutis sacramentum ab
c Confessore episeopus fuerat effectus Vietricius : eo se recepisse insinuat B Paulinus, sed et patris, et
quapropter gaudebat Paulinus quod hoc saltem glo- Petri, et piscatoris munere functum Delphinum prse-
riari sibi liceret, quia faciem illius in carnevidisset; ; dicat, * qui miseril hamum, ul de profundis et amaris
aliunde vero lugehat infelicitatis suoe negligentiam,, hujus seculi fluctibusipsum exlraheret, ut caplura sa-
quod occasionem tanti boni ignarus amisisset, conte- lulis efficerelur; el cui vivebat, nalurm moreretur, ut
nebrantibus eum, ut ait, illo tempore non soluml ~cuimorluus erat, viveret Domino. Hoee quidem verba
peccatis quibus premebatur, sed et curis seculi : Paulinum cum sacramenlo Baptismi gratia et effectu
quanta tamen licuit copia eum veneratus est, el sei donatum satis aperte indicant, et sub idem, quo re^
ac suos in seternum precibus ejus commendavit. I natus est, lempus eum seculo renuntiasse; sicque
B
4. Atproecipuum habuit patronum S. FelicemNo- paulo ante secessum in Hispaniam per vitales undas
lanae Eeclesiie presbyterum, qui temporibus Deciii renatum admodum probabile est. At si omnia pec-
glorioso confessoris tilulo illustris effectus, multo il- cata sua in Baptismo absorpta credidisset, cur in
lustrior erat miraculis, quoe ad ejus tumulum cre- scriptis suis tam ssepe de peccatis et prseterita in
herrime fiebanl, et cujus nomen in Ecclesia lalissime3 seculo vita sermbnem haberel' 1?Cum autem niulalo-
- celebrabalur: nec tamen hodie nisi ex ipsius S. Pau- rum in melius morum raliones Ausonio eXpendif,.
liiii scriptis innolescit. d Bujusce sancti servitio jaral sanctioris vitse institutum baptismo non triliuit. Id-
a primis annis se a Christo mancipatum dicit Pauli- circo P Chiffletius eum jam divina ablulione fenova-
nus : unde conjecturse locus est illum extunc Christo3 tnm ponit anno 379 seu 580, cum S. Felici se tolum
nomen dedisse, id est ab infantia, si his vocibus,, dicavit. Ncc qiiis objiciat hoc posito peccata a J3a-
-
primis ab annis, id voluit designare. Quod profeeto ptismo susceptoadmissa illum apresbyleratus seu epi«
iion a veritale alienum quis 10 suspicabitur,.si ejuss scopatus gradu reddidigse alienum, siquidem aliqua
e parenles Christianos iuisse meminerit: quos In ca-- ' eum canonica culpa irretilum nullibi reperire est, et
techumenorum numero adscribi Paulinum curavisse,, quadriennali secessu et bonorum abdicatione profa-
omnino probabile est. Posset tamen et ad illud fe-- C ( nam et secularem vitam eum piasse nemo negabit.
ferri quod dicit, nempe anno 394f ante quindecimi Utut sit, Paulinum jam ante Baplismo initiatum,
annos, id est circa vigesimum septimum oetalis an- quam in Hispaniam recederet, perinde \\ conslat,
"aum, Christi autem 579, cum Nolam ad tumuluma quod ibidem quatuor annos commoratus absens a
S. Felicis accessisset, se in omnibus terra mariquee patria, hoe quadriennio prSbdia vendidit, et bona
toleratis laboribus, cor et vota dicavisse; at nusquamo pauperibus erogavil, alque evangelicampaupertatem
per id tempus e Paulino licuit illius sancti celehraree professus est: quod in Hispania factum negabit hul-
Nolaefestum diem 14 Januarii, et pia coram redderee lus. Nec facile quis sibi suadebit bscceum fectsse an-
vota ; in agro enim h ad quingentos ab urbe Nolaa lequam spiritali lavaero fuerit innovatus : et quod
jassus ossa beati Felicis qulescebant hodieque ser- asserit se a Delphino i de amaris hujus seculi ftuclibus
vantur. Hiscp quindecim annis > diversas peregrina- extractum, haud parum repugnat. Hoc quadriennio
liones suscepit Paulinus, variis eerumnis confecluss Barcinone ad Ausonium scripsit, et ibidem laicus, et
~ creatus ad Sulpicium Severum hi«
rst, et vocalus in pericttla multa. postea presbyter
'
CAPUT V. nas epistolas dedit.Prima intercidit : in altera ad-
' In Hispaniamsecedit Pantinus, ut mundo abrenunliet. ;, monet ne prophanis velit suscepti instituti rationem
Quo lemporefuerit baptismo initialus. ^' reddere, eum ad constantiam bortatur ad seque jnvi-
1. Tandem i ut a calumniis et peregrinationibusre- •- tat. Nullus igitur conjecturae locus eum, abdicalis
quiemcapem visus est, nec rebus publicis occupatus,et ~t bonis et dignitalibus, Burdegalam patriam suam ac-
. a fori strepitu remolus, ruris otium, el Ecclesue cut- '- -cessisse, antequam presbyteratufuerit initialus. Pau-
'- lini E Irater a Delphino pariter baptizatus fuerat, u«
lum, placita in secretis domeslicis IranquiUitate, cele-
bravit: ulfaulatim subducloa secularibusturbis animo o et ipse Paulinus qui extunc sanctissimum episcopum
prceceptisque ccelestibusaccommodato, proclivius add Delpbinum * dominum et palrem summa cum laude
contemtummundi camilatumque Chrisli, jatn quasi de le et reverentia nominat. In datis ad eum » epistolis
finilima huic proposito via demigravit. k Primus Pau-i- iilii erga parentem pietas et reverentia ita elucent,
a Sulpic. Vit. Mart. c.m b N. 2. « Paulin. d '
' ep. 8, n. 9. Carm. 29, v. 5.' Vid. supra cap. \, n. 3.
Pauhn.
- Paulin. mart. 15, v. 7. s Carm. 12, v. 13. h Saech. Vit.Paulin. p. 681. >'Paulin. carm. 13, v. 10.
*
ep. 5, n. 4-. Sacch. Vit. Paulin. p. 167 et 677. T-Chiffl.p. 163, n. 4. » Paulin. ep. 3, n. 4; el
»
, 10, n. 1. Ep. 20, n. 6. ° Ibid. r Chiffl. P: 140. q Ep. 20, n. 6. r Ep. I, n. 10; Paulin. ep. 1, n. 10,
etn. 2etseqq. * Ep. 55. t Ep. 17, n. 3. » Ep. 19, n. 1. .
27 S. PAULINUS NOLANUSEPISGOPUS. 28
ut nihil gratius, nihil modeslius possit excogilari.. A . raphrasis evangelica, se non ita pride>aad attenlio-
De Amando et per Amandum a se in Christo nalumi rem religionis cultum addixisse, et arctiorem insti-
recognoscil; illiusque opprobrium futurum, si tantoi tuisse vitam innuere videtur; cum ao historica siio.-
patre sit indignus; aut gaudium, si ex fructibus bonis> plicitate paululum digressus, ad narrationis ordinem
«jus arboris ramus esse noscatur; illius h fidei inter- revertitur, et addit:
venlu, pergratioe baptismalis sacramentum, Dominum1 ° Speroerit, ut possimfirmatorobore quondarrr ;
in naviculam cordis sui fuisse impositum, et se ejus; Hoc quoque per^patium forlesagitare quadrigas.
Knnceopptumrepelamnsiter : monaliadicat
In Christo plantationem dicit. Unde colligere est e Pagina mortalis: Dominumdhina loquantur.
Amandum tunc temporis fuisse Burdegalensis Eccle-
sioc presbyterum, nee mediocrem ei deberi convcr-I1 Paraphrasis r primi psalmi ex hymnis opinor est,
sionis Paulini gratiam, cum eum Christianoefeligionis quos condidit etiamnum theologicorum arcanorum
elementis imbuerit, et forsau de sacro fonte leva- rudis. Itaque non mirum si videatur illic significarf
verit. error eorum qui, prave intelligentes locum Apostoli I
CAPUT VI. Cor. m, putabant Christianos omnes, quamvis ma-
Quomodosiatim post secessumin Hispanidm se gesse- los, modo incolumem servassent fidem, salutem
rit Paulinus. De filio ejus morluo. ]•n quamdam consecuturos, nec damhatorum pcenis cru-
1. Paulinus igilur ex aqua renatus et Splrifu, ac ciandos.
3. Cum Paulinus i nondum evangelieoepaupertalis
perfectsevirtulis amore succensus,.ut d strperius dixi-
viam inierit antequam in Hispaniam secederet,' per
mus, cogitare secessum in Hispaniam coepit, ut ac-
id temporis natum Paulino filium facile crediderim,
ceptam in baplismo graliam augeret, et se totum Deo r
dicaret. e Homini enim neeessitalibus lam multis quem Complutisepeliri jussit juxfa corpora SS.
id est, ut opinorr SS. infantium Justi et
implicito, inter suos ita culto,cujus gratiam certatim martyrum,
omnes ambirent, omnino necessaria fuga erat. In Pastoris marlyrum, quorum memoria celebris est
locls f excultis et gratissimis non Ionge a mari et 1 Compluti, quod Samso geographus Madrilum vocat,
urbibus babitabat, vitam tamen solitariam jam ama- Baptismo fuerat procul dubio initiatus ille puer, cum
s
bat; et sanctos anachoretas maximo jarn cultu et eum Paulinus posteritatem piam voeet, quemque
amore prosequebatur, qui ut ait, alterius haptizati pueri Celsi in gloria facit oeternoe
viloeparticipem. Hanc sanguinis sui guttulam sibi
SpectantesqueDeiim, veriqne profunda ipsi peccatori adfuluram sperat, ut peccatis sibi con-
Persj.icere intenti de vanislibera curis donalis aliquando detur eadem perfrui requie. Tu-
Otia amant; strepitusqnefori,rerumque tumullus,
Cunet,iquedivinisinimtcanegoliadonis, rQ
* mulum illius juxta SS. marlyrtim corpora composue-
El Chrisli imperiiset amore salulis, abliorrent.
Spequefideque Deumsponsamercedesequuiiturs;„. rat, ut, t inquit, de vicino sanctorum sanguine et or<
Atlamenhasch sedisseillis sententia visa est, dine, novam duceret virtulem. Eo demortuo, nulla
Toia quibusjam lux patuit verique bonique,
Venturiajlernumsecli, el prasenlis inane. Paulino soboles remansit; nec alium habuisse un-
At mibi non eadem [nunc)gloriaL quam lilium asserere audemus,cum ipse hunc mor-
tuum u exoptatam diu sobolem dicat. Ex postrema T
2. Paulo post progressum ad vitam severiorem et
malutina precaiione Paulini videtur filium habuisse
Hispanicum secessum poemata qusedam eomposuisse lunc vivum cum eam Illud autem pro
non eam sanclilatem eomposuit.
J2 videlur, qusc spirant, qitam certo eum * filiis fuisse orbatum cum No-
in scriptis postea carminibus el epistolis reperire est. habendum,
lam recessit; et hoec fflliorumfecunditas ei defuit,
Hxc inter collocamus matulinam ad Deum precatio-
ut de sterilitate c"orrorum, fecunditas augeretur ani-
nem, in qua honestos mores secularis viri a Deo
recle faclorum progeniem et"
enixe poslulat, ex quibus tamen i oeternam eamque morum, et meliorem
minime caducam roeritorum posteritatem desidera-
beatam sibi spondet vitam : in ca oralione k felicem
ret. Sibi autem a Deo >' ereptum filium dicit, quia
sibi -et suis deprecatur posteritatem, unde tunc sibi
sancta posleritale gaudere indignus esset.
nalos jam esse filios, aut saltem eos desiderasse con- 5exislimant in Hispanico secessu, ubi
l I
j) 4. Quidamj
jicies. Ea quoe sequitur, item matulina ad Deum ab amicis et notis commoratus est ( non in
circa idem ibi procul
precalio, tempus conscripta videtur;
tamen pietas major, profundior humilitas, et metus Nolano, ubi NolanoSquibus erat cognitusaaIatere non
Dei elucent. Tunc filios sibi poluit), ttlm evenisse 13 1u°d narrat Gregorius
judiciorum procreatos Turonensis in hoeeverba : Perrexit cum conjuge
in ea indicare videtur : ergo
_ quasi peregrinalurus in aliam regionem, nihil habens
Simcarns amicis, prmter stalum proprium. Post multum temporis cumab
El sempergenitor sine \uhiere nominisliujusm. incolis sumregionis requireretur,nec possetpenilus re-
In n carmine de S. Johanne Baptista, quod esl pa- periri, negoliator de civitdteilla ad hanc urbem adve-

c '
aEp.2,n.4. bEp.9,n.2et 5. Chifflel.p.177. dCap.5,n.2. >' eSacchin. Vit.PauIin. p.6B7. Pau- .
lin. carm. 10, v. 182 et 216. e Ibid., v. 164. hIbid., v.- 178= Id est, ptacuisse. i Carm. 4, v. 18.
* Ibid., v. 17. f Carm. 5. »>Ibid., v. 66. » Carm. 6. Ibid., v. 175. P Carm. 7. i Carm. 52, v. 599.
rlbid., v. 605. tlbid., v. 602. t ijjid., 606. u Ibid., v, 601. T Carm. 5, v. 67. * Ambros. ep. 50,
y Pauliu. carm. 52, v. 601. ' Sacch. Vit. Paulin. p. 66«. ->nGreg. Tur. de gl. Coufess., c. 107.
~
29 PROLEGOMENA 30
nit, in qua vir beatus ccelesliDomino serviebal; cum- A gere m abjeclus et ultimus iu domo Domini; ardenter
que vidisselcumslatim projiciens se solo, et pedessancti n enim oplabat jugo Christi colla subdere, ad tumu-
amplectensait: Hic ESTBEATUS PAULIKUS TOTO VPLGA- lum S.Felicis Deo servire, fores ecclesioe aperire,
TUSORBE,qui multuma suis civibus qumsilus,prorsus manelimina mundilie curare, nocte eam sacris ex-
non potuit hiveniri; et narrante eo omnes acliones ejus, cubiis 'servare, et iri isto munere vitam' claudere:
obstupuerunt hmcaudienles. etenim saltem ab ° aedituinomine et ofiicio optabat
CAPUT VII. sacram incipere servitutein. Statuit insuperP animam
Paidinus totum se Deodicat et consecrat, ac monasti- castilate et continentia firmare, quam etiam carnales
cmnvitam ampleclitur. alhletse diligenter tuentur : quam impensiore studio
1. Jam a superius Paulinum in Hispaniam seces- sibi servandam exislimavit pro illa •immarcessibili
sisse observavimus, ut paulatim subducto a seculari- corona luctanti, cum etiam pro lemporali et fragili
bus turbis animo, proeceplisque ccelestibusaccommo- corona decernentibus excolatur. Ilaque,Therasia i ex
dato, proclivius faciliusque ad contemtum mundi conjuge illius facla est soror. Paulinus vero r musis
comitatumque Christi demigrarel. Fidelis Deus quse- etpoeticis fabulisnuntium omnjno remisil; cum enim
rentibus se, et qui eis ultro adest, eam quam famulo cor Christo dicasset, et uni Deo totus servire vellet,
suo ipse inspiraverat bonam voluntatem benedixit et JJ ] nequaquam vanis et fabulosisvacare litteris sibi licere
coronavit. Postquam, b ait Paulinus, inveteraviinter pulabat. Ila euim ad Ausonium scribit:
inhnicos meos, el evanui in cogilationibusmeis, levavi Quidabdicatasinmeamcuram,Paler,
oculos meosin montes ad prmcepta legis, et gralim liedire musasprsecipis?
KegantCffimcenis, nec palent Apollini
dona suscipiens, unde niihi auxilium venit a Domino; DicalaClirislopectora
qui non secundum iniquitales retribuens, illuminuvit Vacarevanisolio aut negotio,
erectum male, ut Et fatulosislitleris,
ca~cum,solvitcompedilum,humiliayit Velat(Dfii/s)suis ut pareamuslegibus,
'
erigeret humiliatum pie. Vitam priorem quam in se- Lucemquecernamussuams.
culo cgerat omnino mutavit, in quo tamen perversus Etquidem post abdicatas musas carmina quse seri-
non habebatur: eld hmcvere mutatio dexlermExcelsi, psit, t et sine studio, et ex evangelica simplicitate et
quam solus Deus operari poterat. Extremi et terribi- pietale condidit; poetarum adeo oblitus, ut ne eos
. lis judicii metus cor illius pervaserat: .cmaniobremad -quidem noroinare auderet, et» veniam a Severo po-
Ausonium scribensait, Deum se timere judicem, su- stulaverit, quod aliquid de poeta Virgilio assumserat
premse illius lubse cieri terrore; id providere ne im- a studio monachi alienum.
paratum mors opprimat, et ulhunc recognitionis CAPUT VIII.
diem securo sibi liceat animo exspectare. • (
C Praidia vendit, el pecuniam pauperibus erogal.
Hujuseinad\enttim irepidismiliiereduLifibris 1. Nihit est grande; T inquit Hieronymus, trisli el
Cordatremunl,gestilqueanima,'id jam ciuta futuri, lurida facie vel simulare vel ostenlare jejunia ; posses-
Praemeluens,ne vinclaaegiisprocorporecuris,
Ponderibusquegravisrerum, si forte recluso sionum reditibus abundare, et vile jaclare palliolum.
Inerepitel tubavasla polo,non possitin auras ~ Crates ille Tliebanusnon putavit se simul posse et virtu-
Regisad occursumlevibusselollere pennis
Hic melus est, iabor iste, dies ne meultimnsalris tes et divitias possidere: nos suffarcinali auro Chri-
Sopilumteuebrisslerili deprendat inactu s. stum pauperemsequimur, el sub prmtextu eleemosynm
Sed et illud de gralia Christi tolum immutanle ho- pristinis opibus incubamus. In hoc vitium non incidit
minem ostendit, quam ipsum sibi Paulinum penitus Paulinus; tunicam enim una cum animo riiutavit: nec
vendicasset: plcno marsupio gloriosas sordes appeliit, sed puris
Hic ergo nostrisut suum praacordiis manibus et candido pectore pauperem se et spi-
Vibraveril coalojubar,
Absiergitaegrumcorporispigri sHum, rltu et operibus gloriari poterat. Non exspectavit
Habitumquemenlisinnovat: donec x turbulentissima miseriarum tempestas eum
Exuanritomnequodjuvabataniea
Castsevoluptatisvice: mitterei in portum paupertalis, ut quibusdani ejus-
Totusquenoslrajure Dominii endicat dem nominis accidit; sed pelago tranquilliore per-
El corJa, et ora, et le.npora :
Secogitari, intelligi,credi, legi, - tD meavit, quia in ipsa tranquillilate periculum videbat.
Se vult tirueriet diligiK Audita 7 senlentia Salvatoris : Si vis perfectus esse,
'
2. Eodem tempore et vestem mulavit, et novum vade,vende omnia qumhabeset da pauperibus, et~habe~
induit ammum. Domui, i patrise, cognationi quoque bis the-aurum in cmlo: el veni, et sequereme; ~ Evan-
valedicere constanter statuit el a senatu migrare, quo gelica verba verlit in opera. Hoec, inquam, verba
impensius Deo serviret,k vilam monaslicam profiteri, promta efficacique fide in Paulini menlem penitus
~et treliquum 14 vitoespalium, subducto a seculari- descendere, el cordis ejus aures assidue personarunt.
bus turbis animo prope Nolam in solitudine transi- Quod aa ex ore Domini cum trislitia dives audiil, bic

aCap. 5, ' n. 1. b Paulin. ep. s4, n. 2. c Carm. 10, v. 152. a Ep. 9, n. 2; et Psal. LXXVI,11. e Scilicet
Christi. Carm. 10, ~ v. 504. Ibid.,"<v. 516. Mbid., v. 57. > Ilier. ep. 15. i Ambros. ep. 30.
kHieron. ep. 13. Ambivep.
~ 30. Paulin. ep. 14. » Carm. 12, v. 32. °Ep. 1, n. 10. P Epist. 24,
n. 9/ <tldat. Chronic. Paulin. carm. 10, v. 19. E Ibid., v. 20, elc. » Baron. an. 394, ~§ 83. » Paulin.
ep. 22, n. 3. Hieron. ep. 13. ~-Augusl. ep. 149, n. 51. y Augusl. ep. 149,.n. 34. Hieron. ep. 15.
a« Greg. Tur. et Aug. ep. 31, n. 5.
"
51 S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. 32
cum Isctitia fecit : quod " sibi necessarium exislima- A moratos, quod orla tempestasunam eis cumtritico abs-
vit ut advenienlis Christi jusliliam proeveniret. lideril navem. Tunc vir Dei conversus ad mulierem,
ait : Intellige te nunc pauperi unum panem fuisse fu-
15 Hicmelusest, labor iste, diesne me allimusalris
Sopitumtenebnssteiili de|irendat in actu, ratam, el ideo hanc navem esse mersam. > Paulinus
Temporasuh vacuisducentemperditacuris. igilur innumeris nutnmis et eleemosynis peccata sua
, Namquidagam? lenlissidum conmveovolis,
Christusab aBtheriamiliiproditusarce coruscelf redemif, etfacultates in lerra ciun sparsisset, adcoe-
Et subitisDominicoeloveuientisaperlo los migravere;. quin etiam in coelumterras fecit as-
Prasirietus radtis, obscuraet trislia noclis
Subfugiaillaloconfususliiminequseram? cendere, ut ibi oeternam sibi pararet mansionem.
Quodmihine parerct vel difiidenliaveri, Pro Christo sibi factus est pauper, et ipse fideditior
Vef prsesenlisamor vil», rerumquevoluptas,
Guraium\e labor,plaeuiipraeverlerecasus quam antea, i Exoneralus a cunctis cupiditalibusMa-
Proposito,etcuras finiresuperstilevila : gistrum liber sequitur, per hmcse putans paradisi di-
Commis-iisque Deo venlura in saecularebus,
Eispeclare trucemsecuro pectore morlemK vitiis locupletari, \Q si videretur nihil de transitoriis
Et v. 67: possidere.' Ipse pauper ex divitefactus est, ul tamquam
JEslusinanes,quosmovetvitaalabor deoneralus gravi sarcina Deo impensius servirel; ~ ut
Praesentisaevitramite, nudam crucem nudus sequens, expeditior el levior
AboletfuturaecumDeo vitueGdes,
Qnse,quas videmurspernere, H scanderet scalam Jacob. m Prcestanlisshnumquehorum
Nonut profanasabjicitaut vilesopes,
Sed ut magis,carasmonet temporum fuit illuslris Paulini exempluni, qui summis
CoelisreponicredilasCliristoDeo, opibus abjectis Chrislum secutus, solus pene his tem-
Qui pluraproinisitd alis :
Conienilaprassens\el magedepositasibi poribus evangelicaprmcepta complesset,» aliorum non
Multoulrependal fenore. utens exemplo qui attentiores ad sacrosanctam reli-
Sinefraudecustosauctacreditoribus
Bonus«erareddel debitor : gionem videri erubescebant.. 0 Beatum [uil seculum
Multaquespretamlargior pecuniam quartum lantm fidei virtutisque docuyiento: P Paulino
KeslituetusuraDeus. enim majestas divina tribuit, ut quod impossibiledixe-
Paupertalem divitiis prsetulit c securus de Chrisli rat per Evangelium, hic possibilitcr adhnplere mere-
sermone, quo quojrenlibus in verilale regnum Dei et relur per aclum. 1 Piscatores, vocante Domino, quod
justiliam ejus, victum, et vestitum insuper se adje- naviculas et retia dimiserunt, omnia se dimisisse, el
cturum promisit. An magis, d inquit, abundare credis Dominum seculos esse etiam commemorando tmiali
illum qui terrm, quam qui Deo credit; el qui propria, sunt. Et revera OMNIA CONTEMNIT, qui non solum quan-
quam qui divina pascilur cura ? Quid ille miser habeat, lum potuil, sed eliam quantum voluit habere, conlem-
qui se non habel? Non enim se habel, qui plus de se nit. Sed in eo qiiod cupiebatur, ocuii Dei lestes sunl,
quam de Deo speral; verequeest nwrtuus, qui e non C JNeo quvd habebatur, et hominum. Nescio quo autem
vivere timet, si lolum se Deo credat, Deoque per- nwdo, cum superflua et terrena diligunlur, arctius
niillat. adepta quam concupila constringunt... Aliud esl enhn,
2. Venditis l igitur facullalibus lam suis quam eliam nolle incorporarc qum desunt; Miud, jam incorporala
conjugalibus, ea in pauperes conlulit qucei edegil in divellere.Illi velut cibi repudiuntur, illa velul membra
pecuniam. s Aperuit horiea sua pauperibus, apothecas prmciduntur.
suas advenientibuspatefecil: nam parum ei erat proxi- 5. Paulinus r omnia hona uno e'odemquemomento
mos alere, nisi etiam undique evocaret quos pascerel non abdicavit, id enim impossibile erat, cum eam
alque vesliret. Quanlos captivos redemil! quantos in- quam ex his venditis redegerat pecuniam pauperibus
triiatores debili a crediloribus suis, reddila pecunia erogaret, et prsedia paulalim et curn quadam cautela
liberavil! una scilicet.pielaiis negotiatione et planclus eum vendidisse credere par est, ut faciliuspauperes
debilorum extersit, el creditorum gaudia reparavit. aleret. Ex ejus s litteris.ex Hispania missis illura jam
Quadam vero die, inquith Gregorius Turonensis, venit partem bonorum in usus pauperum vendidisse conslat
ad eum qui stipem pelerei, el ait conjugi: Vade, el da antequam ex hac regionemigraretet presbyleratu ini-
ei quod habet necessarium. Qum rapondii : JSon est tiaretur. Inchoasse hoc apno ex eo prohabiliter admo-
nobis amplius quam unus panis. Cui ille : Vade, in- D " dum conficitur, quod * in epistola.quarla anno 594 ex-
quit, porrige eum; Dominusenim dabil nobis viclum. eunte data, ut alias videbimus, dicil secundum earnem
Sedillaquasi slrenua,reservaricupiens ne aliquid dees- sibi eam jam esse oetatemqua fuit ille ab aposlolis in
sel, porrigere noluit{Sed breviilla didicit quanlo essef porla Speciosa verbi polestate sanatus, id est, qua-
locupletior Paulh.i fides, quam timida sum cura~solli- draginta annorum el amplius »; in natalibus aulem
citudo. Interea advenerunt quidam dicenlesmissos se: animse,"illius adhuc sibi esse lempus infantiae, quas
a dominissuis (forle Paulini bonorum conductoribus) inteiitatis Christo vulnerihus immolata, digno san-
ut illi annonm ac vini deferrenl speciem, sed per hoc guine Agni viclimam proecucurrit, el donimicam au-

* Paulin. carm. 10, v. 516. Mbid. ~ Paulin. ep. 11, n. 15. d Ibid. e Quasi leg. timet non vwere.
t Ambros. ep. 50. - s Uran. 8 5.' h Greg. Tur. de gl. Confess. c. 107. ! Fortunal. Vit. Mart. l. VIII, p.
761. i Greg. Tur. de Gl. Confess.c. 107. ^ Ambr. ep. 50. i Hier. ep. 15. *>Sulpic. Vit. Marl. c. 21 ef
26. » Ambr. ep. 50. ° Sulp. Vil. Marf. c. 21 el 26. r Greg. Tur. de Gl. Conress. 10/. • i Aug. ep. 31, n. .
5. r Hieron. 105. s Paulin. carm. 10, v. 81 et 528.Epist. l,n. 7. « Ep. 4, n.3. » Actor. iv, 22. Diatur
minontm ampliusquamquadraginta.
'
33 PROLEGOMENA. - 34
mAlibimiratur quod res magna putaretur, quia
spicalsfestpassionem; » id^stbimatumlnnocenlium : AVvitiis? t
quodcum de ejus baptismo inlerpretari non possil, de i re pereunte salutem mercatus fuissel oeternam, et
ad slricfioris vitse instilutum et seculi fugam refeiri perpetuis
] caduca mutasset; quod tcrram vendidisset
necesse esl. Nam etsi Paulinum, illo exeunte anno, ut i ccelumemeret, cum Deus imagine servi dejectus
sacerdoTium suseepisse poneremus, hoecdicta de sa- mortem i crucis passus ipsum multo carius emisset.
cerdotio intelligenda nemo, ut opinor, dixerit. In al- 0 miseri homines, inquit >>alibi, largiri nos aliquid
tera epistola, etiam anno 394 data, b ail : Scias an- credimus:
. negotiamur, el liberales habemur,qui ava-
tiquissimumpeccalorem, nec ita olim de tenebris et rissimi esse convincimur; et quidem tanlo avariores
mribramortis educlum, spiritum aurmvitalis hausisse, cupidissimis terrm feneratoribus, quanto amplius est
nec ita otimposuisse in aralro manum, el cruceniDo- coslciliade lerrenis, -elbeala de miserisseris egenisque
mini sustulisse.Et alibi r se adimcinfantem in verbo rebus emere, quam terrena terrenis, el iabentibus la-
Dei, el spiritali wtate lactenlemAugustino educandum psura mercari, et Dominumquam hominem fenerare.
tradil humiliter. Hoc sibi ad salutem necessarium fuisse dicit.
CAPUT IX. , 2. In publicis ° inscriplionibus in exemplum reis
In bonorumnbdicaiionePaulini humiiitas. et peccatoribus se supponit, qui fusis nummis cri-
Tam d prseclara et illustris ab origine virlus gloria B mina sua redimerent, dum P alii perfectum eum di-
Christi erat, Ecclesisegaudium et exemplum; at inani cerent, curh ad i ingressum et januam solummodo
glorisevalde subjecta, quse omnia ejus merita labefa- se pervenisse, non ad metam, existimaret. Tempo-
ctasset- Vtilius enim, inquit e Augustinus, terrena raliuin, inquit, r qum in hoc sectdohabentur bonorum
opulentia lenetur humiliter, quam superbe relinquitur. relictio sive distraclio, non decursus stadii, sed in-
Jantum opus non \~f suis virihus, sed divina virtule gressus; nec ul mela, sed janua est. Non enim athlela
et misericordia fretus arripere ausus fuerat Paulinus; tum vincit cum exuitur, qui ideo nudatur ut incipiat
et ille in quo sperabat, potens erat perficere in eo dimicare, cum iegilime certaveril coronandus. Et na-
opus perfectionis suse, et quod fundare jam ac primis talor ainneminterpositumsuperalurusexuilur; nec ta-
machinis erigeredignalus fuerat, suis struere mensu- tnen hoc tanto apparalu quod se dispoliaverittransna-
- ris et consummare fastigio. Humanam gloriam ut f tabit, nisi totius corporisnisu, et omnium scita mobi-
inimicum caulissime intuebatur Paulinus, el cuncla litale membrorum, propulsu pedum, et remigio bra-
agebat sicut discipulus Chrisli humilis ac mitis corde; chiorum, el lateris illapsu torrentis hnpelum scindat,
et prudenter ae pie intelligebat islam nonessesuam, et laborem nalationis exhauriat. Eodem sensu s per«
hoc est humanam, sed in semetipso Dominigloriam. sequilur, allegorice exponenSluctationem 1@ Jacob
Illud enim testimonium ejus virtuti reddilAugustinus. C de nocte cum angelo, torrente antea transmisso, et
At ipse Paulinus fidusesl testis; ejus enim scripla prsemissiscurarum "suarumoneribus. Ad Augiistinum
caritalem et humililatem omnino indicanl. Hanc s scribens assimilat se homini, qui vestimentis oneran-
humililatis pietalem omnia spirant, qua a Deo gemi- tibus se exuit ut iluvium trajiciat. Idcirco, inquit *,
tibus et suspiriis assidue flagitabal ne -inferretur in ego levare mesarcinis,et vestimentisoneranlibusexuere
tentalionem. Sed in eo prsecipueillius elucel humili- curavi, ut undosumhoc quod inter nos et Deum pec-
las cum de venditis facultatibus sermonem habet. catis interlatranlibus separat^ prmsenlk-vitm salum
h Confitelurhilariter misericordias Domini,et tantum- omni amictu carnis £t cura diei sequentis,jubente et
modo glorialur in laude ejus, quoniam si quid bonum adjuvante Chrislo, expeditusenatem. Alias prseterea
in illo, ab ipso est; el si quid oplimum, ab ipsius ejusdem-generis subdit similitudines. Hmc est illa,
'
majestale est. Unde illi jam leves fiehaut angustioe inquil u, profligalisemenda palnmoniis margarita, sed
quando laudabalur : nihil enim sibi ipsi conscius erat non stalim emilur cum ejus pretium prmparalur, quia '
de proprio bono, ut lamquam agnoseenlis pudorem plurjmminterveniunlhuic commerciodifficultales, aut
laudator perurgeret; quia non seipsum, sed divincc • £nim mare inlerjacet, aut prmdo intercipil, aut cupi-
bonitatis munera alque'opera prsedicari cognoscebat. dior prmvenit, aut prmfeHuropulentior. Ideo ne exi-
Cum tamen bisce laudibus tentarclur i amicos enixe: "•- stimes jam et comparessenos omnium,quia videspre-
rogal ut his abstineant, ne peceent de caritate in tium prmparasse, neqne mdificassejam domum; cm
caritalem, peceatorum illius sarcinam pondcre inde- mdificandmlocumfecimus,eum visibilesdivilias, supel-
bitselaudis accumulantes. Nam el inimicum cautis- lecliles, pecuniam, patrimonia vtlul sordidos aggeres
sime inluebatur, ut k Augustini verbis utar, et ad va- et iinporlunumrudus egessimus, ut in corde purgato, •
nitatis oblutum tremebal. Nisi certo slatu ] inquit', quasi in terra viva, firmius slabilioris mdificiifunda-
Paulinus. dirigentesanhni momenla libremus, de ipsai menla jaceremus. Vendendoigilur omnia et erogando
humilitate capiemus superbiam; et evanescet species; pauperibus se solummodoprimam proeceptievange-
pielalis, si per taudem paupertalis obrepal inflatio. Et! lici partem adimplevisse^putabat; et cum magnse
quid proderit caruisse divit.is, si remanemus divites s molis superesse verbum cerneret, Veni, et sequere
~ Sacch. Vit.
Paulin.-p. 664.. hhPaulin. ep. 5, n. 5. cEp. 4, n. 5. d August. ep. 51, n. 6. ~ Ibid.,
' Ibid. R Aug. ep. 186, n. 41. Paulin. ep. 40, n. 10. > Ibid. ' i Ep. 24, n. 1. k Aug. ep. 51, n. 6.
i Paulin. ep. 40, n. 11. m Carm. 24, v. 501. « Ep. 52, n. 19.- Ep. 52, n. 5 et 4. P Ep. 24, n. 2
«t5. 1 Ibid., n. 7. r Ifaid. ' Ibid., n. 8. i Ep„4, n. 4. » Ep. 24, n. 20.
35 . S. PAULINUSNOLANUSEPISCOPUS. 36
- me (Matth. xix, 21), istam altiorem diffieultatem at- A dete <juoniam ego sum Dominus ( Psal. XLV, 11
).
tendens, verebatur ne secundam non posset perfi- Nonne el hic videtur dicere : Non poteslis duobus do-
cere. Cumvideas, inquita ad eumdem Severumsiiitm minis servire (Malth. vi, 21) ? Non enim otium suadet
seribens, quantm molis verbum supersit, cum ipse hoc verbo, qui instanter orare el vigilare nos monet
Dominus majestatis adjicial : Et veni, sequere me ne inlremus in tentationem (Mallh. xxvi,,41); sedva-
(Ibid.) : Istam potius diflicullatem considera, et di- carea seculo ut occupemursibi, vucare ab Itis negotiis
latato corde metire, tunc intelligesmajores libi causas quibusimplicati oliamur Deo. Ilaque novitatem vitwin
pro nobis superesse solliciludinis, quam esse gratula- nobis wdificantesnecesseesl, ut velustatem deslruamus
tionis. Facile enim nobisbona vel onera apposita pal- (Rom. vi, 6); et quia nullum lenebris cum lumine et
lium remittentibus exciderunl : el qum nobiscumnon mammonw cum Christo potest esse commercium(II
intuleramus in hunc mundum, nec poteramus efferre Cor. vi, 15), oportetul novisvetera mutemus; et occu-
nobiscum, quasi mutuata reddidimus, nec ul cutem w pationis pariter ac vacationis genere converso,hnptice-
carne distraximus, sedul veslema corporedeposuimus. mur, quibus vacavimus, et vicissimvacemus, quibus
3. Solerti bumilitate exponit se nonduni omnia fuimus hnplicati: moriamur quibus viximus, et v'iva-
vendidisse. Noneuhn pecuniam tantum, inquit b, et musvicisshnhis operibusac sludiis quibus morlui fui-
fundos, el exlraneas facullaies, sed eliam animi nostri B j mus : cum vivi, essemus mortui, el mortificantia ge-
intemas opes, qum vere nostra substanlia est, possi- renles, m mortuisviveremus.
demus : hanc vendere, hoc est alienare a nobis, tanto 4. Tam humiliter de se senliens Paulinus, in ni-
major victoria , quanto allior difficultas est ingenita hilo se aliis proeponebat qui sua reservassent bona;
quam appositaseparare, et inlusinfixa divellere,quam s cogilabat enim divisiones esse gratiarum et men-
affixa exlrinsecus rejkere. Et alibi c, Nunc opus est suras donationum, quas ut in corporis sui membrfs
ul qumvere nostra sunt dependamus Deo, hoc est cor unus atque idem dispensator operatur Dominus, di-
et animam et corpora noslra exhibenles in hosliani vi- versa in suo corpore dislinguens placilis membra
vam, ul scriptum esl (Rom. xu, 1 ), Domino, nosque muneribus; sed et corpus unum ex diversitate roeni-
ipsos mdificaniesei in templum sanctum. Orate sotli- brorum slruens, ut hinc quoque gratia sacri corporis
citi, inquit alibid, ut lanto ore velmunere Dei dignum augeatur, si multiplex virtus in una compage nume-
cor accipiamus, et qui accepimus contemlum patri- retur. Sulpicius Severus, quem cum Paulino junctis-
monii, \accipiamuseliam nostri conlemlum.Sed et su- simaprioris vitoe amicitia signavcrat, eodem quo
pra satis ex Hieronymo demonstravimus e hunc fer- Paulinus lempore se Deo dicavit; sed proedia sua
ventissimoefitlei virum non solum divilias, sed et conferens Eeclesioe,jus utendi fruendique sibi reser-
seipsum Domino obtulisse; qui contra diaboli tergi- C ( vavit. Omnem ingenii sui sblertiam et industriam
versattonem nequaquam pellera pro pelle; sed car- adhibens Pauliniis ei palmam adscribit, dicens h for-
nes, cor et ossa, animam suam et membra omnia tius esse manenlibus quam alienatis rebus carere;
Deo consecravit. Etiam alibi doeetf Paulinus : Viam et spernere quod habetur, quam non habere quod
vitwnobis ( Dominus ) perfectionemquevirlutis uon in sit spernendum; itaque nullam in se esse perfectio-
vendendislantum prwdiis el pretiis erogandis, sed in nein quse laudetur, sed inlirmitatem quse excusa-
sui seclatione proposuit, et quia dixeral: Cumexul- llonetegatur. In laudibus sibi a Severo dalis, variis
talus fuero omnia ad me truham (Johan. xn, 32),- - modis eliam seipsum despicit. Nisi forte, inquit », id
ideo dicil: Veni, sequere me (Mallh. xix, 21). Bealus quoque alliore pielalis consilio facias, ut dum aliena
quilamproximointervallo sequitur ul dical: Adhmsil' nobis bona verbisindulges,slimulumpudoris suggeras,
anima mea yosl te ( Psal. LXII,9 ). Quod illa taulum' ut legentes quod esse debemusboni esse discamus, ni-
caritas dicere potest, qum finis prmcepti et plenitudo1 tamurquenos juxla sermonemsuum promere; el forsi-
'
legis esl (Rom. xm, 10); id est de corde puro et bona tan possimuseffici quod non sumus? dum erubescinvus
conscienlia, et fide non ficta( I Tim. i, 5) se ita in- non esse quod dicimur. Interim tamen dum conscientia
seril et affigit Deo, ut nihil exlra Deum amans dicat :' non agnoscit fidem sermonistui, blandimentum asper-
Et egosemper lecum (Psal. LXXII,25). 19 Quare to-• p] natur verecundia. Extra culpam non essent plerique,
tus labor et plenumopus nobis in observantia el in ex- qui tantse perfectionis inslilulum arriperent; si enim
spolialione cordis noslri est, cujus tenebras, vel ab- forlissima lides non vigeat, accedat autem quoddam
slrusas in eo inimicilatebras.viderenon possumus, nisii incommodum, plurimi animis 6olent cadere, et ero-
defmcatoab exlcrnarum rerum curis animo et inlus adi gatorum bonorum desiderio teneri. Scd in amore
semelipsumconverso. JEdificaturus nos (Deus) eo ili- paupertalis et divitiaruin contemlu seinper parem ,
nere quo post se vocat, islo opere prwparal quo, ven- generosum et constantem se proebuit Paulinus. Cum
ditis rebus, absolvi prius suadet: quarum cura vel/ Severus, quem jamdiu ad se invitabat Nolsedegens ,
amor, quoniammentis ipsius perstringit aciem, et ani- ad eum scripsisset se ciedere ita eum fulurum esse
mam ab interioribussuis abduclam ad extcriora solli- hrevi pauperem, ut ulterius non auderet illum invi-
citat, dicit etiam nobis per Prophelam : Vacate et vi- tare : Paulinus respondet i hoec comitatis jocum

a Ep. 24, n. 5. h Ep. 40, n. II. c Ep. 24, n. 6. d Ep. 40, n. 11. e Hieron. ep. 54. f Paulm. ep.
24, n. 9,11 et 12. s Paulin. ep. 24, n. 2. h Ibid., n. 4. ' Ibid., n. 1. i Episl. II, n. 15.
'
57 PR9LEG0MENA. . 58~
esse; et fatetur nihil se proeoplare tautoe liberlalis>A ut sciat quantum ibi diligatur et desideretur. In se-
bono, cum tam inlima circumcis:o plena esset per- cunda epistola eum ad se invitans obtestatur atque
fectio. Nihil habemus 20 ircquit a, nisi Christum; et! obsecrat in hunc modum : i Non impudenterego rogo
videsi nihilhabeamus, qui omnia liabentemhabemus... vos, et poslulo, el flagito ul in Africam, majore talium
etpropfer quemsi niliil habeamus,in ipso omnidpos- Iwminumsili quam siccilalis nobililate, '21 laboran-
sidemus (II Cor. vi, 10). Nunc in ista spinarum ett tem venire dignemini. Scil Deus quia non solum pro-
laborumhumo, ne in Iwrluli quidem glebulauosterrm> pter desideriummeum,nequesolumpropter eos qui vel
limus lenel: sed utinam ila nullus a peccato iwbis pul- per nos vestrum propositum, vel undecumque, fama
vis hmreret! In Donunum ipsum committisb, si pulas. prmdicante didicerunt; sed eliam propter ceteros qui
tum demumdefuturam nobisvitmnwrlalis alimoniam,, partim non audiunt, partim audila non credunt, tamen
cum ndbis cmperit Deus esse possessio(Psal. xv, 5). possunt comperladiligere, vos istis terris eliam corpo-
CAPUT X. raliter adesse cuphnus.Tum ad Licenlium suum scri- -
DePaulini convcrsioneet pauperlate SS.Ecclesiw Pa- bens k ait: Vade in Campaniam, Sisce Paulinum egrei
trum Elogia. gium et sanctum Dei servum',quam grandem fastum
1. Toto c laudatum orbe Paulinum celebravit fa- seculi hujus tanto generosiore, quanlo humiliore cer-
ctum tam illustre et gloriosum. Preestantissimiqui-- JJ ]] vice incunclanler excusserit, ut eam subderet Christi.
que Ecclesioeviri qui tunc vivebant illud mirali suntI jugo. Et alibi commemorans x quam secure gauderet
pene universi, et multis laudibus celebrarunt. QuodI Paulinus quando Nolam Gothi vastaverunt, nihil ha-
ubi cognbvitd Ambrosius, Sabinum Placentioe epi- bens quod amilteret, eum vocat, ex opulenlissimo
scopum gaudii sui participem esse voluit. quem plu- divite, voluntale pauperrimum, el copiosissimesan-
rimi faeturum tantum miraculum profecto sciebat. clum. mHanc bonOrumabdieationem miris et debitis
Conjugem a viri proposito non discedere testatur,, laudibusextulitHieronymus, et adhibuit plena pruden-
•et prsecipuein eo versalur, ut generis splendore adeo_ tioe consilia quibus caritatem illius moderaretur : jam .
nobilis viri animura et virlutem commendet, qui co- quoedamcommemoravimus, de alio suo loco sermo-
ram hominibus Christum tam constanter confitere- nem faciemus. » Juliano nobilissimoviro SS. Paulini
tur, et sanctoereligionis ac severioris disciplinsecul- et Pammachii exempla proponit, el cum dixisset
tum aperle profiteretur. Hujusce egregii facinoriss illos exemplo et eloquio , id est opere et sermone,
magnitudinem et meritum mirum in modum exlollitt posse ad majora eum perducere, addit: Nobilis es?
Auguslinus e quod Christi gloriam appellat, et cari- et iili, sed in Christo nobiliores; Dives et honoralus?
latem mirabili gaudio eum verba Domini adimplen- el illi : immo ex divitibusel honoralis pauperes el in-
tem couspicere dicit. Gaudent, inquitf, infaligabi-- r£ glorii, et idcirco diliores et magis inclyli, quia pro
tier el ineffabiiilerfratres tam uberibus el lam excel- Christopauperes et inlwnorali.
xentibnsdonis Dei, bonis tuis. " Fralres non solumquii 5. Hisce tribus Ecclesise Latinse doctoribus sub-
nobiscumhabitant, et qui ubilibet habilantes Deo pari- jungendus est mirificoesanctitalis Turonensis anlistes
ter serviunt; sed prope omnes qui ncs in Chrislo liben- 0 Martinus, qui beatum existimabat seculum cui tale
ter noverunl,salutanl, venerantur, desiderant, germa- fidei et virtutis exemplum contigisset, illique videba-
nitatem, bealitudinem, humanitalemtuam.h Laudaturr tur Paulinus, summis opibus abjectis, Christum secu-
ct benediciturDeus, cujus grutia lu talis es. Ibi exci- tus, solus pene his temporibus evangelica proecepla
talur Christus, ut venlosel maria tibi placare dignelurr compfevisse. Eos qui se adirent, et proecipue Seve-
tendenli ad slabilitatem suam. Videtur a legenlibus s rum, autoritale atque admiratione Paulini semper
ibi conjux non dux~ad molliliemviro suo sed ad for-- lacessebaf, illum sequendum, illum clamabat imitan-
tiludinemredux in ossavirisui... Ibi cedri Libaniadi dum; ejusque exemplum ingerens, dicebat mundi
terram depositw,el in arcm fabricam compaginecari- hujus illecebras et seculi onera relinquenda, ut Jesura
tatis ereclw,mundi hujus fluctus imputribilitersecant. liberi expeditique sequerenlur. Cum Nolam se rece-
Ibi gloria ut acquiralur, contemnitur : et mundus utt pisset P opus Dei in eo Campania tota vfinerata est.
obtineatur, relinquitur. Ibi parvuli, sive etiam gran-- nrj Inler Hieronymi opera exslat epistola, quseipsi me-
diusculi filii Babylonis elidunturad peram, vitia sci- rito abjudicatur. Et quidem ea scripla esl dum Pau-_
licet confusionissuperbimquesecularis. linus illiusque uxor adhuc vitam agerent: hanc i Gen-
2. At ardens Auguslini in Paulinum amor, quemi nadius adscribit Eutropio presbytero quem in ordine
'
in prima sua ad eum anno 395 dala epislola videre. Catalogi Paulino subjungit.r Autor ille cum dixisset
est, nullum polest incremenlum recipere, et sibii duplex"sepulcrum quod sibi providil Abraham, non
carissimos extunc ei commendavit, sperans eum ett solum prsefigurassesepulcrum in quo corpora mor-
sermonibus et precibus salutem illorum operaturum;; tuorum hominum sepelirentur, sed eliam signasse
illtKiirogal el flagitat ut in Africam venire dignetur,, quietem quam sibi iide sua et opum contemtu com-

a Epist.H, n. 14. b H est, peccas. c Stilpic. dialog. 5, c.20. d Ambros/ep. 50. e August. ep. 31,
n.6. f August. ep. 27, n.'2. slbid., n. 6. hIbid.,n. 2. > Aug. ep. 27. i Aug. ep. 51, n. 4et 5. k Aug.
ep. 26, n. 5. l Aug. lib. de Civit. Dei,' c. 10. m Hieron. ep. 15. " Hieron. ep. 54. ° Sulpic. Vtt.
Mart. c. 26. P Paulin. ep. 5, n. 13. i Gennad. Catal. 49. r Inler. ep. Hier. tom. IX, ep. 3 ad
Gerunlii filias.
59 S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. 40
paravisse, addit: a Istud sibi sepulcmm et Paulinus A na, ut ita dicam, vel stulta verba circumlalrabant.
noster nuper ipse divitiis cum sua matrefamilias com- Pietalem stultitiam putabant. In operibus servi opus
paravit, qui conversationiseculi morientes a mundiali- Dei lacessebant, quia eumin suis actibus spernebanl;
bus operibus jam quiescunl, dicente Apostolo : Morlui erant enim infideles, aut ex iis qui Christum.nomine
enim eslis, et vita vestra abscondila est cum Christo confilenles actu negabant.
in Deo (Col. ni, 3).... Hoc est illud duplex sepulcrum 2. Cum in solitudine Paulinus degeret minus hisce
exterioris hominis et interioris, quies una.... Hoc contradictionibus eral obnoxius. At Sulpicius Seve-
sepulcrum sibi duplex pairesfamilias isti providerunt, rus, qui in conversione eum secutus lieet inferiori
l m
qui senatum,Iwnores, divitias relinquendo,morlui vide- gradu, de palria non migraverat, laborabat mut-
bantur.'.... Ecce -unum seputcrum in quo conversalio tum ut pro suo ac Paulini facto rationem redderet.
veteris hominis cum crepundiis suw nobiliialis abscoli- De his conqueritur in epislola ad Paulinum dala, qui
dilur. Sanclus Eucherius b de quibusdam illustribus ei respondens ex sacris Lilteris ostendit» quam grave
viris sermonem habens, qui conlemtis opibus et digni- sit eorum crimen, et insuper addit: Obslrue frater et
tatibus omnia pro Ghristo reliquissenl, ait: Paulinus sepi aures tuas spinis (Eccli. xxvm, 28) ad verba eorum
quoque, peculiare et beatum Gallim noslrm ornamen- qum sunt spinm et sagiltm zabuli, qui in eorumprmcor-
tum, ingenti quondam divitiarum censu; uberrimo elo- JJ j diis latens insidialur in occulto ul rapiat pauperem
°
quentimfonle ila in senlentiam noslram propositumque Christi.... Tu autem homoDei fuge ab istis (I Tinu
migravit, ul etiam cunclas admodummundi 22 portes VI,11); neque nt sapienlioribus ralionemreddere labo-
eloquio operibusqueresperseril. Idalius in Chronico ad res, cum scias penes ie principium esse sapienliw qui
Annum 423 aitc : Paulinus nobilissimuset eloquenlis- times Dominum (Psal. c, 10). Si slultum putant esse
simus, dudum conversione in Deum nobiiior faclus. quod gerimus, gratulare consciustibi quia opus Dei el
TyroProsperdeeoderaPaulino testalur inhsecverba: prwceptumCltristigeris; et reminiscerequoniamstulta
- d Admirabili exemplo venditis omnibus, cum esset do- mundi elegit Deus, ut confundat sapientia (I Cot. i,
minus innumerabiiiumprmdiorum,religionemexpeditus 27), et quoniam quod stultum esl Bei, sapienlius 23
elegit. est hominibus. Talibus autem velle purgari, idem est
CAPUT XI. quod posse Chrislum ipsum negare, qui erubescentes
Proceres el seculares viri Paulinum imprudcntem nomensuum coram hoc mundo, erubeicet invicem co-
dicunt. Ille reposita sibi ludibria conslanter et forii- ram Patre confiieri suos (Malth. x, 35). Tu igitur qui
ter sustinet.
laboras, ul scribis rationem pro meo ac tuo facto red-
1. At si ex una parte proestantissimisEcclesiseviris dere, quiS,facies si iton persuaseris hominibus, non ad
erat admiralioni et gaudio Paulini conversio, ex altera {] (_ mdificationeinsuam, sed ad deslructionemtuam tecum
proceribus et secularibus viris intoleranda videbalur. de opere Dei dispulanlibus? Jam erubesces jamque
Hmc ubi audierint proceres viri, aiebat Ambrosius, pallebis ut causm pejoiis assertor, et moius gradu tilu-
e qum loquentur? Ex illa familia, illa prosapia, illa babis in via Domini, et de cwlo in terram relaberis si
indole, tanta prmditum eloquenlia migrasse a senalu; qummdificasli destruis. Multum interest quinam isti
interceptam familimnobilissuccessionem:ferri hocnon sint quibus P ratio reddenda sit. Si discendiStudiovenil
posse.Paulinus dicitf in se congruisse illud Seriplurae: et ignorantiam confiletur, sparge in eum semen fidei
Inimici Iwminis domesticiejus (Matth. x, 36). Omnes ei prwcepiumpande divinum.Si capit verbum, lucratus
enim diviles, e fratres, amici,, proximi, liberti, et e$ Ecclesue fratrem, et ovemChrislo. Si vero non eril
servi, ab eo defecerunt et debita offlcia denegarunl; purum boni seminis germefi, et a nocturno patrisfami-
multorum quoque, cum h quibus illi dulcissiroa et lias cwlestis inimico zizania interserente frumentis
junctissima intercesserat necessitudo, per hoc Paulini (Malth. xm, 25), nocensgramen suis interim crescit
propositum facta est divisio, et itinere mutato ab eo incendiis; refuge et repelle colloquioluo alque con-
diSsoluti Sunt. Ex eo plane intellexit quam facile speclu, ut si tua fide sanari non potesl, te sua infideli-
carnis et sanguinis vincula rumpereulur. Ubi enim, tate non vulneret; 1 Sit licel fraler el amicusjunclior
inquil, > nunc mihi consanguineagermanilas? ubi ami- j) libi dextera lua, el carior lumine Nec metuenda esi
citia vetus? ubi prislina contubernia? Evanui coram ojfensio talium, quw quidem el optanda nobis est, quo-
illis omnibus, exler fratribus meis et peregrinus filiis: niam de eorum opprobriis nascitur illa merces, quam
matris mem. Amici mei el proximi quondam mei nunc: copiosamDeus promisit in cwlis (Mallh. v, 12)... Quo
a longesteterunt (Psat. LXVIII, 9; et xxxvu, 12, secun- nobis graliam mundi, qum est odium Chrisli? r Displi-
dum Psalter. Rom.), et sicut fluvius decurrens, et ut'. ceamus ergo his, et gratuletmr iisdem nos displicere,
fluctus pertransiens sic transeunt me, el in me forsitan quibus et Deus displicel... s Fruantur inlerim voluptali-
confunduntur, et erubescunt, ut scriplum esl, venire ad' bus, dignitalibus, opibus suis, si tamen eorum sunt
me. Fraler i illius negligens erat. Viri seculares eumi q.'as istic habere malunt ubi esse desinimus,quam illic
non modo despiciehant et deserebant; sed k propha- ubi esse persistimus. Sibi habeant sapientiam, sibi feii-
a Ep. 3 ad Gerunfi filias. h Idat. Chron. an. 425. c Tyro Prosper. d Arabros. ep. 50. e Paulin. ep. 5,
n. 21. f Paulin. ep. 11, n.' 5 et 4. s Ibid., n. 5. Mbid., n. 5. >'Paulin. ep. 11, n. i~. i Ep. 1, n. 2 et
3, 6. l Ibid., n. 6 et 7. Ibid., n. 10. ">Ibid., n. 4 ct 6. » Ibid., n. 2. ° Ibid., n. 5. P Melius edit.
Sch., isle sit cui. 1Ibhh. n. 5. r Ihid., n. 6. * Ibid., n. 7.
'
4i PROLEGOMENA. 42
cilalem suam, nobis inopiam nostram, ut pulant, el A l datoretn, diligit Detts, proinde stabiles in fide veritatis
stulliiiam noslram relinquanl. Sint prudentiores, dum et~operatione justitim, talium vcl odia vsl convilia
nonsint filii lucis. Sintin hac sua generalionesapien- vhendo, melius quam loquendo,vrguimus.
tes, dumin illa regenerationenostra invenianlurexcor- CAPUT XII
des. Sinl nunc beati vel magis fortunati, per omnia' Paulinutn tamquam-leviterimmutatum incusal Auso-
prospera,blandienteseculu,defluenles,mollibusveslian- . nius, et expostulat cum eo de intermissione littera-
tur, in dom.bus regumsint, dumin laboribushominum rum. Amoremet reverenliamei contestaturPaulmus.
non sint el cumhomimbusnon flagellenlur. Sinl divites 1. Cum insoliludine degeret Paulinus, seculi ami-
seculo, quia sunt egentes Dci.... a Ulinam, mi frater, corum contradiclionibus minus patebat; altamen in
digni kabeamur qui nialedicamur, el notemur, et con- eum carmlne scriplis epislolis oblatravit Ausonius,
teramur, atque eliam hiterficiamur in nomine Jesu^ quem ut patrera Paulinus venerabalur : qui Ausonius
s licet Christianus, erat camalis adhucliomo, nesciens
Christi, dum non ipse occidatur Christusin nobis. Tumt
demum super aspidem et basiliscum ambularemus, el! quaesunt spiritus. Crebris antea h lilteris se invicem
conculcaremuscaput draconis antiqui (Psal. xc, 15). salulabant Ausonius et Paulinus; atpost HispDnicum
Sed adltttc amico, quod pejus esl, seculo solvimur, et! secessum nihil *cribens Paulinus nosler, aut cum
in Chrislo deliciamurlaudari, lantumin nomine ipsiusj glitteroe non redderenttir, et jam > fama increbresceret
amanles; contristari et tribulari, quod esl utilius, recu- eum abdicare seculum et patrimonia vendere con-
santes. Mementogtanum sinapis, de quo seminesumus, stattler statuissc, et falso ex rumore crederetur i va-
si conteralur, accendi magis, et tum demumin vimi stas quasdam inhabilare soliludines ab homimim
suum excitari. Quamobrem debemus quasi - naturm. societale remotissimas, ad eum gfandem fecit episto-
itoslrcein hocresponder-e, ut adversissermonibusconlritii lam k, in qtia siiam queritur labefactari aimeitiam ac
inardescamvsad fdem; et eos ipsos qui nos ut minimos; dissolvi, et eum dicit impium. Tum illum obtestatur
hominum,scilicetquasi granumsmopis, quod minimuin i atque obsecrat ut illius criminis non iiat conscius, et
est seminum,frangere conanlur, uramus. Si veroii quii queritur quod in Hispania tam renioths ageret. Quie-
deforis sunt raiionem a te sancli operis inquhunl, et{ tem et delicias villoe suoeapud Santones descrihit in
venenatasde corde viperinolinguas in cor luumvibrant; Novero, qai] Novalarius pagus esse creditur, Gallice
noli dare sanclum canibus, £t margaritas tuas nont les Nouliers, prope S. Johahnem de Angeriaco. Inter
projicias ante porcos(Matlli. vn, 6). Et in allera b ad1 hujusce villoecOmmodaecclesiaevicinitatem enuntiat,
eumdem Severum epistola : Mundus nos non amat,t sed his omnibus amicunr suum proeferre se asserit,
sed amat Christus: homo negligit, sed Deus diligit. quem votis precibusque vocat. Isthsecep!Slola.n,quar-
Jnirmci hominis domestici ejus, sed rursns amicil |Q tum janl annum in secessu HiSpanicoageiiti Paulino
Iwminis domestici Dei. Quod bic Severo scribit, reddita fuil : itaque cum nihil rescriberel Pauliuus, ,
idipsum repetil scribens ad Aprum, qui in eadem per- aliam iteiii ad eum misit epistolam » Ausonius in qua
secutione positus omnia lortileT tolcrabal. Jam Itanc: de illius silcnfio conquestu iterum proditae crimen
gratiam, inquil « , mereris a Doirino ttt fe oderint! amicitioeobjeclat, variosque qslendil scribendi modos
omnes: quodnon fieret nisi verus imiialor Christi esse. quibus uti posset si prodi timeret; at rogat ut ipsius
capisses : non enim odistel hic tnundusnisi quodjami ° Tanaqtdl, illud nesciat, sic «nim Paulini uxorem
a sealienumel sibi videreladversum.Gaudeel exsitlla: malo nomine vocabat. Nescio an ad Thcrasiam rc-
jam in rudimenlisluis virtus perfeclionisoperatur. Per- spexerit Ausonius,an adEugenii turbas quiHispaniam,
spicuumesl qtiam- forliler credideris in Christo, cui ui credimus, iiondum subjugaverat, cura Paulinum
jam donatum-esl pro Cltrislopali.... 0 beata injuria: metuere dkit ne interciperentuf lilteroe. Tertiam
. displicerecum 24 Christo! nobis magis limeitditsesti, P item scripsit epistolam quaj intercidit: in hac, ut
amor talium quibus sine Chrislo placetur.... d Vide; pulo^ conquerebalur Ausonius quod jam triennio a
ab initio unde ceciderimus, et intelliges quod divinm'. patria abesset Paulinus, et ad musas reditum"preca-
sapientim pielalisque consilio reformemur ad vilam: batur. Quarlam g5 q insuper addidit, in qua pergit
in Adam quippesuperbia ruimus, alque ideo Itumilia-• j) ] queri de fastu qtio Paulinus rescribere dedignareltir :
mur in Cltristo, ut peccalumsceleris anliqui contrarim: lum dcmum subjungit Hispaniocpagos, ninguida Py-
virtulis obsequiodiluamus; et qui superbiendooffendi- rensei Ioea et vasconum saltus morcs Paulini dulcis-.
mus, serviendo placemus. ° Exsullemus itaque el! simos veriisse : cumque menlis inopem, coetushomi-
gldiiemur in ipso~ qui iws £l pugnam et victoriam^ i^ num vitantem, et atroebilis morbo laborantem dicit,
suam fecit.... Nos .igitur taceamus islis loquentes ; ac tandem Musas pnecaiur nt Paulinum ad poesin
ad Dominumsilentio humililqlis, et voce palientiw: «el [ revocenl.
tuhc ipse qui invictusest pugnabit pro nobis, el vincett AKNO CHRISTI 393,
l
lh novis.... Inconfusibilemoperatorem, sicul hilaremi 2- Ignoramus an alias ad S, Paulinuin cpistolas

"Paulm. ep.l,n.8. '


h bEp.U,n. ' 4. Ep. 8, n. 2. dIbid.,n.3. eIbid.,n. 4, f Ibid.-,n. 5.' s Baroh< ,
an. 594, § 85. Anson. ep. 24. Auson. ep. 25. i Auson. ep. 23. k Auson. ep. 23. t Vinet. Not. ad
"
Auson. p. 485. Paulin. carm. 10, v. 1. » Auson.'cD. 24. "ibid., v. 51. r Vid. Aitson. ep. 25, v. 1,
eiNot. p. 568. i Auson. ep. 25.
PiTROL, LXI. 2
& S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. * h\
scripseril Ausonius, ul a .slrictioris vitse inslituto A Therasiam esse Tanaquilam, ut exprobraverat Au-
mva. revocarel: at quoe diversis annis carmina, seu sonius, sed Lucreliam. Hmc dicit Paulinus i:
potius incantaiiienta , fuerunt missa , fecit Deus ut Utinamjuslusme carpere livor
sero admodum redderentur, » quarto scilicet anno Iucipial,CfiriMisub nomineproliraplacebunt.
I\on |jatiturtenerum mensjNtmiine-Unna pudorem
ex quo nihil ab eo litterarum acceperat Paulinus, ul Kl laubhic contemptare Jii miuijudiceCliristo.
sane validior faclus latitatitis diaboli insidiis el ten- Tunc Iocum r
tationibus obsisteret. Tandem b quadriennio post bat gralissimum -non longe a mari incole-
Paulinus, et Barcinonem, ul videtur, ubi hoc et
tres sitnul recepit epistolas, cam nempe cujus ini-
tium est, ' Proxima qum noslrm, ut infra palehit, et insequeuti aimo mansisse alias s demonslrabilur..Sed
si ninguidos Pyrenaeos monies, et vasiissimos
«am quoque quoe sic inchoatur, d Quarta fibi hmc,
(titnc in Hispania) Vasconumsallus habitasset, ' bar-
cum altera quse iuiercidit. Hisce tribus epistolis
baricos non induisset mores. Hos sibi jocos non
etfam roetrica epistola e respondit Paulinus , cujtis
initium elegia, est veluli quoedamproefatio, quam placere, eosdemque sibi licitos fuisse scribitali Au-
sonium:
sequunlur versus iambici trimelri et dimetri, in qui-
bus ei reddit raliones cur musis renunliaverit, el Alullajocispateanl;liceat quoqueliidereficiis.
Sed linguamulceiilegraveminleilidereduiitein,
bona abdtcarit. Tum oslendit quam gralia Christi rj B LudereblarjdiHSureniibiis,el maledulees
Kennentarejoros satiraemordacisacelu.
totuni imrautans hominem ipsum Sibi penilus vemli- Ssepepoelaruiu,nunuiamdecelesse parentum11.
casset. Faletur se Ausonio omnia dehere, et prolc- Uxoris ~~honorem defendit, et landem convefsio-
statur se semper eum coluisse, colere, culturumque nis suoecausas Ausonio dicens x sesCculum
exponil,
etiam pietate mansura post mortem : tandemque et hona abdicare velle, ut Christo judici se-
lugere
alias Ausonii querelas his confulat versibus f: cttrus possit oecurrere. Quotl si quis mentis errorem
~
Huic vacantim, vel studeiilem,el dediiuui, - esse judicet sic juxla Christi leges vivere :
lu*liocrepoiientemoiunia,
KequsesDsegnem,ueve perversumputes... Juvatlioc, nec prenilelhujus
Sed curre.uo.uilanidiudegauiarguis, :
Krroris Multusdiversa sequeniibus«sSe
1'ioquemotu irasceris: Nilmoror, xierno mea dumsenteiiia Kegi
Conducilisiud,autnecesse est, aut placeU Sil sapiens5'.
Veoiale quidquidriorumenl.
Ignosceamanti, si-geramquodexpedit Denique proeclaram ChrLli confessionemita-elau
Gratarc, si vivi^nutlibetb. dil, et quasi trabali claVofigit: '
CAPUT XIII. Si pbicethoc, {tratarettii spediviteamici;
Ausonii querelas fortiter rnfutat Paulinus Si conlra est, Clirislotantumme linque probariz
1. Versus iamhicos sequebanlur > hexamelri in Q 2. Ausonio insuper respondit alio cafmine aa Con-
quibus aspera Ausouii dicla fortiter refutat heroico tinuata mew, in quo non jam suscepti instituli reddi-
i scilicet carmiue, Defore me patriis, quo quartoe raliones; sed protestaiur se semper eum omnibuj
respondet Ausonii episioise, k Qudrta libi hmc, et officiis excoluisse, colere, culturumque eliam pie-
terlioa quoe excidit in qua Ausonius Paulinum jam tate mansura post mortem, easdcm in animis a cor-
1 trrennio absentem querehalur, nec non secundoe pore separatis affeclionesmansuras existimans. lllud;
»>Proxima quwnostrm, in qua Therasiam Ausonius, poemahbprimoe Ausonii epistolaarespondet, et cuivis
Tandquilam voeabat. .CumquePaulinus " dicat Au- alleri in qua idem AusoniusTheiasiam marilo imjie-
soiiium.Hispauioeoppidula nominare, tacilis urbium ritare ineusabat: aliquando post tres alias,duas-hass
jiominibus .CoesareoeAugustae, Tarraconis elRarei- ce sitnul litteras forsan recepit Paulinuo.
Jiohis, qusccum habeanlurin.epistola Ausonii 0 pri- CAPUT xnr.
ma, hanc nondum Paulinum lun6 recepisse inde
jrianifeslum est. Postquam igitur v primo conquestus' lunctissima Paulini cum Severonecessitudo.
esl Paulinus quod Ausonius non .Christum viloeno- i. Jam supra « observavimus junclissiniaiu Pauli - -
stroe.aulorem, sed Miisas depfecalus fuerat ut Pauli- num inler el Severum in seculo inlerecssisse amici-
liuni .ad poesin revocarent, ait convefsionem suam fjliain,fj quam postea neuler unquam dissolvit, quia
«sse vere .mutalionem Excelsi quam solusDeus ope- Jd arabo pariter ad Deum conversi, in Christo semper
rari jpotefat: et si quid in alumno 26fest 1uod cohoeserunl, pariler in caritatem ejus animatl uno
Christus alnet, ketariel ipsum qporlere, ad quem ut ettenore propositi et tempore conversionis; ita-ut,
aJ magistrum paVs laudis et -proemiiperlineret, he ,cum Sulpicius Severus qui cum gaudio majorem in -
maxima perdat prsemia,-delestandobona suis orta Paulino gralioe cOpiani reeognoscebat, ad Paulinum
fontibus: se non incolere solitaria loca sanctis ana- scripsissetee ex duobus qui luerant ih agro unum as-
'
ciioretis usilata quorum -virtuti minime accedebat,* sumptum, relictum allerum, Paulinussic respondeat:
{iec Bellerophoivteo"Vitio laborare, neque uxorem Cur in nos onerose, et de te falso loqueris.f f Eramus,
' a Paulin. Garm. 10. b Ibid. c Auson. ep. 24. d Auson. ep. 25. « Paulin. carm. 10. fIbid.,v. 81- '
*Ueo.- h Ibid.,v. 97. > Paulin. carm. 10, v. 14. i Ibid., v. 103. * Auson. ep. 25. t Paulin. carm. 10.
V. 103. •*»Auson. ep. 24. s >>Paulin. carni.10, v. 222etseq. "Auson. ep. 25. pPaulin. carm. 10. ilbid.i
V. 185. r Ibid., v. 232. Cap. 14 et 15. z * Paulin. c. 10, v. 20L » Paulim cartn. 10, v. 160. x lbid...
v. 130. "-Ibid., v.295. 7 Tbid., /. 285. Ibid.,v.ff550. aa Paulin. carm. 11. *,J Amson.ep. 25. «Ga->.
y.n.4. «Taulin. eo. 1L n. 6. «Ibid., n. 6. Ibid., n. 5 e( 6.
'
15 - PROLEGOMENA. - 15
quidem, el singillatim 27 duo, cnm in nobis caro re- A aTolosa a dtiodecim fere leucas distantem, et trcdecitn
. 6c//is a spiritu dissideret. . . Duo fuimus, sed quando saltem s a Carcassona , circa urbem Podium ad Lor-
cum iliis fralribus combinabamus; quorum a nobis ver 1tium, in finibus Tolosanaedioecesis.
hoc propositumfacla divisio est. ., Nuncvero propitk
CAPUT XV.
Clirislo, qui fecil ulrumqueunum, el duo unum sumus, BarcinonePauihtus presbyteratuinilialur invilns,
quia unus spiritus in duobus... Quo impensiores dc-
bemusbono Domino gratias, tjuod respicere dignulus 1. In votis habuerat Paulinus,.ut superius obser-
in humililatem nostram, cum pariter in agro hivenis- "" vatum est *, ultimum l in Lcclesia tenere locum,
set, pariter ut geminosab utero carnis extraxit, et pa- !indignum se putans minter sacerdoles 23 collocari,
riter assumpsit. Duo enim fuimus inagro, sed omnipo- ~ ut qui in domo Domini domesticus fieri .ac benedi-
tentia Dei, ausim dicere, ita de nobis unus assumplus. 'cere solemniter Dominum rion auderej recipere.
esl. quodneuler esl reliclus... Non simusingrati Deo 'Quod si tandem ad sacerdotium adigeretur, cum in-
qui non unum ex nobis, sed unum assumpsil in nobis. 'dignum se tam augusla mun^ris s.an.clilate d,uceretf
.2. Haecamicitioea necessitudo omnibus vere Chri- per i gradus paulatim evehl, perque longam sprvitu-
•stianiscommunis est, sed iu Paulino et Severo spe- 'lem se reddere digniorem volebat, et ad lumulum S_
cialis erai et peculiaris. Multi spiritales viri, et san - B Felicis
I Deo servire statuerat, » fores *ecclesia~!ape-
cti non pauci, ob Christi gratiam Paulinum dilige- :rire, mane limina munditiis curare, nocle sacris ser-
bant, quorum affeetus maximi pro palria, et paren- vare excubiis , et in munere istq claudere vilam :
tibus , et patrimoniis ipsi erant, ea tamen quoEah Sed cui placuit segregare me, inquit Paulinus °, ab
lllis acceperat liona largius atque pretiosius in suo utero ' matris mem, et ab amicitia carnis et sanguinis qd
Severo compensala repulabal. Iliud in te, inquitb, i
gratiam suam traltere (Gal. i, 15), eidem placuit ino-
spedale nobis doniun est; quod prmdeslinalosnos in- pem me omnis boni merili suscilarede terra, et dejucu
ticem nobisin carilate Chrisii junctissitnaprioris quo- miseriarum ac de luto fmcis educere, ul coliocarct me
que vitm amicitia signavit Nam iu Itanc quu cum principibus populi sui (PsaL cxu, 8), el partem
modo inlervenluDei nectimur copulam, perconsuelu- mef.m in sacerdotumsorte poneret: P ul dum curro in
dtnem itlius familiarilatis inolevimus.... " In le uno, odorem unguenlorumejus , fierem gulta ejus unguenti
qumaccepimusbona si computemus, tminia nobis no- quod descendit in barbam Aqron (Psal. cxxxil, 2).
slra in le lurgius alque pretwsius compensala reputa- Cum igitur i in eeclesia Barcinonensi divinis interes
bimus....' Pro parentibus, el fralribus, et amicistu; sct ofliciisdic Domini quo nasci carne digilalus_est,
ttobisfaclus a Dominoes, qui et parentum cura anxitis, repentina viin flammaloeplebis correptus est ut pres-
el fralerna dilectione sollicitus, et tota non fictm ami- £~
fj .byier crearetur, sicuHIippOiie ante tres amios At-
cilimfide sedulus, omnibusquein nos pietatis visceri- gustino conligerat. Hsec.poptili conlentio multum
Jius effusus, assiduis nos litteris adeas,, blandissimis; sane negotii moleslisequePaulino coneivit, quia No-
^olatiis mulceasJ e Tuis.erga humilitalemnostram ofji- laHjisecedere statuerat, et illudtantjuam novuni in-
dis alios anleverleras, omnibus noslris, ut smpe teslatii speratumque placiium diviiioevoluntatisexpavit'. Et
Mmus,et amicisstudiosior, et proximis religiosior, ell quia si in Bafcinonensi Ecclesia prcsbyteralti iniiia-
fratribus diligeniior. Ideoeum maxime amabat. D,uidl leiur, eidem Ecclesioejuxta Ganones se' alligari in-
•extorques, inquit ad eumdem f, ut te pliis amemus?' lelligebat, et quia moriastieaevitoeconsilitim iixum
crescere summa non recipit.... amoris tui cumulumi hserebal peclori, promotioni suoeconsenlire noluit;
, facere non possumus. Si potest mare supeffluereMcess sed landem illi concessum s est ejus quam optarel,
suos et qumcumqueualuralem plenitudinem servanll Ecclesise servilio se manciparc. Uaque quamvis l cu-
incrementum temporale sentire, polest et caritas in lei peret calicem istum a se tiansire, tiihiloniiiius
nostra cumulari : quamsuo fine complemusr,cum tes sciens Christum dixisse: Non veniministrari, sed
sicut nosmetipsosdiligamus. Idcirco s suminura in eoj ministrare (Malth. xx, 28), necesse sibi fuisse judi- '
jus animi sehabere Paulinus. cavit dicere Domino .: Verum non mea voluntas, sed
' 5. Paulino h et prsesumebal
Severo fuerat commune votumi D lua fiat (Luc. xxu, 42); et tandem se consecrari »
sese Nolam recipiendi. Hocce anno 595 Severo scri- permisil ea lege ut dioecesicertoe non alligaretur, in ~
'
ipsit Pauiinus epistolam quse excidit, in qua dicebatt sacerdolium lantum Domini,-non ctiam in locum Ec-
•se in Barcinonensi civitale consistere; ubi diu com- clesim dedicatus. Ita Antiochise S. Uieronymtis a
moratus fuerit cum Sulpicius Severus ad eum i lilte- Paulino ejusdem urbis episcopo presbyler fuit crea-
- ras rescripserit Elusone per hominem suum, quii tus eirca annum 57S. At T Paulinus nosler anno 595
octava die Barcinonem peryenit octoginta duas cir- presbyter factus est, si Nolam (ut pulamus) anho
«iler leucas ab Elusone dissitam. Quam Elusonem int 394 se receperit; aut anno 592, si Ndlam^tnno 395
Gallia Narbonensi Itlnerarium Burdegalense collocatt secesserit, eo x scilicet anno quo. se ad iter Nolanum

» Paulin. ep. 1-1,n. 5. b Ibid. < Ibid., n. 4. d Ibid., n.3. eEpist.


' 2p, n. 2. f Ibid., n. 1. . KEpisf. 5.
n. 22. b Epist 1, n. 10. >'Ibid. i Ihid.,n. II. k Cap. 7, n. 2. Paulin. ep. 4, n. 4. >•> Epist. 2, n. 2,
l' Ep. 1, n. 10; et carm. 12, v. 56. » Ep. 4, n. i> 2. >q
r Episl. 1, n. 10. » lbid. f Ep.2, n. 4.
« Ep: 2, n. Epi,t. i.-n. 10; "ep. 4, n. 4: elett.
•>*
•2, n. 2. 2. Ep. 1, n. 10. Chifii. p.~138. Paulin. ep. 1,. n,
* - . '
-£0 et II. .
-47 -S. PAULINUSNOLVNST'3 EPISCOPUS. 48
parabat sub pj-oximumPaschu. Quod si * dies Domini A terrm, et sctito cathof.ca'fidei omnia jacula c.ndentia
quo presbyler creatus est diem dominicam designet, nequissimi exslinguere et serlamine decertato, cursu-
non festum diem Domino sacrum," dicemus eum •que decurso, fide servata, minislerio impleto, exspe-
anno 593 consecratum dominica die eaque Chrisli ctare illud quod Dominusin illa die juslus judex reddet
Nalivilali sacra , cum eo Christi anno 395 esset lit- omnibus qui diligunt adventum ejus (II Tim. iv, 8).
lera dominicalis B, et incurreret in vm calendas Ja- Paulini etiam humilitas in eo elucet quod Augusli-
"nuarias dominica dies. Initiatus ergo fuit sacerdotio num presbyter fratrem vix auderet appellare; ila
a h Lampio Barcinonensi episeopo,' quic ut videlur, enim ad eum scribit: h Prmsumplioneigitur non mea,'
'suffecttis fuerat S. Paciano sub Theodosio ante an- sed piacito el ordinatione Domini, fralernitalis tum
num 592 vila functo. mihi fwdus usurpans , tanlo indignus honore me ai-
' 2. Jam vero quo animi sensu, quanta subraissio- gnor, quia le pro lua sanclitate certo scio non alta sa-
ne, quanla reverentia Christi jugo colla subdiderit, pere, sed huniilibvs congruere.
ipse persequitur : d Dala, inquil, cervice in jugum ANKO CUMSTI 394.
Chrislivideomajora memerilisel sensibusopera tracta- -CAPCT-XVL
re;jamque arcanis el penelralibus Dei summi receptum
et inseflum communicarecwleslia, et Deo propius ad- JJ -SulpictumSeverumad Nolanttmsecessuminvilat Pau-
linus. De sua ttd sacerdolittm promotione Amandv
motumdn spiritu ipso Clirtsti, etcorpore, etsplendore scribit
versari. Vix adhuc intelleclum sacrw molis capio inen-
'. "llocj anno cum Paulinus Nolam secesserit, pri-
tis angustiis; el onus munerismei consciusinfirtnilatis
nmm in laudem S. Felicis carmeri natalilium ad aiinr
horresco : sed is qui sapienliam parvulis dedit (Psal.
Christi 594 mensem Januarium pertraere opinamur.,
xviii, 8), et ex ore infantium atque lactentiumperjicit J
laudem sibi, potens estinme opussnumperficereelmu- scriptumque fuisse in Hispimia, unde Nolam pos<
Pascha proximum pfpfecturus sic palronum stiunt
ms omare; ut se dignum facial quem ab indigno vo- k:
iFelicem alloquitur
cavit. Digha digno 29 el.humili sacerdole verba !
Jam desideriisimmensotempore fessis
Quanta autem humilitate altari deserviret et tracta- Gonsule: jam velsero meniormisereretuornm:
jset mysteria pietatis, ex his quse precesserunt et Perque orbem,ni.igniqui nosproculas.iuore[ onli
proxime sequunlur colligere est. Sic enim scribit ad Bisparai, obtriiisquaenositiiniicarelardnnl,
e IVindelias I ,ciles, ei, hi properantibusad le
Ainandum paulo post consecratiouem suam: Pm- -fnvidusiinslisobest,objectarepaguhpelle '
venti igilur a Domino, et appreltensi ab eo-guemnec- Forlior adversis, elamhos provebecursus.
Sau placeat» tellurisjter, comesaggere tu'o
dum apprehendimus, deservimusaltario Dei, et mensis 30 Estotuis : seu magnalui hdueialongo
salutaribus minisiramus, jam .nomineofficioquesenio- p( Suadeatire maii, d >ttnrere niOllibus undi'>,
Etfamulis lairmlosa puppi.snggerevemos,
res, sensu autem adhuc parvuli, el sermone lactentes. Ut Campaua.simul Ciiristoduce liLorsvecii,
' Quod ministerium ul bene ministrem, et gradum.bo- Adlua moxalacrj rapiamurculmiuatursu,
Inque luo pliGidusnobissil limine-porlus".
el
mm mihiacquiram, sciam qualiter oporleat me in do-
moDei conversariet tractare mysteriumpietatis, lu, do- Nec solum .Paulino metuenda erant diaboli eona-
*
minexenerabilis et frater, el domine in Chrislo?iobis, mina, sed et pericula.commissi Theodosium iuter ef
'
ora Dominum in omni bono divitem, ut abundemus Eugenium Occidentalis imperii usurpatorem bellj,
fide, eljsermone, et scientia, el omnisolticiludine. .. quod nonnisi mense Septembti hujusce anni absoln-
Prmterea ipse epislolis tuis nos smpe inslrue necessa- tum est. IHe est forsan hymnusm quem Alypius hoc.
riis supplementis; enulritus.enim sermonibus fidei el eotlem anno legerat. Vidimus supra » Sulpicium b&-
b"onmdoctrinm, quanfa puero in sacris Litleris subse- verum Elusone anno prsecedenti Paulino scripsisse,
<cutuses, informa nos ad regulam directionis,pasce nos quod bona abdicare staluerat ac seculum fugere, et
bpirilali cibo, id esl verbo Dei^c/tti -estveruset vivens -laborabat multum nt pro suo ac Paulini iacto raln'- v
°
panis^ et esca justoruinqui ex fide vtvunl.i Igilurquia nem redderet. Respondit ei Paulimis paulo ,auie
facti eumus de ovibuspaslofes, el posili sumus in fun- Pascha, et maximum illi gaudium testatus esl de ac-
,damentoapaslolurum-elprephelarum, erudite elconfir- I) l cepta ejus epislola, qua illius in pietate profectuio
mate manus ad .wdificandiscientiam, ul laptde qui fa- cognosceret, eumque docet quomodo responderet iis
cltis esl in caput anguli discam parietem utmmque qui ipsos despectui .haberent, ut r supra retulimus.
conneclere; el in lemplumsanctum atque in habitacu- Scribit se ita consecralum presbyterum quod nulli
ittm Dei, corpora et corda ftdejimndala conslruere; Ecclesioesit alligatus, sicque voti communis sese No- _
per arma Aposlolipotentia Deo omnem elationem ex- Jam recipiendi salvam esse rationem. Ilaque eum
totteritemse adiersus scientiam Dei captivam ducere, Jiortatur.ut Barcinonem veniat ante festum Paseha,
omnemintellectum ad obediend^m Christo perduzere, qui dies anno 394 erat 2 Aprilis, si .ipso sacerdote
evangclieam securini arborum radicibus admovere, et sacras ferias concelebrare vellet; aut saltem si jara
gladio.spiritus, id est vei-boDei, interfirere peccalores in ilinere Nolano vellel occurrere, Ualjm posl Pa-
'
•^Paulro. ep. A, n. 10, h Ep. 3, n. 4.- <*H ieron. .Ca-tal.c. 106. Paulin. ep. i, n. 10. < Ep. JS, u. 2.
«•Ibid. n. 3/ «Jhidt, n".i. >'Ei. 4. n. 5. »>Chiffl. p. 145. i Paulin. carm. 12. i-lbid., v. 1«. ! Uiifi ^
libi n, c. 55. ei Amhro*.(\e Fy <,Theo UK. Paylin. ep. 5, n, (i, ->'Cap. 14, h. 5. ° Paulin. cp. i, n. -10, •
1'(iaiu JL n. -.
.33 PROLEGOMENA. . £0
sclta proficiscatur; slatuerai eniiii iJauli!iusr,elapais Ai Pauliiium veriisseMediolanumcensuerunt ut ibi Am-
feriis Paschalibus, Barcinone per Gallias in Ilali.im brosiiim videret; i melius dixissenl Florenltam quo
profieisci. Dicit se sperare quod Severnra flagianlius jam ab anno 395 se reccperat Ambrosius ut tyrau-
desiderium ipsius inspirabit, ne ultra Pascha lempus num Eugenium fugeret, et per id lempus ul pluri-
differat; addilque iter breve esse .et facile, cum ip- mum Florentioe commoralus Ambrosius, ncnnisi
- sius Severi puer de Elusone.octava die Barcinonem mense Angusto anni 594 r MediolanumrediiU
pervenerit. Verv.mquid de spalio agimus, inquita, «i 2. Paulinus tandem Romam advenit, ubi pro suo
nos rfesiderfls,via brevisesl: longa, si negiigis.• merilo et generis qualilate f Jt bonore ac veneratio-
2. Sub idem tempus scripsil ad Amandum episto- pe ingenfi exceptus a populo, et praecipuea S. Dom-
lam secundam in qua de consecratione sua multa nione RomanoeEcclesisepresbytero, quem s sanciissi-
scfibit, quse capite b superiori enarravimus. Quan- mnm parentem vocat, a proceribus viris Romanis SS.
. doque tanquam c ad plures in ea sermonem facit, in- Pammachio et Macario, l aliisque maximo iiumero
telligens profecto attt clcricos Burdegalensis Eccle- Dei servis. At » quorumdam clericorum sensit invi-
siae, aut ipsum Delphinumepiscopum. Cum Amandod diam, ipsitisque etiam Urbici papw, uf vocat Pauli-
commercia litterartim habuisse videtur Paulinus,. tus, hoe est Siricii Romani ponlifici-vcommotam,
unamque ab Amando accepisse diu desideratam epi- jI*ut pulat cardinalis v Raronius, quod Siricius repenti-
stolam. Hanc de Paiilini episcopatu, non presbyleralu, nam Paulini consecrationem non probarel: vehemen-
interpretatur <*ChifHetius.Nonnulla illius ophiioni fa- tcr cnim incubuerat ut grassantem per ea lempora
vent; nec mirum esset Pauliuum eadera vi mullilu- pravum inorem eliderel, quo laici homines aut eiiam
dinis eoaclum suscepisse cpiscopatum, qtia sacerdo- in sacerdotes eonsecrabantur; el
neophyti raplim
l um. At satis aperte deciaratf ipse Paulinus se ex certa statuerat inlervalla
per quae sensihv ad sa-
ove pastorem facfum, el laicum in apostolorum fuuda- crsnmililise ordines ascenderetur jti\ta ecclesiaslicas
incnlo posilum ; seque'presbyterum innuit e his ver-- el ideo forte dixerit •**se Paulini consuetu-
/ regulas;
bis : Jam nomine officioqueseniores dinem nolle, aut forsan 7 infer presbyteros ei dene-
CAPUT XVII. gaverit in Ecclesialocuin, nescilicct repentinam-ejus
In Ilaliam venit Paulinus. A S. Ambrosio amanter ac consecrationem prohare, et lalas a se leges ipsemet __
honorificeexcipitur, male a Siricio Romano pon- enervare videretur. Quamvissi qua fuissetin hac con-
~
iiftce. secralione culpa, in Paulinum certe Cadere non de-
1. Omma conducunt ut credamus Paulinum slalim
Gallias Nolam ve-' buit, qui nibil per contumaciam commiserat, el quem
posl Pascha,'sicut statuerat, per 7 invitum ac inflaminatoeplebis multiludine, et vi-
u
nisse; quidam enim existimant illum in hanc re-<C coactum fuisse
presbyteralu initiatum omnes scie-
measse regionem ut reliquorum bonorum suorum
auctionem faciendamcuraret: Vinum velus Narbone bant, legesque gciierales in hac singulari occasione
c cdere, ut in Ambrosiofactum fuerat. Itaque a • in Si-
sibi essescrihit >31 ad Severum qucm rogat ut No-
ricio .saltem inconsideratus zelus excusaii non po-
. ram pervehendumprocuret.' Narbone in Ilaliam parat
lest. Al ex scripla Paulihi ad Severtint bb epistola 5
Iier mari, ubi quadam tempeslate commotus patro-
facile colligitur quorumdarii clericorum ipsiusque Si-
num Feliccm reclamavil, ut natalilio anni sequentis
ricii invidiam ex eo conmiolam, ,quod adveniente
carmine patet i : Paulino Romam post lam longum lemporis spaiium
Et mariainlravi,duce le, quiacura pericli
(YSMI amuretui: nec tesi e; nainIU.Isrnsi omniumoculi in ipsum essent conversi,.obstupescen-
Prajsiciia,itiDomiuosupm-ausmarisaspeia Chrislo, lium prse miraculo cum viderent senatorem, consu-
Seiifper eo el lerrisle propler lulns et tnidis. larem virum, pr-efectum,jam presbyterdm factum et
- Italiam ingressus _LS. Ambrosium vidil, cum in monachum, qtii gloriseeoiti.emptugloriam adipiscere-
'
epistola hoc .eodem anno scripla dicat Paulinus se tur; indequeidem celebri concursu tum civium, tmn
.ab eo in fide innutrilum et in sacerdolii ordine fo- exterorum, anfistitum, clerieorum, monaehorum, at-
lum, ac eum de suo clero censeri voluisse etsi diver- que laicorum frequentarelur officiis ac legationibus.
s>*sdegeret locis. Hanc graliam legibus Ecclesioenon D Quamobrem ipse cc pacis filius, cum his S2 qui ode-
eonsentaneam, >»Patilinum acceptam habuisse putat rant pacem mente pacificus, sic male affectis livorn
Raronius, additque eiim fortasse in clerum-Mediola- animis non respondit eontentionibus, sed silenliohu-
neiisem ideo cooptatum ab Ambrosio, ut post se ba- raililatis, in corde habens illud Aposloli: Si quis vutl
berel in sede successorem. Constat tamen » Ambro- conlenliosusesse, hoc nostra consueludo non recipft
sium sibi successorem dosigiiasse S. Simplicianum. (I Cor. xi, 16); itaque nullo opportuniori remedi.o
Posl ° Raronium r Sacchitmm el_Chiffleliu-Ti nonnulli his occurrendum putavit, quam malurata. ab.Urbe

» Paulin. cap. II,n. 11. bCnp.i5. cPauIin.cp.2,n.4. dIbid.,n.l. >Chiffi.c. 25, p. 1-77. f-Patriin.
ep. 2, n. 4. e Ihid., n. 2. b Sacchin. Vil. Paulin. p. 679. f Paulin. ep. 5, n.,22. i Carm. 13, v. !4-.'
'- Sacchin. Vit. Pauhn. p. 680. > Paulin. cp. 3, n. 4. •»Raron. an. 594, 89. - >>Vif. Ambros '69 c II
0 Ibid. rSacch. Vit. Paulin.p. 6S0 et Chiffl. p. 142. q Vit. Ambros. lib. §VIII, c. 11. r Baron. an.
594,
§ 89 et 92; el Saccb. p. G80. s Paulin. ep. 5, n. 5. » Ep. 5, n. 14; et ep.15 et 49. » Ep. 5, n. 13et 14.
1 Baron. an. 594, §91. * Sacchin. Vit. Patilin. 680. JBaron., ibid. 'Paulin.
bb p. ep. 1, 9 el 5 "*>Sac-
clim., ibid. Paulin. ep 5,'n. 14 ; ct Barori., ihid. « Sacchih. p. 681, et Paulin. ep. 5, rj 15^
Lt , S. PATJLINUSNOLANUSEPISCOPUS. K:,
discessione. a Romam igilur relinquere properans m JA hoitus s pomanus, ex quo privatus in S. Felieis ba-
sui Felieis optatnm sinum se abdidit, ut invidia quse silicam aperiebatur ingressus. Cum Pattlino liabita-
conspectuct prsesentia sua alebatur, subducto fomiie. bant 33 quidarn servi Dei, inter quos > Proforus et
exslingueretur. Denique a nobis, inquit b aliquanto Restitutus Hebrsei. Domiciliumsuum Paulinus dicit »
post, flomiTZelolyporumincendia clericorum longin- monasterium, et societatem suam voeat7 fraternita-
quitas Urbis exstinguit, et omnis iilic iniquitas obstruit tem monacham, quia omnes inhabitantes regulis mo-
os suum, quiaper absenliam inde nostram, qaasisub- naslicis addicli vitse severiori incumbebant; ibi-x
ducto fomite, segnis odiorum flamma frigescit; nec in advenfenle luce matutinum'officium celebrabant, \es-
vocem audel erumpere licel denlibns frendmt invidia, perlinum ad incensum lucernse.
dum iniquilatis sum conscia ipsa se erubescit, nec m 2. Facile colligitur eorum vivendi ratio ex quadam
promplu habelubi faces iividmmeniis accendat... Ho- Paulini epistola 7, in qua cum dixisset sibi non pla-
rum vix ad nos lenuis fama perlabilur, et ab auribus cercliominesseculareshalieiehnspites, addit: 7-Nos '
nostris spinarum sepe munitis;ul aura frjgidu velim- adeant et revisant conservuli el compallidi nosiri; no'n
porlunum vacui culicis mttrmur excludititr. Ad cam- veslibus pictis superbi, sed horrenlibus ciliciis humi-
dem forte persecutionem speelaverit in eadem epi- les; nec.chlamide curtalini, sed sagulis palliati; nec '
stola illud quod sequilur : ° Etiam in causis vociferan- jB baitheo, sed reste succincti; nec improba attonsi capi-
dis silere nos docuit ipse Dominus : ipsius ergo volun- iis fronte crinili, sed casta informitate capillum ad
lalem et judicium taciti susliuemus, qui potens esl el cutem cmsi, et inwqualitersemilonsi, eldesiituta fronte;
nunc in nobis tacere, el cum voluerit inierpellare pro prcerasi; el omalu pudiciliw htornati et decenterin-
nobis. Idipsum d in magmun divinoe glorise ccdebat - ailli sint et honorabiliter despicabiles, cum ingenitam
impedimentum, et Dominieoegrati-.fidetrimenlum fa- quoque speciem corporis pro inleriore cullu uspernan-
ciebat, cnm ab sequendis Paulini vestigiis non pau- tcs, eliam siudio deformantur, ut fianl pmdenter in-
cos rumor ille de alieno Romani pontidcis animo re- honesli vultibus, dum perficianlur saluiariter honesti
lardaret. Hanc tamen Siricii «elotypiam paulo post mentibus... Quid nobis jure succenseant, st vicissinv
futsse sedalam ~ ex infra sequentihus patebit. nobis fwteal odor vitm £orum, quibus odor nostrm in.
CAPUT XVIII. morlim est? Ille jejunium meum horrcl, egoiliius cra-
Nplte constsiit Paulinus. Quain illic vilam institueiit. - pulam ferre non possum. lite haliium monachi loquen-
tis evitat, ego~ftatum Thrasonis ructantis ejfugio.Si
i. Amoeno f in agro ad quingentos ab urbe Nola itUs displicel gulluris nostri siccitas,' et nobis gulm eo-
passus e-ssa beati Felieis presbyteri el confessoris rum crudilas. Si illos offenditfrugalitalis ariditas, el
quiescebant, hodieque servantur. In eum veluti por- (2 nos ventrium offendit ingluvies. Videant ergo fws notc
tum ubi Paulinus ab saeculi oeslu fcssam ratem in- mane ebrii, sed vesperejejunii; nec hesterno inflati vi-
vejt.it, dici non potest, ut respirarit, quibus gaudiis no, sed hodierno abstetnii; nec de crapula libidinis de-
exundarit, ul amantissimo patrono se lotum dicarit menler instabiles, sed vigiiiis honestatis integfe saucii
permiseritque, ac totum in" omnem sanctitatis proe- et sobrie temulenli, quosparcimonia facia, non vorago,.
btantiam effnderit. Urbs Nola celebris est colonia titubare. Non solum singulis aH Quadragesimsediebus.
in Campania, eaque maritiina ; oclo lcucas a Capua ad vesperam usque differebat Paulinus cibum sume-
tlislans, seu h viginli mille passus, ununi supra vi- re, verum etiam bbPaschali lempote ante nonam nul- -
Siutj joxla Antonium in Jtinerario; et ad Unum supra lus in familiaedere prsesumebat: toto anni curt-iculo-
.ccntum sexaginta passuum «lillia aburbeRoma, seu cc ad vesperam edebant, et eorum cibi eonsiieli herhay
i exaginta quatuor lcucas; quam taraen » cehtum et et[la oluscula erant. Cum panem siligineumPaulinus ce
yiginti mille passus solummodo a Roma dissitam di- pro eulogia mitteret ad Severum, xlicit quod ei vide-
jtit Paulinus. Hanc urhem maxime i commendabat bitur modum suoehumilitatis exeedere : ex quo con-
5. Fclicis tumulus paululum k ab urbe remotus. Su- ficitur tam delicatum non fuisse panem cibariuui quo-
per tumulum erata conslructa basilica, et juxla eam jp*sceretur. Snmma erat ejus in victu temperanlia
tedifieimn »>a lerra suspensum ccenaculo, una porli- j0 lumin ciborum lumin potus qualitate et copia, ff lo-
,ou cellulis hospitalibus interposita,Jongius tendeba- .qiiens enim de Cardamate tantos sobrietatis insueto,
tur. » E diverso habitationis ejusdem alterum erat dicil eum pene immutatum: Nam assiduus, inquit ee,
domicilium jn fluo seculares viri aliquando hospita- -mensulmnostrm particeps, ita se ad ntensumm nostri f
Jiantur i ,et hojcomnia °. videbantur urhs allera. Ulic gulluris arctavit, ut nec oluscula, nec pocula nostra
- i' hortulus erat, quem S. Felicis <ihortura vocabat vitaverit quod poierit atlenuatione sui corporis cl oris
Paulinus, .eumque tam r angustum describitj ui vix pallore testari. Et nlibi, hb Cumraris et mitmlis calici-
tinici eaulis ferax et capax esset. Ex altera parle erat bus aspergeretur quibus labra summavix lingerel, nihil
» Paulin. ep. 29, n. 15; Baron. el Saccb., loe. supra cit. b Paulin. ep. 5, n. 15. clbid.rn.7. d Ibid.,
a. 14. c Cap. 22, n. 2. f Sacchin. Vit.*Pauliu. p. 681. -s Lexic. Ferrar. h Paul. carm. 21, v. 404.
Carm. 14, v. 67. J Carm. 18, v. 160. Carm. 24, v. 465. 1 Ep. 52, n. 10 et 15. m Ep. 29, n.'13; et
rarm. 25, v. 400. >>Ibid. ° Carm. 18. v.* 169. r Ep. 11, n. 14. 1 Ep. 5, n. 14. «*Ep.59,n. 4. sEp.32,.
ji. 12. l Ep. 5, n. 19. » Ibid., n. '5. Ep. 25, ''n. 8. >•Uran. n. 5. 7 Paulin. ep. 22, 11.1. ~ Ibid.,
i.2. »-Ep. 15, n. 4. b'.ibid. ccEp.25, 11.8., Ep.19, n. 4. <"~Ep".5, n. 21. f f Ep. 15„n.4. ««Ej>.
19, n. i J-feEn. 21, n. G.
* 54
55 PROLEGOMENA. _
devacuivenlris aulsicciguttttrisinjuria querebatur.Mo- A & Si modaiugenlemgravishirtx.,_^mines»ccus-
dieo tamen a vino usus fuisse videtur Paulinus eliam Caprigenumsetis dum'leget~etstimulet.
Tunc Paire placatoTneritireddeniurhonores, ',
quod ab hujus sevi discipli- Annulus, e l einget me stolaIselitiaes •
quadragesimali tempore, Tiincmiiiijure Pater \iluhim maclabisopinium,.
na ecclesiastiea prorsus alienum erat: nisi dixerimus Si modojejunusjustiliamesuriam.
eum inflrmum et debilem, ut ipsemet testatur in epi- S1a!ofameaipanisquamsanetiducereverbi:
Kolodomumvitii,luci&aquamsiiio.
stola b ad PammachiumlS, potuisseuli Apostolicon- Hiccrucietme dira fames,hicturpis 'egeslatp
silio. Tumde quibusdam inventis c hilariter loquitur, .
i Conlracltinipanuistristiblisobsideal.
de d alias fusius dieemus, eum Hic licet ante suasdivesme tratisealatfes
quibus Victor, quo Spernensvel micis mesaluraresuis.
instruxerat, ut parcius, simplicius et asperius viveret. •NoloiniliiTyrio niodoserica murice\estis- **
Sua ferctila «JPaulinus dicebat esse aptissima quo Ardeat, arsuii t-orporisi nvidia;
Ne pos'jntrpiireosmeflammaperennisamictus
senatoris poneretur fastidium : al f_inhrmo slomacho Anibint, et prelium\eslisin igne luam, *
' Hic potiusmisefi iaceamuslnaggere fndo
probabiliter fortiores fuere cibi quibus veseeretur. Siereuris,-etlairibanlolceranostrariiucs;
8
Divinas laudes videlur de nocte celebrasse; gravl Ul plaeidatrislem postvilammoite s lulos-
u sacco caprigenum tectum, ac selarum asperitate Mittsadocctususaiigelusexcipial r,- -
eum stimulatum ct compunctum fuisse-satis colligi- ^. Ililaritas illa et grata sttavilas quam sprran
1 de- 35
turex Illius scriptis. 34Cumque hujusgeneris, T>illius
13 siri
epistolco, planedemonstrantquammaxime
lieias Severus Paulino roisissef,,scilicet pallia came- sctioris-vitse Ita.-
lorum pilis fexta, exJnsmunerimis grandem captavit statu,.quem elegerat,•-deleetaretuiv
et humililalis maleriam. Sane est rroe-Augustinus paucis verbis Vitam exponens quam
compunctionis in Campania Paulinus noster agebal, aits : Nunc
quod miremurtahtamausteritatem Ih tanto senalore, Chrislo moaeralore itineris
suiquietus et modeslusex-
qui non solum naturaliter delicatns eral, sed et cujus sultat.
L Neque enim ecclesiastieis rebus erat. multum
i corpus semper inflrmuni. De variis ejus morbis licet tainen Codem tempore quosS. Augu-
bccupatusv-
alias sermonem habebimus. stinus ' eum putabat sancto perfrui otio, illi essent
CAPOT XIX. 1Jiiicrcdibiles oceupalioucs; r.ec luinus •solitudlniva-
{"uisfueritpaupertatis,voluntaritecofporisufflictationis, cabat quam aliis pcenitenlisc operibus .-quippe enim -
soiiludiniset silenlii umorin Paulino. De ejus litteris '*cumapud PammachiunTse purgaret quod Illius cm-
jiidkium S. Augustini. jugis Paulinoe "mortem serius cognovisset, ait,T illi :
1. Ab ejus austeritate non uiscrepabat externus ~Nequevidear de te negiigentia inea serus uudisse, cum
apparalus. Onmia simplicia erant, vilia, spiranlia hu- ipsa meet loci remolio elproposili ralio defendat, qup
fliilitatem. Supellectilem argenteam a principio con- 'secretuset taciius agens neque videre nisi raros prai-
versionis in ligneam mutavit ac fictilem, quara ideo C tereuntium possum, neque inlerrogare de sanctis fia-
amare se dicitl, quia vasa ficlilia secundum Adam . tribus' nisi caros volo. Inde frequenles advenafum
•cognalailli essent, et Domini tltesaurum in lalibus va- catervas mii' ad S. Pelicis lumulum' veniebant nihil
sis commissumhaberet. Scutellam m huxeam Severo solitudinis ejus et silenlii minuisse colligitur; remo-
misit tanquam spiritualis convivii mnnus, ut bVocere- tus enim-agebat, ut alibi *-ips*etestalur, et secrelus
lur siiriiliargento uti. Ad qualem paupertatis statum silebat, eaquevivendi ralione".}* Ronise zelotyporum
-se redegerit Paulinus colligi polest ex » epistola 59, incendia clericorum exstinxit. Maxime autem in so-
-<-uminopia*;necessitate se aliquando sale egere ponil. litudinis tranquillilale el Isetilia pacis coram Deo gra-
EJUSitaque ° paupertatem admirabatur Severus, sed ' liarum aclionibus vacabat, unde Augustinus ad Li-
imilari se negabat posse. Et quidem nihil Paulinus P cenlium sutim scribens, ait : Vade in Campaniam,
habebat uisi Christum, at omnia possidere se exisli- V/isrePdulimm..., disce quibusopibitsingeniisacrificia
mabal in eo qui omnia habenlem haberet. In pauper- laudis Christo efferat, refulidens illi quidquid accepil -
tale non fluctuabat atit diffidebat, nihil -curans de ex iilo, ne amiltat ontnia si ~nonin eo reponat a quo
craslinoi; nec tamenamieos ad se invitare dubitabat: hmc habei. In obserVanlia et z exspoliatiorie corJis
sciebat enim Denm sibi adfuturum qui se totum Deo Sni totus erat, ut diaboli tela deelinaret. ldcirco prse-
crediderat et perfniserat; neque tum defuturara illis.j D dia vendiderat, et ab omnibus aliis se eipedierat dc-
-vitse morlalis alimoniam, quorum Deus coeperit esse cupationibus, ut lmic uni vacaret.
possessio. Hanc paupertatem, voluntariam corporis 5. In a->scribendis litleris ejus humililas fhierilem
-afflictationem,hurailiatioiiem amahal, sperans seiii- styli venam ex una parte compriraebal, inferdum ab*-
.vilias, gloriam el gaudia oeterna inde consecuturum. ripi se caritatis testu longius sinebat, cum loquendi
Damiliinnnchigere Dei?sflelunups, lubri "*
PrseserereaeirrmFsemiual.-ehuie. necessilatem agnosceret: quSnti aiilbm faeiehdsesirit
Hoeprpcnr,liocpolhi<s maneatmihilui-tiisintevo, ex Augustino discamus, qui primis a Pauliiio acCeptis
- . IlfInprocul,
(|tioquicquidadest per breve transititer.
Iseli,(leiilumconsortiamalo,
litleris Sic respondetbb : Legi litleras tuaS'~flueitt'ei1ac
Ut hrevibuslaei.ymisgaudialongametam. e. mel, prmferentes shnpliciialem cofdis tui, in qua

»Ep. 15, n.4. b Ep. 15, n. 2. <•Ep. 25, n. 6el 9.- ' Cap. 38, 39et 47. <*Ep.2S. ' h. 6. fIbid.,n.9.
~ * 55 el 55. i Pau-
Ep. 29, n. 15. b Carm. 52. v. 451; et ep. 29. n. I. Ibid. i Ep. 15, n. 2. Cap. 26,
lin.
~ ep. 5, n. 21. n-Ibid. .»Ep. 59, n. 4. ° Ep. II, n. 12. r Ibid., n. 14. 11bid. >*Carm. 34,x v. 445.
Aogust. ep. 26, n. 5. *Ep. 51, n. 4. » Ep. 95, n. 9. T Paulin. ~~ ep. 15, n. 2. Ep. 5, n. 7. Ihid. et
n.'l4. y Aug. ep. 26, n. 5. » Paulin. ep. 24, n. .9, 15, et H. Ep. 15, n. I.. b-bAug.cp. 27, n. 5;„
'
53 S. PAULINUSNOLANUSEPISCOPUS. 5o
quwris Dominum senliens de illo in bonitate, et affe- A a noslro pecloretemporaliumrerum possessioneel cura,
rentes ei claritatem el honorem... Quotqttoleas lege- jatn nobis inspectionecordis nostri vacantesdb his quw
runt rapiunt, quia rapinntur cum tegunl. Quam suavis nos foras exlrahcbanl, inveleratorumcrintinumnodos,
odor Christi, et quam fragrat ex eis dici non potest. et inimicomm spiritualium lalebras in noslris sensibus
Illm litterm cum te offerunt ut videaris, quantum nos htvenimus.Nunc nobis apparereincipitinterior domus,
excitant ul qumraris : nam et perspicabilemfacivnl et el illic repentia quorum non -estnumerus. Nunc tota
desiderabilem; qudnto enim prmsentiam tuam nobis infelicilatis-noslrm patescit obscuritas. Nunc demvm
quodammodoexhibent, lanlo absenliam nos ferre non quam longinqttia Deo sumus, et quam mortui in com-
sinunt. Amant te omnes in eis, el amari abs te cupiunt. paralione vivorum, videmus. f Intetlige hmc, et -cura
Laudatur et benediciturDeus cujus gratia tu Sulis es. nostri anpio corde suspira. Cum aliquando postulas-
11Lilterw illw, itlterw fidei non fictm, litterm spei bonm, serSeverus e Paulini imaginem, hinc abjiciendi sese
lillerm puvm carilalis, quomodonobis anltelanl sitim atque despiciendi causam ille venatus esl, et postu-
tuam, et desiderium defectumqueanjnm tum in 'atria latum de homine inleriore interprelans, ac hominis
Domini! Qttid amoris sanctissimi spiranl? quanlam coelestisimaginem in se ipso terrena corruplione in-
opulenliam sinceri cordis exmstuanl? quas agunt gra- ficialam proetexens ingeniose elusit Paulinus. His
tias Deo? quas impetranl a Deo? Blandiores sunt, an 13 B ususest verbis, qusa Auguslinus epistola 186, n. 40,
h
qrdentiores? luminosiores, an fecundiores? Quid enitn commemorat: Pauper ego et dolens qui adhnc ier-
esl quod ita nos muicent, ila-accendunt, ita comvltw.nt renm hnaginis squalorc concrclussttm, etplus deprims
el ita serenw sunl? quam de secundo Adam carneis sensibus et terrenii
-aclibus refero; quomodoaudebo me tibi pingere, cum -
CAPUT XX. cccleslisimagineminftciari prober37 corruptione ter-
hnportunas concupiscentis carnis molestias putitur rena? Utrimque me concluditpudor : erubescopingert
Paulinus, Deum invocat, ~etseipsumdespicil. quod sum, non audeo pingerequod iton sum; odi cpioa
gg 1. Augustinussparsam ubique hrPaulini scri--' sttm, el non sum quod amo. Sed quid mihi misero
piis b gemebtindam observat pietalem, qua Paulinus proderil odisse iniquitalem et amare virtutem, cum id
Deum orabat el gemitibus flagitabat ne inferrelur in potius agam quod odi, itec elaborem piger id potiut
tentationem. Omni c cuslodia servabat cor suum, et aqere qnod amo? Ipse discorsmei ifttestinobellodis-
totus Iabor et plenum opus illi in observantia el ex- Irahor, dtim spirilus adverins carnem et curo adversus
spoliatione cordis suierat, ut defsecatoab exlernarum spirilum dimicat, et lex corporis lege peccaii legem
rerum curis animo, et iutus ad semetipsum converso, mentisimpugnal.Infehx egoquivenenutuminimicmar-
abslrusas in corde suo inimici latebras videref, et C. p boris gustwinnec crucis lignodigessi; dural enimmiltt
quoe illic vitiorum virtus, ac carnis infirmilas, quam illud ab'Adam viius paternum, quo universilatem ge~
prona ejus esset ad pravitatem relapsio, et quaeDeum neris sui pater privvaricatusinfecit. Nihil ptilcrius dc
conlinuo exorandi necessitas incumberet; qnamob- originis vilio scribi polest, neque uberius et plenius
"
rem ad Scverum scribit : Credo jam expertus sis agnosci iiaturam nostram per illtim generis liumani
quam laboriosum nobis, et assiduum vel quolidianum patrem vitiatam e'sse, nec mansisse ut coridila est.
- cum hoc hosle ceriamen sit, et quantw in eo versentur 1 Dehumana miseria hic mulla
insuper connectit Pau-
insidiw, qum illic vitiorum virlus et quanla virtutum liiiusingemiscendo, exsbectansre"emptionem corpo-
infirmilussit, quam prona ejus ad pravitalemrelapsio, J-is sui, et nondum. re, sed spe, salvum se esse
quampiger ad Deumnisus. Nunc mihi illa pfius clausa cognoscens. l^ostquam baec liuiiiiljter deploravit,-
intrajne discordia diversmlegis aperilur : nunc sentio 5 proficiendiac recle vivendi adjulorium iis gemilibus
vim legis adveism, qum, velut injecta manu, captivum poslulal, ^ quibus omnes possint pcrmoveri. In alia
me trahere conlendil in legem peccali : et recognosco .cpistola ait: Quis nns eiipiel ab ira veutura? quis nos
qnomam beaius ille vir mea potius infelicitate urilur, a nobis ipsis eruet, ut cmundalia sensibusnostris, ab
el de mea affeclionepro me dolensclamat: lnfelix ego irm cwlestis maieria ftde purganle vacuemuf?In nobis
homo, quis me liberabit de corpore nwrlis hujus? Sed D JJ enini inesse senlimus causas pwnarum mlernarum vi<-
idem Magister merecreat et reficit, ostendensmihi exi- 'venlibnsin corde noslro radicibus spinarum atque tri-
tum salutarem, si tamen velle adjaceat mihi ul perfe- bjdorum.
clionemmerear invenire,gralia Dei per JesttmChrislum 2. Hac ipsa humilitale, quoein omnibusilbus scri-
Dominum noslrum, qui exorandus esl ut prmvalescat .plis sparsa est, dicit ' se mirari amicorum caritatem-
inimicis noSlris, et tenebiis superabundet: destruat in atque palienliam in perferendis scriptorum suorum,
nobis aliena vel nostra, el wdiftcetsua. e Sicul exhau- seu, ut vocat, ineptiarum suarum, molestiis. Ad Del-
siione rudcrum nudata humo sub immundismolibus phinum, a quo baplizatus fuerat, scribit >»se limera
mutta aut nodamenta truncorum, aut residua spina- ne illius animumbonaede ipso spei procsnmplionegau-
rum, aul pleraque noxii generis animalia, el prmcipue ' dentem, decepta exspeclatione, contristet, quod ex
'
.felus aut cubdia viperarumdeprelienduntur,sic remota illius documenlis, exemplis, et ab eo collalis sibi sa-
» Ang. ep. 27, n. 5. b Aug. ep. 186, ri.41. <*Paulin. ep. 25, n .9. dIbid., n. 10. <-Ibid.n. 20. f Ibid.,
n. 21. fsPattlin. ' ep. 50, n. 2 et 5. h Ibid., n. 2. >Aug. qi. 186, n. 40. i Paulin. ep. 50, h. 5. ^ Aug.
ep. 186, n, 41. Paulin. ep, 28, n. 4. »>Ep. 10, n. 5 . -
- '* SiS
g7 .* J>ROLE€OMENA.
cramentis nullum fecisse in virtute progressum; lta- A \ >ionficta;quod autem abundaniiusest, a malc est. Ill
- que dicit illum adhuchabere quod pro ipso facial hac tamen Jaude admittenda facilem se procbebat, et
imitalione illius qui slerilis flculnete commeatum a eamdem tribuebat cum iis agens quibus minus fami-
D.unino viucsedeprecatus est. Cmn Severo de pietale Jiariter utebatur, in re pene indifferenti morem et
in familiam et servos fuisset gratulatus, ejus exlollil consuetuditiem relinens, et servans bonorem. Convi-
ielicitalem, et addit E : \Fatemur gemuissenos ad tn- varum manibus > aquam minislrabat, ut in hac sal-
feltcilatem nostram, quibus ab ejusmodi filiis sterilita lem minima humanitaie S. Marlino aliqualenus-ac-
temgraviora peccata fecissent; sed facli sumus quasi cederel; sed etexeadem submissione, suique exisli-
consolati, quia vicinumessenobis tum felicitatis bonum malione infltna sibi vilior factus, immensis laudibus '
judicamus. b Verum ne longiore inlervallo nostra ini- , -Tictorem exlollit unum e vulgo, qui sihi quscdam ex
guitas inter nos el te separet, totum hunc, quo diebuset caritale ministeria exhibuissel. Audeo, inquit i, rem
noclibus Deum mulces, sacrm pubis accinge delectum, oneris noslri fateri, dum tibi niltil de ejus bonis ta-
ul adversumpeccatanoslra pro nobis aciem oralionum ceamquw gaudium limm esseceito scio, quoniam por~
dirigant-,el exorent ul confirmet Itoc Dontinus eftipd tio lua est bonum familiaris tui. * Servivit ergo mihi,
operatus 'esl.nobis, id est ut carilale tua, in qua nunc servivit, inquam, et -vmmihi misero, qnod passus sum;
ucquiescimuset quu gloriamur, in illa die refrigeremur B j servivitet peccalori, qui non serviebat peccato, et.ego
et gaudeamus. Amandi precibus seipsum commen- indignus a servojustilim ministrabai\ Sed Itinc mihi
dans ait c se indiguum cujus nomcn a sanctis viris levamenaliquod tanti pondeiis spero,quodsancti fra-
divinis aurihus ingeratur, ne forte labia eorum im- tris fumutalum non superbia vendicavi,sed conleslandw
munda flar.l cum ipsum nominaverint. Ilem ad alium caritalis mew, et fide capiendmbenediclionisadmisi.
presbyterum scribit d : Verum quia novissima hora Bencdictioenim milii eral sancta in nomine Dei famu-
est, et securis jdm qd radices arborum posita, aridis et latio, et in iibertatis- spiritu famula dilectio. Ob Jtoc
infeliclbus lignisjus'ummintilur excidittm, quwso leut loluntarium ejus bonum et pro ipsius utilitttte suscepi,
indulgenliam milti et laxamentum temporis depreceris, -prmsumensco potenligrem exorandi pro me fulurum,
ut morte dilata forsitan succum feracitaiis accipiam de -quo plus meriti de religionis operibusacquisis&et.Agel
carilatis tuw diligenlia, et solliciludinis mem cultu, ut profecto orationibus suis, ne tneis oneribus accreverit,
cor meum divinus timor fodial et siipem meam neces- jjiwd etiam e.l meaccessit frucli&is suis. Dijexi enim,
saria poeniludostercore humilitatis impinguet: deinde -_ fdleor, in ejus obsequiobenediclionem,timensne repu-
ego ad vigilaniiam solliciludinis excitalus omni hora .diala elongaretur a me. Additl quia et sibi pedes la-
paratus assistam, et Domino absenle sim trepidus, ul vare voluit Viclor semel se lantum aposlolicoexem-
advenienie securus sim. JSt alibi e : Advenlumejus.et C ( plo cessisse^ quod in Yiciore Christuni veneratus
diligimus miseri spe misericordim'ejus, et hofrescimus optarel ut ad infirmituiis remediuinmelior «econservus
8S peccatpres liinore jusiiliw ejus. Eamdem quam in aqua attingerel. Quamvis eminens Paulini virlus in
epistolis servat in carminibus hurailitatem; cum enim ejus admiralionem omnium oculos et.ora converte-
in quodam poemate de extremo judicio et Davidis . ret, inter hos tamen plausus m nihil sibi de bonis
jioemlentia egit,,subdit f: operibus blandiens se servum inutilera asserelJat. In
Quidfacereueti! miseromihi compelit^undepiabor? yirtule Dei et misericordia.ejus spem suam omnem
CndesatibfaciaiiiV quanamope s-ilvnsero' collocabal, a quo intellecium itincris Sui pelens,
Tiimiceumcor eget lacrymis,cims tiorret ad escam,
Delicitequp"manteMirienleauima. auxilium quo hanccurreret viam prasstolabatur. Quin
<Juis miliisuggeret ad lacrymarniiifluminafo.ilem, etiam in ipsis operibus bonis Dei judicia timebal. Po-
- Quomeadefleremfacia meosque dips^
l\am milripro mernisacl33per crimina\iue terit nos, inquiebal n, vel humilitas confessionis as-
Ingetilesplagasfluniinaflereoims est. serere 33 quasi modesiosapud Dominnm, quos com-
Iliimpe mei lapidemconlis, sahaior Iesu,)
Ui tnolliia; io \iscera fontellnant. mendare non poierit ut ignavos strenum servitulis uti-
Xu, pipror, o fonsC.lnisle,meisinnsscereQbris. lilas. •
fjtmthi \ivatuas vt-naret.ultetaquaa. - CAPCT XXI.
vCums in titulo epislolse Paulinum Severus domi-'iD Se putal indtyniimqui sacram Scripturam exponal
num appellasset, et se illius servum adscripsisset, i. Paulinus semper lalendi ctipidus, nec se ido
hanc laudem omninoexclusit Paulinus, nec in re- neum ducens qui Chrislianoe religionis sacramenla
-scripto voluit eam Severo referre, quia, inquitb, lu- doctoris autoritale tractaret, opusculis levioris opera
lius credidi vere scribere. •Cave,ergo posthac servus conlenlus erat. Desiderio ° presbylero qui .explica-
Cliristiin iibertaletn vocatus, Itominis, el fralxis, ^et tionem postularat verborum qnibus patriarcha Jacob
conservi inferioiis servum te scfibere; quia peccatum flliis benedixit, humiliter respondet tanlorum noroi-
adulalionk' .est magis quam humilitatis jusltficatio, num et mysteriorum pondera se ne digito quidem
honoremuni Domino, uni Magislro super terram, uni o.usum langere. De quo, inquit r, mihi scripseras,
Deo debilum, hominicuilibel, ne dicam miserrimopec- aquam dulcem el copiosam in amaro et .arente rivutc
catori, deferre. Sufficil carilas de corde puro et fide qumrens, tum potius gratim explicandum refundo; nam
<>.Paulin.ep.*27, n. 3. > ibid., n. 4. <•Ep. 12, n. 10. o*Ep. 45, n. ' 6. <^Ep. 19,n. 2. "f Carm. 32, v.
415. B Episi. 5, n. 20. •>Ijiii. >Ep.*25, n. i. i EpH. 23, n. 5. Ibid., n. 4. ' ,Ibid., n. 5.- " Ep.
2P, n. 4. >'Ibid. <*Paulin. ep. 43^ n. 5. v VSiA.
59 S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. 60
me fateor tantorum nominumet mysteriorum pondera A . Imtificans civitalem Dei. h Qumautem virtusftanc in-
nec digito ausum langere. Legi enim quia inmalevolam nobis efficitmorlem,nisi carilas qum[orlis est ut mors?
animam 'ion inlroibit sapientia (Sap. i, 4); et ideo Sic enim obliterat nobis et perimitJtocseculum,ul im-
malilim mem conscius non polui divinm revelationis pleal mortis effectum per effectumChristi; in quem
hubere fiduciam,cumprudenlim lucemtenebrosocorde conversi, avertimurab hoc mundo, el cui viventesmo-
uon caperem. Tu verobenedicte,vasmundum et aptum rimur ab elementishujus mundi. Nec tamquam vivenles.
Deo, si accepisliinlelleclumbenedictionisillius quafi- in eorum conspectu Visuque'decernimus, quia perlio
lios suos prophe\icospiritupatriarclia in cwcitatecor- nostra mors Christi est,cujus a mortuis resnrreclionem
poris lumiuatusalloquilur, exponemihi rescripto my- non apprehendimus in gloria, 'ttisi merlem ejus hi
steria regni, etc. Ejusdem loci explicationem paulo-. cruce mortificatismembriset sensibuscarnis imiiemur,,
post a Rufflno postulavit, ul te magnm graliw, inquit ut jam non nostra voluntate vivamus, sed illius cujus.
ci, ac laudis auctorem habeam, si his qui de me supra voluntas sanctificatio nostra est. S. Augustinus > ad
me opinantesconsulendumme putaverunl, diviria po- sensum modestissimi viri se accommodavit. Ab Ale-
tius de tuo spirilu quam de meo sensu inepta, respon- thio consultus Paulinus respondit i in hune modum :
deam. Cum in quodam carmine multa de Christi In iisqum mihi injungenda divesinopiwmstimalorpu-
morte magniflcoet sublimi slylo tractassel, se statim B 1 tasti, sanclam quidempurissimwcurilaiis fiduciamde-~
quasi «temeritatis et superbiseconSciumarguit, ac se monslrasli, fama tamen quantum intelligo, dominici
!>proesenttseNicetoeexcusatione defendit, qtioainsoli- operis .persuadente indutus esut fecundumopus Do-
tum sibi hunc incitavisset ardorem, et addit <*: _ tnini, quo nobis curam redempiionisnostrm inspirare
s Sed reprimamlumidosflatus;necmairnasuper me dignatus est, iitgenii quoqueet oris opes suppelereno-
Exiguusspiraboloqui, leferarque rehclju bis arbilrareris, sed ionam concupiscentiammagna
Parvusliumo,el plauomodiciu.edecarniinisibo. fide vacuis opinianibvcs spes itlusa decepit. Unde enim-
Ad- Auguslinum scribit se riihil de beata Melania mihi tanlum aqum, quanlum sitis? Undetale poculum^
seniore sanctius aut melius posse prsedicarequam quoddignebibas? Undetanti panes, quantospostulas?-
ille in eam profalus fuerat, ut quia, inquit d, egopec- Sed ipsi libi auctor injurim tuw eris diulius esurire qui-
cator immunda labia habens niiiil dignumloqui potue- evangeticoslucis et vitwcibosin-alta hujus seculi nocie
rflnt, ut longinquusa meritis fidei ejns animmquevir- desiderans,somnolenti^lpauperisamici egenampenum-
lulibus; luille vir Cltrisli, docler in Ecclesia veritatis pulsas, qui flumina aquw vivmsitiens, arenlem venur
procuranie in melins Dei gratia, parareris dignior tam iam scalpis, el humoremde pumice conaris exprimere.
virilis in Chrisloanhnmprwdicator,qui et menlemejus ' Aul enim nullus mihi de inspiraniim siccitate, aul
divina virlute firmatam, ut dixi, spiritu propiore con- C amarus de maliliw felle fons inlus est, quem utinam
spiceres, et tnixtam cum virtute vietatem eloquiodi- orationeset litterw tumsmpiusimpensmmihi exundare
ac dulcescerefaciant fidei tuw ligno et etoquiisuavitale^
gniore taudares.
2. Quanto erat vilior sui ipsius exislimatio, tanlo De duobus libellis a se composilis, cujus alter erat
seu Apologia pro Theodosio imperatore,
major erat apud alios illius fama qui eumin rebus Panegyricus
obseurioribus consulebant, et proecipueapud Augu- et cujus desiderium doctis viris mtolerabilius reddit
stinum, qui Paulinum inlerrogavit, <*quoenam-post rum magnifica illa S. Hieronymi approbatio, ita ad Seve-
suttm scribit k : Ul aliquid de prmcepiistuis (a-
j-esurreclionem carnis in illo seeulo bealorum futura
misi ex his quw metuo ne inerliw polius vel
esset actio. Ad hoec ille responditf : Al ego de prw- cerem,
mem testimoniasint quam sitpernm mi-
senli viimmem stalu el magislrumet medicumspirila- imprudentiw
tem consulo,ul doceat me facere voluntatem Dei, tuis nislralionis insignia, aul certe vel humanw documeniu
ista Evan- stpieniim : misitamen libi, id esl cominisimeo pectori
vcstigiis ambulare post C.lirislum, et morle
meas nugas, non ul sensus tuos poltnant tenebrmmew, ,
gelicaprius emori, qua carnalem resolulionemvolun-
sed ul tuis sensibus diluantur. Nugas aulem meas de
tario prmvenimusexcessu, non obitu, sed sententia re-
verbis ac sententiismeisdixi: cmterummateria sancta,
cedentes ab hujus seculi-vila qum tota tenlationum et tuo
potius ingenio eloquioquedigna etsi meissermo-
vlena, vel, ut s tu aliquando ad me loculus es, lota ten- rj'
nibus velutalro habilu vestiutur, speciemtamen divini
tatio est. Ulinam ergo sic dirigantur vim mem post ve-
solvenscalceamenlum velus luminis, htterni decoris, quanauam in egenw supelle-
ut
stigia tua, exemplo tuo ctilis vililate cuslodil.
a pedibus40 me's disrumpam vincula mea, et liber
exsultem ad currendamviam quopossim assequi mor- CAPUT XXII.
tem islam qua tu mortuus es huic secuto, ut vivas Deo Paulini pietas erga sanctos, et prwcipuein sanctissi-
in Cltristoviventein le, cujus et mors et vita in corpore mum patronum Felicem. Quolannisad sacra apo-
siolorum corporacoram venerandaRomam peiil.
~tttoet corde el ore cognostitur, quia non sapit cor
tuum terrena, necos tuum loquitur opera Iwminum,sed 1. Quani memor esset beneficiorumDei, quas gra-
vrbum Chrisli abitndat in pectore luo, et spiritus veri- tiarum acliones refunderet Deo, proclive mtellcctu
tr.tis effundilur in lingua tua supemi lutninis impelu esl ex grato et hdeli obsequio quo sanclissimo pa- ,

« Carm. 24, v. 507. bIbid., v. 515. c Ibid., v. 520. aEp. 45,-n. b. <*ibid., n. 4. • Ihid. s Auuust
* Epist-.28, n. 6.
eyj. 95, n 2 h Ibid., n. 5 >lbid., n. 2. i raulih. ep. 35, n.2.
~
- PROLECOMENA. - 62,
61
ti-onoFelicifamulabalur, 41 per quem Dei dpna sibi i , tis proediis sibi supererat, glebula se non teneri. Nec
coneessa exjstimabat. Natalem fllius feslum ommbus solummodo S. Fclicem colebat, sed et alios sanctos,
exsultalionis et loetitisediem esse dicit, sed sibi spe- ut ex ejus scriplis constat, maxima venerabatur re -
cialiter. verentia, ac proe cseteris S. Martinum Turonensem
Quodnos libi Christus episcopum, ejusque discipulum Clarum.
Esse liedit viles carolargitus amico: 2. Singulis ^ annis Romam ad nalalem apostolorum
lu
. -JVonqttia dignus famuHs l amvilibusesses
jEteroisdismaleDeo coroesire Iriumphis. se conferebat pro veneralione apostolorum et marty-
Sed quia nosinopesjusli itidignosquesalutis rum, ut ad eorum sacras 42.uiemorias vota sua of--
Sic voluitditare Pater honus, ut maledites
, Criminibusversa iu mehusvice divitiarinn ferret: quam ob causam dicil se eo proftcisei' soli-
Pro cuuclisopibuscuuetisqueaffpctibus,et pro lum t mstate labente, quibus tamen verbis non vide-
Kobililmstituhs et hononbusomniavams, tur aliud denolare quam tolam aestalem. Diffieilius
Felicpmcnperemusopfs, palrjainque,domutnque.
Tu Pater, etpaliia, eldomus, etsubstanlia nobis, est conciliare quse dicit in »>epislola quadam idibus
In gremiumtrauslatatuum cunabulanoslra,
Et tuus eslnobis nidosinus; liocbene foli Maiidala, nempe se ivisse Romam post Pascha Do-
Creseimiis,inqiiealiarnniulantescor|ioraformam, mini juxta solemnem suum inorem pro apostolorum
Terrena exuimurslirpe, el subeuutibusajis
Verlimurin volucresdnini semine veibi. et marlyrum .veneratione. Neque enim dici potest
Te relevanlejugum Chrislileve noscimus: in le i J eum bis singulis aunis Rbmam venisse ", cum ipse
"Blanditsel iudigtiis,et dulcisCluistus amaris.
]sta dies ergo emobis solemnishalsetida, suum iter annuuni vocct; itemque ad eum Augusti-
QUIElibi natalis; quia te mafanostra abolenle nus n : cum Romam toto anniversafio pergitis ; quin
Occidimusmuudo,nascamurut in butiaCbristoa. et Paulini ad Delphinum P epislola vigesima ipsum
Nihil dubltabat Paulinus se amari a S» Feliee, sai- semel tantum eo ivisse salis indieat. Nec
~~ quotannis
lem ut dominus catelhim amare dignatur : etiam dici potest tam proximum Paschali fuisse Nala-
Cummihliila, domus,res, gratia,gloria, panis, lem apostolorum, eum ipse testelur hunc festum
Sil Felix donameDeo°. rcstale fuisse celebraium; neque ullum videtur esse
Cum illius domus hujusce sancti basilicse cohoere- duhilandi fundamentum quin Nalaiis ille dies fuerit
ret, eum saepessepius d dominmdiumsuum, tanquam Petri et Pauli. Etenim cum perrexit Romam post
dominum aedium, appellat; • itemque domum suam Pascha, non dicit, ut alias, se adiisse Romam ad
ct horlulum suum, S. Felicis «des" el horlum vocal. natalem iiposlolorum. Simile igitur vero videlur
In f vigilia solemnitatis S. Felicis ctim tota familia emn (cum heeessitas illi-incubuerit eo anno pergemii
jejunare solebat, et libatis vespere sacris, solutoque Romani paulo post Pascha, cumque eo se rursus ad
ccelu, domum remeabat; et sumpta dape, exsuitans natalem apostolordm non iturum judicaret), illud iler
Deo hymnis et psalmis noctem omnino aut ex parte iZ extra consuetum temporum ordinem susceplum pro
~ et
producebat. Corpore spirilu quantum poterat ordinario habuisse, eumqtie Romam i& contulisse ea
coelesti illipatrono quolidie famulabatur, sedsolebat mente; ut eam tum sanctis veneralioneiti quam mense
quotannis natalem htijusce sanclidiem novo natalitio Juiiio solitus erat exhiberet. Ilominum <tturbis oppri-
carmine honorare, lingua dulcissimmn volunlarise roebatur cum sic Romam veniebat. Tempus r, anle
. servitutis tributura pensitans, immolans Christo ho- meridiem in votis suis per apostolorum el marlyrum
stiam -laudis, et jeddens Altissimo vofa sua. Super- sacras memorias consumebat; cumque deinde ad
sunt quindecim illius de S. Felice nalaljtia carmina, bospitium redierat, innumeris visifantium frequenta-
ex quibus tolam confessoris vilam, sacra certamina, tionibus occupabatur, quas parlim amicitia, parlim
etpatrata ad sepuleram ejus miracula habemus; ila religio contrahebat: ita ut vespera tanlum solveret
ut, si Paulinus nosler sanclissuno Felici suse debel ccetus, Paulinique aniumm laxaret- el cuin totos
gloriara conversionis, vicissim S. Felix suam apud ibis decem dies ageret, aliquaudo lamen epistolam
Uomines gloriam debeat Paulino, qui S. Felicis No- scribendi, aul aliquid sine iittermissione legendi fa-
lani nomen tum basilicarum magnificenlia, tum car- eullas illi non crat. Ab ipsis temporibus Siricii hanc
roinibus longe Iateque per terras venerabile et incli- inierat consuetudinem, quandoquidem eumse Romam
tum fecit. In sequentibus b videbimus quomodo illius D contulit primum sub ' Anaslasio papa anno trecen.i
hasilicam amplificaverit et ornaverit. Sed quanlavis lesimo nonagesimo nono, teslatur se illud iter sa^
pietale coleret S. Felicem, et licet lain Iseto aiiimo temni ronsuetudine confecisse : atojue ita probahile-.
se Deo ad ejus lumulum pro toto viloesuse spa.tio de- oinninovideturSiricium brevi eam, qua in Paulinum.
vovisset, scribebat tamen ad Augustinum * ila se in arserat, zelolypiam deposuisse ».
illo quo feliciter utebatur, Ioco perseverare decre- CAPUT XXIII.
visse, ut, si quid de se aliud Domino placuerit, ejus Rauiinus amicitiam jungit cum Augustino, et aliis ifiv-
volunlatem suseesset prselaturus. Item Sulpicioi scii- Afriea sanctis.
' *hil se limo terrse in borluli sui, qui solus e lam mul- . Rrevi admodum temrjore sane postquam Nolam
'
«Paulin. carm. 15, v. 5. b Carm. 24. v. 602. <>Ibid., v, ,603. Ep. 5, n. 15; 18, n. 3; 28, n. 6; 32, n.
10, et carm. 20, v. 109. <•Ep. 5, n. 15 et 16.' f Carm, 20. v. III. sEp. 28, n. 6. h Cap. 42 et 45.
>'Aug. ep. 80, n. 2. i Paulin. ep. II, n. 14. Paulin. ep 17, n." 2; 20, n. 2; 45, n. 1; 45, n. 1; et Aug.
'"
95,11.6. >Ep. 17, ri.l. Ep. -45,'n.7et k » Ep. 45, *
n. 5. Aug. ep.
v
95, n. 6. r Paulin. ep. 20, iL
2. qErj. 45, n. 1. TEn.l7,n.2. <*Ep.45,n.l. Episl. 20, n. 2. Vide cap. 17, n. 2. - -
C5 S. PAULINUSNOLANUSEPISCOPUS. fJ4-
BCt-cceperatPaulinus, per •*> Julianumsuuin honiinem A mum nonagesiinumqnartum, utde uecesseJiabemus
de Carlhagine reverlenlcm ei rcdlitse sunt Alypii dicerejam lum temporibus istisNolain sese.reeepisse
liitew, h,quibus amicitiamcumco jungeret; eiiamque Paulinum. Merito etiam quis possel credere in illa
ab eo aceepit Augustinilibrum de Vera Religione, et urbe eum commoratum fuisse vel ipso arinotrecen-
ojusdem aliosquatuor adversu^Maricbseortmihsere- tesimo nonagesimo tertiOj-presbylerumquefuisseor- -
ses. Simul Paulinumrogabaf Alypiusut sibimilleret dinatum anno 592. Sed maluimus cum Raronio et
c Eusebii de cunclis temporibus bistoriam, quam Chiflletioid rejieerein annum sequentem, quiavide-
Romocapud Domnionemreperiret Ex quibus appa- tur Alypimnvoluisse cum eo jungere amicitiam ubi
- ret Alypium credidisse Paulinum 11011 tunc in Hispa- rescivit euriiNolam adventasse. Quodsi sacrum pres-
nia aut in Galliis degere, verum Nolse,aul Romse. byteratus ordinem die doir.inica suscepit vigesima
11AureliusCarlhaginensisepiscopus ad eum sub idem quinta Decembris die, ea die incidit dominica amio
tempus scripsil, et quoedamde Auguslino commemo- trccentesiino nonagesimolertio, non vero anno 592.
ravit. ° Gralissimse Paulino fuerunt illselitleroe, et Qu'n etiam scries carrainum quoe singulis annis m
istam Dei amicorum in ignoto orbe erga se benevo- honorem S. Felicis fcripsit Paulinus, facile eo modo
lenliam reputavitr 43 gratiam relribuloris Dei pro cumhisloria temporum congruit. Dicitsibi luisse lum
patrimoniis, palria et parenlibus ejus causa dereli- R u eam xtalem, qua fuit claudus ab aposiolis Peli-o et
ctis. Ex eo tempore « Augustinumet miratus est mul- Johanne in porla Speciosa sanatus, nempe quadra- *
lum, et veneralus est peramanter. Accprsivith Roina gesimum et supra amium : unde conclusimus eum
Eusebii de cunclis temporibus hisloriam (unde fuit natum esseanno circiter trecenlesimo quinquagesimo
respondendi mora) qiiammisit Aurelio, qui eam rcd- terlio; itaque anno uno erat superior Auguslino die
deret Alypio ad quem una dedit Paulinus litteras, decima lerlia Novembrisanni treeentesimi quinqua-
qufc etiamnum exslanl, in quibus Alypiumrogat f gesimi quarli nalo. In natalibus vero animoedicit T
ut omnem vitoesuashistoriam sihi referat. Ad eum sibi tempus illud esse infantisc,quoe,intentalis Chri-
etiam i misit panem, quem pelit ut accipial pro eu- slo Tulncribus, immolala et dominicamauspicata esf '
logia : quod fuit k in more positum apud Paulinum. passionem; 44 quibus verbis x indicare videtur in-
Augustinus, apud quem is mos non obtinuerat, Pau- nocenlium aetatem, nempe bicnnitim, • propter illa
linolameitl misit panem cnm epislola, in cujus fine verba, a bimatu,etc. Undeet illud quod iniit facul-
eral, Panis quem tnisimusuberiorbenedicliofiet dilec- tates abdicandi consilium,siculi et quod dicitde na-
Jione accipienlisvestrmbenignitatis; Unde non imme- lali suo spirilali, relulimus ad annum trecentesimuni'
rito dixerimus panes illos fuisse benedictos, quod et nonagesimum secundum.
eulogimverhuraindicat. Cum Paulinus >»panes quin- C CAPUTXXIV.
nue ad Romanianum milleret, ad eumdem hoecscri- Paulinus scribit.ad Hierontjmum, a quo responsunr
psit. Ne.vacuumfralcrnw humanitalisofficiumvidere- accipit. Thcodosiipanegyricumcelebrat.
tur, de buccellaloChrislianm expedilionis, in cujus; 1. Cuni ,eo anno y puertim suum ad sanctos in
, procinctuad {rugalitalis annonam militamus, panes; Africa salutandos riuserit Paulinus, eodem fortecl
tibi qttinquspariler el fitio nostroLicenliomisimus:• tempore et consilioin PaloostinamAmbrosiumquem- • '
,«011enim potuimus a benedictionesecemere, quemi dam z misil el per eum Iilteras et- munusculum ad
cupimuseadem nobis gratia peniius anneclcre.Possu- literonymum, cui significabat se velleab eo Scriptu-
mus igitur inde interprelarj panes Istos'non ad qtios- rsesacroe mysleria ediscere. Suavissima>. Hieronymo
\is indiscriminalim fuisse missos, sed ad fldeles; fuerunt illoe lilterse, quoe a principio amiciliarum
vulgo, nam » apparet Licentium baptismatis nondtiml (quod indicare videlur nullas prius utrinque nifssas
aqtiis lunc fuisse renovatum : in quo pane Paulinus °> fttisse epistolas) fideriiprobala; jam et veteris ami-
dicit conlentasi fuisse Trinilalis solidilatem, forte; cilioeprseferebant,item Paulini prudentiam et eloquii
quia r trilidus erat. Eusebium Coesariensem« venera- venustatem. Adfuit *> eliam apudHieronymumEuse-
bilem episcopum vocat Patilinus : nnde prohalur,, bius quidam, Cremonensis forte, cui cum nolissimus
quod ipse r fatelur, eum in Historia fuisse rudem. D I aliunde canssinmsque esset Paulinus, eum amplius
2. Sub idem lempus ad Augustinums misit lillerass apud ipsum commendavit, referens bonestalem mo
quibus conglulinaretcarilatem, qnam inler se a Spi- rumillius, conlemplumseculi,amiciliaefidem,amorem
ritu Sancto per Alypium formalam csse confidebat. Christi. Hieronyrous igilur adeum his de rebus epi-
Ab eodem Auguslino omnia quoe scripserat operai stolamcentesimamtertiam misit, in qua bb illius stu- -
exposlulavit. Has * lilteras per unuin e suis ad Au- dium et sciendi laudal ardorem; neque enim quem-
gustinum aliosque Deo dilectossalutandosante hie- quam in sacris Scripturis sine proevioet monslranle
memmisit. Cumqueex Augustinihistoria id fieri nona semitam posse ingredi dicit; scse magislrumrenuerc,
potuerit neque ante neque-post annum trccentesi- sed comitem spondere, simul qu*esilurum,simul ue-

«Paulin. ep. 5, n. 1. bIbid.,n.2. »Ibid.,n. 3. <>Ep. ' 6,n.2. «-Ep. 5, n. 1. 'Ep.H.n.o. f*Ep,
5.H.2. >*- Iliid., n. 5 et 6.. > Ibid., n. 5. J Ibid., n. 6. Vide nol. 8. l ep.
Aug.<* 51% u. 9. ™Paulii>.c. .
"
7,n.5. * Aug. ep. 56. » Paulin. ep. 5, n. f6. i>Vidc not, 7. <iEp.5,n. 5. Ep. 28, n. 5. s Ep. 4, n.
~~Sacchin. Vii. Paulin. p. 661, cl Chiffl. parl. 2, c. 5.
1 et 5. Ep. 6, n. 1. ' Epist. 4, n. 5. Ihid.
f Paulin. en. 6, n. 1. Ilicron. ep. 105, (. III. *>»Ibid. 1,bHieron. ep. H5.
PROLEGOMENA. . - 66
fjg
titurum, simul pulsalurum. Deinde festinet, rogat. ct A oralionem dubio procuf legerat Augustinus : Yerum
'
ne recrastinet, diem de die trahens, caute et pede- si est ille libellus <iAdversus Genles, quem ab eo pe-
lentim possessiones suas veudere; eas potius proji- tit aiino trecentcsimo nonagesimo sexto, quem non-
ciat, et hserentis in salo naviculse funem magis prse- dum plane absolutum videtur supponere : eum, vivo
scindat quam solvat, Deoyse lotum dedat; Christum Theodosio, non scripsit, iieque eum ipsi dedicavit,
aliunde habereunde pauperes alaf, Christo, nonsu- ul Gennadio placol. Augustinus r denotare videtur
perstitibus sibi fortasse facultatibus, confidat. Qua illum panegyricum his verbis : Cltristiani quoque
exhortatimie tam sancta indicat Hieronymus vereri imperalores plenam gerentes fiduciam pietalis-in Cliri-
se, ne si retimierit prislinarum aliquid facultatum sto, de inimicis sacrilegis, qui spem suam in sacramen-
Paulinus, quibus sub proetexlu eleemosynce.sapien- tisidoleium dmmouumqueposuerant, gloriosissimam
iius deinde pauperibus dislribuendoe incubuerit, illis victoriampercejierunt; cum apertissimis nolisshnisque
paulatim irretiatur rursus; neque etiam in tota epi- documenlis,de qnibus nonnullijam scriptum memoiim
slolse serielaudat tam egregium facinus, cujus exitum comtnendarunt, illos fatlerent vaticinia dmmoniorum,
necdum plane perspecturri- habehat. Verum postea hos firmarent prmdicta sanctorum. Quibus verbis con-
eum proculdubio audiit quam libens sua seseque ipse slat eum indicare cladem Eugenii et Arhogasti. Men-
*Beooblulisset, non solum * miris eum et iiiauditis R ] lioncmetiam facit Cassiodorus s libri quem Pauli-
'Urnavit laudihus; sed et raonuit potius ut sapjenii nus de Theodosio scripserat, sed quse de eo refert,
discretione aliquid de ,zelo remitteret qtto iacullales ex Hieronymo excerpsisse videlur.
erogabal, quam excilavit ut eum augerel.,Baronius CAPUT.XXV.
b existimavit Illam epistolam ftiisse scrlplam ad alium
c De Paulini necessiludinecumSanclo et Amando.
quemdam Pauhnum, non ad Nolanum; *ed qui po--*t
eum illud diligenlius perscrutatl sunt, credidere ra- i. Non facile conjicituran ille Sanctus Endelechius
.lioues qriibus nitilur eius ODinio,postponeudas esse ad quem Paulinus misit Theodosii panegyricum,
iis quibus infringitur. idem ille sit cui epistolam quadragesimam scripsil.
2. Sub idem tempus Paulinus Theodosii panegyri- Nomen Sanctus eral ulrique conimune. Cumque evi-
-cum celehravit, si assentiendum esl A Gennadio asse- denter appareat Sanctum islum l hymnos Christianos
.renlihancoralionemMssc a PauJhio ipsi Theodosio composuisse, quorum aliquos ad Paulinum miserat,
-dicalam, qui quidem princeps 17 Januarii die, anno e.a persuadere possunt unum et eumdem esse San-
arecenlesimo nonagesimo quinto obiit. Argumentum ctum : et conslant Paulinum^coepisse» eum diligere
"o-suppedilaruntvictonse qnas atyrannis Maximb sci- vel nondum renatum. Aliunde vero quamvis etiam
iicet et Eugenio 45 retulit, qui. Eugenins victus C ( tum temporibus istis Romani niultis insignirenttir no-
duntaxal fuit mense Septembri, anno 594. f Ende- miuibus, videtur tamen in nsu jdem semper fuisse
lechius Paulini amicus, idemque Christianus,-illi hu- adhibitum. Itaque cum Paulinus alium vocet semper
~ v
jtis operis auctor fuit. Creditur hic esse sanctus Se- Endelechium, alterum semper Sanctum cum lerqua-
verus Endelechius eujus eliamnum exstant nonnulla terve Illius rtomen repelit, non sine fundamento vide-
carmina. Pa"ulinuseo Iibentius "hunc ab amico bIa- tur posse concludi eos a se invicc.m esse diversos.
borem suscepit, quod in Theodosio non lam impe- Accedit codem quod Paulinus *** videiur innuere ex
ratorem quam Christi servum; non dominandi su- .quo fuefat ad Christum conversus 4 Q miam se dum-
jjierbia,'Sed humilitate famulandi potentem; nec taxat ad Sanctum misisse epistolam, a quo recepis-
.-yegno,sed vha et ardenti flde, principem prsedica- set unam tantum eamquc brevissimam, neque^men-
-rel, Osiendit > etiam Theodosium vicisse potius iide -lionem sui panegyrici facit, quem nec dicit Endele-
. et precibus, quam armis. i Legum item ab ipso lala- cbium a se peliissc Quisigitur fuerit ille Sanctus nqn
jum ulilitatem ea in oralione commendat. Felix planc apparel, nec Jiqttido conslat, nisi quod, cum
Tfieodosius, inquit? .Hieronymus scribens Paulino, loquitur "\ Paulinus de eo lempore quo corruptel.-»
qui a lali Christi oratorje defendilur.- IUuslrasti pur- rnuiidi servierat, videtur de se simul et de Saecto
puras ejus, et utihlate n iegum futuiis lemporibus de- D I habere sermonero.
monslrasti.Jam coeteraretulimus quasscripsitk Hiero- 2. Se jugiler dilexerant Paulinus el Sanctus 7 fi-
nymus in laudero illius oralionis, quam veriusl apo- lt-siliaritaiishumanocamicitia, et quoe radicem in cor-
logiatn quam panegyricum dixeris, Ad "»Endelechium dibus noh habebat, quia non oedificalaerat*in Clirislo.
eam misit Paulinus^ quam non edidit; illius tamen Eos sibi multas invicem misisse lilteras apparet, qjii-
exempJarja ad suos amjcos » Sulpicium Severum bus tamen anima Paulini non replebatur. Cum nun-
scilicet, et ° Hieronymum, misii, P Prsescripserat tium.remisit muhdo, Sancti 7 amiciliee non itcm re-
libello suo pro themale epistolam,- qua hujus opus- nuntiavit Paulinus, sed litterarum officium interini-
culi sibi fuisse auctorem Endelcchium dicebat. Eam * sit; a,>semel solum ei scripsit, et recepta ab eo hre-

* Hieron. ep., 15. b Barom an. 594, § 6. » Sacchin.Vit. Pattlin*.p. 654. ' Gennad. Catal. c. 48. <*Ibi'.
f Paulin. ep. 28, n. 6. -e Vide not. 125. h'Paulin. ep. 18, n. 6. i-Gennad. Catal. c. 48. i Hieron-. cp.
15,. lIbid; x Ibid. -"">»Paulin. epi 28. n.6. >>Jbid. « Hieron. «p. 15. i-Paulin. ep. 28, n. 6. «.Aug.ep.
33, n. 8. <*Aug. ih Faust. 22,' c. 76. s Cassiodor.
" lib. Div. Iiistilut.,
** c-.21. l Paulin. ep. 41, n. 1. » Ep.
&), a, % < Ibid.^ n, 1. >-Ibid. n. 1, 5 et 6 5 Ibid.. n. 2. IbiJ. •" IbidT, n. 4. .
" • S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. €8
cM .
vissima epistola, crediJil persolutum esse officii de- A immemorem csse, ut suas esse non recpgnovissct,
bilum; et diuturnse satis taciturnilali sese ilerum re- nisi ipsorum lilteris.credidissef.
iudil, doriec a spiculis carilatis Christi vulneratus , AKNO CHItlSTI593.
Sanctus prsevenit Raulinum in verbi Dei dulcedine CAPUT XXVI.
per eloquia litterarum casta et fidelia, ul ipse teslalur In morbitm incidit Paulinus, et Sulpicio Severo per
Paulinus; ita ul judicare possimus eutn, sicul el Pau- Vigilunlittmmitlit respousum.
'
linum, novum vivendi instituisse modum; et sane i. Carmen r epiod in honorem S. Felicis scripsit
Paulinus ail in eo habitare b carilatem de corde puro, Paulinus, cum primum ejus natalem Nolse.ceIebravil
et bona conscientia, el fide non flcla. Verbis <*beati- ex quo se eo recepit, ex inlimo lcelitioesensu prodiit;
fieantibus Sanclus in suis lillefis Paulinum bonorabat plenis in eo votis Deo gratesrefundit, qui ipsi annuisset
'
,quod Chrisli verbum complesset jubentis omnia quod ab eo precibus tamdiuexsposlularat. Subltnem
vendere quscpossideret. Scribendi ad*Paulinum Sau- £ pelil a S. Felice Deum exoret ut sihi liceat sempei-
ctus sibue fecerat participem Amandum quemdam, in eo consistere porlu, quem tot ac lantis laboribtts
alium porro ab episcopo Burdegalensi; quem apparet superalis demum attigerat. Quinla illius epistola vi-
non plane fuisse Paulino notum. Puerum Domini be- delurscripla anno secundo ex quo se Nolam receperat;
nedictumvocat euin Paulinus,-etah eo f preees expo- B quameliam ob causam cilra dubium eamrejicit 1 Chif-
stulat. Adnotarant Sanclus et Amandus B in lergo fletius in annum trecenlesimum nonagesimum quin-
epistolce suoe indicem epislolarum Paulini, -quibus luin. Ex ea » cognoscimus segrotasse Paulinum, et ut
Sanclits nonnullos adjecit hymnos quos Paulinus de- T videlur prima «slate. Dicit ea segriludine * suorum
sideraverat, et in quibus, ut videtur, decem virginum in pcenampeccatorum sc a Deo casligalum, cum 7 tota
referebatur parabola. Maximo perfusus est h gaudio Campania opus Dei Salvatoris in eo veneraretur, as-
Paulinus, acceplaea epislola; et in hac, quamremi- sidua et sedula sollicitorum anlistilum, clericorum,
sil ad utrumque, dicit se eam unam computare a San- monachoruni, atque etiam ipsorum ssepesecularium-
cto sibi -redditani, quia lalem ab eo qua repleta esset toto illius segritudinis tempore illum celebrarunl of-
anima ipsius adhuc semel acceperat, se ad Sancti lil- flcia. JNemopropemodum loia Campaniaepiscoporum
terarum desiderium excitari, modo > caveat eum one- non visilare eum fas exislimavit sibi, et quos infir-
rare laudibus quibus se indignum omnino censebat. mitas vel necessitas aliqua devinxerat, missisvice sua
Deinde ad pielatem quasi seipsum horlaluf egregia clericis et litteris adftterunt; 7-Afri quoque episcopi
oratione, al procuhlubio qua Sanctum informet, quem ad eum revisendum prima seslate misefunt : quod
multis in locisalloquilur. De i seipso solita humilitate convenire posset litleris quoeei fuerunt ah Aurelio et
verba facit, et possel videri lunc reptantem oevispi- ^C ab Alypio reddiloc anno 394 si fttit JSolae-anno595,
ritaiis inlanliam adhuc agere, nisik diulurnum silen- quamquam verbum revisere parum convenit primo
tiuffl quo cum Sanclo erat usus iuduceret ad creden- ipsorum officio, eique per suos exhibito, non vero
dum eum jam a roultis aunis Noloecommorari. l Al per viros hac de causa a se missos. Probabilius igltur
enim dieil, senectutem canis caput non spargere est quod supposuimus eum venisse Nolain anno 394,
modo, seJ el piofutidere. Possumus solum judicare cegrotasse anno 595, et tunclemporisAureliumCar-
eum scripsisse anlequatn ad episcopatumfuissel pro- thaginensem episcopum, quem miserat visitandum
rootus, atque ideirco ante antium quadriugentesimum Paulinus anno ipso 594, et fortasse nonnullos alios
~~
oclavum, cum scrihal una cum Therasia. Dicil» se cum eo, ipsi quihusdam missis adfuisse. Auguslinum
aliquid accepisse a quodam sibi carissimo, qui mul- eodemillo anno per Romanianum ad eum scripsisse
tum Jiierat peregrinatus. Rulliuum proculdubio intel- videbimus, verura probabile non videtur illius lilteras
ligil qui iii Occidenlem reversus est anno dunlaxat prima seslale Paulino fuisse reddilas. De proborum
trecenlesimo itonagesimoseptimo. virorum offlciisaa gloriabatur, at in Domiuo tanttim,
5. Postquam epistolse veluti clausulam apposuit cujus gratise hoc opus etmunus esse reputabat.bb Det
Pauliuus, aliud rursus ° aggi-edilur argumenttim, de gratiam in tenebris reluxisse, nec obscurum se per
-
hymuis scilicet quos a Sanclo acceperat: quod ele- D nominis ipsius clarilalem in solitudine egisse dicit.
ganter spectari polest aut veluti cpistolasaltera pars, 2. Solatium cc ipsi magnum et oulce in segriludine
- unde et una typis olim exeusaesunl, aut vcluti allera
pramuerunt Severi litterse. Statuerant, ut vidimus,
prorsus epislola, 47 et sai>c'r in quibusdain mann- se simul Nolam reGipere, et Paulinus eum hbrlatus
scriptis cSdicibus separatim leguntur; sicque in duas fueratut eam ob causam se conveniret Barcinonem,
- divisimus. In hac postrema uuadragesima prima aut se dd
ipsi in via adjungeret; verum geminas eo
dicit se ita prope omnium epislolarum suarum, quas annq pertulit 48 segritudinescum ad Paulinum ve-
in tergo epistolaeSanclus et Amandus nnnotarant <i nire voluit. Itauue coactus fuit se <"<*litteris apud ipsum

Paulin. ep. 40, n.2. b Ibid.,.n. . <*IbkL.n. 5. dL Ibid., n. 11. e Ibid.,


•*> n. 5. fIbia. B Episl. 41,
f Ibid., n. 6. ->»Ibid., in lilulo.
•n.l. bEpisl. 40, n. i. > lbid., n. 5. Jlbid.,n. 6. Ibid., n. 1 et3. ~
» Ibid., n. 6. •<* r 24. n. 1. rCarm.i3. v. 51.
Ibid., •*
Ep. 41, n." 1. Chiffl. part. 1, c. nPaulin, ep. 41,
~
VChifU. p. 168 et 219. Paulin. ep. 5, n. 9 et 10. v Ibul., n. 14. Ibid., n. *10. TIbid. n. 14. Ibid.
• *">Ihid. hh lbid., u. 7. «Ibid.,n. 9. <« lbid., n. 8. «<* Ibid., n. 1.
•m PROLEGOMENA. 70
.excusare: Se » revaluisse scrroeoat, multosque b fra- JL A hare consilii conslaniiam, non verodamnare; dicit-
tres spiritales secum ipsi adfuturos spondebat, ma"ki- que r se'non verer.i,ne ad ilKusdesiderii impedimen-
mis ° proeconiisvirlulem et conversioneraPaulini ex- lum caro inflrnia procvaleat, quam flde roborareti,
lollens. 'Hanc epistolam -per d aliquos e suis.virtute etc. Postquam vero de oegritudine illius Terba fecit,
sibi connexosmisit, per e Vigilantium scilicetel alium addit s amorem pacis cum debere de patria parum-
-catechumenum.Vigilantius in Carapania febre Iabo- per sevocare, ut obstrueret os eorum qui pecasionem
ravit, etiam anlequam ad Paulinum.perveniret. De de ipso male loqueudi quserebant : de quibus soepe
eo nihil refert Paulinus,f nisi quod fuerit baplizatus; queritur Severus. Tum narrat * quantum a ponlifico
itaque si ille ipse est qui presbyter reddidit Hierony- Romano et a quibusdam %Q Romoe clericis scanda-
mo Paulini litleras, et qui deinde ialsis dogmalibus lizetur. Eum denuo hortatur ut veniat, et jam sibi
nomen suum infamavit, verisimile est eura ordina- gaudia proponil quibus afficietur, cum illum excipiel
tum fuisse presbyternm statim post suum hi Gallias e comile electorum Dei cohorte venientem. Locabo te,
-
Campania redilum. Miratus est Paulinus quod ipse et inquitu Paulinus ad Severum, in horto mei Felicis co*
Severus <siisdem incommodis simul fuissenl affecti : lonum, sed grqtis; denique cum eum uxoris suseho-'
id rion sine Domini numine factum esse dicit, cujus mine quam T vocat conservam in Domino suam, et
Injussu nihil in roundo accidit, qui eorum unitatis in- r. rj Bassulam etiam ejusdem Severi socrum salutavit, ca-
' ternoeoperator, carnalem in ipsis substanliam discre- ve, inquit ~~,senum te scribere, et epistolam loquacem
pare non esset passus. Itaque solalium ipsis magnum excuses obsecro; <I"H diclando enim dum te cogito, el
- -et dulce proebebatista conjunctio passionis; verum ut iotus in te sum, quasi apuclprmsentemlongo inlervallo
ipsis gralhis concordioesignum esset, eo ipso se refe- loquar, obliviscor impositum finir.e sermonem. Eum y
clum sensitPauIinus, quod Sevcrus se revaluisse scri- rogat ul panem quem mitlit accipiat, itemque scutel-
pserat, ita ut Severi levamine aliquo modo respira- lambuxeamj elc, et ut ad ipsum =*millat vinum quod
ret, h oequeac sanctorum orationibus, alque ipsius- .Narbonettdhuc se habere credebat Paulihus, uec ti-
met Sulpicii Severi, cui ignola eiat Paulini eegritudo. meret damnum si ipsum faceret etiam pecunise debi-
Infirmus * diu remansit Paulinus,' nec facile poluit torem. Illud ei mandat, summum illius animi se jus
corporls sui exhauslas morbo et austeritatibus vires habere confldens, quia omnes ipsius servi ab eo de-
reparare, etin ea inlirmitate sicul Paulus gloriabatur, fecerant. Qualiter se Nolsehalieret non refert, unde
qua sperabat se polentem faciendum; et quo magis coitjicere possumus Paulinum superiori anno ad iJe-
adversa valefudine frangeretur caro, eo minus virtu- verum hac de re iilteras scripsisse.
tem spirilalem ab ea expugnandam cdnfidebat. Ejus GAPUT XXVII.
i
segriludo responsum ad Severum morata est. Vigi- C ( scribit ad Paulirmm qui denuo illi mitlii
lantitis quoque rursus vi febrium laboravit. Non segro- AugusCmus Htteras. Pautini potestas in dmmones.
tavit ilie catechumenus qui Vigilanlium comitabalur. 1. j,Paulinum circa iinem superioris anni ad Augu-
Qui iiecdumnostri corporis erat membrum,inquit Pau- stinum scripsisse aa observavimus ut cum eo jungeret
linus, k vulnera nostra noiu sensit, et sanus fuit atque amiciliam , quam Auguslinus cuivis facile concede-
expefs languorumnoslrorum, quiunon suw compaginis bat, sed eam maxirae debuit Paulino, cujus fixstahant
- doloremcaro adhuc aliena sentire non
poiefat. ,Vigilan- lot ac tanta in Augustinum beiievolenlioearguraenta
- tiusl ut
coepitconvalescere progredi voJebal, verum et sui in Chrislum amoris. Et quidem nihil carius,
Paulinus eum invitum relinuit, negalis lilteris, donec nihil ardenlius Augustini bb lilteris quas bocce aimo
satis recepisset virium ad illud iter suseipienduiri, ad Paulinum misit per Romanianum amicum sibi
quod, ut vldetuf denolare verbum progredi, Vigilan- carissinium. Pr&ler ea quse de Illo supra dixhhus,
tius pedibus conflciebat. Tandem igitur dedil»1ei Pau- vehementi ejus videndi desiderio teneri se testalur.
linus responsum ad Severum, cui fnaximas de illius Et postquam snsceplum'de Paulini conversibne gau-
carilale agit gratias, pro qua libi, inquit >>,relribuelur dium abunde effudit, nescire se asserit quid pro ejus
a Deo, qttemin me diligis, eo uberius quod non habeo amore rependaf, nisi quia totus sum luus, inquitc c illi'
unde relribuam libi. •r\ in eo cujus totus es t&'.Si parum est, plus cerle non ha-
5. Severo seribit Paulinus " se poenas debiturum, beo. Tu autem fecisli ut non mihi parum videalur qtti
- cum honores accipiat immerilos,
sibique eo magisi me in illa epistola tahtis laudibus honorare dignalus
-exprobrari torporem ignavise. Deinde humiliter et-t-- es, ut cum me tibi refundo, si parum llot tibi pulem,
iugeniose admodum conatur F ostendere majori mi- non credidisseconvincar.Narrat deinde quomodo con-
raculo Severum esse -cbnversum, quam seipsum:: cordarent Paulini, quibus efferebatur, praeconia, et
- poslea <itransit ad Severipromissum adsfe
veniendi, ett ipsametdeliclorumsuorumconscieiitia^ pugnambanc
rogat ul geminas segriludines quas pertulerat censeati sic da dirimit: Non m'ecredam lalem qualem putas,
•essepncmissas lentationes.quibus Deusvoluerat prb- * quoniam non agnosco, et credam me abs lc dilig^

<Paulin.ep.5, n.9. "bIbid., n. 15. <*Imd.,n.5. dIbid., n'.l. ~ Ibid., n. 11. f Ibid. «Ibid., u.9 et
10. b Ibid.n. 12. f Ibid. i Ibid., n. H. ><Ibid. ' Ibid. ">Ibid., n. 1. " Ibid., n. 2 et-5. » lbid., n.
•4. rlbid., n. 5, 6 et 7., q Ibid., n. 8. >*Ibid. s Ibid., n. 15. < Ibid., n. 14. » Ibid., n. 15. T Ihirt.,
n. 19. ''=-Ibid., n. 20. 3*Ihid., h. 2i. >=Ibid., n. 22. »» Cap. 25, n. 2. bb August. ep. 27. cc Ibid.,
it. 5. Ibid.
/1 S. PAULINUSNOLANfJSLPISCOPUS. '72
quomam sentto el plane percipio : ita nec in me teine- A CAPUT XXVIII.
rarius, nec in leingratus exstitero. Romanianuma ami- De Auquslini ad episcopatutnpromo'ione ab ipso Au-
cum stium harum Jitterarum portilofem pollicelur ' yustino cerlior factns Puulinus suum singulare gaii-
facturum Paulino ipsius librorum copiam, de"quibus dium Romaniano lesialur.
stimnia animi demissione loquitur, et b pefit si quoe 1. Romanianus, cujus opera usus fuerat * Augusli-
Paulino displiceant velif emendare. Mitlit insuper ad nus ad perierendam anno superiore ad Paulinum
eum o carmen Licenfii fllii Romaniani, et pelit ab eo epistolam; eum adiit cum jam sollicittts esset de
ut praaceplorum suorum opera patris et filii curara sanctorttm fratrum Romani et Agilis reditu- Aflvene-
saltilis suscipial,' et ad virtutem ulrumque promo- runt» tandem post disccssum Romaniani, et-ab iis
vere stodeal. Et addil, neque vetimcredas quwpater v Augttstini jam episcopi, aliorumque clarissimortim
de me forte laudans dixerit, ne si melioreinquam re- virorum, Aurelii scilicet Carlhaginensis, Alypii, Pro-
vera sim judices , pro me non ores quanlum velint. futuri Cirtensis. Severi Milevilani, omnium pariter
Rcsponsum e eliam snum ad Licentii poema perlerrii episcoporum lilteras recepit Paulinus, quarum sola
ad eum curavit, in quo ~\Q f de Paulino nostro mi- * Auguslini exstal qtioeiterum de Licentio agehal :
rifice et prseclare admodum loquebatur. Paulinum s qua nimirum posteriori Paulini epistolscresponsum
demum orat et obsecrat ut si ab ofiiciisecclesiaslicisi B p expendere volebat, et testalur, ut in prioribus 7 Jit-
sibi vacet, in Africam usque velit excurrere, ut vi- feris anno superiore datis, pari ' se cum eo et stu-
deat quantum omnes eum sitiant. b Therasioedeni- dio et' dilectione vinciri. Sancti, cui respondebat,
que salutem plurimam precatur. Romanianus quemi aa verbis quibusdam usus est, idque de g][ industria;
proprioe lites in Italiam , ul videtur, perlraxerant, erant enim ipsi suavissima, et bb quod vera essent
Augustini epistolam lara cito Paulino non reddidit, et quod Paulini esseul. Ei narrat cc quomodo faclus
cl solummodo sequenli anno Nolam advenit. Quem1 sit Ilipponensis episcopus , et quod hoc munere im-
1 puerum Paulinus in Africam anno superiore mise-
pediebaturne eumNolam adiret: itaque illum ad ur-
rat, is nondum redierat : nec fuerat prnfecto Augu- get mullo vehementius quam in prioribus litleris, ut •
slinus ex iis qui, ineunie oestale,ad eum invisendum1 in Africamirse et uxor vcniant; <*<* ac eo rem addu-
miserant; ita ut cum de epistola ante tot menses5 cit ut asserat credere se quidquam eos non minus
perscripta nihil audiict Paulinus, i *alleramrescri- Deo acceptum acturos si infusas sihi virtutes tnnto
psit autequam promotum euni ad episcopatum acce- sludio notas omnibus faciant, quanlo labore el ar«
pisset: quod accidit sub finem anni 595, cum '
Au- dore"adepti fuerant, : unde qtiivis facile perspexerU
guslinum fralris nomine k corivpellct.Per Agilem 1 optirae nolara Augustino fuirse Paulini et fherasiae
et Ronianum Auguslino.rescripsit Paulinus, C raodestiam. Iisdem videtur principiis insistere Gre-
G
gorius M. cum dicit f r: Quisquislaudis concupiscen-
tiam calcare jam sujfidl, mdificalionisJraudem per-
AN.NO CIIRISTI 596.
petrat, si bona qum agit occultal, el quasi jactalo se-
mine , germinandi radices subtraltit, qiti opus quod
' 2. De historia nlhil
excerpimus ex >»Paulini tcrlio> hnitaiidum est, non ostctidit. Idemque cum sibi ob-
in laudem S. Fclicis natalitio carmine, quod hocc jecisset quod tradidit Christus mandatum de occul-
nno cdilum arhilramur. Insignia dumlaxal » mira- landis bonis operibus, respondet sf" : Qui in pubiico
cula qusc hac die maxime in eiiergumenos palraban- bono opere non suam, sed sitperni Patris gloiiam quw-
lur, et u populi ad hanc solemnitalem concursum*> j-if,-quod facit, abscondil, quia solum illum lestemha-
~
exponit qui S. Felicis tumulum floribus, sertisquee buil cui placere curavit.
et coronis limina prakexerenl, et nqcte dieque circaa 2. Augustinus hh in epistola sua Paulino commenr
altaria micare lumitia describit. Vota <ideinde ad S. dat qucmdam nomine Velusliuum Nolam prolici-
Felicem fundit, et precatur ul longo aevosuum illi li scentem vel ul Dco cum illo militaret, vel ut S. Fe-
impendat servilium, et ad ejus tumultim vitam ab- licis precibus c quibnsdem eriperelur malis qurec
solval; animaraque Felix ad Christum palerno ve-- D I lacrymas impiis excussissent, quscqiie inflicta a,Deo
clare gremio non renuat, ut merilis ejus et precibuss verbera videbantur. Tres >> ad cum libros de Libero
landein laudatis agnis aggregari mereatur. Ad Pau- Arbitrio perferriiussit, necnon i i panem-,ut conjicio,
linum pertinuisse r nonnulli -existimant multa ex ijss jam benedictum (uberior benedicliofiet diteclioneac-
quse ad S. Felicis sepulcrum gesta sunt miracula ;• cipieniisvestrmbenignitatis). Opus kk beatissimi papoe
~ Gennadius enim afflrmat Paulinum non solumi
Ambrosii contra philosophos desiderare se testaha-
* crudilione el sanctitate
vitse, sed et polentia adver- tur Auguslinus, cum minime dubitaret quin tanti
1 sum doemonesclaruisse. viri scripta onraia haberet Pauiinus. Cital fr.equen-
a Aug. e'p. 27, n. 4. Mbid. et n. 6. p Ibid., n. 6. aIbid., n. 4. <"Aug. ep. 28, etep. 27, n. 6. fAus.
cp.26,n.5. e Aug. ep. 27, n. 6. b lbid.,'n. 2. > Paulin. ep. 6, n. 1. ilbid. kIbid.,n.2. >Ibid.,n.o.
>»Paulin. carm. 14. "Ibid., v. 25 et seqq. «Ibid., v. 44. r Ibid. v. 98 et seqq. 11biil. v. |I6etseqq.
**Sarchin. Vit. Paulin. p. 750. E Gennad. Catal. c. 48. f Aug. cp. 27, n. 4 et 6. » Paulin. ep. 7, m 1.
•vlbid. ^Atig.ep. 3l,ii.7. .vAug.ep.'' 27. ' Aug. ep. 51, n. 4 et 9. > Ibid., n. 5. bb Ihid. «lbid.,!>"n. '.
<J-> <><*
Ibid., n. 4. '-k Ibid., n. 5et 6. Grcg. M. Pastor. I. iu, c. 56. es Ibid. '•> Aug. ep. 51, n. 7. Ibhl.
1i Ibid., n. 9. Ibid., n 8.
73 - PROLEGOMENA. 71
ter hoc opus August.nus in scriplis scquenlibus, in A librum suum pro Theodosio, et ? apud eumdem plu-
co etiam libro dqni de Doctrina Chrisliana inscfiptus rimum commendabat Vigilanttumqui idcirco r a divo
isl, quera forte post duos aut tres annos conscripsil: Hieronymo honorifue ac peramanter exceptus est;
quod opus a Paulino excepisse Auguslinum vero si- Cum vero Hieronymum inler et Johannem Hieroso-
mile est. Dicit proelerea b Auguslinus se audiisse a lymitanum Ruffmumque exorta esset niaxima dissen-
1 fratribus, Agili, ul videtur, et Romano, contra
paga- sio, B in istam rixani el conlroversiam venit Vigi-
nos scrihere Paulinum : orat igitur eura ne silii du- lantius, et adversus Hieronymum loculus est : ab eo
Iiitet mittere quse scripserat: Nam pectus iuum, in- taraen supplex veniam pctiit, apud eura invenit gra-
quil, cJale Dominioraculum est, uteo nobis lampla- liam, deinde ex Palsesfmadiseessum iiialuratit, et in
cita el adversus loquacissimas"qumslionesexplicatis- Gallias reversus l librum-edidit conlra llieronymum
sima dari responsa prwsumamus. Haud scio an hoc:// qui respondere coactus est. Insurrexit etiam poslea
opusTheodosii panegyricon fuerit. -Cumenim refe-: Vigilantius adversus fldei catholicae doclrinam, c.i-
rat d Hieronymus Paulinum bujusce principis apolo- versosque disseminavil errores quibus hoeieticoruin
giam sciipsisse, ihique de ejus legibus tractare, po- Gallioeprincipis nomen merito oblinuit. En roiserri-
4,erat hie tueri leges imprimis conlra paganos san- mum bominis statum qui divino beneficio , quo lot
citas , easque ab injuria vindicare, respondendo ob-• B I sanctis conjunclus erat, ad salutem noii. usus est :
jeclionibus ab ethnicis contra religionem Christianam t? quorum tamen caritas.non sine mercede, cum virtu-
-allatis. tem qtiam ejusanimo indilam pulaJjanl venerati
5. Quod e Auguslmus episcopatum suscepisset, et suut, et eabenig.e in illo excusaverunl vitia quss,
hanc Dei curam meruisseut AfricanoeEcclesioe ut lanto fore Ecclesioe detrimento non arbitrabanlur.
verba coelestia ex ejus ore perciperent, id maximum An allatoeab ipso Paulini epistolse responstim per,
PauEno gaudium conlulit. Slatim J post duos dies; eumdem deJerit » Hieronymus, incei tutn cst.>Nihil
singularis Isetilioecausam Romaniano per litteras in- adversus eum dixit, et ejus reliquit arbilrio Teferre-
timare properavit. s Panes quinque ipsi el filio Li- Paulino quomodo ille ab ipso exceptus fucrit : satis
centio misit b ad quem eodem tempore, et forte ini tameu indieat nescio quid molestum el grave inter
eadero charta vel sallem in eodem fasciculo, rescri- eos accidisse;plurimumque laudat Paulinum. - -
psit soluta el stricta oralione, quo impulsu > Augu- 2. In bisce > duabus epistolis Pauliniiin in sacris
s ini a seculi vamtatibus, hujusce juvenis animumi Lilleris instituendum supponit Hieronynms : quod
abduceret, eumque hortaretur ut saluli suse provi- intelligere est de traditis a Grjecis intcrpretalioni-
deret. _ hus. Neminem enim feie reperias ex Pairihus qui
- CAPUT XXIX. ' *' C < sacraslitieras frequentius in scripiis adhrbeal, illas
Per Vigilantium, qui tnale rem gerit, Eieronymoi ubique inserit, ubique ad eas alludit, et pra*clariS'
scribil Paulinus. Summa humilitate sacrw leclionii simas notiones detegil. quamvis obiter : idque 53
incumbit. advcrles a priniis ejus epistolis, ila ut cuiquaifi du-
52 ' • Dubium non est quin Severus el Paulinusj hium non sit quin iis legendis, evolvendis, medilan-
hoc anno sibi invicem Iitteras dederint : quse desi- dis, ab ipso Bispaiiico secessu totus iucuhueril, ct
deranlur. Quanlum ex i aliis epistolis assequi pos- ardore pietatis et carilatis quihus earum inlencctum
sumus, signiflcabat Severus sperare "se non posse> assequimur inagnos inde scienlise fontes hauseril,
fore utSolam Paulinum conveniret, et boc sibi su- Ipse etiam Hieronymus x post paucos annos eum di-
peresse ut litterarum solatiis se mutuo recrearent. vinarum perinde ac humanarum litterarum peritum
Paulinus k lamen eum invitare non destitit. Severii esse agnovit. Cum vero alios ertidire non intenderel,
litteras Paulino reddidisse debuit Vigilantius, si inL iis proculdubio ad propriam cedificalioiicnivaeabat
Palaestinamhic ipse profectus est, quod iler l posti, «implici verilatis intuilu, non studio-a difficultalLm
annum 596 suscepisse non poluit. llluc m detulit Iitr inquisitione. Quamobreni hac de re consultus nulliun*,
teras Paulini ad Hiefonymum, qui ». tanti viri tot; quam respondere prsesumebat, 7 indignum se ratus
annos Christi servilio addicti insignem pietatem do- D qui divhise revelationis haberet fiduciam. Summa
clrinanique summis prosequebatur laudibus. Ah eoi humililate in dubiis eos consulebat qui sapienlioe
quserebat Paulinus ° quam in statu suo monacbalii et scientise laude in Ecclesia illustres baberentur :
deberet inire viam; et videbatur quodam teneri de- quod poslea observabimus erga Hieronymum, Ruffi-
slderio Hierusalem proflciscendi, loca sacra invisu- num et Auguslinum. Exposilionem in quoedamScri-
rus, ut fortasse S. Hieronymo propior iis prseceptisi pturoe loca ab Auguslino cum aliquando qusererct
imbueretur, quoe in priori epistola jam receperat; z ait : Qum si forle lucida sunt, et mihi videnlur ob-
Hieronymus de sacrse Scripturae lectione se tradilu- scura,nemo prudenlium filiorumqui forte de noslris in
rum Paulino. Mittebat i>quoque ad eum Paulinus; hora lectiunculm hujus circa lc slelerint de insipieniia -
8 Lib. II, c. 28. b Aug. ep. 51, n. 8. <~Ihid. d Hieron. ep. 15." <*Paulin. ep. 7, n. 2. f Ibid., n. 1.
elbid.-, n. 5, » Ep. 8. >-Aug.ep. 27, n. 6. i Paulin. ep."* 17, n. I. k Ep. 11,'n. 12." ' Vide Hieron.
Histor. -">Vide Hieron. p, 73, n Hieron. ep. 15. ° Ibld. i>Ibid. <1Ep. 75. «•Ep. 13, s Vide Hieron.
'Hstor., § 88, 89. * Ibid., § 144, et iib.Hieron. advers. Vigilant. » Hieron,' ep. 15. T tlieron.ep. ' -13et
75. *Ep. 153, t. III. y z
' 43, n. 5.
Paulin. e'p. Ep. K), h. i.
PATRCIL.LXL - 8
?S S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. 73
mea rideat, sed potius de benevolentiafralernm carita- A Musas precatus, sed divino invocato Chrisli numine,
lis faveat instruendo, ut efftciar videnlium parliceps, qui Asin-c quondam ora solverat: citatque illudpoe-
et ex doctrina tua illuminatis mentibusconsiderantium ma in eo quod *-anno sequenli edidit. In hunc amium
. , mirabilia de lege Domini. Videtur quse non intellige- referimus epistolam undecimam ad Severum, qui
bat inter legendum adnotasse, ut eorum intelligen- non modo orones u observabat occasiones ut ad eum
tiam ab aliis exquireret, difficullatem vero antequam lilteras daret, sed mittebal quoque ex suis quosdara,
proponerel ita discmiebat, ut ejus solulionem ferre de quibus postea Paulini sanclilale et exemplo ad
attingeret. Unde ad eura Augustinus a : Multa qum- pietatem conversis, ut de flliis sanctis et de benedi-
sisli, et qumrenda admonuisti,et qumrendodocuisti cta in Domino prole gloriabatur ipse Paulinus. Sic
rum enim interrogando disputas, et qumris acriter, et T per puerum suum hoc anno ad eum misit Severus
doces humiiiler. epislolam, in qua x ipsi se longe inferiorcm repuln/is
CAPUT XXX. asserebat ambos in agro, hoc est in lata seculi via,
inventos, alterum assumtum, reliclum alterum. Fa-
jSS. Delphino et Amando scribil Paulinus. Vitam S. lebalur 7 insuper paupertatem ejus se demirari, sed
Martini mittit ad eum Severus.
borrere; quam velle se, nec posse assequi conlen-
i. Epistolam nonam hoc, ut videtur, auno scri- ^ debat, ut habens viclum el vesiimenluni boc conten-
psit Paulinus ad Amandum, una cum decimam ad tus esset, nihil ultra diem cogitans; cui imitando
z
Delphinum. Jam lum b in ipso Hispanico secessu imparem omnino se censebat. Deinde adjungit, pro-
Paulini et Amandi litterarum intereessisse commer- fecto per jocum, se credere ita eum fulurum brevi
cium observavimus; « quod etiamNoIse tenuit serva- pauperem, ut ulterius eum invitare non auderet;
vitque etiam cum Delphino : cujus lillerse spiritalia «umque oa horluli causa reliquisse Ebromagum. Vi-
Paulino erant condimenta, quippe quoed spirilalisa- detur adeum simulbb misiSsevitam B. Marlini, adhuG
<<>
pieiitioesale, quo ipse in baplismate fuerat perfusus, vivi, a se conscriptam. Responsum ex Severi pie-
condirentur, ut illius saporem servaret. Paulinus <" tate erga se exorsus est Paulinus, et de ea fusissi-
vero religiosa quadam erga eum observantia plena mas illigralias agil.virlutemque ejus ddmultisdeinde
urbanitalis et humilitalis responsa dabat. Liberius c proeconiispraedical in quilms Marlim historiam inse-
cum Amando agebal, et in charta familiarius inditos rit. llhim <<"serio increpare videtur quod de pauper-
pietatis sensus exponebat, sermone quidem mellifluo, late locutus infirmum se ih iide el Christo difflden-
f
quem Paulinus alioqui vocat ineplum et temerarium. tem prodiderit; etf prolitetur se vel pauperrimum
Cum vero s Amandus patris communis Delphini au- numquam invitare eum destiluturum, el quam slu-
ribus litteras ejus insinuasset, sanctus ille vir-a Pau-' ^* dibsissime hortaturum. Cumque nequaquam Severus
lino ' petiit litteras spiritali sale condifas, in >quibus polliceatur se venturum, idcirco epistolam decimam
proeter oflieii necessitatemsermonem de Scripturis septimam nonnisi post duos annos collocamus. Qtiam
adjiceret quo thesaurum cordis sui revelaret. Exinde Severus B. Martini vitam scripserat, jam eam obser-
EBillam primus
piam sane et humilem, eamque decimam scripsit vavimus missam ad Paulinum, qui
cpislolam, in qua dicit i Delphinum haac sane juste Romam attulit, in eo sane itinere quod eirca festum
ab eo repelere, ut depositi sui debitum, el ut seminis SS. Petri-el Pauli solilus erat suscipere. Hunc li-
ne tritico tribu-' hrum onmes sitiere. Eum Paulinus tlhper Italiam nec-
gcrmen exspectare, sed vereri se pro
los 54 et Pro uv's spinas edat. Conqueritur k deinde non per Illyriam disseuiitiavit; nec pietas ejus erga
amice apud Amandum quod litleras suas Delphino S. Felicem glorioe R. Martini quidquam invidebaf,
sancti hujus
exposuerit, etl de variis iisque piis apud eum ser- quin etiam infusas a Deo in animam
monibus disserit, quibus **•> aliquid deesse credilur. .episcopi virtutes proeclaras religiose venerabalur et
Post mortem Theodosii, anno 595 vel 596, Medio- mirabalur.
lani » Ambrosius marlyris Nazarii corpus reperit, CAPUT XXXI.
0 aliquas ad S. Paulinum reliquias perferri curavit,
D Vim cuidam sanctisshno presbytero illutam arce
qui id muneris humillime recepit.- Ab eodem forle Paulinus.
quasdara veliquias SS. P Vitalis ct Agricolse,<iGerva-
sii quoque et Prolasii, martyrum habueral. 55 1. Hoc anno ponendam duximus epistolam.
duodecimam ob causam cujusdam presbyteri de qua
ANNO CHBISTI 597. >>subfinem agitur. Inscripta esl Amando,quemi i epi-
2. In quarto nalalilio in S. Felicis laudem <*car- stolarum Paulini nusquam offendit prolixitas; immo
mine, quod ad hunc annum referimus, sancti hujusce novas et ampliores ille poslulavit, cujus ut desiderio
confessoris refert hislorioe primordia, idque " non salisfacerel, hatic ei prolixiorem ceteris scripsit Pau-
'
' Aug. ep. 149, n. 2 et 54. b c
Cap. 16, n. 2. b Paulin. !ep. 9 et 12, ep. 10 el 14. Paulin. ep.' 9, n. 1.
<*Ibid.etep. 10, n. 1. f Ep. 9, n. 4. * Ibid. Ibid. Ep. »10, n. 1. i Ep. 10, n. 1 et 2. <>Paulin.
Ep. 9,
n.l. Ubid., n.,2et 5. »>Chiffl. p.<*283; et Diss. 1, arl. 10. Vila Gall. Arobros. 1. ix, c. 1.
carm. 24, v. 436. r Ibid., v. 452. Ep. 52, n. 17. ' Carm. 15. E Ibid., v. 50. > Carm. 10 , v. 17.
»Ep. lLn. 4. TIbid. *lbid., n. 6. r Ibid., n. 12. 15. Ibid.,
z n. 13. *>-* Ibid., n. 41. bb Ibid., n. H.
cc Ibid., n. 1 el 4. ddIbid., n. 5 et 11. "Ibid., n. 11 et ff Ibid., n. 15et 14. es Sever. dialog. !, c.16.
w-JMal. 5. c.20_. » Eliist. 12. n. H. ii Ibid., n. 1.
77 PROLEGOMENA. 73
nus, a iu qua clcganter exponit miquam humilitalem, A rum eliam pro ipso bonse voluntalis aflectu malue-
et sanctam superbiam a seculi vanilatibus liberam, runl facere quod expediebat, quam quod licebat, et
et proeceptissubjectam divinis. b Portitoi hujus epi- diclam domum sanclo presbytero, etiamsi propriam
stolse fuit Sanemarius quem ex servo libertum fece- non probaret, reslitui tamen sine aliqua diflieultate
ral Paulinus, ut suh EcclesiseRurdegalensis auctori- jusserunt, ut eam, si de suo jure non possel, de illo-
tale-injlomo Domini serviret delegatis ad parentum rum lamen munere possideret. Loelum illud nuntium
ipsius memoriam obsequiis. c Altefam scripsit una ad accepil PaulinusT ex litteris Delphini el Amaadi, qui,
Delpbinum, quoeperiit. Agit apud Amandumut sau- ut verisimile est, mittebaut ei pariter edictum Da-
cti presbyteri Exsuperii opera in Ecclesisecasa lerru- ducii. lta et * planclus presbyieri in gaudium con-
lain Sanemarius, qua viclum suum procuret, acci- versus est, et quigralulabantur^jusmalisconfusione
piat. Forte a sancto Paulino agef ille concessus fue- perfusi sunt; et vir isle sanctisshnus T hujus liberali-
rat ecclesise in qua parentes humati erant, el cujus tatis gratiam perinde proedicabatac si indebitum mu-
regimini prsefectus erat Exsuperius, qui raagnus ille nus accepisset: neque ipse solus, sed " domus ejus
vir d postea episcopus Tolosanus creditur a Baronio. tota -gaudens consonis" Capuanoe Ecelesiseet urbis
. 2. Agit quoque cum Amando Paulinus e de quo- gratulationibus non cessabat Domino henedicere.
dam sancto presbylero vila et oetate venerabili, qui B Orat Paulinus Amandum aButhos proceres ullrasoli-
injuriam gravem.et alienarum sedium exsilium palie- tum affectum diligat, et si forle ipsi Burdigalam ve7
batur. f Is profecto Basilius celeberrimus Capuanse nerint proesentibus gratias etiam ,de Paulini sensuum
Ecclesisepresbyter, de quo in litteris anno sequenti ac viscerum affectione reddat; vel si tarda fuerit eo-
dalis agit Paulinus. Is, inquam, erat s admirahili pie- rum copia, dignetur eis gratulalionem dehitam et nie-
tale senex, b cujus erat domus quse per vira illi fue- rilam benediclionem operis sui miltere, ut sciant et
rat efepta a divitum quorumdam hommibus, qui > intelligant quam aceeplum Deo sacrificium dederhit
quidem divites in Campania proedia habebant, ita ut hac obcdientia fidei suse, qua Paulini petitionem in
afflictus I senex inralienis sedibusveluti exsul agere Delpbini et Amandiinterventuexdfabilesreceperunt:
coaclus fuerlt z nec deerant k perversi homines qui - quamvis proprie iiominebblilleras aJ eos dare decre-
venerabilis senis dolori et malis gratularentur. Vide- visset ipse Paulinus cum quis ex ipsorum hominibus
lusrhsec injuria a gestserei autoribus Christianis iuis- e Campania Burdigalam se conferret.
se profecta, cum eos Paulinus J vocet suos fratres et CAPUT XXXII.
m filios. Burdigalam » sscpiusveniebant: itaque ° Pau-
Pammachium de morleuxoris consolatur Paulinus. Ex
linui Delphini et Amandi opem implorandam duxit Delphini mgritudinecaptat humUitatismateriam. ln
qua de sancti presbyteri negotio cura a se suscepta C ejus gratiam scribil Anastasius papa
haberet patrocinium. P Ad Daducium igitur unum ex 1, Paulina, satictsePaulfc fllia, et uxor Pammachii,
illis proecipuumPaulinus epistolam transmisit, i eam- dienf-supremum <*<• obiit circa fmem anni 597. Panli-
que apertam Amando ut ejus rei momentum et ne- nus dd nonnisi post mullos menses mortem cjus co-
cessariamagendi celeritatem agnosceret, ac peliit ab gnovit el propter loci remolionem et nuniiorum ra-
eo ut ipsius et Delphini, cui profecto scribebat, com- rilatem, eamque accepit ex litteris cujusdam amiciee '
mendatio litteris suis accederel; faceretque ut Del- Olympii scilicet,idquef f in hieme; cujus tempestalis
pbihus, si Daducius in Galliis esset, sine dilafione inclementia el solita valeludinis inflrmitate prohibi-
per conservum fldelem et impigrum, vel clericum tus est ne Pammachium ipse adiret,-ut in votis ha-
ex suis, vel unum ex Alingonensibus eas deferendas bebat: tulit enim ~~gravipsime amici doiorcra. Cum
curaret: quod certe indicat Paulhium olim quoddam eum igitur adire non posset, prolixam illi epistolara
jus in hunc agrum habuisse, quenr forte Ecclesise scripsit in qua primo pias ejus iacrymas*in funere
Burdigalensi dono dederat, r cujus Ecclesioequondam conjugis, tum deinde impensas.pro defunctoesolalio
fuisse per mullos annos comperimus. Paulini s litte- egenis eleemosynas laudibus pfosequitur : quoe ulli-
roe cum Delphini et Amandi commendationibus con- ma pars epistolam olim 53 fere hitegram occupahat,
junctoe optatum exitum habuerunt. Adjuvit f Deus D cujus erat ad Alethium inscriptio, Verum ostendit hh
pauperem hune presbyterum de mendicilate, illumi- Chiffletius errorem esse manifestum, et lotum hunc
navit et humiliavit alla 56 diviium corda, qui per locum pertinere ad epistolam tredecimam (olirn 37),
exigui domicilii justam restitutionem oeternumsibi in quse-est ad Paromachium. Fuerat semper >>Pamma-''
ccelesti tabernaculo pauperis sancti, a quo invicem chii memorPaulinus, et 57 tanien i i congrua liumi-^
recipientur, hospilium paraverunt. Sicque » noh mo- Jitate silentium servaverat, donec urgente caritate'
do, cum possent transgredi, non sunt trangressi; ve- opertum peelore affectumreclusit.kk01ympius,a quo
v
,< Epist. 12, n. 7. b Ibid., n. 12. <*Ibid. d Baron. an. 405, § 61. <*Paulin., ep. 12, n. 12. f Ep.
'~
14 , n. 4. 8 Ep. 15, n.2. h Ep. 14, n 4. Ep. 15, n. 5. i Ep. 12, n. 2. k Ep. 15, n. *2, i Ibid,, n.
5: °Ep.l2,n.l2. »Ep.l5,n.5. °Ibid., n. 2; et ep.l4,n.5. J>Ep. 12, n. 12. <iibid. Viriet. in**no-
s
lis ad Auson. Paulin. ep. 15, n. 5.' Ep. 14, n. 4. >> Ep. 15, n. 5. TIbid., n. 2; et ep. 14, n. 5.
*>•* bb <*< Ep.
15, n. 2. Tlbid., n. 5. zIbid , n.2; et ep. 14,n. 4. Ep. 15, n. 5. Ibid. Vide Hieron, Histor.,
§107. dJPaulin.ep.l5,n.2. <">Ibid.,u.I. «Ibii., n. 2. eslbid.,n. 5. hh Ghiffl. p. 8 et 20. >>"Pau-
lifi. ep. 15, n. 2. ii Ibid., n. 1 et 2. kk Ibid., n. 1
79 S. PAULINBS NOLANUSEPISCOPIJS. SO
mortem Pauiinoeacceperat,et quem fmtrem appeliat,- A non fugeril: quod proosertimdicit, ul appareat quam
in excusis eodicibus vocalur episcopus.Ex quo colli- &obriusesset factus; addit tamen * eum post Pascba
git Chiffletiusjam factum Noloeepiscopum Paulinum; murmurasse, quod cibum non sumeret donec ad ve-
ipsc aulenrin quodain manuscriptocodice, Regio sci- sperum declinaret dies. Ad quem cleri gradum
licet, qui olim fuit Puteanorum fratrum, episcopivo- fuerit proveclus non innolescil. In scriplis biennio
cem dcesse fatelurj quoelamen si foret addenda, fa- post litteris 7 dicitur a Delphino factus cxorcista.
cilius fuerit credere Paulinum s cribentem potenti Jam 7 senex erat e' canos habebat, ssepissimetamen
domino, cum ipse talis esset et sacerdos, episcopum -gganNolam Burdigala se conferehat; cumque asse-
vocasse fralrem exlra consuelum ordinem, quam ip- rerel1,b mulierem suam debilem ct ideo inulilem sibi
sum Paulinum jam hoc lempore creatum episcopum; esse, Paulinus cura de eo aliquantulum jocahdo in
inde enim oriunlur difficullales ex quibus Chifflefras epistola ad Amandiim verba feeit, serio pelil u"tei
~
expedire se non valeret. Quod enim rlicit Patilinus aliquod maiicipiolum, aut quoedam ancillula proeste-
sub initium hujus anni S. Felicis natalem sibi natali tur. Prinmm Nicetaj episcopi Daciseiier Nolam ad
proprio esse cariorem, non video quid inde difficulla- annum 598 vel 599 referendum est, cum in secundo
tis orialur si illud de die nativitalis ejus intefprete- ccpostquadrienniumibi adfueril^ad natalem S[ Fe-
mur, el si parifer bane solemnitatern,quam comme- B licis 14 Februarii diem anno 402. Sed foriasse plu-
morat, intelligamus S. Felicis feslum diem, non Pau- ribus alias de illo Nicela erit dicendi locus : modo
lini, quod imprudenler credidit el admisit Chiflletius. addara Paulinum arctissimam eum illo junxisse con-
sueludinem. -1
ANNO cumsTi 598. 5. Eo <••a iio vigesima sexta Novemhris die Siri-
2, In quinto de S. Felice carmine b natalitio hujus cius papa obiit. Anaslasins quiei suocessit'anno eo-
sancti confessoris liistoriam absolvit Paulinus, quam dem , n ubi*primumpolestatem>caritatissuoePauliho
in poemate c anni superioris fueral exorsus. Sub ini- offerenrlse habere ccopil, eam illiingerere piissima
tium hujus anni yel sub Unem praeeedentis ex Severi affectione properavit. Cum ad rllum de hac promo-
famulis Paulinus d epistolam accepit, ubi hoc ipso lione scripsisset es Paulinus, gralissilmmiei fuithoc
anno ad eum se venlurum pollicelur; hanc enim se henevolentioeargumentum, et brevi pust ordtnaiio-
suscepturttm peregrinationem <*plus quam semel pol- nem suam epistolas de nomine Paulini ad episeopo;
licilus esl Severus. Dubinm non est quin Paulini Campaniac misit plenas el religionis, et pietalis, el pa-
responsum acceperit, sed desideratur. Ejus pueros cis, quibus el suum declararel affectum, et aliis beni-
* omteoestalem et S. Petri festum remisit. Hoc anno
gnilatis sumpraberel excmplum
etiam, s duqbus scilicet atmis anle conscriptam epi- rt "
slolam decimam nonam advenisse Cardamatem b in AiNiNO CHRISTl 599.
diebus quadragesimai ad Paulinum, et a >Delphino CAPUT XXXIIl.
ac Amaudo litteras allulisse credimus. Faciebant
eum certiorem ' de negolio Basilii feliciter gesto, de De Tlteridio et Poslhumiano Paulini amicis, el de Jo-
el de vio ejus cognalo.
quo salis anuo superiore diximus; prseterea
diuturno ac gravi morbo Dclphini ' febrium ardore
k 1. Cum Paulinusbllduobus annis superioribus quid-
et variis humoribus vexali: sdd eodem indice »>et qiiid ad S. Felicis Vitai* pertinebat carminibus retu-
saniiatem Ex IIOG morbo lissel, in sexto nalali >>eisequias ejus commemorat,
tcgrittfdinem ct cognovit.,
meutionem ipsi primum erecli, nec-
grandem captavit Paulinus humilitalis materiam, facitque tumuli
Dclphino dicens » : Si vos vix citra verbera casfga- non roagnifici fempli' quod deinde fuerat superadifl-
tionis evaditis, nos iniqui et peccatores ubi parebimus. catura. Ea etiam narrat i i gencratim quse ibi fiebant
" Brevissimas quidem Delphinus lilteras, Paulino la- miracula; sed pluribus rcferl jucundam cujusdam.
inen .gratissimas, misit. Ulriqiie i>posl Pascba Do- kk.rustici bistoriam cui a S. Feliee restituti sunt b'o-,
1
mini fecil responsum , illudqi e citra dubium per ves a latronibus1- abducii. Eodem anno contigit ipsa.
<i ad id relinuerat rvnatalis S. Felicis nocte »"•»>Theridii vulnus et miracu-
Cardamalem, quem usque tempus
r qui ejus servus fuisse videtur, ab ipsoque traditus losa curalio, quam Paulimis anno sequenti versibus
et Amando. Cardanialeni olim mimum eleganter^describit. Hic Theridius , quero »» fralmn
Delpbino 00 e patria sua aliquanto ante evieral,
egisse,s eumque vino fuisse deJitum eonjieere licet; siium vocat,
vemm Amando magisti'0 l umnino nuttalus esl, ita et per maris et terrse pertcula coiitemta venerat No-
famttlis.
ut clcricus factus fuerit, atque a Paulino ut lalis af- lam, ut S. Felici se dicarel cum aliis Dei
fectu fralerno exceptus. » Confatnulum,eum voeat, et Jlle esl dubio procul rr Theridius quem aiibi Poslhu-.
T sibi prope conviva esse miano adjungit, quos sanclos et religiosos viros Vo-
glbriatur quod quotidianug i
aCarm.l5,v.-3. bCarm.l6. ° Ibid., v. 17; etcarm. 15. dEp. 17 n 1. cIbid n. 5 fIbid.n.l.
* n. 1. i et 15, n. 2. k Ep. 14 n. o; et ep
BEp. 1-9,n. 1. b,Ep. 15, n. i. Ep. 14, Ibid., n."3; ep. ~
1 m n. et n. 1. » 14, n. 5. Ep 17,n. 1. P Ep. 15, n -4.
15 n. 1 Ep. 14, n.3, Ep. 1, 5; ep. 15, Ep. '
15 n 4 » Ep. 19, m i. '
. IbidPet n, 5.P 19, n. \; et ep IS, n 4. Ep
ikd ep. 21, * s'Ep.
4.- z « Ibid.,t,. 5. bb Ep. lo, n.Ej. 4.
15 n 4-etep. 21, n. dd 6. Ep.15, n.4. J Ep. 19, n. Ep. 2i,n.9. f Po.ulro ep. 20, n 2.
c.Carm.' 24, v^ 555. Ibid., v. 178. - Vije Bolhn. in Vit. sanctor.ad2 Febr.
kk lbid., v. m. » Ibid., v. fel.
sslbid1 bbCarm. 18, v. 72. a Ibid., v.155 et 95. Ji Ibid.,v.l90.
»>>Carm. 20, v. 107. »n Ibid.4 v. 106. "° lbid., v> 242. rn Ep. 16, n. 1.
8T PROLEGOMENA.' ~\1
cat, qui epatria disccsserant, Gallia scilicet ut pro- w \ a monachis abhorrentem profitebafur: sed lumen
babile "est, el in Campaniam ipsius causa venera: t. sibi cognitum non sequebatur, pro excusatione-prse-
Ita alibi loquilur de Theridio, quem Theridiumsuum lendens unparem se adhuc, r et ideo non capacem '
vocat": Dei, quia terrenis rebus et curis obsessus, ab aliiore
Vir,munusa Chrislomiln, " ' suspectucwlesliumquasi interpositisnitbibusarcerclur;
t.ir pacis,«l \ir legis, el vir gratiae, 5 Tribulisuue solvendis, a quibus non eranlimmuiies
Jie.iuies,voupltis, mensmea.
Verum hic Romoeel in domo propria mansisse vi- vel potentissimi proceres, occupatum se esse dice-
' araiciliara junxeral Paulinus, cullam-
dubilamus illum bat. Cum eo
detur. Credere non Postbumianuro,
eum esse qui maxime celebralur in Sttlpicii Severi que ad eum scribendi praetermittebat occasionem.
Dialogis,in quibus apparet eum b ex Aquitania fuisse CAPUTXXXIV. :
oriundum, eumque anle illud tempus iler in Orien- Egregiam Jovio scribit Paulinus epislolam, ,qua eum
tem confecisse, illique Hieronymum Belbleem fuisse excitet ad fidem pietatemque Christianam cimple-
nolum. Inopinalo Dci munere eranl allapsi Theri- ctendam. .
dius et Poslhumiamis € ignoli Paulino; qui maxi- 1. Navis» aliquanto ame tempore magno pondera
mam in illis elucere virlulem comperil, et in ea qua argenli onerata, gravi T jactata tempestale inter ma-
se existimabat bealum gratia "eos tantum increpavit rinos tamen vortices servala fuerat, et in lillus eje-
quod se familiaritatis ac nolitise Severi expertes fa- cta in quo familiare Paulino oppidum, et Jovio pa-
terentur; gg neque quidquam studiosius mandavit trimonium erat; ita ut mortuo argenti cuslode, inler
profieiscenlibus d e Campania in patriam suam, hibernos turbines et nautas avaros servaturn lamen
quam ad conspeelum Sulpicii Severi complexumque fuerit. De hoc argenlo Paulinus x lamquam suo
properarent, e eumque cognoscere omnibus in patria unius, aut saltem sibi cum Jovio communi loquilur.
rebus et curis suis" anteponerent ut diutinum sibi Illud 7 vocat argenlum sancli commercii: quibu1;
damnum vel sero resarcirent. verbis quis gfjji Lrsan existimabit Paulinum. indica-
2. Eis etiam dedit epistolam f ad Jovium virum visse illud argentum fuisse pauperibus deslinaluui.
in Galliis clarissimnm , ejusque " affineih. Mihi non Id salis a germano sensu aliehum. Et praeterea quor
liquet utrum idem ille sit Jovius quem Zosimus " modo in. partem illius venisset Jovius? Mirandam z
clarum dicit eruditione aliisque egregiis dolibus, illam jacfatoe navis servatique argenti incolumita-
cum refert Constantinum Galliarum irnperalorem,. tem, in qua tol Dei circa boitiines providentioeargu-
eum anno 409 misisse legatum ad Honorium,.quique menta emicabant ex Jovii.ipsius litteris compeiit
furle est ille Jovius -Galliarum nobilissimusTluipur- Paulinus : qua occasione uti voluit, ut Jovio serva-
puram induil anno 411 ut imperator e vita raigraret. tam illam pecuniam gralulans simul eum hortarelur
Erat item tunc temporis, alter > Jovius prsetorio >>aneDei hmnus adscriberet casibus; et Dei henefi-
proefeclus, imperante Honorio-anuo 409 iisque cla- cium, vacuorum fali fortunseque numinum esse nou
rissimus in hujuscetemporispertuibationibus. Quis- agnosceret. Oblatara tam prseclarambb Deo gratias
quis tande.n fuerit Jovius ille ad quem scripsit Pau- .agendi occasionem non arripuit Jovius; immo ad
linus J maximara prudentiam et ingenitam et erudi- Paulinum scripsit eum ccDeo facere injuriam qui illi
tam hahcbat: * humanioribus litteris omnino dedi- adscribebat morbos, naufragia, tempestates, ,et alia
tus, poetar.uroqueleetioni incimibens, oralores el id genus mala, quse fatum et fortunam Deo oemutas
phiLosophosperlegebat, et quidquid in iliis egregium potestates magis quam Deum ipsum decebant.
erat masime iJ memoila tenebat. Grsccampariter 2. His litteris dd per Poslhumianum et Theridium
et Latinam callebat linguam, facundioe ddelrina-que respondit Paulinus, qui noluit sane occasiqneni per
fecunJitatcm miram habebat, l magnum decus et eosad illumscribendi proelermittere,neviderelur eum
nomen e poesi sibi comparaverat. A natura ">prse- a viris religiosis abhorrentem judicare. e,!llli probat,
stanii sublimique ornatus eral ingenio : verum nimio cum mundus non nisi a Deo uno et creari et conser-
plus » philosophos academicos sectabatur, qui in n vari potuerit, in dubium revocari non posse quin ad
conlcntionibus de Divinilate -assumpti semper eam illius fegimen. omnes motus et cetera omnia quse in
qnserebant, et numquam inveniebanl, quia neque eo fiurit debeant revgcari, si quaff aulem sunt quo-
eranl satis puri et inlelligentes ul Deum viderent, rum raliones consequi et colligere non valeamus,
neque satis humiles ut eum non visum crederenl. tulius nobis esse altiores sensibus et cogitationibus
Litteras ° humanas sacris posthabendas esse ducebat nostris esse rationes, quam nullas, credere. Et rc-
Jovius, istis tameh minus quam illiserat deditus. vera ~~ quseDei bonitali convenire non posse viden
Christum *?veri luminis fontera agnoscebat, et Pau- tur, illo esse dignissimas, cum per ea exerceatur aut
lini amore Christiani nominis sludiosum se <ineque probelur virtus, cum non nisi per labores el peri-
> Carm".21, v. 581. b Snlp".dialog. 1, c. 20. <*Paulin. ep. 27, n 2. ,dEp. 16, n. 1. <*Ep. 27, n. 2.
fEp. 1-6,n. 1. B-Carm. 19, v. 165. b Zos. V. l,p.824. > Cal. Godefr. l. VI, p. 568. i Ep. 16, n. 6.
k Ibid. >Carm. 19,v. 10. >»Ibid., v. 79. »Ep. 16,n.ll, °Ibid.,n. 6. r Ibid. <iIbid.,n. 1. rIhid.,
n. 6. »Ihid." 4 Ibid., n. 1. » Ep. 16, n. 2. ->Ibid., n." 6. >-Ibid., ~~ n. 1. TIbid. 7 lbid., rt. 2 el 6.
aaIbid., n. 1 et2. bb [bid.,'n. 6. cc lbid., n. 2. dd Ibid., n. 1. Ibid., n. 2 et 5. ff Ibid.,*n. 5.
%~Ibid., n. 5 et 6.
85 S. PAULI-NUSNOLANLS EPISCOPUS. Si
cula virlules Virorum in historia lam clarorum emi- .Vque vitiorum, quibus anima non Dco serviens servire
cuerint; si "perfala intelliganlur astrorum effectus, damnalur : qum deindeul proprii status exsul, per om-
astra quidem esse mihimas nostri islius mundi par- nes cogitationumsuarum,autalienarumopinionum de-
-les, quoeDei voluntati parebunl; b extra hunc.sen- vias vias spargiiur, per philosophosl<aga,ac per ario-
suni Fata, Parcas et Fortunam cassa csse nomina, los curiosa, superslilioni religiosa, religioni profana,
quoe, cum omni specie careant, nec quidquam pro- spem inter ac metutn semper ambiguis affeciionibus
ducere valent; mirum item esse Platonem<*ipsum pendens. Hinc omni venlo cujuslibel doctrinmcircum-
adeo abusum esse humanis auribus inanis arrogan- lata, quia divini timoris vacua sapienlim caput non
lia facundise, ul ridieulam anilis fabulsc eantilenam habet. Finera facit ° eum rursus hortando ut mittat
non erubesceret scriptis suis. inserere, in quibus de errores pbifosophorum et ignoranliam, el sihi satis
divina etiam natura disputare audebat. Postquam sic sit ab illis Iinguas copiam et oruatum, quasi qumdam
probavitd Deum esse etnostrura etomniumcreatorem de hoslilibns armis spotia cepisse, ut, inquit, eomm
ac dominum , addit e : Et quia quanlus quantus nudus erroribus, el vestitus eloquiis, fncum illum fa-
est, bonitas, et sapientia, et origo rdlioris est, niltil cundiw, qwo decipit vana sapientia, plenis rebus rtc-
nisi ratione constituit, el ad materiam sum bonitatis commodes; ne vacuum figmentorumT sed medulatum
creavil. Ipsi omne quod sumus impendamus, el quw B veritalis corpus exornans, fion selis placitura auribus,
itli placita sunl, studeamus discerer el facere curemus. sed el mentibushominum profutura mediteris,
Tunc defmcatamentepurius iniuentes, videbimushanc 5. Prseter illam epistolam in qoa Paulini ingenii
esse venlatem, ut a Deosinl cuncla qum sunl; et hanc acumen, ipsiusque scienlia magis quam in aliis elu-
esse consequenliam, ul omnia Dei facta pulclterrima cescuut, poema P eliam Jovio dicavlt, idque forsan
sint; et nonsil malum, quod bonum habeat aulorem, scripserit paulo ante, in quo eum hortatur <iut vo-
qui cuncta per mundum noslris usibus prmparavit, ct veat studium et operam scribendis laudandisque Dei
noslris ulililalibus agit; etilaistius universitatis opus miraculis et potentia. Sic aitr:
condidil,.ul alia ad serviendum, alia ad exercendum,
alia ad dominandum creaverit. Rursus urget eum Incipedivinistanlum dare pecl&rarebus,
SttbrectosqueDensensus altollere lerfa
gravius f ut verilali pareat, non ei abesseaut vacatio- Moi oculisTHElo novalux orietura|-erlo,
Intrabitquesacer lacilo per operta mealu
nem aut facullatem; occupationes et tribula impedi- Spintus, etlseto qualiel tua viscerafflalu....
roento non fulura quominus Dei diseat sapientiam, yuanto majofab uiscrdet tibi glorla crpptis, s
In quibus et linguamexercens, meuleniquoquesin-
cum eum a studio oratorum philosophorumque Grsc- [clatu
cortim et Latiuorum ndn arceant. Vacal tibi, inquit Eradies;,laudemqnesimui,\itamquecapesses?
<~Paulinus, ul philosophussis, non vacat ut Chrislia- G Dumquelegescatus, et scribesmiraculasummi
"Vt-raDei, propiord sres, eCcariorlpsi
nus sis. Verte polius sententiam, verte facundiam. Esse Deo : qtieindum credensniiraris,amare
Im i, ies, el amaudoDeumredamabereChrsio
Nam aninu philosophiamhon deponaslicel, dum eam
fidecondias etreligione, consertisutare sapienlium, ut Addit insuper Paulinus eum edocendum s in libro
sis fgl Dei philosopltusel Dei vates; non qumrendo, Geneseos quoe sit vera mundi origorapud Johannem
sed imitando Deum sapiens; utnon tam lingua quam quoede Deoet Chrislo sit credendumr etc.r in Rubri
vita emdilus, tamdisseras magnaquam facias. Utque mar!s transitu et Jonse historia Deum, non foriunafn,
aliquid solida? b ulilitatis e poetarum fabulis educat, mari dominari et tempestatibus; in Josue et Ezechia
perniciosam manium litlerarum dulcedinem, et om- solem et astra illi obtemperare, nec falo vitse noslroe
nes rerum temporalium species dicit esse similes curriculum regi cogniturum. Quid ista apud Jovium
vel radicibus Lotophagorum, vel Sirenarum cantibus. valuerint, non innotescit, constat saltem his Paulini
Pra?terea optat ul possit plane omnia > exuere, ut excrevisse 62 caritatem. Illius ad Jovium poerna
Deum unumjnduat Jovius, eique vel nudo ex istius nonnuraquam S. Mamerti fralri Claudiano trilmilur:
mundi salo liceat evadere. Concedit tamen ei 1 ut quod nullo fundamenlo stabilitum videtur
dividat cum Deo; habeat sibi et suis cuncla quoe
possidet, modo se, ingeniique facultates ac linguoeD CAPUT XXXV.
opes Deo dedieet. Illico, inquit k, ut ad superna pe- Mger Paulinus Sutpicium Sevemm ad se mullum
netralia aciem mentk intenderhf, aperiet ad te faciem invitat,
f
suan\ veritas , teque ipsum reserabit tibi, quia euin
homo Deum inlelligere noluit, dignus iuit qui sui 1. Paulinus* loto superiore anno a suorum pue-
feriretur. Addit >»bominem supe - rorum discessuusque ad hiememSulpicium Severum
ipsius ignorationc
riorem omnibus creaturis irralionabilibus,parem esse exspectaverat, a quo cum non accepisset litleras,
ceterisomnibusuniDeo subjeclis: Hacmediocrilatejn- nec reliquo illius anni tetnpgre, neque sequentis inL-
credidU eum ideu non misisse lilteras, quod ipse
quit"», homotemperatus, nequea salulissorte delabitur, tio,
a naturm, fitque consciusveritalis,.com- adfuturus esset, el ideirco singulis eum diebus ex-
neque dignitate
servus liber erroris, dominus- speclabat. Itaque Romam» ad venerabilemsolemni-
pos sapienlim, justitim,
' -aFnlli ~ f n. 6. ~ Ibid. b Ibid. t Ibid., n. 8.
n4 b Ibid ' Ibid dIbid.,n.» 5. Dhd. Ibid.,
k f »>Ibid. Ibid., n. 10. a Ibid...... 11. r Carm. 19. <Llbid., v. 148
i Ibid n" 9 Ibid Ibid
f Ep. 17, n. L »Ibid
•*Ibid.,'v. 4. olbid.^v. 39 et seqq.
PROLEGOMENA-, , M
ss
tatis aposlolicaj diein advenlantem a ptofecttis cst 1 vissime r cognoverat a Tychico, quem S. Victricii
solemniconsuetudine,11prsesumfensilli ampleclendum carissimum fratrem et fldelem in-Domino niinistrum
sibi carissimura Severum.AbeAnastasiopapa hlande, appellat; et tunc * luxil negligentiam infelicitatis -
d Seyeri suse
peramanter ac honorifice exceptus est; at quod Victricii sanclitatem non satis ngnovisset
sui conspectu frui non valuit. Itaque litteris quseejus et veneratus fuisset, cum olim Viehnseapud S. Mar-
nomine ipsi redditse sunt se consolatus est, in qui- Imum eum viderat, et illius cicatrices non lambisset.
bus « causalus inflrmitatem suam Severus illif spem Ad euni scribendif quserebat occasionem, nec daba-
acce- tur, donec quod optanti aliquando non contigerat,
proesentisesuseadimebat. Has lilteras Paulinus
Pau-
pit ab homine s cujus et veslis et facies minime sa- id insperanti sibi provenit Romsequo accesserat
piehanl monachum, aut eos quos ipse et Sulpicius linus; eodem enim tempore cum quodam catechu-
Severus ad lale coramerciura erant solili adbibbre. meno " Urso conctirril et Paschasius S. Yiclricii Ro-
Elenim is servuseiat unius.examicis ipsius, nomine tomagensis diaconus, in cujus T humanitate et gratia
Sabini.qui Severo proxiraa erat affinilale cpnjunctus: quasi quasdam virlutum gratiarumque S. Victricii
quod cum ea in occasione Paulino innotuisset, cu- lineas, velut speculo reddente, se collegisse dicit
mulato .tunc Sabinum amore complexus est*.Ejus Paulinus; Paschasium enim et institutionis Victri-
vero servus haud scio an sit ille Marracinus quem ^ cii dtscipulura et vioe comilem **modestia morum,
Paulinus"b alio in loco simili plane modo depingit, cordis humilitas, mansuetudo spiritus, conslantia in
et quem dicit alias sibi Severi litteras attulisse. Ille fide veritalis et sermo in omnibus sale conditus pro-
tamen >Marraclnus ad Seyerum pertiriuisse videtur, babant. Itaque eum T prseter gratiam fralerni iri sacro
qui illum jusserat monachum fingere, ut testalur diaconatus minislerio contubernii, eo venerabilius
Paulinus qui eum monacbum inspiritalem vocat; amabiliusque suscepit Paulinus, quod is de Victficii
Litteras ad Sulpicium Severum repetiil Sabinus a clero, et corpore, et spiritu, esset. Nec illum ex
Pauliho, sed nimium oecupatus i totos decem dies Urbe ad Viclricium redire cupientem passus est pro-
quos Romseegit, rescribere non potuit; riiullominus flcisci, sed quadam carilatis violentia eum perduxil
domum regressus, eum enim k gravis opprcssil segri- Nolam, ut diutius per illius proesenliamquasiquadam
tudo eaque diutina, sed Deus vita et resurrectio S. Yictricii gralise portione frneretur. Illius tamen
eorum qui illi serviunt, eum morti tradere noluit, et 7 conversationis non mediocrem consolalionem per-
'
verberalum liberavit sperantem in misericordia ejus. didit Paulinus, qui lunc temporis carnali oegritudina
Cum igitur revaluisset, ad Severum ' scripsit, et affliclus esl, ut jam »superius observavimus".Neque
questus est quod tamdiu eum fruslra»1 exspectasset, vero in inflrmilate Paulini dumtaxat bb Paschasius
asserens » se de animo suo spem istam abjicere non " contribuiatus et compassus est, sed et in Ursi, quem
posse, qua praesumebat eum videndum ampleclen- indivulsum suse peregrinationis cpmilem habuerat,
dumque sibi, cum lolies id esset pollicilus; ni veni- gravissimo languore confecius est in quo Paulinus sa
ret, eum slaluenduro ° culpsereum in S. Felicem, ncc perspexisse assei-itfidemet caritatem in Dominople-
eumposse causari infirmitatem, cum tot alias fre- nam. Tandem labore ac fide Paschasii, quem Dominus
quentaret peregrinationes, et ileralis soepeintra unam experiri voluit potenliam apud se sancti confessoris
seslatem excursibus Turones Martinum visitaret, an sui Felicis, Ursus usque ad mortem infirmatus de pe-
verb vivum, autmortuum, ex hac epistola non colli- riculo hrvenit salulem,etperCI:Paschasii diaconi ma-
ges. Per P Amachium S. Delpliini suhdiaconumSe- nus Christo genitus in lectulo baptizatus Tediit, licet
veroque nolissimum scripsit. Yerisimile esl eum si- adesset Paulinus jam presbyter, et plures alii potuis-
mul dedisse lilleras ad Delphinum et Amandum. Ex sent proesto esse presbyteri. Cum autem dd Ursus sana
pmnibustamen epistolis*ad ulrumquedalisnulla exstai et robusla esset valeludine, et PascIiasJusad Yiciri-
quoehoc anno poliusscripta quamalteroadstruipossit. cium reditum meditarelur, per ipsum decimain ocla-
CAPUT XXXVI. vam epistolam suam ad Viclricium direxit Paulinus,
Ad Victiiciumscribit Paulhius. Hieronymi et Ruffini in qua cum ee Paschasium diutius apud se retentum
amicitiamcolit. **excusasset, Yiclrielura f f ad Morinos et Nervios in
63 1- Hoc eodem anno et tempore per Pascha- Belgio 64 Evangelium disseminasse commemorat,
sium Paulinus epistolam decimam oclavam in qua et quemadmodums'- Rotomagensem Ecclesiam insti-
eamdem<isuam segritudinem commeroorat, scripsif tuerat et formavcrat; denique cum roartyrii seu bb
ad Vielricium. Hujusce iUustrissimi confessoris el confessionistexuit historiam, illius >>videhdi summo
episcopi Rotomagensis historiam describimusDisser- se leneri desiderio signiflcat, et coram in ore illius
tatione 4, in qua %r Paulini cum co vide commer- Christum admirari atque venerari velle; ac i i luget
cium. Gum ad. Viclricium litteras dedit Paulinus, infelieilatem suam quod cum olim Viennoe fuisset,
vilam buius sancfissimi confessoris ef proesulis no- fruclus isle non cnntigerit, cum tamen in manu fue-
«Ep.^0,.n.2. bEp. 17, n. 1. e Ep. 20, n. 2. ' Ep. 17, n. 1.~ <*Ibid., n. 4. f Ibid., n. 1. ~ Ibid.
h Ep. 22, n. 1 el 2. >"Ibid. i Ep. 17, n. 2. k n. 2. n. 3. .»>Jbid.,"n. 1. » Ibid., n.
<> Ibid.,. Ibid.,
5. Ibid., n. 4. * Ibid., n. 5. b Paulin. ep. 18, n. 1; et 17, n. 2. >*Ibid., n. 4. " Ibid., n.-8. ' Ep.
18,n.L >>Ibid.,n. 3. T Ibid., n. 10. *-Ibid.,n. 1. 3*Ibid. »lhid., n. 2. aaCap. 55. bb Paulin. ep.
cc
' n. 5.t>.8. Ihid.
18/ ddIbid., cl n. 1. «Ibid., n. L, ff Ibid., n. 4. EUIbid., n. 5. hh Ibid., n. 1.
ii Ibid.
Jbid.,
"
87 S. PAULINUSNOLANUSEPISCOPUS. . 81
rit. Nihil de Yictricii ad Urbeni accessione hic com- A AXSOCHRISTI 400.
memoral, quam anno 404 factam fuisse demonsffa-
biraus. CAPUT XXXYIL
' 2. a
Hoc e^eunte anno Anastasius papa ad atrni- Sancto
DelpltinoBurdegalensi, VenerioMediolanensi,
versariam consecrationis suoe commemorationem
elSevero, scribit Paulinus. Marliniani historianiei
:
Paulinum invilavit quem bonorem suis lantum
naufragium describii.
cohsacerdotibus deferre solcbant sumrai pontilices.
Forlasse hiemis difflcullatemcausalus Paulinus non ~
@5 L In septimo S. Felicis natalitio carmine
accessit, sed invicem prsesentisehumillimas summo Paulinus hujusce sancti potentiam adversus daeuioiies
pontiiici litteras scripsit, qui animo palerno eas re- demonstrat, el f dsemoniacumjam pridem obsessum
cepit, nee offensusest illius excusatione Anaslasius. s-ingularilercoirootat. Prsecipuunihujtts poemails ar-«
Jam b observavimus Paulinum Hieronymumqueab guaientuni ests Tlieridirhisloria,quoejamelapsoantea
itnno forsitan 594 junctissima amicitia fuisse devin- anno accideratr Anleannos pene duosblitleras brevis"»
ctbs; sequenlibus annis in ea perseveraruhl, licet simasa DelphiuoCardamas allulerat ad Paulinum;ex
eoruni lilteroead se invicem mutuo datoepeiie omnes quo- tempore nullam receperal Delphini epistolam.
exciderint. Cifca hoc lempus » conscripta etiamnum B Per totam sestatemirrita non venientis Uranii exspe-»
isuperestepistola ex qua liquet Paulinum' in pro-.he- clatione fuerat suspensus Paulinus a quo lilteras
lam Danielem,CommenlariorumJibros posfulasse ab Delphini accepturus erat: > at officii sui negligens
Hieronymo-,qui ejus pelitioni acquievit; at justis Uranlusremansit ubrnon debebat. Hujuscei hominis
quibusdamde causis nohis igholis eos procraslinavlt. absentiam noif niolestethlit,cujus accessionibil ipsi
Anno 598 opus aggredi tentavit, at iterum dislulit ul conferre polerat boni: at non modico dolore Pauli-
OrigenisIibros llepi'Aozfivinterprelaretur. Ei iterum nus affectus est, quod Uranius k per proevaricalionem
scripsit Paulinus ut ad scribendum eum provocaret, suam longa ab oris Delpbini panibus fame tabefecit
et conquestus est quod paivas et. incomptas'litterulas Paulir.r animam. Cum 1 per-sestatem nihil litterarum
mitterel. Quocirca ha cce ei epistolam rescripsit in accepisset Pauliaus, multo magis tempus hibermun
qua seipsum excusat quod promissum adimplere in eodem silentio transigendum putab"at; cum Dens,
non potuisset, dicitque ei se teinporis pCnuria qui dat escamesurientibus, Paulino quideminsperanti,
ab amplissimis lilteris" atque doctissimis perscri- sed optanti, repentino iterum per Cardamatem lunc
bendis abstinere; pnelefquam quod cum eloquen- exoreistam superventu solatium et gaudium intulit,
lia eum terreret Paulinus, et in epistolaristylo propc qtti Cardamasmde Delphinivaletudineeum certiorcui
T-ulliumreproesentaret, verebatur ne veibosius ad C fecit, et >>illius ac Amandi epislolas ei reddidit. His
eum loquens plura reprebendcnda transmitleret. respondit Paulinus. In tota ferme epislola vigesima
Pro pileolo ab eo acceplo gratias agil. Dc locis qui ptima o ad Amandumlaudat Cardamalem quod velox
Jiberum arbitrium tollere videbantur, ac dc sanclili- essetet levis cursu; in altefa P \ero ad Delphrnum
calione filiisiidelium ab Apostolo adscripta quoestio- rogat ut pro ipso deprecelur Deum, ne forte graliam-
nes ei proponebat Paulinus. Ex Terlulliani sentenlia baptismalemipsius Delphiniminislerio acceplam ma>
quoestioni posteriori respondil Hieronymus;• quoad culet. Quamris ba;c <*pi?l<ii^ ..miMissimasit, tainen
priorcm ad Origenis libros mpi 'hp)<fiveumrfiinisil, Ctini Pjiiiinu ad Deipbinuiii scribendi occasio raro
qubftim interpretationein impera se factam a Pam- occurrercl, *>. secundam apposuilepistolam certe qui-
macliio posset mutuari, licet illi Groeca suflicerent dem r coiiscriplam interAnastasii eleclionis airoiver-
exemplaria : eique obiter commemoral se cuncla sarium, ac lempus quo Paulmus Romam se conferre
Origenis non reprobare quoescripsit, quod ejus ad- consueverst, id est a flne anni 599 ad diem Junii vi-
vcrsarii ineumcriminabantu;-, sedxantum pravado- gesimuni nonum anni 400. Hacc.eepocha quibusdam
ginata repudiare. Hsecdicbbatob suam cum Ruffino ad Delphinumet Amandum Paulini epislolistempus
coutroversiam, cujus in parfem non venere Paulinus prscliximus,licel tamen hoc certissimum-omninonon
el Au^uslinus; consiat enim Paulinum perpetuo di- I) asseramus. Cum Cardamati s de inquirenda Paulini
lexisse Rufflnum,qui, in Occidenlemreversus exeunle valetudine mandalum dedisset Delpbinus, in epistola
anno 597, -integrum fcre ainfum Romoecommoralus sectmda Delphino scribit se bona esse valetudine,
*
est, undc sub flnem anni Aquileiam se coutuht, et non tainen robusta, ct Anastasii summi po.nliflcis
inde Romam rediil. De illo Paulinus profecto loqui- benevolenfiamin se commomoral.Ad hoecaddit cum
1ur d cum dicit se a sanclissimo et doctissimpviro Romseeril » se a sutnmo pontilice commendatiiias
sibique carissimo, qui non solum legendo, sed etiam litlcras impetralurum quibus DaJphinoetiam com-
peregrinando multa cognoverat oticedamde pellicano mendarelur
insignia audiisse. 2. Yenerius"' Mediolanensisepiscopus(Simpliciani
successor) novissime ordinatus scrinserat Paulino.
'a b n. 1. e 155. d Paulin.,ep. 40, n. 6. < Paulro. carm. 10,' v. 61.
Ep. 20, n. 2. top. 24, Hierori. ep.
f Ibid.. v. 84. elbid., v. 10?-; el cap. 55, n. 1. bEp. 19,'n. 1. >Ibid.,n. 2. i Ibid. k Ibid. Ihid.,
lbid. »Ep. 21, n. 5-et 6. ° Ep. 21, n. 6.- r Ep. 19, n.""2 et 4. i Ep. 20, n. 1. >*
i). 1. »> ~ Ibid.
H, % s Ibid., n- L * Ibid^ "• %- u ibid, Ibid., n. 5,
89 PROLEGOMENA. ' - '90
Delpbiuus Paulhmm rogaverat ut ipsius vvicead-Ve- iA *>ipsi carus crat, sed, ut vhletur, cgenus. Paulinus
nerium scriberet: quod QQ feeil Paulinus, jussit.que euui vocat 1 frtitrein spiritu.el fide germanum, r cujus
Cardamati ut recurrens transiret Mediolano ipsius piclas inlerior sermonibtts emicabat. Is magno Pau-.
s
epistolam delaturus, landemque si is Delphino scri- lini conveniendi desiderio.aifectus est, quamvisipsi
bere vellet, sciret paralam esse opportunitatem. Del- 1 Paulino ignotus : eam ob rem Cytherius commen-
phinus certiorem Paulinum feeerat sea basilieam , daliiias »-eililteras.tradidit ut Paulinum adiret. Piimo
Alingonenorissime constructaih curavisse, jam dedi- _Tterra progredi voluit Martinianus, al tam longo iti-
catam aui mox consecrandam : Paulinus b maximo neri pedihus se commiltere non audens, ineunte *-
gaudio exsultavit, et ex bujus epistoloaverbis videlur autumno Narbone in navim conscendili unde palei
ipsius PauJii.i sumtibus exslructa illabasilica. Addi- eum oequeac Cytherium fuisse ex Galliis.-*•Secundus
deral Delphinus x quosdam denlibus suis fremere et ei fuit ventus; sed navis quam as.cendcr-at^*absolela
tabescere ob lianc ecclesioenovsefabricam : Paulinus media Q~J nocle desedit, et omnes qui in ea erant
respondit id quidem npvum non esse,-nec mirari quia"' submersisunt^proetereosqui in cymbamconfugere,
iti Domino confldil. Quocirca Delphinum «tpalt em Marlinianus autem,Chrisliani omnes"elquidam eliam
suuni spirituaiem obsecrat, ut pro ij.sius anima alijue inlideles qui in eorum numero fuerunt, rocolimies
salutis progressu Deum precelur» - "* cvaserunt: nullus lidelis ntersus est; sed conlra Ju-
Z. Nil obslat quominus vigesimam secuniiarii ad doeiet scbismalici periere. Kavarchus, qui elNova-
Severum epislolam , quse yigesimam seplimam an- lianus, desperalione etiam demersus estr potuisset
tecessisse debet, hoe antto collocemus. e*Severus enim se ex periculo eripere. Pene bb nudus effugit
epistolam ad Paulinum dederat Marraciuo, "cujns f Marlinianus, qui, rebus suis relietis, ,in pavore ne:
supra meminimus; at Romam cum adver.Lset Mar- scienssumsefatsecumApostoIi codicem Epistolarmn,:
raeinui Soriano epKtolatu tradidit gauilens quod us- in extremo "~ scaphccprofundo acetiam in aquaposi-
que Noiam se conferre et in Paulini conspectum ve- lus est, el tamen isia incommoda,'fiigus, cetcraque
nire non eogeretuT : contra vero Sorlanus monachus tanti infortuniiadjtmcta asoihnoeum non excilaru.il,
admodum pius et.vir vere spirilualis, cum Se^eiuiti doncc cymba portum appelleret, tjuod l.umanitus
de Paulino soepius audisset Ioquenteiri7 ae Pauiinf fieri nonpolcrat. Navimddapp!icuit Massiliam, in qua
desiderio teneretur, gaudens optala occasione lille- civitate solitarii '" copiosa caritate pauperes iiih.il ci
ras in se recepit attuliique Pauluio, cui se probavil. ultra calceos dare poluerunl; tandemque ne forte
~
Quapropter Severo respbndens posiquam o"j>tinii' baberefur unus ex his monachis acephalis etr f impo-
alque veri monachi imaginem adumbravit Paulinus, storibus, seu avaris mendicahulis, utvocat BSPauli-
C nus, qui per terras el mare vagari solent, etse nau-
ponileam esse Soriani qui probabiliter hanc ephlo
1-tmerat delaturus. Paulirius hoc ipso .anno h shmma fragos casumque vendifarit, pelago se committere
a:dificia inchoavit quseppsttres anrios fuere perfecta iterum cqactus.est. Sccundis ventis llb Centumcellas
'
sub finem anni 402. - appuMt Martinianus, unde >>Romam usque'pedibus
4. Iii carmine ' quod ahno sequenti composuit, se contulit. Reeeptus i i est in cujusdam Patilini et
eommemorat plerosque hominesse singulis diebus theridii domo, qui S. Paulino eranl pariter «tri; e(
ante sancli Felicis altare offerre, ut ei gratias agereiit" turie temporis Noloecum Paulino noslro Theridius,
quod Dei misericordia ejusdemque sancti ausilio, commorabatur. Hac in ufbe Martinianus viros' sibi
pereuules e naufragiis evasissenl^incolumes. Ne=cio nolis'simos et populares suos reperit, et Paulinusci-
an ad historiam Martiniani non alludat, quam Cytbe- vis ille- Romanus eum nudavil vesle naufraga et coo-
rio describit in poemate, cujus*epocbam certissime peruitsua. Marlinianus deinde kk pedibus.iterversus
omnino statuere non possumus. Cylherius I isle vir Nolam perxexit. Capuoe,quse leucis octo distat Nola,
erat in seculo tum genere tum doctrina41Iuslris, et i-.vacantemsarcina mulum redeuntemparvo -aerelo-,
clarus dignitalibus quas fuerat assecutus. At Deiis, *cavit.: at.pigritiam non tulit-impunitam; mulo enira
quiomnia adse trahens seculi polentes noiroumquam . subducto interram ceciditin oralapsus, in saxa fu-
eligere dia,natur, eum huiriilem corde ditaverat ut sus et rubos; nec tamen lsesus est: quod Paulinus
aeternam illi conferret altiludinem, et k ad amorem nosterf>»,S.Felicis protcctioni tribuit.Deiiique in do-
paiiperum eum excilaverat. Alligatiis > erat uxori muin-S. Paulini advenil; "n ighptusante mox ut co-
quaa m Incaslitate lilios suos educabat: unum ab gnilus esse ccepit et Cylherii amicus, Paulino facius
ipso ortu conseeraverat Deo », eumque Severo salu- est carissimus, quamvis litteras commendatitjas ei
taribus disciplinis imbuendum educandumque tradi- nullas-darc poluerit, quia eas suaque omnia amiserat.
derat, ut aliquando °"in Ecclesia inter clericos miui- BJud carmen Paulinus inscripsit ad Cytherium,-cui-.
strare mereretur. Marlinianus, de quo nobis sermo, postquam casum ac miracula coranicmoravit quihus
a Ep.20, n. 5. * b Ibid. c Ibid., n. 4. d Ibid. <*Paulin. ep. 22, n. 1- f Cap. 55. B.Paulin. ep. 22, n. 2.
'
cl3. b Carin. 25, v. 266. Canri. 25, v. 588. i Carm. 21, v. 441. k lbhl.,*v. 486. i Ibid.,v. 689.
m Ibid.,v. 695. » Ibid., v 715. - <>lbid;, v. 77.7. r Ibid., v. 445 et 455. <iIbid., v. 1. f Ibid., v. 437.
» Pvd., V.-450. i Ibid., v. 45,5. » Ibid., v. 432 et v. 4. *•Ibid'., v. 22. * Ibid., Y. 259. y.Ibid., v. 45."
* XJIU.,v. 181. aa Ihid.-, v. 60, et -75el srqq. bb Ibid., v. 255-et-272. cc Ibid.,v. 2i7. ddlhid.,v. 505.
eelbid., V.-5I5 et*5S9. ff ibid.,v. 3oo. PBibid.,v. 529. bblbid.,v. 561. -*>' lbid.,v.570. ii lbiJ.,v. 571
et 5S5 ct seqq. k Ibid., v. 398. J! Ibid., v. 405'ct scqq. >'""'lbid., v. 414. »" Jbid., v. 455 et bcqq.'
'
91 , S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. 92'
c periculo MartinianumDeus eripuerat, « de filii in- A nuo : el idcirco Paulinus Severo suo scribens , Vi- .
stitufione, quem sub Severo Cylherius Deo dicave- clorem » solemnesolaliwmsuum appellal : quod iler
ral, mulfa disserit. Circa idem lempus forsan scri- ut videtur, pedibus coiificiebat.
psit Paulinus^Epilhalamiiim Juliani, quem coiislalc - ' ANNO CIIRISTI401.
ex Auguslini epislola centesima prima fuisse diaco-
nura anno 408. - 2. Si potuit, exeunte anno 400, sed polius anuo
401 ineimle per eumdemVictorem Severo probabili-
CAPUTXXXVIII. ter respondit -Paulinus. T Primura Severi amicitiam
Per V-iclorem sancti Marlini discipnlnmSulpicio Se- ac benevolenliam valde commendal, suamque rou-
verophires epistolas scribit Paulinus. luam ei denumiat, el "-deinde multa de Victore dis-
serit : hoecrecludit initiuin epistoloevigesimoelertioe
d
1. Severus, quisemel tanlum qttolatinisPaulino usque ad numerum 10, quod olim epistolam lotam
scribere consueverat, hoc anno circa biemem, ut vi- ad Severum III in vulgatis anlea codicibusconstitue-
detur, ilerum scripsit quo ei amorem suum magis lc- bat; quarla vero in iisdem excusis codicibus sic in-
stiltcaretur. In hisce litteris Paulinum e rogabai ut choabat 7 : Venionunc ad majorem fralris erga me
'
magis raagisque eum redamaret : ipsius virtutem B Victoris operatn. At quis non videat et ex his primis
68 generalemque bonorum abdicalionem egregiis vocibus proocedentis epistolse cohserentiam, unam
laudibus extollebat, de se ipso humiliter sentiens. eamdemque esse. Itaque unam constituimus episto-
Cerle quidem eonfifebatur se missas ab eo Iitteras lam vigesimam tertiam. In hac postrema parle post-
ad ~
pro virili parle divulgare, eumque pallia miltc- quam ostendit Paulinus nos Deum et proximum ada-
bat. Susesoliludinisb sociumnontine Viclorem gladio mare teneri hoc fine concludit z : Quomagisjua ea-
aliascircumcinctum,sancti Marlinispiritualem ' filiuin, ritate gloriamur in Domino,quw sola nos facit vel
sanclsequevitseR. Clari consorlem elegil, quihanc iinum de magnis ctAnnnmeris debitis Deo solvere.In
ad Paulinum deferret epistolam. Severus in hac sua omnibusenim ahis bonis vix nos 69 tanlum vel in
epislola 1 eum dixerathominem virtulibus ornalum : paucis iniliaios, in lua tantum dilectioneprofitemur
k iulima ilaqne affectioneetmagna gralulatione illum esse *x>
perfeclos. Illius epislolse -flnecommomtus de
suscepit Paulinus, affirmansse expeilmento recogno- perfeclionis videlicet -et caritalis verho ad Severum
visse ipsum esse vere hominem Dei, huniilem corde, islius facil exordium epistolsevigesimsequarta;, quse
noii humilem gralia, iias misericordiw, et mansionem in anlea editis secunda erat: ei nullura prseflximus
Allisshni, quemrecipil el obleclulplacido animw tre- tilulum, quia in eodemfasciculo missa fuil cuni epi-
' meniis
hospilio; qiiem ovem puram non solum l pelle C stola vigesiroa tertia. Expostulal^etiam-cum Severo
(vestem monasticam intelligit), verumspiritus man- quod multa dilectione injnsiis Iaudibuseum cumuia-
suetudinis,et expressain verboejus atque silentioChri- rel; quas ut landem recuset, Severfvirtulem valde
sti modestia revelabat. Humillimoeel alvjeciissimse extollit; suamque lotis viribus.suis celare studens,
•"servitulisobsequiaPaulinoexhibere studebat Viclor in lucem eximie profert. Omniumferme sanctissima
avarus dominalionisinientw, el idcirco corporew ser- el eleganlissimamibi videlur hscc epistola. In ea sci-i-
vitutis impiger. Paulinus «jus precibus » semel con- bitct hsecSevero: Noli interim dumin scammatesu-
cessil ut pedes lavaret, oleoque corpus ipsiusperun- mus, dum (oris pugnm,intus timores, alla pfo nobis
geret, existimans sibi non minimam benediclionem sapere aul loqui, sed polius lime, el laboranlibuscolla-
esse sanctam illius in noniine Dei famulalionem, ut bora spirilu, el cooperareorationibus; ut per nos qtto-
viro cujus pietatem venerabatur suum declararef que destrual inimicunveldefensoremqui elegilinfirma
affectum. Ut autem vicissim *>minimarii saltem gut- mundi ul confunderetfortia. MPosce suppliciterut in-
luiam de sacris sancli Mariini actibus delibaret ex telteclum delnobisin via hac qua nos vocat; infirmet
Severi"libro, Yictori licet invito aquam manibus mi- . in nobis virtulempcccati, ut confirmetvirtutissumspi-
nhtravil. Yictor itisuper eum i> docuit qua ratione ritum; nudemur criminibus, el virtulibus vestiamur,
simplices-cibos el ferctila minore sumlu el mollific I) feral nobis opemconlra voluntaiesnoslras, nec tradal
pararet: quo circa pro tola domo <icoquinariam ar- nos desideriis cordis nostri.
tem aliquandiu exercuit, uno lanluro adjuvanle senc
ruslico recens baptizalo, Paulini domestico. Asseril CAPUTXXXIX
Paulinus""Vicloremin ipsumsumme fuisseofnciosbm,
Paulinus Itorlatur militem ut seculo abrennntiet. Se-
et praecipue quod ipsius -capillostotonderit, s quoc basiianoeremitm.denietate gratulatur
Severi mandalO faciebat, ul artem suam Paulino pro
ilerel. Exillo tempore iste f Victor ex Galliisusquc 1. Ex Yictoris colloquiiscpistolasvigesimamquin-
Nolam ssepissimese contulit, et quidem itinere an- tam et vigesimam sextam conscripsit Paulinus; quo
a Carm. 21, v. 496 el scqq. b Carm. 22. c Aug. ep. 101, n.'4. d Paulin. ep. 23, n. 2. e Ibid., n. 1.
f Ibid.",el n. 2. ~ Ep. 21, u. 1. b Ep. ' 23, n. 5. > Ibid. et ep. 25, n. 1 et 5. i Yhle ep. Severi qutc proe-
•edil.^p. 23. k Paulin. ep."25,n. 5.** Vide not. 127. m Paulin. ep.25, n.*4. »Ibid.,n. 5»« "Ihid.^n.4.
.'Ibid., n.6,>8et9. <tIbid., n. 9. Ibid., n. 10. *•» Ep. 30 et 55,<» n. 1. Ep. 50, bbn. 1. Ibid. **Ep.
?3, n. I. Ibitl., n. 2 cl seqq. 7 Ibid., n. 10. Ibid., n. 47. Ep.,24, n, 1. lbid. cln. 25.,Vid.
:<rd.clironol. in ep. 24. <• Ibid., n. 22. dd Ibitl., n. 23.
*
93 PROLEGOMENA. U
autem anno ntm omniiioccrlum est. Vigesimaquinta A erant muri, cum Paulinus ad defensianem. signuui
ignoto a euiJam viro nohili adscripta esl, qui cinctus crucis et S. Felicis confessoris tulelam solum asci-
fuisse videlurmiles, ^uoeque b patriae prsefectus ac scebat: timentes enim Deum ab omnibus malorura
patronus, ct qui c militarium' slipendiorura exactio- seculi lerroribus liberantur. Itaque * belluin quod
nes curabat. In flore a juventse eral, e uxoratus, sive omnes formidabant nihil Paulino obfuit quin solito
nubilis. Apud eum f manserat Yiclor cum eamdem more S. Felicis festumsicut pacis ac loeliliocdiem ce-
vivendi rationem teneret: per ipsum innotuit Pau- lebraret, tanlummodo 7 oralioni ferveutius quam
Jino, ipii sibi salis esse exislimavif ut per Yiclorem iraiiqurlo tempore vacayit. Prselerquam quod Deus
illi lilteras daret. Eumfortiter coborlatus esl in epi- confideriles in misericordia ejus solet e periculo cri-
slola ut omnia-terrena dimilteret desideria, uTsoli pere, proeterea a S. Felice qui et dsemones terrebat,
Christo deinceps sefvlret. Ille nohdum baptizatus ac tot miracula quolidie palrabat, * barbaros repelli
fuisse conjicitur ex sequentibus s f cumconversusfue- posse prsesumebat. In illo carmine quscdamcomme-
ris legendocognosces,elc. morat de vicino rustico aa quem obsidens diabolus
2. Sebastianus fidelisDei servus, ad guem dala est horrida necabat fame. Is paulo ante sanus fuerat fa-
epistola vigesima sexta ad b quemdam torrentem se- " ctus,el incorrupta mentis et Gorporissanitate, agrum
crelo scdebat, ut in isto.locp orationi el jejunio va- suuin tunc temporis colebat. Ilidem affirmat S. Fe-
caret. Diaconus quidam nomine > Denedictus, qui de licis virlutebb torrenlem, qui in illius ecclesiam proe-
carne aequeac s*piriluillius frater fuisse videtur, illuc ceps irruere assolebat ac vicinas domos et suam in
eura soepissimeconveniebat, eique ad vitam necessa- discrimen ducere, per novum alveum longinquo
ria suppeditabat. Cum i aYiclore eos novisset Pauli- meatu insolilumduxisse cursum,atque cc incendium,
nus, unde illos in.Aquilania babitasse colligitur, si- quodtotam ipsius domum absumere videbatur, cuiii
mul cum Therasia epislolam Sehastiand scripsit ut sletissel ventus immolus, iectum dumtaxat mediocre
ei de pielate gratularelur, et ulriusque precibus se perarsisse.
commendavit. Ob hoc enim, inquit, k misericors et 2. Hoc ipso anno Paulinus vigesimam septimam
miserator Dominus peccaioribussuis sanctorum noli- cpisfolam scripsit, qua dd pluribus Severi lilteris re-
liam carilalemqueprocurat et' donat, ut etiam inexcu- sfqndet, saltem duabus, quarumpriorem^ce Posthh-
sabilesreos prwpotens advocatio meritis damnatioriis mianb Theridioque acceperat, posteriorem af f Soria-
absolvat.Benediclil et Sebastiani pietatem plurimum no et Yirino. Vidirous s~ jamPaulinum Poslhumiano
extollii, dicitque allerum »>imitari Johannem Bapli- ctTheridio in Galliasproficiscentibusmandavisse^ut
stanf in 70 deserto clamantem; alterum vero Chri- ,ad Scveri conspectum complexumque properarent,
slunfin lemplo docenterii, ita ut in Gallns lunc tem- eumque cogrioscere-onmibus in patria rebus et curis
pofis ad populum sermonem habuisse videantur dia- suis anleferrent: jussis^-paruere. Non mediocriter
coni. Sebastianum appellat n monachum. Cum lamen u Iselalisuntquod Paulini consiliis adbsesissent: nam
In deserto semper recluderelur, asserere non audeo . aSevero 71 omnia summoevirtutls ac necessitudi-
eum esse monaehum Sebasliamim, ° qui anno 405 nis officia exceperunt, et etiam in- eo plura quam
Sulpicium Severuin adiit ut sacrorum sancli Martini prsesumseranl invenerunt bona. Severus autemi i eos
acluum narrationem audiret. Sebastiano i> cuidam ut rcligiosissimos probavit el carissimos. Et prceterea
monacho, sed abbali, pariter scripsit Auguslinus. ex Severi dialogis liquet quanta necessitudine et
" amicilia juncti essent Severus ipse et Posthuriiianus.
CAPU.T XL. Nescio an Paulimis, qui eos primus obtinueral, eis
se illorum desiderio iterum leneri: con-
Inltaliaferrorem concitant Gothi. Per Poslltumianum signifiearit
Severo scrtbit Paulinus. stat illos kk secundo eum eonvenisse, el a Severo 'l
litleras ei _attulisse,in quibus expostulabat cum Pau-
I. Juxta eam quam hucusque proefixiinusepocham lino quod ab ipso illos abduxisset, et ipsum solura
octavum S. Felicis carmen 4 hatalilium ad inilium reliquissent. Paucis post diebus »»» Posthumiani et
anni 401referendum esf: historioeomnino congruit; Theridii-reditura consecutus>est adventus aliorum
illud enim in medio r belli lumnltu et incursiouum fratrum Yirini et Soriani, quia Severo *epislolase»
harbarorum, et nominalim s Golhorummelu conscri- eliam dedere. In vigesima septima epistola his om-
plura est. Sed el ex S. Prosperi' Chronico discimus nibus se responsurum pollicetur, sed nec omnibus
AlaricumGothorumducemelRhadaglialsum anno 400 Severi in priori epistola querelis salisfaeit; itaque
llaliam pervagasse, necnon ab » Hieronymo accipi- raulta videhlur desiderari in hac vigesima seplima
mus eos anno 400 sive 401 Aquileiam obsedisse. In epistola. Non niullo post in Gallias reversus esl Pos-
eo terrore aliiT in legionibus confidebant, alteri vero Ihumianus, quandoquidem ubi Severo valedixissef,.
in civitattmi arcibus quarum' expedile reoediflcali Narbone '» navim conscendit uthoc eodem anno,vel
^Ep. 25, n. 1. h Ibid., n. 8. c Ibid.,n. 5. d Ibid. < Ibid., n. 7. f Ibid., n. I. ~ Ibid., n.5. b Ep.
26,n.l.^Ibid.fn.l.- i Ibid.,'u.l. kIbid.,n.5. i Ibid.,n.i2' et 3. >»Ibid., n. 4. » Ibid., n. 4. <>Sulp.
dial.2, c. 1. P Aug. ep. 248, in not. ad titul. q Carm. 23. >*Ibid.,v. 75. s lbid.,v. 12. * Chron. Prosp.
" Hieron. advers. Ruflmum 3, 6, t.^IL T Carm. 25, v. 105. * Ibid., v. 17. 3 Ibid., v. 67. " Ihid-, v. 102.-
->->
Ibid., v. 508. bb Ibid., v. 415. cc Ibid., v. 400. "ddEp.27, n. 2. <*<
bb Lp.27,n.2. " Ibid. iilhid.,u. 2 et 3. Ibid., n. 1. ff Ibid. es Cap. 53, n.l
kklbid.,n 1. n Ibid., n. 2. »>»> Ibid*, n.i: »>'Sulp.dial. I, c. 3,'
93 S. PAULINUSNOLANUSEPISCOPUS. 96 .
ut plurimum sequenti, versus Orienlem eonlenderet. A riam disseminavit.Cum ad eeclesiam suam reversus
Et nos quidem ad hunc Postbumiani in Gallias redi- est NieCas, carnien <idecimum seplimum conscri-
tuin referimus quod ait Paulinus, a Postbumianum psit Paulinns, iler scilicef prospcrum illi precaturus,
scilicet offetraisseNarbone Yictorem, quem ad ipsum ef ut perpetuum immorfalilails ejus memorisemonu-
Paiilinuni mittebal Severus ut apud eum hiemarel: nienliim. Sed qtio pertiueat illud poema, an ad pri-
idque.faclum puto circa aulumnuni. b Remissus fuit mum, an ad secundum Nicelse iler, incertum est:
a Posllrumianoad Severum Yictor, qui inde iterum spectare-potius videturad annum 598, quo niliillum
Nolam profeclus cst cum ad Paulinum direclus per- moveri apud barbafos animadvertimus, nisi hoc po-
venire potuisset, boc est lardissime, ineunfe hieme, tissinmm tempore quo semper sub armis slabarif.
-3qua exeunte pervenit. Itaque veriiis dixerimus Po- 2. Sed et jucundissima quoque accidil Pauljno hoc
sthumianum anno 402in Orientem iter fecisse. anno S. Melanioasenioris r ab Hierusalem Romam
ANNO. CHRISTI 402. peregrinatio, quem Neapoli Nolam redeuntem apud
* se humanissime excepit. Singulas hujus historicepar-
'. - CAPUT XLI. les vide apud Paulinum epist. s vigesima nona.
ANketa- Daiorum episcopo, et a Melania invisitur Particulam x de ligno divinsecrucis munere.Johannis
Pnuliims. A' Scverode quibusdamhistoiiw locis dif- B Hierosolymitaniepiscopiillustris hsccvfdua ab Bieru-
_ ficUioribitsconsulhtssenteiitiamdicerehumilher re- salem altulit
cusal; necnon cidcm hnaginem ipsius postulanti Paulino, ac dono dedil^ tunicam de
negat. agnorum vellere, quam, ubi pro reverentia aliquan-
diu gestasset Paulinus, ad Severum misit, cui, illico
i. Paulinus in nonp S. Felicis.carmine d Nalalitio ul deslinaverat. Ad eos enim potissimum
accepit,
fuse disserit tle Christianorum festis. Denofal impri- dies advenit Melania T a Severo missuni Yi-
<* quibus
mis. Chrisli nativilatem, Epiphaniam, Pascha et ctorem excepit, hoc est x exeunte hieme. Monebat
Penlecoslcn, quibus eliam adjungil suam f S/ Felicis eum lilteras Severus ne 7 se fatigatum putaret
per
fcslivilalem, quaiu eojuil ipse sihgulari gaudio, quippe Yicloremtol riumero et copia voluminibus;
vocat allalisper
quiipsius, quem fipalrem elb roagislrum, Ni- quse ad tres proecedentisilineris lilteras easque am-
cetoepracsentiageminumsibi natalem hoc annOJuisse immo illis miro quodam
dicil. Jam j ante quatuor annos Nolam venefat Ni- plissimas referuntur, quin
modo prorsus refectus postulabal ut pluribus, si p,os-
ccfas, ejusque iterum videndi non mediocri desiderio
set, scriplis esset moleslior: 7-magnis quoque lau-
tenebatur Paulinus; sed suscepto ex S. Felicis festi- dibus efferebat.
priora scripla
yilate gaudio j alteram ex NicetseconspecluIsetifiam 5. Paulinurn prseterea rogabat aa Severus ut quee
accessuram sperare non audebal, cujus quippe ad- C de annalibus non unius
gentis, sed generis humani,
ventus k beilo et metu Gothorunf omnino prsecludi
ipsum fugerent Pauliims peritior edoceref, quia iis
vidcbatur. Qtiapropler plus solito animalus et incita-
lus in inquirendis operam dabat, ac prsesertim in conci-
. S. Felicis laudempoema edidit, idqne prolixius ltanda Juda et Israel chronologia non parum
iegum
el sublimius qtiam superioribus aniiis. Ibi ex voibis laborare se
signifuabat, qua insiilutione indigebat
ejus vehenienlioribus 72 inlueri licet quanlo mar- ad universalem quam ad amiuni 400 produxil hislo-
lyrii sludio*flagraretipse Pauliltus ' : riam .eoiiscribendam,quamqucposl hunc annum ab-
Lignomeavila pepcndit, solvisse poluit. Miltcbat ad eum bb pallia camelorum
L't slarel mea \iia Deo : quid,\ila; repenrlam pilis texta. Inscripscrat hanc anno supcriore episto-
. Pio \ita libi, Cliriste, mea? nisi foile saliilis
Accipiaiucjlicem,quo le mcade\tia piojinet; lam Severus, et Yiciorem cum Paulino aclurum hie-
lasacro inortisp etiosa?proluar liuuslu. mem sperabal, et postea staiim reversurum. Tuenim,
- 'SeJ qnid.agym?ueuue si propnuui'dem corpusin cc Paulinus, vere spirilu Dei fervenssalubrtus
[igne.',, inquit
Vilescamquemihi, nee'sanguinedebita fuso ettmin lemporefrigoris ignilo fidei tum fovebiscalore;
. Ousla.tihisolyatn,cjuiame roddamlibi prome; at ego frigidus ad wslivam illi stationem apiior era.
Et quidquidsiirili vice lecero, semperi?roimpar,
Christe, lilii: quia lu pro niemea, non lua. Cliriste, Vielorem 73 *^er0 dd«abeunte hieme,,susceplumne-
Drbilasbl\isli, pro ser\ib passusiniquis. ® cesse babuisse diciL Paulinus vernis mensibus deli-
cura et infir-
Narrat quomodo S. Nicelam secum nlducerel visu- nere; el quia breve spatium videbatur,
ul ad
rum coiifecta nondum' oedificiaquoe in ecclesia S. missimus per idem tempus fuisset Paulinus,
mediam ses-
Felicis exstruebat, eaque deinde " longiori oratione rescribendi negolium non valeret, per
Yictorera retinuit, ^nee abire passus est nisi
describit, simulque cum eo " de S. Martini vita dis- iatem
ad Severum autumno perveni-
6eruil, cujus hisloriam a P Sulpicio Severo traditam sub finem seslatis, ut
Eidemproebuit
perlegit evolvilque, quam illi proculdubio in priori ret, ethiememillirursusimpeuderet.
itiucre jam tum p.afitm exposuerat, ejusque fortc deferendam ad Severum epistolam vigesimam octa-
viri histo- vam, cui adjunclumhabebai <*<*
TheodosiiPanegyricon
opera per totam Illyriam sanclissimi hujus
aEp. 28, n. 3.' Mbid. c Ibid.. d Carm. 24. "<• Ibid., v. 44 el 'seqq. f Ibid., >» v. M9. slbid., y 180.
h Ibid., v. 559. - JJiid., v. 289. v. o49. »Ibid.,
bIbid:,v.269^ Mbid.,v.553. ' Ibid ,v. 188. Ibtd.,
s
v. ;62.- ," En. 29, ,n. 14. -r Sulp. dial. 5. i Cafni. 17, Y.2. >*E)>.29, n."6 et »seqq. Ep. 29, n. b el«.
Wbid.,n.6. » Ep. 28, n. 5. )Ibid.,n.4. Ep. 29, nrl. ,"Ep 28,
fEp.51,n.l. »Ep.26,.n.5.
«: 5. 'b Ep. 29, n.i. '< Ep. 28, n. 5. 4d Ibid. cc lbid., n. 6.
' 98
<J7 . PROLEGOMENA.-
non.lum-edilum,cum quodam in S. Felicemcarniine. i- tas, ell4 Januarii die aiino 405 r omnes, vel sallem"
De conferendis autem proeleritoruiutemporum ratio- aliquas, dicalas lcgimus. Mortuo Felici"<iereclus est
nibiis, sciibit buic se studio operam immquam de- luinulus qui sane non tami viri merilis, sed oppres-
dibse; sed ad Ruffinum se misisse ejus libellum, qui so?infldeliura perseculionibus Ecclesioerebus afllictis
quidem si has hLtorioecausas non ediderit, Tet;etur respondebal. Alinsignis tanli viri virlus exiguo con-
ne apud alium in.his regionibus fruslra requirat; si "dita tumulo ita mirifice eniluit ,*ul brevi i quinque
vcro aliquid superhis rescripscril,',se transraissurum basiiicis*'adornalus fuerit, quarum fastigia hmge
»
pollicelur. d Conlextam de agnorum vellere lunicam aspeclata urhis speciera praeferebant. De his quin-
a.I Severum misii Paulinus, quam sibi de Melanise que basilicis agil Paulinus in suis carminihus ab ini-
benediciione pigmts esse dipebat. Ex laudibus sibi a tioanni'599, inter ^quas forte capellam quamdam
Severo datis b ntajus sumsit, quod rcsponsuniraa- "annumCrabat,"quoelicet basilica non fuerit, eo ta-
mfe^le probat, lmmilitatis argumentUm. Sed Jmic men iiominb potuit nuncupari, quandoquiiera cum
prlori epislolse addidit alteram, vigesimam nonam 1 de novahasilica hoc anno absoluta loquiiur, quatuor
•scilicet; in qtta c ex palliis-camelorumpilis conlexlis antiquis hanc additam esse asserit. Sed nec a'dtumu-
materiam caplat se confitendi-peccalofem qui poeni- luin S. Felicis » afflueniipopulo sulficiebant (quatuor
-tentioebabitu et labore indigeret, idque fuse salis B vel'quinque) illsebasiliceequas Nolam adveniens re-
T
explicat. .Reliqtiaa praeconium conficiunl.Kelaniic, pererat' Paulinus : novam itaque exstrui jussit|
<*.cui ulpote -Romoecommoraiiti timcre sc dicil. Hoc quam apsis solo et parietihus marmorata necnon
^juoqtie anno, uee serius ad Severum trigeslmam caniera musivo illusa clarificabat, ubi Triuitaspleno
misit epislolam -Paulinus, quani Auguslinus ' tra- coruscabat mysterio : Patrera quidem vox e mib"e
•cians de culpa originaU citavit. dc ea jam supra di- lonans, Chrislum agiius,'Spiritum columba designa--
clum esl-cap. 20, n. 1. ' . . bat. Crucem prscterea corona lucido cingebat glbbd,
. 4. Rogaverat Severus, ut verisimile esl, e Paulini "cui coronae inerant apostoli in columbarum choro
el Therasiseitnagines, in.quo eum insanire expro- figurali': lunt de petra quatuor meaiianl folites*qui-
•brat Paulin s, mullaque_eum carilale pene delirum bus stabant evangelistsequatuor viva Chiisti fltimina ;
lieri; et iugeniosepostulatum h de homine inleriore "versus eniin inscripti hoecomnia explicabant. Intra
"*
-interprelans.eludit, ac solila venustate et sau.ctiiale apsidem Irichoruiri videbatur allaiein qoosicialoe
»de eo disputat. Coneludjt denique dieens > quod si aposlolorum et martyruin reliquioerecoitditse erant,
tantus amor illi est visibilia qttoque captare solalia, necnon particula de ligno crucis quam Mclania ah
polerit per magistras animi sui lineas vel imperitis Hierusalem hoc ipso anno ad cum deiuleral. Tolt-m
.aut ignoraniibusPaulinum.et Therasiam diclarepiclo- C vero extra concham'!' basilicsespatium alto el lacu-'
ribus, memoriam illis.inqua eos haherel pictos, nato culmine geraitiis utrimquepoflicibusdilalabalur,
-velut imitanda de conspicuis assidentium vullibus quibus duplex per singulos arcus dirigebatur ordo
ora .propqjiens. Sedsi forte, addit i Idem Paulinus, columnarum. * Cubicula inlra porticus qualerna,
ad inlelleclumverbi tui inscitior manus artis K-erra- longis basilicoe lateribus inserla,' secretis orantium
t€rit, dissimilespinget aliis ; tibi Jamen l nos sempei "vclin lege Domini medilanlium, prseterea*memorfs
animo.consideranti et compleclenti, xjuoslibetvultui religiosorum ac familiarium, accommoaatos,ad pacib
sub nosiro nomine imperitia sua pinxerit,. 'lamen tua mternwrequiemlocosprmbebant.Dcindecum ab-dtta-
xenscienlia nos erimus. Idque Severus fecisse videtur, bus dexlra loevaque conchulis intra spatiosum sui
quandoquidem anno sequenti *»Paulinum in sede sa- ambitum absis sinuata laxabatuf: sinistra quidem
cra pingi curaverat: unde hoejtnno scriptaro fuissc orahtes el legcm .sanctam meditantes recipiebat,
"colligimus hanc epislolam , quara nec multo anlc dextra vero immolanti .juhilatinnis hoslias antLtili
conscribere potuit ; qua enim spe.Paulinum adeundi -patebai, instar venerandas penus qua cpndebanlur et
dueebalur Severus, ea'sane dejectus ,estcum Paulini -qua promebantur sacii ministerii vasa el ornam.nia
Imagiiieinposlulavit. Noiuapparela quo reddita fue- ad allare fleferenda.
j-it hsec epislola , nec ea ulluni liabet historioemo- D - 2. In bacbb nova basilica antiquam legem, hoc est
itumenlum. ccPenlateuchi,'Josue et Rut historias,iA additis ar-
CAPUT XLU. jgumenlis, depingi voluit Paulmus in gratiam eorum
.qui ad S- Felicis festum undique singulis annis illuc
Juxla S. Felicis tumulumnovam basilicum conslru: confluebanl,aui quidemferjne.omnes^o rustici erant,
jubet Pauiinus. eamauevariis ornat viciuris. rudes et imperiti,ut aliquid niaximereligio-
jtdeoque
'
74 L JamPaulinus, ut» supra diximus, adjunctai sum ducerenl super tumulos sanclorum raensas 75
adS.Felicis eeclesiam"oedesa:mo 400 exslruere cce- struere, el convivia seclantes in ipsis basilicis"nbctem.
peral, quas * lertio ppsLanno, sciliiet 402, alisolu- in epulis crebrisque potalionibus corisumere.
a Ep. 29 , n. 5. - b Ibid., n. 1 ; et ep. 28 , n*. 4." c Ep. 29 , "n.-1 et 4. " Ibid., n. 6.' c Tbid.,
n. 15. f Aug.^p. 186,.n. 40 s Paulin. ep. 50, n. 2. b"Ibid. >"Ibid., n. 6. i Ibid. <•Forte legendum
arltficis. l Forte legendum" aulem. *»Ep. 52, n. 2. » Ca"p..37,'n.3. "CaTm. 25, v. 268 P Ihid., v. 2et
"
187. 'SCarm. 18, v. 170. ' Ibid., v. L70. s Ibitl. f'£p. 52, n. ' 10. ' CanroJS,' v. 182; et cai-ra.'21,
- v. 491. T Ep. 52, n. 10 ; et nol. 150. -*>• Ibid. 7 Ibiri., h.,'12. **
Ibidi *"> 13 et 16. *bbCarm.
'' Ibid.,'h,
' ' '" }
,%', v: 175. <c Carm.24, v. 5-17. Ibid.,'v. 58. <*= Ibid., v. 547 ,
'
99" S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. 100
obili quod damnaveremagistri?
Erjjo prob.ii>t A linimariu inscripti versus, qui et eam ampliorem et
MeusaPelri recipit quol 1'etii doguiaie*ulal? lucidiorem reddilam fuisse declarant. Hanc etiam •
exclamat Paulinus V depinxit PauTinus, f ila ut scque nova-ac altera ap~
Hic abusus in b Ecclesia jam multum invaluerat, parerel : in ca » Novi Te.-tamenli76 hisloriara de-
fueratque c a S. Ambrosio 'Mediolanisublatus, aliis- scripsit; et T sub altaris mensa cineres et reliquias
que compluribus in locis a propriis cpiscopis. Eum- SS. Johannis Raptislae, Andreaf, Thomse, Lucse,
dem omni sludio a ab Ecclesia Africana removit Au- Agricolae,Yitalis, Proculi Nazarii, el Euphemioc,de-
guslinus, sed magis (ioccndo quam jubendo, et mo- posuit.
nendo quam minaiulo. Eamdem viam tenuit Paulinus 2. Tres * habebat hsec basIIiGaaditus. E regione
,eodem animo affectus : ° totam basilicam variis or- ibasilicoenovoeJtres erant aditus,: **- osliolum eratex
navit picluris, ul rustici a suis compotationibus ad altera parte qua de hortulo Paulini qnasi privatus
hsec nova conlemplanda ahducli ad, vitam sarictio- aperiebatur ingressus. Proelerea <**majora duo pate-
rem temperantiores facti converterenlur. Hujusce bant ostia ad prsecipuura atrium in quo lb obscuro .
temporis basilicsc, ipsius Paulinif lestimonio, orien- fuerat lcclo pdrlicus, quse Paulini cura <et studio
tem plerumque spectabanl; ab usu tamen communi crevit pigmentis atque culmme,cceaque videtur nou"
recedens B Paulinus novam basilicam versus S. Feli- fuisse operta. Non procul abhinc vetus eraidd hortu-
cis eeclesiam exslruxit. b Novam a.veteri cujusdam lus et ruderis agger, quem Pauliuus purgari jussit,
monumenti, abside inlerposila,- Obstructus paries cl eo loci e* novasexstruxildomos : insuper « arca
excludebal tilbus januis patefactus a latere basilictc qusedam, quoeJargopefiundeballuminesacram aidem,
S.-Felicis : Paulinus totidem a fronle ingressus sui quoe-poriicibusnecnon es dupliei legmine cellis per
foribus-novamreseravil, et paribus trinis arcubus, vestibulum coeuntibns cingebatur. Erat el altera hb
quibus fota hoecbasibca in basilicam memorali con- minor area, sed cultu major, inlerior, et veluli trihus
fessoiis perjucente transenna aperiebaturj quod dia- juncta basilicis, ex uno pandens diversos aditus ad
trilam veluti speciem ab ulraque in utramque spe- omnes, circumjectis _eliam ornata porticihus quse
ctantibus loetissimoproebebat aspectu. > In ipsis ba- fulciehanlur columnis marmoreis, quibus imposita
sijicoenovoeingressibus dexlra leevaque crucem Pau- erant >> duplicato tegiuiiie cocnacula sacris quasi
linus minio depiuxerat, quse florifera coronse orbe lectis conlignata, et de superis feneslris allare spe-
ciiisjebatur, signo coelestisuperstantibus columbis. i ctantia, in quibus Ji hospilabantur qui ad sepUlcrum
Intra ipsam transennam qua breve illud, quod pro- S.; Feiicis Deum religiose precaturi accedebant.
pinquas sibi hasilicas potius discludehat, intervallum kkfn area varii e.ranl fontesac muliipbcis formoe,et
continuabalur , interfluebat fons in sacias eedesin- , itiaxime prselucens cauiharus <jp*em canc£llalo fe>gmi-
'
trautium abluendis roauilius oribusque lavandis, ne amea legebal lurris. Cotnplures u adslruxerat
1 qui fontes ex adversa.fronle templi ea oetatefrequen- Paulinus cisternas
, quse pluviales exciperent aquas
tes eranl, et eliamnum visunlur in cathedralium et et in hos fonles refunderent, cum>»mproculurbs, et
l hisque fontibus aquoeductusprope nullus ab urbe exiguam illuc te-
prsecipuarum ecclesiarum atriis,
successit vas aquselustralis ad vestibulum templi ap- nuilimite gullam demitteret.^^Ad aliud latus porti-
poni solitum. Praeter ingressum qui erat.a latere ba- cus cernebatur mediis bipatenle spatio fulta colum-
fiilicoeS. Felicis, alter palebat adilus, <"cujus januam nis, quoeculmine discretas aulas adito sibi-eopulabat.
superstabat crux coronala, Spectabatur el °~oedesaltera oblbnga, per plura atria
CAPUT XLIII. etiam discreta, prali seu campi spectaculumpr;ebeiis,
Paulinus antiquam S. Felicis basilicam picturis ad- inclusi aulem septo ne sacratecta profanis oeulis pa«
ornal, et foris pluribus circumdat wdificiis. terent. Notat insuper Paulinus M arclissiraas aliquot
1. Prseter hanc novam ecclesiam, Paulinus » proe- cellas quo per trina ostia pandebalur aditus: <i<i pri-
tdiclam*S. Felieis basilicam novis decoribus ornavil: mam eomplebant 3oh et Tobiocsacra gesta;- secun-
°insculptum camera crispanle lacunar ebur in ligno "dam ornabant plurimorum uiriusque sexus marty-
tnenliebatur, tectoque superne pendentes lychni spi- . rum iniagines ; in terlia facta Judith et Esther peni-
ris ahenls retinebantur. Hsccsteteraf basilica? piiis cillo erant eleganter expressa. In inleriorcrmajoris
deformibus vasto agmine, quibus in melius mulatis, auroeseu ecclesioe, sinu insila latebat cella procul
quin etiam, ni fallor, <imarmoreis fulclvit columnis, slellalo speciosa tholo cl irino recessu ; cujus in nie-
quomajor liefet et^spalii et luminisaccessio. Exstant dio baptislerii fons enilebat ro quo nondum quisquam
hodieotte r In S. Felicis basilica haud dobie-S. Pau- baptizatus fuerat, nec deerat altare ad sacra mvslcria
' « Carm.24,v. 568. I Pelr. iv, 5. bYide not. 515. c Yit. Gal. Amb-1.ix, c. 5. ' Aug. ep. 22, el serm. 5 et'
101 de div. <*Paul. carra.2I,v. 580. f »> Ep. 52, n. 13. s Ibid. b Ibid. >"Ibid., • n. 14. i Ibid., n. 15.
k Vide not. 41 et 169. i Vide not. 41. Ep. 52, n. 12. »Carm. 24 s. v. 585. Ibid., v. 585. .Plbi.I.,
v. 395; et carm. 25, v. 200. <iCarm. 24, v. 594. **Yidenot. 161. Carm. 24, v. 586 ; et carm.** 25, v
212*. i lbid.,v. 210. »,Ibid., v. 175, T Carm. 24, v. 403. > Ibid., v. 456. 7 Ep. 52, n. 15. Ibid., n -
12. *>aCarm. 24, v. 574. bb Ibid., v. 562.' C<-Ibid.,v. 566 ; et carm. 5, v.bb8. dd Ihid., v. 567; >'*
el carmf
25, v. 270. <*cIbid., v. 274. ff Carm. 24, v. 568. SPCarm. 25, v. 56'. >»»> Ibid., v. 54. Carm. 24,
»»
v.,400. ii Ibid., v. 449. '-.'Cnvm. 25, v. -31et seqq. i'Carm.**24, v. 470. Ibid., v. 465. Ibid., v.
'480. o°IMd., v.-48I.''PPCarm. 25, v. 15. n Ibid., v. 24. " Ibid., v. 180.
101 PROLEGOMENA. 102
celebranda. Hie locus forte fuerat a Paulino solum .A operum quoe ad sacram S. Felicis tetlem addita et
modo oruatus, decoralus ac renovaius, cum fatealur recens absoluta pari undique cultu cmicabatit, vel
* in eo se superatum a Severo quod baptisterium ille certe i baptisterii ab episcopo (Paulo) ad baptismalis
condidisset. Hscc fere omnia, quantum poluimus et sacriflcii usum consecrati, ubi utrum.iue sacra-
assequi, describit Paulinus nbsler de additionibus et mentuin eadem die administravit. In hoec nova ocdi-
ornamentis ab ipso factis in S. Felicis honorem, quem ficia et prseteritum incendium decimum in S. Felicis
in patronum assumserat. Non deerunt perspicaciores laudem natalilium carmen ><condidit Paulinus, quod
'
oculi .qui plura penelrent* integrum-ad nos usque transmissum est : accedunt
5. HoccoedifieiaDeo accepta fuisse testatur Pauh- pios cogitationes -in spiritalem animse Christiausc
nus, Dquod^et miraculo quodam comprobatum est. renovatibnem, et prseclaro hoc carmine illud poema
In media enim area juxta ecclesioelimina crant vetu- concludit '.-
Ise domus duse ligneoe quoe foedo obice prospectum Non igitur siniusveleres inter novatecla . ..
coecabant et decus omne operum perimebanl. Illas "Vitapnor pereat, pewat ne vila futura;
amoliri cupiebat Paulinus ; at dominus cujus eranl Sponterelinquamusmundum,npnS|onle carendum,
Sponlenisi lugimus; nioriauuir,ne m<riamur :
jurabat se potius mortem oppetiturum quam inde letalem vilatn\ilali u.orte tegamus,
egressurum. „
** Teirenainlereat, subeal calesiis itnago;
El Ctiristovertalur Adam,mutelur et istif,
77 Temnendaquid^m vox fjt mutemuribi : qui nuncpeinianserilin se
fsta videbatur: sed erat, fale >rinihi idf.sum Jdem, et iu ajleriiumnonimuiutabilura se.
Inviti», laedebatenimvel vhieere rixa, Ecclesiamm quoque Pajilinus conslrui jussit fundis
ait Paulinus c.
A oppido, ubi possessiones olim habueral et familiarc
At quadam nbcle ex improviso una cellarum domicilium : ila ad pignus quasi 78 civicaicaritalis
"ncendiosubito llagranle ita exarsillgnis, Ul ecclesia basilicam dedil in
ipso,oppido,,quoni'am etea indige-
ipsa et tola vicinia periclitarentur. Frustra ad arcen- bat, ruinosam el-parvamhabens. Hbectamen posterior
dam flammam diu elaboratum est, donec ipse Paiili- non videtur
priori fuisse multo major, vocatur enin*»
nus S, Felicis templunf ingressus supplices ad Deum
aliquando a Paulino » basilicula. Ejus litulus,
° quent
el
preces fudit, maftyris fultus precibus", merilis quo- Severo. misit, docet quomodo apsidera pinxerit,' et
que apostolorum quorum cineres et reliquitc sub fertur P non ila pridem aliquid ex hac pictura Routos
altari vicinse ecclesioe delitescehant, domuni ipse visum fuisse.
Reliquias <iSS. Andreoe, Lucoe,Nazarii,
poslea reversus, sumtum de veroe crucis ligno fra- Prothasii et Gervasii sub eo altari reposuil Paulinus;
gmentum flainmis opposuit, quoe statim impelum et cura hsee rvbasilica essei propemodum construcla,
remoratoe converlere se in prislinum--iocum de qno r ac mox consecranda ili nomine Ghristi, sanctohm
insurrexcrant, ubi deflciente pabulo brevi exslinctse Sancti, martyrum Mtirlyris, el dominorumDomini.
sunt. * Mane facto una durataxat reperla est domus '
2. Lilteras trigesimam primam et trigesimam sc-
ignis incendio absumta; sed ita excandescens domi- cundam hoc airoo dedit Paulinus ad Sevcrmri s qui
nus, cujus domus fuerat tam miserahili, ne dicam etiam oediflcandisreligiosis locis operam dabat. Im-
mirabili, casu-eversa, alteram destruxit: itaque sine primis Severus basilicoe * baptisterium, quod. hinc
lile voti compos factus est Paulinus. Allera illa S.
Martiiii,-illincPauliniimaginibus decoravit, elabo-
basilica, in qua orasse Paulinuin et apostolos invo- randum curavit; u addidit el qiioedamcarmina, quse
casse diximus, videtur fuisse nova illa quam constru- desiderantur, ubi de lumine et mellis favis verba
serat;.et quia jam allari suppositas reliquias legimus, faciebat. Cumque ad Paulinum scripsit per Yictorem -
manifeste apparet jam tum illam esse dedicatam. De T Severunf hiemare debuerat, x monuit se
* ligno enim verae Crucis proeter fragmenlum quod1 qui apud
deleturum hsee carmina, si alia milleret Paulinus".
sub eo altari reposuil, aliam sparticulam adSeverum His addidit Yictor 7 a Severo desiderari sanclorum
anno lequenli mittendam reservaverat: sed sive illa
reliquias quas in hac ecclesia reconderet: cui Pauli-
basiliea hoc anno, vel sequenli fuerit dedicala, fuit nus z
b significavit nullas- sibi superesse, proeter eas
cerle ab episcopo Paulo Ecclesise Nolanse tunc;
TJ quas mox dedicandoe Funda'iioe basilicse reservabat.
pra?sule. At fragmentumde ligno veraj crucis, quod sibi super-
ASNOCUMSTI405. erat ex dono Melaniai, aa tubello aureo condilum ad
CAPUT XLIV. Sulpicii Severi soerum Uassulam misit Therasioe
spdnsse suse nomine, quod perinde erat ac si Severo
BasUicamilem fundis exstrui jubet Paulinus, et prc'
Primuliacensi basilica ad Severuinmittit carmina. ipsi illud dono dedisset; ideo a se bbmissum id fuisse
Severo alibi testatur, eique suadet ut sub altari
I. Ad solilam Paulino feslivilatem accessit el allerat ecclesiseinter alias '-eliquias reponat,cc nisi mallet ad
1 hoc anno solemniias, dedicatio seilicet omniumi
quolidianam lutelam atque medicinam sibi reservare;
< '
, ^ El'^> ii. n:.L *CarnJ- 25> v--<>2 etseqq. Carm. 25, v. 72. Ibid., v. 75 et seqq. " Ibid'.,
' v. 139.
o2, 11. n. 1 el 2. » >
!i Ep. ,s "Ep."..-L » Ep.
•< 52, n. 15. Carm. 25, v. 2. i Ibitl., v. 186. Carm. 25.
Ibid.,y. ol4 »-Ep. ^2, n.17. ' Ibid. Ibid: P Yide nol. 174. q Ep. 52, n. 17. *>•
Ihid. n. 17; ct ep.
01, n. l._ "Ep.02, n. let,10. IbiL, n. I,et2. '» lbid., n. 4. T Ep. 28, n. "5. * Ep. 52, n. 4. ' 3*Ep,
02, n. 1; et ep. £.2, n. i. * Ep. 51, n. 1. >•>Ibid., n. 2. bb Ep. 52, n. 7.- « Ibid., n. 8.
105 . S. PAULINUS NOLANUSEPIfsGOPUS. 104
docelque " quanta revcrenlia Iraclare debeal retn A Gazopltyliicio, non a.iam oh cairam quanreo quod
adeo prcliosam, et refert qneioadinodum bab Helena in ea primo de gazophylacio loqttitur, quod post
crux reperla sit. Cuniqtic pateret pagina, rproIixam Tertullianum vocat mtnsam in ecclesia positam in
cpistolam denuo inchuavil, in qtia conqtterilur d se a qua rccoiidebaiHur erogatoepauperibus eleemosyna1.
Severo vel majori houore vel injuria aiicctum, quippe Alctbius ilie nierito ac jure laudatur apud Hierony-
qui ipsum cura S. Martino contulcrit. Sed post de mum raaiio 407, cum tanturasacerdotis esset chara-
industila eo sermonem converlil, equasi Seveitts in clere insignitus : factum enim eum •Cadurcensem
Marlino formam juslitise et suinmain:virtuttiro, in episcopura, morluo fralre Florenlio, apud omnes
Paulino vero conscienti.e iiiiquilalis-obiritioiiem et constat.
conlessionem declaraverit, ul et beatis Martinus 2. Ad hunc Florentium scripsit quoque Paulinus,
exeraplum paleret, el Paulinus miseris.f Duoad illum quod hic obseivaraus cum tempus cirascrijiticepislofc
epigrammala in hanc misit senlenliani., et peliil tit si quadragesimossecuivioenon omnino eerlum sil : eain
illa in baptisterio poncrc vellet, servarel tamcn sua. lamen circa annum iOSscriplam pulamus. AFIoren-
Hoecomnia s fecisse sc declaral pio suo summo in tioq quom nondum noverai Paulintssepislolas accepit
eum sludio, iia ut magis de non ohlemperando, plenas officii-et-humamtatis perinde ac si antiqua
qua.n de inulliloquio peccalum timerel :.hac sc ra- jg preecessissetiuter eos necessitudoet f miliaritas. liuc
lione h adductum ul suadcute Vicloreduarmn Nolanoe etiam Pauliuus humaniler et liberalissjne respondit,
cl Fundanoebasilicarum versus mitleret, > ct novos et ita loetattis* esl fijus episcppi se adeplum -esse
eliam c .nderet Severi basilidarum parietibus iuscri- "amicitiamel carrlale ditalum, ul de eo laudes Deo
b"endos,ipsique i tumulo S. marlyris Clari qui inuna plurimas referat. De hoc Florentio nihil peculiare
baimm requiescebal, quorum materiahi Yictor dicta- legimus. Magnificc»Paulihus ejusproedicat epislolam,
verat enarralioncoperis. Ubi multa dixit Pauli.ms de cujus sermo apostolico saleconditus saporem gratise,
ocdiikiis illis matefialibus, k al spirilualis-rationem quoeilli dala esset, ita exprimeret; quemaduiodum
astlilicii seimonero converlil, de quo suo more proc- eloquii suavitas quam suavis in eo"esset Dominus
ciare dis erit. aperte ostendebat. Adjungil. Paulinus *• eum per
mansucludinem ovis et agni innocenliam nieruisse
CAPUT XLV.
fleii; et sublimem factam per humil.talcm
Ad Alelltiutn, et_Florenlinm Cadurcensem episcopum pasloreme( mansueludinem cordis animam illias in id singulis
scribit Paulinus. Mors fralris ipsius
diebus incumbere, ul animas de amaris ac profundis
73 1. In hoc eodem forsan itinere Yiclor eoruni hujus seculi fluctibusbamo verbi salutai-isextraherel,
communis tabellarius i Paulino lilteras Alelb.ildetulit, C ad g0 quod'bpus in sortem aposlolorum assumtus
m qui ex suis elucubrationibus aliquid, ut arbitror, fuerat. Hunc x,Florenliu:n fecerunt quidam Tihurti-
»
poslulabat, quod benevolentise arguinentum ta.n uensem ejiiscopunt qua lunc Ccmporisvivebal qui-
dulce Paulinq, quam insperatum fuit : sedejus slu- dam eo noinine TiburXinensis episcojms : sed huic
dio ° Pauliia humilitas restitit. iSon est integra epi7 lcvi coiijecturaj proeponcndaest Xrium codicum ma-
slola -trigesima tertia, qua Paulinus Alethio re^pon- ntiscriptorum autorilas, in quibus inscribitur Cadur-
dcl, ejus enim contlnuatto in qua agitur de S. Pauloe ccnsis cplscopus.
•Jiliaspectal epistolam tfedecimam ad Pammachium. 5. Paulinus initio seqnentis anni *rDeIphinumBur-
PulatChiffletius-P Alelhii votis cessisse Paulinum, et dcgalensem"episcopum in sanclorum numeiumad-
sermonem de Gazophylacio ad eum misisse, qui qtii- sci-ibil,cujusreliquiae has terras coiiimendabantj ita-
dem in ms. codice Yalicano Alelhio noiiiinalim in- que serius quam proesenli buic anno non debemus
scribitur. Sed cum i ad multos verbafaciatPaulintis, adscribere ejiistolam ad Delphinum liigesimam quin-
concionem ad populum potius quam epistolam dixe- tani,*- qua prioriejus ejiisloloebrevissimsere-poiidel,
rim, in er quas lamen ei dedimus locum ut suo nu- ex qiia fortasse vel alio indicio mortem fratris circa
mero.constaret. Et facile quivis judicaverit fuisse idem tempiis cognoverat: qua de causa non prolixam
aliquando Sollicitatum abepiscopo Nolano Paulinum D ad Delpbiimm fecit episfolain. Dolorem. dumiax-.it
ut populum docerel maxime eleemosyna-;Vir.lutemet exposuit non tam de fratris morte susceplum, quam
mefitum, cujus erat egregiusconcionator et magisler: de geslis ipsius, quoe ut pietali Chrislianoe ita nec
de ea enim -hoecproecipuetractal oratio, quoeonmium volis suis congrua deflebat. Pro eju, anima et pro se
Pauliui operum eleganlissima esl et suavissima. Sly- preces Delphini postulat. Ad Auiandum paulo proli-
lus longe purior quam inepislolis; com enim illam xiorenv^eadem de causa dedit epistolam irigesiinam
sludiose elaborare coactus fuerit, videtur magis ad- sextam.
slricta compositio, in qua solitam in epislolis verbo-
rum copiam et rapidilatem coercuit. Inscripta est de

* Ep. 51, n.2. ,b Ibid., n.5. c Ep. 52, *n.1. <>Ibid., n. 2. <*Ibid.,n. 2 et 5. ~ Ibid., n. 3. e Ibid.,
n.4. bIbiJ.,n. 10. > Ibid. n. Sel7, 8. J lbid., n. 6. ' Ibid., n.18 et 25. 'Ep.SS, n. 1 et 2. *»Ibid.,
n" 2. » lbid., n. 1." o Ibid., n. 2. P Chilll.. p.,47. i Paulin. 54, n. 1. r' Vide Dissert. 5, n. 2. s Pau-
)iu. ep. 42, n. 1. * Ibid.- » Ibid., n. Iet2.' \lbid., n. 2 el 5. >-Vide Cbiffl. p.10 et 11. 7 Paulin. carm.
'%\ 7, 70. ' Ep. 55.- " Ep. 56, JI. 2.
- "Nh
io5 PROLEGOMENA!
AXXO CHHISTI 404. A lpsSsprimis mensibus binas Paulino 'epislolas misit
' Auguslinus, i aliam quoe periit, per Fortunatianum
CAPUT XLVL Thagasloepresbyterum Romam profieiscentem : alte-
Viclricius, Aper et Augustinus Pauliko scribunl; his ram k per Celsum, qui cum festinaret Nolam reverli,
itie respondel. Pelagius eliam scribit ad Paulinum. pauca illico scripsit Augustinus, J cui plura, -ut_vo-
i. Ex carmine ~ quod sub initium hujus anni hr luisset,scribendi facultalem nondedit Celsus.-Pauli-
S. Felicis laudem edidit Paulinus pauca nobis super- numrogat'°> ut ipsi rescribat quibus signis-possilin-
sunt fragmenta, in qiiibus agitur de sanctorum reli- noleseere~Deivolunlasin occasionibus vitse humanoe,
facile non potesl discerni. -Eum plu-
quiis quas Deus per orbem iis yeluti expiandum in quibus ssepe
rimi fecisse Paulinum ex iis litteris evidenter appa-
dispersit. Si integrum exslilisset poema, ex eo inno-
tnisset quantus Alarici nominis terror anno superiore ret. Dicit» se nou potuisse, nec etiamdebuisseCel-
Italiam invasefit, in quam deseenderat, et unde post sum retinere, cui cum Paulino melius quam seeum
esset. Africana Ecclesia ssepe cogebatur episcopos in
pugnam Pollentise discessit. Hoc anno ad Paulinum
b scripsit Yiclricius Rofomagensis episcopus per Italiani naultis de necessitaCbus gfavissimis "mittere :
o quos quidem cpiscopos fere omnes NoJam se con-
CandiJianuni, cui respondit Paulinus epistola trigesi-
ma septima. Yideat lector Dissertalionem 4. Ad r> tulisse apparet, ui ibi Paulinum salutarent. Solabatur
Paulinum item e scripsefaf Aper de sua,ad Ghristum .' illud Augustinum, quod assidue Paulinum amicorum
convefslone : eodem auno ei respondit Paulinus oculis videfet Theasius et Evoditas ambo deinde con-
epistola trigesima oclava. Quis ille fuerit Apir et fessores, quorum ultimus eral Augustino conjunclis-
fuerant a Carthaginensi concilio ut in
quale Paulini cum eo comraercium, vide Dissert. 5. simus , legati
.Hor, ut videtur, anno d maximi scandali causam P/onalislarum efffenatam violenliam peterent leges :
.prsebuere' Hippone Bonifacius pres"iyier etquidam hoe ipso anno eas oblinuerunt mense Februario.
laicus nomine-Spes, quorum contentionero cura dis- Paulinuhi adierunt, Augustinus vero qni eos exspec-
cutere aul saltem aliis explicarc non posset Augusti-, tabat, cum "profectus est Celsus, dixit P Paiilinum ad
nus, jussit nlrumqup in locum quemdam mifaculis se iuebrum episcoporum pectoribus et sermonibus
clarum pergere, ut Deus^alterulrius innocentiam ant esse"venturum, cumqueex iisquse referrent quantum
eo satiatus fueril, se ad eum prolixiorem, cu-
cuipam patefaceret. In e locum igitur ubi beati Felicis posset
Nolani corpus conditum est eos misil, qnia inde ipsi jus se confitebatur debitorem, roissurum epistolam
facilius fideliusque scribi poterat quidquid super ea "pollicitus est. Neque ea nunc apparet, neque ulla ea-
re divhiilus"esset propalalum; quod citra dubium rum quas ad se invicem ad annum usque"408 miltcra
Paulini gratia dicebat, cum quo inceptum anno 595 Q potuerunt.
commercium probabjle est eum fovisse semper, 5. Pelagius qui, antequam vulgata esset ejus hse-
.quamvis nulla illius exstet nota ab-anno 596 ad hunc resis, nmltorum sanctorum virorum aroicus erat,
usque annum.-Quis fueritJJpnifaeii et Spei contentio- <ilamquam Dei servus etiam a Paulino amabatiir.
nis exilus non apparet. Hac forlasse in occasione has Auguslinus se .hujusce hseresiarchoo r eplstolas ad
misit ad Paulinum litlerasdequibus anno sequenti in Paulinum misisse dicit, in quibus se satjs gratiam
-epistola f menlionem-facit, in quibus, ulvidetur, ei agnoscere aiebat Pclagius, quod a Deo nobis insitam
proponebat quseslionem quamdam de obligatione esse voluntatem liberuihque arbitrium fateretur. Ea-
nostra sempefDei.voluntati parendi : de gj, qua dem est, ut videtur, epislola ad Paulinum longa 500
Paulinus ad eum rescripsit s ita seillo quo feliciter circiter lineas, ut numerat > ipse Augtislinus, quain
- uCebalurloco perseverare decrevisse, ut si quid de Pelagius afferebat anno 417 ut fidein sua.m probaret
-se aliud Domino plaeuerit ejus voluntatem praeferret sinceram et orlhodoxam.-Auguslinus non dicif in ea
suoe. Augustinus h Paulinum Christiano plane intel- epistola aliquid absolule malum fuisse , at eum de
lectu «t devotione"iu sua epistola locutum esse dicit, gralia nonnisi remisso admodum vixque-sustinendo
vemm nimis cursim et breviler, et exoptare, se ut modo in ea scripsisse conieiidit. Pelagius eam se epi-
Jdipsuhf aliquanlo apertius explicuisset, quoniam D stolam ' ante duodecrm fere annos atque ideo circa
modo voluntatem Dei,-quoe nostra: proeponenda est,' iimium 405 scripsisse testabatur. De Apri conversione
noverimus. Neque Auguslini litteras, neque Paulhii fuse traetamus Dissertalione 5. De ejus ad Paulhmm
responsum Iiabemus, quod probabile cst eum per epislola, g2 deque Paulini ad ipsum responsp dixi-
£ Celsum domesticum suum misisse. mus»anno superiore. Aper rursus ad eum T scripsit
et questus est possessiones flliorum suorum causas
AKNO CHMSTI 405. sibi esse necessitatis qua terrena curaret, cuiri eas
3. Nobis nihil superest illius poematis quod J>au- -vendere dcbuisset. Paulini ^ paupertatem laudabat,
linus hoc anno in S. Felicis honorem scripsit. Yel el lato potens oresdescribebat hortulum Nolanum.Pau.
- » Carm. 27. b < '
Ep. 37, n. 1. Ep. 58, n. 1. Yide ep. 78 Aug. et ord. chronol. « Aug. ep. 78, n. 5.
* Aug. ep. 80, n. 2. BIMd. ' H.ccPaulini epistola excidit. 'h Aug. ep. 80, n. 2. >Vide,infr-i,
' n. 2. J Aug.
ep. 80, n. 1. kIbid. Ibid. »> Ibid., n. 2. "Ibid., n. 1. 0Iuid. etep. 95, n. 1. P Ep.80, r>.1. q Aug.
r Ibid., n. 1. s Aug. lib. de Gratia c, 55 } Ibid, •>Cap. 46, n.l. T Paul. ep. 59, n. 2,
cp.l86,n.l.
***Ibid.,n. 5. ylbid.,n. 4. ...
PATROL. LXI. I 4
107 S. PA-CLIMJSNOLANUSEPISCOPUS. 108
linus* suo etTherasise nomine ad Aprum et ad Aman- A tibitanti sint, inquit, magnarummorarum dispendia,
dam rescripsit : eos hortabalur b ut tantum ad eru- quin illic adeas illustrem virum ac loto iaudatum orbe
dilionenfanimse traherent quantum de jure possent, Paulinum. Ilii, quwsote, primum sermonisnoslri qttod
o sese Christi agrum esse cogitarent, et qualem agri vel Itesterno
confecimus vel hodie diximus volumen
sui, ut ferret fructus, speeiem fieri postularent, lalem evoive.Illi omnia referes, illi cuncta recilabis, jit tnox
cordis sui Deo Dominoculturam redderent: deinde perillum sacra viri tdudes Roma cognoscat,sicut pri-
d seipsum deprimit Paulinus et de suis tenlationibus nvumillum nostrum libellum -nonper Italiam tantum,
loquitur. Circa hunc annum scripsit Paulinus ad Sanc- sed per totum etiam diffudilIlliricum. Ilie Martininon
tum et Amandum epistolas quadragesimamet quadra- invidus gloriarum, sanclarumquein Chrislo virlutum
gesimamprimaro.Yide Yit. c. 25. piissimus mstimator , non abnuet prmsulem nostrum
cumsuo Felice componere.Cum ° mortuus est Pauli-
CAPUTXLYII. nus apud se habebal quemdam presbyterum nomine
Ad Severum et Desiderium scribit Paulinus. Severus Posthumianum : an idem.fuerit
Posthumianum hortaiur ut invisatPuulinum. qui reversus ex
Oriente Paulino adhseseril, non mihi constat.
1. Per eYictorem ad Paulinum eo, ut credimus,
.anno scripsit -Sulpieius Severus. Quis litterarum te- „B ANNO CIIRISTI 406.
'
nor fuerit non palam nobis esi, nisi quod a Paulino 5. Decimi tertii nalalilri carrainis P in honorem.S.
peteret cuamprimum sibi remitti Yictorem, ut aj Felicis, quod juxta historise nostroeseriem ineunle
vindemioodies remissus occurreret.f Desiderii pres- hoc annq scriplum fuit, titulus est : De~Gotltorum
byteri litteras simul ei Yictor feddidit, qui ab eo pe- exercituscumsuo rege interitu: quihtis verbis aperle i
tebat intelligentiam benediclionum quibus flliossuos Rhadagaisi clades iudicatur; quoe qiiidem clades
morti proximus Jacob donavit. Post s modicum ad- tamquam manifestum illudque mirum Dei in impe-
venlus sui Nolam tempus Yictor se ad iter relegen- rJum religionemque Christianam luteloe- indicium
dum proeparavit,ita ut Paulinus breves ad Desiderium semper habita esl; et ea quse supersunl pauca ex
et Severum lilterasfecerit, qusebinoe.pericrunl. Et hocpocmale r caimina Paulinum Romse et imperii
forsan eodem tempore aut paulo post conscripta est martyribus hahc uctoiiam tribuisse probant: E Yic-
ad Florentium Cadurcensem episcopumepistola qua- lorem anno superiore a Severo el Desiderio missura
dragesima secunda, de qua fuse h supra diximus. ad Paulinura vidihius,'Coactumque fuisse Nolse cx-
At vero jamjam ' profecturum Yictorem subili rerum speclare donec adventasset verna lempestas ut in
obiees relraxerunt, duro hiems navigationem et iti- Galltas rediret. Sic * exspcciantem ettm-invasit gra-
nera metus clauderent, quibus impeditus necessitati P vissiraus morhus, quo in extremis positus est. Ejus
longam Nolsedilationem ad finem usque hiemis proe- tribulalionem u compaliens sustinuit -Paulinus, sed
Etitit. Metus qui ilinera clausit, ille proculdubio erat, quamvis jam ab omnibus desperatus segrqtaret, T de
ne ipsi Romanorum aut hoslium exerciltis in via oc- Severi tamen fide ejusque merflis sanitatem speravit
currerent: quod referre fas est ad descensumAlarici i Pjulinus. Revera x convaluif Yielor:"sed plus tem-
in Italiam anno 405, aut Rhadagaisi anno 405. Cum poris in reftcienda valetudine consumsitrquam oegri-
vero retulerimus ad annum 405 epistolam aliam Pau- tudine tolerata produxerat, et y vicino tamum apos-
lini ad Severum ipsi aYictore redditam, huncceme- toloruiii nalali plane restitulus est. Tamcito. dirail-
lum rejicere oportet in "descensum Rhadagaisi, qui lefe eum noluit Paulinus ; sed retinujt donec secum
malto majorem quam Alaricus in Italia concitavit Romam illum sui illneris amiui socium ducerel,
terrorem. Rhadagaisi k exercitus nonnisi cirea hie- tit illinc proficisccretur in Gallias revei-surus, et ad
mem delelus.fuisse dicitur, qui licet ante fuisset, Ro- vlhdemisedies Severo remissus occurreret, ipso sci-
mani etiam exercilus milites, qui adhue multis in licet tempore quod proescripserat Severus 2 , -verum
locis dispersi esse poterant, quique"ut plurimum bar- sequenti tantum anno. Duas "a breves epislolas quas
bari erantpmetum vialoribus incutere potuerunt. anno superiore, cum Yictor proficiscivellet, ad Se-
2. Eo, ut videlur, anno l Posthumianus ex Oriente, ,rj verum etDesiderium seripserat Paulinus, eidem Yic-
exacto ibidem lolo triennio, reversus est. Trigesima tori deferendas dedit; sedduas prolixiores ad eosdem,
luce mex .(EgyptoMassiliam pervenit, decima vero remissa atque~laxatain olium menle scriptas iis ad-
ex urbe Massiliaad locum ubi Sulpieius Severus de- jecit.Ea qusead Severum prolixior erat scripla, per-
gebat. Maleriam Dialogorum suppeditarunt Sulpicio iit, nec etiam quid remanet earum quas ad illum
Severoprimacum ipso colloquia, subquorum finemJ", deindescribere potuit.
cum Posthumianus csset Orienlem mox repetiturus, 4. In "Db
Spicilegio Acheriano binas nomine Severi
«um hortatur ut per Campaniam iter haberet, licet ad Paulinum inscriplas habemus epistolas, guarum
de via multum gg hac de causa deflecteret. Non prima sane est Severi ad Paulinum, quare et eam_cc
a Ep, 59, in lit. b Ibid., n. 2. c Ibid., n. 5. dIbid., n. 4. <*Paul. ep. 45, n. 1 et 2. ' ' Ibid.,
n. 5. e Ibid., n-. 1 et 2. b Cap. 45, n. 2. ' Ep. 45, n. 1. J Prosper. Chron. L Ibid. Sulp.
Dial. 1, c. 2. »>
Ihid. » Sulp. Sev. Dial. 5, c. 17. ° Uran. de Obitu Paulini, n. 2. P Paul. carm. 28, iri lit.
q Vid. nol. 529." r Carm. 28. <*Cap. 47, n. 1. ' Paulin. ep. 45, n. 1. » Ibid., n. 2. T Ibid. x'lbid.,
n. 1. 5*Ibid. f Ibid., n. 2. «*>Ibid., n. 1 et 2. bb I5plcil.t. V, p. 552, 554. cc Cap. 58, n. 1.
109 - PROLEGOMENA. • 110
supfa retuiimus. Altera etiam poluisset mitti ad Pau- A et Amandam, a quibus iroam aeceperal quam mul-
liuum, eaque esset proeclarum pietatis ejus argumen- tum laudat, P et cui dicit-se nihil,simile posse re-
lum, cum sit gratiarum actio cujusdam nomine sui et ferre. Tandem statuit 1 epistolam in eorum sermonis
aliorum, ut videtur, rusticorum, quod ipsluscohorta- reiractatione contexere, etapud eosjrursus illorum
tionibus veritatem et Dei cultum fuissent edocti, mi- epislolam laudans r usus est ferme iisdem verbis qui-
nis non territi. _Sed cum constet epislolam lianc non bus Auguslinus ad ipsum scripserat anno-595. "Reli-
esse Severi, -nos hac una nixi autoritate, Paulino, ea quum epLtoloe s adhibet Jn laudes Amandse quoese>
quseipsi forte non conveniunt, tribuere non nudemus. culi curas cUrabat, qt posset -Aper totum sedare
CumPauIinus in epistola adDesiderium «"oslendisset ccelestibus et ministeriLsuioperibus. Eos denique
quid causaefuerat eur Yictor nonnisi post elapsum hortatur f ut fllios diligenter et pie educent
annum rediret, maxima se humilitate <g&excusat de
ANNO CHMiiTI 407.
opere quod petebat Desiderius, eumque rogal ut sibi
dnodecim patriarcharum RenediclLonesjpse explicet. 3. Decimi quarti natalitii carminis " in S. F^elicem
supersunt tantum fragmenta quoedam. Illud carmen,
CAPUT XLYIII. eo solum seripsisse videtur .Paulinus, ut enumerarei
Duodecim patriarcliarum benediclionumexplicationem Dei in se beneficia hujus sancti confessoris ope. Si
~a Ruffmo Paulinus itnpetrats Ad Aprum scribit; R
' integrum exstaret, ex gg eo multa ad Paulini vitarh
Melanimquefilium laudat. • sed et ex iis quse habemus.
i. Hanc rursus a Ruffino benedjetionum explica- spectanjia colligeremus;
animadvertere possumus, quam grato fuerit a Deo
iionempostulavitb Paulinus, de qua scab aliis con- donatus
sulitestatur c in sua ad Ruffinum-epistola quadrage- animo.Paulinus, qut et ejus generositati al-'
humilitati merito tribui potest. Hoc etiaro, ul
sima seplima. Hanc expositionem ipsi denegare taeque
anno Melania senior iter in Africam cpn-
non poluit Rufflnus. Cum enim ad Paulinum scripsis- credimus,*
fortasse ad_Augustinumattulit epistolam T
set a Ruffinus se quibusdam de negotiis venisse Ro- fecit, quse
in Paulhius iilii unici hujusce viduoeillustris cir7
mam, Paulinus « eum rogavit epistola quadragesima ca qua
sexta ut. capitulum quo Judas a' Jacob benedicitur idem tempus demortui laudes celebrabat.
explanaret. Postea ad eum rursus scripsitf ab eoque ANXO CHEISTI 408.
peliit ut hanc benedictionem triplict inlerpretatione •'
CAPUT XLIX. _ .
elucidaret, s historica nimirum, morali et mystica;
ita ut Rufflnus excusatione primum allala b tandem De Metania scribil Paulinus ad-Augustinunifa quopet
"votis Possidmm lilterqs accipit. Plurinios Gallimepisco,-
obtemperaverit, ejusque .parueiit. Accepta laudat. De S. Venerando Claromontano.
1 pos *
enim hujus benedictionisexplicationepruna, petiit L
a Ruffino Paulinus, ut per reliquos filios distribularjo 1. Decimurii quinlum natalilium carmenx, quan-
dtgnarelur exponere. Paruit Ruffmus, illaque duo tum conjicere possuraus e'x iis quse supersunt, ad
opera etiamnum supersunt cum lilteris quas simul ad narranda S. Felicis miracula scripsit Paulirius. IUud
Paulinum misi t. *Quareut Gennadii auloritatem tacea- de-S. Felice-ultimum a Paulino scriptum cogndsci-
mus, i Isidoro illud opus -ipsi Paulino adjudicanti mus, sive perierint alia, sivedceo nihifamplius scri-
assentire non possumus. Se aliquid ejusmodi k posl pserilPaulinus; etenim constat turbas tribus annis
tempus a- Ruffino expostulasse testatur Paulinus; sequentibus exortas ab hisce animi oblectationibus
Rufflnusque sibi ab ipso quoedamde Scripturafum in- potuisse Paulinum avertere, qui, ubi- episcopatum
terpretaiione.tradita luisse asserit: vefum illa non -adeptus est, aliis sibistudiis pietatem colendam-dUxit.
exstant. Ex priore illius * ad Ruffinum epistola eum Saltem non illi erat satis olii festo die S. Felicis ut
aliquid de S. Clemente (papa) transtulisse manife- scribendis versibus animum adjungeret. Ab-boc ipso
stum fit; quarecum gravius eum m admonuisset Ruf- anno fuerunt 7 Paulino incredibiles cccupationes,
finus ut studium in Uroecaslitteras atlentius sumeret, * quibus illum expertem Augustinus credebaf;-et qui-
se implere non valere affirmat, nisi diulius JLuffini bus jactalus Paulinus fortasse 7-solito cilius Romam
consorlio fruatur,' eoquc prseceptore utatur. .Postre- D peregrinationem consuetam maturare compulsus est;
rqum per Gerealem epjstolam quadragesimara septi- illuc ehim post- Pascha se contulit, nnde ante-15
mam misit Ruffino qui » tunc in monastefio Pine- Maii diem erat.reversus. lbi 1"1 Quintusdiaconusjam
tensi degebat, unde brevi erat Romam venturus ut Roni» aliquandiu commoratus ab Augustino epislo-
in Orientem reverterelur; idque. cmea annuni 409, lam, 'cujus erat portitor, Paulino tradidit. At ipsi
utdemonstrabltur aliquando in historia S. Hieronymi percupienti Augustini epistolam legerc per tempus.
et Rufflni. - L non licuit, b" donec interponendiira adifraerisstativa
2. Credimus illoeodem anno 406-Paulinum » mi- diem, quem in oppido Formiano habuit, totum liuie
sisse epislolam quadragesimam quartam ad Aprum operi manGiparet; et in ejus epistoloe iectione veluti
~ ~d Ep. 46 Paulin., n. 1. <*Ibid".,n. 5. -f Ep. 47[ n. 2.
Ep. 45, n. 4. ^ Ep. 46, n'. 2. c Ep. .47, n. 2.
%Gennad. Catal. c. 17. »,Paul. ep. 47,-n. 2. ">Ibidr J Isid. Hispal. lib. Script. cccl. c. 4.^ Paulin. ep.
46, n. 5. f Ibid., n: 2. >»Ibid. » Vid. Hist. Hieron. § 166. <*Paul. ep. 44, h. L\ P Ibid. <tIbid., n. %
**Ibid. s t ibid., h. 5. » Carm. "29. T Ep. 94, n. 5. .» Carm. 30. 7 Aug. ep. 95, n_.i».
£bid., n.' 4." *>*>
Yide cap. 22, n. "2. Paul. ep. 45, n. 8. >>bIbid., n. 1."
Mi S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. «2
ai deliciis spiritualLbns ab omni curarum fseceliber A diligenter observetur, quivis perspexerit id sibi
epularetur. Scribebat ad eum Augustinus de con- animo proposuisse Paulinum ut exponeret quo slaiu
stantia Melaniaein morte unicLfllii suk Ad Augusli- tum Ecclesia esset cum hoecscriberet; adeoque euni
num 15 Maii die rescripsil" Paulinus epistolam qua- recensuisse episcopos vivos, non mortuos, idciico
dragesimam quintani,' in qua ejusdem"*Melaniaelau- nondicit vidisli, sed videas, quod ad morluos re-
des prosequitur; idemque videtur credere b Deum ab ferrinon pbtest; quod-aulem his verbis usus fuerit,
hominibus in vita oeterna laudandum voeibus huma- nuncauiem Pegasium, innuisse videtur Pegasium tum
nis post ipsam resurrectionem, sed laudem hanc hu- fuisse recens episcopum. Itaque cum Alelhium Ca-
manis sensibus et eloquiis fore longe alliorem. durcensem episcopum hunc fuisse arbitremur quem
2. Huic epistoloe respondit Augustinus sequenti Hieronymus solo presbyteri nomine designat in qua-
hieme pcr epistolam quadragesimam quintam, cujus dam epistola quse videtur aimo 407 scripta, isthsec
delalor fuisse videtur c Possidius, qui acturus cau- epistola non videtuf a Paulino fuisse conscripta nisi
sam Ecclesise suoe Calamensis apud hnperatorem, paulo ante episcopalum circa annura 408 vel 409.
data oceasione usus Paulinum lubens invisit. Ciica Quid referat hisloria de Exsuperio, Simplicio et
idem tempus episcopo Memori d litteras -dedit Augu- Auiando, alius in lucem proferet : nihil de Dioge-
Stinus, ubi de filio «jus '<"Juliano agit qui lum erat g niano, Dinamio el Pegasio comperimus. DeAlethio
diaconus, et postea hoeresiarcha factus est. Conju-- vide Dissert. 5, n. 2.
gatus fuerat cum Ia, et Paulinus f patris el filii uni- 4. Paulo plura recensel Gregorius de Yenerando :
cus (periude ac Augusfinus) in Juliani et Ise malii- , erat ille profeclo m senalor, et verisimiliter Glaro-
monium scrlpserat epithalamium , quod ideo in au- montanus. S. Artemio suecessit, et seplimus nume-
num 400 aut cireiter <trejccimus. raiur Claromontanus episcopus. Mhif cerlum habe-
3. Ad praesens tempusve) polius ad annum 409 mus de ejus gestis pioeter ipsius PaulL.i lesiimo-'
referre possimus eam quam .Gregorius b g| j, Turo- nium. » ln vigiiia Natalis Domini huncobiisseferunt,
"nensis citat presbyteri Paulini epistolam , jn qua ait cujus ex.-equioaposlridie exsolutse instar solemnis
ille autor, Utcumquese habent seculimula, hoc vnL hujus dtei processionis habitse sunt. Gregorius Turo-
piis relinqui solatiura, quod clarissimis prsesulibus neiisis ° asseritad ejus tumulum plurima patrala-mi-
Deoque dignissimis, qui et sapientissimi el fuelis- cacuia. Sepullus est.aulem in quadam ecclesia- quaj
wmi erant fldei et -religionis custodes , firmissimo nomen ejus sortita esl, ditataJ 3 multorum sanctorum
tamquam prscsidio fruerentur. Videas, 'inquit, Ex- corporibus, in iis maxime <iS. Nepotiaui, quinti epi-
superium Tolosm,Simplicium Viennm,Amandum Bur- seopi Claromonlani, et r S. Liminii martyris : qutn
digalm, Diogenianum Albigw, Dinamium Engolisma, C basilica etiamnum in-hortis abbatioe S. AUyriivsi-
Venerandum Arvernis , Alethium Cadurcis, et nunc tur, s sed paueissimoe ibi relictoe sunt S. Yeneraiidi
Pegasium Petragoriis. An presbyler ille hujus epi- reliquioe, bum maxima pars" 22 g7 Decembrisdie
Stolse aulor iuerit Paulinus noster dubitat i Roswey- anno 1511 in proximamS. Allyrii ecclesiam translaia
.dus. ,Hunc non esse Pauiinum. JSolanum contendit fueril, et * reliquise in ipsa S. Allyiii capsa fuermt
.onuiino Chiffletius k, quia ;in eo quod deslinguit au- separalim posila. Ar,vernis »litmemoria hujus trans-
,tor ille Pegasium ab aliis satis indicat alios jam luin lationis- 22 Decembris die, et T festivitas ejusdem
,e yivis excessisse, quibus Paulinus Nolanus non i-i- sancti 18 Januarii recolitur. Huic x successit S. Ru-
detur fuisse snperstes. HseeGliiftletius; cui non as- sticus. Circa annum-408 scfipsit Ruffino Paulinus
sentior, cum epistolae Paulini ad Amandum scriplse epistolam quadragesiniam sextam de qua superius
anle.annum 404 nequaquam prohibeant quin .ipse egimus <_ap.48, n. I.
Ajnandus et alii proesules ante annum 451 e vivis ex-
cesserit. Quod auiem Gregorius Turonensis eum ANNO CHRISTI 409.
presbyterum vocet, eo ad credendum adducimur . - CAPUT L.
Paulinum illum a Gregorio talem, qualis erat, in ti- Paulinus Nol-wcreatur episcopus. <Quaralione seges-
lulo epistoloefuisse designatunr; ila ut si sit Paulini j) - s<5fi(in episcopatu.,
mostrLhsec epistola, ut niinime dubitamus, ante an- 1. Auguslinus sub fluera anni 408 vel sub initium
num 410 scripta fuerit necesse est, quo anno jam 409, ut jam diximus, 7 scripsit epistolam nonagesi-
tum fuisse episcopus videtur Paulinus. Et revera mam quinlain. Ea z Paulirioet Tlierasise item inscri-
fieri non.potestTit Amandus ante annum 410 obierif, pla est cum epithelis sua eiga utrumque caritate di-
si ante et post Severinum, ut eommunis fert opinio, gnissimis, in qua Paulinum-tum episcopali dignitale
.Burdigalensem rexit Ecclesiam; et si epistoLe Zo- insignitum fuisse non apparet; cui alioquin ornalior
simi supposilitioenon sunt, l Simplicius Yiennoevi- tilulus iir «pislola debitus alque ipsi ab Augustino
vcbat etiam anno 417. At enim si textus ipse Paulini ,adscribendusJuerat. Seiitentiaenoslroafavet Ruffinus,
• » Pa.ul. ep.45, n. 8. bIbid., n. 6. c Aug. ep. 95 , n. 1, et adnol. in niarg. dAug. ep. 101. <*Ibid.,
f '
n. 4. Paul. carm. 22. sYid. cap. 57, n. 4. bGreg. Tur. Hist. Franc.Tib. n, c. 15. Paul. ep. 48.
- i Not. 176. k Chiffl. p. 11. f Raron. an.-417, §48,-51, in append. °>Greg. Turon. Hist. Franc. lib. n,
C.15. » Ibid. o Ibid.,»c. 57. P ibid., c. 55 et 36. i lbid„ c. 57. >*Ibid., c. 56. <*Rolland. 18 Jannar., **
6, p. 191. flbid. lbid., § 7. " Ibid., % 1. >•
Greg. Tur. loco cit., c-15. J Cap. 49, n. 2. Aug.
-" §ep, 95, in lit.
1)3 PROLEGOMENA. , «4
*
gui Paulini epislolae quadragesimse septimse anno ,A suscepisse. Adde quod cum tempus inscriptaeepistol-e
409 conscriptoesatisfaciens in epistola nuncupatoria Innocentii vel partim vel omnino rejicere nobis' ne-
libri II de""Benedictionibus'patriarcharum,quemqua- cesse sit ex anno 404 quo illam > apposuimus,quam-
dragesimali bujusce <<anni tempore scripsit, non epi- vishon 15 Februarii die; eodem quidem mensis hu-
scopnm, sed fratrem ipsum appellat. Quantulacumque jus die, sed allero anno collocanda est, et for.teanno
sit episcopi dicecesis, ndn videlur a negotiis vacuus 410 ctini Honorius Romaeannum 407 et partem anni
episcopus, qualis Augustino visus est Paulinus anno 408 exegerit. Turbas lamen quse in Galliis et in Ita- „
408. Nibilominus addit Augustinus sibi nuntiatas lia exslifere cuin illis a nobis assignalis Yictricii pe-'
fuisse incredibiles ejtts occupationes : quse expressio regrinalionibus et hoc litterarum commercio-aplis-
* sime convenire
potius denotat eas quseinsolilo casu everiranl, quam judicant doclissimi viri quos consu-
quoeepiscopatui*annexoesunt. Quemadraodum autem luimus; historia vero duas illas-tantum ab Honorio
Paulinum episcopali nondum dignitate fuisse insigni- Romam per pontifi atum Innocenlii susceplas pere-
tum initio anni 409, ita enm jam episcopum anno grinaliones observat : unde Linocentii et Paulini ad
413 fuisse conslat, quandoquidem hoc nomine done- Yiclrioiiim epislolasanno 404 adscribcre coacti fui-
lur ab Augusfmo b lib. i de Civitate Dei, idque refe- mus. Neque ex sola fratris appellatione judicandum -
rendo aliquid quodPaulinusanno410-gesserat: unde B duximus illum tum fuisse episcopum, *cum nobi'*-
probabiliter colligi potest jam anno 410 illum fuisse suppelanl validiora argumenta, qiiibus-certo colligi-'
episcopum. Et pfoeterea videtur Paulinus debuisse mus anle annunf409 illi non collalamfuisse episco-
quopiam se recipere ut e Gothorum manibus se eri- palem dignitatem, quam ut in hac una- nominis dif- •
perel, utc levera ineorum manus incidit, nisi fuis- ficultate hsereamus. Creatus fuit i Nolanus episcopus-
set. addictus pascendo gregi, et nisi vinculis episco- Paulinus noster ul nemo dubitat, videturque Paulo
palis muneris fuisset retentus,~a quibus in sacerdotio successisse, k qui annis 402 et.-405 certissime hanc-
constitutus erat oimiino liber; singulis aulem epi- Ecelesiam regebat;-qusenon videlur ingenti plebo
stolis privatam egisse vitam videtur. Coinperimus fuissenumerosa, quaridoquidem Pahlinus ' sevocat
etiam Augustinitm ab eo d fratris noraine compellari exiguigregis pastorem.
in epistola quam arbitramur scriptam circa annum 2."Jam.vero qua ratione in episcopali munere "se
410. Augusfmus <"in epistolis suis ad Paulinum circa gesserit discamus ab oculato teste m : Cum autem ad
annurii 413 datis et in posteriortbus aliis operibus summum sacerdotii gradum provectus -eslf noluit se
eum semper vocat episcopum, iiuUa de ejus uxore lalem exhibere episcopumqui ab aliquo limeretur, sed'.
mentione facta, unde e'am jam vita functain omnino talemse reddidit sacerdoteih qui ab omnibusamaretur.
probabile est. Contenditf ChiffletiusPaulinum fuisse C Numquam sic iratus est, ut non in ira misericordim
episcopura ab Jnitio anni 597, sed ejus rationibus memor essel : neqtte enim poterat vir ille irasci' qui
satisfecisse credimus. Potuisset quidem et merito contumeliasdespiciebat, et odia vitabal. Numquam in
duas ad Victricium epistolas ohjicere, quas anno 599 judiciosine miseiicordia sedit, quia noverat misericor-
et_404 posuimus, siquidem Victricius episcopns ab diam melioremesse quamsacrificiutii(Oseevi, 6) ;-m'~
eo ~frater vocatur in trigesima septima epistola aniii sericordia vestiendnmesse omne Chrislianoruin-judi-
404 ex editis et mss. codicibus",ac etiam in epistola cium, dicente venerabili Scripluru : Misericordiamet
decima oclava annl 599 ex ms. Viennensi codice, jtidicium cantabo libi, Domine {Psal. c, 1). Justiiiam
eum aliis, patris noriien habeanl. Sed hoc gg' argu- quoquevotis benignioribtxstemperabal: sciens'quoniam
*.mentum non videtur magni ponderis, cum amanuen- Spiritus sanctus quanium wquiiati el jusliliw favel,
ses hunc errorem facile admittant scribendo fratri taniumsuis graliam pietdtis benignusindulget: et ideo
pro patri; quamvis eliam Paulinus potuerit Victri- tenebal rigorem'in cxaminalione justitim, miseficor-
ciura fratrem amice dumtaxat eompellare, ut ipse diam aulem in definitione.senlentimproferebat. » O
L Paulinus et Therasia in epistola quadragesima admirabilemvirum, atque omniutnvirtutum-laude cetu
quinta anno 408.15 Maii dala Augtislinum patrem, sendum! Hic eteiv.momniumpatriarcharum exempta
fratrem simul et magistrumvocant. Qttodsi iis quis O secutus, fuit fidelis ut Abruham, credulusut Tsaac,
nos cogat insislere et faleri duas ad Yictricium epi- ttenignusurJacob, munificusut Melchisedech;provi-
. slolas ab episcopatu Paulini fuisse scriplas, post an- dusut Joseph, rapaxutBenjamin ; rapuitenim divi-
num 409 facile collocabuntur; alteram enim ad an- tibus, et pauperibuserogavil; et lamen plus divitibusi
num 599 retulimus ex simplici dumtaxat cum epi- quam pauperibus profuisse cognoscitur,quia pauperi-
stola deeima septima convenientia, ct alteiara-ad bus in hoc-seculo profnit, divilibus autem in .futuro
-annuni404 propler tempus inscriptoe epistoloeInno- providit. Ipsceliam ° moribundus asporlatam a longa
centii quoe agif de iiinere Victricii Rqmam, et quia pecuniam, quam g9 eleemosynis impenderet, -acce-*
Paulinus in epistola sua Romam ctiam venisse Vi- pit. Fateor equidem autorem Illi fuisse Hieronymum
ctricium asserit, qtio duas peregriualiones potuit utalienas eleemosynas distribuendas minime susci-

a,Yid. cap. 48 , n. 1. b Aug. 1. i de Civ. Dei, c. 10. <=Vid. cap. 51, n. 2. d Paulin. ep. 50 , n. 18.
« Aug.ep. 149, in tit. f Cfaiffl.p. 155. s Paul. ep. 57 et 18,-in tit. "> 45, in tit. ' Dissert. 4,
n. 2. i Aug. J. i Civit. Dei, c. 10. k Vid. cap. 45, n. 5; 44, n. 1, etc. Ep. »> t.lV,
'"Paul.ep. 49, n. 14. Uran. dc
Obit. Paulin, n. 6. » Uran. n. 7. » Ibid., n. 4.
113 S. PACLINUS NOLANUSEPISCOPUS. m
"Namqui corpore eum vi&erenon polerant, saltem epi-
peret: sed aliud est quod .prudentia homini privalo A
qui 'divino se obsequio recens addicit et consecrat,. stolas,ejus coiilingere cupiebant. Erat enim suavis et
alffid quod pietas episcopo in sola pietate longo vir- blandus in titteris, dutcis et bene suavis in^versibus.
tutum exercitio jam constitulo suggerit. Et revera Quid plura? Vix qumcumquede illo dicuntur admit-
nisi propellerent sua facta men-
nequaquam imprudens fuif Paulini pietas,a Nam qui lerel •credulitas fidei, -
sua vendita pquperibus dacium.
ingentia prwdia quia fuerant €APUT LI.
erogaverat, -is cum postea factus esset episcopus, non
Vaigius, qui et Viclor, solusin navi e naufragio serva-
contemsit Ecclesim facultales, sed fidelissime dispen- tur. Nota a Gothis capta. Pautinus alter apud S.
savit. Quo -facto satis osieriditel propria debere pro- Paulinum se recipil. Adversus Pelagianos epistolam'
S. Paulino scribil Augustinus. . >
pter perfectionemcontemni, et sine impedhnento perfe- c
ctionis posse Ecctesiw qum sunl profeclo communia Paulinus f exigui gregis pastor, id
30 1 • Jam erat
b
possideri. S. Gregorius Turonensis magnas Ecelesioe est Nolanse Ecclesiseepiseopus , cum accidit historia
Nolanoefuisse divitias asserit, et Christum adimple- mirabilis servati e naufraglo Yalgii, qul post eum
visse in Paulino, qui omnia propter ipsum dimiseraf, casum Yictoris nomen sortilus est. Tempus hujusee
quse per Evangelirim promittere dignatus est, quia ,. easus flxum omnino staluere non possumus. Contex-
qui propter ipsum reliquerftomnia, centuplum inhac tum historioe narrat Paulinus in epistola quadragesi-
vita accipiet : quod meo quidem judicio-jion facile
c ma uona quemadmodum ille' a Christo S. Felicis pa-
probaverit; sic enim*prosequitur Uranius : Ergo, trocinio e naufragio servatus sit r quam ob causam
ul dicere cwperam, fuit mansuetus ut Moyses, sacer- forte Nolam ~ venire compulsus est Yalgius, ubi dicit
dotalis ul Aaron, innocens ut Samuel, misexicorsut Paulinus b tam insignia"Dei miracula se adeo admi-
David,sapiens ul Saiemon, aposlolicusulPetms,ama- ratum fuisse, ut pene in ipsum senem crudelis fuerit,
biiis ul Johannes, cautus ut Thomas,doctor ut Paulus, et partem auris servandam yoluisset abscindere, nisi
videns ut Stephanus, fervens ut Apojlo. De solticitu- in illo vuineris fes fuisset. Yidetur »ipse Paulinus
dine uutenuei cura Ecelesiarum ,-in fide et caritate senem Valgium naufragio ereptum aquis luslralibus
omnes aposlolos et episcopos imilatus est. HJCComnia abluisse, illique i Vicloris nomen in ipso baptisniate
in sehabuit, hwc in tempore conversationissum fideli- mdidisse.-Navis k quoe erat eujusdam Chrisliani Se-
ler cusiodivit.-6 Et vere talis erat ut ab omnibus ama- eundiniani nomine, et in qua servatus fuit, sinfetillo-
relur : vixit enhn cunclisin exetnplum acquirendwsa- datrino oneris ' in Lucanorum et Brutiorum litlore
lutis, et in refrigerium consolationis. Neque eritmso^ allapsa est, quo ">Posthumianj senaiorisBom&ni pos-
iius hwc mea vex est: testes sunt omnes provinciw,te- , sessio adluitur. Posthumiani procuralor navem illicp
stis est omnis terra quam Romanus orbis includit, testes occupavit, et capfam vacuefecit, eui "*> praetef o.nus
etiam sunt barbarm nutiones ud quas fama domni etiam de stipendiis et peculiis nauli-
e publicum plura
Paulinipervenerat. Necimmeriioab omnibusamaba- cis inerant. ° Stiper hoc latrociuio apud provincioe
tur, qui aderat omnibus. Quemerimi jacentcm non sua judicem depositoejam soepefuerant querelae, sed pro-
dexlera erexit ? quem interpellanlem se non pia voce curalor primo vi rebellavit adversus provincialis ju-
consolatus est? Erat enim pius, misericors, humilis et dicis edicla ejusque minislros, postea Romam pro-
benignus; nuiium spernens, nullum despiciens. Omni- fugit, quo Secundinianus cum Vietore se contulit.
bus tribuebat, omnibus Andulgebat: animabat'trepi- Rescribens Macario Paulinus, eiiifi P precatus est ut
dos, mitigabat violentos; hos verbisT ilios mdificabat Posthumianum ad jura pietalis et justitiaj leges ad-
-cxentplo : alios epistolis, alios. sumlibus adjuvabat. duceret, faceretque ut aprocuratore ablata solinn--
Nullas opes, nultas divitias , nisi quas sanclis suis ihodo restituerentur ; quod enim spectal ad sumen-
Christus promiserat mirabutur. Aurum atque argen - das de eo poenas, oral Paulinus Macafium ut abiis
lum, et celera sic-definiebat, ut ea sibi ad largiendum abslinealur. Yidetur ille fuisse Macarius qui, post-
liberalilas , non ad retinendum cupiditas vindicaret^ quam vicarius prsefeclorum exstitit, Romaafuit hoc
Et ut breviter dicam, omnia bona in se habuit quia lempore pietale "maxime el scientia percelebris, et
GhfiMumamavit : habuilfinhn fidem, mansuetudinem, ^ cui, ut docet Augiistinus <iprolixam Paulinus noster
ctiram proximorum, jugem pro miseris sollicitudinem, de morte uxoris consolatoriam dederat epislolam.
compassionempvo htfirmis, niliil aliud respiciensnisi -
etcaritatem; sotus-namque mendicabal, ul om- ASN. C HEisTr4I0, 411, 412, 415.
pacem
nibus abundaret. Denique quis locus est in orbe lerra- 2. Celebris est Romsevastatione annus 410 r quo
r,utn, qum soliludo, quw mariu, quw S. Paulini bene- Alaricus Gothorum rex 24 Augusli- die Urhem in-
ficia non senserunt? Omncs eumagnoscere cupiebanl, gressus traditur,' ex- eaque vigesimq sextd ejusdem
omnes videre desiderabant. Quis ad ilium non imlus mensis egressus s Campaniam deinde popidalus est.
adveritti aut quis ab ilio non desideralurus: abscessit? Referendum est f profecto ad illud tempus quod di-
« JJ.I1.Pomer. de Yita contempl. L n, _c.9. b Greg. Tur. de Glor. Confess. n. 107. c Uran. de Obilii
Paulin. n. 7. d Ibid., n. 8. < Ibid., n. 9. f Paulin. eji. 49, n. 14. s*Ibid.,» n. 5. h Ibid., n. 14> '*Ibid,
i Ibid., n. 2. k*Ibid., u. 1 el 17). ' Ibid., n. 8 et 15. »>Ibid., n. 15. Ibid.,s n. 1. cIbid., n. 1&
P Ibid. q Aug. ep. 259, n. 1. >* TJieojman. et Cros. I. n, c 19; et L vu, c. 59. Philostorg. 1. xn, c. 4i
'.Baron. aa. 410, § 46'.
in PROLEGOMENA. .118
cit Auguslmus,-"»Nolamscilicet obsessam a barbaris, A tia divina fuerat-constitutus Deo gralias ageret. Non
*
quo tempore hujusce urbis civibus visus est S.'Felix, enim, inquit Augustirius,' wberiore ffuctu legit, vel
quibus^am tot pietatis suoeargumenta crebris mira- uudil me docenlemac disserenlem, vel quibuslibetex-
cuiis prseliueral; *quod Augustinus non ex opinione hortalionibus accendentem, qiiam inspicit te viventem.
communi, sed ex certis teslibus se comperisse fate- De Paulino episcopo Nolario nihil hislorioe*proditum
tur.- Hinc colligit "DRaronius hacce occasione cives est annis 415, 416.
NoJanosevasisse incolumes quod non asserit Augu- ANNO CHRISTI4I7.
'
stinus; gj/immo vero c hanc urbem captam fuisse 5. Jam anlea » observavimus Paulinum nostfum
et a barbaris vastatarri alibi affirmat : quod "adhoec amicitia fuisse devinclum cum Pelagio anlequam
tempora d cttm S.Felicis apparitionibus j-efert-eliam proderentur ejus errores, et cum Juliano in Campa-
Baronius. Tentus est el ipse e Paulinus; sed cum ' riiasepiscopo, qui postea Pelagiani dogmatis fuit de-
magnis, quibusanlea abundabat, divifiis renuntlasset, fensor acerrimus. In ipsa ° Paulini familia'{apyd vos)
nec alio amplius quam eximioevirtutis thesauro dita • vel sallem in civitale Nolana, magua pro errore Pe-
relur, hanc Paulinus calamitatem duram certe avaris lagiano quidam obstinalione nitebanlur : eapropter
et vitse amantibus hominibus non parum lemperavit, Augiistinus epistolam 186, alias 106, ad"92 Pauli-
immo suavem sibi effecit bonorum operum memoria, " num fecit «t plurima P misit scripta in Pelagianos, ut
quibus facultates suas per manus pauperum eo loci proeterquam quod i pro illis oraret ut corrigerentur,
reposueral quo atlingere barbari non valebant.' Hisce non solum ad vitandos illos cautus esset, verum eliam
fidei et spei afleclibus sic in corde suo, ul abillo se ad eonvincendos <eos qui Pelagii errores mordicus
accepisse lestatur Airgustinusf Dominumprecabalur: defendendos suscepissent ; quin elianreos refellit
Domine,'nonexcrucier propler aurum etargentum, ubi Augustinus ex epistolis Paulini, ac pr&cipue es iri- •
caim sint omnia 'mea tu scis. Hujus vola profecto gesima r (alias octava) ad Severum. Fragrant enim,
exaudita fuisse dubium nou est, quandoquidem addit inquit * ad eum, epislolwtuw odore sincerisshnoChri-
Augustinus se "nescire quemquam ^eorum, qui opes sli, ubi germanissinius,gratiw ipsius dilectoret confes-
suas propter Christum abjecerinl, veluti pecunioc sor appares. Nullus certe a dogmate Pelagiano ma^is
possessorem a barbaris excruciatum. Hac barbaro- abhorruit quam Paulinus; at-a Semipelagianorum
rum incursione et vaslatione accensa fuit, non ex- errore qui bonse voluntatis inilium hominis csse as-;
stincta, Paulini caritas; quin immo, ~squaecumqueha- serebant non salis alienum eum fuisse posset.conjici
berepotuitnt episcopus, ad cSplivorum etpauperum ex .quibusdam illius scriptorum locis, x cum hano
solatium in elcemosynas erogavit. qusestionem-nondumposuissent "Masslliensespresby-
5. Circa boc idem tempus ad Auguslinum episfo--G-teri, necdura Augustinus enodasset et solvisset.
Jam 50 scripsit b Paulinus varias illi quoeslionespro- ANNO CIIRISTI 418.
ponens quibus slatim responsum dedit Auguslinus : 6. Fortasse partem habuit in iis quoemense Aprilij
quo amisso ,. eidera rescripsit iterum Paulinus, cui anno 418 Romoe et Ravenpse adversus Pelagianos
responsum alterum misit Auguslinus quod el sectrodc acta sunr, quibus peractis, Julianus episcopus ob
amissum est. His tamen non permotus Paulinus ter- hoeresim Pelagianam sede sua pulsus est duobus im-
tiam de iisdem difficultatibuscpistolam scripsit, piuni peratoris Jlonorii ediclis : at historisede Paulino ni«
quoddam opus medilans. Anrio 415 magnum de Ci- hil hoc anno proditum esl. , . •
vitate Dei opus Augustinus exorsus est, ctijus in pti-
rois capitibus illustre > Paulini virtuti testimonium IVNNO' CHMSTI 4J9..
reddit. CAPUT LII.
JUSNO CHMSTI 414.
Ad synodumRavennaminvitalur Paulinus ut Romance
4. Ad quoestiones a Paulino propositas respondil Ecclesiw schisma componat. SS. Eucherius el Ho-
Augustinus i epistola 149, quam Paulino reddilam ' nordtus cumPaulino amiciliaminstiiuunl.
fuisse non dubium est.cum ad nos usquepervene- 1. Zosraio papa mortuo exeunte anno 418,-schis-
rit: cujus sub fraem-i>animadverliraus Paulinum no- D ma conflatum est et oborla in clero dissensio, cujus
strum tunc apud se 'habuisse allerum sui nominis pars minor elegit Eulalium archidiaconum in sum-
presbyleruni; tertium quoque ejusdem nominis, qui rounl pontilicem; major vero Ronifacium presbjte-
temporum calamitate fortunarum suarum jaclurani rum. Sub finem mensis Martii anno 419 Honofius
passus ad Paulinum nostrum se receperat, et ex dam- imperator per litteras sanctissimos diversarum pro-
nis suis sub tanto duce proficere conabatur. t- Yide- vinciarum episcopos ad synodum Ravennam convo-
tur ille aliquam ab Augustino inslitutionem postu- cavit, quo tanlse controversioe-linemfacerenl. Impri-
lasse , sed Jiunc paucis hortalus est, in «pislola ac mis vero scripsit » ad S. Paulinum Nolanum epi-
S. Paulinum.data >»,ulde eo slatu in quo Providen- scopum ;• sed -is propter corporis invaletudiaem
*>Aug. hb. de Cura pro mortuis, c. 16. b Baron. an. <• '
410. ^ 46. Aug. h lib. i de Civ. Dei, c. 10. Bar.
sn. 410, § 45, 46. <*Aug., loco cit. f Aug., Ib. e Greg. M. dial. 3, c. 1. Paiilin. ep. 50. *f Aug. lib.
i deCivtt. Dei, c. 10. J Aug. ep. 149. k Ibid., n.4. i-Ibid. *>» Aug. ep:r 149, n. 34. » Cap. 46,'n. 5; et
c. 49, n. 2. « Aug. ep. 186, n.< 29. P Ibid., n. 2. qlbid., n. 57 et 58.
=- Ibid., n. »40; et Paulim ep. 50,
n.,2. Aug. ep. 186, n. 59. Paulin. ep. 10, n. 6; et carm. II, v. 142 et seq. Baron. an. 419, § 19.
119* S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPCS. m
miriinie accedere valuit._Cum aulem indicta synodus, A aJ Eucberium noudutn episcopum, cum adhuc Len-
Eulalii iemeritate, fuissetintermissa, nec ad effecluin nensibus prseesset S, Honoralus abbas, qui anno 426 ,
perducta H, conciliura-translatum est Spoleti maximo ad Arelatensis -Ecclesioe episcopatum assumtus est.
numero habendum idibus Junii. Idem D Honorius im- Nemo nescit S. Honoratum, abdicala seculi vanilate,
perator, seu potius illius germanus c Constantius Pa- in ibsulam Lerinum in ora provincia? maritima se-
tricius, rebus imporii proefectus, Paulinum rpgavit cessisse, ibique monasterium fundasse,"quod deinde.
"utvenire dignarelur, et idcirco ad eum d litleras celeberrimum factum est. S. Eucherius, postea-Lug-
reverentioe plenas dedil, ex quibus quantseapud eum dunensis antistes, b cum Pauliiram in eodem vitaein-
oestimationis quantique meriti fuerit Paulinuscolligi stituto fuisset imitatus, cum Galla eonjuge pariter
potest. Etim primo-sanclumac venerabilem patrem in Lerum insulam reeessit, quse hodie S. Margaritw
appellal, et deinde dilatum propterea dicit concilium, insulm vulgo nuncupatur Lerino proximc, brevi in-
qttod, absente illo propter invaletudinem, existima- terjecta maris rupe. Hinc *>quosdam" ad Paulinum
tum sit nihil posse deflniri. "Epistola aulem sic se visitandum misit Eucherius, qui quidem cum divina
habet petita ex codice Vaticano riis. apud Baronium gralia sibi invicem innotuissent, connexi suntner
airoo 419, § 20. •yiscera caritatis Chrisli. Per liosce viros ab Euche-
Patri Paulino B rio missos locum habitalionis illius simul et venera-
93 Sancto ac venerabili episcopd.
- Tantum.fuit apud nos certa scienlia (Al. sententia) bilis Honorati agnovit Paulinus : unde conjici potest
Honoralum in Ecclesia nonduln celebrem tunc fuis-
nihil ab Jiis sacerdotibus qui ad sijnodum convenerant
tua de se. Epistola, quam haud diibie S. Paulinus tune tem-
posse definiri, cum Bealitudo corporis inwqua-
litaie causata, ilineris non poluit injuriam sustinere. poris ad Eucherium direxit, intercidit. An ad Hono-
Et propter absentiam sancti viri non quidem obtentu- ratum tunc seripserit noh comperlum est. Yerum
cum et ve- Honoralus i anno insequenti S..Eucherii exemplo-
raj hilerim tamen vitia gfalulantur, prava tres religiqsos de sancto eongregationis
lus ambitio et cum benedicto viro sanctmque vitw diu provocalus suoe numero ad Paulinum visilandum misit, Eorura
velit habere certanten, ul contra hwc apostoiicwirisli- k Eucherius, 94 itaque per
tutionis bona d'e prmsumiis per eim parielibus 'existi- profectlonem ignoravit
0 causa nonnisi Iianc opportunam occasionem Paulino non reseripsit.
met-confidendnm; tere digna quam<
1 Quomodo tanien is se haberel sollicite ab his seiseH
coronw lum-beata vita designat! Dilalum itaquejudi- hanc Lerinensium mona-
ciuni nuniiamus, ut divina prwcepla ex veneraiionis tum tatus_est Paulinus, efper
Euclierio plenas affectionls
vre premanlur, qui ea secutus implesti: nec polest alius chorumopportunitatem'""
et amoris lilteras misit, in quibus eum obsecrat ut si
eofum prwceptomm lalor exsistere, quam qui dignus G » opportunam etjier hujusmodi labellarios
esl ita- deinceps
ttpostolicisdisciplinis approbatus. Specialiter occasionem Deus donaverit, rescribere impigrum non
que, domine sancle, merito venerabitis pater, justus
nt solummodo pro gratia familiari se invicem
Dei janmlus, diviham opus, conlemlo labore,-tributum habeat,
lioc ntbis visitationis tum, si 'ita dicendum est, munus fectione cousolentur, cum ceterum de animi illius piissima af-
minime dubitaret. Paucis ahhinc annis
indulge : ui postpositis omnibus, quantum temperanlia Cbiffletii cura ex iluobus mss..codicibus in lucem
his et tranquillitas suffragantur, synodo profuturus;
et benedi- prodiit hsec epistola, quam merum Paulinum sapere
sine inieymissione., etiam desideriis nostris
nemo non latebitiir qui genium ejus et ingenium no-
clioni quamjzupimus, ie prmslare digneris.. rit : illam Paulinianis epistolis addidimus. Eam Eu-
An Paulinus ad concilium pergere statuerit plane
iter non cherio et Galloe ejus uxori inscribit Paolinus, et la=
ignoramus : veruiri illud suscepit, siquidem
<** alio roen nec in titulo nec in epistola usquam Therasioe
septimo idus Aprilis lotum negotium roodo
meminit : quod jam tunc eam vita fuisse functam
consumturo est.
' non leve est argumentum; et decessisse Paulino The-
II A5NO CHRISTI 421 VEL424. rasiam ex eo conflcitur, quod S. Paulini ultiraam
- 2. Ab anno 319 de S. Paulino nibil historioeprpdi- icgritudinera alque obitum describens « Uranius, ni-
'
tum est usque ad annum 421, quo S. Augustimis ad P hil de Therasia commeraorat; cui cerle, si tum adhuc
eum per presbyterum Candidianum misit librum de illa vixissel, ex more.bene precatus fuissel Paulinus,
Cu?a gerenda pro mortuis. Eum prolixum fecit Augu- et aliquid carissimse ex conjuge sorori superstiti in
commendasset.
slinus amorediutiusloqucndi cum Paulino, illumque posterum
•scripsit circa annum 421 vcL non serius anno 424. ANNO CHSISTI451.
Paulinumohsecrat Augustinus ut reseribere diguetur
hunc librum acciperet. Ad hoec tempora CAPUT LIH. •
•quoniodo
convenit referre commercium quod Paulino cum Le- Saiuti Pauliniextremus morbus et-obitus.
rinensibus monachis et solilariis intercessit. Dala est i.. Ad .Paulij.i tandem obitura veniamus , cujus
.lutcm hsec epistola s a Paulino jam episcopo Nolano narralioiiem fecil oculatus teslis. Jamdiu P Paulinus
•<Baron. an. 419, § 20. Mbid.,§24. c Ibid., § 19. dJbid.,'§20. >lbid., § 56. >'Aug. lib.de Cura
gcr. pro>morluis^c. 1 etl8. s Paulin. cp. 51. L Chifflel., p.° 61. ' Paulin. ep. 51, n.-2. J IhjtL. II. I.
1 Ibid*.,n. 5. l Ibid., n. 1. • »>Ibid., n. 2. . »Ibid., n. 5. Chiffl. p. 215, c. 51.' r Cran. de Obitu S.
Pauliti., n. 4.
PROLEGOMENA. - . 122
W
r.e hoc mundo ad coelestehabilaculum evolare .cupie- A tum pauperum solvat. Et ecce, non longa interposila,
bat ut ibi cum sanctis haberet mansionem, cum a gra- niora, ingressus est quidam presbyter de Lucanioe
vissimo lateris dolore gravatus, et in extrerois posi- partibus veniens, roissus a sancto episcopo Exsupe-
lus, ex superfluo archiatrorumy mandato ustionibus rantio et a viro clarissirao fratre ejus Ursalio, qui ei
mullo magis fatigatus est. Triduo ante illius obitum b per ipsum rauneris gralia quinquaginta solidos mise-
titio ad eum cpiscopi visitandi studio convenerunt, runtc: quibus acceptis, Paulinus gratias Deo egit
S. Symmachus, el benedictus Aeindynus (ut Chilfle- quud non dereliquisset sperantein in misericordia
lius"c ingeniosa sane conjectura reslituit ex lectione ejus. De his autem quinquaginla solidis ipse presby-
ms. codicis Medicset, cum in vulgalis antea legeretur tero, qui eos exhibuerat, manu sua duos dedit; reli-
Benedictus Hyacintltinus. Cum autem d nec sancti quos vero negotiatoribus qui vestimenta pauperibus
Symmachi nec benedicti Acindyni sedes expresserit ' dederant, reddi mandavit. Cum autem jam l nox diei
Ilranius, conjeclura est eos e vicinia advenisse, ac successisset, usque ad mediam noctem paululunj
fuisse forlassis sanclum Symmachum episcopum Ca- quielLconcessit, nec ultra poluit somnutn capere,
ptianum; cujus nomine plures exstant ecclesioein ci- crudescenle Iateris dolore excitatus, et archialrorum
vitate ct provincia Capaana, et cujus solemnilas ad vUstionibus fatigatus. Una antequam Iucescefet hora
xi LaJendasNovembris adscripla est in veteri kalenda- B vir sanctus, ul solebat, omnes excitavit et matulL
rio Capuano; quo autem ille potissimum vixerit tem- num officium ex more et ordine celebravit. Facta au->-
<*
pore penitus ignoramus. Duo isti proesules Pauli- -tem die presbyteris et diaconis atque emnibus cleri»
num in extremis lahorantem eonvenerunt, cum jam cis pacem hereditariam exemplo Domiuico proediea-
de salute ejus omnes desperassent. Ita f tamen in vit, deih lacilus usque a'dvesperum perduravit. Tune
eorum adventu recreatus atque refectus est Paulinus, vero lucernariie devotionis tempus agnoscens, ex-
ut oblita omni carnali inflrmitatP, totum se eisspiri- tensis manibus, lenta licet voce dixit, Paravi lucer-
talem atque angelicum exbiberet. Jussil u sibi ante nam Christo meo. Deinde facto aliquaridiu silentio,'
leclulum suum sacravasa et.ornaraenta ecclesiastica ">circa horam decimam aut undecimam 111nocte,
exJiiberi, et umT cum sanclis episcopis obtulit Deo omnibus qui aderant scllicite vlgilanlibus, subilo cel-
sacrificium; simulque et eos quos pro disciplina ec- lula. ejus tam ingehli terroe motuconcussa est, _uthi
clesiastica a «ommunione sacrorum mysteriorum ex- qui lectulo ejus assislebant exterritiatque furbali ad
lorres 05 esse praeceperat, ad pacem prislinam re- oiationem se cuncti jaetaveriut, » nihil tamen scien-
vocavit. h Et cmn hoecomnia sanctus episcopus Iscto libus his qui pro foribus consistebant: neque enira
atque perfecto ordine celebrasset', subito clara voce >publicus ille in tota domo, sed privatus in cellula fue-
interrogare coepit ubi essent fratres sui? Tunc unus C rat terrse molus, qui prjcsagiebat quanto dolore om-
ex circumslanlibus, qui pulavit quod episcopos qui _ nes in httjtis sancti obilu eisent afflciehdi.
tunc aderant qucereret, ait illi: Ecce Itic sunt frutres 2.-llle vero Deo debitttm ° spirilum exhalavit an-
tui. At-ille : Sed-ego nunc ffatres meosJanuariutn a:- gelicis susceptum manibus. Porro"ubi ad beata coelh
*
que Marlhntm dico, qui modo mecum loculi sunt, et gaudia felix anima evolavit, p ila niveo candore vul-
cmitinuoad me venturos se essedixerunt. Itaque anim- tus ejus et lolum corpus alfectum "est, ut omnes qui'
adveileruntcircumstanles quod > qui tantum in vir- aderant inter gg singultus el lacrymas benedicerent
lute per multiplicata graliaruni spirilalium carismala Dominum. Ejus vilam ex merito mortis "omnesagno-
resplenduit, meruit ut in obilum suum priusquam vere, cujus el mbrtem tle conver*sationevitse proba-
sphitum redderel, hosce duos illuslrissimos cor- verunt. Ecce <iquid tribuit eleemosyna ; ecce qualem
poreis oeulis contemplaretur episcopos; quorum mortera concedit, et quales thesauros sancfs suis,
prior erat. i S. Januarius, Benevenli episcopus qui eum in pauperibus diligunt, Deus indulget; non
et martyr circa annum 505, qui Neapplilanoeur- ita avarilise malo inhiantibus. Nol*e' in sedeTiasilicoe
bls Ecele&iarn"tunc reliquiis suis- illustrabal; alter S. Feltcis 451 s decimo Lalendas Julii glorioso lina
vero S. Martinus tunc Turonensis antistes, vir per dcfunclus.est. Ad hanc diem in omnibus l Martyrolo-
omnia apostolicus, Ecclesioefiallicanoeillustre decus D giis cor.signata est ejus memoria, et illius fest.vila-
et ornamentum. Deinde visum est quod Paulinus, li- tem ipsa die celebrat Ecclesia. In ejiis obitu » totus
cet oetaleproveclior,iionmimis in pauperes beneflcus pene orbis irgemuit, flevefe fideles et irilideles.TDe-
esset el liberalis. A presbylero enim k Posthumiano, nique non solum Christiani, sed et Jtidsei alque pa-
qui forte ipse est Poslhumianus, cojus semel et ite- gani ingenti fletu, scissis vestibus, ad ejus exsequias
mm roeminimus, commonitus quod pro vestiraenlis conveneruht, et ereptum sibi patronum, defensorem,
x
quse pauperibus erogata fuerant quadraginla solidi tulorem, una omnes voce planxerunC In basilica S.
deberentur, leviter subridens nii ad Posthumianum : Felicis sepullus est, cui Dei gralias et dona accepta
deeril qui debi- ul mediatori ac patrono^semper retulerat, et cujus
jSeatrus esto, fili, crede mihi quia 11011

a Uran. de Obitu S. Pau'in., n, 5. b IbhL, n. I. c Chiffl.p. 192. d Ibid., p. 195. c Uran.n.


' 1. fIbid.
b
t Ibid.. Ibi.L, n. 2. ' Greg. Turon. de Glor. Confess., c. 107. J Uran. n. 2. k Ibid. Ibid.,s n. 3.
>»Ibid. > Ibid. °Ibid. Elbid., 11.10. 1 Greg. Turon. >
de Glor. Confess., c. 107. Uran., n. 1. lhid.,
> **lbiiL n. 8. x
R.12. Baion. Mailyrol. 22 Jun. U-Uran., n. L Ibid., n. 1.
125 S: PAULINUSNOLAMJS EPISCOPUS. 124
laudes tanta lsetitia et magnificentia celehravil scri- A menlorum inopia, ut hujus ecclesisfrdicta>S. Johan-
plis suis. nis, sorlilse sinl nomen S. Johannis Baptistoe: cujus
CAPUT LIV. quidem rei et aliis in Iocis alia invenimus exempla.
A Paulino jam vila functo ad cwlosevocatur S. Jo- Conslat eum sabbati jjancti die, f qtii aniio 452 erat
hannes Neapolitanus episcopus. S. Paulini obitus secundus Aprilis, cx bac vita migrasse; cur autem
liisloriam scribil Uranius. in dicm vigesimam secundam mensis Junii Paulino
•c
1. Qui de Paulini obilu scripsit Uranius, a narrat sacram translalus sit natalis ejus, ignorare se fate-
apparilionem quoeanno Chrisli 452 posl Paulini obi— lur KBaronius.
tum proximo conligisse creditur. Tunc lemporis 2. S. Paulini b episcopi Nolaui corpus Romse-in
b prseerat EcclesLc Neapolilanoe episcopus nomine ecclesiaS. Bartholomseinune asservari dicitur. Sta-
'
Johannes, qui de nocte ad quinlam feriam in majori tim atque mortuus est S. Paulinus, ejus vitam ver-
hebdomada somno sopilus vidit S. Paulinum, iut sibus illustraYeinstituit Pacatus : quori an fecerit in-
ipse Johannes relulit, angelica dignitate vestitum al-' certum est, nullus enim hujusce operis meminit,; imo
que ornalum, favum mellis candidissimum in manu S. Gregorius i Turonensis nibil de S. Paulini vita se
tenenlem, ac dicentem sibi: Fraler Johqnnes, quid legisse dicit. Pacatum vero,"quem nobilitatis titulo
kic facis? solve vincuta imdiorum luorum, et jam ad B ornat Uranius k vel buic laicum et genere nobilem,
nos veni: Itmcenim esca, quam in manu teneo, apud ex Gallia Christianum, et probatum illo oevopoetam
nos abundat. Hoeccum dixisset, Johannem episcopum fuisse colligi potest, qui originem duxit a Latino Pa-
complexus est, et immisit in os ejus partem favi il- cato claro sane oratore, qui Theodosio imperatori
lius; cujus dulcedinem atque odorem Jobanncs ila anno 589 Romoepanegyricum dixit post Maximi ly-
concupivit, ut si illi in ipsa revelalione poteslas fuis- ranni interitum. De illo unum certo scimus, x eum
set, S. Paulini pedes quos lenebat amplexos nullale- scilicet rogasse gg Uranium preshylerum ut sibi
nus dimisisset. Slalim a somno excilalus est, et ea- fldeliter S. Paulini obitum referret,m cui interfueratv
dem die, id est quinta leria, sanus dominicsecoenje- ut ex Sequenlibus patet, Vidimus quomodo lollilur
splemnitatem celebravit, et juxta consuetudinera jitstus, elc, » omnes una- nobiscutnvoce planxemnt.
suauijClericis et pauperibus coenam apposuit: sexla Ilanc igilur narralionem composuit Uranius, eamque
'vero feria orationi vacavit. Sabbalo autem seeiroda Pacato inscripsit, quem ° dominumilluslrem,in Chri-
hora diei, id est circa septimam matulinam, ad.Ee- sto venerabilem, et*>lilium carissimum appellat.Eum
clesiam Isetus processit, et ascenso tribunali ex more adhorlatuf <1ut proeclarioperis munus acceleret, ut
populum salulavit, pacem eis prsenuntians; resaluta- , quia navigare 4isponebat, hujus operis leelione peru-
tusque a populo, orationem dedit, ct collecla oralio- C tili fruerelur r antequam transfreiaret. Cum narra-
ne spirilum exhalavit. Hac tamen die et sequenti tionem suam ordiatur Uranius ab accessione duorum
nocte solilo more peractum est divinum offlcittm. episcoporum qui ad Paulinum visitandum lriduo ante
Postera autem, dominicseResurrcclionis die, illumi- illius ohitum convenere, ex utriusvis clero, non No-
nalis Iampadibus cum ingenti neophytorum pompa, lanse Ecclesioe fuisse videlur. Quidam. s autumant
prosequente eliam mullitudine populorttmusque ad cumilem ipsius esseUranium a quo se tota sestale
fsepulcrum, gloriosam atque laudabilem sepulturam circa annum 400 Dclphiui litteras frustra exspectasse
adeptus est. Johannes c ille inter Neapolilanos epi- testatur Paulinus * epislola decima nona, ex quo
scopos decimus quartus sedjsse fertur. De eo nihil lempore forle probabilem se exhibuit sancto Viroqui,
legitur, nisi quod Marciano prope Puleolos d subla- propler dilalam epistolam, de eo ad Delphinum >
tum S. Januarii corpus Neapolim transferri jussit, aspera verba fecerat. Scriplum illius a priscis Patri-
quotl in eo 97 oratorio manu sua condidisse ferlur, bus fuit celebratum, cujus fragmentum T refert Gre-
in quo et ipse post mortem humatus est: quam ta- gorius M.; et de Paulini transitu magnam penes se
meti translationem ccrlissimam asserere non audeo. lectionem habnisse indicat Gregorius ? Turonensis,
"ExhacEcclesia inaliam hujusce saneti corpus ilerum in qua de sanctorum Januarii el Martini apparitionc
translatum fuisse dicifur. Baronius c ohservat Neapoli D fit mcnlio; Isidorus 7 vero de S. Paulini ohitu hislo-
plures eeclesiasS. Johannis nomine Deo dicatas esse: riam Uranii commeraorat. De iis quse huic Uranii
quod autem Iiarum nulla Johannis episcopi, sed om- narrationi aut adjicere, aut adimere, quibusdam pla-
nes S. Johannis Baptistse nomine nuncupentur, id cuit, egregie disputat Chilfielius in Paulino illu-
injuria temporum factum pulat et veterum moni- slrato.
*»Uran. n. H, et Chifll. p. 214, 215. b Uran. n. 11. c Paul. Chiffl. p. 198." d Gall. Pottxzol. c Baron.
f
Marlyrol.22Jun. f Chiffl.p. 215. 6 Baron. kMa-iyrol. 22 Jun.' bBaron. ibid. et Uran. in tit. et n. 12.
„ i Greg. Tur. de Glor. Confess., cap. 107. Uran. in til. Uran. in proefat. n. 12. »>Ibid.. n. 4.
<* in proef. P Ibid., n. 4. q Ibid.",n. 12. r Chiffl. p. 192, etBaron/Martyrol. 22 Jun.
* Paulin. 8. 19,Uran.
"»Ibid.,n. "
n 1. f Ibid., n. 2. » Greg. M. Dial. l.m, cap. 12. **Greg. Turon. de Gl. Confess., cap.
ep.
107. *>- Isid. Hispal. lib. de Scriptor: eccl., c. 4. r Chiffl. p. 179, 180,197 et 200.
'
i%$ - • PRGLEGQMENA. m

EPITOME "
4
VITJE S. PAULINI.
ac monachis invisitur. Cap. 26,
99—100 Paulinus, qui et Ponlfus Meropius. A scopis, plericis
n. 1.
Cap. 1, n. 1.
Ex' senatoribus tum palerno tum materno genere Sanctissimo CapuanseEcclesise preshytero Basilio
Romanis. Ibid., n. 2. magna vi efepfam domum restitui hnpetral. Cap. 51,
Patre Paulino. Ibid., n. 5. n. 1 et 2.
RurdigalaeinAquitania natus. AinioChrisli exeunle In Paulini gratiam seribil Anastasius papa ad epi-
555' aut ineunte 554. Ibid. et cap.,25. seopoj3Campanise.Anno 598. Cap. 32, n. 3.
Ab Ausoniorhetoricis et poeticis artibus instituttts. Gravi et diulino morbo Iaborat Paulinus. Annc
599. Cap. 55.
Cap. 2^ n. 2.
Consul suffectus est, nohordinarius. Cap. 5, n. 2. A Nicela Dacorum episcopo et a Melania seniore
Dives valde. Cap. 1, n. 3. -invisitur. Anno 402. Cap. 41, n. 1 et2.
Thefasiam piam et locupletem duxit uxorem. Cap. Rasilicas Nolseaidificat. Cap. 42 et 45."
5, n. 1. Ilem Fundis eeclesiara construi jubet. Anno 403.
'
Cujus hortationibus sanctorumque episcoporum et Cap. 41.
presbyterorum suifragiis, ad Cbristum conversus est Ipsius frater morilur. Cap. 45, n. 5.
oelalisanno 56. Anno exeunte 589. Cap. 4, n. 2 el 5; B- Paulinus Nolse creatur episeopus, oetatis*anno56.
et cap. 5, n. 2. Anno exeunte 408. Cap. 50, n. 1.
A Delphino Rurdegalensi episcopo baptizalus. Cap. Nola a Gothis capta, nihil mali Paulino illatum est.
5, n. 2. . Anno410. Cap. 51,n. 2.
In Hispanianicura piissima conjuge Thera&iaseces- Apud eumse recipumlPaulini duo,unuspresbyter,
sit. Incerto anno, cerleante390. Ibid., n. 1. alter laicus. Ibid., n. 4.
Ibi quatuof completos aniios commoralus" ex ea . Ad Synodum Ravennaro ab hirperatore invfcrtur,ut
suscepit filium qui sub octavum ab. orlu diem de- Romanse Ecclesise '
schisma componat. Anno 419.
functus Compluli sepultus est. .Exeunte 589. Cap. Cap. 52, n.l.
6, n. 5. Gravissimo laterum dolore correptus a duobus epi-
Paulitius se Deo dicat etconsecrat,ac moiiaslicam scopisinvisitur triduo anleobitum. Anno451, mense
vilam amplectiltir. Cap. 7, n. 2. Jun. Cap. 55, n. 1.
Proedia vendit, et pecuniam pauperibus erogat. Cum quibus ante leclulum suum oflerl Deo sacrl-
Auno 592. Cap. 8, n. 1 et 2. ficium. Ibid., n. 1.
Darcinone faclo mullitudinis impelu a Lampio Ad Ecclesisecommunionem revocal a sacris my-
presbyler ordinatur invilus die dominica Nalivilatis -• sleriis extorres. Ibid.
Chrisli, oetatis aiuto 40. Anno cxeunte 595. Cap. 15, Postridie cum suis matutinum persolvit officium.
n. 1 el 2. Ib'uL
Ex Hispania in Italiam veiftt, et Florentioc per- Et data-pace omnibus licclesisesuseclericis; Ibid.
aiiianter exceplus esl ab Ambrosio, qui illum cleio Circa horam decimam in nocte cubiculum in quo
sub adsoribere voluit^ ut etsi diversis in locis degeret, jacebat terraj-motu coiitremuit. Ibid..
lamen MediolanensisEcclesioepresbyter eenseretur. Ac paulo"post aniinam Deo reddidil, selatis"^ahno
Anno Christi 394, post Pascha. Cap. 17, n. 1. ^ '
78. Arino451, 22 Jun. Ibid,, n, 2.
Hinc Romam se «onlulit, ubi dum honorifice exce- Niveo candofe viilius ejus et lotum corpus resplen-
ptus esta populo etprpceribus viris. Siricii papoe et duit. Ibid.
quorumdam Romanoe Ecclesioe clericorum sensit Pagani ac Judoeiingenti fletu et scissisvestibus ad
i.Ividiaro. Ihid , n. 2. ejus exsequias una cum Christianis conveiierunt.Ibid.
Quamobrempaucis posl diebus NoJam serecipit, Noloein basilica S. Felicis sepultus est. Ibid.
et ibi consistit una cum conjuge. Anno 595. lbid. Ad ccclos ab eo evocalur S. Joannes Neapolitanus
' In niorbum iricidit, et ab Africoeet
Campaniseepi- episcopus. Anno 452. Cap.;54, n. 1.

S. PAULINI ELOGIA
EX VARIIS SCRIPTORIBTJS AD MSS. CODICES RECOGNITA
101 AUSONIUS, ISPIST.20 A»PAULINUM. 'Prsecessit nostrum sella curulis ehur.
(IlludfragBipnlumrecol'nilum ad ms. Mariang.et odii.U Elquoejamdudumlibi palma poelica pollet, ,
Grav. Lugd.Poelm.Toll.et Vjuet.) Lemnisco ornata est, quoroea palma-caret-:
Paulino.Ausonius.Metrumsic suasit,~ut esses Longoevoetantum superamus henore s.eneetse.
Tu prior, et nomen proegredereremeum. QuidTOferl? cornix non ideo ante ey«num.
Qiiamquamet Fastorum titttlo prior, et tua Romic Nec qttia mille annos -vivil Gangeticus alcs.
«7 S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. 128
Vincit centum oculos regie <*pavo tuos. A Credideram quod te, Pauline, inflectere posset,
Cedimus ingenio quantum proecedimusoevo. Elicerelque c tuam blanda objurgatio vocem.
Assurgit Mussenostra Camoenatuse. Sed tu, juratis velut alla silentia sacris
Viye, vale, et totidem venturos b congere Janos, Devotus teneas, perstas in lege tacendi.
Quot tuus aut noster conseruere patres. Non licet? anne pudet?...
AUSONIUS, EPIST.21 ADPAULINUM. Si prodi, Pauline, times, noslraeque vereris
(Ha?c,fragnientacollataad eosdemcodiccs.) Crimen amicitise, Tanaquil tua nesciat istud.
Iambe Parlhis", el Cydonum spiculis, ,Tu contemne alios, nec dedignare parentem
Iambe pinnis alitum velocior, Adfari verbis. Ego sum tuus altor, et ille
Padi ruentis impetu torrentior, Proeceptor primus, a primus largitor honorum,
Prinius in Aonidum qui tecollegia duxi.
Magna sonorae grandinis vi densior,
Flammis corusci ftilminis vibratior; AUSONIUS, EPIST.25 ADPAULINUM.
Jam nunc per auras, Porsei-lalaribus, (Uecognilasunt hsec frngmenta ad m^s.codices Lugd., "
Mariang., Reg. et ad 7 edd. supra notatos.)
Petasoque dilis Arcadns vectus vola...
Paulini adusque moenia, Ebromagum loquor* Quarta tibi hsac notos detexit epistola questus, -
Et prolinus jam si resumtis viribus, ] Paulino, et blahdo residem sermonelacessit;
JJ
Alacri refecli corporis motu viget, Officiumsed nulla piura mihi pagina reddit...
Salvere jussum mox reposce mutuum... Vertisti, Pauline, tuos dulcissime mores...
Dic et, valere; dic, avere te jubet Ergo meum, patriseque decus, columenquee senatus,
Amicus, et vicinus, et fautor tuus, Bilbilis, aut hserens scopulis f Calagurris habebit?
Honoris auctor, altor ingeriii tui; Aut quse deleclis juga per scruposa ruinis
Dic etmagister, dicParens, dic omnia Arida, torrentem Sicorim despeetat Ilerda.
- Hictrabeam, Prtuline,
Blanda atque sancta caritatis nomina. tuam, Laliamque curulem
Aveque dicto, dic vale, et aclutum redi... Constituis, patriosque lstic sejpelibishoriores ?
Aliquid reportans interim munusculi PRUDENTIUS,- LIB.I CONTRA SVMMACHBM.
De-Iargitate musici promptarii. Non Paulinorum, non Bassorum, tlubitavit
AUSONIUS, EPIST.23ADPACLINOM. Prompla fides"dare se Christo, stirpemque supertora
(Recensita sunl hasc fragmenia ad mss. codiccsLusd., Gentis patricioe venturo altollere seclo.
Poelm.,Reg. el edd. BarJ.,Grav.,Lud., Poelm.,Schot.,'
Toll.et Tinet.) 103 HIERONYMUS, EriST. 13 ADPAIILINUM.
Discutimus, Pauline, jugum quod certa fovebat C (follata cum ms codice Vieiorinoet editioneMoguntina
' an. 1170.)
Temperies : leve quod posilum, et tolerabilejunctis,
Tractabat parihus concordia mitisliabenis... Bonus homo de bono thesauro cordis proferl ea
Cedebat Pylades : Phrygii quoque gloria Nisi quoe bona sunt, et ex fructibus arbor cognoscitur.
102 Jam minor, et promissa obiens vadimonia a Metiris nos virtutibus tuis, et parvos magnus extol-
[Damon... lis; ullimamque partem convivii occupas, ut patris-
Pauliaum Ausoniumque viros, quos sacra Quirini iamiliasjudicio proveharis. Quid enim in nobis, aut
Purpura, et auralus trabeoevelavit amictus, quantulum est, ut doclse vocis mereamur proeco-
Non decet insidiis peregrinse cedere Divse. niuni; ul illo ore quo religiosissimus pfinceps defen-
Quid queror, Eoique inseclor.crimina monstri? ditur, hiimiles nos modicique laudemur? Noli igitur,
Oeeidui me ripa Tagi, me Punica lsedit frater cafissime, annorum nos oestimare numero :
Barcino, roe bimaris juga ninguida Pyrenoei... _ nec sapienliam canos reputes, sed "canossapientiam:
Agnoscisne* tuam Ponti dulcissime culpam'... Salomone teslante, Cani hominis, prudeniid ejus, elc.
Ne sparsam, raptamque domum, laceralaque cenhim n Denique ettu audita sententia Salvatoris : Si visper-
Per dominos veleris Paulini regna fleamus : fectus esse, vude, vende omnia qumhabes, et da pau-
Teque vagum toto quam longa Hispania traclu. j) peribus, et veni, sequereme, verba verlis in opera, et
Immemorem veterum peregrinis fidere amicis. nudam cfucem nudus sequens, expeditior el levior
" scandis scalam Jacob. Tunicam
Aceuure o nostrum decus, o mea niaxima cura : mutas cum animo :.
Votis, ominibusquebonis, precibusque vocalus nec pleno marsupio gloriosas sordes appetis; sed
Adpropera. puris manibus et candido pectore, pauperem te et
AUSO.MUS, EPIST.24 ADPACLIMJH. spiritu et operibus gloriaris...'Librum tuum, quem
s . pro Theodosio principe prudenter ornateque com-
(f.ullalasuul lia?cfrai.mp.ntacimicpdifibus suprauolalis,
et pra?tereacumuis.Voss.) positum transmisisli, lihenler legi, et pracipue mihi
Proxiina qute noslrse fuerat querimonia charlce, in illo subdivisio placuit: cumque in primis partibus
" e Ms. Mariang., senati.
Quidam codices, pave.
1 Codd. quidam, consere. f Sic mss. Lugd. et Reg. cum edd. Poelm. Edd. £,
<*Edd. quidara codd., tuas... musas.
6 Ita ms.Rog. et edd. codd. Calagorris.
- s Ms.Vict. cod. cum ed.
Bad., Lugd., Toll. et Mogunt.an. 1470, ascendit.
YiP*-- -,!: --' * c:„ „,_,„ „~i:r .r r-->:.-
129 - PROLEGOMENA. 150
vincas alios, in penultimis te ipsum superas. Sed et. A talibtts (Horat. Sal. pr- lib. i), Nobilemfe' Ecclesia
ipsum genus eloquii pressum est, et nitidum; etcum habeat, ut prius senatus habriit. Proepara tibi divi-
Tulliana a luceat purilate, crebrum est in sentenliis. "tias, quas quolidie eroges, et numquam deficiant;
Jacet enim, ut quidam ait, oralio, in qua tantum dum vigef oetas,dum ' nondum canis i spargitur ca-
verba laudantur. Prsetereamagna esl rerum conse- put, antequam subeant morbi,lristisque senectus; el
quentia, et alterum pendet ex allero. Quidquid as- labor, etl dirw rapiat inciementia morlis (Virgil.).
sumpseris, vel finis superiorum, vel initium' sequen- Nihil in te mediocre esse contenlus sum, tolum sum-
tium est. Felix Theodosius, qui a lali Christi oralore mum, tolum perfeclum desidero.
defenditur. Illuslrasti purpuras ejus, et ulilitatem
HIERONVMUS, EPIST.54 ADJULIANUM.
legum futuris seculis consecrasti. Macte virtule : qui Nec est ,quod excuses nobilitatem et diviliarum
talia habes rudimenta, qualis exercitatus miles eris?
Osi mihi liceret istiusmodi ihgenium, non per Aonios pondera. Respice sanctum virum Pammachiuro, et
montes et Heliconis vertices, ut poetoe canunt, sed ferventissimoefidei Paulinum presbyterum; qui non
h solum divilias, sed seipsos Domino obtulerunt: qui
-per Sion et Ithabirium, et Sina excelsa ducere; si contra diaboli tergiversationem, nequaquam pellem
'conlingeret docere quse didici, et quasi per raanus sed carnes, et ossa, et animas suas Do-
tradere pro pelle,
roysferia Scripturarum, nasceretur nobis ali-_- ' mino consecrarunt: qui te et exemplo et eloquiq, id
B
quid quod docta Groecianon haheret.... Si haberes ct el
hoefundamentum (divmasnempe Scripluras); immo est, opere lingua possunt ad majora perducere.
Nobilis es? et il!i; sedln Christo nobiliores : dives et
si quasi exlrema manus c operi tuo indueeretur,
honoratus? et illi; immo ex divitibus et honoratis
nihil pulchrius, nihil doctius, nihil dulcius, nihilque
et
latinius tuis haberemus voluminibus. Tertullianus pauperes inglorii; et idcirco ,diliores, et magis ifi-
Christo pauperes et inhonorali.
creber est in sententiis, sed difflcilis in lbquendo. cliti, quia pro
Beatus Cyprianus, instar fontis purissimi, dulcis in- HIEItONVMCS, EPIST.105 ADPAULINUM.
cedit, et placidtts est; et cum tolus sil in d exhorta- (Hsc t-.igmentarecognita suntad ms.codicemVict.)
tione virtutum, occupatus e persecutionum angustiis, Frater Ambrosius ttia mihi munuscula perferens,
de Scripturis divinis nequaquam disseruit. Inclito detulit el snavissimas litteras, quse a principio ami-
Yictorinus marlyrio coronalus, quod inlelligit eloqui ciliarum iidem probatse jam fidei et veteris afnicitisa
non potest. Lactantius quasi quidam fluvfus eloquen- proeferebant. Yera enim illa necessitudo est, et Chri-
tiseTullianse, utinam tamnostraf conflrmare potuis- sti glutino copulata quam non utilitas rei familiaris,
non prsesentia tantum corporum, non "subdola^t pal-
' set, quam facile aliena destruxit. Arnobhis IQfa
mocqualis et nimius est, et absque operissui parli- (-, pans adulatio, sed Dei limor, et divinarum Scriptu-
tione"confusus. Sanclus Hilarius Gallicano cofbur..* rarum studia conciliant. Habes hic ailtanttssimuiiitui
altollitur; et cum Grsecise floribus adornelur, longis fratrem Eusebium, qui lilterarum tuarum mihi gra-
interdum pefiodis involvitur, et a leclione s simpli- tiam duplicavit; referens 105 honestatem morum
ciorum fratrum.procttl abest. "Taceo de ceteris vel tuorum, contemtum seculi, Jidem amicilise, amorem
defunclis, vel -etiam adhue vivenlibus, super qriibus Christi : nam prudentiam et eloquii venustaiem,
In' utramque partem post nos alii judicabunt. Ad etiam absque Illo ipsa epistola proefefebat.
teipsum veniam, symmystem, sodalem meum.et ami- AMBROSICS, EPIST.50 (ALIAS 56) ADSABINUM.
cusn; amicam, inquam, meum* anlequam notunr: et (Collalaadmss.codicesGemeticenscm500annor., Praiell.
precabor ne assentalioriem in nccessitudine suspi- -900,Vmdotin.700. S. Micliael.in MonteTumbse i"~,
ceris: quin potius vel errare me existimato,' vel el Miserieord.Dei 600 aiinor.)
amore labi, quam amicum adulatione decipere. Ma- Paulinum splendore generis in x partibus Aquita-
gaum babes ingenium, et.inflnitam sermonis suppel- " nise nulli secundum, vendilis facultatibus, tam suis
leetilem : etfacileloqueris, el pure; facilitasque ipsa quam eliam eonjugalibus, in hos sese induisse cultus
etpuritas, mixta prudentioe est, eapite quippe sano ad fidem comperi, ul ea in pauperes conferat quse
omnes sensus vigent. Huicprudentise et eloquentise si , redegit in pecuniam; et ipsepauper ex divile factus,
'•"accederet vel studium, vel inlelligenlia tamquamdeoneratus"gravi sarcina, domui, patrioe,
Scripturarum,
viderem te breviarceiri tenere nostrorum; h et ascen- cognalioni quoque valedical, quo impensius Deoser-
dentem cum Jacob tecfa Sion canere "itidoraatibus viat.' Elegisse m autem secretum affirmatur Nolanse
sevum exigat. Matrona
quod in cubilibus cognovisses. Accingere, quseso te, urbis, ubi tumullura fugitans,
accingere. Nihil sine magno labore vila dedit mor- quoque virtuti et studio ejus proxime accedit, neque
* Ms. Vict., eluceat. Mogunt.
b Ms. codex Yicl. cum ed. Mog., duceremScriptu- ' Ms.Yict. et ed. Mog., dum adhuc non.~
rarum. i Ms. codex Yict., aspergilur,-
<* Iidem codices, in tuo opere duceretur. <<
' Ms. Yict. et ed. Mog., durw. ,_
' Itamss. codices Pratellensis, Gemeticensis, Vin-
'. Sic emendavirojLis ex ms. codice Yict. et ed. Mo-
gunt. Ante erat, exercitalione. t docinensis, Michaelinusin monte Tumba, et Mis-Dei;
<*Ms. Yict. et ed. Mog._persecutionis. nee ullusprsefert lectionem Baronii in AnnaJibus.
t Ms. Y\(A., firmare. Ante in
m «rat, Aquitania.
B Ms. codex Vict., shnplichtm. Aildilaparlieula autem ex mss. codicibus qua-
h Addila particuia et ex"*ms. oodice V-ict. et edit luor.
151 S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. 135
a proposito viri discrepal : denlque transcriptis in A cellentibiis donis Dei, honis tuis,,Quotquot eas lege-
aliorum jura suis proediis virum sequitur; et exiguo -runt, rapiunt, quia rapiuntur cum.legunt. Quam sua-
ilhc conjugis conlenta cespile, " solatur sese reli- vis odor Cbristi, et quam fragrat ex eis, dici nor,
gionis et b caritalis divitiis. Soboles eisnulla, et ideo potest. Illoelitteroecum te oflerunt ut videaris, quan-
merilorum posterilas desiderata. Hsec ubi audierint tum nos^xcitant utquoeraris : nam et perspicabilem
Proceres viri, .<*quoeloquentur? Ex illa familia, illa faciunt, et desiderabilem. Quanto enim prsesentiam
prosapia, Jlla indole, tanta praeditum eloquenlia mi- tuam nobis quodam modo exhibent, tanto absenliam
grasse a senaiu; interceptam familioenobilis sucees- nos ferre non sinunt. Amant te onmesineis, et ama-
- sionem; ferri hoc non posse. Et cum ipsi capita et ri abs le cupiunt. Laudaiur et benedicilur Deus,,eu-
supercilia sua radant siquando Isidis suscipiunt sa- jus gratia tu talis es. Ibi excitatur Chrislus,_ut ven-
cra; si forte Christianus vir attentior sacrosancloe tos et maria tibi placare dignetur tendenti ad stabili-
«»
religioni, vestem mutaverit, indignum facinus cla- tatem suam. s Yidetur a legentibus ibi conjux, non
mant. Equidem doleo tantam esse in mendacio oh- dux ad mollitiem viro suo, sed ad fortitudinem redux
servantiam, in yeritate negligentiam, ut confundan- in ossa viri sui: quam in tuam unitatem redactam
tur plerlque attentiores ad sacrosanctam religionem et redditam, et spiritalibus tibi tanto •firmioribus,
videri, non considerantes vocem" dicentis : Qui me B quanto castioribus nexibus copulalam, ofliciis"vestroa
h
coiifususfuerit coram hominibus, confundar et ego sanclitati debitis, in et uno resalulamus. Ibi cedri
eum coram Patre meo qui est in ccelis. Libani ad terram depositse, et in arcse fabricam com-
AUGUSTINUS,' EPIST.26 (AL. 59) AD LICDNTIUM. pagine canlalis erectoe, mundi hujus fluetus iropulri-
(Recognitum
' -- est hoc fragmeiilumc.um ed. lienetl. ad 23 bihler secanl. Ibi gloria, ut acquiratur, contemnitur;
ttiss.-codieesel edd. <juatuir.) et ut obtineatur, relinquitur. Ibi parvuli, si-
Vade in Campaniam, disce Paulinum, egregium.-et ve mundus, eliam grandiusculi filii Babylonis eliduntur ad
sanctum Dei servum, quam grandem fastum seculi
tanto humilibre cervice petram, vitia seilicet coniusionis superbiseque secu-
hujus, geiierosiore, quanto laris. Hsecatque hujusmodi suavissima et sacratissi-
incunctanter excusserit; ut eam subderet Christi ju- tna
• go, sicul subdidit: et nunc, illo moderalore itineris speelacula litterse tuoepraiberil-Jegentibiis,littera?
disce illse, litterae fidei non fictoe,litterse speibonse, litlerse
et
sui, qu.elus mpdestusexsultat. Vade, quibus
sacriticia laudis ei refundens purae caritatis. Quoinodo nobis anhelant sitim tuam,
opibus iligeUii, offerat, et desiderium defectumque animoetuae in atria Do-
illi quidquldboni accepit ex illa; ne amitlat omnia,
mini? quid amoris sanctissimi spirant? quantam opu-
si non in eo reponai a quo htec hahet.
2 7 lentiam sinceri cordis exoestuanl? quas agunt grafias
AUGUSTINUS, CPIST. (AL.52) ADPAULINUM.
colata sunt cumeilil. Bened. G Deo ? quas' impetrant a Deo? Blandiores,sunt, ari ar-
(Hujus epislolseIragmenta
adS4 uiss. eod. et edd. i.j . dentiores^ luminosiores, an fecundiores? Quid' enim
0 bone vir et bone fraler, latebas animam meani : est quod ita nos mulcent, ita accendunt, ita com-
et ei dico ut loleret quod adhuc lales oculos meos; pluunt, et ita serenoe sunl? Quid est, quaeso te, aut
et vix obtemperat, .immo nonobtemperat.... Ne re- quidtibi pro eis repeudam,tnisi qufa loius.sum luus
prehendas, quaeso,1©S sanctiore gravitale qua proe- inco, cujus lotus es ? Siparum est, plus certe nbn
vales, et dicas non rccle me dolcre ,quod adhuc el babeo.... Fratres, non solum qui nohiscum nabitaitt,
non noverim, cum anirapm mihi tuum, hoc est, et et qui ubilibet habitanles Deo pariter servitmt, sed
ipsum inleriorCm aspiciendum palefeceris. Quidenim prope omnes qui nos in Christo libenter noverunl,
si uspiam le vel in lerrena tua civitale didicissem salutant, yenerantur, desiderant germanitatem, bea-
fratrem el dileclorem"meum, et tantum in Domino titudinem, liumanilatem luam. Non audeo petere;
ac lalem virum, nullumne me dolorem sensurum sed si tibi ab ecclesiasticis muneribus-vacat, ' vlde.s
fuisse arbitrarerjs, sinon sinerernossedomum tuam? quid mecum siliat Africa.
-".{Juomodoergonondoleamquod nondumfapiem luam 107 AUGUSTlNUS, EPIST.51 (ALIAS5I)AD PAULINIJM
novi, hoc est, domum animse luoe,quam sicut meam ET TIIERASIAM.
novi-?Legi enim litteras tuas fluenles lac etmel, pras- D (Hu;usepistolaBfragmenta recensila sunt ad ed. ''J3ened.
ferentes simplicitatem cordis tui, in qua quseris Do- ad 25 mss.et edit. codices4.)
minum sentiens de illo in bonitate, f et aJTerenlesei &anclosfratres Ramanum et Agilem, aliam episto-
claritatem ethonorem. Legerunt fratres, et gaudent lam veslram audienlem voces atque Teddentem, et
infatigabiliter et ineffabiliter tamu!*.eiibuset tam.ex- suavissimam partem vestroe prsasentioe,sed qua vobis
a Sic emendavimus cx ms. Vindocinpnsicodice. s Sic 21 mss. At vulgali habenf ad stabilitatem
Alii, solubilurse. snam dignelur. Ibi conjunx excitatur, non dux, eic.
h Editio Parisiensis, simplicilatis. h Iia in inss. Valieamslribusetin sexdecim Gaili-
0 Ms. codex Yindoe. in margine peivcorrectionem, cauis. -ln ms. uno Yalicino, unamenie resalutamus.
audierunt... querelantur. ln uno ore salutamus. '
d Ita reposituiro ex tribus mss. codicibus Gemet. prius edilis,
j- Edili, venias et videas quid mecunisentiat Africa.
' <*Mss.etcodices
Praleil. Miclf. Alias, appeilant. At mss. codices careiit hls verhis, venias el, habent-
Yiudoc. Mis-Dei, et Mich.,-confnn- que, vides quid, eic, ac demura ex iis tres, quid-iiie-
dan\. cum sitiat : quoverbo pulere alludit Augustinus ad
1 EdiLi codices,
~ <?<"afferens. At mss. sexdecim, et siccitalem Africaa,ut facit rursum in epist. 51 BI42.
afferentes.
'55 PROLEGOMENA. 134
visendisinhiaremusavidius, cum"magna in Bomino A lui; si cum dhisses ita te in illo, quoieliciter uteris;
jocunditale suseepimus. Uride, aut quando, aut quo- loco perseverare decrcvisse, ut si quid de te aliud
roodo vel vos praestare, vel nos possenius exigere, ut Domino placuerit, ejus- voluntatem prseferas tuoe,
nos de vobistaata scribendo doceretis, quanta eorum idipsum aliquanto aperfius explicares; Quonam mot'o
ore didicimus? Adefat etiam, quod nulli chartse voluntatem Dei, quaf nostroe voluntali proeponenda
adesse potest.tanlum in narranlibus gaudium, utper esi, noverimus.
ipsum etiam vultum oculosque loquentium, vos iu AUGUSTINUS, EPIST. 95 (ALIAS250)AD P\L'1.IXUM ET
cordibus eorum scriptos cum ineffabili Iselitia lege- THERASIAM.
remus.... Sed quamquam jugum Christi pcr seipsum (Ilocfragmentuin collalumest cnm edit. Bened. ad Vati-
cantunexenipUr et ad eJit. Lo\an.)
lene sit, et sarcina levis : lamen propter noslram
roe mordet Qusesiviabs le prioribus liiteris, qualisnam libi vj-
asperitatem, alque infirmitatem, si quid deatur fulura oeterna vita Sanctorum. Sed bene mihi
hoc vinculum atque urget hoc onus. ineffabiliter
etiamde prsesentis vitaestatu adhuc esse
mihi aliquanto vestrse prsesenlioesolatio tolerabilius respondisfi,
consulendum.
et porlabilius redderetur, quos audio curis ejusmodi uiique
AUGUSTINUS, EPIST.149 (ALIAS59) ADPAULINUM.
expeditiores liberioresque vivere. Quare nqn impu- (Ccflatasunl
' liascIragmeiiti cum edit. Bened.ad mss.co-
deriter ego rogo vos, et postulo,et flagito,ut in*"B dices2SOtedit. 4.)
Africam majore talium bominum siti,i*mamsiccitalis Ul polui, non defui inlerrogationibus tuis, adjutus
nobilitatc laborantem .venire dignemiui. Scit Deus, oralionibus tuis, et ipsis, quas misisti, disputationi-
quia nbri solum propler desiderium meum, neque hus luis. Cum enim inlerrogando disptitas, et quseris
solura propter eos qui vel per nos vestrum proposi- acriter, et.doces huiniliter..... Non enim uberiore
tum, yel undecumque fama pracdicante didicerunt; fructu legit vel audit me docentem ac disserentem,
sed etiam propter teteros, qui parlim non audiunl, vel quibuslibel exhortationibus accendentem, qiiam
partim audita nqn credunl, tamen possunt comperta inspicit te viventem. .-
diligere, vos istis lerris eliam corporaliter adesse cu- AUGUSMNDS, EPlST.186 (ALIAS 108) CONTRAPELA«IA-
pimtis Aliudest enim, nolle incorporare quse de- JNOSADJ*'AULINUM. " ' \
sunt, aliud, jam incorporata divellere. Illa velut cibi (Fragme.numillud coll lumest cum edit. Bened.ad mss.
repudiantur, illa velut membra prakidunlur. Hanc 6 et«dit. i.)
•ergoCihristi gloriam eliam oculis nostrorum homi- Oremus ergopro illis,sancte Frater. Cernisquippa
-num cupimus admoveri,in uno conjugio proposila nobiscum quam malo errore leneantur. Fragrant
ulrique sexui calcandae superbiee, non desperandse enim episloloe tuse odore sincerissimo Christi, ubi*
perfectionisexempla.... Adversus paganos te scri- Q gcrmanissimus gralise ipsius dilectpr et confessor
bere didici.ex fratribus z si quid de tuo pectore me- appares. Sed quod diu tecum ex hac re loquendum
remur, indifferenter mitte ut legamus : nam pectus pulavinms, primo quia jocuiidissimum esl, fecimus;
luum tale Domini oraculum est, ut ex eo nobis tam Quid eniin debet esse jocundius, vel inflrmis, gratia
placila, ef adversus-loquacissimas quo&siiones"expli- qua sanantur, vel pigris gratia qua excitantur_, vel
catissima dari responsa prsesumamus.. Beatissimus volentibus gratia qu_ajuvantur; deinde ut si_quid no-
frater Severus Milevitanoe antistes Ecclesioe debito stra disposilione Deo adjuvante possenms, lua npn
nohiscum offlcio sanctitatem veslram salutat. Fra- fldes, sed ftdeicontra^tales adminiculelur asserlio;
tres quoque omnes nobiscum Dominoservierites,tam sicutnosquoque in hancfacultatemtuaegermanitalis
id faciunt, quamvos desiderant; lam vos desiderant, litteris adjuvamur. Quid enim nberius et veracissi-
quam vos diligunt;" et tam diligtint, quam estis ma confessione plenius, quam illud est in quadam
boni. ' - epislola tua, ubi naturam noslram non mansisse ut
-AUGUSTINOS, EPIST. 80 (ALIAS6S)ADPAULINUM ET condita est, sed viliatain esse per illum generis hu-
manl palreni, humiliter. deplorasti, dicens : Pauper
THERASIAM.
el dolens, qui adhuc terreiim imaginis squalore
(llludepislolaB fragmentumrecognilumest cumedil. Bc- ego
ned. ad mss.21 et eud. codd.4.)_ p>concrelussum, el plus de primo quatn desecundoAdam
Nunc-ergo quod soleo rogo, ut quod soletis facia- carneis sensibuset terrenis actibus refero,' quomddo
tis. Orelis pro nobis, ut videat Deus humilitatem no- libi audebo me pingere, cum cwleslis imaginis inficia-
stram, et Iaborem nostrum, et diraittat _omnia pec- ior prober corruplione terrend? Ulrimque me concju-
cata nostra. Colloqui autenLvobiscum talia cupio, si dil pudor. Erubesco pingere c/uodsum, non audeb pin-
dignemini, litteris, qualia eolloqui possemus, si co- geyequod non sutn: odi quod sum, et non sum quod
ram.vestris sensibus adessemus. Ecce, illam quse- amo. Idfl Sed quidmisero mihiproderit odisse ini-
slrunculam, quam nuper proposueram, tamquam si qniialem, et amare virtutem; cum idpotiusagam quod
proesens1©S praesenti inler dulces loquelas a obde- odi, nec elaborem pigerid poiius agefe quod amo? Ip-
rem, plane Cbristiano intellectu et devolione sol- se discors mei et inlestino bello di'slrahorf.dumspiritus
visli <>;«ednimiscursim -et breviter : posset .quippe advenus carnem, caro adversus spirilum.dimicat, et
ibi aliquanlo diutius e.t uberius habitafe gratia oris lex corporis lege peccuti legemmentis limpugnat? In-
<"Edit. quidam codices, objicereiii. At mss. pleri- h Hoecepislola non exstat. " .
que, otderem.
'
-155 S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. 15.j
felixego, qui in me venenatuminimicw arboris gustum iA.ab eo postea cognovimus, precabatur : Domine, non
tiec Crucis ligiio digessi. Dural enim tnild illud " per excrucier WQjpropter aurum et argentum : ubi enim
Adam virus paternum, quo uriiversilatem generis sui sint omnia mCa, tu scis. Ibi enim habebat omnia sua,
paterprmvaricaius infecilH(Ex epist. Pautiniad Severum ubi eum condere et thesaurizare ille monueral, qui
50, al. 8). Et celera, quasdehacmiseriamulta bcontexis hrec mala mundo ventura praedixerat.
ingemiscendo,exspectansredemtionem corporis tui; et SUL-riCIUSSEVERUS ADFINEMDIALOGORUM.
nondum re, sed spe salvura te esse cognoscens. Sed for- (Fragmenlum illud recognitum est ad niss. roiliccsIrcs
tassis tualiura in te transflgurasli, cumhoecdiceres; nec Germ. 8u0, 700, 500 auuor., duosJol. 800, Vloi.faOO,
et Hig.S0a.)
aliquas de carne concupiscente adversus spirilum, Sed dum recurris, diversasque regiones, loca, por-
quamviseinonconsentias, molestias importunaspate- tus, insulas, urbesque proeterlegis, Marlini nomen et
ris, elodiosas.,. De orando aulem, et gemitibus flagtr gloriam sparge per populos. Inprimis memento non
tando proficiendi ac recte vivendi adjutorio, cquse lua "
prseterire Gampaniam; et si maxime cursus in devio
non fervel epislola ? Quidest tui quantumcumque ser-
sit, non laroen libi tanli sint vel magnarum morariim
moni,s, ubi non sil sparsum gemebundapietale, quodin ulla dispendia, quin illic adeas illuslrem virum,' ac
orationedicimus? Nenosinferas in tentationem?Invi- toto s laudatum orbe Paulinum : ilii,
quseso te, pri-
cem ilaque nosetconsolemur inhis omnibus, et exhor- mum serroonis nostri, u quod vel heslerno confeci-
temur, et quanlum dat Dominus adjuvemus. . nius, vel hodie diximus, volumen evolve. Illi omnla
AUGUSTINUS , LIB.DE CURAPROM0RTUISGERENDA AD referes, illi cuncta recitabis; ul mox per illum sacras
I PAULINUM. vifi laudes Roma cognoscat: sicut primum illtim no-
fRecoguita sunt illa fragmenia ad mss. eodiccs "Vatic. "strumlibellum non per Ilaliarii lanlum, sed per.totum
duos.) eliam diffttdit Ulyricum. Ille Mat-lininon Invidus glo-,
Diu sanclitati tute, coepiseope venerande Pauline,' riarum, sanctarumque ' in Christo virlutum piissi-
d
rescriptorura debilor foi, ex quo mihi scripsisti per nius sestimator, non abnuet proesulem noslrum cum
hominesfiliscnostrsereligiosissimseFlorse, quserens a suo Felice corhponerc.
me utrum prosite cuique post mortenV,quod corptts SULP.SEVERUS DEVITAS. MARTINI, CAP.21.
ejus apud Sancli alicujus memoriam sepelitur. Hoc (lllud tragnieutmu receiitiluni esl ad mss. to.icesGerm.
cnim abs te vidua niemorala petiverat pro defuncto et Jol. B00aimor.)'
in eis partibus fllib suo : et rescripseras consolans Prtulinus verojvirmagni poslmodumfulurusexem-
cam, idque etiam nuntians de cadavere fldelis juvenis pli, cum oculum graviler dolere coepisset, et jam pur
Cynegii, quod matcrno et pio afleetu desideraVit, pillam ejus crassior 1nubcs superducta texisset, ocu-
esse coinpletum, ut scilicet in beatissimiFeliciscori- G lum J ejus Marlinus penieulo contigil,-pris'.inamquo
fessoris basilica ponereluf... Habes ad ea quoe.a me ei sanilalem sublalo omni dolore restiluit. -
putasti esse quserenda, qualem potui reddere^ rcs- MAETINUS APUDSULP.SEVERUM IN EJUSVITA.CAP.20.
ponsioriemTmeam: quoe si" ullra quam f satls est, (Hocfragmentumrollalumoslad 4 ms^.Germ. 901, 800,
£00, 400 annor., Jol. 800,-Vicl.600; el lhg.-500.)
prolixa est, da veniam : id enim faclum est amore .Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam
diulius loquendi lecum. Hunc ergo librum quemad-
mioduin acceperit venerabilis dilectio tua, peto re- muridi hujus illecebras el seculi onera relinquenda,
ut Dominum Jesum liberi expeditique sequereurar ;
.scriptis tuis noveriro, quem tibi perlator ejus faciet
sine dubio gratiorem, frater scilicct ei compresbyter proeslantissimumque npbis proesentium temporum,
illuslris viri Paulini, cujus supra mentionem fecimus,
nosler Candidianus, quem per tuas littefas cognitum *
tolo corde suscepi, invitusque dimisi. exemplum ingerebaf, qui sumrois opibus abjectis
Christum secutus, solus pene his teraporibus evange-
AUGUSTINUS, LIB.I DECIVITATE DEI,CAP.10. - lica prsecepla coroplesset: illum nobis sequendum,
{Huc fragmentum collatum est cum editioueYenelica illum clamabal imitandum: bealumque esse^proeseus
an. 1475.)
soeculum, tantoe lidei.virlulisque documento: cum se-
Unde Paulinus nostef, Nolensis episcopus, ex opu- cundum sententiam
D Domini,dives et possidens mulla,
lcntissimo divite voluntate paupcrrimus, et copio- vendendo nmnia, m et dando eral"
pauperibus, quod
sissimesanctus, iquando el ipsam Nolam barbari va- factu impossibile,possible ° fecisset exemplo. Jam yero
"staverunt, cum ab eis teneretur, sic in corde suo, ut in verbis et confabulatione ejus quanta gravilas,
.
. <*Apud Paulinum legilur, ab Adam. . h Ila emendavimus ex sepfem mss. codicibus su-
J>lla mss. tres. At tres alii, etedili 4, connectis.
c Editi, quem iua non feriret epistola ? Sed melius pradietis. 1 Abest in Christoams. codice uno Jol. In Germa-
mss., quw lua non fervel? id est, quoeex luis episto- nensi uno additum est alia manu.
lis, etc. RR. PP. Renedict. i Ita ms. codex Jolianus. Alias ei.
<•TSonexslat hsec episfola. kMs. codexl Germ., penicitlo. ^ •
<"Itaduo mss. codices Vaticani. Edili, vlicui. 1 Mgs, duo-codices Germ., prmseniis'seculi... aocu-
1 Sic duojmss. Yat. AL, sat. mentum, male.
m Ms. 1 Germanensis codex, donando.
s Sic re^litutum ex mss. codieibus tribus Germ., " Ita ms. ,unus Germ. codex cum ediiis. At mss,-
_
duobus Jwi , Victqriuo ct Bigotiano. In qtiibusdam scx, facto, *
edilis, lundandttm. » Ms. unus Germ. codcx,
fccii.
-
157 PROLEGOMENA.' 158
Messalam ingenii satis profundi, - -
quanta dignitas erat; quam alacer, quam efflcax, A
quam in exsolvendis Scripturarum quaestionibus Et nulli modo Martium secundum.
promptus et facilis. GENNADIUS, LIB.DE SCRIPTOIUBUS ECCLESIASTICIS,
- * • CAP."48. ,
111 HONOMDS IMPERATOR, INRESCRIPTO QUOAD SYNO-
DUMPAULINUEINVITAT. (Id recognitumest adms. codicemGerm.1000annor.)
Paulinus Nolse Campaniseepiscopus" scripsit v.ersu.
(Ex ms. codieeValicano,apud Baronium anno Christi
419, num. 20.) brevia, sed mulla: et ad Celsum quemdam, epitaphii.
Sancto ac venerabili Patri Paulino episcopo. vice consolatorium libellum super morte Ghristiani
Tantum fuit apud nos certa scientia, njhil ab his et baptizati infantis, spe Christiana munitum : et ad
sacerdotibus qui ad synodum convenerant, posse de- Severum plures epistolas; et ad Theodosium bnpe-
flniri, cum beatitudo tua de corporis insequalitate ratorem, ante episeopatum prosa panegyricum super
causata, itineris non potuit injuriam sustinere. Et_ victoria tyrannorum; eo maxime quod.fide et ora-
propter absentiam sancti viri, non quidem obtentura.; lione plus quam armis vicerit. Fecit et Sacramenta-
interim tamen vilia gralulantur (forle grassantur ), rium et Hymnarium. Ad sororem quoque epistolas
cum prava et vetus amhitio et cum benedicto vh*o, multas de contemtu mundi dedit: et de diversis causis
sancteque vit_e, diu velit habere certamen; ut con- B.diversadisputationetractatus1* edidit. Proecipuusta-
tra haec apostolicseinstitutionis bona, de proesumtis men omnium opusculorum ejus est liber dePcenilen-
per vim parietibus existimet confldendum. 0 vere lia et de Laude generali omnium marlyrum. Claruit
digna causa1, quam non.nisi coronse luse beata vita temporibus c Honorii 'et Valentiniani non solum eru-
designat. Dilatum ilaque judicium nuntiamus, ut di- ditione et sanclitate vitse, sed et potentia adver-
vina proecepta ex venerationis tuse ore promanlur, sum dsemones.
qui ea seculus implesti: nec potest alius eorum proe- AUTORANTIQUUS 1NTER OPERAS. HIERONVMI .TOMO IX
EPIST. 3 AD GERUNTli FILIAS.
ceptorum lator existere, quam qui dignus apostolicis
Istud sibi sepulcrum et Paulinus noster nuper ipse
disciplinis est approbatus. Specialiter itaque, domine
divitiis cum sua matrefamilias comparavit, qui con-
saricte, merito venerabilis Pater, justus Dei famulus,
divinum opus, contemto labore, tribulum hoc nobis versatione (conversationi) seculi raorientes, a muu-
visitationis tuse, si ita dieendum est, munus indulge : dialibus operibus jam quiescunt...... Hoc sepulcrum
sibi duplex, palresfamilias isti de qiiibus locuti su-
ut, postpositis omnibus, quantum temperantia his et
.. tranquillitas suffragantur, synodo profuturus, -sine mus, providerunt; qui senatmii, honores, divitias
intermissione, etiamdesideriis nostris, et benedictioni relinquendo, mortui illis videbanfur, quibusnati esse
quam cupimus, te proestare digneris. (_.videntur, etiam dum vivunt mortui. Ecce unuih se-
AD VALERIANUM. pulcrum, in quo conversatio veteris honiinis cuut,
EUCHERIUS, IN PAKJENETICA EPISTOLA
crepundiis suse nobiUfatis absconditur : illud er,i_
Paulinus quoque Nolanus -episcopus,peculiare et aliud, cum ipsuin corpus-quod naturoe lege
c"aduc,um
beatum Gallisehostrse exemplum, ingenti quondam est, dissolulumreverteturinterram; dequo
scriptum
divitiarum censu, uberrimo eloquenlioefonte, ita in est : Terra es, etin terramibis (Gen. m,
19)" aninia
sententiam nostram propositumque migravit,ut etiam tamen in refrigefio quiesceute.
cunctas admodum mundi partes eloquio operibusque
CASSIODORDS DEINSTITUTIONE DIVINARCM ""L.CRIPTURARUM
resperserit. LIB.I, CAP.21.
PROSPER, IN CURONICO, ADANNUM ARCADII ET (Ex ms. codiceFontanetensi,Ci*_*g]elii '
HONORII IV. cura.)
ls (nempeHieronymus)epistol-_.msuam adPaulinum
Paulinus, Nolanus postmodum episcopus, admira- ex senatorepresbyterummirjficamdestinavit.docens
bili exemplo venditis onmibus, cum essel dominus quemadmodum Scriptur?;s divinas, adhibita cautela,
innumerabilium prsediorum, religionem expeditus perlegeref... Ille eniro/scripsit ad divinse legis novum
elegit. lectorem, qui tantnm erat litteris seeularibus erudi-
IDATIUS, IN CHRONICO, ADANNUM HONORH XXX. D tus, ut eliam libtum de Theodosio principe prudenter
Paulinus nobilissimus el eloquentissimus, dudum ornateque coiifecerit.
conversione in Deum nobilior factus, vir aposlolicus, PAULINtS PETRICORDIAS LIB.II DEVITAS. MASlTINI.
Nola Campaniaeepiseopus babelur insignis : cui The- CFragmentumillud recensitum est ad ms. Germ. £00
rasia de conjuge facta soror, testimonio vitse beatse annor.)
oequatur etmerito. Exstant operis ipsius egregii stu- Quin el Paulino similismedicina salutem
dia proedicanda. Reddidit, insignis fldei quem gloria late
SIDONIUS APOLLINARIS LIB.IV,EPIST.5. 113 Extulit, obducta cujus tum nube latebat
Paulinus provocat. " Sie repositum ex ms. codice Germanensi 1000
annor. Ante erat in editis, composuit.'
SIDONIUS APOLLINARIS, CARM. 9. i>Abest hoc verbum a ms. codice Germ.
° Ms. Germ. codex, Theodosii.
Sed ne tu mihi comparare tentes,
dIn eodem ms. codice deest vitm; sed hancvocem
Quos multo minor ipse plus adoro; relinendam confirmant verba Usuardi in Martyrolo*
112 Paulinum, Ampeliumque, Symmachumque, gio desumta ex ipso Gennadio.
P-4TR0L. LXI.
159 S. PAULINUSMJLANDS EPISCOPUS. tm
Visus, et infusis caligo .exjenta tenebris Avictum : sed illa, quasi strenua, reservari cupiens,
Areebat cunctam macularum legmine Jucem ; - ne aliquid deesset, porrigere noluit. Interea advene-
Quam levis jet tenui tactu suspensa fbgavit runt quidam, *H4 dicentes missos se -a domlnis
Spongia, vieino benedictoemunere dextras suis, ut illi annoffseac vini deferrent speciem; sed
Mox admota oculo-: didicit jam reddila lueem per hoc se rooratos, qnod prta tenipestas unam eis,
Ferre acies, lumenque novum tmiratarecepit. cumtritico abstuleritnavem. Tune vir Dei conversus,
Alque utinam "nostritenebras contingere .cordis ' ad
mulierem, ait: Inlellige te nunc pauperi unum pa-
T-aliIuce.%velit isaneti •medieina-pafcrnni; nem fuissefuratam; et ideo hanc navemesse mersam.
Reddat ut antiqui fursum mysteria facti Perrexit ergo.cum conjuge, quasi peregrinaturus in
»
Noaien idem, roedicusqueidem, par eausa medete. aliam regionem, nihil habens proeterstatum
proprium.
yEMANTIUS FOItfUNATUS, LIB.II DEVITA«. MARTINl. Post multura vero temporis, eum ab incolis regionis
Paulinique oculum-tetra caligine mersum, suserequireretur, nec posset penitus reperhVnegff—
Impositis manibus -radius penetravit aeutus : tiator de civitate illa ad hancurbem advenit, in qna
Alque serena dies detersa nube refuisit: vir beatus ccelestiDomino serviebat. Cumque vldisset
Lumen et emicuit facies non lusea gemellUm, eum slatim projiciens se solo , et pedes sancli am -
Martini digitis oleo manante lueernoe, B plectens, ait: Hic est beatus Paulinus toto vulgatus
Cuncta salutifero -superans collyria tactu. orbe, qui muttum a suis civibus qumsitus,prorsus nox
MARTINUS, APUD FORTUNATUM INIPSIUS VITALIB.D. poluit inveniri; «l narrante eo oranes actiones ejus,
Qui Pater illuslris Paulini gesta beabat, obstupuerunt hoeeaudientes. Nec mora, decedente
Floruit Italioequo post antistite Nola, sacerdote apud Wolanam urbem, ipse in locum
Qua regio Campana sedet, rectore supremo: episcopi subrogatur. Habebat autem Ecclesia illa
Dives agris, opulens famulis, locuples et acervis; multas divitias ; implevitque in eum Dominusqua*s
Yir censu vastus, lare celsus, et ore rotundus; per Evangeliiim promittere est dignatus ;• quia qui
Ditior ipse fide, pro Christo flt sibi pauper, reliquerit omnia propter me, centuplum in hoc secuio
Et dedit innunieros redimentes crimina nummos : acctpiet, in futuro aulem vitam wternam possidebit.
Cujus sparsa solo migravit ad astra facultas, Yerum assumto episcopatu semper se humilem prpr
Feeit et in coelumpigras ascendere terras ferebat, quia seiebat se apud Deum excelsum futu-
Una stando h lqco, et dant bruta ad sidera saltum. rum, si bumilitalem sectatus fuisset. Pecunia vero
Ergo evangelicum Paulino implente relalum, de redditibus Ecclesise, quse manus ejus alficgebat,
Martinus monitat cunctis lalem esse sequendum, eonfestim pauperibus erogabatur. Castissima enim
Tramite difflcilipotuit qui pergere dives, C conjux ejus non discedebat ab co. Erat autem vh?
rjfcmositoque onere ascendit qui Hber in arcera, sanctus niiroeprudcnlioe, et rbetoricis litteris eru-
£xeL*nploquejnonens vocat altius ire sequaces. ditus. Qui tantum in virtute per multiplicata gratia-
ut in obitum
GRE&.1RIUS TCBONENSIS EPISCOPUS , LIB.Jf DEGLORIA rum spiritalium charismala resplenduit,
CONFESSOUUM, CAP.107. suum , ipsum Martinum , Januariumque llalicum,
oculis coa-
Fuif $$k vit* veneraml,s Paulinus, Nolani» urbis, priusquam spiritum redderet, corpol-eis
: enim ab eo de hoc mundo mi-
ex nobifi stiV1-3 orlus- Therasiam similem sibi sortitus templarefurEt prius de
hujus beati vita nihil iegera-
est coniugenf, i^hens divitias multas, et tam ih fun- g«raverant. quia
quam in praesidio domorumvalde mus, idcirco eaquoe per relationem fldelium cogno-
dorum possessiont./ dum de eleemosynis proloqui -voluimus,
dives erat ac locuple,> Sed cum primum aures ejus vinms,
in qua Dominus memoravimus. De transitu aulem ejus est apud nos
Evangeliorum lectio illa penetravit,
divitiis arj?uit, dicens: Vade, vende hsagna lectio; ideo eum ex ordine prosecuti non
adolescentempro sumus. Ecee quid tribuit eleemosyna. Eece quales
omnia qum habes, et da pauptyibus , et h.abebistlie-
thesauros sanctis suis, qui se in pauperibus diligunt,
saurum in cmlo: el veni, sequere.me. Facttius est ca-
divilemintroire Deusindulget. Econtrario, avaritioemalo inhiahtibus,
melumperforamen acustransire^qua.m
statim venditis omnibn£quse habebat,' D qusenequiler concupiscunt aufert, juxta illud Evan-
in regnum Dei;
Exoneratus a cunef.is cupidita- gelii sancti oraculum, quia qui habet, dabifiir eij et
pauperibus erogavit.
per hsse abundabk; qui mtfemnon habel, quod DidetufJiabere
tibus'Magisifumliber""sequituf, *<3jutans
divitiis loeupletari, si videretnr nM' de auferetur ab eo {Mattli. xxv, -29).
paradisi '
transitoriis possidere. Cuimajestas divina tribuit, ut GREGORIUS M.,"LIB.H IMALOG., I3.AP.
4.
(Hseccollalacummss.codicibusBig.-GOO annor.,Jol. duo-
quod impossibile dixerat per Evangelium, hicpossi- hus et novissimaedit.J
Mliter adiroplei*emereretur*per actum. Quadam vero
Cum « ssevientiumWandalorum tempore fuisset
die venit ad eum qui stipem peteret, et ait conjugi: Italia in
Campauiaepartibus depopulata, multique
Vade, ei M ei qued habet netessarium. -Quse respbndif: essent de hac terra in Africanamregionem trans-
Non est nobis •ampliusquam mius panis. €ui ille, vir Domini Paulinusjcunctaqua3a de episcopio
nobis ducti,
Vade, inquit, porrigem/in^ Dominus enimHabit c Tres mss. -codices,Dum. ' **
"<*
*Sicemeridatam fex'veteri sms,-codiceGerm. Aute ASic reposuimus.ex*ns..codic_e Joliano uno.nAlter,
erat medela. in .episcopiiMsmn.Ms.J3ig,., ad, Edd..., gd episwpi
b Al. Imodanda. usum.
m . ^ROLEGOMENA. m
A.disponi debeat provide, quia rex citius, et sub omni
stio haber-e-potuitj «aptivis indigentibusque -largitus _.
est. Cumque jam nihil a omnino superesset quod -pe-' celeritate esl moriturus. Quod ille audieris , -quia ab
tenlibus.dare potuisset _,_quodam4ie qusedani yidua eodem rege proe celeris diligebatur'; ei -minime
advenil, quse a regis Wandalorum,genero suum filium lacuit -; -sed quid a suo horlulano, sapiente scilicet
in.captivitatem fuisse ductum^e^hibuitj.atque-a *vjro viro, ngnovisset indicavit. Quod dum rex audisset,
Dei ejus pretium postulavit; si for.te illius .dftmjnus illieo-respondit: Ego vellem ftunc, de quo loqueris,
hoc dijmarelur IJjj accipere., et iiunc-concederet lidminemvidere."-Guigener ejus, -venerabilis Pauljni
ad_propria.remeare. Sed vir Dei -magnoperejietenjti temporalis dominus, respondit, dicens : Virentes lier-
feminse.guid dare poluisset .inquirens, Jiihil ap.u_d_se bas mihi ad prandium deferre consuevit: has itaque .
aliud nisi se invenit: -petentique feminoej-e.spo.ndit, admensam' 1 eum deportare faciam ', ut quis sit qui
dicens : Muliei\,^uod possim dare npn habeo; ,sed milti hwc -locutus est, agnoscas. factumquejest. tEt
memetipsum,tolle; mtequeservum jufis tm esse pr,ofi- dum rex ad mprandendum discubuit, Paulinus-exsuo
tere; atque ul filium luum recipias, me -vi$eiUiusfli opere * olera quseque et yirentia delaturus advenit.
servitiumtrad,e. Quod illa ex pre tanti.yir-i^udiensJ Cumque hune rex cohspexisset, subito intremuit,;
irrisionem potius .credidil quam compassiouem. ,At atque ° accersilo ejus domiho s}bi p.er -fi)iam pro-
ille, ut .eral .vir .eloquenlissimus3 alque apprime>] ijB-pinqqo, ,ei secretura -quodjprip?abscondera(tindiciavit,
exlerioribus quoquestudiis ertidilus , dubiianti sfer dicens -."116 Verum est ,quod qudisfi •nqm nocle Iia/i
rainoecitius persuasit ut audita .crederef, .e.tjmo re- P iti sotnniosedentps in tripufialibus cgntmjne juMcep-
ceptione filii "sui in servitium b episcqpum tradere vidi, inter quos isieejtjanjt,smul$e~dfif>,aj..;
el flageltum
non dubitaret. c P,errexer£ igitur -uterque in Afri- quod afiquando acepperanij fiorurnptfJij,judieio AeMfr
cam. d Pjocedenti autem regis gejnero, ^qui ,ejus" batur. Se.d percutpctareJqu'snaffi-s}t-;^m ,eggJtujie
fibum hahebat, yidua rqgaturase obtulit; -ac priqs taiitimeriii vifum , popufqremj ul epnspmiw, esm
pellitflt e M filium donare debuisset. .Quod cum non suspicor.
barbarus ~vir ,typho superbise f turgidus, gaudip Tuncregisgeiror.secreto Paulinum_tu]it, etquis-
iransitorise prosperilalis inflatus, nou solum facerCj nam esset inquisjvit. ,Cui yir Domini f e_spondit:
sedetiamaudire,despiceretj vidua.subjunxit, dieens; Servus tuus sum, quempro filio mdum vicarium susce-
Ecce hvnc Iwminempro eo vicprium prcebfio; solum- pisfl. Cumque insianter ille rfiquireret, ait noa quis
modopietatem inme.exhibe, tn)iliiquejunicumfilium-s nuncjesset, sed quis in terra sua fuisset, indicafet/
redde. -Cumque ille h .venusti ,vultus hominem con- atque hoc ah.eo alrequenti inquisitioneexlgeret;
spexisset, auain artem .nosset inquis.ivit. Cui .vir Def vir J^omini constrictus magnis«onjur,ationibus, jam
Paulinus respondit, dicens : Arlem xjuidempliquam £< mon valens negare quis esset, .«piscopum se fuisse
nescio, sed horlum bene excofere,sch>.Quod ,vir jgen- testatns ,est. ^2uod (jossessor jejus audiens , -valde
tilis valde libenter accepit, ,cumjn nufriendis ,oleri- pertimuit, alque humiliter obtulit, tlicens : Pete
bus quia peritus esset audivit. .Spscepit itau*ueser^ quod vis , qualenus ad terram tuama tne cum tnagno
vum, et roganti viduae reddidit Jilium,. Quo accepto munererevertaris. Cui virDomini Paulinus ait: Unum
vidua ab Airicana regione discessit; Paulinus vero esl quod mihi impendere beneficiumpotes, ut omnes
excolendihorti curam suscepit. civitalisrnew jcaplivosrelaxes. Qui Cuncti protinus in
Cumque idem regis gener crebro ingrederetur Africaua regione requisiti, cum onustis frumento na-
horfum, suumquehortulanum quoedam requireret, vibus , pro venerandi viri Paulini -satisfactione, in
et sapienfem valde ' esse hominem videret, amicos ejus comitatu laxatfsunt. '
,
cfepil familiares deserere, et ssepius cum suo hortu- Post non multos -vero dies Wandalorum rex occu-
lano colloqui, atqtte ejus sermonibus delectari: cui buit, etflagellum, quod ad suampemiciem, dispen-
Pauliuus quotidie ad mensam olera J virentesque sante Deo, pro fidelium diseiplina^tenuerat, aniisit.
herbas deferre eonsueverat, et accepto pane ad cu- Sicque faetum est, uf omnipotentis Dei famulus^Pau-
ram horti remeare. Cumque lioc diutius k a.geretur, Jinus vera prsediceret; et qui se in servitium solum
quadam die suo domino secum secretius loquenti' 'D tradiderat, cum multis _aservitio ad libertatem re-
ait : Vjde guid agas ,etW.dndglorum regnum quatiter diret: illum videlicet imitatus, ijui formam servi

alls. 1.JoL, omnium; alter^ omnimodo. J Nova edilio in marg. : Al. odoriferas.
h Ex ms. codice Bigotiano «l nova editione repo- k Ita tres mss. codices Jol. et Big. cum editioim
suimus episcopum. Aiite erat, sei sum, incongrua norissimsu Ante crat ugeret,
lectio ; -neciorte ideo .miutis .Gregoriana. 1 Ms,.,codex 1 Jpl. ,cum «dilioflejuoya.,
<-Mss. iiuo JbL,' Pefrexei-unt^ fyii}c4epor-
lare facio.
d Sic emendavimus ex mss. codicibus duobus Jol. ~mMss. xluo Jol., ad prandium.
el "editione novissima. Aritelenat, Procedente. * iMs. 4 Jol., Mdora .... venit.
Edd.^ fijus. P,eposmmus ei .ex inss. ;du,oJjusJol. ° Mss.iduo cpdices Jol.j ficcitp,. •
a quibus abesl yo^filium, -et In quoruni nrio legitur P J\ls. 1 3,bl., in sgntnis.
donari. ~i Ita reposilum ex mss.codicibus 'Jol. £l"Big. AIias_,
J <Ms.1 JoL, iumidus.
£ Ms. codex J5igoj;iatiusaddi.t meunt. ileralior.e'frequentisinquisitiorits.
* iMs.4 ioL, acceperaf , et jnox seqimtm ftOM',
h Mss. Big. ef JoJ. 1, venusto vuttu.
- < Ex mss. Jol. duobus et Big, quens.
addidimus, m%e.
i& S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. «,4
nssumsit, ne nos essemus servi peecali: cujus se- A sibi prorsus infensissimam gentem , gestis propriis
quens yestigia Paulinus, ad tempus volunlarie ser- ubique polleret.
vus_factus est solus, ut essel postmodum Iiber cum ANONVMUS, INPROLOGO OPERUM S. PAULINI.
multis. . . . De cujus ^liam morle, apud ejus Eccle- (ExjcodiceCluniacensipervelusto. ~F.Clriffletiicura.)
siam scriptum est, quia cum dolore esset lateris Paulinus sanclus, Nolanse civitalis episcopus, ge-
tactus, ad extrema perductus est. Dumque ejusomnis nere Aquitanus, dignitale vero generis, urbis Romse
in
domus in sua soliditate persisterel, cubiculum quo senator clarissimus, exemplo maxime et
omnes- prsedicatione
jacebat seger, faclo terrse motu, contremuit, beati Martini Turonensis episeopj ,- et Delphini Bur-
.que qui illic aderant, nimio lerrore concussit: sicque degalensis, una cum Severo Sulpicib seque nobili ef
sanctailla anima carne solula est. Factumque est ut litterato viro, ex laica et conjugali vita ad perfectio-
magnus pavor invaderet eos qui Paulini mortem vi- nis Chrislianse pauperiem ditissimam animatus, om-
dere potuissent.. nem pompani et luxum seculi calcans, qusecumque
JULIANUS POMERIUS, DEVITACONTEMPIATIVA LIB. II, in hoc mundo possidebat, juxla Domini prseceptum
CAP.9.
(Hlud fragmentunnrecognitumesl ad mss. codices Big. Deinde (Matth. xix, 21) vendidit et pauperibus erogavit.
800, Germ.800, et Jol.600 annor.] juxta Nolam Campanise civitatem mouasle-
Deriique sanetus Paulinus, ut ipsi melius riostis,' rium instituens et sanctam vitam exercens, ejusdem
ingentia preedia, quia fuerunt sua, vendita pauperi- civilatis episcopus factus est. Itaque verbo et exem-
bus erogavit: sed cum postea faclus esset episco- plo, necnon et "Hjg miraculis gloriosus, beatorum
pus, non contemsitEeclesioe facultales, sed fidelissime Patrum Anibrosii, Augustini, Hierbnymi, aliorumque
dispensavit. Quo facto satis ostendit et propria de- sui temporis notus ac familiarissimus, quorum dulces
bere propter perfectionem contemniret siue impedi- epistolse vel ad ipsum, vel de ipso leguntur, post mul-
mentQ perfeclionis posse EcclesitB quoe sunt pro- tos feliciter pro- Christo decertalos agones, sancta
fecto communia possideri. longsevitate confectus, apud ^roefatam urbem requie-
117 USUARDUS, 1NMARTVROLOGIO 22 JUN. vit in Domino. Est autem credibile hunc eumdeni
(Ex ms. codice'Bigotiano600 annor.) esse Paulinum, de quo beatus papa Gregorius in
Decimo kalendas Julii. Dialogorum libro tertio rem singularem atque admi-
Apud Nolam Campanise natalis beati Paulini epi- rabilis virtutis bistoriam refert. Nam et verba ejus-
scopLet confessoris, cujus meminit sanctus Grego- dem beati Gregorii, quibus eum et Nolanum episeo-
rius in libro Dialogorum : claruit autem non solum pum, el Patrem antiquum, et exterioribus studiis eru-
eruditione et copiosa vitoe sanclitate, sed etiampo- _ ditum iuisse ibidem inter alia memorat; et conve-
tentia adversum doemones. nientia temporum hoc satis videntur asserere. Cum
JDUNCALUS, LIB.RESPONSIONUM ADVERSUS CLAUDIUH et circa illa tempot-a barbari ab Afrieanis partibus
TAURINENSEM EP1SCOPUM.
et sanctissi- erumpentes, non solum ipsam Campaniam, sed et to-
Paulinus episcopus, vir erudilisshnus tam pene Italiam everterent; deficienlibus, proh do-
"fnus, sicut et multi de eo testati sunt, nobilem li- lor! Romani imperii viribus.
brum 15 carminibus dislinctuni, in honore et laude
JOHANNES TRITHEMIUS, LIB. DE SCR1PTORIBUS ECCLE-
sancti Felicis martyris edidit; in quo quanta mira- SIASTICIS.
cula et virtutes per ipsius merita et intercessiones,
divina largiente.clementia, ad sumn fleri quotidie tu- Paulinus, presbyter, discipulus sancti Augustini
et postea episcopus Nolse Campanise,
rtiulum, et maxiroe die natalis ejus anniversario, dis- Hipponensis,
ad quem Augustini et Hieronymi multocferuntur epi-
seruit, non facile a quoquam excerpi aut deflorari
tractalus', vir in sanclis
potest; tpria cuncta , flores, aromata, rosse, lilia sua- stolee, variiqueet in secularibuslitterisScripturis
nulli suo ternpcf-
veolentia ac melliilua sunt.... Hinc beatum Pauli- eruditissimus,
sanctitate jet re secundus, non minus sanctitate quam eruditione
num, sapientia proeditum, quasi quam-
effulsit: de quo bealus Gregorius papa irt ter-
dam pharum lucidissimam, et turrim inexpugnabilem clarus
D tio libro Dialogorum scribit, quod tanlse pielalis et
imprimis proetendimus, qui pluriraa de hae rationo, miserationis fuerit, ut postea quam omnia sua in pau-
Iuculenlissimo atque fecundissimo sermone disseruit.
IOHANNES DIACONUS, IN PROOEMIO VITJES. GREGOR1I M. perum usus et captivorum liberationem expenderat,
ADJOHANNEM VIIIPAPAM. etiam seipsum in servitutem pro fllio cujusdam viduoe
t (Coll.ad ms. Big. 600 annor.) tradiderit; a quatandem cummultis captivis ob vitae
Nuper ad vigilias a beati Gregorii Romani pontifi- meritmn dimissus fuit. Scripsit tam metro quam pro-
cis, Anglorum gentis 'apostoli, lectione de Paulino sa multa volumina, de quibus ista feruntur : De Sa-
civitatisNolansepraesule consuetudinaliter personan- cramentis lib. i; Panegyricum Theodosii lib. i; De
te, visus es a venerabilibus episcopis divino quodam Contemtu mundi lib. i; De Benedictionibus patriar-
instinctu commotus requirere-, cur lantus pontifex, charum lib. i;-Ad Severum Sulpicium epistolas 14;
qui multorum sanctorum Yitas texuerat, gestis pro- Yitam S. Felicis Nolani episcopi lib. i; DeMorte bap-
priis in propria dumtaxat Ecclesia caTtiisset: proeser- tizati infanlis lib. i; Hymnorum diverso carmine
tim cum et apud Saxones et apud JLongobardorum lib. i; De Poenitentialih. i; DeLaudemartyrumlib. i;
aMs. Godex Big., beali Gregorii poniifich, Anglorumscilicet geniis apostoli.
"
145 PROLEGOMENA-. . 14<3
Epislolarum ad diversos lib. i. Alia quoque nonnulla _.\ JODOCUS BADIUS ASCENSIUS,INPRjEFATIONE ADS. PAULINI
OPERA.
edidit, quse ad notiliam meam non venerunt. Claruit
sub Honorio et Yalentiniano principibus anno Do- -Sanctus Paulinus, qui cum ethnicorum litleris e%-
mini 420. set instructissimus, sic tamen divitiis usus est, ut in
ejus labiis et Pytho illa et Suadoemedulla sessilasse
BAPTISTAMANTDANUS, POETA CARMELITANDS, 1N merito prsedieenlur; docet enim et movet, afficitque
APOLOGET1CO.
legentem; imo quo vult impellit supra modum... Ut
Quid de Paulino Nolanoeurbis episcopo, Hierony- paucis explicem vitam beati Paulini, ut ex ejus alio-
mi contemporaneo et familiari? quid dicam? Nonne runique seriptis excerpere polui breviter comraemo-
pulcherrima quoeadhuc exstant, et seraper exstabunt, rabo.
excudit poemata? Cum adhuc adolescentulus essem, - Clarisnatalibus ortus, et in splendida re educatus,
et a sludiis ecclesiasticisillius oelatismore abhorre- miroque ingenio prseditus, cultioribus lilteris opefam
rem, forle in ea poemata incidi, et carminis suavi- dedit sub Decio Ausbnio Burdegalensi poeta amoenis-
tate deleclalus animum ad res divinas paulatim ap- simo, cui propter amicitiam el commercia palrum
puli, et ex illo lempore litterarum sacrarum studio- utriusque singulari devmctus erat amicilia; et quan-
sior fui. ' , tum ex Ausoniiversibus colligere datur, aut una,aut
g
AMEROSIUS LEO,LIB.II DENOLA, CAP.15. vicissim summosRomsegesserunl bonores. Unde il-
Sacellum vero divi Paubni ubinam sit, clarum est, lud Ausoniiad Paulinum epist. 25.
-edessolaest absque cella. H9 Hseret illimagna PaulinumAusoniumqueviros;quos sacraQuirini, _
domus, quse nobis pueris hospilium mendicorum so- Purpura et auralusp-abesevelavitamictus.
lummodo adventantium erat; hospitale eam ob rera ' 120 Eruditus itaque interioribus et. cultioribus
appellalum, et ab ipso tota vieinia cognominis facta litteris fecundo suo ingenio admiranda fecit pbema-
est -.nunc vero in coenobiummutata est, in quo divi lia, inter quse de Csesaribusex Suetonio nonnulla :
Augustini sacerdotes inhabitant. In eo vero sacello postmodum, inspiranle Deo, ad Christiananf piela-
quolannis^coerimoniaeatque nundinse aguntur, cum lera penitus conversus, Ambrosio et Augustino usus
pompis, spectaculis, atque magistro riundinarum, ut prseceptoribus, ne generis aut bonorum splendore a
inferius amplius dicetur, quod divtis is servitute solu- Christiana modestia averteretur, Barcinonem ab eis
tus, atque ab Africa rediens. Nolam, secum omnes missus est : ubi et sacris initiatus omnem mundi
etiam Nolanos nomine ejus liberatos transvexit, qui pompam rejecit; venamque fluentem ac pene Iasei-
capti serviebant in Africa. Nam cum illic cujusdam vientem, gravem et stabilem fecif, anxieque omnem
principis olitor foret Paulinus, etc. Redeuntem ergo C gentilem rilum vilavit usque adeo, ut ne Yirgilium
tanlum Nolansecivitatis Patrem, tantumque de Nola- ijuidem postmodum nominafe fuerit ausus, magne
nis bene merentem, omni pompa lsetitiaqueexcepere documento, alium slylum decere sacris initiatum vi-
Nolani; atque deinde eumdem diem statis pompis, fe- rum, alium prophanis adhuc deditum; unde ipse in
stis spectaculisque.venerati sunt, atque usque ad no- principio epislolserespqnsivsead*Ausonium,:
stram tempestatem venerationes sunt factitatse, idque Quidabdicatasin meamcurampater
a xvi kalendas Julias usque s. easdem. Redire Musasprsecipis?
NegamCamrenis,nec |.atentApollini
PETRUS CRINITUS, DEPOETIS LAT1NIS. DicataChrislopeclora.
(Ex editioneBad.Paris. an. 1516.) In earmine tamen eam retinuit gratiam, ut facile
Ponlius Paulinus nobili genere natus inter eos in eo et divitem veniam et multam eruditionem agno-
poetas refertur qui sub imperio Cses.Graliani florue- scas.'
runl, ul Faustus, Telradius et Ausonius. Burdegalen- HENRICUS GRAVIUS INPR/EFATIONE ADS. PAULINI OPERA.
sis fuit, ac in .poetica facullate raagnopere exeelluit. (Exedilione Colon.1360.)
Quidam pularunt fuisse nepotem Ausonii, quod eum Beatus Paulinus, ut erat longe doctissimusac ve-
grata ac benevola quadam appellatione filiumnomi- D nustissimus, ita multorum inscitia ac temeritate mi-
net; sed hoe non satis constat in tam yaria el anci- rum in modum depravatus exiit. Atque id profecto,
piii rerum obscuritate. Inter alia opera scriplum est cum indignum sit in omnibus eruditis, tum longe in-
a Paulino poema hexametris versibus de regibus ex dignissimumerat in Paulino, qui vel unus merebatur
Suelonio Tranquillo colleclis, in quo maximam lau- ut incorruptissimus servaretur ob sermonispuriiatem
dem adeptus esl, ut ab Ausonio refertur his verbis : aliasque dotes eximias. Quid enim eo purius? quid
Coegisliin epitomenires libros Suetoniide regibus tan- nitidius?[quid gravius, aut ardentius? Si vifse pieta-
ta elegantia, solus ut videure consecutus quod conlra tem spectes, quis Christum spirat vividius? quis eum
rerum naturam esl, brevitas ut dbscuranon esset. Le- vitainagis expressit?Siquidempraeclarumadmodumid,
guntur adhuc quoedamipsius Paulini carmina, in qui- quodde eo refert Paulus Aquileiensis diaconus : Hoc
busmirificaeruditioetjncredibilis elegantia apparet. tempore,inquit(Lib. mDial.,c.i),quo scilicelWandali
Idem Paulinus proeclarisalque honestissimis dignita- cumManris caplaRoma lotumCampanimtractumpopu-
tibus perfunctus est, et inter principes viros atque tarentur,Nolamquemiseraruinadimereni,Paulinusepi-
nobilissimoshabitus. scopusNotanmEcclesim,virsanclissimuset,sicuti scri-
, 147 - S. PAULINUS NOLASBS EPISCOPUS. &g
bit Gregoriusreloqueniissin}us,propltanaque eruditione A-habuitclaros homines, uxorhn-Tbe^siam valdeno-
imprimis doctus, nec prophelici spiritus expers, cum . bilem, amicos et propinquos bouos ae magnos.In
redimendis Christiqnis captivis censuniTomnem consum- Tarraconensi provincia Hispanise a Lampio episeopo
sisset,*videretque viduanvcaptivum filcum efjlictimlu- Barcinonensi sacros ordines accepit. Initio muneris
gentem et lamentantem^tamque hmriddicas lacrymas sui oegrotantem episcopi Campaniea fere omnes, sed
pietati admixtas, multo mttgis pius ipse ferre non pos- et nonnnJli ex.Afriea", exim inviserunt observantice
set, cum vidua in Africam,' nbi caplivuserat fithts,-tra- causa. Nolse presbyter full duorum episcoporum
-jecit, ibi vicarius filius redemium filium inuiri reddidit. Maximiej. Qulhti, quibus tandem consensu illius Ec-
~Paulinus vero, cum ejus sanctitas etiam barbarissimis clesiDe et summorum homirium successit. Nolanam
esset Iwminibus venerabilis,jussus esl in palriam cum et Fundanam*basilicas exstruxit, easque non tani or-
suis omnibus eivib&sdono acceptis redire. Ulud etiam navit strucluris, quain Ingenio : nam varias locis sin-
silentio minime prsetereundum est; quod quidam gulis itiscriplioiies addidit. Ipse domnunculam humi-
liune Nolanum"episcopum alium a Pontio Paulino an- lem possedit juxta divi Felicis templum, in qua fuit
tumant viro Praetorio, qui tres libros Suetomi de Re- elevatum susperissnique a terra coenaculum, el pro-
gibus tanta elegantia in epilomen redegil^ut teste pinqua porlicus, pfope quam cellulae hospitibus de-
Ausonio, solusvideatur assecut&squod contra naturam B stinatoeerant. Non autem se saginavit optima siligine,
- est brevitas ut obscura non esset; sedueti, ni fallor, aut panibus Pieeirtibus, ut olim Romse sacerdotcs
quod hic noster.Raulinus ab alio vitse professione et Yeslse : neque arlagines aut phasianos sibi euravit
seribendi stylo aliquantulum distulerit. Yerum hos apponi, ut ibidem sacerdotes Cybeles: sed moderati
TS)jnio-i.c§5 cif>xp.vpfKvzi7'otcjuxta proverbium paucis seeuli moribus vixif parce el tenuiter, nsus vietu
eiplicabo. Claris siquidem Paulmas ortus riafalibus, paupere et parabili, nempe pultibus non e siliginfe,
et splendida in re edueatus,>miroque ingenio praadi- sed e farina et milio1coetis in oleo modico et aqua
tus cultioribus litteris operam dedif-13.1 sub Decio copiosa : fabam item intriviti panicio : unde idem
. Ausonio Burdegalensi poeta amoenissimo, qiiocum Marracinnm monaehum epulonem delestafur. Calices
autuna, aut vieissim, summoshonores Roma?.gessil, fuerunt rari et roiuuli, quos poculorum slillicidia ipse
, ut liquel ex his ad eumdem Ausonii versibus : nominat: cujus frugalitafis testes adducil hospites
Quanlqliam&tFasloWimtifiifoprioryetfUtfRoiriae suos b sacerdotes optimos Yictorem et Gardamatem.
Proecessitnostrumseila eurullisebur. Inter munera quoe'collegis epfscopiS 12*2 externis
Idem: *
misi^ fuerunt lignea aul fietilia pocula, et imprimis
PaulinumAusoniumque, viros, quos sacra Quirini , panis Nolanns, qui, ut seribit Leo Ambrosius, Iauda-
Purptiraret auraltlstrabe» velavitamictiis. '' tissinms fuit, et pulpa, candore, sapore, lenitate an-
faetus autem inspiranfe Deo Christianus, Anriiro- tecellens. Poscit in loco vinum vetus J%T-
quodarii
sib et Augustino usus est prseceptoribus, a quibus ne bonense a-Sulpieio suo, saeerdole Primuliacensi,
generis aut rionoris splendore a Christiana modestia quod non eullulis hausit-,ant-elephantibus; nolis olim
averteretur,. missus Barcinonemsacris est initiatus. saeerdotum poculis, sed caliculis, aut eratere, aut
Proditiim est illum post conversionem omnem mundi noti tMido fuit, et valetudine adversa
gutto. Gorpore
pompara rejeclsse, venamque fluenteih ac pene las- ssepe laboravit; nec solum domi. sed efiam in pere-
civientem graveiroet stabilemfecisse': genliles poetas suis reprehenditphilosophos
grinationibus.In seriptis
non modo non legisse, sedne nominare quidem so- fali et fortuna*:defensores, ut in epistola ad Jovium:
iilum.- Unde' de seipso a*d eumdenf Msdnium item monachos vagos,, qui non minus rubent armi-
canit : Iausa, ut ipse vocat, veste sua, quam faeie ebria, ut
Quidabdicalasin meamcurampater inepfsfola 7 adSeverum. In religione fuit constans,
Redire Musas ?
prsecipis . .
Negant Caincenis,,ue<;patentApollini et pro ea sustinuit cerfamina gravia. (c Ab Arianis
Dicata Christopeclora'. acfus in exiiium"quod illorum b<j.oio-iicxiov
improbavit,
Htmc santf virriin'eum efuditi quique iMulfe-iri Io- pie sentientium 6fiou<7tov defendit. In carcerem con-
cis"vei seriMrum vel fypograplioicumoscMntia de- jeclus, "angeli Dei beneflcio se servatum ipse de se
viduae filium redime-
jjravatum dolefent; ophroepretluhi me factufum exi- scribit. Gothiels feiriporibus ut
alm&vi, si sfudio* ef fabore ita-castigatum', uf jam ref se vendi passus est, et admiralione virtutis ab
ftomriHodius'leglet' reetius' inffelngipbSsil.iftpublicuin hoste immani dimissus.) Anastasius pontifex Roma-
grofeffem*. hus Campaniseepiscopis eum suis litteris commenda-
. GREGORICS FABRITIDS DES. PAULINO NOLAKO*. vit. Scripsit Natales diviFelicis librorum decem, Car-
Celsi.ltem ad Cytherium,
(fiv totiio f Ortliodoxographorum,BaSilejean. 1S6'9, men panegyricum de Obitu
pag. 7&)* el iNicetarii, et epistolarum libros quinque. Iletn
_ Ponlius a Eutrdpiu-fPaiilinus, rialioWBurdegafeii- theodosio imperatori Panegyricum. Hislorica eliam
Rik-,patre senafore naios: patfririonium1 Piihdis in fractat" argumenta in epistolis, de Melania ad Seve-
Ekmparita'amplum possedit, sed idpwGhris-fb-rifegli- rura, de Yalgli naufragio ad Macarium, in. quibus
gens* p&upertatem*dlvitiis- potiorem duxit. Fratres
, h Non erant sacerdoles.
* Meropius. < Hsec non conslani.
10) PKOLEGBMENA, . m
tuavitudo narraufis admodum deleclat. Yenitad se- jiVflne. Quin et Ausonio ad poeticura serio revocanti
neclulem %randem. roortuus, impefarite Marciano,' sic respondet: Quid abdicatas,-etc.
circa annum 458 "». AHSOIUUS illi, ut Yirgilii quondam lectori et-imila-
- tori, sed ut pio repudianti zelo ducto inscripsit Cen-
ELIAS VIKETUS, INN6tlS ADAUSONII OPERA D E
S. PAULB.O. tonem nuptialem e Marone. Fuit autem, Severi Sul-
(Ex edit.Burdigat.an. 157S.I picii exemplo (qui uxore mortua seculo renuntiai-at,
Consul Romanus ante Ausonium fuit, ut cognosGes seque S. Martino adjunxerat), a Delphino Burdega-
ex epislola 20 Ausonii, hoc est ante annum Christi lensi episcopo baptizatus.- Conjux illi Therasia pia
582; sed extraordinarius, ut dicemus, eumque ma- matrona, qua assentiente Paulinus vendilis plurimis
gisfratum Ausonii opera videlur adeptuS... Ubi sit prsediis, ut fundis,quod scribit episl.- 11 (nunc 31)
mortuus nescio, nisi forle Nolse suee, unde Romam seculum relinqnere staluii. De quo Amhrosius lil). vi
translatum corpus ejus, et in aedeBartholomsei eol- epist., etAuguslinus de Civitatecap. 10. Severus in
loGalumscribit Raphael Yolaterranus. Yita S. Martini. Viennam Gallise primum profectus,
ANDREAS SGHOTTUS DEVITAB. PAULINI. B. Marlinum cum Sulpicio invisit, ibi ex oculis la-
(Ex tomoYBibliothecsePalrum,etlit. Colon.-an.1618.) borans a Marlino curatur, et cum Yictricio, qui
Paulini parens cos. Romoe cum Juliano,- opi- g] postea Rotonia*g.episcopus fuit, aralcitiam contfaxit.
nor, fuit anno U. C. CIOLXXTO, Christi 525, quo anno Hinc Mediolanum profectus, ubi B. Ambrosio fami-
Nicoenasynodus prima 518 Patrum haberi coepit, ut liariter est.usus. Romse etiam vixil : tunc et Nolam
in Fastis Onuphrius docet.. Paulinus vero iilius natus secessit, utAmbrosius epist. ad-Sabinumlib. vime-
est Gonstanlio Aug.-ix,-Gallo et Juliano Gtcs. n coss. minit, et ipse Paulinus Natali 2 in sanctum Felicem.
anno Christi 5S7, vel,- ut Yictor Giselinus in prole- Dehinc in Hispariiam iter instituit. Peragrata dein-
gom. Severi Sulpicii numerat, anno Ghristi 548, quo ceps Hispania Complutum venit, ihique ex Therasia
et Prudentius poeta sacer sit natus,- et decimo post uxore primogenitum diu desideratum mors sustulit.
anno Severus Sulpicius; Urbis condilse MCX,«um At octavo die mortuo infante,- ibidem ad marlyres
Ariminensis et Seleuciana sit habita synodus. Natus sepelitur. Prudentio eliam Csesaraugustano tunc jn-
itaque Paulinus consulari familia Ebromagi urbe non notuisse putant. Barcinone presbyter a Lampio epi-
longe dissita a Tarbellorum finibus,et Burdigala, seu seopo ordinatur, ea tamen lege ne ulli Ecclesisealli-
potius Garumna flumine,-qua ille a Tarbellis venien- garetur,- ul epist. ad Severum 6 oslendif. Ausonius
tes proxime Burdigalam dueitj quo in loco praedia a jam in Gallias retrahere desiderium ejns non ferens,
majoribus relicta,- LucaniaGOAusonii non minora satagebat epislolis datis 21, 23, 24 et 25, accusans
possedit: et Ausonio usus prseceptore una cum fra- G tamquam uxori nimis deditum, quam Tanaquilem
tribus educatus est :-neque 123 dubito quin ibidem appellat. Respondit ille pervenuste :
maximamajtatis partem habitarit, donecmutato vitse Nec Tanaquilmihi, sed Lucreliaconjux.
inslituto in Hispaniam se ad Lampium contulh, -ac Ea tempestate Maximus tyrannus Gratianum occi-
commigravit-.Hic igitur Paulinus cum tota epist. 5 dil, hunc Theodbsius' superavit. Cui victori Panegy-
gratulari sibi non desinit amioitiam a primis annis ricum Paulinus ad Endelechium scripsit, 'sed intefci-
cum Severo suavisshne cullam, eamque ipsam deinde dits Fattia jam Paulinustotoorbe Celebratus',h absens
ex seculari in spiritaleni commutatam, planissime renuntialur Nolanus episeopus-Christi anno c 5D5
iisdem verbis innuitSulpicium eo tempore non longe ailatis suse 58.-Nolas Natales S. Felicis pertexnit 4
admodum ab Ebromago vixisse,-in solo ut verisimile seeiindo 12_ji usque ad decimum.- Primuin enim in
estpalrio ; id vero vel Tolosamfuisse,- vel loeum Hispania inchoarat :-unde*in ItaliamUrajecit, et Na-
Tolossevicinum non difflcilisest conjeetura, partim talem 8 condetts carinine; annb opinor' Christi «102,
ex epistola Paulini 11 et 12 (nunc 31 et 32;),-quoese- quo Golhi et- Alani Hispantanr occuparant.- Hosce
cundte Severi basilicse apud Primuliacum Paulini nalales versibus pie conseripfos
prosa vertisse*Beda
conditsementionem faciunt, partim ex 5 epistola ad venerabilis memoratur. Sub
Inuocentio, papa anno
Bassulamsocrum. Consulem juvenem etiamnum, sed B bomini 404 creato,-Pelagii dogriia exoritur
anno415,
ut pulo extraofdinarium, factum scrilril Ausonius cujuset suspeetura insimulararft-Paulinum semuli, sed
epist. 20. Nomen enim i"n consularibus Fastis non rectesensisse vel unus hic lbcus in Natali 10 probare
reperias. Baronius conjicit ex B. Hieronymi Chronico videatur.
anho Chrlsti 375 corisuleriifuisse. At vix anfibs 25
GonforihiSmque D6'ocofffegnaTurhs"
liohdferii
nalus fuisset. Ausonium quarto post anno cos. factum AccipietChristosimilis,sed mtmere Christi.
una cum Olybrio reperio in.Baronio, anno Christi Et epist. ad Sevenlm 2,- itemque II.
379. Stylum Christianis jam sacris hritiatus et rite . De Paulino autem se vicarium darife
pro redenfi
baptizatus mutavit, verborum jam lenocinia fugiens : tione filii viduse, quia controverfi video disputantem
et sacras lilleras pietatemque adamasse piseipsius ad suadeo legas Barbnium ad annum Christi
431, quo
Severum Sulpicium, aliosque, epistolse misssedecla- etiam reuucem ex Atrica exstiuctum
plerique opi-
rant, clarumque epist. 6 (nunc 1) ad Severum, in nanxur.
a Obiit anno431.
h Non aberat Nola. c Id non constat. . - '
JSi S. PAULINUS NOLANUSEPISCOPUS. PROLEGOMENA. *IS2
Nune de Severo Sulpicio, ad quem pleraaque Pau- A de2)!CM,queGennadius(Lib. de Scriptor. ecclesiaslic.)
lini epistolse sunt,'pauca dieamus. temoigne avoir ete"illustre non-seulement en doclrine
Plures fuisse Sttlpicios ut et Paulinos ex annalibus et sainlete de vie, mais aussi en puissancesur les dia-
nolum : nunc de Paulini familiari agamus. Errant bles; et duquel les Centuriateurs d'AUemagne(Cent.
enim qui hunc Bituricensem episcopum fuisse opi- S, c. 10) nienies sont conlrainlsdeprononcer : Scri-
nantur, vixitque ad annum Domini 587. Sed Paulini pth ejus hominibus piis et doctis vehementer probata
familiaris hic presbyter fuit Primuliacensis (nonau- sunt.
leni episcopus) et S. Martini discipulus, cujus eliam PHILIPPUS LABBEUS, DESCRIPTORIBCS EGCLESIASTICIS
"
Yilam elegantissime descripsil, et circa annum Chri- TOM.II.
sti 400 floruit. Primuliaci basilicam exstruxit,- ut PAULINUS, Nolanus episcopus, quem integra appel-
epist. 12 refert Paulinus. Cetera ex Gennadio colli- lalione dictum fuisse volunt Meropium (Eutropium
gas, ct Yictore Giselino prolegomenis ad Severi Sul- alii aut Neropum) Pontium Anicium Paulinum, natus
picii opera, et denique ex Baronio Ecclesiast. Annal. -in Aquitania secunda circa annum Christi 553, aut
lom. Y.J Burdigalae, aut non proeul ab ipsa in oppido Ebro-
CASPAR BARTUIUS, ADVERSAR. COMMENTAR. LIH. XHI, mago, inter Burgum et Blaviam, diseipulus Ausonii
CAP.14. B poelse, consulalum Romse gessisse dieitur anno 375.
(Ex edit. Erancofurt.an. 1648.") Tum baptizatus Burdigala. a satieto Delphino urbis
Christianorum litteris poeticis clarorum neminem illius episcopo, secessit cum Therasia conjuge san-
Paulino prseponere possis. Profunda eruditio secula- ctissima in deserta Pyrenseorum montium et Barci-
rium litterarum phrasin ipsi fecit, quam divinis my- noneiises campos : deinde presbyler ab Eulampio
sleriis sine fueo tractandis egregie et amabiliter mi- [lege Lampio] Barcinonensi prs&ule ordinatus 12<t!
scel. Quod si ipsos Dei prsecones apostolos Latinis ipso Natali Christi Domini, seu, ut loqmthr epist. G
numeris laudes Domini pangere voluisse diceres, ta- ad Severum, die quo Deus nasci carne dignatus est,
libus utique usuros fuisse confiteris. Dici non potest exeunte anno Christi 593, ea tanien lege, ut nulli
quam conlemtim vulgo tam divina opera habeantur; uaanciparetur Ecclesioe.Quare Hispania relictaltaliam
quotus enim quisque et vel eruditorum nihil non per- peliit, acMediolano,ubia sancto Ambrosiobenignis-
Vagantium alioquin, qui horum bis aut ter memine- sime exceptus Romam ingressus*est Siricio Romano
rif ? Unde longe ctiammajorem illustrantis diligenliam ponliflce, unde paulo post Nolam venit ad optalum
requirunt, quam putatum hactenus est. Dedihius nos Ecclesise sancti Felicis portum, in cujus honorem
liis libellis specimina aliquol; dabimus et hoc capite plurimos versus fudit. Quo anno factus sit Nolse epi-
ad Panegyricum Celsi, suavi, docto, numeroso car- C ' scopus non constat, quove ductus sit in Africam, et
mine summa mysteria Chrislianse religionis contin- ad quem Wandalorum principem. Hoccertum, inde
geittem. reversum Nolse obiisse setatis anno 78, Christi 451
JO. -FREDERICUS GRONOVIUS LIB.OBSERVAT. INSCRIPTO- die 22 Junii. De eo SS. Ambrosius, Hieronymus, Au-
RIBUS ECCLES., CAP.10. gustinus, atque Gregorius, Ausonius, Severus Sulpi- **
. Nola habet seriorem quidem, sed et sanctiorem cius, Eueherius , Prospef, Idatius, Cassiodorus,
Yirgilio, officiisui testem, quem vivum habuit et sa- Gennadius cap. 48 Catalogi, Sigebertus cap. 14, qui
crorum magistrum, et oedissacrse molitorem. Magna duo asserit, quorum sallem alterum falsum est, mi-
sedis adamatae monumenta : quid, quas inde ad le- mirum ad sanelum Augustinum scripsisse Vitam san-
ctissimos viros feminasque -pise facundiae et offlcii cti AmbrosiiMediolanensisepiscopi. Quod vero addit
plenas dedit epistolas? quid, quibus illuni secessum de Yita sancti Felicis Nolani versiflce scripta, id de
et Natales Pominsedii sui Felicis dedicavit, ingentis Nalalibus accipi potest; Honorius Auguslodunensis,
spiritus carmina? Illud meritum loci est: his ubique et alii; quique ei morienti adfuit Uranius, licet non
terrarum noscitur, legitur, videtur. tam Yitam ille scripserit, quam felicem ad superos
125 CARDINALIS PERRONIUS, 1N PLESS^EUM DEMISSA transitum.
FOL.405. DES. PAULINO. - * ECCLESIASTICIS,
ISlDORUS HISPAL., LIB.DESCMPTOR1BUS
Ces delices de 1'ancienne piete chretienne; cet ex- CAP.4.
cellent et religieux esprit, tant cheri et celebre par { Obitum Paulini Uranius edidit.
S. Ambroise, par S. Je>6me et par le plus florissant DE OBITU
, URANIUS PRESBVTER , EPIST.ADPACATDM
siecle de l'Eglise; ce rejeton et dbninutif de S. Pattl; S.PAULINI EPISCOPINOLANI.
ce second vaisseau d'eJection; dont S. Auguslin (Ep. (Hanc epistolam Uranii edidimus Palrologise nc
34) nomme la poitrine, 1'oracle du Seigneur; que strse lomo Lffl, col. 859, ubi videsis.)
S. Gregoire (Lib. m Dial., cap. 1) appelle homme
"
OPERUM

SANCTI PAULINI

PARS PRIOR.

EP1STOL.E.
EPISTOLA***PRIMA. A lis siibstantise3 pretio coelumChristumque merca.
vere intelligenssuperegenumet pauperem<*,
- iania presbyterumkortatur ne_ob pravorum Iwmi-' tus,
\PanlinusSulpiciumSeverumPrimuliacenseminAqui- quem
num obtreclationeminslitulum perfectionisdiinillat; in Chrislo esse, etin quo Christum, ut ipse docuit,
el illum ad se invilans, quomodoipse Barcinonein tegi, pasci, fenerari credidisti.
Hispania repenlina vi mtdtitudiniscorrepluspresby- 2. Sit hic orformortis in mortem iis qui pereuntd,
teraluhtitiatussil invitus,exponit, majestatemsimul quibus caro et crux Dei vivi stultitia vel
munerisUliusmagnificedescribens. scandalum
est e; quia ipsis caro et sanguis, cui serviunt, Chri-
PAULINUS servus Christi Jesu (V. not. 1), SEVERO stum Jesum Dei esse Filiura-non revelat f; nobis au-
carissimo fratri secundum communemfidem in Deo tem carnis et morlis divinsefides odor vitae efficiatur
.Patre, et Christo.Jesu salutari nostro, salutem. ad vitam. Nec moveantur, fraler dilectissime, pedes
Quam dulcia faucibusmeis eloquia lua, super mel nostri a viis Domini s, el tramite ilinefis angusti \
et favum ofi meoa. Sensi plane, quasi delibutis melle si nos interdum proiana vel stulta quorumdam secu-
sermonis tui prsecordiissanctse Scriptursefidem, qua larium verha circumlatfent : instructi enim satis per
dictum est: Impinguani ossa sermonesbmii h; non sacras Litleras et de ipsis et de nobis sumus. De his
utique hsecossa quorura structura nos in corporis ha- enim beatus.Apostolus nobis ait, quia in hoc labora-
bilitate compaginat,sed quibus interiorishominisflrmi-1B mus, et maledicimur,quoniam speramus in Deum vi-
tas continetur; spem scilicet, et fidemS et caritatem; vuin, qui est salus omnium hominum,maxime 3 fide-
quaesunt et viscera 2 misericordise,et ossa patientise, lium ' : qui islorum quibus ralionem vis reddere,
et totius membra virtutis. Hsectu ossa, et membra, et eliam suo 4 in Evangeliis ore, et venena in colloquiis,
viscera, sanctis et spei, et fidei, et caritatis alloquiis et merita prsedixitin posnis : Vmiis " qui scandahza-
opimasti,quibus etfidei tusespem inDomino intenlam verint unutnex modicisistisin me credenlibus!Expe-
et spei fidem in Dominoa conslanlem, et plenitudi- dit lw'miniilli ut suspendaturmola asinaria collo ejus,
nem caritatis in Christo, sicut ipsius erga nos Dei di- et prmcipiteturin profundum maris i. Nobis vero ait:
lectionem manere docuisti, cum sollicito et optanti Beati estis cum vobis maledicenthomines, et dicenl
mihi, neque aliter de te, immo de Deo credenti, qui omne malum -adversumvos, et exprobrabunt nomen
et in infirmis virlutem suam operatur ac perficit, in - meum tanquam tnalum; gaudeteet exsullate, quoniam
dicasti augmenturopatrimonii in coeleslibus,quod sa- mercesvestra copiosaest in cwlisv. Hoec, mi frater,
lubriterproesentium onerum decoetione fecisti, fragi- Domini verha retinentes et in nostram fidem confir-
(') MONITUM EDITORIS. De nostrse Paulini operum nem cum nostra conferamus.
Bditionisdispositioneatque habitu typographico non- G; Lectorem igitur semel monitumvolumus: 1°Qud-"
nulla prsefarioperoepretium est,ut in hac perlegenda quid adprimam adnotationum seriem pertinet,"parlim
fidelissimamlMuratorianse quisque sibi veluti suscitare in textu inter uricinos,partim suh textum cum lille-
possit imaginem, cum noverit in quibus illustrissimi rulis, ut voeant, superioribus,vel asteriscis prsefixisa
viri vestigiis haeserimus, in quibus alium inierimus nobis fuisse exscriptum; 2° notas secundseseriei tex-
ordinem, maximselectorum utilitali necnon eommo- tui pariter suppositas, litteris intra pafenlheses in-
ditali consulentes. Quseergo sequuntur diligentissime clusis prsesignari; 3° Notas el observationesvariorum-
advertenda sunt. eamdem apud nos quam apud Muratorium ad calcem
-
In editioneMuratoriana quatuor adnotationum se- operum sedem-occupare; 4° Ultimam seriem,ad
ries habentur, nempe 1° Citaliones variantesquead quam ciffris superioribus leclor revocatur, ita a
utramque paginarum bram e Tegione texlus continen- nobis partitam fuisse, utvarianles quse ad epislo-
terdescriptse : quarum alise, sed perpaucae, asteriscis las cum genuinas tum dubias pertinenl ad utrarum-
signantur; alise, lilterulis distincteepene infinitsenu- que calceni exscriptse sint. Similis in yariantibus
mefo sunt. 2° Notm varianlesquetextui subjacentes, poematum disponendis ordo servalus esl.
5° Notmet observationesvariorum ad caleem operum
in unum corpus "digestoe.4° Variantes lecliones ex
mss. eteditiscodd., quse inter indices et notas supra
laudatas locum obtinuere. Age nunc illam ordinatio-
a Psal. cxvm, 103. i>Prov. xv, 5f). < Psal. XL, 2; Matth. xxv, 40. &II Cor. n, 16. <*I Cor. i, 25.
fMattIi. xvi, 17. ePsal. xvi, 5. i*Matth". vn, 14. * I Tim. iv, 10. i Matlh. xvm, fl; Luc.jxvn, 2.
-kMatlh. v, 11.
*- Alias G:
qure aulem 1 erat, cniic 5. Scripfa ineunle anno 594 in. exordio presbyleratus, paulo ante
Pascha.
""
d55 S. PAULINI NOLANIEPISCOPI 156
memur, et opprobria vel odia infidelittm negliga-.jAquio tuo atque conspeclu; ut si tua flde sanari non
mus : In tenebris"enimambulant a, quia (a) sol justi- - potest, te sha infidelitate non vulnerel.
tim non ortus esl eisb. Venenumaspiduinesl sub labiis 5. Sit licet fratereet amicus junctior libi dexlera
eoruin <*,quod inlicit mentem, et ahimaro interficit, tua, et carioi lumine"; si alienus*esl et inimicus in
si receptum auribus iri corda pervaserit.-Cor eorum, Chrislo , sit tibi ul extraneus et ut publicanus ~.
inquit Scriptura divina, vanum est, el sepulcrum pa- (c) Abscidatur ut inulilis dextera a corpore >tuo*,
tens estguttur eorum '. Cavearaus a fermento eorum, qui fibi in Christi corpore non cohseret; el ut nocens
ne totam massam corrumpat «. Scriptum est enim : oculus eruatur, qni corpus tuum lolum sua macrila
Non habitabit juxta te malignus ". Et iterum : Cum vel csecilate contenebrat. Meliusesl enimunum mem-
sanctosanctus eris, et cum perversoperverleris6''. Et : brum perire pro tolius corporis salute, quam unius
Discedal ab iniquitate qui nominat nomen Domini ->'. membri viliOsi amore, tolum corpus, ut ait Dominus,
Obsfrue, frater, et sepi aufes luds spinis 'lad verbaeo- ire in gehennamu. Nec hietuenda est offensio lalium,
rum, qusesunl spinseet saglttoe zabuli, qui In eorum .quoequidem et optanda nobis est, quoniam de ho-
9
prsecordiis latens insidiatur in occultout rapiat pau- rum opprobriis alque maledictis nascitur illa mer-
perem i Christi, et veneturanimam Cbristiani. Sed in ces, quam copiosam Deus pi-omisll ih ccelisT. Non
capiit' eorum, sicut scriptum
~ est, iniqliitas ipsorum B
] est, inquit, discipulussupra magistrum, nec servussu-
convertetnr, elincident in foveamquamoperdntur ''. pra domhiumsuum ~~.Et,- si palremfamilias Beelze-
5. Tu dulem, Iwmo Dei, fuge ab islis l; neque ut bub (d) vocaveruni, quanto mtigls dopiesticosejus 3*3
sapienfiofibus rationem reddere labofes, cum scias Si Dominumet " Deum, quem sequimur, amaverunt,
penes te prineipium esse & sapieutise, qui times Do- et nos amabunt; si illum persecuti sunt, et nos perse-
riiinuro m.Si stullum putant esse quod gerimus, gra- quentwr. Quo g nobis (e)"gratiam mundi, quse est
tulare eonscius tibi quia opus Dei et prajceptum Chri- odium Christi ? Si de mundo, inquit, essetis, amarei
sti geris ; et reminiscere quoiriani slutta mundi elegit mundus quod esset suum 7.
Deus, ul confundat sapientia *"':et quoniam quod stul- 6. Tu ergo, qui rationem quseris reddere horaini-
tumesl Dei, sapientitts est hominibus°. Talibus autem bus, el his infldelibus, vide quid desideres; gratiam
velle purgari, idem esf quod posse Christnm ipsum sine dubio hominum, id esl mundi, cui placere non
negSre, qui erubescehles nomen suum corafn hoc potes, nisi Ghristo malueris displicere. Si enhn, in-
mundo, eiubescet invicem coram Patre confiteri quit (f) ApostOlus, hominibus placerem, Christi ser-
suos J>. vus~ndnessem ~~. Displiceamus ergo his, et gratule-
4. Tu igifur' qui faboras, ut scribis, .rationem pi-o mur iisdem nos displicere,- quibus et Deus displicet.
meo ac £uofacto reddere, quid facies, sl nori peisua- (G Non enim nostrum, ut scis, sed Domininostri " Jesu
seris hominibus non ad sedificatlonemsuath, sed ad Christi, id est omnipotentis Dei opus in nobis laces-
destructionem tuam teeum de' opere Dei dispulanti- sunt; quem in suis aclibus speruunt, in nostris ope-
bus? Jam erubesces', jaroque palfebis, ul causse pejo- ribus oderunt, sero dicturi : Domine, quando te vidi-
ris assertof; et motus gradu 8 litubabis in viaDomi- musnudum, el non veslivihuis,?csurientem, elnon ci-
ni,.et de coelo in lerraih relaberis, si quse"sedificasli bavimus? infirmum, et-nonvisilavimushh?El tunc au-
destruis. Multum inlerest, quiriam' (b) isli sint qUibus dituri: Ile in igncm mternum, quem prmparavit Deus
•latio reddenda sit. Si discendi studio venit, et igno- patrivestro et angelis ejus cc; quoniam quse indigen-
ranfiam confltefur; sparge in euiii seriien fidei, et Crirasnon*faciunt, Ghristo negant; qui cum dives es-
prseceptumpande divinum. Si capit verbum, lucratus set, pauper factus est, ut nos sua paupertate ditaret '~.
es EcclCsisefratrem i, et ovem Christo. Si vero non 7. Fruantur interim voluptatibus, digiritalibus,
erit pUrum boni seminls germen, et a nocturno pa- Opibussuis,- si lamen eorum suntee, quas istic ha-
trisfamilias coslestis'inimieo zizania interserente fru- bere malunt ubi esse desinimus, quam illic nbi esse
mentis r, noeens gramen et infelix seges a frugibus persistimus.Sibi habeanl sapienfiam, sibi felicitalem
bonis messis tempore segreganda'; nec borreis deliila, suam : uobis inopiam nostram, ut putant, et stulli-
sed cariiinis, pabulo ignis selerni arsura materies, 0] tiam" nostram relinquant. De ipsius etiam , quem ?
snis inlerim crescil incendiis, refuge, et repelle collo- elsi nomine confitenlur, tamen aclutnegant, habentes
a Psal.- L*ixxi,5. i>Sap.-v,-6; Mal. iv, 2. <•Psal. xm", 5, el cxxxix, 4. ' Psal. v, 10, et xin, tf.' ~Ga-
Iht. v,- ix; I Cor. v,- 6. ' Psal. v, 6. t»'Psal. xvn, 26. h II Tim. n, 19. <"Eccli. xxvm, 28: i Psal. ix,
9,"see.-L-XX- juxla Hebroeosx,- 9. '* Psal.-vn, 16 et 17. <I Tim. vi, 11. <»Psal. ~ cx, 10; Prov. i, **
7, et ix,'
10. * I Cor. i,-27. «Ibid., 25. P Matlh. x, 53; Luc. ix, 26; Marc. vm, 58. 1 Matlh. xvm, 15. Malih.
XIII,25. sllatth. xvm, 17. * Ibid. ** 8. «-Mallh. v, 29, 50. >Matth. v, 12; Luc. vi, 25. =-Matth. x, 24 ;-
Johan. xm, 16.'~ 3*Matih. x, 25. . Johan. xv, 19. <*<* Gal. i, 10.* !>T> Matlh. xxv, 44, et ex v. 37 &t 58.
-*<Ibid. 41. II Cor. vm, U. "<~Sap. n, 6.
. (a) Ita in multis libris lcgi asserit "Nobiliusin scho- rfaftfi-.Yideadnolalionem nostfam ad.epist. 25, n.12.
liis ad versionem LXX. Sic legitur apudAugusli- et epist. 11, n. 7.
numin Speculo delib.-Malachise. In Yulgata, sol iti- (d) Sic mss. codices Reg. el Yien. Editi, vocavere.
telligenlim. (e) Ms. codex Yieil., gratia.
(b) Ed. Schot., istesit cui. Quse lectio concinnior (f) Apostolus. Hanc vocem, qu33 maxime deside-
vTd-elur.z. rabatur, ex ms. Yiennensi codice supplevimus.
(c) Ila mss, codices et eoa.-Rosv, Aliiedd. Abscin-
!S7 EPISTOLA I. - 156
$peciem pietatis, virtutem ejus abnegantes *; de A.esto ,- in omnibus labora, dertamen' bomm certa f8,
Ipsiu-i, inquam, Dei nostri yerhis prudentiam sibi, si cursum consumma, ul apprehendas, in quo appre-
placet, arrogent, et stultiliam nobis exprbbrent. Ait hensus es : de cetero reponetur libi corona justilim ,
enim Dominus : Filii hujus seculi sapientiores sunt e quam reddel Dominus in ilta die justus Judex iis
u
fiiiis lucis <*;sed adjecit : In hac generatione. Smt qui diligunt adventumejus. Eos autem devita qui sa-
prudentioresr dum non sirit filii lucis. Sinl in Itac sua nam doclrinam non sustineiit,- voluptatum amaiores
12generalionesapientes, duro in illa regeneratione no- magis quam Deim, in pejus semper proficienles ; se-
stra inveniantur excordes. Sint nunc beati vel magis ducenles et seductos;- homines mente. corruptos, et
fortuuati, per omnia prospera, (a) blandiente seculo, _averitate alienos, et ob lioc ipsum tradilos in con-
defluentes; mollibus vestiantur, in domibus regum cupiscentias cordis sui, t* in laqueum et desideria
sint c; dum in laboribus hominum non sint, et cum multa, quaa a fide naufragos mergunt in interilum et
homhiibusnon flagetlentur *. Sitit divites seculo, quia perditionem n : qula creaturam proetulerunt Crea-
sunt egentes Dei; de quibus scriplum est : Diviles tori °, id est, simulacra gentium, aurum et argentum
eguerunt el esurierunt e; sicuf de nobis illico subje- P Deo carius habentes, servantes animas suas in hoc
ctum : Itiquirentes aulem Dominum non (b) deficien- mundo, perdentes in Ghristo i : Diseede ab hujus-
fur omni bono f. 3 modi r,-et prophanas vocum novitates devita,„ne
•8. Utinam, mi frater, digni habeamur qui maledi- circa quoestiones aniles et vanas , aul- impias '6 ver-
«amur, et notemur, et coDteramur, alque etiara in- borum contentiones, incipias a;grotare, et pericli-
teriiciamur in nomine Jesu Christi e, dum non ipse teris a falsis fratribus , - aul a perditis reproba-
"
oocidatur Christus in nobis. Tum demum super aspi- tisque sapientibus s; et omnes " qui videbunt, insul-
demel basiliscum dmbularemus, et conculcaremus ca- lante (V. nol. 2) zabulo, dicant: Hic homo cwpit
putdraconish(V.not. 59) antiqui. Sed adliuc amico, wdificare, et non potuil consummare *. Quod ahsit a
qubd pejus est, seculo solvimur, et in Christo deli- nobis, qui non nostris operibus aut viribus, sed di-
ciamur : g Iaudari tanlum in nomine ipsius aman- vina virtute et misericOrdia freti, opus perfeclionis
tes, eontristari et tribulari, quod esf utilius, recu- anipere ausi ^umus. Potens est ipse, qui est onini-
santes. Memento granum sinapis, de quo semine su- potens, perficere in nobis opus perfectionis suse, et
mus, si conteratur, accendi magis, et tum demum quod fundare jam ac primis machinis erigere digna-
invim suam excitari. Quamobrem debemus qnasi lus est, suis struere J mensuris, et consummare fa-
naturse nostroe in hoc respondere, ut adversis-ser- sligio : quia ipse turbatis adls operis istius molem
monibus contriti, iuardescamus ad fldem : et eos etiam apostolis suis diguatus est dicere apud homines
Ipsos, qui nos ut minimos hominum, scilicet quasi - impossibile hoc esse, ,sed non apud Deum, in quo
granuni sinapis, quod minitnum est seminum *, fran- credentibus nihil impossibile est u.
gere' conantur, \c\ uramus. Sivero ii qui deforiSi 10. Yerum, ut invicem in vefbis Domini eonsole-
sunf, rationem a te sancti operis-inquirunt, et vene- mur,- et operibus- proficiamus, exi de lerra (d) tuaei
natas de corde viperino linguas in cor tuum vibrant; de cognalione iua v, ut Abraham fideli imitatus ex-
noli'dare sanctum canibus, et margarilas tuas non cessu l5, beato Abrabse-sinu dignus sis k. Festina ve-
projicias ante porcos i. Qumenim pars fideli cuminfi- nire*ad nos, in' commune conipendiuin aceepturus et
deli? qum societas luci ad tenebras? qum conventio daturus fidei suppleinenta'. Hoe enini accepfuni eo--
Chrisli ad Belial k ? - _ rairi Deo : quia et (e) fraler fratrem adjuvans exal-
9. Tu veromilesChrisli-armatusab Apostolo ga- tabitur 7. Nos modo in Barcinonensi, ut ante scripse-
lea satutis,-et loricajuslitiWfet scuto fidei, et gladio ram (Excidit Imc epistota), eivitale consistimus.Post
verilatisj,el virtute Spiritus sancti <, sta in arrois cce- iilas litteras quibus rescripsisti, die Domini, quo na.
lestibns-constans, el teta inimici candentia fonte sa- sci carne dignalus est, repentina, ut ipse testis est,
pientise et flumine aquse in tevivenlis exstingue. De- vi multiludinis (F.ep. % n. 2, el ep. 5, n. 4), sed
positum custodi, fidem seTw, justitiam sectare, cari- credo ipsius ordinatione, correptus,' et presbyteratu
tatem Ghristi tene, patientiam -oemulare,-exerce le iniliatus sum, fateor, invitus, non fastidio loci (nam
iptum ad pietalem qua ad omnia utilis est : sobrius testor ipsum, quia el ab seditui nomine et officio
' Tit. 16 II Tim. vn , 25. i Psal. LXXH,5. c Psal.
i, f ; m, 5. i>Luc. xvi, 8. h«' Matth. xi, 8 ; Luc.
ssxm, 11-. Sec. Psalt. Rom. - Act. v, M. Psal. xc, 13. ' Matth.-xm, 31; Mare. iv, 31; Luc- xm,
&. i Malfh. vii, 6.- * H- Cor. vi. 14.- - ' Eph. vi, 14; I Thes. v, 8 ; jRom. xv, .15. m~I Tim.,vi, ~ 20;
II Tira. I, 14; ibicf.,ns 22; I Tim.- iv, 8; IITim.- iv, 5; ibid., 8; ibid., m, 4. .» I Tiffl. vi, 9. Rom. i,
25: P Psal. cxni. 4. <tJohan. xn, 25. ' I Tim'. \T,-11. s II Tira. u, 23,- I Thn.i, 4,..et iv, 7; Tii. m,
9. t Luc. xiv, 50. u Matth. xix, 26. *?Gen. xu, 1, sec. LXX; Act. vn, 5. x Luc- xvi, 22. r PJOV.
xvm, 19.

f-S)Ms.-Yien.,-blBridientisseclili. (d) Sic"fhss. Reg. et Yien. Abest tua sb editis.


(5) Edit. Grin. et Psali-eriuni Rom., deficient. In (e) Ita legit Paulinus noster in epist. 6,-n.' 3,_ep'.
eeteris psaltei-iis/ in Yhlgata^itfVCrs. la"t. LXXre't 3,- n. 5, ef ep.'40, n. 3, ac S. Cyprianus lib:-JV,
aprid S.- Angustiiiurii, minuenW. 2, circa.med.-
e.i>i<:f.
(c)*Ms.Yien. et edit. Grin., curenws;
• 1S9 , S. PAULINI NOLANIEPISCOPI 160
optavi sacram incipere servitutera), sed utalio de- ,A.nues,xorde crassi, ore jejuni, et, sicut scriptum est,
stinatus, alibi, ut scis mente compositus et fixus, ventres pigri <"? Yerum etsi omnibus rebus •inferio-
novuminsperatumque placitum divinsevolunlatis ex- res, tairien caritas sola nos vob.isprsestat sequales.
pavi. Data igilur cervice iri jugum Chrisli video ma-v*- Dilectioni enim quam in nos habetis, pari mente cer-
1
jora me meritis et sensibus opera tractare : jamque tamus : quse quidem viseeribus nostris insita, et af-
arcanis et penetralibus Dei summi receptum et in- fixa prsecordiis, et aniinoe ipsi permixta est spiritu
sertum communicare coeleslia, et Deo propius ad- Domini, qui habitare facit unius moris in domo f, qui
motum in spirilu ipso Christi el corpore el splen- innumera eredentium millia ^uno corde connectit,
dore versari. Yix adhuc intellectum sacraemolis ca- quia unus omnia~iii omnibu§(b) adimpletur ~.
pio menlis angustiis, et onus muneris mei conscius 2. Nunc huic Domino placuit in vase fictili po-
inflrmitatis horresco; sed is qui sapienliam parvulis nere thesaurum suum11,(c) qui me vqcavitpergratiant
dedit, el ex ore infantium atque lactenlium 20perficit suam ', suscilans de terra inopem, el de stercore eri- -
laudem s$bi", potens est in rae eliam opus suum per- gens pauperem, ut collocaret cum principibus populi
ficere et munus oniare, ut se dignum faciat, quem sui i, et inter sacerdotes indueret salutare l s: ut
ab indigno vocavit. Scito lamen voti conununis, eo- dum curro in odorem unguentorum ejus l, fierem
dem Domino proestante, salvam esse rationem : nam B gulta ejus unguenli quod descenditin barbam Aa-
ea condilione in Barcinonensi 21Ecclesia consecrari ron m. In cujus domo domesticus fieri", <Abenedicere
adductus sum, ut ipsi ecclesise non alligarer, in (V. Dominum de foniibus Israel °, cum pro meritoruni
not. 3) sacerdotium tantum Domini, non eliam in meorum conscientia recusarem, vel potius non au-
loeum ecclesisededicalus. derem reeipere, ego vermis, et non homor; vi subita
n 11: Yeni igilur, si placet, anle Pascha, quod no- (-V. ep. 1, n. 10), invilus, quod fateor, adslriclus, et
bis optatius est, ut sacras ferias me sacerdote con- multitudine strangulante compulsus , quamvis cupe-
celebres : quod si jam ad ilineris ingressum propitio rem calicem ipsum a me transire, tamen necesse
Deo vis.occurrere, post Pascha in nomine Christi habui dicere Domino : Verum non mea voluntas, sed
proficiscere. Sed credimus in Domino noslro, quia tua fiat i; ciim prseserlim ipsum de se Dominum
libi in desiderium nostri flagrantius inspirabit, ne dixisse legerem : Filius Iwminisnon venit ministrari,
ultra Pascha tempora ad nos tua proferre sustineas. sed ministrare T. Proeventi 9 igilur a Domino, et ap-
Iter quantum sit et puer unanimitatis luoerenuntia- prehensi ab eo quem necdum appreliendimus, de-
bit, qui ad nos de (V. not. 4) Elusone (a), octava, servimus altario 3 Dei, et mensis salutaribus mini-
ut asseruit, luce pervenit : tam brevis enim el facilis stramus jam nomine officisque (V. not. 5) seniores,
Via est,-<gut nec in Pyrena-o ardua sit, qui Narbo- C sensu autem adhuc parvuli, et sermone laclentess'.
nensi ad Hispanias agger 2%nomen magis quam ju- 3. Quod ministerium ut bene ministrem, et gra-
gum horrendus, interjacet. Yerum quid de spatio dum bonum mihi acquiram, et sciam qualiter opor-
agimus 5S?si nos desideras, via brevis est; longa, si teat me in domo Dei conversari, et tractare myste-
negligis. rium pietatis, tu Doroinevenerabilis, el fraler, (d) et
EPISTOLA* II. Domine in Christo nobis, ora Dominuroin omnibono
Nuniiat Amando presbytero, qui postea in Burdega- divitem * ut abundemusfide, et sermone^et scientia,
lensi episcopalu successitS. Delphino, se invitutv, et omni solliciludine,eth insuper veslra in nos cariiate,
sacerdotemcreatum : et sacerdotalis muneris partes
perstringens, opem ejus et Delphini, per quos Deo ut et in hac gratia^abundelisu. Prseterea ipse epislolis
nalus erat, ad eas explendasimplorat. tuis nos soepeinstrue necessariis supplementis: enu-
Dominofratri dileclissirao AMANDO, PAULINUS. tritus enim sermonibusfidei el bonw doclrinw,'quam
Post tempus accepimus ' lilteras dilectionis ve- a puero in sacris Lilteris subsecutuses ~~,inforraa nos
slrse; sed quo diuiius desideralse, hoc avidius a no- ad regulam directionis, pasce nos spiritali cibo ~~,id
bis susceplse sunt : nam et aqua frigida sitienli dul- esl verbo Dei, qui est verus el vivens panis ?', et in
cior, 'et -nuntiusbonus de terra longinqua h jucundior quo magis quam in pane vivitur z: quoniam ipse est
est; ita et sermonis veslri suavitas impinguavit ossa D esca justorum qui ex lide vivunt ***.Nec hinc negli-
nostra °, el animam esurienlem satiavil bonis '. Quid genlior sis circa sollieitudinem institutionis mese,
nos talibus dignum reddemus eloquiis, ingenio le- quod loeo Ecclesioe,non tamen corpore separainur;
« Psal. xvm, 8, et vm, 3. h Prov. xxv, 25. c Prov. xv, 50. d Psal. cvi, 9. <*lit. i, 12. ^fsaj.
IAVII, 7. s Eph. i, -25. h II Cor. iv, 7. <"Gal. i, 15. i Psal. cxu, 7. < Psal. cxxxi 16. i Cant. i, o.
» Ps. cxxxn, 2. « Eph. n, 19. o Ps. LXVII,27. P Psal. xxi, 7. <JMallh. xxvi,, ,42; Mar. xiy, 36; *** Luc.
13. t Rom.-x, 12. < II Cor. vro, /. I Tim.
KXII,42.x t Matth. xx, 28. s I Cor. xiv, 20; I Tim. m,«<*
>.v,6. Deut. viu, 5. yMatlh. iv, 4. ^ Luc. iv, 4. Rom. i, 17.
* Alias Pascha. -
25; quse autem 2 erat, nunc 24. Scripta anno 594 in exordio presbyteratus, circiter
(fl)Ms. Yien., Clusione,mendose, pro Elusione, ut (d) Ila mss. Reg. et Yien. et edit. Bad., Grav.et
in Itinerario Burdegalensi. Schot. Deest et Domine in ms. Yien. et ed/ Grin.
(b) Ita Yulgata et mss. Reg. el Yien., a quibus Delerem, inquit Saechinus,, nisi et tolerandum videalur
ahestparticula Ut inilio numeri sequenlis. Editicodd., quod repetitio fiat novo sensu, prius referalur ad
adimplet; et num. seq., Ul nunc. viri dignilalem. , „.. .. .'.
(c) Sic mss. codices. Edili, sanctum. J
Ifil "
17.PTKT0LA TTT. 1fi9.-
unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum a, 'iA nobis sanclitatis tuse lucem afferenles, ut nobis cari-
qui est Ecclesise„caput: in qua cum omnes unum tatem tuam non agnoscere, sed recognoscere videre-
simus 6, lamquam in una domo vivimus. Nec possu- mur. Quia videlicet ex illo, qui nos ab origine mundi
mus dicere nos esse sine vobis cum unius ' spiritus proedestinavit sibf*>, caritas ista manavit, iri quo
simus, et in uno, .qui est unus s, habitemus. Ideo factfsumus antequam nati; quia ipse fecit nos, et non **
servantes unitatem spiritus in- conjunctione pacis, ut ipsi nos <*,qui fecit quoe futura sunt. Hujus igitur
unum corpus et unus spiritus h, ut sociali invicem prsescientia et opere formati in similitudinem volun-
membro 9 nohis (a) collaboremus, ut erescamus in talum, et unitatem fidei, vel unitatis iidem, praeve- -
illius corporis osdificationem<*,cujus caput Christas niente notitiam caritate connexi sumus, jut nos invi-
est. cem ante corporales conspectus revelante Spiritu
4. Igitur quia faeti sumus de hostibus (forte lios- nosceremus. Gratulamur itaque et gloriamur in Do-
pitibus) cives, de longinquis proximi d, de ovibhs mino, qui unus atque ideni ubique terrarum operatur
pastores, et positi sumus in fundamento I0 apostolo- in suis dileclionem suam Spiritu sancto, quem super
rum et prophetarum, erudite et confirmate manus omnem carnem effudit P, fluminis impetu lsetiflcans
" ad aedificandi
scientiam, ut (b) lapide, qui factus est civitatem suam <i,in eujus te civibus (c) principalem
in caput anguli-~, discam parietem utrumque con- B ] cum principibus populi sui (d) seue apostolica merito
*"
necfere, et in templum sanctum atque in habitaeulum collocavil : nosque etiam, quos erexit elisos s, et
Dei, corpora etcorda fldemundata construere s; per de terra inopessuscitavit, in vestra voluit sorle nu-
arnia Aposloli potentia Deo omnem elatiohem extol- merari. Sed magis gratulamur in eo Domini munere,
lentem se adversus scientiam Dei captivam ducere, quo nos in peetoris lui habitatione constituit; quoque
omnem intellectum a*d obediendum Christo perdu- ita visceribus tuis insinuare dignatus est, ut peculia-
cere h, evangelicam securim arborum radicibus ad- rem nobis caritalis tuse fiduciam vendicemus, his
movere x; et gladio spiritus i, id est,-verbo J1 Dei olflciis atque riiuneribus provocatiJ, ut nos diilidenter
interlicere peceatores terroe k; ct scuto Catholicse aut leviter te amare non liceat.
fidei omnia jacula candentia nequissimi exstinguere; 2. Accepimus enim insigne (e) proecipuumdilectio-
et certamine deeeftato, cursuque decurso, fide ser- nis et sollicitudinis tuse, opus sancti et perfecli in
vata ', ministerio impleto, exspectare illud quod Domino Christo viri frairis nostri Augustihi libris
Dominusin illa die justus judex reddet omnibus qui quinque confectum; quod ita miramur atque (f) suspi-
diligunt adventumejus m. Ergo ut tuum-ae tecum ma- eimus, ut dictata \\ divinitus verba credamus. Ita-
nentem •spirltaliter videns J,@ ac tenens, instrue, que flducia s suscipiendse nbbis imanimitatis tuse et
juva, hortare, confirma. De vobis enim, etper vos C ' ad ipsum scribere ausi sumus, dum nos illi per te et
Deo riatus in Christo" vestra pbtissimum cura esse de imperitia excusandos, et ad caritatem coimnen-
debeo, quia vestrum ls opprobrium si indignus, aut dandos praesumimus, sicut et omnibus sanctis, quo-
vestrum gaudium ero, si ex fructibus bonis vestrse rum nos et absentium offlciis sospitare dignatus es;
arboris ramus esse eognoscar. ,, pari proeiil dubio curaturus affeclu, ut per sanctita-
tem tuani nostris invicem salutentur obsequiis, et in
, _ EPISTOLA * III.
clero sanctitatls luoe comites, el in monasteriis fldei
Atypio episcoposcribit de libris Augustini quos recepe- ac virtutis tuse scmulatores. Nam etsi in populis
rut, excusans quod serius miserit ad iitum Eusebii ac
Chronica. Cupit edoceri de geriere et vita Alypii: super populum agas, oves pascuseDomini **regens
ipse vicissim de se nonnulla aperiens. Panem unum sollicitis vigil paslor excubiis, tamen abdicalione
dono mittit. seculi,' et repulsa carnis ac sanguinis, desertum.tibi
Dominp merito honorabili et bealissimo patri ipse fecisti, secretus a mullis, vocatus in paucis.
ALTPIO, PAULINUS et THERASIA peccatores. 3. Sane vicario aliquatenus munere, licet per.
1. Hsec est vera caritas, hoee perfecta dileetio, omnia tibi impar, ut jusseras, providi illam Eusebii
quam tibi circa humilitatem nostram inesse doeuisti, venerabilis episcopi (g) Csesariensisde cunctis tem-
domine vere sancte, et merito beatissime, ac desi- D ' poribus historiam. Sed jn hoc fuit obtempefandi
*
derabilis. Accepimus enim per hominem nostrum mora, quod instriictu tuo, quia ipse non haberem
Julianum de Carthagine revertentem litteras, tantam bunc codicem, Romsereperi apud parentem nqstrum
« I Tim. n, 5. h Ephes. iv, 3. <=Eph. iv, 12. ' Eph. n, 17. elsai. xxxv, 3. l Jfsal. cxvn, 22; Matt.
xxi, 42. sEph.*" u, 21. '<UCor. %, 5. i Malth. w, 10. i Eph. vi, 17. kTsal. C, 8. _' II Tim. IV, 7.
m Ibid., 8. Eph. i, 4; I Pet. i, *2. ° Psal. xcix, 3. P Joel. n, 28. i Psal. XLV,5. r Psal. cxn, 8.
* Psal. CXLV, 8, et cxu,-7. * Psal. xcix, 5.
*AJias 44; quoe autem 3 erat, nunc 23. Scripta anno 394 in autumno.
(a) Mss. Reg. et Yien. et edit. Grin., conlaboremus, Augustinum, Delfinum, Alypium, Victrlcium et FIo.
qnod semel observasse sufficiat. rentium.
(b) Ita nis. Yien. Ceteri eodices, ut dd lapidem. (e) Mss. 4 Yaticani addunt particulam, et. 1
(c) Ms. Big. 1, principem. (f) Iidem mss. codices 4 Yaticani, suscipimus.
(d) Hunc titulum, qu&^olus hodie gaudet Pontifex (g) Sic mss. et editi codices, prseter 2 Big. et edit.
Romanus, omnihus olim episcopis communem fuisse Bened., in quibus mendose legitur* Constantinopoli-
ante Gregorium YH, an. 1075, ex veterum scriptis tani, cum Eusebium Csesariensem episcopum hujus
notum esf. et prsecipue ex Paulini nostri epistolis ad Chronici autoreni fuisse constet.
im S. PAULININOLAM EPISGOPI m~
* "
vcre sanetissimum Domnionero, quiproculdubio (d) j.
\ conspicuus.Eloquia tualumen semitis npstris erunt,
**
promlus mihi par-uitin-hoclieneficio, quod'libi defe- et wleoiucernse tuse impinguabitttr«aput nostrum e.
rendum (6)-indicavi. Yerumtamen quia et loca lua Et accendetur -fldes,cum spiritu oris tui cibum men-
mihi significare dignatus es, ut ipse monuisli, ad tis-etlumen ahimse-sumserimus.
venerabilcm sociura(V. not. 6) coronse tuse, palrem 6. Pax el-*gralia*Deitecum, et cororia justitioe tibi
nostrum Aurelium ita scripsiirius, ut si nunc Hippo- maneat in die Illo, domine, pater merito dilectissime,
neregio degeres, illo libi lilteras nostras et transcri- et venerabilis, et exoptatissime. Benedictos sanclilatis
plam Carthagine membranam mittere dignaretur. tuse comites H ajmulatores in Tfomino, fratres, sj
Quqd et sanctos viros, quos (c) indice caritatis ipso- dignantur,"noslrostam in ecelesiis quam in monaste-
rum tud s6rmone cognovimus, Comitem et Evodium riis, Carthagini, Thagastoe 6. Hippqneregio et Jotis
rogavimus ut (d) exscribere ipsi curarent, ne vel parochiis luis, atque omnibus eognitis tibi per Afri-
parenti Domnioni diutius codex suus defoiet, et tibi cam -locisDomino catholice servientes*,multo afiectu
transmissus sine necessitale redhibendi maneret. et ohsequio saltttari rogamus. Si ipsam membranam
4..SpeciaIiter autem hoc a te peto, quoniam me sancti Domnionis acceperis, iraiiscriplam nobis re-
immerentem et inopinantem magno tui amore com- mittere dignaberis. Et iioc rogo scribas mihi, quem
plesti, ul pro hac historia temporum referas mihi jj ] hymnum -meum (e) cognoveris. Panem uuum sancti-
omnem tuse sanctitatis historiain, ut (Virgil. Mne\d. tati luoeunitatls gratia Tnisimus, in -quo eliant Trini-
vm) qui genus,*-unde sis domo; tanto vocatus a Do- talis soliditas coriliiietuf. Hunc panem eulogiam esse
mino,quibus exordiis se^regatirs ab uteromatris tuse, tu facies dignatione snmendi. _.
ad matrem itliorumDei prole Isetantem, abjurata carnis EPISTOLA tlY.
et .sanguinis slirpe transieris, et ih genus regale et J3 Augustinoscribit, exquisitis eumlaudibus exornans
sacerdptale sls translatus, edisseras a. Quod enim iit - proqumque ejus adversus ManichwosAibris,quos db
Algpioacceperat. J^flnemjipsiIdoj.iomittit.
dicasti, jam de bumililatis noslrse nouiine apqd jMe- Dominp fratrj unanimo ,et venerabili AUGUSTINO,-
diolanum te didicisse? cuni illic initlareris, fatqgr PAUHNUS et 7HT;RAS,IA
peccatjor,es.
curiosius me velle condiscere, ut omni par.te te no- 1. Carjilas Christ' quce urgei posh, _et absentes
verim, quo roagis gratuler, si a .suspiciendojmibi licetper unita.tero hdei allijiat^ fpsa iiduciam adte
patre nostro Ambrosio, vel ad fidem invitatus es, yel scribendi pudbre,depulso*pr33stitit,lteque_perJitteras
-ad sacerdotiura consecralus, ut eumdera ambo videa- tuas vfsceribus meis intimavit, gu.as.ej,.d.ejs.cholasti-
mur habere autorem. Nam ego, etsi a Delphino Bur- cis'facultalibusaffluenles, et deneqelestlbtusiavis,dhlr
3
degalcebaptizatris, i"| aLampio apudBarcilonem .ces, nt ainmse mesemedicas, et.a\tric.es, jn .quinque
iri Hispania per vim/T. ep. 1, n. 10) inflammatse^1 C libris interim .leneo^,,guos niunere b,enedicti.et.vene-
subito plebis sacratus sim; tamen Ambrosii semper rahilis pobis ep.jscopiiio.s^triAlypji, nqn pr.o nqgtrii
et dilectione ad fldeminnuiritus sum,. et riuncin instructione tantum _,sed etfam pro _Ecclesise^1^iuJ-
sacerdolii ordine confoveor. Denique ,suo me clero larum urbium utilitate suscepjmus. Hos igitur nunc
vindicare *voluit, ut, etsi diversis lo.cisdegam; ipsius libros (f) lectioni habeo , in his me oblecto, de bis
presbyter censear. cibum capio , nonillum qui^ieril, sed qui operatur
5. Sed de me ne quid ignores, scias antiquissimum vitas seteriise .subsiantiam .per fidem_no'?irams.qua
peccatorem non ita olini de tenebris et umbra mqr- adcorporamur in Ghristo feu Domino nostro;- cum
lis eductum b, spiritum auroevitalisbausisse; neeita fides noslra, quse yisibiliuin neghgens inyisibilil*ius
olim posuisse in aratro manum, et crucem Domini inhiat j , per caritatem ofnnia sccundum .verilalem
sustulisse c; quani ut in flnem perferre yaleamus, o/imipotentis Dei credentem ^ liiteris et exemplis-fi-
oratiohibus tuis adjuvemur. Accumulabitur hoecme- deJium roboretur k. 0 vere sal "terroe,,qup pr*a*:cQrdia
ritis luls me);ces,-.siintervehtu tuo onera nostra rele- nostra, ne p_ossintseculi errore yanesceces,.cqndiqn-
Vaverjs. Sanctus .enim laboranlem' gdjuvans, quia tur ' ! 0 lucerna digne supra candelabrum E.cclesjoe
fralrem non audemus dicere, exaltqbitur ,sicul civjtas posita1", quse Jate'cathqlicis urbib,us ,de sepiiformi
mfl<j!ia;.d..Ettu quidem super montem ciyitas tediiicata B lychno paslum.oleo lsetitisBJumen eflbndens, .d.eusas
es., yel accensa super candelabrum lueerna in septi- licet hsereticprum caligines discutis, cetlucpm yerita-
formi clarilate e colluces "; nos sub modio peccato- tis a confusione tenebrarum splendore clarifici ser-
rum delitescimus : yisita litteris tuis, ,el ;profer in mqnis emibilas.
lucerii inqua ipse yersaris, sjiper aurea cantjelarira 2,. Yides, Jrater unanime, _adraira.bilisin Christo
« I Pet. II, 9. b Psal. cvi', 14. c Luc. ix, 62. ' Prov. xvm, 19. <*Apoc. i, 15. f Psal. cxvm, 165.
eMatth. vi, 17. h II Cor. v, 14. .» Jolian. jsn, 27. . ?4l Cor.-j_v,.!& .' 1 ;Cor.xw, 7 t M.atth.,v,-f3.
»•ilatth- ,v_,15 j. Marc. jy, ^l; • -
¥ Mias,|l;^a},£tutem,4,erat, nunc-23. Scripta cum superiqic, f^o ,394jn (autu,mn.o.
(a) Ita flisgijduoJffi^.Alii .codjces, pwmptius. t(d) Wiemfiodic&s,JijWcscribere.
' ' ""
.(6)J3)c.ro^45,*GaIJicani4t ,?-Vat. AJiiduo Yati- 'j,e)jSlss.'duo^Big.",,dgnoveris.
caiii,
' 'udic(tffi,~ \f) Ms. Big.,"i»teciwne'.'
(cj-Mss.,-2 Bijj. et e(d.5B,er\ed.
pl Gr,av., indices.
m - EPISTOLA IV.: JBB
Domiiio_,etsuscjpiende,quamjamiliariter agnoyerim ^t es: si mafuritatem ingeniifui etiehsburiijipatef mihi
te, quanto admh-ersj,upo,f^e,.quam-magnoaniore com-'.<. es : ,elsj iorte sis oevojunior, quia te admaturitatem
plectar,quiquotidie collo.quiolittersirum tuarumfruor me4li-et,(<ji).honorem.sehiorumprovexit et juyenem
et oris iui sjihilu yescor.Os^nim^tuum fistUlam«quoe cana prudentia. ,Fove igilur et jcorroboj-a me in sa-
yivasel venam fonlis joe.terninierifo 4fxerim, qyia foiif cris litterisjet^spiritalibus studiis, tempore, ut dixi,
{a) in le aquw salieptis jin,v'tai)i ,mlernfim * Cliristus T.e.centem; et ob hoc post longa discrimina, post
jeffectus est.Cujus desideripsitivit inje.anima mea,leit njultajjaufragia, usu,rudemr, .vixdum a flpctibus se-
ubertaj.e lui fluminis inebriari terra mea concupivit. culi emergentem , tu^ qui jamsolido liltprexonsti-'
Ideoque cum ho.c (b) Pentateucho tuo conli*aMani- itisti ,,-2tuto 3 excipe sinu , _,utin fporlu salutiSj si
chseos me safis arroayeris^ <si xpia in alios quotjue dignuni pufas 3 pariter nayigemus. Interea me de
hostes xiathol.icaefidei jnunimroa .coibparasti, j[,_§, jpericuhs vi.tseistius et.profundo jieccatorum «vadere
quia hqsiis nosler, cui tnifte nocendiaries (Virgif. yn jijtentem, Ig.orationibus tuis" tamquam tabula sus-
Mneid., v. 554), tam yarijs exp,ijj,oand_usest.jelis, tjpe; jut de ;boc mundo quasi de naulragib .nudus
quam qppugnat insidiis_;qusesopromere mjhi .de ar,- jvadam.
jiiamentario luo, et conferre non almuas arma justi- 4. Jdcirco eniiri Ieyare " me sa)*cinis,et yestimen-
_tioe. Sum enimJaboriosus, ,etiam nunc^sub magno-jjj tis _onerantibus exuere curavl^ ut undosum lioc,
(c) honore peccator; veteranus jn jjumet-o peccato-" quod inter nos et Deum peccatis inferlatrantlbus
rum_,sed sefernpRegi novus incorporeoe tyro militioe. separat, prsesentis vitoesalum ,* omni amictu carnis,
jSapientiam raundi miser hucusque miratus sum, „et et cura diei sequentis <, jubente et (li) juvante Chri-
•perinu.tiles litteras r,eprobatamquc prudeptiam Deo stq, ejpeditus enatem. Nequeidpeffecisseme glorjor:-
sjriltus et routus fui b. Postcpiam inveteravi inter %ni- quodefsi gloriari possem, in Domino gloriareri,cujus
jnicos meos-", et -evanui inxogitationibus meis., "le- est perflcere, quod nohis adjacet velle <<.Sed concu-
xavi oculos pieosin monles e, ad ,pra?,ceptaL.egis, et piscil adhtjc anfma mea deiiderga-ejudick Domiiii i.
gratioe dona suspiciens., unde mihj, auxilium vpnit a Vide quando assequatur^i) effectu Dei voluntatem,
Boniino, quijion secundujn iniquitates _retrihuens f, gui adhuc ipsum dcsiderare desidesat. Quod in me
jlluminavit.ceecum e, .solvit eompedilum , Jiumiliavit 4aroen sst, -dilexi decorera domus sanctfle; e.t quan-
.erecturn male, ut erigeret Itvjmiliaturopie. lum in me fuit, elegeram alijectus «866111domo Do-
5. Sequor igitur aon aeguis adJiuc passibusjnagna mini m. Sed cui placuit segregare me ab utero matris
Justorum yestigia, sipossimprationibus yestrjs appre- mem B, et ab amicitia carnis et sanguinis ad gratiam
Iiendere, in jpip Dei jniserationib,us- apprehensus sriam trahere, jeidem placuit inopem me omnis Jioni
sum. Rege £i*go.paryulum in,terra reptantem, et tuis ,< Q meriti suscitare deterra, _et_delacu miseriarum, ac
_gressibushigredi do.ee. Nolo-enim (d) roe corporalis _deluto fsecis educere, ut collocaret rne cum -nrin<_ii-
jirtus magis quam spirilalis,exorlus oefate.consideres: .pibus.populi sui °,'.et,par,tem meam jn tua^orte^po-
.quippe tetas niihi secundum .carnem ea japi est, qua fnepet,-ul te prsestante meritis, bfflcio,sociatus-a3qua-
fu.itilleab apostolis Jn .porta S.peciqsa.yerbipote- rer.
.state jsanalus h; in jiatalibus autem anjmoe, illius 5. Prsesuratione igitur non jnea,-sed placitoef or-
adhuc mihi tempus infanliosest, quse intentatis ,Chri- dinatione .Dqmhii, fraternitatis tuse mihi focdus
.sto yulneribus jnmiplala, ,digno sanguine Agni (e) yi- usurpans, tanto, ihdignus honore me dignor, quia te
ctimam proecuciirrit, e.t J).ominicam auspicata est pro tua sanctitate certp sciq, uam y.eritate ('_;')sapis,
-passionein. Atque jdeo ut infanlem adhne verbo Dei iion alta sapere, sed Jmmilibus congruere r. .Ideoque
.et spiritali setate lactentem eduea, verbis,jtuis, ube- promte et inliroe receplurum spero caritateih humi-
j-ibusfidei, (f) sapientise-^/jor/e-spei),.caritatis , in- litatis nostroe: quam quidem jam recepisse tejief
-hiantem. Si offlcium ,comjnune cbnsideras , frater bgatissimum sacerdotem Alyphuri, quia flignatur,
a-Joan. iv, «14. i Rom. j, 22. .«.Psal. vi,<S. ' Rom. _i, .21.. <*.Psal. cxx. ,1. <*Psal. cn, 10r fi Ps.al.
CXLV, 8. h Act.ivj;,22,,dici<,urannqrpm amplius quam 40. £ Matlh. vi„_54. J II,Cor. x, 17. <•Rom. yn,
18. t psaj. cxym, ,1.0. ^Psal/xxy. 8;'Ps. LXXXIII,11. n.Gal. i, 15. 0 fsal. cxn, 8. s>Rom.xu, 16.
{«) Sic mss.>12.et edit. Bened. At editi cum mss.; j) ,(e) -M_SJ-. 4 yaticani, ,p'ctinm. JSon displiceat, si*et
2 Big., viiw, *
dignp, legattjj*.
(b) Per hanc vocem Paulinus designat quinque . (f) Ita iii editis et mss. omnibus. Pronum fuit cum
libros S. Auguslini conttia -MabichoBQs: quod.patet _ex Sacchinp e(meiidare, spei, gqod legentjum-.ostendit
ejusdem epist. n. 1, ex epist. 6. n. 2, et epist. 5 ad tum res, tum.epistqla 27 S. Augustini, qua huic re-
Alypiuin. n. 2. spondens, eaderiique verba usufpans n. 5, spei
scribit.
(c) Iia mss. septem et edit. Bened. et Rosv. At (g)' Sic. mss. duo Yalicani et Bigotianus unus cum
ross. ,cotiices q;uatpor7e_tU?es,editi, onere. JEtquailrat, J5ened..At niss. nov<em,<honoreseniomm.
jnquit._SacchinusJ,euni^eiiteJitiaEvangelii,' Qui la6o- .jjdii. (h) Sic tres inss, codices Big. Editj, stdjuvanie.
ratis et onerati estis. Tanit^n (et libri.ef sehlentise
yenustas «suadet jnagis Jtbnore, _guia .sejnfraji. 5 tMss. (i) Ante erat in editis, ^effectumDeivoluntuptm.
presbyteruin .profitetur, Nduo,effecium Dei votunlale. Alii.duo, ^effeqlum
'
- et\a^ditV^9n{6'__tK<itiijnus
J fto- Deivoluntatem. Unus e Vaticanis," eyfecteD.eimlun-
more. -
tatem. Himc sequhtiur.
(d) Sic mss., codices. Yaticani, J>R _duo,.et «edit. (j) Sic einendavimus ex mss. tribus Bigotianis ct
Bened. Editi, inmcmtatem. edit. Bgned, Ante erat injeditis, vgrU&tem.
iC7 S. PAULINI NOLANIEPISCOPI 168
patrem nostrum , confido. Is enim sine dubio de se A* perfecta proximum in Christo, vel Christum in
libi exemplum praebuit nps ante notitiam et supra proximo diligenlibus. Spiritualia l enim carnalibus
meritum diligendi,qui ineognitos sibi nos, et longin- inluentes , facile colligimus ex dilectione perspicua,
qua soli yel sali~ intercapedine disparalos, spiritu quam fralrf, quem vides, exhibes, ccelestemillam,
" dilectionis
verae ,! qui ubique et penetrat, et effun- fidelem',atque perfectam, qua Deum, quem non vi-
ditur, et videre diligendo potuit, et alloquendo per- des, diligis. Qubd probamus obedienlia fidei, si sci-
tingere. Hic nobis prima affeclus sui docuraenta," et licet invicem diligendo b , probemus nos, sicut tu
caritalis tuse pignora in supradicto (a) digno mu- probas, illius magistri esse discipulos, qui usque ad
nere librorum dedit. Et quanto studuit impendio, ut finem dilexit suds, et animamsuam 2 pro amicis' suis
sanctitalem luam non ipsius tantum verbis, sed ple- posuit <*poteslate eadem qua et sumsit.
nius eloquenlia et flde tua cognitam non possemus 2. Ergo tibi, frater vere sanctissime, etjnerito be-
amare jnediocriter, tantopere curasse eumdem cre- nedicte, in regione vivorum supra reginam "Austri
dimus , ul nos vicissim ipsius imilatione plurimum locus et merces eritd. Illa enini peccatrix, utpole
diligas. Gratia Dei tecum, ut est, in selernumma- adhuc invisitatarum (d) a Deo gentium socia, jam
neat, oplamus, fraler in Christo Domino unanhne, tamen visitandartim prsevia, non habens legem lil«
venerabilis , desideranlissime. Tolam J0 domum, B leraj, sed habens fidem legis in tabulis cordis carna-
et omnem comitem , et oemulatoremIn Domino san- libus spiritu consilii et pietatis Incisam, utilitalis suoe
ctitatis tuse, plurimo fraternitatis mianimsesalutamus causa, et magni ac salutaris lucri studio, tantls ab
affectu. (V. not. 8) Panem unum, quem unanimi- intervallisultimi orbis excita, divinam audire sapien-
talis indicio misimus caritali tuoe, rogamus accipien- tiam concupivit; ut, quod non habebaf, acciperet,
do benedicas. et lucem scientise, qua carebat, hauriret. Jam tunc
scilicet sponsum suum ventura de genlibus regina
EPISTOLA XXVII (Al. XXXII) desiderans, in odorem spirantis lafe a Propheta suo
AUGUSTINI ADPAULINUM. Christi circumamicta varietate in vestilu deaufato,
Augustinus Paulino, amplectens illius benevolenliam, et popuJi et paternse domus oblila, currebat: iarbara
' et muluum declarans ainorem; nonnulla de Homa- natione, non animo ; et in
niano el Alypio, necnon de Licenlio, cujus wtati aperlo peregrina, sed in
metuebat, nevergeret ad ea quwsunt mundi. occulto Judsea, sanctorum fieri civis optabat. Unde
inter sub numero non solum £3, coelesliprsemio resurrectionis beatoe,
(Vide hanc epistolam Auguslinianas
sed etiam potestate apostolorum de Judseis adulteris
27, tomo XXXIII nostrse Palrologioe,col. 107.)
* judicandi, ipsius ore Judicis digna censetur : quia
EPISTOLA Y. G Christum in (e) Solomone mirata e, verum reglnse
20 Pauiinus Severum laudat, el majore miraculo coelestis affeetum in imagine mystica Ecclesise pro-
conversumadDeum ostendit.Deinde hortutur ut ad videntls
se veniat, mittilque panem ac buxeam sculellam, impleverat. Ergo si illam in futurb divina
mutuumamicitiw symbolum. remuneratio manet, cum tamen et ipsa islic illo
SEVERO fratri PAULINUS (b). quoque tempore magna ex parte receperit mercedem
suam (f) compotita desideratum sapientioe coelestis
1. Et excusandum putasli, frater dilectissime, quod audilum; quoe tandem prsemia rependentur tibi,
ad nos non ipse venisses, secundum sponsionem qui me pari giatia , et majore opera , quia minora
tuam, exspectationemque nostram ? Tu vero potiore utilitatis ad prsesensluse spe, desiderasti1 Quid enim,
lui parte (c) quam manseris, solo corpore dorai re- quseso, in me desiderandumhabuisti ? Quid, quod
sidens, voluntate ad nos, et spiritu et sermone, ve- non haberes, a me sumendum sperasti ? Quodbonum
nisti: quamquam ne eorporaliter quidem penitus tibi de colloquio imperiti ? quse utilitas in aspectu
abfueris, quando in pueris tuis sancla in Domino tibi peccatoris foret ? quid ab insipiente sapiens, rectus
servitute connexis, corporis ad nos tui membra ve- a pravo, beatus a misero, ab infirmo fortis, ab (g)
nerunt. Quamobrem, frater vere saneie, merilo inope dives in Domino capere potuisli ?
dilectissime, et in Christo nobis unanime, libi repo- " 5. Yere tu non quae tua sunt quoeris, sed quoe
ziiajam in cwlisest corona pietatis, quamjustus Judex Chrislif : quia non meritum, nec emolumentum ex
reddel in illa die ° tibi, et omnibus juxta te, caritate me tuttm, sed solam illam, quseplenitudo est Evan-
«IITim.iv, 8. <> I Petr. i, 8. c Johan. XIII,1, et x, 15. dHIReg. x, 1; IlPar. ix, 1; Matth.xn,42; Luc.
xi, 51. <*Matth. XII,42. f Philip. n, 4.
* Alias
1; quaeautem erat 5, nunc 11. Scripta anno 595.
(a)-Hanc vocem addidimus ex mss. duobus Big. GrsocoSOAOIXWV , et ubique ita loeutus est Paulinus;
et edit. Bened. similiter et Prudentius Hamartigen. vers. 576 et 579,
(b) Ms. Vien. addit. et Therasia peccatores. Psychomacb. vers. 809 , in Diptycho, n. 2 et 46.
(c) Ms. Yien., qua manseris. Fortasse melius, quam Gregorius Nazianzenus in carminibus non semel, et
qua manseris. Drepanius Florus carm. ad Moduinum.
(d) Abest a ms. Reg. et edit. jBad. et Schot., (f) Ms. Reg., cumpoiita. Edit. Scbot. in margine,
a Deo. cum potita e,st desiderare.
(e) Solomone. Ila ms. Reg. ef edit. Bad. , Grav., (g) Ita ms. Yien. Anle erat, inopi.
Grin, et Schot. et alibi. Sic etiam legitur in textu
isri -EPISTOLAV. 470
gelii a, caritatem, velin tuse peregrinaiioiiis cogita- A facultatum non egentior, et in ipso adbuc immdi
tu, vel in vexatione luorum causam habuisti. Beaius thealro, id est, fori celebritale diversans, et faeundi
es, quod non habeo unde retribuam tibi: relribuetur nominis palmam tenens; repentiuo impelu discussisli
aulem tibi in resurrectionejuslorum* ab«o, qui et in servile peccati jugum, et letalia carnis et sanguinis
minimis suis se diligi testatur et recipi <". Unde et (f) vincla rupisli <". Neque te divitise de raatrimonio
illud ait (pro quolibet nominis sui vel falso aul inu- familieeconsularis aggestae, neque post conjugiura
tili servo , verbis suis debitorem se faciens) * Qui peccandi licenlia, et cselebs (g) juventas ab angusto
recipilprophetam in nomine propketw, mercedem,pro- salutis introitu, et arduo itinere virlutis in mollem
phetmaccipiet. Mihi seilieet non decessura ob boc illam et spaliosam multorum viam revocare ' potue-
sarcina mea, licet a justo honorem justi peecator rtint e. Beatus, qui refugkti de consilio impiorum, el
'
accipiam: tibi vero (a) in remunerationem boni in via peccatorumpersistere noluisli, etsedere in ca-
accepto ferenda ipsa opinionis tuoe justitia; quia " thedra peslilenlimdedignalus es , ut buroilitate proc-
sancto errore, sed vero pietatis affeetu , bonum Do- celsa pedibus Cruciflxi accubares,
minum honoraveris et in malo servo. 6, Tu (/.) ergo verus factor legis, el Evangelii non
4. Quid igitur miseri faciemus , hinc etiam ratio- surdus auditor h, qui corpus et mundura conflgens
nem et poenaro debituri, quod honores accipiamus Bcruci, delicias juventulis , et vitse prsesenlis mala
immerilos : et qui auditores lantum legis sumus , a gaudia provenenis et luctibus aversajus es, respuens
facloribus prsedicemur d ? Quo magis scilicet expro- patrimoniorum onera ceu stercorum : merito 23
bretur nobis condeninandce torpor ignavioe, sleri- socrum (V. not. 9, Intelligit Bassulam) sanclam
lium jejunilas auimarum, et in operibus bonis aridoe omni liberaliorem parente in matrem sortitus seter-
manus ~; cttm audiendo persermonem tuum vera nam, quia coelestem Patrera anteverteras lerreno
dignis, ut lu es, Christi servis, atque ideo nobis falsa parenli; exemplo apostolorum, (i) relicto patre in
proeconia, 22 quanto debito constringamur agno- navlcula iluctuanle, scilicet in hujusyilse incerto cum
scimus; quando.judicium tuum nostris actibus con- retibus rerum suarum, et impljeatione patrimonii
ferentes, quae de nobis audimus, non inveuiamus in derelicto , Christum secutus '. Nec minoris doroe-
nobis. Quid enim simile gloriari possumus ? etsi in sticis opibus ingenii facultatis laudem ab hoqunibus
Dominogloriandum sit, quia nihil nisi ejus murere non accipiens, et inanis glorise (j) subjimiter negli-
acceptum habemus : attamen mihi oetasprovectior, gens, piscalorum prsedicationes Tullianis omnibus e
et a primisjam annis honorata persona potuit mattt- tuis lilleris proelulisti,Confugistiad pielatis silenlium,
rare gravitatem, practerea corpus (b) inflrmius, et ut evaderes iniquilatis tumullutn. Mutescere yoluisti
decoctiorcaro obterere studia volupiatura, (c) ad hoc 1G mortalibus, ut ore puro divina loquereris ; et pollu-
vila ipsa morlalis in laborjbus el oerumnisfrequenier tam canina facundia linguara , Christi laudibus , et
exercita , odium,rerum inquietantium parere, el de commemoratione ipsa pii nominis expiares.
spei necessitate ac dubiorum melu, cultum religionis 7. 0 vere (V. not. 10) Israelita, qui Deum Jacob -
augere, (d) Postea denique ut a calumniis et pere- tam fida menle vidisti i : et tamquam (h) ipsius Do-
grinationibus requiem capere yisus sum, nec rebus mini colluctatione firmatus k, praevaluisli udversus
publicis occupatus, et a fori slrepitu remotus, ruris principem hujus mundi, et spirilalia nequitiw in cm-
olium, et Ecclesisecultum placita in secretis domcsti- leslibus L debellasti scuto fldei, armisque juslitioe ?
cis tranquillitate celebravi: ut paulatim subducto * proeoptansChristo placere, quam hominibus m : ho^
a seeularibus turbis animo, preeceptisque ccolestibus minibus stultus esse , quam Deo : onini facundias,
accommodato, proclivius adcontemtum mundi, comi- omnique sapientioahujus muifdi proetulisliscandalum
tatumque Christi, jam quasi de finitima huicpropo- crucis ; ut quod pereunlibus slullitia est ~, lu in pa-.
sito via (e) demigraverim, trem salutis adscitus, ut omnibus sdvis futuris pa-
5. Tu frater dilectissime , ad Dominum roiraculo" tescit, virlulem et sapientium Dei esse cognosceres.
majore conversus es, quia setate florentior, laudibus Beatus es, frater, quia non caro et sanguis revelavii
abuudantior, oneribus patrimonii levior, substantia 1D tibi hmc , sed Paler qui in cwlisest ° , per Dominun,
0 Rom. XIII,10. bLuc. xiv, 14. <=Matlh, xxv, 40. ' Rom. n , 15 ; Jac. i, 22. <*Luc. vi, 6. f P-.
cxv, 17. s Malth. vn, 15. <*> Jac. i, 22. * Matth. IV, 22; Marc. l, 20; Luc. v, 11. i Johan. i, -47.
k Genes. xxxn, 24. i Eph. vi, 2. ">Gal,-1,10. n I Cor. i, 18. ° Malfh, xvi, 17.

(a) Ms. Yien., in remuneraiione boni accepta. famulala juventas, De qua voce vide N. Heinsium aJ
(b) Ms. Yien., infirmum, Maronem et Claudianum, Ms, Yien, et edil, Grin. et
(c) Ita mss, Reg. et Yien. el editi 4. Edit, Rosv. Schot., juventa.
ad hwc. (li) Ms. Yien., Tu vere verus.
(d) Sic ms. Reg, et edit. Bad. et Grav. Ante erat, (i) Deest relicto in edit. Schot.
potesi. Denique. (j) Ms. Yien. addit cupidilalem, sed perperam; sic
(e) Ms. Reg., dcmicaverhn. Edili tres, dimica- enim loqui afnat Paulinus in epistola 58 ad Aprtiin,
verim. n. 11, tui diligentem; in episl. 59, n. 1, nos<*rid.li-
(f) Ita mss. codices. Edili, vincttla. geitlior, et n. 5, sui deligens.
(g) Sic juventas pro/ttiienrws dixit Prudentius Iib. (k) Sic rass. Reg. et Yien. et edili Grin. et Scliol-.
conlra Symmachum vers. 1082. . . . quibus e$l Alii, vir,
PATROL.XXI, 6
•171 S.-PACLLNlNOLANIEUSCOPl J72
nbstrum Jesum Cbristum , qui conveitit sapientiam A accipiat alter "*".Ctti shnile est, ul quod volueras,
eorum , et stultam fecit; et elegilinfirma ac slulla velle non desinas , et immulabileru ad nos veniendi
mundi, ul mundum istum his ipsis, propter quoe sententiam teneas. Religiosa conamina ipse ad voti
Deum dedignatur (a) nosse, confundal «. Memento fructum pervehet, in cujtis potestate est ac fai orc,
ergo tu nostri magis_i, qui locupletioribus merilis ut possimus prospere , quod pie volumus. Sciraus
ad cxorandi potenliam niteris. Nos enim licet jam enim, quia desideranti bonum , omnia procedunt in
accensa in lumine Christi lucerna, tamen adhuc sub bonum " (V. ep. 47, n. i). Yerum et nos, quod qui-
nodio peccatorum latentes, veslra, qui tam lidei et dem nobis gratissimum signum concordioe in omni-
gratioe,quam operum luce conspicui per (V. not. 11) bus noslrte fuil",infirmilalum tuarum indices lilleras
septena Dominicandelabra fnlgelis b, (b) educi manu, cegrolantes accepimus ; probavimusque in nobis se-
vestroque oleo impinguari caput cupimus; ut non cundum Aposloli dictum et affectum , compati sibi
fumigante (V. not. 2)lino , quod nec ipsttm tamen unius corporis membra °. Nam el eb ipso nosrefectos
misericors Dominus exstinguit, obscuri ardeamus, sensimus , quod revaluisse te scripseras ; ut in di-
sed puro, et celeris etiam proeferendofidelis exempli vcrsis licet lerris positi, orcranlis in nobis spirilus
lumine luceamus c : quamquam Domini gratia de ' unitalem tacita in corporibus separalis connexione,
6 tenebris relucente, non obseuri per nominis ipsius B paribus aut incommodis , aut remediis congruentes
claritatem ', etsiremoti, ul audistis, agamus. In coe- experiremur.
naculo enim nostro secreli silemus, quia bonumest 25 10- Pone (id esl Depone. V. carm. 14, v. 81)
viro, ut propheta , 24 (c) a't sedere singutariter, et igitur et lu, fraler unanime, meliorqueinChristo no-
tacere <*.Unde etiam in causis vociferandis silere nos stri portio, si quam ex nostroecastigationis indicio
tlocuil ipse Dorainus, quisicia agnus coram tondenle tristitiam pia mente duxeris : Quia castigans castiga-
he6 non aperuit os suum f; qui lamen dixit; (d) Ta- vit nos Dominus, et morli non tradidit nos v. Yisitali
cui, numqttidsempertaceboe ? Ipsiusergovolunlatem enim raedica Omnipolentis manu, in spem sanitatis
el judicium tacili sustinemus, qtti potens esfet nunc a proesenti oegritudine fovebamur : flagella invicem
in nobis tacere, ct cum voluerit, interpellare pro nostra mutuis consolationibus mollientes. Nam sola-
nobis }l. lium nobis magnum et dulce proebebatipsa coujunclio
* 8. Yerum interim in hoc nobis noslra nocuisse passionis ; quod non sine Domini uumine,
cujus in-
peccaltfpersensimus, quod nec meruimus te videre : jussu nec passeris ca"susin terram est <i, concurrisse
.et insuper hoc ad mala nostra curaulatum ptitamus iii nobis ipsa unitas verberum videbatur. Sic et eom-
quod et teiitationum libi causa fuerimus; quibus ' moditas cceperal ambobus una procedere : seu quod
geminas, ut indicasti, oegritudinespertulisti, (e) toties (^ aller alterius levamine respirabat, sive quod Dominus
verberatus , quoties ad nos venire conatus es. Sed unilalis operator, individuo spiritu omnes suos ne-
s
quia ssepe Dominus ipse, ut scriptum est, Deus noster ctens, neque carnalcm in nobis substanliam discre-
tentalnos, ut carilatem noslram probel', qua nos in pare pateretur.
ipsiuspace diligimus; de_tua potius fide, quam de II. Nonhoectamen tanlum causa pueros nostros
nostra speramus ; ut si praemiasa lenlatio probalio- morala est. Nam Vigilanlius quoque noster in Cam-
item in te operala.est J , non ultra valeat probala in pania, elanlequam ad nos perveniret, el posteaquam
Deo ({)carilatis vota frustrari. Ita enim tibi promplum pervenit, vi febrium Iaboravit: ct oegriludininostrse,
inesse spiritum scimus, ut non vereamur, ne ad im- quia et ipse sociale membrum erat (g) socio labore
pedimenlum communis desiderii caro semper inlir- compassus est. Denique ille ealechumenus, qui nec-
ma proevaleat,quamfide roborans, animo subjugabis: dtim nostri corporis eral membrum, vulnera nostra
ut quod ex se non potcst, in Christo posse cogatur. non sensit, et samts fuit, atque expers languorum
Si dicas ei: Ne pugnes adversus spiritum ,*esto con- nostrorum, quia non sutc compaginis dolorem caro
sentiensadvcrsario tuo in via '-, et erilpax ossibusluis, adhuc aliena sentire non poteral. Ergo ut ccepilYi-
ot cum exsultaveiit cor meum in Deum vivuin, tuuc gilantius noster progredi posse, tum demum censui
etiani caro mea reqitiescelin spe '. I ) scripta esse reddenda. Falemur enim, ambos raulto
9. Tene ergo, frater, quodlenes, ne coronamtuam ante properasse : sed cum ante virium receptionem
•e1 Cor. l, 27. bApoc.i,20. c Matth.
' vi, 22. d Isai. XLH„ 5. <*Thren. m, 28, juxta ' LXX. f Isa.
J.III, 7. K IsaL XLII,14, sec. LXX. Rom. vm, 54. * Deut. xm, 5. J Rom. v, 4. Matth. v, 25.
i-Psal. xxxvu, 4, et LXXXIII,5, et xv, 9. m Apoc. m, 11. D Rom„ vm, 28. ° I Cor. xu, 26. P Psal.
CNVII,18. i Malth. x,29.

(a) Ita iidem mss. et editi codices. Ceteri, noscere. (f) Ita ms. Yat. et edit. Grin. Alii, ideo.
(b) Sic mss. Edili, deduci. (g) Sic ms. codex Yatic. ed. Schot. et edit. Grin.
(c) Ita ms. Yien. et edit. Schot. Alii, taceus, nullo in niarg. ms. Reg. proxime accedit, solacio. Alii so-
sensu. lativo, roinus bene. Lectio hic restituta confirmalur
(d) Sic LXX interpreles, Tertullianus lib. de Pu- ex sequentibus, posl wgritudinemconimunilabore 'o-
dicilia paulo post inilium, Cyprianuslib.nTestimon., leratam, n. 12, et ex epist. 2 ad Amandur,'n. 5,«'
cap. 27 et Paulinus nosler epist. 58 ad Aprura, n. 4. - sociali in vicem membro nobis collaboremus; et ep.
(e) Mss. el editi velusli.ores cpnstanler habent 15, n. 5, socialia inembra,et communemembrum.
totiens, quoiiens: quod|semeI observasse sufficiat.
175 UPISTOLA Y. 174
temere feslinaret, qui non polerat; (a) impie, qui A i pueri tui, quatilum nobis gratise dominicsedetriraen-
valebat (V. not. 15); ambos, quia non poleramus tum faciat (d).Urbicipapoesuperba discretio :.-quipau-
volentes consilio, retinuiraus invitos silentio. -cls ipsis diebus, quibus inlerfuere, viderunt quam
12. Itaque, utsupra scripsiraus, posl .xgritudraem assidua nos, quam sedula^ollicitorum fralrum mona-
communi labore toleratam, orationibus sanctorum chorum, antislitum, clericorum, atque <etiamipsorum
atque carorum, parte etiam, ut credimus, maxima ssepe secularium offlcist,toto illo (e) noslroe /"egrilu-
tuis, respicienle clemenlius Domino, recreali, adhuc dinis tempore celebravetint. Quod apud unaiiimita-
tamen exhauslis corporibus s infirmLIn quo quidem tpm tuam, de dominica tamen gralia, cujus hoc quo-
nos gloriari Apostolus docet, quem potentem, ut que opus et munus-est, gloria Jicet, 27 uenio pro-
proedicat, faciebat inflrmitas ° ; quia scilicet caro b, pemodura tola -Campauia episcoporum non visitare
quse adversus spiritum militat, cum adversa yaletu- nos fas existimavit sibL Et quos infirniitas vel neces-
dine frangitur, pariter, infraciis viribus, spirilalem sitas aliqua devinxerat, missis vice sua " clericis et
non valeat expugnare virtutem. Carne igitur hiflrmi lilteris adfuerunt \Y. not. 15). Afri quoque ad nos
adprofectumspiritus, qui damno 26 carnis exsultat, episcopi xevisendos prima oeslatemiserunt. Quod cum
et tamquam inimicoematerioe tribulatione Jsetatur, ita sit, vides quantopere ad humililatem noslram fe-
atque infirmaiione domili corporis convalescit, sana B ] sfinare debeas, ul et paululum eecasionem auferas
et valida carilate, quam erga le perDominum Jesum quserentibus occasionem, el pro gratioevel.caritalis
magnam habemus, dedimus has Jilieras in solatiuan augmento (f) peregrineris a palria dum adbuc hospes
tui, ul nos inlcrim lenemus tuas : donec te ipsum, ut corporis peregrinaris a Cbristo *, quia Veriias ipsa
spopondisti, et quod iiumquam desinimus a Domino testalur neminemprophetam accepium essein patria
sperare, videamus. sua i.
15. Multa sunt, quae ad nos invitare te, et de pa- 15. Fateor autem, licet raihi nihil praesentia tua
tria parumper debeant sevocare; pioeceteris amor .gratius dari possit, accensum esse desideriura meum
pacis. et zeli fuga, qui maxime conspeclu aut vicinia flagrantius in prsesentiam tuam, quod multos fratres
semuloeconversalionis accenditur. Deniquea nobis spiritales tecum nobis ^adfore spopondisti. Eritne
Romoe(V. not. 14) zelotyporum iucendia clericorum •qusesoterapus ilhid, et illucescet ille aliquando dies,
longinquitas Urhis exslingtiil, et omnis illic iiiiquifas quo fraternilalem tuam comiteelectorum Dei cohorle
obstruit os suum <*: quia per absentiam inde no- venientem, in gremio jamcommunis(F. not. 16 et
slram quasi subducto fofflite, segnis odioram flamma 17) patroni " Dominsedii mei Eelicis excipiam; et,
frigescit; nec in voeem audet erumpere, licet denti- quod nune ipsius orationibus impetrari rogo u, id
bus (b) frendat invidia, dum iniquitalis suoecoisscia C impetratum coram, apud ipsum pariter in Domino
ipsa se erubescit, nec in promptu habet ubi facesli- gratulemur? cum ego vos simul et vicissjmcomplexus
vidsementis accendat. Pax tanien Dei, quw prwcellit omnes, merito dicam concinentibus vobis: Hwc plane
omnemsensum, abundal in cordibus 4 plurimorum, et dies, quam fecit Dominus; exsultemusel Imtemur in
L
opus Dei Salvatoris in nobis Campania tota venera- ea : quia bonumet (g)jueundmu habilare fralres in
lur. Romoequoque pauci eliam in clero ipso, a quo unum l, Tum ego te.non inmonasterio tanlum vicini
solo vjdemurgcandalizari, morsu invidisecommoven- Martyris inquilinuro, sed eliairi in horto ejusdem co-
tur, Sed Dominogratias, qui et mihi miserrimo pec- lonum locabo, sedgratis; quia jara a palrefamilias
catori suo dedil dicere : Quoniamoderuntmegratis e. accepisti denarium tuum •* : pi-oeter illos, quosjdem
Quod 10lamen ad me pertinet, cum ipsis quoque, ^iti Dominus(h) jam pro vulnerihus tuis largus stabulario
gderunt pacem(e) meam u, mente pacificus sum {. dedit n, ut curatus oleo misericordise, et yino gratioe,
Si quis enim vull contenliosusesse, hoc noslra consue- utilius ad dominicam vineam inlegralo corpore loca-
tudo non recipit e. Horum tamen ipsoruro, qui nos reris.
odisse, et a consortio sanctitatis suse segregare di- 16. Yidere ergo jara mihi videor hortulum raeum
cunftir, vix ad nos tenuis fama perlabitur, et ab au- adventantibus tecum Doroini mercenariis, et coope-
ribtis nogtris spinarum sepe munilis h, ut aura frigida, I) rantibus cultiorem, Neque enim diffieileexistimari",
vel imporlunum vacui culicis murmur excluditur. quam facile(Y. ep, 40, n, <.)depleluri16sint levioris
14. Sed plenius indicare polerunt conservi nostri, culturae laborem, quos in vineam suam Christus ele-
* II Cor. xn, 10. b Gal. v, 17. < Psal. cvi, 42. d iv, 7. <*Psal. xxxiv, 19. ( Psal. cxix, 7.
Philip.
e I Cor. xi, 16. h Ecch. xxviu, 28. * II Cor. v, 6. i Luc, iv, 24. t psal, CSvu,24. "<Psal, cxxxn, 1.
m Matth. xx, 9. " Luc. x, 55.

(a) Ita mss, Belgic. el Reg. Vide not. 15. et in concilio Arelat. de diaconis Urbicis agilur, id
(b) 'Sic mss. Reg. et Yien. et edili 4. Sic frendit est Romanis. Yien. Alii
apud Prudentium lib. Peristephantan, hymno 5 de (e) Ita-ms, codices, nostroi
S, Yincenlio tnartvre,vers. 595. Eadem quoque voce (f) Ms, Yalic, peregrhiari, sublata particula et,
usus est Plautus. Edit. Rosv., frendeat. quse etiaro abest a ms. Reg, etedd. Bad, el Scbot.,
Deest in ms. quod coromodum sensum reddit.
(c) meam, Yien.
est (g) Mss. codices. et vetusliores editi constanter
(d) Cognomen inditum ab urbe -Roma. Hinc habent jocuiutum.
Zcphyrinus Urbicus papa dicitur ab Optato lib. i; uti (h) Sic mss. Reg. et-Yien. Alii codjces, tam.
17S , S. PAHLINI NOL.VNIEPISCOPI I7o
i
git "; etotiosos Deo, in vano hujus seculi foro slare A Si ergo habeas cor ardens in via s, renovabitursicut
non*passus est. Jam et domestica mihi post osculum aquilm juventus tua *. Curres, el non (d) lassabis :
sanctum gaudia mente et cogitatione propono, cum . ambufabis, et non deficiesu : non te virga, non pera,
inebriante spirilu caritatis sobriam misceanius per non sacculus prsegravabit: g9 non calciaraenta, nec
pocula easta loetitiam; nec in fermentonequitim,sedin duplex vestis impedietT ; sed exuto carnalibus vin-
28 azymis sinceritatisb pia fesla celebremus, psallen- culis, ut in terrasanctaliceat50stare,vestigio, slIum-
tesDomino in hymnis et eanticis spirilualibus,cantan- bisque proecinetisx, nullo oere, gravi zona, festinan-
tes linguis et cordibus Deo ; omne quodcumqueagimus ter, ut Pascha Domini, et opus Ciiristi in tempore
in verbovel hi facto, in nomine Jesu Christi, gralias collecto gerendum est, viam tuam curres : prosperum
agentes Deo Palri, per ipsum. c Qui facil unius moris iter faciet Deus salulariuin nostromm J' omnistibi
Itabilarein domo ', ut spero, nos faciet inter nos in vallis (e) hnplebitur, el omnis collis Immiliabitur: ul
semelipso habitare. Qui fecit (a) utrumque unum <",et fiant aspera iniquitatum in vias planas **,ne usquam
exallatus omnia traxil aJ se f, qui humiliatus ipse itineris offendaspedemtuumad: quia angelissuisman^
>paciflcaveratoinnia e, reconcilians mundumDeo, cum davit ~~,ulcustodiant te in omnibusviis tuishh : etipse
repleverit gaudio os noslrum praesenlia vestroe una- Dominus proteclio lua scuto pacis susecircumibit 23
nimitatis, dicemus : MagnificavitDominus facere no- " te, proelucenslibi in lumiue yultus sui <=<,etproeten-
biscumb: et-in abundantia lsetitisenostroebenediceinus densinumbra alarum suarum aJ : ul per dietn sol non
vos de domo Domini, quia benedictivos Domino, gtti uralte, nequelunaper noctemee. Ubique loei2Veuslo-
venistis in nomine Domini. Calicemsalutaris accipia- diet atque benedieel inlroitus et. exilus tuos, ut in
tis l, el edalis panem beatorum in regno Dei i; vos onmiloco filium pacis invenias, el super omnein hos-
cnira eslis coram Domino Jesu satietas nostra el gau- pitem pax tua veiuat !1. f-
4ium. 19. Quod si forte proficiscens, cogitata carorum
17. Aude igitur erumperenon tuis opibusel vi.i- hominum , vel assuelorum locorum divulsione lacry-
•"bus,sed fretus et nixus 17in Christo : quia virga ejus maveris, teinporalis trislitia tua in ofeternaraleetitiam
-et baculus ipsius nos consotatur k, et sustinet, et gu- oonverletur. Euntes, inquit, ibant et flebant, mitten-
•bernat. Qui portat segrimonias nostras, et infirraita- tes semina sua;venienles autem venientcum™exsulla-
tes noslfas suscepit 13x, datlasso virtutem, confortat tione portantesmanipulos suos££- Ita tu, etsi veniendo
-genua debilia n>,Ipse staluet et immaculatam et inof- -fleveris, redeundo gaudebis, et ih gaudio metes, quae
.fensam viam tttam; prwcingel te viriute, et perficiet in lacrymis seminaveris. GrdtiaDmniniJesu" Chrisli,
>pedesluos tamquam(b) cervi, ul cxsuitessicut gigas ad el carilas Dei Palris, et communicatioSpiritus sancti'h
currehdam viam "', ne " impedire te possit trepidt» " cum tola domo tua non- manufacta : quia vos esiis
carnis infirmilas: quinon (c) inearne, sed in spiritu templumDei vhum, wdificatumin fundamenlis aposto-
incedis. Servienies-eriim-Christocorporis servitio °, -lorum in Christo u Deo, mihi unanime, venerabiiis,
animi imperio magis utimur. Afque ideo voluntatem dileclissime, el desideranlissime. Sanctam ( Bassu-
riostram Christo autore directam caro jussa •comila- lam innuil) parenlera nostram , matrem in Chrislo
tur, trahilque corpusab animi forliludinefirmitalem: coheredem fuam veneratione, qua digna est, salulari
et ad domini habitum famulus componit obsequium. pelo. ConserVain Domino (Therasiam dicil) mea fra-
.Atque Ita virlus in infirmilale perfiatur P, dum anima ternitalem tuam, quo veneratur affectu, salutat. Et
-consensu carnis edomiloeDeo serviens, per inlirmi- vos a nobis omnem sanctam fralernitatem, qtialem
.lalisimnisterium implet officia virtutis. agere vobiscum cerli surau-, multo obsequio salutate.
. 18. Intende igitur, et prospere procede, et deducet: Salutant vos omnes, qui in Domino nobiscum sunl :
~lemirabiliter dexlera Dei. Misericordia ejus et gratiai ut ex Hebrseis Proforus, et Reslitulus amans Domi-
"
prwibunl faciem luam i: et si infirmus domoprodeas, num, el te in Christo compertuni diligens,et multum
robur acquires eundo. Speranles enim in Domiiiomu.. - desiderans.
jabunt for.tiiudinem, ussumenl pennas sicut -aquilw<*.ry 20. In epislolse litulo imitari proestanlemin omni-

,' -* Matlh. xx , 4. 'b 1'Cor. v, 8. c Eph. v, 19; Col. m, 16, 17; l Cor. x, 51. * Psal. LXVII,7. <*Eph.
ii, 14. f Joan. XII, 52. s Col. i, 20. h Psa!. cxxv, 5. <*"Psal. cxvn, 26 el cxv , 15,15. J Luc.
• xiv, 15. !• Psal. xxu , 4. i Isai. LIII,4. » Isai. xxxv, 5. n Psal. xv:i, 55, el xvni, 6. <=Rom. vin, 9.
L J>II Cor. xn, 9. iPsal. XLIV,5, et 15. <*Isai. XL, 51. s Litc. xxiv, 52. l Psal. cn, 5. «Isai.
LXXXWII,
XL, 51. TMatlh. x, 10. ^ Exod. xn , 11. y Psal. LXVH,20. 'hn., XL,4; Luc. m, 4. "« Psal. xc, II et
12. b!>PsaL cxx, 5. cc Psal. IAXXVIII, 16. " PsaL xvi, 8. <*<* Psal. cxx, 6. i! Lue. x, 6. BB Ptal.
cxxv, 6. hhII Cor. XIII,15. >*I Cor. in, 16, et vi, 19,; Eph, n, 20,

(o) Ita et alibi Paulinus. Yulgata, utraque flrmalur ex mss. duobus Bigolianis in epist ijOPau-
(b) Eodem modo Paulinus in epislola 15 ad Para- lini ad Augustinum, n. 5, ubi legitur quia non in
machium, n. 25. Sic librf Grajci, LXX- inlerpretes, came, sed in spirilu ambulat.
Augustinus in comnientario super psalmos; Psalteria (d) Sic ms. Regius. Alii codices, lassaberis. Yerum
vetus el Romahum. lectio hic restitula confirmatur ex carm. 52, vers.
(c) Ita ms. Yatic. Alii codd. carent praepositione 118.
in, quam ideo reslituimus, quia reperitur apud Pau- (e) Ila LXX inlerpretes. Yulgala exallabilur» .
Jum;..et jDraelereaconsimili loculione hoeclectio con-
"
177 EPISTOLA Vfc 1-78
bus mibi fraterniiatem tuam limui :"quia ttilius cre- ,A EPtSTOLA" Vt
tlidi vere scribere. Cave ergo poslhac servus Chrisii Augustino, non uccepioabeo responsn, denuo.peralios
hi libertatem vocatus,. hominis et fralris et conservi scribit Paulinus. . .
inferioris servum te scribere : quia peccatum adula- Domino sancto ftatri et unanimo AUGUSIINO, PAULI-'
tionis est magis, quam humilitatis justiflealio , ho- NUSel TUERASIA peccatores. \
uorem uni Domino, uni roagistro super terram,. uni 1. Jamdudum frater In ChrisW Domino, mi una-
_Deo dehitum, homini cuilibet, ne dicam miserrimo nime, ut te in sanctis et piis laboribus tuis neseien-
peccatori, deferre. Sufficit caritas 30 de corde puro, tem-agnovi, absentemque vidi, toia mente complexus,
el fide non ficta a : quod aulem abundanlius esl, a alloquio quoque familiari atque Iraterno per litteras
malo esl h. Obsecro te frater per Dominum, ut prse- (c) adire properavi. Et credo 31 m manu et in gra
sumtionem de te meam spiritu revelationis (forle tia Domini sermonem meum ad te fuisse perlatum :
relevallonis) inspicias; alioquin et offensaratuain pos- _sedmorante adhuc puero, quem ad te aliosque dile-
sura vereri de epistola lam loquaci: sed apud cari- ctos sequeDeo salutandos ante bieniem ( Sub finem
. tatem, quse omnia sustinet <*,ex eo ipso gratia debet , cttHi594) miseramus, non potuunus ultra.et offlcium
- augeri, quo fastidium comparari solet, ubi nulla ca- nostrum suspendere, et desiderium sermonis tui cu-
ritas toediumtemperal. In dictando. enim dum te co- " pidissimum temperare. Scrirsimus ilaque- iteralo
gito, et totus in te sum, quasi apud proesentem longo nunc si priores ad le litterse nostroe peryenire me-
intervallo loquar", obliviscor hnpositum flnire ser- ruerunt; aut primo, si illis in manus tuas uerveniendi
monem.- felicitas non fuit. - ....
21. Panem Campanum de cellula (V. not. 18) no- 2.Sed tu, frater (d),spiritalis omniujudicanss amo-
stra libi pro 2S eulogia niisimus, tantum meritis in -- rem in te nostrum ne pendas officio solo, aul tem-
Doroino tuis freti, ut plena ad te perferendum sui pore litlerarum. Dominus enim leslis_est, qui unus
gratia crederemus : tu licet uberioribus nricis a Do- atque idem operafur h in suis ubique caritatem suam,
'
mini mensa jam saturatus sis, dignare et a peccalo- jam abinde nobis , ex quo le benelicio venerabilium
ribus acceptum in nomine Domini panem in eulogiam ' episcoporum Aurelii et Alypii, per tua in Manichseos
\ertere. Ac ne panis siligineus tibi modHm nostrse opera cognovimtts, ila inditam dilectiohem tuam, ut
bumilitatis excedere videretur, misimus lestimonia- nobis non novam aliquam amicitiam ' sumere, sed
lem -~ divitiarum nostrarum scutellam buxeam; ut quasi veterem caritatem resumere videremur. Deiiir-
(q) appphoretum (Y.not.l9)volispiritalisaccipies V, que nuric etsi serriione, non lamen tamquam et affe-
habiturus exemplo, si necdum simili argento uleris. etu rudes scribimus, teque vicissim spirilu per intc-
Quod si nigellatum ( V. not. 20) habes, milte nobis " riorem hominem quasi recognoscimus. Nec mirum
per ea vascula, quse pueris (b) tuis, filiis noslris, de- si et absentes adsumus nobis, et>ignoti nosmet novi-
mandavimus. Amamus enim vasa fletilia, quia et se- mus, cum uniuscorporis membra simus <, unum ha-
cundum Adam cognata nobis sunt, etDomini thesau- beamus caputTuna perfundamur gralia, uno (V. not.
rum in talibus vasis commissum habemus '. 21) pane vivamus," una mcedamus via, eadem habi-
22. Prseterea peto, quia summum animi tui jus ha- teraus domo. Denique in omne quod sumus,' tola spe,
bere me confido ; nt si necesse fuerit, deficienlibus ac fide quastamus in proesenti, nitimur in futiirum :
a me et libertis, et servis, et fralribus, tuara curam tam in spiritu quam in corpore Dominiunuin sumus,.
. impendas, et ordnare digneris 31, qualiter ad nos . ne simus nihil, si ah uno excidamus.
vinum vetus, quod Narbone adhuc nos habere credi- . 5. Quanlulum ergo "est, quod absentia corporalis
mus, pervehalur. Ne timeas, frater sancte, damnum, nobis invidet nostri, nisi sane -fructuni istum, qtio
si nos feceris eliam pecunise debitores. Omnes enim pascuntur oculi temporalium (e) exspectatores ?
nostri a nobis declinaverun'', simul impii facli sunte, Quamvis nec corporalis quidem gralia temporalis in
et inimicihominis domestici ejtis f. spiritalibus dici debeat, quibus etiam corporum seter-
nitatem resurrectio largietur; ul audemus in. virlute
D Chrisli et-(f) bonitate Dei Patris ,vel indigni prsesu-
mere. Quare utinam hoc quoque nobis mumis an-
<*ITim. i, 5. b Mallh. v, 57. <.I Cor. xro, 7. <iII Cor. iv, 7. <*Psal. xm, 5, cl LII, 4. t Mattli. x, 56^
eI Cor. II, 15. b I Cor. xn, 1. *-Rom. xn, 5 ; I Cor. xif, 12; I Cor. x, 17.
* Alias 42;
quoe autem erat 6, nunc 1, Scripta an. 595.
(a)-Mss. duo et ed. Bad., apophoritam, mendose. (<?)Ila ross..duo Bigr.el edit. Betied.->elGrav. Vide
Vide nol. 19. epist. 51,ji. 5, Simihter juxta mss. codices, exspe-
(6) Ms. Vien. addit tuis. Ita ssepe Paulii.us. Yide , etavepro spectqre-,ef-exspjsctatorpro, spectator, saepe
n. 1 hujusce epist. el carm. 52, vers. 599. ssepius-apudAugustinum tom. IV. Item iri veteri ver-
(c) lla ms. Bigolianus unus. Optima leclio,,quse- sione Lalina Passionis SS. Martyrum Tarachi, Probi
confirmaturex. epist. 15 ad Pammachium, n..2, ul te . et Andronici, pag. 261 et 268 edit. Bigot. Anie eras
spiritali aditu visitarem, et epist. II ad Sever.,.n. 5,_ spcctatores.
nos litteris adeas. Celeri codices, audire. (f)Mss. 14, inlcr quos duo Big..' bomtalis^
(d) Sicmss. codices. Al eii\j,_spirilalitcr..
179 S. PAULlNl NOLANTEPlSCOPf 130
nueret gratia LMper Domiiiumnostrum Jesum Chri- A Si forle eadem ae venerabifibus et aihahlissiihis yiris
stum, ut etiam in carne faciem luam videremus^Non per aliarum adventus navium coroperisti, per nos
solum desideriis nostris mag-num eonferretur gau- etiam repelita accipe, et quasi renovata hilariiale
ditim, sed etiam mentibus lumen accresceret, et ex rUrsusexsulla. Quod si pfimus hic a nobis libi nuntius
tua copia locupletaretur inopia nostra. Quod quidem veniet, gratulare tanlam nobis in lua palria carita-
et absentibus largiri potes, hac proesertim occasione, tem, Christo donanle, (d) partam, ul quidquid illic
qua fllii nostri unanimes, et carissimi nobis in Do- divina providenlia gerat, mirabilis semper, ut scri-
mino, Romanus et Agilis, quos ut nos (a) alleros tibi ptum est, in sanctis suis c, vel primi, vel cum primis
commendamus, in nomihe Domini revertentur, opere sclamus.
caritatis impleto ; iu quo tuoecaritalis atfectu-specia- 2. Non autem tanlum hoc scribiraus gratulandum,
liter utantur, rogamus. 32 N°sli enim quam celsa- quod episeopatum Augustinus acceperit; sed quod
promittat Altksimus fratri fralrem adjuvanli«. Per ' hanc Dei curam meruerint Africanse Ecclesiav ul
hos, si quo me gratioequoe libi data est, dono remu- verha cnelesfiaAugustini ore perciperent; qui ad ma-
nerari voles, tuto facies. Sunt enim, velim credas, jhrem dominiei muneris gratiam novo more prove-
nnum cor et una nobiscum in Domino anima b. Gra- ctus, ita consecrafus est, ut non succederet in ealhe-
tia Dei tecum, ut est,- in seternnm maneat, frater in B dra episcopo r sed accederet. Nam ineolumi Yalerio
Christo Domino unanime, venerabilis, dileclissime, Ilipponensis Ecclesise (e) coepiscopus (V. not. 24)
et desiderabilis. Omnes in Cliristo sanctos, quales Augustinus est, Et ille bealus senex, cui purissimam
tibi cohserevenon dubium est, a nobis saluta. Com- menlem nulla unquam liventis invidioemaeula suffu-
menda nos omnibus sanctis, ut tecum pro nohis dtt, dignos sui coi-dls pace nunc ab Altissimo fructus-
orare dignenlur. capit, utf quem suceessorem sacerdotii-sur (f) sim-
EPISTOLA XXXI (Al. XXXIV) pliciter optabat, bunc (g) mereatur tenere eollegam,
Credine hoc potuit, antequam fieret? Sed in hoo
AUCUSTfNl ADPAULINUM ET THEaASIAM. dici evangelicum illud
secundis litterisab eo quoque Omnipotentis opere
AugustinusPaulino pro receptis. 37 potest : Hominibus hmc ardua, apud Deumaiilem
grati aritmi obsequiumexltibet,-seque Valerio coepi-
scopum Hipponensem ordinatum esse renuntians, omnia possibiliad. Exsultemus itaque et loefemur io
exoptat ul in Africam trqjicere ipse velit, magnocum eo qui facil mirabilia solus •', et qui facil unanhne»
sibi solalio, tum celeris Christianis exemplofuturus. habitare in domo
!, quoniam ipse respexit humilitatem
(Hanc epistolam, si plaeet, legesis inter opera nostramret visitavit in bono plebem suam, qui erexit
S. Auguslini, nostroe Palrologise tomo XXXIII, coL cornu in domo David pueri sui e, et nunc exaltavi!
121-125.) * C cornu Ecclesioesuoein electis suis, ul cornua peccato
EPISTOLA VII. mim, sicut per prophelara spondet, hoc est, Donati
36 A-d liomanianum scribens, gratulatur Ecclesim starum Manichoeommqueconfringat b.
Hipponensiquod ' Augustinum meruil Episcopi colle- 5. Utinara hoec nuneOomini laba., qua per Augu-
gam. stinum intonat, fllii nostri Licentii pulset auditus;
Domino merito prsedicabili, et honorando fratri
ROMAMANO, PAULINUS et THERASIA. sed utilla audiat aure, qua Christus irgreditur r de
1. Pridie quam has daremus, reversis ex Africa quanon rapit Dei semen inimicus <. Tunc vere sibr
fratribus nostris quorum exspectatione nos pendere summusChristipontifex Augustinus videbitur, quia
vidisti, optatisoime sanctorum et carissimorum viro- tunc se el ex-auditumsentiel ab Excelso, si quem libl
rum, inde epislolas receperamus, id est Aurelii, dignum genuit in litteris, hunc et sibi digne flliuinpa-
Alypii, Augustini, (b) Profuturi (V. not. 22), (c) Se- riat in Christo. Nara el nunc, velim credas, flagran-
veri (V. nol. 25), jam omnium pariter episcoporum. tissima de ipso nobis solliciludine scripsil. Credimhs
Ergo tot sanclorum lalium recenlissimis sermonibus in omnipotenlem Christum, quod adolescentis noslri
gratulanles, properavimus ad te nostram referre lse- votis carnalibus spiritalia vota Augustini proevaleant,
tiliam, ut tibi quoque exspectatum in peregrinatione Yineetur vel invitus, mihi erede, vincetur piissirri
sollicita gaudiuro festivissimis conferremus indiciis. D parentis lide, ne mala victoria vincal r si maluerit in
«Prov. xvm, 19. b Act. iv, 52. <*Psal. LXVII,56. dMalth. xix,L 26; Marc. x, 27; '~Luc. xvm, 27.
<*Psal. LXXI,18. f P;»al. LXVII,7, sec. Psalt. Rom. 8 Luc. i, 69. Psal. LXXIV,11. Mallh. xm,4;
Marc. rv, 4; Luc. vni, 5.
' Alias 46, pars I ; qtioe atrtem 7 erat, iiunc 22, Scripta a:u.o 596

(a) Mss.duo Big., Alios. cpist. 51, n. 9 (al. episf. 54). Yid. not. 25.
(b) Profutnrus is esse videlur qui in libro S. Augu- (d) Mss.duo Bigoliani, paralam.
stini de Unico Baplistno contra c.
Petil., 16, laudalur (e) Editi addebant, episcopo. Hanc vocem, qu,e
Cirtenus episcopus, et ad .queni directa est ejusdem abest a duobus mss. Big Yalic. 4, edit. Bened.
Angiislini epislola 58 (al. 149). Evodius demum in expunximus.
epistola!58, n.9 (al. 258). inter epistolas Augustini, (f) Sic mss. codd. Vatic. 4 et Big. 2, consenlierite
Profuluium quem olitn in monastcrio noverat, api.a- edit. Bened. In aliisedit., suppliciier.
ruisse sibi per somnium, et futuruin aliquid praiiiun- (g) Ila nis«. Vatic. 4 o( edit. Bencd.Celeri codicet-,
tiasse, refert. Yid. pol. 22. mererctur.
(c) Severi Milevilani inlibtilis, de quo Augustinus
181 EPISTOLAYUL 1J2
eniin ser-
perniciem suam vincere, quam pro samte supeiari. A 2. Sat hoc monitis et hortatm. Modico
Ne vacuiun fraternse bumanitatis officium videretur. mone ct labore te arbitror, ini Licenft, ad Christum
de (a) buccellato Christianse expeditionis, iri cujus posse incitari, jam a pucris ad sludial veritatis el sa-
procinelu quolidie ad frugalilatis annonam militamus, pientiae, quod ulruraque vere est Christus, et omnis
panes quinque tibi pariler el filio nostro Licentio boni summum (d) bonum venerabilis Auguslini spt-
misimus; non enim potuimus a benedictione secer- - ritu et ore flaramalum. Qui si parum apud te pro te
nere, quem cupimus eadem Jiobis gralia penitus an- valuit, quid ego tanto intervallo posterior, et omnium
nectefe. Paucis lamen et ad ipsum loquamur, ne ne- illius opum pauper, efiiciam? Sed quia et illius facul-
get sibi scriptum, quod de se libi scriplum e-t; lalis polentia, et tuiingenii humanitate conflsus, ple-
jEschino enim dicitur, quod audil Milio (Terent. in niofa alque majora in te spera elaborata, quam ela-
Adelphis. V. not. 25). Sed quid de alienis loquar, boranda, ausus sum hiscere duplici gratia, ut et illi
cum de proprio cuncta possimus ? et aliena loqui, viro (e) debita caritate compararer in sollicitudine
non soleal esse sani capilis, quo l Dei gratia sano et tui; et inter eos qui salutem luam diligunt, vel con-
salvo sumus,quibus caput esl Christus? Incolumemle lestato numerarer aifeclu: Nam (f) effectusin tui per-
oetale quamplurima, et beatum semper cum lota fectione palmam Auguslino potissimum destinatam
domo lua, ut cuphhus, habeamus in Christo, domine B scio.
frater merito honorandissime et desiderantissime. 5. Yereor, flli, ne aures luas asperitate temerarii
sermonis offenderim, et per aures animo etiara tuo
EPISTOLA ' VIII. toediimei vulnus inlulerim. Sed in mentem venit epi-
stola lua (Carmen Licentii contenlum epist. 26
ADLICEMHJM. S. August. \al. 59j), qua te musicisfamiliarem modis
L.ccnliumRominiani filium, pro quo scnpseral Augtt- inlellexi. A quo studio ego sevi quoridam tui non ab-
slinits ejtts olim magisler, horltttur Pdulinus elprosa
et carmine, ut conlemlo aula; fastu se dedicel Chri- horrui. Itaque mihi ad tuam mentem, si in aliquo
slo. exulcerassem, deliniendam remedium litteras tuas
recordatus reperi, ul te ad Dominum harmonioe om-_
1. Audiergo fili legem patris tui ~, id est, fidem niformis arliftcem modulamine carminis eypcareni.
Augustini; et noli repellere consilia matris tuoe, quod Quseso te ul aure audias; neque causam salutis tuai
tequc nomen in *e Auguslini pietas jure sibi vindicat; in verbis meis spernas, sed piam curam et roentem
qui te tanlillum sinu geslavit suo, et a parvulis palernam eliam in despiciendis sermouibus libentei:
.primo lacte sapientiai secularis 38 imbutum, nunc accipias; quibus iiisiluiu Chrisli nomen quod est su-
eliam spirilalibus laclare et enutrire Domiuo gestit ^ " omne nomen hanc deberi veneraiionem facit,
p.-r J,
itberibus. Quoniam leadulttmi telale corporea, in spi- ut non
possit a credente contemni.
rilalibus adhue cunabulis vagientem videt, adhuc in-
fantem verbo Dei, vix dum in Christo primis passibus 39-4® Quare age, rumpe riioras, et vincla tenacia
et vestigio titubanle repeiitem; si'tamen Auguslini [secli:
doctrina, tamquam manus matris et ulna nutricis, Nec metuas placidi mite jugum Domini.
insfabilem"regat parvulum. Quem si audias et sequa- Pulcra quidem, sed mira vagis priesentia rerum
ris, ut rursum te sermone Salomonis alliciam : Fili, Mentibus, at sapiens non stupet ista animus.
coronam accipiesgratiarum tuo verlicih. Et tunc Vere Nunc te sollicitat variis malesuada figuris,
eris ille non phanlasmate somnialus, sed ab ipsa ve- Heu ! validos eliam vertere Roma potens.
ritate formatus consul et ponltfex, vacuas imagines Sed tibi,nate, precor, sempef pater Auguslinus
falsi operis, implenle Chi-islo, solidis susc operationis Occurset, cunctas Urbis ad illeeebras.
effecfibus. Yere enim pontifex, ct vere consul, (b) Li- Illura tanta inter fragilis discrimina vitse
cenlius erit, si Auguslini vestigiis, propheticis et apo- - Aspiciens, ethabens pectore,. lutuseris."
stolicis disciplinis, ut sacralo bealus ElisseusElice c, Hoc tamen et repetens, iterumque iterumaue monebo
ut illustri apostolo Timotbeus adolescens adhoereal, D Ut fugias durse lubrica mililioe.
indivulso per itinera divina comitalu; ul et sacerdo- Blandum nomen honos; mala servitus, exitus ocger,
tiuui corde perfecto discat mereri, et populis ad salu- Quem nunc velle juvat, mox voluisse piget."
tem (c) magislro ore consulere. Scandere eelsa juval; tremor est descendere celsis.
'Prov. i, 8. bProv. i, 9, sec. LXX._ <*IVReg. II, i. &Pliil. n, 9.
* Alias
46, pafs 2; quoc aulem eral 8, nunc 50. Scripta el roissa cum superiore anno 596.
(a) Mss. codiee<;, buccillato. Buccillaiumvocabalur (c) Ita sex iidemross. cumedit. Bened. Alii eod<l.
militaris panis ad buccellsefereraodum confeclus, ut magisiri.
ad usus diuturiiitalem facilius excoqueretur, de quo (d) Hancvocem addidimus- ex mss. Vaticanis qua
Ammianus Iib. XVJI;RR. PP. Benedictini ad S. Au- tuor, I Big. et edit. Bened.
gust. epistolas, pag. 59. _ (e) Sic mss. sex, ex quibus duo Big. et ed. Ben. A
(b) Sic mss. codices Vatic. 4 _et Bigotiani duo : mss. octo, de vita, el caritate, Edd., devincia.
quod videlur arrius quam quod est in editis, Licenli (f) Ita edit. Bened. Grav. et Rosv. At mss.. 12, af
eris. Iidemque ms'. infra",adhmreai.... dtscat. fectus.
183 S. PAULINI NOLANIEPISCOI'1 t6i
Si titubesy summa pejus aD aree (a) cades. A Qutfnta etenim cosloac terris disfanlia, tanta est
Nunc libi falsa ulacent bona, hunc rapif « omnibus Cscsarisel Christi rebhs et imperiis.
[ auris f ollere humo, sed nunc dum spirifus hos regit artus,
Ambitus, et vitrco ferf cava fama sinu ? Menie polum penelra, nil mora carnis obest.
Ast ubi te magno (b) damno succinxeril emto Corporeis j'am nunc morere actibus; et bona vitse
Balteus, et sterilis fregerit inde labor, Coelestis liquido praemeditare aiiimo.
Serus, ef incassum spes accusabis inanes • Spiritus es, quamquam tenearis corpore, si nunc
Et modo quoenectis, rumpere vincla voleSi Mente pia viclor carnis opus perimas.
Tunc reminisceris frustra patris Augustini,- Ilsec tibi, care puer, (d) fido compulsus amore
Conlemsisse dolens veridicos monifus. Scripsi; si recipis, suscipiere Deo,
Quare si sapiens, et sipius es, pudr, audi;' Crede Augustinumtibi nunc In me geminalum i
Etcape verba patrum, cOnsiliumquesenum. Sume duos una cum pietale patres.
« Quid relrahis fera colla jugo ? Mea (c) sarcina fe- Spernimur? Abstraheris maj'ore dolore duobus.
[ nis, Audimur? e Pignus dulce duobus eris.
Suave juguro >. i Christi est vox pta : cfede Beri, In te loetapatfuin sudavit curaduorum,
Et capul adde j'ugis, da mollibus ora capistris. B Ef tibi magnus honos, lselificasseduos.
Demissosque Ievi subde humeros onen. Sed me Augustino cum copulo, non meritorun!
Nunc poles hoc, dum liber agis, dum nulla releiilant Jaclo parem,- solo comparo aniore tui.
Yincula, nulla lori cura, nec allus honor. Nam quid ego effundam s rorans tibi paupere rivo ?
Hoeebona libertas,-Christo servire, et in ipso Me proeter gemino flumine prolueris :
Omnibusesse sflpra. Non dominis hominum, Fi-ater Alypihs est, Augustinusquemagister,
Non vitiis servit, non regibus ille supefbis, Sanguims hic consors, hic sator ingenii,
Tantum qui Chrislo se' dederit Domino. Tanto fratre vales, et proeceptore, Licenli,
Nectibi nobifitas videatur hbera, quam nunc Et dubitas pemris talibus aslra sequi ?
Sublimematlonita conspicis Urbe vehi. Quidquidagas; nam le nec sperel mundus amicum,
Quam cernis laiita sibi libertale videri, Non daberis lerroedebita Christo anima.
Ut dedignelur flectere collaDeo. Tu thalamos licel et oelsos mediteris honores
Multisille miser mortalibus, et quoque servis Nunc, olim Dominorestituere luo.
Servit; Cl ancillas, ut dominenlur 3, emit. Credo unum vincenl jusli duo peccatorera,
Norunt eunuchoSet magna palatia passi, Et tua fraternoevola preees abigent.
Et quisquis Romani, sponle miser,- patitur; C Ergo redi, qua voce parens, qua sanguinefrater,
'
Quanto sudoris pretio, damnoque decoris Ambosacerdoles le remeare jubenl.
Conslet ibi chlamydis, hic honor officii. Ad lua fe retrahunt, nam nunc aliena (e) petescis ;
Nec tamen ipse potens, qui celsior omnibus esse Hsecmage, quse retinent regna tui, lua sunt.
Emerit, ut nulli serviat, assequitur. Htcc repele, his inhia; externis ne contere tempus
Cum bene se lola dominumj'actaverit Urbe, Si tua nolueris, quisquam aliena dabil?
Servil dscmoniis,si simulacra '- colit. Non eris ipse tuus; missusque per exlera loiige
Proh dolor! hos prepter remoraris in Urbe, Licenti ? Sensibus, heu ! proprii pectoris exsul ages.
Et reguum Chiisli spernis, ut hisplaceas ? Sollicitumsatis hoecnalo cecinisse parentem,
Hos vocitas dominos, curva etcervice salutas, Dum libij-quse mihimef, vef volo, vel metuo.
Quos ligni servos conspicis et Iapidis ? Heectibi; si recipis, feret olim pagina vilara :
Nomine divino argentum venerantur et aurum Si renuis, eadem hsec pagina lesfis erit.
Relligio est, quod amat morbus avaritioe. Incalumera mihi te, flli carissime, Christos
41-42 Imprecor hos ut amet, qtti uon amat Augu- Annuat, el servum det sibi perpetuo.
vivere mundo
stinum; Vive precor, sed vive Deo : nam
Non colat et Christum, cui placet hos colere. D Mortis opus, vera est vivere vita Dco.
Inde ait ipse Deus, dominis non posse duobus
Serviri c, quoniam mens placel unaDeo.
Una fldes, Deus Unus, et unicus e Patre Christus d,
Ilaud duplex uhi servitus est domino. *
« Ex Virgilio. b Maith. xi, 50, c Malth. vi, 24. <<Ephes. tv, 5. <-Id est filius. V. carm. 18, vers. 2'26.

(a) Mss. 2 Big., cadis. cina levis; el in epist. 26 (al. 59) Augustiniad eumdem
(b) Ita in polioribus mss. et in edit. Bened. At in Licentium, unde heecdesumsit Paulinus : Jugum enim
excusis, damnosuscinxcril mslu. ejus lene est, el sarcina ejus levisesl, et in carmiue do
(c) Mss. duo Big. el edit. Grav., sarcina levis. Sic S. Johanne Baptista, pondus leve. vers. 291.
legerem si lex metri servaretur : Vulgata enim habet (d) Sic inss. quindeeim et edit. Bened. celeri codd._
Matth. xi, vers. ult., et onus meum leve.Procterea le- fidei. Vide carm. 19, vers. 128, et not. 554.
gilur apud Augustinum episf. 51 ad Pauliiium(al. 5i): (e) Ita mss.-plerique cum edit. Bened. ms. i Big.,
Qunnquam pgiim Clnisii per seipsumlene sit, et sar- p-ctissis.Ms, aller Big.-,velisti. Ed. Rosv., pelmis.
185 EPISTOLA IX m
EPISTOLA ' IX. A stroejudicio, et proprii- sermonis guerimonia excila-
ut vel sero (d) possemus dicere : jYtmccwpi-
43 Detphinusab Amando impulsusfuerat ut a Pait- remur,hmcmulalio dexterm
lino aliquid salutaris doclrinmpeteret. Ea de re que- .mus, Excelsik : Sed ventres pi-
ritur ad Amandumscribens Paulinus, excusans im- gri 1 sumus, et idcirco adltwret pavimenlo anima
periliam suam, el opemipsorum implorans : multa nostram quamvis jamdudum ei dix-eritis:(e) Erige te
iterum ad vietatis instilutionemsapienter inspergil. __.
a mortuis, ut altingas Chrislumn. Quem quidem Do-
Sancto et vere unanimo, et merito dileetissinio .miiium interventu fldei veslrse, per gratise sacramen-
AJIANDO PAULINUS. tnm imposuislis in naviculam cordis nosfri (V. not.
1. Quanlum*inlelligo, quod tibi in aurem loquor, 26) <>.Sed quia somno inertise nostroe obdormivil in
tu supra tectum proedicasa : quandoquidem dum me nobis opus est ut eum exciletis, ul assurgat in exci-
i.imium diligis, et nimium libi de fratre inepto pla- lationem animoe nostrse; imperet silentium turbidis
ces, etiam sancti ac venerabilis nobis communis pa- cogilalionum terrestriura flalibus, et sensuum no-
tiis auribus insiuuare non dubitas et insipientise mese .strorum fluetus verbi-sui pace componat, ut fiat in
lemeritatem, qua te magnis audeo quam illura in ver- corde nostro casta tranquillitas; ct spiritu vcritatis
his meis contemnere. Nam unde me idoneum puta- gubernalore, ac Dei verbo remige, dirigamur ad por-
ret ille, a quo aliquid spiritu suo dignuin in *litteris B tum voluntatis nostroeP.-
desideraret, nisi tu illi persuasisses, affectu magis 5. Nam quw est exspeetatio nostrarnisi Dommus1
quam judicio ila sentiens, meum quoque os a Do^ Jesus, <7«ipotens est salvos facere nos (f) a pusillo
mino inter ora roulorum el infantium b, de _quibus animo et tempestaler ? et annuere ! orationibus ve-
laudem suam perficit Omnipotens, fuisse resera- slrisrne fiat fuganoslra hiemeaul sabbalos, hoc est-,
tum ?. Jubet ergo me sibi sermonem spiritali, hoc in otio spiritalium negotiorum, et bonorum operum
est, suo sale condilum promere c : meminil enim sterilitate. Sabhatum enim otiosum est, ethiems nuda
quod me verhi sui sale asperserit. Neque cessal id nascenlium. Ilaque si non carnali observanlia, sed
facere : nam omnes mihi litteroeillius spifilalia cbn - spiritali, abstinenles 3 nos ab omm opere servili,
'
dimenta sunt. Est enim et ipse sal lerrm d, vividum quod est vita peccali; cui deditus vere servus est,
rcferens s apostolicoedoctrinse saporem; sed vereor el in domonon manel%,agimus sabbatum ", non il-
ne salem ejus insubo corde non duxerim; nec (a) lud quod non suslinet anima Doraini, sed illud, in
seiiliat in quo condiatur e, ut Domini suavitalem sa- quo Dei requies est; qui in hmiiili trementium fa-
pial, sensus meus, si in eo Delphinisapor evanescere, niulorum corde requiescit T, nec hiberna tenipestas
el vigorpotuit hebelari (b). fugam noslram opprim*et;et quasi frigore pigros pe-
2. Qtiis me dicentem excitavit, Leo est in viis, 'C des ab evadendi libertate retinehit, si spe gaudentes,
in plateis autetn homicidmf ? Non apis mysticscslu- et spiritu ferventesx, non contractis avarilise gelu
dio, non formicoee solerlis exemplo ad provitlentiam manibus, seti apertis refrigerio misericordioe,furlivus
viloeet utilitatis operam suscilamur^ sed modicum ille nos horaj novissimsesupervenlus y inveniat oper-
dormimus, modicumvero dormitamus, modicum au- los atque vestitos salutaribus operum fldelium tegu-
lem manibus complectimur peclus b; et inlerea nobis mentis **-, ut possimus (g) sustinere ante faciem frigo-
iuopia tamquam bonus cursor occurrit; et ille di- ris ejus an ; qui nos ideo nunc in timore proeceptisui
ves qui pauper factus est, ul nos vrre egenos sua pau- vult efflci prseparaios, ut in jlie iree inveniat absol-
pertate ditarel ', videns nos in nostra egestate du- vendos.
rantes, merilo (c) proclamavit: Qum ulititas in san- 4. Favete nunc igitur, et orale, ut apprehenda-
guine meo, dum 44 descendoin corrup ionemi ? Sed mus, in quo apprehensi sumus bb, et extendentes nos
ulinam vel duin hsec loquimur, ipso conscieniioeno- ad hravium supcrnsc vocalionis, obliviscarour quse

« Matlh. x, 27 ; Luc. xn, 5. b Sap. x, 21; Psal. vro, 5. c Col. iv, 6. dMatth. v, 15; Marc. ix, 49.
e Luc. xiv, 54. fProv. xxn, 15, et xxvi, 15, sec. txx. KProv. vi, 6, et xxx. 2S. b Prov. vi, 10, 11.
et xxiv, 55, juxla LXX. '' II Cor. vm, 9. i Psal. xxix, 10. "-Psal. I.XXVI , 11. i Tit. i, 12. mPsa].,
cxvro, 25. » Eph. v, 14. l <>Matth. VIII,25. P Psal. cvi,**30. 1 Psal. xxxvm, 8. rPs.Liv, 9. « Mallh.
xxiv, 20; Marc. xm, 18. Joan. vm, 35. u Isai. i, 15. Isai. LXVI,2. **Rom. xii, 11. J*Lno. xxi, 51.
zHCor. v, 5. -"Psal. CXLVII, 17, sec. LXX. bb Pbilip. iu, 12.
• Alias22; qtise autem erat 9, nunc 28. Scripta anno 596.

(a) Legendnm forte, sitjam.* Sacchiu. D (f) Ita in Psalteriis veteri et Rom, et apud S. Au-
(b) Post hebetari ad notam in margine ms. Vien. guslinum in commentario super psalmos. Apud LXX,
legitur : Hic videlur deessede epistola multum, qtiia et S. ffilarium, a pusillanimilate.-In Vulgata a pu-
conlinuatio pene nulla est. Nihil tamen amplius ha- sillanimitate spiritus : quod inde additum esse innuil
beritmss. Reg. et Yat. et editi codices quinque. S. Hieronymus ad Suniam, quod pro ili«/o^v/J«,
(c) Ms. Reg. et edili tres, prwclamavit. Aquila, Symmachus el Theodotio interpretati sun!
(d) Ita ms. Yien. Ceteri codices, possimus. KKO a spiritu.
jrvsOf/.KTo.r,
(e) Sic mss. tres, et tolidem editi. In duobus edi- (g) Hanc lectionem adniittuut Psalterium vetus, e'
tis, Erigerc- Utraque leclio bona. Yide epht. 52 S. Augustinus in cororoenlario super psahnos, uhi
ltot. n. legitur, </Hi8snbsislel.
187 S. PAl.LINI NOLANIEPISCOPI 188
reiro sunt: positaque iu aratro crucis manu menlis'1, A , firmosad consistenoumm via Domini k; nec movcan-
45 non sulcala (a) respiciam, sed sulcanda provi- tur ab ejus itinere 46 vestigia nostra l; iisdemque
deam ; donec perveniamus ad montes, in quos levavi- pedibus ulamur ad fugienda peccata, et hujus seeuli
mus oculos nostros, ut inde nobis a Domino veniut perniciosa contagia; caput salutis noslrae, quod est
auxilium b, qui est mirabilisin sanclis suis <-;qui sunl iides calholica, bonis operibus velut cornibus ornatum
niontes Dei, in quos bona fidelis animse operatione pariler et armatum geienles; ul vel repugnemus ini-
provehemur. Si enim in via veritalis, qtioeest impol- micis venatoribus, vel aclibus Deo placitis coronali,
luta <J,digne ambulemus, tunc ipse Dominus, qui est veslrum polissimum gaudium, el corona simus *"":
via el veritas, e perficiet pedes noslros sicut (b) cervi; quorum in Christo planlalio, apud Chrislum labor
et super excelsa (c) slaluet nos f. Montes enim, in- quotidianus sumus.Kon enim ambigimus quotidiede-
quit, excelsi cervis, et petra refugium herinaceis e : precari vos, ut perflciatur in nobis beatai/io mulatio
quia si super iniquilatem alacritate cervorum fugia- -dexterwExcelsi n; ut vere possimus dicere : Defecit
mus (d) Nebroth venatorem, qui, ut Scriptura desi- cor meum, el caro mea, Deus cordis mei, et pars mea
gnal, (e) contra Dominumvenator fuit h ; et coope- Deus in secula °. Quia lunc Deus esse dignabitur
rante Christo piis aetibus ascendamus excelsa virtu- cordis nostri Deus, cum cor noslrum, quod est car-
tum per doctrinas prophetarum et apostolorum, qui R nale, .defeceril spiritali oedificalione deslructum.
sunt montes Dei, montes illi uberes ; lunc velut de Tunc audebimus et vestr.am nos dicere porlionemin
rupe proecelsadespicienles vanas prsetereunlis mundi ierra vivenliumP, cum et ipsi Dominorenovali sensu
figuras, in exsultationis voce cantabimus : Exaltabo mentis nostrse i, secundum Chrislum ad ccelestem
te, Domine, quoniam ab insurgenlibusin me exallasti imaginem, (f) potuerimus dicere : Deuscordis ttoslri,
me, et sttper inimicosmeos despexil oculusmeus<.Ex et pars nostra Deus in secular.
hac autem celsitudine montium informati ad humili-
latem cordis, et salubribus disciplinis velut spinis EPISTOLA * X.
nostra undique membra muniti, efficiemurut heri- DelphinoBurdegalensi episcopo,a quo baptizattts fue-
ral, summa pietate excusat se minus idoneum ad
nacei, qui parva corpuscula aspero tegmine armati, traclandosin epistolis sacrw Scriplurm locos: quod
naturalibus jaculis adversum hosliles aut canum ille postularat. Hic Delphinus Ecclesiwfastis reperi-
niorsus, aut manus hominum, muniunlur. Humilitatis lur inserlusdie nono ante kalendas Januarias.
autem timore divino, et gralia ipsius humilitates ar- Beatissimo et peculiariter domino, seraper in Do-
matis, petra refugium est, id est, Christus, cujus mino Christo nobis patri DELPHINO , PAULINUS.
verbanobis conlra diabolumvel septimenta vel spicula 1. Accepimus litteras sanctoe affeclionis luse, qui-
sunt i. His enim et aures noslras sepimus adversum C bus jubes nos in epislolisquas ad te facimus, aliquem
linguam nequam, et in cprde nostro vitia adversa con- (g) proeter ofilcii necessitatem, de Scripluris adjicere
iigimus. Ita per observantiam spiritalem et directam sermonem, qui tibi thesaurura noslri cordis revelef.
fidem, et herinacei pariler erimus, et cervi, si secun- Sed parentes potius filiis thesaurizare, et ordo ,pie-
dumlias minores bestiolas anguslati el humiles ab- talis postulat, el magister Apostolus docet s. Quam-
scondamur in Christo, ut in refugii petra ; et verbo vis ' tu nobis a Domino et in Domino pater factus
ac spiritu veritatis muniti, et diabolo et mundi hujus semper thesaurizaveris bona, et tbesaurizare non
illecebris asperi resistamus. desinas : proeter illud gralise salutaris 4*7 talentum,
5. Majores vero illas feras pedibus alacres, el su- quoi te consignante suscepinms non in terra abseon-
blimes coruibus ila oemulabimur, si habeamus pedes dendum, neque in sudario involvendum, sed appo-
8 Luc. ix, 62. '• Psal. cxx, I. c Psal. i.xvn, 5li <>Psal. xvn, 51. ~ Jolian. xiv, 6. f Psal. xvn, 54,
sec. LXX. B Psal. ' cui, 18. b Gen. \, 9, ju\ta LXX. ' Psal. LXVH,16; xxix, 2; xvn, 49; LIII, 9.
i Eccli. xxvm, 28. P=al. xvn, 54. ' P^al. xn 5. *** iv, I. n Psal. LXXVI,11. <*Psal. LXMI,
Philip.
2(5. i> Psal. CXLI,6. <iEphes. iv, 25. **Psal. LXXII.26. <* II Cor. xu, 14.
' Alias
15; quse aulem 10 eraf, nunc 29. Scriplaet missa cura superiorc, anno 596.
(a) M*.Yie:i. el edil. Scbot., respiciamus... provi- Solomon, non Sulomoit, ut obscrvavimusad epist. 5,
deamus. n. 2.
(b) Ita LXX interpreles, libri Groeci, Psalteria ve- (e) Yulgala coram JDomino.S. Augustinus in lib.
tus et Rom. et S. Auguslinus in conimenlario stiper i Loculionum de Genesi : Incertum esi nlrum possit
psalmos. ,-, accipi, coram Domino Deo, q tia et sic solel inlelligi,
(c) Sic Psalterium vetus el S. "Augustinusin psal- quod Grwce dicitur hvvrio-j. Debae re etiam disputat
mos. Aqttila, statues. lib. xvi de Civilale Dei, cap. 4. At S. Paulinus hanc
(d) Ita ms.,Reg. et edit. Bad. Grav. et Schot. Ita vocem conlra per adveisum exponit, ut ex sequenti-
et mss. vetusliores apud Prudentitim, Hamarligen. bus palel, non per coram, sive in conspeclu. Dicil
"vers. 143. Grajcis NE6J3MS el apud LXX interpretes. enim circa hujusce epistolse finem, ut vel repugnemus
Sic et in epistola 38 ad Aprum, n. 9. Paulinus nosler inimicisvenatoribus.
, juxta eosdemcodices dicit Nebrolh; aliaque complura (f) Sic mss. Reg. et Vien. et recte siquidem
ex nomiuibus Veteris Testamenii Gnecnm in morem mox prsecessitdefeceril.Ante erat in edilis poterimus.
exlulit: unde potest colligi eum usum fuisse S. Scri- (g) Ms. Xien., prwter cfflcium,de Scripluris. Abest
pturoe non Latina Yulgata, sed versione Groeca, ant etiam iieccssitatem,a ms. Reg., in quo inendose legcs
cx Groacisexpressa. Sic dixit j"n\ta Graecumlexlum officii.
4£9 EPISTOLA XI 190
nendum liummulanis °, a quiiius tujeii nmlUpIlcare-A domoDomttu ', et planlatf maceriara signaculi salu-
"tur usura; vel iis distribuendura ih tempore oppor- taris, qua ab incursu silvestris apri, el(fe) depaslione-
tuno, qui ad proeparandasin adventum sponsi facesi ferocis onagri rauniremur i, adslruxeris et torcular
venditant oleum sapienUbus comparandum b. The- foderis,quo per conversationem piam quasiquamdam
saurizas vero nohis et alio modo semper, qui de the- tibi dulcem detuavite viitdemiam funderemus. Ha-
sauris Dominiad graliara, quse per te data est nobis, bes adhuc, quod. facias imitatione illius, qui sterilis-
-
apporiirogas. Atque utinamtanlum capere possimus, ficulnese(c) commeatum a Domino vineaj deprecatus
quantum lu, ul accipiamus, potcs iinpelrare. Nam est '*, et imminentem inulili ligno excisionerodislulit
profeclo de hac pro nobis postulalionum luarum con- sponsione. Sic igitur et pro nohis pietalis tuoe cura-
scientia. atque fiduciapelis a nobis, vel rnagis repelis, interveniatrel positamad radices arborum jejunarum
ut alirquidspiritale ad te loquamur, quod semine in seeurem vel annua Domini indulgentis exspeclatione
nobis dignum tuo sil; quia secundum fidemluam exo-. suspendi (d) postulet ]. Sponde patrifamilias diligen-
rasse te credens, quoenobis orasti et oras dari, effe- liam promobis sollicitudinis tuoe, et assiduas oratio-
ctum solliciludinis et depreeationis tuse de nostri * nes, lamquam illum apostolicum evangelici stercoris
cordis et oris fetibusper documenta verborum capere cophinum pollicere *, quo cordis nostri terra pin-
desideras : quoniam ex abundanlia cordis os loquilur <~,B guescat, et sationis tuse seges nutrialur, vel planta-
et sapor menlis in sermone guslatur. tionis tuoearbor succum tusefecunditalis accipiat; ut
in die recognitionis (Id est jadicii. V. epist. 19, n.
2. Juste itaque sanelilas tua deposili sui debitum
elseminis sui Sed quid 5), quo pariter sator messorque gaudebunl, nos quo-
repetit, germen exspeclat. sinu aflerens inter manipulos tuos, re-
faciam ager slerilis ? qua libl fruge respondeam, qui que paterno
tritico tribulos, vel pro uvis edidi spinas d l Et petas ab eo culturse tuoe fructum; cum illi qui sata
pro irrigantium nutrit, et colenlium labores (e) fi-uctificat,
ideo conscius malse segelis aul infrucluosoe arboris, .id in nobis, quod non ad ignem jribeat abscidi (V.
ut vel pielati debitse satisfaciam, sola in lilteris meis
11, n. 7), sed ad horreum metere dignelur n,
offlcii verba prsetendo, et sensum a corde luo s de- episU obtuleris.
generem pudore inertiseconfusus occulto; dum nimise-
circa me dilectionis-luse conscius timeo, ne animum EPISTOLA * XI.
tuum bonoe de nobis spei proesumlione gaudentem Quanta sit carilalk Christianmsuprahumanas necessi-
decepta exspeeiatione contristem, et cogaris dicere tudines prmstiintia, ostendit, in se deque se ipso sa-
vel scribere mihi: JEgote planiavi A<ilemfrucluosam, . crificivm Deo immolandum , veteribus saaificiis al-
le.,orice explicalis : item Severum laudqt quod S.
lu veroconversusesin amariiudinemvilis alienm (LXX, Marlini vitam scripserit, ac poslremo ad se iniitans
p
^
ulienuy.Exspectavi ut faceresuvam,et lu fecislispinas{; de cvangelicmpanperlatis prwslantia pulclierrime
admonel.
atque iilinam vel illas utiles, quse contra linguam ne-
quam sepimentum piis auribus prsestant, et fidem in SEVERO fratri unanimo PAULINUS.
cordecauto,velutfrugem in agro eircumcluso tuentur i. In Domino (/) Deo Jesu Chrislo sentio, el in te
e. Sedtu illas, ut senlio, inuiiles et nocentes, quoever- munere el verbo Deihclus expeiior, quia
potissimum
-bum suffocant el convertunt in oerumnam, dum car- amico nulla est comparatio, el lingua gratim in
fideli
nalibus adhuc cogitalionibus corda conflgunt, quasi bono homine abundat °. Nam
quasi medicamenlum
(a) rhamnus (V. nol. 27) asper pfoduxisti h. vitae nohis consolatio carilaiis tuoe, ut favi mellis ser-
3. Quoerisergo, piissime pater, quid facias adhuc mones lui; ut aqua frigida silientibus, ita nobis nun-
quod non feceris nobis? cum et 48 plantaveris nos in tius de te bonus a lerra longinqua v.-Qui cum et-sa-
«Luc. xix, 15. bMatlh. xxv, 9. <=Malth. xn, 54; Luc. vi, 45. d Mattb. vis, 16. e Jer. n, 21. ' Isai.
V, 4, sec. LXX. sEccli. xxvm, 28, et xxxvi, 27; Matlh. xm, 7. h P.-al. LVII, 10. ' Psal. xci , 14.
1 Psal. LXXIX, 14. <> Luc. xm, 8. t Matlh. m, 10; Luc. m, . ">Luc. xm. 8. » Malth. xm, 50. <>Ecdi.
vi, 15. J>Prov. xvi, 24, et xxv, 25, sec. LXX.
* Alias 5; qure autem 11 erat, nunc 5. Scripla anno 597.

(a) Simili loculione usi sunt SS. Hilarius, Hiero- CIII,11 : Exspectubttnl onagri in si.i sua. Quidam la-
nymus el Auguslinus in comroenlar. super psalmos, mcn interpreles volunt illic esse nomen ignolse vo-
ubi sic legitur : Priusquum producat spinas veslras lucris, ceu gryphis, aul aliuscujuspiamsie se habentis
rhamnus. Sic el Psalteriumvelus. Ad hanc lectionem ad reliquas volucres, ut cetus ad reliquos pisces„
alluditPsalterium Romanumin quo legitur, priusquam p (c) Sic mss. tres Reg. Yal. et Yien. cum edii.
producal spinas vester rhamnus; ubi legerem, vestra Rosv. In quibusdam editis, comminatum, raendose.
r/i«»!Husj"uxtaGi-8ecum lexlum,nisi Paulinusdixisset, Legendum Profecto commealum, quod est spatimn
rhamnus asper. Aliler Arnobius, vriusquam producant ac lempus ad culturam. Vide not. 64.
spinmvesirw rhamnos; Eucherius... rhamnum. Sym- (d) Ms. Yalic, poslula, el sponde.
macluts, priusquamauctm sint spinw vestrm,ila ulfiant (e) Fructificat. Ne hoc verburo sit suspecium ac-
rhamnus. Yide not. 27. tive, ulunlur Patres, S. Ambrosius in psalmo xxxvi,
(b) LXX et Yulgala, singularis ferus depaslus esl illa terra bona Domini sine ullo labore fruclificat;
eam. Hic vero Paulinus speciem pro genere posuit, quamquam hic sensus Paulini esl, fructuososfacit la-
hunc etenim versum Hiernnymus exllebroeo translu- bores. Saccliin.
lil, oninesbeslim agri depastm sunl eam. Sedet pro . tj) Ita tres n;ss. cod. Bcg. Yaw, et Vicn. In edil.
«Uibusvisbesliis feracibus onager usurpatur, ut psai. decst/)co.
(31 S. PAULINI NOLANlEPISCOPl . 192
lutis tuoe indicio, et caritalis eloquio impinguet (o) j\ fide sedulus, omnibusque in nos piefatis visceribtis
tissa nostra ", maguum lselilioe et jucunditatis ' cu- effusus, assiduisnos litleris adeas, blandissimissola-
mulum hinc habet, 49 quod per nostros fllios in tis mulceas. '
Doroinotuos pueros afferlur s, et promitur; ut non 4. Neque sat habes occasionibuscunclisreviser<\
i.olumlitteris, sedquadam tui lateris parle potiamur, nisi et pueros tuos nriilas. Nec solum de famulis, sed
Quid retribuemusDomino nostro, prmler omnia quw etde filiis sanctis, quorum benedicta in Dominoprole
retiibuil nobish, pro hac etiam gratia, qua le no- Isctaris, eligis tabellarios; qiiorum oculisnos videas,
bis el in seculari prius amicitia dilectissimum, in et ore contingas. Speciosi nohis pedes illorum tam-
i.uis quoque rebus, quod incomparabilis prelii duci- quam evangelizuntium'bonak. Nuntianl enim nobis,
intis, individuum comilem atque consortem spiritali et afferunt ea quoead pacem sunl de te; cum (e)
tjermanitate connexuil ? proferunt opera Domini, quoc aut operaris in verbo
Qum esl, inquit, maler mea, aut qui sunl fratres Dei, aut scribis in spiritu Yerbi. Quse nohis divilise
mei c? non hi videlicet, qui de volunlaie carnis, et tam pretiosa munera, quse necessitudines tam dulcia
'
convenienlia sonroi; sed qui ex Deo nati sunt per possint proestare solalia? ut eorum reputatio differa-
sapientiam Dei Ghristum : qui in se manens innovat lur, quse in seternum largitas divina promiftil l;
oumia, et dat polestalem filios Dei fieri <-',coheredes B quanto poliora post habitis rebus sint; quoej'am et
regni sui; propter idipsum conformatus corpori hu- i.i isto seculo rependuntur, considerare promptum
mililatis nostrse, ut nos conformet corpori glorise suoe; esl. Quodenim quoeso,mihi-damnum pietatis et gra-
et non a solum a terra nostra, sed etiam a cognatione tioe parens inhumanus, aul fraler negligens, aut ami-
divulsos in sortem et generalionem suam transferat. cus immemor faciunt, cum omnes horum mihi nomi-
Quo munere nos sibi (b) creare, et in sute caritalis num, vel pignorum, aut fcederumcarilates, vel de te
vinculo copulare dignatus est, a familiaritate carnali, uno largiler rependantur ? ut taceam vel in noslro,
in qua jam nunc infelligimus,huic nos foederiprsepa- vel etiam in ignoto orbe, non paucos el in Deum et
' raverat, in selernam necessitudinem affectu potiore erga nos tui siniiles : quorum nobis affectus maximos
mutavit. Siquidem caritas Chrisli ista sit, quoeMIII- pro patria, el parentibusr et patrimoniis gratia retri-
quam excidil r, quia ex Deo defluil, el in Deoper- butoris indulget, in le uno, quosaccepimus hona, si
manct; omnemque, in quo (c) maneat, hominem sua computemus, omnia nobis nostra in te largius atque
perennitate perpelual. Hsec est inflari nescia, expers pretiosius compensata (f) repulabimus. Frater non
doli, pura livoris, oemulaDeo, non elatione spiritus, redimit, inquit, redhnil homo m. Similiter nobis lieet
sed spiritu mansueludinis, et semulalione pietatis. dicere : Mundus nos non amal, sed amat Christus.
Dominus enim noster, ut ipse testatus est, et experi- k Homo negligit, sed Deus diligit. Inimici homhiisdo-
mur, dulcfs el mitis est, el humiliscorde e. mestici ejus ", sed rursum amici hominis domestici
5. De quo lu mihi genitus frater non solum ad proe- Dei. Fuerint nobis fralres, el amici,et proximiboniet
sens adjulorium, sed et ad perenne consorlium (d) magni; sednon futt plaeitum circanos in eisDomino,
tanto superas onroem circa me corporalium neces- qui te elegit donare nobis in fralrem inseparabilem,
siludinum affectioncm, quanto potiore mihi parente et in proximum dileclissimum; quem meriio sicut
germanus es, quam illi quos caro tanttim et sanguis nosmelipsos diligamus, quia cor unum et unam ani-
inilii social. Ubi enim mihi nunc consanguinea ger- mam tecum in Christo babemus °.
manitas? ubi amicitia vetus? ubi pristina contubernia? 5. Ilaque quod supra breviler posuimus de carilale
Evanui coram illis omnibus, exter, ut dictum esf, multorum oequespiritahum ', nequaquam aple et di-
fratribus meis, et peregrmus filiis matris mem. Amici gne diximus ; in nullius euim (g) persona congruere
mei etproximiquondammei.nunc a longe steterunlh; nobis eadem, qnam in te habemus, gratia polesl. Ut
et, sicut fluvius decurrens, et ut fluctus pertrans- enim xque diligere digneulur (It) in hurailitale nostra
i<ns, sic transeunt me, et in me forsitan confundun- gratiam Domini; tamen illud in te speciale nobis do-
tur et erubescunt, ut scriptum est, venire ad me : n Bum esl, quod prsedestinafos nos invicem nobis in
facti sunt raihi, qui prope, longe; et qui longe, caritale Christi junclissima prioris quoque vitse arai-
prope s. Pro palribus,'inquit, nati suni libi filii J.lta eilia signavit, adhuc 51 eorum, quoenuncper Chri-
pro parentibus, et fralrihus el amicis, tu nobis faclus stum avertimur, amatores. Sed tamen In hanc, qua
a Domino es, qui et parentum cura anxius et fraterna modo intervenlu Dei neclimur copulamr per consue-
dileclione sollicitus, et gQ tota non fictse amicilioe tudinem illius familiaritalis inoleumus; ut diligendo
<">Prov. xv, 50. " Psal. cxv, 12. c Malth. xu 48. d Johan. i, 15. e lbid. 12. * 1 Lor. xm, P.
s Matlh. xi, 29. h Psal. LXVIII,9, el xxxvn,' 12, sec. Psalt. Rom. *Psal. xxxvit, 12, et cvn,'.10; Eph. n, 13.
iPsal. XLIV,17. i-Isai. LII,7; Roro.x,I5. Matlh. xix,29. <**Psal.xLVin,8. <*Malth. x, 56. °Act.iv,52.

(a) Ms. Yien., impingu.at. (e) Sic ms. Yien. et edil. Grin. edit. Rosv., per-
(b) Sic mss. Reg. elYien. et edili 4. Edit, Rosv., ferunt. Ms. Reg. cum tribus edilis, prmferunt.
creari. (f) Ms. Yalic, putabimus.
(c) Ms. Yien., manel. (g) Ita ross. codices. Editi, petsonam.
(d) Ita mss. Reg. Yien. ef edit. Schol. Celcri codi- (/.) Ms. Yien. humilitatem noslram gratip Doiritm.
ces. tantum
135 EPISTOLA XI. IU
nos et iu infideli via fideliter, diligere etiam spirila- ;A pulorum dislinctjo; aut in natura omnis huininis ge-
liler disceremus. Quia tam religiose nos semper uter- minse creatura substanlise : et ideo, mi frater, quia
que dileximus, ut ad nostram inter nos dilectionem semper (e) eohaesimusin corde uno, sicut nunc co-
nulla adjici posset affectio, nisi caritas Christi, quse hoeremus in Christo, aut pariler assumti, aut pariier
sola omnem sensum affeciumque supereminet. Quo felicti sumus. Assumti autem, non nostro merito,
impensiores debemus bono Domino gratias, qnod sed gralia Dei, cujus dona et vocationesine pwniteniia
respicere dignatus in humihtatem nostram, cumpa- sunt e; neque ex operum prserogativa, sed ex fi. e
riter in agro invenisset, pariter ut geminos ab utero bonse voluntatis, qua pariter in caritatem ejus ani-
carnis extraxit, etpariter assumsit 6. Duo enim vere, mali, ut uno et lenore propositi, et tempore (f) con-
ut scripsisli, fuimusin agro, sed bonilate «l omnipo- versionis noslrse apparuit, simul oportet glorierour,
tentia Dei, ausim dicere, ila de nobis unus assumtus et exsultemus in eo qui justificat impiura per fidem,
est «, quod neuter est relictus. Eramus enhn et sin- et dat escam omnicarni h; (g) escam non istam quoe
gillatim "' duo, cura in nobis caro rebellis a spiritu perit, sed illam quse conficitur in aeternum viclum,
difsideret; neque nostro homini pax esset, cutn in- qualem vel anima in Dei rebus operosa, vel calholica
leriori repugnaret exlerior. Nunc vero propilio i. so, Ecclesia coquit. Corpus est enitn veri panis qui de cwlo
qui fecit utrumque unum b, et duo unum sumus, quia B descendit <, et dat escam vivificantem esurientibus
unus spiritus in duobus; et nulla discretio, quorum j'uslitiam. Non enim carnem farcit, tsed cor hominis
corpus unum. SeJ hoc, ut dixi, commune (a) nobis- iirmat. Hic panis et fons est, qui quo amplius editur,
cum omnibus in Christo fratribus, unum in te pecu- plus esuritur : et quo magis bibitur, plris sititur J.
liariter nobis gratum atque gratandum est, in cujus Hunc panem ut edamus in a3ternum,.moIamus inhu-
amicitia beatissimum Dei munus accepimus, ut nec jus mundi pistrino triticum bonum, quod est obedier,-
Itinere mutato dissolveremur a nobis : quod dain- tisefidelis opefatio, et caritas in corde puro et fide non
lmm de multis, ut recognoscis, dulcissimis aliquando ficta l.
(b) nostris pariter experimur. 7. Qua gratia et virtute cum pleiras sis, bonam
6. Vere ergo tu nobis et parens, et frater, et proxi- Deo frugem molis, teque ipsum in azymis sinceritatis
mus es, qui (c) facieus in nobis voluntatem Dei, ac et veritatis epulandum Deo exhibes: cujus esca est,
plenitudinem legis c, diligis nos tamquam te, amicus quisquis (li) voluntatem ejus efficiens, in corporis ir- _
nobis in caritate Chrisli, et in Dei regeneratione ger- sius membra convertituf, dicente (i) Apostblo, quia
manus. Quod cmn videas, et recognoscas, cur in nos (j) qui se jungit Deo, spiritus unus efficilur '. Quod
onerose, et de te falso loqueris, ut dicas : Duo fuimus asSequimur, si porlemtis imaginemcwlestisea cura et
in agro, et unus assumlus estA1 Non simus ingrati iC diligentia, qua portavimusjmaginem 9 terreni m. Imi-
Deo, qui non unum ex nohis, sed unum assumsil in tando enim imitatorcm Chrisli perveniemus ad imila-
nobis. Duo fuimus, sed quandorcum illis fratribus (d) tionem Dei; cui bonus odor sumusin Christo ", si ex-
combraabamus, quorum a nobis per hoc proposifum hibeamus hosliamvivam I0 obsequio rationabili °, ut
facla divisio est: quia unums non de singulari cor- illi puram similaginera mola mundi cordis excretam
pore, sedde mulformn quoque unanimitate dici talis ab interioris noslri penetralibus offeramus, et in pe-
eadeni Scriptura declarale, cum has personas non in clpre nostro castum altare ponentes illa per legera
duobus hominibus, sed populis, fide gentium, el re- j"ussasacrificiis animalia maclemus in vitiis, immolan-
mansione Judscorumid ostendente, proponit. Nam et tes hircum peremtione ll peccati r, in 53 1uo °dor
illoemolenles 52 duse, de quibus similiter una assu- mortis esl; csedentes taurum, si deponamus super-
mitur f, ut arbitror, Synagogoe et Ecclesiseformam biam ; sacrificantes ovem q, si mollitudinem et igna-
gerunf. Quia non est alia persona quse in omni sacra- viam, in caritale non tepidi, et spiritu ferventes ej*i-
rum Litterarum ratiorie traclelur, nisi atit in univer- ciamus : offerentes.in nobis et agnum, si immaculatt
sitale generis bumani, credentium infideliumque po- vivamus, et vitulum, si efficiamur malitia parvuli, ui
* Mallh. xxiv, 40. b
Ephes. n, 14.h c Rom. xni, 10. <'~ Mattb. xxiv, 40. e Rom. xi, 7. f Matth. x\iv,
41; Luc. xvn, 55. « Rom. xi, 29. Psal. cxxxv, 28. Johan. vi, 35. J Eccli. xxiv, 29. "-'ITim.
' i,
-5. ' ICor. vir 17. «" I Cor.-xv, '9. n II Cor. n, 15. " Rora. xn, 1. J>Lev. x, 16. i Levil. m, 6.
(a) Ms. Vien., nobis cunr. D antiquioribus operum S. Augustini mss. codicibus
(b) Sic mss. coufces cum editis quatuor. Edit. Iegatur combinabamet combinabo,cum nostrispaiilc
Ilosv., nunc. . scribimus combinabamus.
(c) fla ms. Yien. Alii, qui facis et m nobis volun- (e) Ms. Reg. addit «oits.
tatem Dei ac plenitudinemlegis. Diligis, elc. (f) Ms. Reg, et edit. Rad., Grav., Grin., conver-
(d) Ante eraj. ih edit. Rosv., combinabamur,in ed. salionis.
Schol., cenvivebamns.Emendavimus ex ms. Reg. et (g) Hoecvox abest a ms. Yien. codice.
edit. Bad.. Grav. et Grin., combinabamus.Hoecleclio (h) Mss. codices Reg. et Vien.,- volunlatum ejrs
resliluta confirmatur nova operum S. Augustini edi- effectus.At edili quinque volunlatem ejus efficiens.$h.
tione, qtioeConfessionum lib. v. cap. 10, n. 18, sic Yien. infra^ converlil.
Jiabet: Et ideo adhuc combinabamcum electis eorum. (i) Hanc vocem substituimus ex ms. Vien. cum in
Sequitur hic Paulinus leclionem quamdam LXX, qtise aliis codicibus legalur ipso.
habel o-jvSuKO-<a, combinabo, sicut et Augustinusin (j) Addidims quia ex mss. duobus, et editis qua-.
psal. .cxi, n. 12, tom, IV, p. 1570. Itaque cum in tuor.
19Jj S. PAULINI NOLANIEPISCOPI 196
unius purum pudicilia, alterius stultum simplicitale A nobis et anlmam *t carnem suam posuit, et recepith;
referamus; quale te sacrlficium Deo exhibere video qui et sacerdos et hostia, et agnus et-pastor est, qui
in templo tui corporis, in sacrario tui cordis, in im- pro "ovibus suis paslor,- et pro pastoribus suis agnus
molationetuoecarnis, in ohlalione tuoeanimoe.Imrao- occisus est. Ipse enim Dominus hostia omnium sa-
Jas taurum, cum pia humilitate deposilus cervicem cerdotum esl j, qui semetipsum pro omniutn recon-
-altam percussisti timore divino. Immolas hsedum, ciliatione Patri libans, victima sacerdotii sui, et sa-
-cum omnia sinislroe parlis opera, justilioe sectator, cerdos suse vicf.mse fuit: cuique nunc ut uni Oiu-
^inlerficis. Ovem jugulas, cum diligens operarius, slu- nium Domino omuis nova creatura sacrificium, ipsi-
diosusque medilalor divinoevoluntatis et legis, iner- que suntlioslise sacerdotes. Si nunc einos tondendos
tiam (a) in te et ignaviam quasi pecus molle proster- in silentio humihtatis atque patientise, qua se ipse
nis, et a te vitse istius impediraenta, quasi vellera, pro nobis proebuit, prsebeamus, suscipiet In se onera
tondenti utilia, onerosa geslanti, forcipe verbi ccele- velleris nostri; nec dedignabitur ovium suarum lanas
Stis (b) abscidis : qua nos duobus Testamentis appre- portare, qul ipsam ovem, quara ab errore (i) revoca-
bensos tenet Chrislus; «t vel sarcinis secularibus verit humeris (V. not. 29)suis ad ovilia reportare
quasi lanis exuit : vel rursum, ut vellera a corpora- dignatur i-
libus viliis tamquam a morbidis et mollibus ovium B 9. Et quoniam bonorumnostrorum ipse non indi-
corporibus (c) abscidens , in vestimentum sui corpo- gel k, nos vcro omnium illius indigemus, nostro lan-
rls, quod operatione «redenlium tegit, siquidem vi- ium bono nobis,bonus, capit nostra quce sua "sunt, et
cissim (d) cum Chrislum induimus a, induamur a tamen ea juris sui non vult; ut quasi uostra nobis ac-
Christo, in Ecclesiocpensa deducit, et fimbriissuoe •cepto ferat, cum nihil habeamus nisi aeceperimus l%
veslis intexit. et ne ipsi quidem sine nutu ipsius -esse possimus ™.
8. Totondit te hic pastorjam; ut arbitror, «t po- Ergo nihil in hunc mundum inferenlibus «, substan-
suit in area sua, et coeleslirore perfudit vellus tuuni. tiam rerum iemporaliura quasi lonsile vellus apponit,
Nam etgralia qtioeinfusa est ori luo, et per os tuum non ut sarcina impedial, quos expeditos nasci j'ubet,
quasi rivus^ fontibus Israel, vel (e) Stwpvg,ut scriplum sed ut materiam nobis virtutis ad merila parienda
estl, a paradiso abundans fluit, docet nos, quia de- proponat; el sit unde docuntentum nostroe in Deum,
scendit in le Dominus sicutpluvia in vellus c, et dedit . id est verum Patrem ac Doniinum, fidei atque pieta-
tibi aquam de puteo Jaeob ', quia tu quoque de filiis tis edamus, si suppetant nobis ca:a vel dulcia, quoe,
Israel Doroino (f) propinquatus exstiteras. Si ergo proeferenlesDeum, magno prsemio negligamus ° : ,et
-
pertonsus es, duplex beiteflcium recepisse te senlis, qute per imniensam ejus bonitalem, cum nec illata
quia et in sestu seculi levis, pascua verbi roatutinoeG nobiscum sint in hune raundum P, ncque istincjj)
loetitise(g) roris sparsa decerpis; nee meridiani dse- efferenda nobiseum, tamen si pareamus proeGeptis
jnonii e ardore torreris, qula subjimbra alarum Do- illius, ita ordinantur, ut mutenlur in melius, et de
minif conquiescis. Paratur tibi interim lunica de tuis lemporalibus seterna reddanlur. Nam quse-sieut non
lanis, qua in illa die hiemis vestiaris, ut ante faciem intulimus, ita nec auferie possumus per naluramao-
frigoris ejus valeas subsistere, si dispoliatus 54 Wa stram et prsetereuntem 55 hujus mundi flguram <i
.corpore, non inveniaris nudus ab opere. Tum vicis- ea per omnipotentis Dei opus, beato mercimonii ge-
:sim proebebit se tibi ovem Christus, et agnus, ille riere vertentes, non modo nohiseum efferimus, sed
,qui pro nobis ad interfectionem ductus esl, et coram ante nos etiam in sinum Domini (k) seminata proe-
ttondenlese non aperuit os suum s," vellera sua, id est, mittimus "*..
.carnis exuvias1 abstrahi sibi passus. Ipse enim pro 10. Uhde jn-sescriptumarbitror, ut piger bperarius
=«Rom._xm, 14. b Eccli. xxiv, M. c ,Psal. LXXI , 6. <tJohan. iv~~, 6. <*Psal. xc, 6. f Psal. xvi, 8>.
--sIsai. Lin, 7. h Johan. x, 17 et 18. s_Heb.v, 10. i Luc. xv, 5. Psal. xv, 2. 1 I Cor. IV, 7, <*Act,
KVJI,28. «ITim. vi, 7. <*Matlh.xix,29. PlTim. vi, 7. q'l Cor. vn, 51. r Gal. vi, 8.

(a) Ita mss. codices. At editi, vitm. (f) Ms. Yien., propinquans.
(b) Sic ms. Vien. Alii codices, accidis. Yerum hic iD (__)Ita ms. Reg. et edit. Bad., Grav, etJSchol. Ye-
-reslitula lectio conflrmaiur ex sequentibus. rissima leclio. Sic quoque Paulinus epist. 25 ad eum-
(c) Ita mss. codices et editi duo. Sic ad Prudentii dem , n. 58 , scribit vulnerata-carilatis. et Natali 6
Apolheosin, vers. 934, abscidere quidquam, vetu- S. Felic., carm. 18, vers. 123, pielalis circumfusus^
:
sfiores omnes .codices iidem hynin. i Peristeph., Grseca pbrasi mss. Vatic, Yien. et edit, Grim., rore,
vers. 125., abscisa papilla; bymno S. Romani Mar- 'respersa. Edit. Rosv., rorc sparsa. Saccbino placet uf
iyris,vcrs. 975., Nervos absciderel; ethymn. ll,vers. legatur matutini tmli.ia roris.
65, Huic abscide.caput. Sed et mss. nostri codicesad Parliculam a addidimus ex rass, Reg. et Yien,
epislolam l.Paulini ad Severum, n. 5, habent absci- et (h) editis quatuor.
daiur, non abscindalur; et omnes lum mss. tum
editi .codices ad epist. 10, n. 5, jubeat abscidi, non (i) Ms. Yien.., revocaverat.
abscindi. (j) Ita mss. codices. Editi, auferenda. Manuscri-
(d) Ms.Yatic. et ed. Grin., sicut. ptorum codicum lectio confirmatur ex sequentibus,
(e) Emendavimus $ii>pv%, quseest fossa de flumine, nonmodo nobiscumefferimus;editorum vero ex epist,
ex-ms.Yien., in quo dorix. Ms. Reg. Dioraxi. Anle 16 ad Jovium, n. 8.
Vide not, 28.
erat 5t&>,pu_£i.. (k) Abest hoc verbutu a ms. codice Yaticano,
"
iy7 EPISTOLA XI. 198
non edat panem ", non videlicel islum pereuntis cibi A ingeniiHui flonbus eomunt. Vestieti etevieissim
panem, sed illum quo vivitur in veram vilam : quia Agnus de suo vellere in retributibnis die, uiorlala
unusquisque, sicut scriptuiroest b, de fructibus suis tuum de sua immortalitate superinduens n.
manducabit, et in operibus suis vivet: ac proinde 12, Tu tantum nostri memento, et nos respice,
suum cuique opus panis est: et panis verus ac vivus non retro speclans °, sed amici memor. Certum est
Cbristus est c: quem non potest mauducare piger .enim, quia agricola solertior Iructus habeas largiores,
operarius, quia idem esl pascha nostnim, quod ex- et pernicior cursor tarditatem nostram ad bravium
~~
pediti atque praxincti, et firmiter calceali, nec de- supernw vocationis autevoles. Infiimior etenim.
positis a manubaculis a, id esl operibus, quibus niti- menle quam corpore, longo te intervallo sequor,
mur, numquam remissis,-cum omni festinantia edere spatio tamen tantum a te nonilinere(f)Jseparatus; et
pioecipimur: quia lempus breve est, et expedit nobis eamdem molam oegraet impari manu verto, pistrino
sine cura esse, sicut Aposlolus suadet, propter tnstan- socius, fruge delerior, quia tritico mixta zizania
lem necessitalein<*,ul inveniamur parati, et pulsanti molo <i: qusc ut tota vertantur in if ugem, oralioni-
Domino non limeamus aperire f, de conscientia bus tuis egeo; quibus spero evadere et divitias, et
somni aut negligentisedigna metuentes. Qtiod quidem paupertatem meani, quia utrumque mihi in Tnalum
nobis nihil proderit nihilominus exlrahendis, et ad B est, cum sim j'ustitioepauper, et peccati dives. Wam
morlem quidem post mortem, ut justas negligentise vere me divitem boni crederem, si ita jam pauper
atque impietatispcenas Iuamus, si alieno potius quaia essem, ut puias. In quo tamen de verhis tuis te pau-
noslro domino deservientes, deprehcndaraur seculi lisper excutiam, quibus a te ipse discordas. Etsi non
magis quam Christi uegoliis occupali, pulsantique meas virtules in me prsedicaveris; tamen qui alienas
Domino non- aperiamus, et ad Palrem ducamur in- licet mihi verbis tuis donandas putasli, quomodo
viti. Propterea prsedieitur nobls, ut pro,hac, id cst convenit, ut idem tupaupertatem, quam te admirari
anima, laboremus et oremus in lempore opporluno <?, profiteris, horrere fatearis? Si credas hanc mihi do-
hoc esl praesenti; in eujus spatium ideo inducimur, ut natam esse virtulem, qiiam te is velle necposse as-
veram vitam ista brevi ls et transeunte quseramus h. sequi conflteris,'ut habens victum et vesiimenium,hom
Hujus vitoecampus et ager mundus iste est >,vel homo contenlus sim r, nihil ultra diem cogitem »; cur vel
ipse qui in hunc mundum mittitur. Deo quo unus as- me inopioonecessitale superandum putas, ut le, quem
sumitttr i cttm, ut supra diximus, carue spiritui sub- non desiderare non possum, invitare desistam : aut
jtigata, duo unum feceril: quia et in unoquoque ne- te tam infirmum diffidentemque Christo prodis, ut
slrum, secundum Apostolum 1, duoe mentes et duse timeas ad hujusmodi, qualem prsedicas, amicum ve-
Ieges sunt: quibus intra nos moleniibus, aut accepta- C nire, si iri vcritate sequeris illum qui dixit: Tolle
bilis Deo aut refutabilis similago conflcitur. crucem tuam, el veni, sequere me (? Quomodo aliter
11. Te vero, vieta lege membrorum ', et exte- putas Christum sequendum, nisi lege qua docuit (<_.),
riore (a) corrupto, puram conspersionem (b) parare, et forma quam proetulit? qui cum in sua venisset, re-
et sine fermento azymum Christo (c) confici <", elo- clinandi tamen capitis locum inter sua (h) non ha-
quia tua tam (d) facunda quam casta lestantur. Neque Jmit u.
enim tibi donatum fuissel (V. ep. 29, n. 14) enar- "15. Imitare imitatorem Christi, ut mortuusvivas
fare Martinum, nisi dignum os tuum -saeris laudibus crucifigens te.mundo, et tibi mundum; quotidie mo-
mundo corde fecisses. Benedictus igitur ln homo Do- riens per fidem verbi, et vivens in verbo fldei. Non
mino, quitanti sacerdolis et ma ifeslissimi, Confes- cnim in pane solovivit homov, prseserlim Chrislianus;
soris historiam, tam digno sernjonequam justo affectu de quo proprie scriptnm est: Quia ex fide vivit x;
percensuisli. Beatus et ille pro meritis, qui dignum numquid dixit, Ex pane ? Quid igitur 57 a me fa •
lideel vita sua meruit g@ historicum; qui et ad di- mem metuis, si fidem hahes? Panis tuus tecum est.
vinam gloriam suis mcrilis, et ad humanam memo- Si verbo Dei pasceris, rion desiderabis escam venlris;
riam tuislitteris consecratur. Hsec quoque verba tua, T\Deus enim et hunc et illam destruet 7, dum se sedificat
vellera sunt, et DominumJesum gratissimo tegmine in nobis, si nos in ipsius caritate lundati, eonsista-
cooperiunt (e), cujus supellectili pulcra ambiunt, et mus z, neque domum nostram in diffidenliso (i) flu^.
<*•
n Thessr 5, 10. b Psal. cxxvu, 2, juxta LXX. c3oban. vi, 55. a Exod. xn, 11. <*ICor, vn,' 26,.
29 et 52. * Lue. xn, 56. s Pb:tl. Xxxi, 6. i>I Tim. vi, 19. ifMalth. xni, 58. i Matth. xxiv, 40, Gal.
v-, 17. i Rom. vn, 25. *>I Cor. v, 7. " I Cor. xv, 54. ° Luc. ix, 62.- P Philip. III , 14, i ** Mattlu
xm,_25. T I Tim. vi, ~~
8, s Matth. vi, 54. t Luc. IX, 25; Malth. xix ,21. » Matlh. vni, 20. Dcuf,
vm, 5; Matth. iv, 4. Gal. m, 12. 51 Cor. vi, 15. =* Epbes. m, 17.
(a) Ms. Yien., corrupta. - (e) Ex conjectura Rosveydus addiderat membra,
(b) Sic mss. codices. Reg. et Yien, et editi qua- Quam vocem in nullo codice repertam expuuxi-
tuor. Ed. ROSY.,parari. mus.
(c) Ita iidem mss. et editi codices. Ed. Rosv., (/') Sic mss. Reg. el Yien. et edd. Bad. etGrin.
fieri. Alii, superatus.
(d) Sic ms. Reg. et editi4.. AL, fecunda. Utraque (g) Ms. Yien , votuit.
Vox recepta. Yide eloquii facundiam, ep. 16 ad Jo- (h)Ms. Reg. niiit jura.
vium, ii. 11. (i) Ita ms. Yien et edit. Schot. Alii, ftuctuaniet.
4<)9 S. PAULINl NOLANIEPISCOPI 2<'I0
ctuantis arena locemusa. Nonne illi credidimus, et ,_ EPISTOLA ' XII.
in illum ambo j'uravimus, qui dixit : Nolite cogitare Postularat Amandus prolixiores Pautini epistolas:
in crastinum; sufficit enim diei malitia sua ; qumri:e ergo hanc de gratia Dei non minuspiam quam ele-
gant^m scribil, commemoransDei benignitalem, el
primum regnum Dei, el justiiiam ejus, el hmcomnia allitudinem divini consilii super salute generis hu
apponentur vobisb? Huic si cfedis, quid de ejus fra- mani. Docel-elhumililalemquamdam malam, el su-
.tris inopia famem metuis, quem scis hujus verbi secti- perbjam quamdam bonamesse
ritatc paupertatem divitiis prsetulisse? An magis Sancto, et merito venerabili, ac dilectissimo
abundare credis illum qui terroe, quam qui Deo cre- AMANDO, PAULINUS.
dit? et qui propria, quam qui divina pascitur cura? l.Fateor roirari rae sanctam caritatis tuoebenigni-
<Quidille miser babeal, qui se 14non habel?non enim lalem et patientiam, ut de epistolis.,quas ad te lo-
se habet, qui plus de se quam de Deo sperat: vere- quacissimas, et pleniores roolgstiscquam gratise fa-
que est mortuus, qui non vivcre timet (<7uasi leg. cere soleo, lu tamen desideriumsermonis mei potius
timet non vivere), si totum se Deo credat, Deoque quam tsedium capias; quandoquidem ad assiduas et
permittat. Opto igitur ut tuse potius comitatis hic prolixiores litteras me laccssis et excitas gralia scri-
jocus, quam inflrmitatis fldes fuerit, quod scripsisli ptorum tuorum, in quibus caritas de corde purp el
eredere te ita me futurum brevi pauperem, ut ulte- B fide noh ficla e hi azymis verilalis h sincerum loqu'tur
rius non auderem invitare te. .Fateor nihil me prseo- affectum, ac vicissim meum ab inlima jnente solljci-
ptare lantse liberlatis bono : siquidem tam intima tat. Quid igitur faciam? obtemperabo libi copia ljtic-
circumcisio, plena perfeclio sit 15.Sed tamen si tibi rarum ? sed bonorum meorumnon indiges J; el me
vera ,-inChristo ;fldes, vera virtutum in homine cce- sequius est a te locupletari, quia dives pauperi con-
lestium admiratio, et hominis in Deo viventis oemu- ferre debet, ut fial mqualitasi. An vero magis consu-
lalio (a) est; quomodo non eo magis meexpeleres, lam utilitati meoe, et ponam on custodiamk : ut pe-
quo perfectiorem esse auilires, nisi si aperte, non riculum peccati, quod de mulliloquio paratur eflu-
-credere corde quod ore proflleris, confltererisc ? Sed giam ! ? Sed metuo '- rursus, ne inobedienlioe reus
in me peccalorem fugere, non pauperem, Martini statuar; et fortegravius offendamsi in fe deliquero
beatissimi frequentator argueris; quem certe num- non obtemperans, quam si pro me limuero non s.cri-
quam desiderasses, si cibis corooris esurire ti- bens.
muisses -~\.Det igitur mihi Dominus a Domino oris adaper-
14. Ego certe, quia necesse est in operis spiritalis tionem ad te m, et prsetendat pedibus meis lucernam
profectu caritas maxime, quse pleniludolegis est a, verbi sui n, ut nox insipienlioemeoesicut dies illumi«
•proficiat,sieul desiderare le, ila et invitare rion desi- C netur <>.Solval linguam meam in verbum bonum,
nam. Yeni ad nos : et si poles, advola. Nihil habe- qui et asinse os P in sermonem laxavil humarium.
mus nisi Christum; etvide sinihil habeamus 1D,qui Sum enim el ego unus de lapidibus vel jumenlis illis,
omnia habentem habemus. Ebromagum (V. not. 50) quorum proefigurationeasjna lunc locuta est, mulant
.erom non hortuli causa, ut scribis, reliquimus; sed genlilis duritise stolidilatisque naturam, solutis Deo
paradisi (b) liortum prsetulimus et patrimonio, et pa- linguis, significansloeuturam i. Ac, si placet, de hac
iriae; quia illic magis doraus vera, ubi oeterna: ibi ipsa Dei gratia textum episloise'porrigamus, quia
verius patria, ubi originalis terra, et principalis ha- omnis nostra (c) narralio in proeceplis59 et laudi-
Jiitatio. Namsi credis propitio Christo, propter quem bus Altissimi oceupala esse debet, illi omne quod
sinil 17habeamus, in ipso omnia possidemus <*;nunc loquimur, omne quod vivimu=,cum perpelua gralia-
in ista spinarum et laborum humo, ne in hortuli qui- rum actione dependi, eujus opere s ac munere lo-
dem glebula nos lerrse limus lenet: sed ulinam ita quimur el vivimus. Ipse enim fecii nos, el non ipsi
nullus a peccato nobis pulvis hsereret!-Tu sihocbo- nos <*.Ipse, inquam, Dominus fecit nos, qui eliam re-
num ita credis, ut prsedieas; et 58 'n eo me esse fecit jam ab initio per omnia quse operatus est et
credis, ut te credere seribis; et segnius me desi- locutus in Sanclis suis, salutis nostroe, id est, repara-
deras; jam non in me peccalorem semper', etsempei " tionis humansesacramentamolitus. Kam justumAb-
indignum conspectu tuo, sed in Domintiin,8 ipsum lem illico reparavit sancta generatio in Seth s, qii
comnrittis (idest peccas), si putas tum demum defu- ore consimili formatumad imaginemDei retulit \\:\-
turam nobis vitse mortalis alimoniam, cum nobis trem. lnde per eeteros a primo fonle decurrens pe>-
coeperit Deus esse possessio r. manavit vena juslitioe : et quamvis interveniente di-
* Matth. vii, 26 ; Luc. vi, 49. b Matth. vi, 54, 55; Luc. xn, 51. <*Rom.-x, 10. ' Rom. xm, 10. c II
Cor. vi, 10. fPsal. xv, S. •*l Tim. i, 8. h I Cor. v, 8. * Psal. xv, 2. J II Cor. vm, 14. ip-al.
xxxvm, 2. i Prov, x, 19, mEpbes. vi, 19. *"> Psal. cxviu, 105. ° Psal. cxxxviu, 12. pNum. xxn, 2S.
i Luc. xix, 40 r Psal. xcix, 5. * Gen. iv, 25.
' Alias
21; quse autem 12 erat, nunc 52. Scripta anno 397.
(a) Addidimusverbum est exmss. Reg. et Vien. bona.-
,(c) Sic mss. Reg. et Yien.Editi 4, ratio. Ed.Grir,
(!") Ita ms, Yien. Alji addunt ilium, Utraque leclio oratio.
«01 EPISTOLAXU. 202
luvio, in uno quidem, atlamen justo, universitatis _. A tidie bonus Doromus, ul divinoeconformationis glo-
pcremptoeseminarium stetit, jam tunc operante mys- riam consequamur, si nostrse in Christo conforma-
terio unici Redemtoris, ut per unura reconciliatio tionis exemplum sequamur, cognoscentes in Altissimi
proveniret, quia'per multos offensa venissetR. Sed nioderamine temperatum naturoe noslr33modum, ut
iterumijenerishumani processu relabente j'us{itia, et Bupranos ipsius gratia provehamur, si juxta nos nb-
crescentibus simul gentibus atque criminibus', ne rur- stri memores ambulemus. Ad' quam nos mensuram
sus iniquitas hominum generis mereretur interitum, propheticus ille de Nuraeris sermo componit, quo di-
rursus electus est qui pater fidei vocaretur, a quo et citur : Non declinabimus dextera neque sinislra, sed
promissio regni et Regis oeterni semen emergeret. regali via ibimus k. Quod nobis Christus est, media-
Quod multiplicafum iide gentium Christus implevit, tor Dei elhominura, inter divina et humana nos tem-
qui patriarchis visus, per'legem proeformatus,per perans, et ad regnum suum regali via ducens; ut
prophelas proelocutus, et ipse adfuit, ut adimpleret corde bumiles, opere sublimes, a sinistris, id est, pec-
legem et prophefas, et quam lex operibus non va- catis quso in mortem trahunt, allevemur; et a dextris
lueratconferremedicinam, gratia daret 1. nimiis, id est, prsesumtione superba, humilitalis lege
5. Jam enim corpus omne, id est, universum ge- revocati, teneamus salubrem mediocritatem, ne aut
nus (a) hominum ita pervaserat peceatuni, ut neque B ] oculos nostros declinantes in terram'1,, comparemw
malagma' debilibus et saueiis, rieque ligatura pro- jumentis quibus non est intellectusm, aut altiora nobis
desset c : corroborata etenim vitiorum valetudine, scrulanles ~~,evanescamus in cogilationibus nostris.
omnem humanoe opis medelam fortior remediis mor- Itaque nonalta sapientes,sed humiiibus consentientes°;
bus excluserat, et ideo venit qui" et venturus est_. in mensura qua (forfequam) mensuravit nobis Domi-
conformatus corpori humililatis nostrse, ut nos con- nus P, nosmetipsos metiamur, ut angustemur in no-
formaret corpori glorise suae d. Quia neino, nisi arti- bis, et in Domino dilatemur i. Non ut illi sapientes
fex, bperis sui potens est, et flgulo tantura in argil- hujus seculi, quorum sapientiam Dominus reprobavit
lam suam j'us est e. Ita Dominus omnium, qui omnes ac perdidit, elper stultitiam prsedicalionis (f>)«xclu-
fecerat, dignatus est ad noslra descendefe, nosque sit1*3: (c) Disputaverunt enim, inquit, ut absconderent
"
suscipere iu corpore suo, ut reflceret eadem arte vel laqueos : quia videlicet in hoc omnis ars philoso-
(pro el) potestate qua fecerat. Yenit autem non in su-" phorum lahoral, ut assertione flctorum lucem vetri-
blimilate Domini, quoderat, sedin forma servi, quod latis obscuret, et inanium contentiohum laqueis sol-
on erat f. Factus esl ut iwmo sine adjutorio <"*, qui licitatas a vero mentes implicet, etingenii fraude de-
est Dei virtus, et Dominus exercituuni, adjutor et cipiat, et fuco sermonis inducat.
protector oraniura. Pro liberandis est morluus, qui' C 5. Sed postquam exortum est lumen in tenebris,
erat inter morluos liber. lnter iniquos depulalus est, misericors et_miserator, etjuslus Dominus *, frustra
qui justificat impium per fulem. Sicut ovis ad inier- posuerunt in cwlumos suum u, qui etiam terreiiaruss
feclionemduclusestagnus ille, qui lollilpeccata tiiundih. rerura suseque naturae neseii (d) scrutantur cceli pla-
Passus est mortem, quidonat aaternitatem. gas, et Deum v sine Deo quserunt. - Ideo defecerunt
4. Sfcd in causa tanti huj"usconsilii et muneris, scrutantes scruthiio, et sagillw parvktorum factm smt
anknadvertere ipsius lumen est, qui nos £0 Uhtminal plagw eorum T : quia corripiens sapientes in astutia
m monlibus mlernis » : in quos oculis allevatis videa- sua Dominus x, per infantium atque lactentiura ©J
mus, iisdem nos, quibus perieranius, ilineribus in- ora confudit, nec in sermone regnum suum, sed in
ventds, rursus ex arbore, rursus ex virgine; se3 non virtute constituit. Unde ego quoque minimus omnium
rursus superbia praeeipitandi, verum e conlrario hu- minimorura Domini, exiguorumque tenuissimus, ,et
militate rediluri. Nam idcirco Rex glorioe et Domi- infantium infantissimus, audeo in vocem Iaudis((e)
nus majestalis exinanivit se, formam servi accipiens i, eruropere, gratias agens Domino altissimo, quoniain
et iiivisibilemmagnitudmem suam visibili abjectione mysterium pietatis excelsas, quod in thesauris sa-
contexit, ut nos veteri illo malse conceptaearrogan- pientise suoehabebat repositum, parvulis suis prom-
tise morbo, foris altos, iutus obtritos, in iormam su- ft serit, et sapienlibus mundi absconderit y, jie gloria-
blimitatis suoeper formulam nostroe in se humilitalis relur hic mundus in suorum vanitate sapientium, per
altolleret. In hoc enim operatus est et operatur quo- quam obfusa sibi caligine non agnoverat sapientiam
a Gen. vi, 8 et yn, 1; H Pet. n, 5. b Gen. xv, 15; Rom. iv, 11; Gal. m, 7; Jac. n, 21; Matth. v, 17; Johan.
i,17. f <*Sap.xvi, 12. aApoc. i, 4. Phil. III, 21. .« Sap. xv, 7; Eccli. xxxm, 15; Jerera. xvm, ' 6; Rom. ix,
21. Phihp. nt , 7. s Psal. LXXXVII , 5. bIsai.' LIII, 7,12; I Pet. n, 24; Johan. i, 29. Psal. LXXV,5.
i Philip. u, 7. Num. xxi, 22; Deut. u, 27. Psal. xvi, 11. m n
Psal. xxxi, 9. Eccli. m, 22. <-'Rom. xu,
16. PllCor. x, 15. ill Cor. vi, 11. r I Cor. i, 21. s Psal. LXIII,6. * Psal. cxi, 4. u Psal.' LXXII,9,
v Psal. LXUI,7, 8. >*I Cor. m, 20. S*Matth. xi, 25.

(a) Ilams. Reg. et edd. quatuor. Ed. Rosv., genus (c) Ita Psalterium Romanum, et S. Hilarius iu
Immanum. Verissimalectio quam restituimus, ut cui- Psalmos.
vis attendenti proecedentiaet subsequentia patebit. (d) Sic ms. Yatic. et Lalin. Ceteri codices, imcru-
- (b) Ms. Reg. et edit. Bad., Grav. et Schot., ex- tantur.
hausit. (e) Deest ejus in editis
PATROL. LXI. 1
^
{»„5 S. PAULINI NOLANI EPISCOPI 234
Dei. Pax auteih nostra Jesus, qui venit *utufraque 1 cum spirilus Deo serviens Sitbaetam sibi ammaiU
uifuln faCCret*, et omnia tequalitaie coinponeret, fide temperal, ef vicissim animam Beo seT\ieritem fn.
destruxit foriia, e~telegii infirfna : sprevit sapierilia, omne ohsequium' earo -minlsfra comitatur.
et.assumsitstulta, utfleret ajqualitas b, neinine sihi 7. >Quamob rem Domini passione el resurrectiolie
qiiidquam pToprium vendicante,- cum bmnem (a) lio- non "solum ad spem ac fidem resurrectionislnstrm-
mhiem nmi nisi divino munere saiutisacsapienlia*: mur; (d) sed|tft hon sola resolutione eamali, seflet
coropotem necesse esset in Domhio gloTiari*<vliaque volunlaria ablioc seculo re-cessiOhemoriiioverlnius:
cxsultemus cum tremore in PominbDeojioslro' 1, et moriendo per fldem^huic mundo, vivificemur Deo.
qui -est homilis cotde, et majestate sublimis *<", idem Yita enim hujus mundi amica, niors animoe est. Ob
sentientes irfnobis, quod in -Christo r, qui, ut supra hoc nobis Apostolus dlcil: Mortificalefn lerra mem-
dixi, idcireonobis saluris-jratiani*perhuminiafisfor- bra vestra 1. 'Quotidie se ipse testatur mori, lividiiiii
roulam contulit, Jit qhi exaltationis spiritu cadere faciens corpus suum, et oblivisceifsqum retro sunt, >al-
meruerarous, tti) -cordisbumilitate l-esurgere disce- que ih priora se porrigens T. "In quO humllitatem pa-
remus. [ riler et sublimilalem docet: quia conteri corpus sine
6,- Quod autenTbonus Dominus %fuciiixusest, et buniilltatis spiritu non polest, nec anima in coHestia
fesurrexit, Jion solum ad "destmcfionemTnoTtisJIO- B surgere, nisi morliflcatione membrorum. Attameri
stroe, et ad reparalionem rclertuiatis pperatus est, etipsius nohis humilitafis servanda mensuraest, ut
sed etiam ad jM-oeseutis vitoe informationem, tjua me- non riisi"fimore divino bumiliemur uni Domino : Do-
ritum acquirimus ,*truo vliae illius in *scternumbeatoe minum enim Deumtuum adorubis, ei ipsi soli servies"*;
possessio pj'oeparaturS.CruciergO'fixus eslTDomimis: •cut servire, libertas est. TSeminienim subjeclus est-,
quo wiyslerio pietatis alque consffio, Apostolus do- quisesoliDeo subjecit"*. (e) "Utcontra omriibusmii-
cet h : ut solverei, inqui'1, parietem yalli, interfice- mis, velspirittbus, velaliiscreatUfis,veJsuisvi'tiis et
retque inimicitias , et -omnemhojus roundl ambitum cupidiialibus sefvir, qut vUltliber esse juslitise. Est au-
dispoliaret, ac de umversa inhnlcl 'potestale, capti- tem e'tsaneta supefbia, el Iiumilitas Iniqua : nam et
vans tipsain•captivitatem <,'triumpharet, In suacame justificatursupeAlaquoehuicmundo supefbit, et con-
sitscipiens,inquit, isimiliiudinemcartiis peccaii i : non lemnit hoc'seculum, oninibusque maguis ejus etdul-
utique sJro-ilifadinem"carnis, quia 'onroibus Deus ve- cibuS'ac speciosis abutitur (id est ufi iecusat. V. not.
ritas :-e't -ideo vere-ef Cbrporaliter Verbumtarofa- 51), mien'ia coelestibus rebus, et-prfficeptis subjecla
vtum-est % *sed-ro svmilitudhiem peccali carnis l; ut divinrs. -Ctmfra autem illa^bumilitas "condenmaiur,
qui peccatttmnon fecit per •suamInviolaMlem impas- quoBJjon ex lide, sed ex ignavia mentis hominibus
sibilemque naluraro, fropter «ostaroen , ut scriptum G adducitur, et liumanmn gratiam inagis quam suaiii
est, peccalum <(t) faclus^ id est, peccalorem susce- salutemcurat; inendacii farotila , yeriiatis iriimica,
ptum in forma .servi 'gerens. Faclus -enirnest pr-oyio- liberlatisexpers,iniquitati obnoxia,ffiisc"ens(f)aqua
l<ismatediamn, namos-maiedictoiegis-absiiiveret'^;4e vinum «, idest, veritalis Therum-(<_>) Ttquoso"adula-
•jieccdtodamwmil peecalum ~~,id -est, peoeatfmate- lionis enervans. In hujusmodi Immiliiatem speeiali-
}'iam, jjuse adliufein illa Adaecarne vivebal, to ipsa, ter mihl videtur vox illa oonrendi, quse denuntlat,
quam susciperc "ilgnatus esl, Adse oarne vacuavit; vmdicentibus (h)mnfo-^^'bonum, etdulcetxmaris v, 'ei
Qg acisic^arietejii valli, hoc *sl, peccatmn, quod injustis jusfitiam proedicanllbus: quos^t r "per 'Salo-
inlcT nos <&,Denmseparabat, dcstruens, fecit tttraque roonem, sicul nosli, veritas exsecfatur.
'uitum «; noii soluni >u"lJudoeorum-ct geniium fides "8.Bene -autemnos brevi 'psalmo,-sed pleno Jnagl-
|n Christo oolret, Jsedul in nnoquoque noslrum qui sterio, bealus Psalmista confoTmat*ad nostfi mode-
•crederemus, aiaiarasfbi nostra -•congruiret, et<dis- raminis temperamentum, -cnm 'precibus-suis iffoeten-
~
eoi*diaqua "priuSTersabaturiin^Jiobis, cum spirilali dil •meritum liumirilatis ~~.'dicens Domm~e,iione$i
affectui «ariialis anima j^pugnaret^ "pace fidel«olve- vxaltatwm cormeum; tieque elafi •smfrovuli-mei.Ne-
retur. Nunc -enim .beltom alhid antiqnum., quo les que wnbulavi -IK-niagim, iieque nn mirabilibus-^upeif
-peccaii reptignabat legi Dei,-abolelur inChrislo T. D-me y. Et deinde«qui-^e\i) pro-eordis IromiOta^e re-
* Ebli n 14. 1>H Oor. VIII, 14. <*ICor. i,5l. aPsal. it, 11. <*Malth.xi, 29. fphilip.«, S.
»sI?i_ojnvi 4- I^r. vi, M;III'COT.-V,'l,5;€t"l. i3i, 1. ^ Ephes. JI, U. ' PsaJ. LXVTI,«; Ephes. iv,'S.
i Rom VIII,£'. "kJohan. i, 14. l Rom.vm, 5. *** Gal. m, 15. " Rom.vui, 5. ° Eph. u, U. ~r Rom. \u,
21. "-aCol.iii^S. *** IGor. ix, S7 .JJiil. m,15. -s Dent.vj, 15, et x,-20; Matlb.-iv, 7 ;-Luc.'r\<,-$, '"Rom.
VIII 20.. •*Isai, i, *22.- ^lsai. v, 20. 4 Eedi, as, 25. 7 Psal. Cxx-x,1.-
<(a\Hanc vocem aldidiinus-exanss. Yatlc. et Yien. (,f) Mss.Yien. fifig., Jtgumnmno- iiatln., jiqucevi-
et edit.<Grin. ivumtidulatioms.
(b) Sic ms. Yaticanus.exCeteri, corde humilitalis. Ita ins. Yatlc.-et effit.flosv. Afms.^.eg, cura
(g)
ms. Vaticano, semel et editis 4, aquis adulationis.
Leclio quam restituimus
iterum confirmatur n. 8. J3ie Jmss/R'eg» ©t iVic-n.cum ^ditis '4. StMS.
Ila-edit. *SclK)t.e t '"Sacchin.; itln codlces, fa- i(<A)
(c)
lectio confirmatur ex '57, Y:atic„et -edit.fein.-faventlbus Wnilgata'et *versierie
ciens. Hic resfituta episl.
n. 2. UXS^-malwm<$mium,^ul£B mimmnftet-hijjicsKticim
jiu
4. stitiam piwdicantUncs.
(d) Abesl sed a ms. Reg. et edilis
1«) Sic ms. Yaticanus codex. In aliis, At. (i) Ita ms. Regiu-*,Ceteri eodd... prcc.
-EPISTOLAXII. - • ,£00
.505
spicidepoposcerat,dicit: Sinon humiliter seniiebam, _* A.perabundat -abundantiseipecoatorum airistroTuih_,fct
sed exaltavi 'animammeam: Sicut-ablactatum fo) su- salvos,Jacitspemntes -in se lc. <Apudquem credimus,
per matremsuam,ita (b) retribues-inanimam-memn"-. quia-et orationum tuarum-tpro.Aiobis.agantur texcu-
Itleoretributionem postulat,-«uia jaon humiliter-seu- bitp.^Scinms^enim -quia ^tipuerilia jpsi -ff) niilitans,
serit,-sed anhnamsuam exaltaverit. Nonnevklebitur "et-sacris litleris-enutritusi, <nulla-conversationister-
discordare sibi Prophekc senteiilia, nisi-ita hsec dis- rense <et(g) •earnese labe=polltU>us,invenisti^raliam
cernamus intelleetursicut in ipsius-spiritu -efcorde, . in conspectu Altissimi, -et*projiobis<de «ilvaiiujns
ila ut sibi congruerent, fiiere distincla? -Convenien- seculi ad-gregem vel ad -currumDominisero -captis,
ter enim «l •humililer diclum.est limore divino, ^ui quoniam multiplipatm sunt iniquitates mostrwsuplrr
sacrificiumDeo, ut ipse testatur, spiriium contribula- capillos cqpitis-noslri ', et iitdigni sumus, qnorum
tum -et cor humitiatnm b offercbat. -Salva-tamenIiu- nomina divinis auribus ingerantur, ne forte et labia
mihtale cordis, idem exaltabat animam -suaro non tua immunda fiant cum nos'noihtnaveris m, et ne-
humiliter sentiens : -51113 <nonte-rrena sapiens , Deo cesse sit os tuum igneo carbone perslringi (An per-
nrenlem habehatfiffixaro, unicum 6o«Mm'ducensDeo tihgi?), poteslaroen vel humililate velftducia-vatis
adhmrere, et .ponere nn -Deo.spcm -suam c. Unde «t ariviqui-dicere : -Domine, diriiitteillis , 'aiftdele me de
Apostolus, qui nos liumilitatem docet (c), uteapo-- BJibro ] tuo~K Quod ille divini colloqriii.parficejjs, non
tissimum imitalores Clirisli KJSSC -sludeamus: Hoc salulis-susenegligetis, iiec insolens -Dominri., pro-
enim, inquit, sentite in vbbis, quod -elin Christo, qui Amdi*aTteconsilii ausus es't -dicerC. u't Boirimo8j'usto
non rapinam urbitralus est esse semquaiem Deo, sed debitum peccatori "populo irfteiiluiri "comniiriariti,
exinanivitse, formamservi accipiens d; idem tamen obiationem susepotius abohtioiiis opponeret,-divroos
ad exaltandam animam-in superna et divinanos,pro- videlicel-pietalis juslitioeque seeurus^-ut.parceret-et
voeat, cum dicit: Quwsursum sunlqumrJle, ubiClni- injuslis misericordia Domini, dtim j'ustura non po-
stus est iu dexlera el gloria Dei Patris e. lesfdelerejuslitia.
9. O_namobremtenentes hanc et bumililafas ct n. Hac et pro nbbis "Dominiimaliissinium coridi-
exaltationis regulam, utrumquehoc-^quodsn .petver- tioiie coristringe, ut dum eximere ielibfo«uo 11011
sitaie, quam supra 'dixi, jjeccatum Jiabet; jntdirc • pblesf, 'per obtentum justi sui recipiat ihjuslos. Nain
ctione, u_ua* docemur, -gratiam obtinet) suis ordini- quia major est, quxin nobis~est,~qiiam -quiih hoc mun-
bus mensurisque teneamus pielaie, et liumilianXes do "; Ideo forliof est justifia pro peccatorlbus de-
cor Deo, et exaltantes aiiiraam ad Cominum ^-no- fendendis , quam iriiquitas adversus ^patrocinla Sab-
slcum, nihil nisi iilum timealnus -, nibil -supra ilhnji - -ctorum. Yellem quantum in roeest aaiiucprbrbgarc
diligamus. Jugo "tantmn dpsius qood -est suave, et, *-*° sermonem, nisi et cbaTta deficiens-, el nielus-fali-
oneri illius quod est leve, -colla snbdamus f; ut su- gationis tuse cogeret verbis modum poiii, et episto-
pra omne potestatis inimicoejuguniliberi, in 'coelestia lam terminaii. Tu in omnibus indulge temeriiaii
subvehamur. Nam-et ob hoc DomiiiiinoslriJJugum meiE, «t responde Jrfihi, ut consoler e't iristiuar lit-
suave, et onns leve sst, quiaeierj-enis«*os_stinfe- teris tuis.
ris (d) eleyat, et in -excelsaregni =©4'cceleslisattollft. 12. Nunc (h) Sanemarium portitoreni hujus <35
~
Leyitas enim omnis jaltipeta <est,<ei-sursumversus;
epistolse commendamus specialiter unaniraitati tuoe;
vigore subtilitatis effertur. _ ul, sicut rogavimus sanctum episcopum et patrem
10. Huic autem-gratioe conlraria pebcati pondera nostrum, ita ordinetur a vobis. Conservumenim eum,
deprhnunt, et in.inferna deducunt; quoequariti sirit; dala in Domino lihertate, reddidimus: sed vobis in
oneris, Propheta testatur cum geroens clamat: Su- domo Domini seiviat delegatis ad parentum noslro-
perposueruntiniquitates (e) mem caput meum, et sicut1 rum memoriam obsequiis, ut per religiosamservitu-
onus-gravegravatw sunt super me '£'. Sed gratiaeDo- tem obtinere firmam libertatem sub vestra defensione
mino Jesu Deo nostro, Jqui-polens est "iibefarenos de>" riiereatur. Age el apud sanctum presbyterum fratrem
corpore morlis hujus*, per •muttitudinemmiserulio-- j) Exsuperium !0, ut in casa Ecclesise terrulam , qua
num ~suamm', et divitias botiitatis suw 1, quibus su- victum suum procuret, accipiat. Prselerea rogo , ut
<Psal. cxxx, % sec. LXX. * Psal. t, 1*9. <>Psal. txxn, 28. ^ Philip. 11, 5. -e€ol. lii, 1. * Mafth.
xi, 29. Ts Psal. xxxvn, 5, -juxla Psaller, Rom. i*Rom. vn, 24. j Psal. >L,5. J Roln. «, 4. 1 :pral.
XM,7. Psal. xxxix, 13. m Isai. vi, '5. n Exod. xxxn, 52. ° I Johan. iv, 4.

(a) SicLXX, Psallenuin vetus Orscc. et Rom.,'b. (e) Il'a Psalterium Romanura, S. Ambrosius, ct
'Hilarius et S. Augustinus in commentario super Pattlinus, epist. 40, h. 4.
Psalriios , -et omnes -excusi «t niss. -codices, praeter (f) Pronum fuit emendare"juxta ms. Vatic. mini-
Yien., in quo super nvalre sua, ita relributio , -ut'iii strans; videtur enim respexisse Paulitius ad locuro
Yulgaia. Apostolil Timoth. rv, bonusmsminisierChrisii Jesn,
(b) Ita Psaltenum Romanum, LXX, S. Hilarjns, - enutrilus verbisfidei.
nec multo aliter Ambrosius. (g) Ita mss. tVeg.etYien. cum*ditis (ribns. Alii,
(c) Expunxlmus verbum dicent, quod abest a ms. carnis.
Ynlicano, nec male. (li) Sic emendavimus ex mss. codiclbus. Arileerat
(d) Jia 11155.Reg. el Valic, Alii, levat. sane Marium.
•07 S. PAULINI NOLANIEPISGOP 208
epistolani meam ad iilium nostrum Daducium eliam, ,A dear *de*(<?), negligenlialui serus audisse, cum ipsa
-biin Galliis agit, sine ulla dilalione facias ab episco- me et loci remolio, et propositi ralio defendat: quo
ac tacitus agens, r.eque videre nisi ra-
po transmittiper conservum fidelem et impigrum. Si secrelus ~
clericum forte noluerit occupari, unum de Alrago- ros proetereuntium possum, neque interrogare de
uensibus digneinini " mittere cum epistolis vesfris, . sanctis fratribus, nisi caros volo : semper tamen et
quibus litteroenostroe j'uventur : dignam enim inter- in meo silentio tui memor, uunc ut caritas postulare
ventu vestro causam ex epistola mea, quam ad eum visa est, opertum pectore affectum reclusi, et per
feci, cognoscetis. Imprimis autem celeritate agendi has ad te litteras promsi, quibus ad sanctam mihi
opus est, ut sanctissimus presbyter , qui et vita et unanimitatem tuam, qua potui via profeGlus sum;
oetale venerabilis vim, qualem exposui, sustinet, quia non potui iisdem corpus et animum meum fini-
quamprimum ab alienarum sedium exsilio liberelur. bus continere, cum caro, ut semper, iniirma per hie-
mem longius commoveri negaret; et qui semper esl
EPISTOLA * XIII. promtior spirilus fervenlibus ad te desideriis evola-
ret d; ut quem corpore nontenebam, menle com-
Nupscrat Paulina sanclw Paulm filia Pammachioviro
proconsulari, ut ait Palladius in Lausiac. c. 122, pleclerer. Cucurri igitur in siti desideriorum ad te e,
immo secundum Hieronymum episl. 26, consulum B mi frater in Christo 'unanime atque venerabilis, et si
pronepoti. Hanc in flore adhuc juventm defunctam me vlcissim intueris aniroo, tecum esse mc tolumvi-
Pammachius muttis prosecutus lacrymis, etiam lar- "
gissimis in pauperes eleemosynisrefovebat. Utroque debis et senties. Nam si verum illud est, sensu nos
eum nomine el consolalur et commendat Paulinus, potius videre et audire, cerle adsum libi et potiore
morlum taudibus subinde inspersis. mei parle, cum animo ad te venerim : quo nisi adsi-
Dilectissimo (o) fratri, merito prsedicabili et vene- . mus, (e) ubi etiam corpore inlersumus, proesenliani
rantissimo PAMMAcmo (V. not. 52), PAULINUS. non probamus, vacua nostri imagirie, menlis absen-
tia. Quamobrem signatum amicitise munus impendi,
a
1. Ut hactenus tacendi tempus congrua humili-
(f) aptumque noslra fide feci, ut te spiritali adilu vi-
tale servavi, ita nunc debita caritale loquendi teinpus sitarem. Hanc de te invicem gl-atianrqusesomerear,
agnovi, fraler in Christo Doroinovenerabilis el dilec- ut tu quoque me interioribus videns oculis, tamquam
tissime. Scriptis enim sancli viri fratris nostri (b) adstantem cominus, et eoram loquentem et coanlie-
Olympiil, communis unanimi, nuper accepi tam lantem anxietudini tuse de necessitate communi, vel
inopinatum mihi quam inoptalum tui moeroiis indi- patienlioe congralulantem de speiidei,in hocsermone
cium; in quo meoe tibi tristilise consortium et vocis suscipias pariter atque conspicias. Sermo enini viri
officium (c) dein defore, ul sileanl privali amoris af- C mentis est speculum. Nam et ipse Dei serroo confir-
fectus, sed caritas Christi Domini et Dei nostri, quia mat, quia ex abundantia cordis os loquitur, et tltesau-
in ipso nobis etper ipsum; ut unius corporis-mem- rus pecloris publicalur eloquio '. Ob hoc in verilate
bra, cbnnectimur, non permisit. Ipse enimnos Do- qua stamus in Chrislo, expressum ©y his libi lilteris
minus Deus noster vitoenobis pariter @6 el pietatis animum meum suscipe; nec volo amicitiam nostram
magister per illud ccoleste vas eleclionis suse docuit tempore metiaris. Non enim hsec, ut secularis*est,
gaudere cum gaudentibus, flere cum flenlibush, vicis- quoespe ssepiusquam fide paritur;-sed spiritalis illa,
simque nobis compali, et invicem onera nostra por- quse Deo auctore generatur, et arcana spifituum
tare; ut muluis consolationibus roboraremus com- germanitate coalescit. -Quo fit, ut non diuturnitatis
muuem iidem, et fatigata pectora foveremus. Cui usu crescat ad amorem, neque documenti exspectt-
muneri Deus tantum dedit, ut eo functum magnse tione pendeat; sed, ut filia veritatis dignum est, sla-
civitatis instar amplificandum promiserit, enuntians lim iirma et magna noscatur; quia de plenoincipit
per Prophetam, quia frater fratrem adjuvans exalta- orta per Christum
bilur sicut civitas magna c : videlicet quod munimen- 5. Hac igitur te caritate complexus ita veneror, ut
tum animse dimicanti fraterna compassio ferat, membrum Chrisli; ita diligo, ut commune membr<nn
variisque mentis affliche pulsibus quasi murus ob- D meum. Quomodo enim honunamens, quibus una ii-
sistal. des? Quomodo non unus animus, quibus unus Deus?
2. Sed si forte idipsum culpse niagis quam gratioe Ac per hoc quomodo diversum peclus sit in aflec-
judicelur, quod tardius fungar officiocaritatis, credas lione lolerandi, quibus corpus unum est in compage
veiini illico ut agnoveriiit, scripsisse me. Neque vi- credendi? Yere dico, et non mentior, dum animi lui

«Eccle. m, 7. iRom.xii, 15. <*prov_XVIII)19_ d jjatlh. 26, 41. <*Psal.LXi,5.fMatth.xu, 54;Luc.-vi,45.


- * Alias 57 et 55, pars=2; quse autem 15 eral, nunc Ita ros. Reg. et edit. Chifflet. Ante crat Nequa
17. Scripta anno 597 exeunle. (d)
videarde te negligentia mea serius audisse.
(a) Edit. Chifll., Domino merito prmdicabili et ho-
norando frairi Pammacltio, Paulitius. (e) Sic ms. Reg. et edit. Chifflet. Alii, ut... htter-
simus.
(b) Ita ms. Regius. Alii codices addunt
" episcopi,
sed fiustra. Vide S7it.cap. 52, n. I. (f) Ita reposuimus ex ms. Reg. el edit. Chilflct.
(c) Addidiraus dein et sed ex ros. Res. ° et edit.' Alias, dignum.
CUifll,
209 EPISTOLA XIII. 210
motus cogito, niea quoque viscera sentio suspiriis A changeli voce laudatus; quod proetulisset prandio
tuis duci; et, ut vere socialia membra, vnlneris lui suo pauperis sepulturara. s Negligens enim ventris;
dolore configi. Quamquam me non minus prudentise -quia diligens aiiimee, maluit corpore esurire quam
et fideituse reputatio reficiat, quam afficit cura mce- spiritu; ut nobis quoque esset exemplo, quo proeop-
roris. Denique addubitasse me fateor, utrum mcesta temus jejunare cibo carnis, ut saturitatem animce
pro meo affectu'tibi, an potius gratulantia pro tua conferamus. Quare bona religio sepulturse. Bonsc
fide verba preeberem. Nam ut evocalionem ad Deum lacrymse caritatis, in quibus pater Abraham raatreni
sancloesororis mese, ila devotionem pietatis in Chri- repromissionis eduxit. Bonoelacrymoe pietatis,' quas
sto tuse pariter audivi; isto efiam palrefamilias, per Joseph j"ustus~impendit patri h. Bonoeet lacryn)03
quem scripsi, indicante prudenliam et sanctitatem orationis, quibus el David stratum suum per singulas
verse in corijugem (Paulinam) caritatis lusefquam noctes- rigabat *. Sed quid sanctorum morlalium
non vacuam lletibus, ut roaxima pars mortalium, ne- prsedicem flelus? Flevit et Jesus aniicum i, hanc
que vano. ul spei nostree expertes solent, pomparum etiam passionem de nostra infelicitate dignatus, ut
, iuaniuiri honore comitatus es; sed remediis salutari- mortuo (c) infunderet Iacrymas;~et qitem resuscila-
bus etyivis (a) operibus, hoc est,.eleemosynis pro- turus erat virtute divina, infirmitate lugeret humana;
secutus, debilo ordine primum caro funeri j"uslaper- B Iicet in illo uno lolam simul eonditionem generis hu-
solvens, piis lacrymis et largo caritatis rore perfusus mani roisericors et miserato.r Dominus deploravetit
(b) religiosius exsequias honorasti. et .illis lacryinis (d) quibus peccata noslra flevit et
4. Itaque istius pietalis in te-opus ante laudabo; laverit.
nam id quoque Deo placitum monstrat Scriptura di- 5. Idcirco et tuoe,frater, lacryrase sanclse et pite,
'
vlna, cura dicit: Fili produc lacrymas in morluo , et quia siraili affeclione manarunt, et dignam caslicu-
quasi dira passusincipeplorare, el non despiciassepul- bilis flevere consorlem, non diffidentiaresurreclionis,
luram illius a. Denique palriarchoe noslri hujus quo- sed desiderio caritalis. Mulier euim grata ' suscitat
k
que religionis exemplo sunt. Nam pater fidei malrem virogtoiiam cum tenetur, alque ideo suscilat et de-
vocationis nostrse Saram suam flevit h, non utique siderium cum proemiltitur. Verum illa, ut fuit sem-
diffidenlia recipiendse, sed preegressoedesiderio. Quo- per, ita et erit in perpeluumcorona virosuo v, et non
modo enim resurrectioni diffideret fidei pater,- el re- exlinguetur lucerna ejusm : extendit enim, ut scriplum
promissionis beatse primus auditor ? Idem tamen hu- est, brachia sua ad opera utilia, os suum aperuit-pru-
manitatis memor, non sprevit corporis curam prop- denter s n, operata esl virosuo bona; gloria elhonore -
ler animsesecurilatem; sed emto adsepulcrum agro, coronavit te, ut jucuridaretur lecum in diebus novis-
morluam suam pretiosa sede coinposuitc; -docens n simis; et oh hoclletu (V. n. 10) magis digna quam
pariter quid sibi isti " (forle justi) deherent homines luctu; et desideranda polius perlinaciter quani lu-
providere; cum is, qui ad Dei verbum de terra pa- genda est. @9 Nam ipsa meritorum illius reputslio,
trise cognatiqnis <S§ exierat d, nihilque proeterea de ut acerbum imperat moerorem superslili, tjuia justus
pervagalis nalione diversa spatiis comparaveral, om- defunctusrelinquelpoenileiiliam;Ita et consolationeni
nis terroe advena, solum tamen agrtim sepulcro, id uberero prseslat fideli, quia immorlalitas hi ntemoria
esl, non temporalem, sed oeternam possessionem , jusli_° . Neque tibi, sancle fraler, hinc acrior doloiis
nec terram avaritise, sed quietis, emissel. Jacob quo- slimulus ingeralur, quod primoevadecessil; quoniam
que dileclam illam et exspeetatam Rachel et tumulo huic ipsi casui solatium proebet sermo divinus : Jus-
cclehri honoravil e , et litulo (id esl epilaphio); ut lusenim, inquit, si morle prmventus fuerit,in refrige-
rebgiosum et proesenti dolori solveret, et posteris rio eril r.
testaretur officium. Quamquam illum locuni titulo 6. Sed ne vel immalura libi a<J obitum fuisse vi •
roorlis uxoriseprophetica menle signaverit, providens dealur, eadem tibi Sapienlia seqUentibusverbis pro-
L,egem ortu Evangelicb sopiendam. Quo lnyslerio bat anuiri quoque illam fuisse : Seneclns, inquit, ve-
°
cqnj'uxc Palriarchse, quse pluribus locis in Ecclesise nerabilis est non diuittrna, neque numero annorum
imaginem viiil; taroen ut reor, in Synagogeetypum D compulata. Cani sunl enim, inquit, sensus (c) homi.
raoritur, et partu iilium doloris enixa illic, ubi erat nibus, et mtas seneciulisvita immaculata. Quare gra-
Yirginis parlu Legi finis edendus : finis eienim Legis lulemur j'usto cj'us (f) accilu el line roaluro; qusa
Cltrislus{. Sanclam vero et sanclificatam spem per etsi adhuc flore annorumvirebal, lamen morum san-
humandi curam nos Tobiasdocel, hujus specialiler cfttale canuerat, et oetalenipuellaeslipendiis ser.ec-
muneris proerogativa j'uslificatus a Doroino, et ar- tutis ornabat. Unde et tibi ipsoc,qua>.acerbanl vulnus
* «Eceli.
xxxviu;i6. <>Gen.xxiii,2. <*Gen.xxm,9. dGen.xii,l. <*Gen.xxxv,19,20. fRom. x,4. f-Tob.xu, 12.
LGen. L, 1. iPsal".M,7. i Johan. xi, 55. kProv. xi, 16; Eccli. xxvi, 16. JSap. iv, 2; Prov. xi, 4.'"Prov.
xxxi, 18. «Prov. xxxi, 26. ° Sap. iv, 1. P Sap. iv, 7
(«) Sicedil. Chifflet. Oplime qtiidem. Videnot. 91. (e) Ila mss. et excusi codices. Sic Grsccumin mo-
(b) Ms. Reg. et edit. Bad. et Grav., religiosus. rem exlulit Paulinus hominibus,in GrcecoRVOOWTTCI;.
(c) Ms. Reg.. funderet. Vulgala, liominis.
(d) S:c ms. Ileg. et edit. Chifll. Aule erat iltis la- (f) Sic irs. Rcg. el cd. Chilfl, Alii, accitui et fim.
cnjmis peccaia noslra fleveril et taverit.
211 S. PAULINI NOLANI EPISCOPI 212
aiiimi, causse solatium majus afferre possunt, quodI A promissionum Dei, etdicere aniinselaboranti: Quare
tam sanctain feminam etsi non habes, habueris ta- trislis es, etquare conturbasme l ? numquid qui dormit
men. Commune enim tibi cum onmibus, aniisisseJ non adjiciel-ut resurgat j ? Acceptiof est autem Deo
mortalem; paucis vero tecum meruisse. optimaro : grata loelilia, quam diuturna quasi querula tristitia.
quo minus miror illam in hoc seculo^non moratam,i Nam hoc illo Davidico docemur exemplo, ut inanes
et a_dChristura. citius^accitam^ Placiiu enim erM Deo> laerymas non effundamus;queeutique superfluo mor-
anima ejtts.; et idcirco, ul scriptura. est, properavit! tuis donantur , nihil conferentes recepfo, et gravan-
eam <f<3 medio,ijiiqmtatis educere, ne intellectum nos- les relictum. Ideo David vivente filio flevit, functo
tr.um.m/iljda nostra mularel-i<;quia tolus hic mundus, gratulatus esl : quia spiranlis adbuc cominealuin
ut scriplum est, in mulignojacet h: etcolloquia mala (V. not. 64)'polerat precibus et lacrymis impelrarc:
plpmmque corrumpunt mores'bonos c : el qui picem accito aulem divinitus j'am gratulari debebat, ut fe-
tangit, inquinabilur ab ea'; quo raetu quidam«Sancttis • cit, quia dubltandum non est melius esse votis noslris
moroe.meUieos, et de lardo (a) finc sollicitus, orat Dei placitum.
Deum ut notum sibiI0faciai-finem.suum, etnumerum
dierura suorum <":et quoniam revelante 1Spiritu. qrib 9. Salva igilur fide, pie.lalis officia pendamus; et4
salva pielate, fidej, gaudia proeferarous.Eslo, tempo-
prophetabat, agno.rit prorogata sibi tempora, inge- „
mit dicens : Heu me quod incolalus meus prolongalus raliter fleat pielas,, sed oporlet ut jugiter gaudeat ii-
est '., Causam,v.ero gemitus et timoris sui hanc esse des. Desideremus,nostros ut proemiss_os;sed non de-
Deus enhn noster vivorume&t,
teslatur, qupd habilaret (b) cum tabemaculis Gedar, speremus recipiendos.
id est, in tenebris istius mundi. Nara Cedar Hehrseo non mortuorum k; et in Cliristo mortjios dbrmire
idemquod ore Romano vocatur Obscuiitas. Apostolus dicit], ut de somno hltelligas temporalem
7. Denique ipse David in duobtis fiiii diverso me- esse mortem. Dormienti enim consequens est exci-
rito sibi amissis mysterium istius verititiis exercuit; lari et surgere. Quod cum ita sit, geramns in carilate
noslrorum familiaris consuetudinis desiderium,
qui filium dilectissimum, quem fleverat aegrotanteni, 7!
non flevit amissum; certus infanlem ad pacis oeternse sed a fide nostra solatium de fiducia resurreclionis
beatj iranslatum s : at vero idem Abessalon, <JQ habeamus.
quem inimicum habuerat, mortuum lamentatus esl, 10. His igilur, frater dileclissime, et verborum et
quia divinoe justitise ut Prophela conscius, despera- exemplorum cceleslium autoritatihus ut ad pietatcm
vit impio requiem, et resurrectionis bonum scivit in- lacrymarum usus es, ita etiam ad earum modttm utc-
debifum parricidoe. Sed tamen idero, ut dixi, parvulo re. Scriptum esl enim : Omni rei tempusm; el tem-
illl suo oegrolaniiimperiderat lacrymas, et regios eul- G( pus ploramli fluxerit, gratulandi modo lempus esl.
tus atra vesle mulatus, cilicio, cinere, jejunio (c)M- Quia Dominusprope est, et Scriptura divina, quoepro-
lus, preces ad Deum miscral. Poslea vero quam filii ducere nos Iaeiymas quasi evaporando dolore per-
morbura viloefinis absolvit, quasi delicienle curarum miltit, terminos (d) quoque designato proeseribiltem-
materia, hunc sibi lugendi finem fecit, quem parvu- pore, cutn dicit, amaritudinem ( V. not. 55) luctus
lus vivendi acceperat. Itaque ut filius corpore, et pa- uno ferendam die n. 0 divitiee bonitatis Dei! quam -
ler luctu solulus est; simulque tristia pectora et pia idipsum sollicitudine nostri eavet! nou pietatis
vestimenta deponens, et cibum sumsit, et culttim re- propensse invidus, sfedinfirmitatis noslroe conscius,
sumsit, el squalidum pulvere caput deduxit unguenlo; et omnis immodici teroperator, lacrymas in mortuo -
6ciscitantibusque pueris suis quos obslupefecerat produci jubet, amaritudinem vero lugendi uno tan-
lam inusilatus palrioe ordo pietatis, itt qui anle orbi- tum die claudit; illud porrigi sinens quo relaxatro-
talem luxerat, gauderel orbatus, respondit: Ego ad dolor, et anima respirat: istud vero pr-ecidens, quod
illum ibo, iile vero ad me non revertetur h. immoderato et irralionabili crucialu nientem nostram
8. Salis, ut opinor, docuit Rex Propheta , quam conficit, quodque diutius fragilitas nostra non valef
post nostros sollicitudinem debeamtis induere, vide- sustinere. Sed hoc plenius ipsa suo verbo pietas Dei
licelut de nostro potius ilinerequo (Sacchin., forle ID explicat; subjecit enim : Et consolare mature propter
qui) sequimur 11, quam de illorum qui jam preegressi trislitiam. A trislitia enim festinat mors, et cooperiet
pervenerinl, laborcmus. Pium esl contristari de avul- virlutem "; quia trislilia illa tanlum salutaris qumsV-
sione carorum; sed sanclum, lsetificari spe et fide cundum Deum est. Ista aulem, ut AposlolUsait, quoe
« Sap; iv, U et II. <*I Johan. v, 19» <*I Cor. xv, 55. d Eccli. xm, 1. <*Psal. xxxvm, S. ' fsat,
cxix, 5, sec. Psaller. Rom. e II Reg. xu, 22. h II Reg. xu, 25. l Psal. XLI, 6. J Psal. XL,9 ^ Matth.
*>Eccli. xxxvm, 15. » Eccli.
xxn, 52. i'€or. xv, 18; I Thess. iv. 12. m Eccle. ni. 1 sec. LXX.
xxxvm, 19.

(a) Eraendavimus fine ex edit. Grin. in marg. Ante codieibus iiostris, lum manuscriptis, lum editis
erat sene, nullo sensu. (c) Sic ius. Reg. et edil. Chiffl. Ante erat flelu. In
(b) S. Augustinus iu Gommentario super psalmos : edit. Schot., fultas.
Ceaar, qitantum meminimus ex interprelatione nomi- (d) Ita emendavimus ex ms. Reg. et edit. Cbilfl.
num llebrworum, lenebras significal. Vulgata, hubi- Ante erat termino... lempora.
tavi cttm hubitantibus Cedar, refragantibus omnibus
'
215 EPISTOLA 4.11. SU
Beeundumhominera, hoc est, de infirmitate (a), car- ____ splritali fecunditate proflueret; ineffabilibus panis et
nalis est tristitia, morlem operatur a. Quod licet au- carnis fontibrfs, in spem jej'unarum adhue gentium,
tore diverso, tamen uno per utrumque sanctorum Dei esurienles fidem populos carnaliter satians, et spiri-
spirilu et verbo Scriptura eohcmit : mors enim vera taliter irri_gans,indeprehensis auctibus coiuesta sup-
et ad morsus edeulium
(b) virlutis adopertio esl. Nam sivirtus Dei et vita plens, edenda suppeditans,
nostra Christus est; vere dictum vides, morlem fe- fragmina (j) subcidiva depromensjut inler manus
sfinare hoc mcerore, quo virtus pperiatur1»: etbomo vel in ore sumentium crescentibus cibis, senlirent
loltis quasi quadatn inferni voragine, sie gravibre iri- potius escarum suarum copiam, quam viderenl;
stitia, ut Apostolus ait, absorbealur <=.Sed Deo gra- morsibus redeunte consumto, et deutibussubeunte
tias. quod lmjus In te laboris et timoris mihi com- sumendo.
pendimn facit conseientia virtulis et prudentioe luac, 12. Ips.ius enim Domini >xemplum in opere ejus
cujus largius tibi lumen est, quam ut tristitise tene- gerens, proecepisti lurbam residere in terra : sic
bris possit operiri : quin potius tua virtus tristitiam enim et Jesus jussil, ut Iegimus in lerra fecumbere e.
(c) largior tegit, mortemqueipsam etvim noxiiinoe^ Nam in te et ipse. Domiuus erat, sicut est, quia Jie-
roris absorbet. Non id vefbis meis lihi largior, neque mo 73 Christi opera sine Chrislo agit: cujus niu-
conjectura virlutis tuoeloquor : opera vua hoc 72 de B nere et benedictione copiosos tibi panes, ut acce-
te contestantur, el me comperta loqui cogunt. pisti in nomine ej'us, sicut discipuli ab ip<*o,bene-
11. Yeniam enim j'am ad proedicationem operum dictos acceperant dividendos, per innumera par.pe-
tuorum, el ad pios actus de lacrymarum sanclitate rum ora (/') detnensus es; et mandueaverunt, et
transibo. Stta enim cuique parli debita persolvisli, salurati sunl : et quod abundavit de panibus, tule-
lacrymas corppri fundens, eleemosynam anirase jn- runt omnes,"unusquisque sportas suas plenas •*. Sed
fundens. Yere conscius veritatis," et filius lucis,- ubi tu omneni redundantiam ifagmentorum spirilalium
mortem sciebas esse, Uevisli; ubi vilam eredis, ope-j collegisti, de duodecim eophinis apostolicam fidem,
ratus es (V. not. 91) : vacuis inania, vivis -viva de- de septem "sportis gratiam spiritalem; non jninus
pendens. Ilaque patronos animarum nostrarum pau- mirabiliter operante in tuis panibus Chrislo, qui in
peres ", qui tota (<i)Romse(e) stipe meritant (f) mul- luo isto convivio panem tuum earnalem in ccelestes
ti, (g) ut dives in aula Apostoli congregasti. Pulcro cibos transtulit, et in seternam tibi saturitalem para-
equidem lanti operis tui spectaeulo pascor. Yidere vit. Recuiiibens-enim jure cumpatribus (/) Abraham,
enim miM videor tota illa reMgiosamiserandoe plebis Isaac, et Jacob, convivio Christi, veste proeditus
examina, illos pietatis divinse alumnos tantis influere nuptiali ~, quia tecum islic in pauperibus suis Chfi-
penitusagminibus in amplissimam gloriosi Petri ba- C stus recunibil, el habet in le Filius hominis ubi recli-
silicam per illam venerabilem (li) regiam (i) (V. not. net caput suum:h.
54) cerula eminus fronle ridentem, ut lola et intra 15. Juvat eliara nunc in speclaculo et prsedieatione
basilicam, et pro"januis atrii, et pro-gradibus campi lantt operis imroorari.' Non enim hominis, sed divina
spalia eoaretenlur »*. Yideo eongregatosita-distincte- perhominero opera laudamus. Quam laeturiiDeo et
per aceubitus (V. not. 55) ordinari, et profluis om- sanetis angelis ejus de hae tua ,- ut dici solet, pera
nes saturari cibis, ut ante- oculos Evangeiicay bene-. (F.not. 58) spectaculum (V. not. 57) sacer editor ox-
dietionis ubertas, eorumque populorum imago ver- hibebas * I quanto ipsum Apostolum attollebasit gau-
setrfr, quos quinque panibus et duobus piscibus d dio, eum toiam ejus basilieam densis inopura ccetibus
panis ipse verus, et aquso vivse' piscis (F. not. 36) stipavisses, vel qua sub alto sui culminis mediis
Christus explevit: non usitalo more creaturam cibis ampla laquearibus loBgumpatet, et Apostolico emi-
hominum, sed novo munere jam paratos hominibus nus solio (V. not. 59) coruseans, ingredientium "lu-
cibos gignens; cum operta manus divlno suggestu vi- mina stringit, et corda loctiflcat: vel qna sub eadem
sibiles epulas ministraret, et in alimenta corporea mole teetorum geminis utrimque porlicibus latera

«HCor. vii, 10. U Cor. i, 24;Ps.aI. XLIII,20; Qol. m, i.t ^llCor. n, 7. dMatfh. xiv, 19; Johan. vi, 11.
<*Matth. xiv, 19; Marc. vi, 59; Luc. IX, 14; Johan. vi, 10. **Matth.xv, 57; Marc. vin, 8. e Mafth. xxn, 12:
'
Malth. vui, 11. u Matth. viu, 20. * I Cor. iv, 9.

- (a) Expuncto verho est juxta ms. Reg. et, edit. 1> (g)~Sie mss. Reg. ef Vien, eum edit, Chiiflet.
Chiffl. subneetimus alteram epistolse partem quse in Alias, aulam.
\ulgatis et mss. quibusdam-codieibus ad .Alethium (/<)Ita mss. Yatic. Vien. et edit. Chifflet. et Rbsv.
inscribebatur uno eodemque tenore epist. 55. Yida Atms.Reg. eum editis quatuor, reginam. Eslipie
Dissert, 1, n. 15. regia, seu regina, prseeipua Valicanse basilicoeporta.
(b) Sic ms. Yien. et edit. Chiffl. Alii codices ad- Vide not. 54.
dunt animm, parum ad rem. (i) Slc mss. Heg. et Vien. cum tribus edilis. ms.
(c) Hanc voeem addidiraus ex- ms. Reg. et jsdit. Yatic. et edit. Rosv., ceruleu.
Chifflet. - (j) Ila ms. Yien. et edit. Chiffl. Ed. Grin., subci-
(d) Ita mss. Reg. et Vien. et edit. Ohiffl. Alias, siva. Alii codices, subciliva.
Moma. (k) Sic mss. et editi codices, proeter Rc&x.in quo,
(e) Sic ms. Yien. et e.d. Chiffl. Alii, stipem. dimensus es.
(f) Ita" nK. Yien. et ed. Chiffl. et Sacchin. Anie (I) Hane prrepositionem addidimus ex ms. Yieu,
er£i Viidiitndinem. c; i-dii. Chifflei.
2IS S. PAULtNI NOLANI EPISCOPl' <J.K
difftmdit; quave prtefento nitens alrio (V. not. 40), A dictionum addebantur prsemiisvestris. Vobisenimad
jfusa vestibulo est; ubi cantharum ministra manibus justitiam deputabatur conclamatio illa el conroreea-
et oribus (V. not. 41) noslris fluenta-ructantem., tio pauperum , qua per vestra munera benediceba-
fastigatus' solido sere tholus ornat et inumbral, non tur Deo. Facili enim via ad aurerri Dei voces
inopum
sinemystica specie quatuor columnis (V. not. 42) diriguntur, quia oratio (e) pauperis, sicut
salientes aquas ambiens. Decel enim" ingressum ec- scriptum
est, nubes penetrat h.
clesise talis ornatus, ut quod intus mysterio salutari 15. Poteras Roma (f) intentatas tibi illas"in Apoea-
geritur, spectabili pro foribus opere signetur. Nam lypsi miuas non timere, si talia
et nostri corporis templum quadrij'ugo stabilimento nera senatores tui. Vere tunc tibi semper ederent mu-
nobilis esset illa
una Evangelii fides suslinet; et cura ex eo gratia, nobilitas quam sacrati patres, Abraham, Isaac et
qua renascimur, fluat; etin eoChristus, quo vivimus, Jacob, paternis sinibus exciperent 17; quam prophetse,
reveletur ; profecto nobis in quatuor vitse columnas
apostoli, martires, id est cceli senalus agnosceret;
(a) ille aqum salientis in vitam a
mternam fons nasci-. quam post togam nulla immuiidi
sanguinis sanie fu-„
tur; nosque ab interno rigat, et fervet in nobis : si neslatam, regali promissae lucis stola Cbristus indu-
tamen (b) possimus dicere, vel sentire mereamur ha-
eret*, et in Iibfo albo, hoe est libro vitse i perennis,
bere nbs cor ardens in via h, quod Christo nobiscum B
75 adscriberet. Yere illse divitise divites forent,
__?4(c) inambulante flammatur. . quibus non draconis antiqui cruenta ssevitia, sed Dei
14. Quaro Isetum ergo tunc Deo-, et angelis pacis Salvatoris immensa bonitas pasceretur, si quod be-
et cunctis Sanclorum spiritibus speclaculum prsc- stiis autgladiatoribus, et comparandis male profliga-
btiistic! primodeApostoliveneratione, cujus fidem ac tur et alendis, id pKoprisedonaretur saluti, cariusque
niemoriamtam multiplicata opulentioe devotione ce- nobis esset vivere qaam perire. Sed et avaritia et li-
lebrasti; sacrasprimum hostias, etn casta libamina beralitate ,perversa Deo pro nobis egentes, zabulo
cum acceptissima ipsius eommemoratione Deo defe- contra nos prodigi sumus. Damnum in lucro, et in
rens, deinde munificentia consequenti 'teipsum in damno luerum ducimus: vitamque nostram nee
corde mundo et spiritu humiliato acceplissimum sa- egenter redimere curamus, qui pro vitamortem emi-
crificium offerens Christo d; in eujus tabernaculis mus sumtuose. Beata essetnostra conditio, si ceque
veraj (d) jubilationis hoslias immolasti <",reliciens et Deo, ut hominibus, vel displieere limereraus, vel cu-
pascens eos, quibenedictionenumerosa laudishostiaih rareinus placere : si tantum prsecepta ChVisti,quan-
sacrilicarent Deof. Quam bono lunc Urbs nostra tu- tum populi sibila vereremur; et, si (g) tanto laus
mullu fremebat, cum tu misericordise viscera refi- quse ex Deo est, quantum iste de vulgo plausus eme-
ciendis et operiendis pauperibus effundens, pallida (C retur.
esurientium corpora reformares, aridas sitientium lf). Beatus, qui non adisti In tale consilium ; nec
fauces rigares, tremula algentittm membra vestires, in cathedra pestilentise k, sed inapostoli-sede, et m
et omnium consona in Dei benedictionem ora rese- Ecclesiae eoetu, id est, Chrisli theatro, non seditiosis,
rares ! Sed egena corpora fovens, redeuntibus in me- sed benedicentibus cuneis, Deo Ipsq spectalore, lau-
liorem tui partem operibus tuis , retributione divina daris, EcclesitBmunerarius ; rion (li) terrense, nec
luum polius spirifum saginasti; et benedictoeconju- •- inanis glorioe, sed seternoelaudis ambitor. Non gladia-
gis animam refecisti; in illam transfundente Christi tores nec belluas emis, sed quibus verqs gladiatores,
raanu,- quse tua pauperibus erogabanlur, cum in iclu hoc est, harum tenebrarum principes perimas, (i)
oculi permutata in ccelestes cibos carnalis esca trans- agis, et quibus veras bestias, hoe est, omuem zabuli
iret. Et quantum pecunioe gravi dextera, geminatis virtulem superes, et presso impune vesligio concul-
excipientium palmis, hilaris dator et infatigabilis ces leonem et draconem '. Beatus es, in quo bene-
djstributor infuderas ; tanlum illico angelis intervo- dicitur nomen Domini, et qui habes semen in Sion,
lantibus gremio Domini gaudentis invectum, in tri- et domesticos in Hierusalem, qui te"vicissim in taber-
cesimos 16 tibi fructus ac reditus numerandum repo- naeula selerna suscipiant,m. Non enim timebis illius
nebalur s. Neque divitieetantura, sed et gratioe bene- divitis locum , "quiin tartaro, hoc~est in inferno in-
« Johan. iv, 14. h Luc. xxiv, 52. <=ICor. rv, 9. d Psal. L, 19. <*Psal. xxvj, 6. f Psal. XLIX,14.
f-Matlh. xm, 8. ]*Eccli.xxv, 21. s Matlh. xvu, 2. j'Apocxx,12. *PsaI.i, 1. 3 Psal. xc, 15. m Luc. xvi, 9.
(a) Mss. Reg. Vien. et edit. Chifflel., illuc. ]) comminaius esl, potes effugere per pwnitentiam, ha-
(b) Sicms. Yien. cumedit. Chiffl. Alii, possimus. beits exemplum Ninivitarum. CHIFFLETIBS S. J.
(c) Itamss. Reg. etYien. et edit. Chiffl. Anleerat (g) Ita mss. Yien. etReg. In aliis eodicibus, jtan.i
ambulante inflammatur. .... quanti.
(d) Ita in Psalteriis veteri etRom. etapud S. Au- (h) Sic ms. Yien. et edit. Chiffl. Ante erat arenm.
gustinum in commentario super psalmos. Apud LXX. (i) Proclive fuit emendare cum Sacchino, alis;
et in Yulgala, vociferationis. nam et supra dixit, n. 15, quod besliisaut gladiato-
(e) LXX et Yulgata oralio humilianlis se. ribus el vomparandis male profligatur,, et alendis.
(f) Sic ms. Yien. edif. Chiffi. el Grin. in marg. Porro quod S. Paulinus hic ait Ecclesimmunerarius,
Alii codices, intentas. Sic el S. Hieronymus Romam ete., simili modo aS. Hieronymo Pammachius episl.
alloquens lib. n conlra Jovinianum, in fine : Male- 26, munevarius pauperum et egenlium candidatus ap-
dictionem , inquit, quam tibi Salvator in Apocalypsi pellalur. Videdescripiionem persimilem, SA.CCHIN.
217 EPISTOLA XIII. - 2! 8
feriore, et ^xtenoribus tenebris merito igne circum- A. est-J"; quia spiritu Dei dives es, et tuo paupw. Tales
datus, vel exlremo contemti in hac vita pauperis di- enim divites cum pauperibus suis diligit Deus, et sa-
gito rogabat aspergi; cui pater Abraham jure re- cris litteris celebrat, paginarumque perennium au-
spondit :Memento, fili, quia recepisti bona in vita tua, toritate nobilitat.
et (a) Eleazarus malai nunc jjefo Jiic consolalur, tu 19. Hoc enim ipsum cOnsiderare te volo, eorum
cruciaris a. / divitum, quorum vel crimina vel supplicia in Scrip-
17. Ob hoc illi, censeo, divites hanc vel poenarum turis signata sunt, nomiua significata non esse, quia
vel deliciarum vicissitudinem perborrescant, qui istic sine dubio indigni erant ut sermone divino nomina-
sibi tantum et vitiis aftluentes, aul opibus abstrusis rentur, quos aut vitoe oblitteravit impietas, aut ava-
incubant nec partem posuere pauperibus"; aut male ritia delevit. Ideo prtedixerat- Domiuus in Propheta
prodigi egent merilo, et1*aileuna egestate plectendi; 77 de ipsis : Nec -memor ero nominum illorum per
qui tam viles sibi fuerint caritafe luxurise,' ut iis labiamea ', hoc est per immortaliiim duo testamenta
pretiosior fuisse arguatur unius diei mensa, quam verborum, quse oris divini labia bene dicuntur; quia
totius suLtemporjs 76 vitai Hic ergo non communi- et cohoerent sibi, et uno Dei verbo aperiuntur, et
cabunt in seternum coelestia bona pauperum, quorum per ipsa nos Deus osculatut ab osculis oris sui i.
istic pauperes bona terrena nescierint. Et horum gra- B Hsec ergo labia pollui noluit nominibus impioruiu
vius lingua torrebitur ", qui debilitates modo paupe- divina justitia- et idcirco neque illius divitis nomen
rum vel horrent vel irrident, fastidiosi letaliter et exstat, cujus vanitas el avaritia signatur; cui cbn-
facetinocenter: qui preetereunt, et canibus lambenda sumta jam vita de vitse apparalibus cogitanti dictum
dimittunt ulqera proximorum; quia omnis natura est, Stulte, hac nocte (c) expostulalur animatua, qum
horoini homo proximus. Norine, quseso te, isti verius' parasti cujus erunt k ? Neque huj'us e tartaro divitis
dieendi canes, qui ne canes quidem in curandis atque nomen insigne est, quod non casu prsetermissum
mulcendis hominibus imitati sunl, «t de micis saltem edlto pauperis nomine Inlelligimus l. Illius quoqiie
a merisa sua cadenlibus (b) saturari cupientes fratres, divitis, qui gloriatus 23 in lege completa, conditio-
hoc est, natura matre germanos, non solum obsera- nem adipiscendse perfectionis divitiarum suarum
lis foribus excludi, sed etiam ssevis verbefibus ex- amore aversatus est, csecilatem legimus, Vocabulum
pelli jubent ? Unde credb illum in Evangeliodivitem non habemas.'Erat enim, inquit, habens multas pos-
tartari, cum lotus 20, ut clamat," raiser cruciaretur in sessiones "*: et idcirco secula est illa sentenlia, quse
illa ignei gurgitis flamma, solius tamen linguaerefri- regnum coelorum omni diviti pehe clauserat, nisi
gerium postulasse 13;"qua sine dubio ideo vehemen- Deus, ul solus bonus, omnipotentise suse excepisset
tius cremabatur, quia in Eleazarum ante jannam C hoc donum, ut divites pauperuriT voluntate ditaret.
suam stralum, et canibus relictum, seepius superbo Hi ergo divites invisi Deo, et oblitlerati memorise,
avarus ore peccaverat. Ob hoc et alibi proemonemur. qui (d) aeternis caduca proeverterint (id est praetule-
ponere ori nostro custodiam ~, docente Sapientia per rint. V. carm. 51, vers. 544), quique maluerint tefrse
Solomonem 21: Quia in manu lingum vita el mors <l, quam Deo credere, escam tiheis et prsedam furibus
Et alibi: Verbis tuis, inquit, justificaberis, aut verbis congerentes, et, ut scriplum estn, cui thesaurisant
luis Condemnaberise. ignorantes, quia nolunt inlelligefe cui debeant the-
-18. Tibi igitur, frater in-Chrislo unanime, cui sub sauros suos, digui qui nesciant quo successore dithit-
bac poenametus, etcum illa sede commuuitas; tant, quia nesciurit quo largilore possideant. Quid
cujus os benedictioneplenum est, cujus divitiseubera enhn habes, o homo, quod non acceperis ? et quia ac-
pauperum sunt, cujus domus hospitium Christi est, cepisti"', quid gloriaris quitsi non accepefis °, et de
qui nOnjacere mendicum ante j'anuam tuam epulan- suis Deo donis superbis ? Talium, mi frater, divitum
te te sustines f; sed contra tectis tuis loetus inducis nomina in Evangelio nori s'cribuntur, quia nec in li-
aut tecum epulaturum, aut etiam jejunante te satu- bro vitoe habentur P.
randum; tibi felix a peccatis egestas, et beatse in '20. Denique, ut scias non divitias, sen1 homines
virtutibus opes sunt. Tu et inter_illos pauperes j'ure 0 pro earum usibus esse culpabiles vel acceptos Deo,
numeraberis S2,quorum est regnum coelorum e ; et lege sanctos patres, Abraham, Lot et Job de opibus
inter illos divites , quorum possessio civitas- firma suis amicos Deo factos <".Nam in Evangelio, quo ille
a Luc. XVT,25.. 3>Luc. xvi, 24. <*Psal. CXL,5. d Prov. xvm, 21. •<*Matlh. xu, 57. " Luc. -xvi, 20.
'
BMatth. v, 5. h Prov. xvm, 11, exversione LXX.' Psal. xv, 4. iCant. i, 1. k Luc. xn, 20. i Luc.
xvi, 19. mMatth. xix, 22;Marc. x, 22; Luc. xvin, 25. " Matth. vi, 19; Psal. xxxvm, 7; Eccle. n,
19; Eccli. xi, 20; Luc. xn, 21. °.I Cor. rv, 7. P Psal. LXVIII. 29. <i Gen. xvm , 5 , et xix, 2; JeJ).
AXXl,1U.
~
(a) Sic legitur in mss. et excusis codicibus. Ita et (b) Ita ms. Yien. et edit,- Chiffl.' Alii codices, sa-
apud Gteg. Naz. orat. 20 de Machab"., Prudentium _ tiuri.
Cathemerin. hyriin. 10, vers. 154. Eleazar. iu mss. '(c) Ita mss. Yien. et Heg.cum edit.Chiftl. Alii,
codicibus legi admonet Nic. Heinsius in riotis ; et sic expostulabilur.
legit Paulinus noster carm. 52 de obitu Celsi, vers. (d) Sic ex carm. 6, vers. 21, ef 23, vers.305,
582. In Grsecotamen texlulegimus A<z?a_oof,et in emendavimus, refragantibus tanien omnibus cbdici-
Yulgata-et ms. Yalic. Lazams. bus, in quibus nullo sensu, ut niihi videtur, terrenis.
219 S.-PAULIM N0I4NI EPISCOPI 22$
lartareus coiitemlOTEleazari dives praJtermissus est, A Lmlernam pojssidebith. Hujus roejHis perfeclio, vei
illum ab Arimathia Jo.seph a djvitem nominari vide- islius perfeclionis roens, jam ab origine seeuli juslum
mus. BealuiSenimest, quktv>specialiter inietlexit su- Lot ab illq, (f) Pentapolitano i.neendio. liberavit *,
per egenum et pauperem b , pio Ghrisfi corpus obse- ineruitque (<j)pro hospitali 4omo totam in-domuni
quio (V. ep. 26, n. 2) muueratus c, uee judieejn m'bem munere. Dej sort .lus accipere;- quia ille, qui
pro injuria dominiei eorporis interpellare veritus,'et in incesta et impia civitate solus et pius fueral, et
pio sumtu pretiosi velaminis el sepulcri novi dives pudicus , ipsam superaris 88san.clitate pjetatem (V.
iu 7S Domini sepultura. His te pagina sancfa no- nof.45),non dubilavit, quantum in ipso fuit, 79 pu-
minibusadseribet, etinlahumss divitumsortenume- 'dicilia filiaruro redimere hospitum castitatem. Job
raberis, quorum opes asquas et anhno. Non enim vero, ille Dominj igne exaroinatum argentum, sed
sibl habentes habebant * sed nemo quidquam dicebat •_ , senipej. o.cnlumcoeeorum, el pedem claudor.um fuisse
suum, et, humani nitjil a se ahenum putabanl: ut illa teslatur i, horumque operum in ipso teutationis suse
quondam princeps fidei multitudo, cui unum cor, et cerlainine mercedem reposcit, et recipit. Spoliatur
animauna, elomnia communia erant <L.Et vide ratio- opjbus patrimonii, non animi; sed iitvulnerabilis,
nem; facile jiidieabjs parrieidali crimine conteroni corde, (h\ ne labjis quidem peccat '<, nudatus ambi-
pauperes nostro arbitrio, quos nullo videraus a no- IMioiie.
] suhslantioe , sed armalus virtute palientiee :
• bjs. Dei opere discre.lOcS.Quomodo enim (a) excludi-
orhatusprole 29,non oordis lumine, filios mentis suoe,
mus a nostris modicis habitationibus, quos Deus una hofi est, justitiaj opera compleclilur, clamans: AT»
liobiscuroislius roundi (b) conclustt domo ? Quomodo dus escivide uiero mdtris mem, imdus oportet in ter-
(<.)dedjgnamurterren-B.possessionis usufaeere par- »•«_»revertar l. Nihif, intulinms in hunc mundum,
Ucipej, quos et (d) mviti divinse orjginis unitate coji- verum neque>"aufi-rie possumusm. Sedquia spiritales
sortes;habemus ? Hoc teneus Abraharo, amicus Deo opes non amiseral, lemporales quoque divitias pro
factus esf: hoc observans Lot, evasi.t a J5o<iojnise : patientioetriumpho recepit; et ditatus esl (i) duplo,
lioc sectatusJob, de zabulo triumphavil'. quia jirobatus et purgatus erat septuplo n. Labores
21. Aperiamus et nos domicilia noslra fratribus; enim, ut scriptum est °, (j) fructuum (V. noi. 44)
vel tiroentes periculum s.upradictorum exemplo pa- suorum-manducaverat, in operibus piis elaboraudo,
irum, m forte quasi hominei-a excludentes, et an- et idcirco fructus labqrum suorura manducavit,- in
gelum repellamus , yel sperantes mereri el angelos hoc-etiam seculo proemia operumreeiplendo.
hospiles,, dum .omnis advense transitum pj*omtahu- _ %%.Cumhis divitibus tibi sors. est.quia 31etmjdeui
m&uitate suscipimus. Pater enim Abraham dum D.eum diviliarum fuarum causam esse meministi,
pexegrinos suseepiv excepit et Dojninum euro ange-- 1(J liber avaritise, quia servus jusliti». Iuiquo mam-
lis Ghristum ;-et in hospitali tabernaculo iUum, quem mona juste uteris ; nec captivus , sed vere Dominus
in Evangelio. c.ftram (e) in s.emetipso Salvator exhi- es_pecnniae tuse, quia possideris a Christo, cui capti-
bet, diem viditf. Sodoroitas hospjtum darouavit in- va est ipsa caplivilas r. Gloriare igitur in Domino,
juria, et Lat eo potissjmum liberari meruit affeclu, quia non caro et sanguis tibi i, sed ipse , qui lumen
quod hospites prsetulh filiabus s. Non ille. impjus, est verum et sapientia Dei CJiristus r , prudentiam
sed perfectepius; noji enim filias vile.shabebat, qui hujus providentise revelavil, qua intelligis_in onmi
inde mercedejn, mefuit, quod pie.tali domqsticse.prae- «jge.no, et paupere Cl .ristum cibari, potari, contegi,
tnlerit jusHtia.m caritatis,,hoc e.st, fimqremDei; cu- visitaris, secundum illjospatres, quos ob Jioc mefitum,
jus utique prseeepto et spiritu recipiendis hospitibus quod supra dictum est, ih die mulaliberavitDotninus*.
serviebat: ac.perinde jamtunc perfectmn fideiroens 23. Ipse te Dominus conservel, etvivificet, eibea-
illa complevit, quo,dicitur nobis: Omnis qui reliqueriti lum faciat, et ferat opem nunc tibi supra lectum'dolo
frattes, etsorores, autmairem, aut filios, vel filias,,t j-fe«tui, copvertat planclum pium in gaudium sanctum
propler nomen meum, centuplum " accipief, el vitam( tibi. Conseindat Saccum tristitioe tuse , et reddat tibi
» fflattn. xxvn, 57. B Jfsat. XL, 2. e Matth. 58. d Act. n, 44; et iv, 52. <*Gen. xvm,. 5;
xxvn,
Gen..,sui, 2. { Joban. viu, 56. s Gen. xix, 8. h Matth. XTX,29. t Gen. xix, 15. i Job xxix, 15.
l! Joh. i,-22,
tJobi, s21. m ITim.vi, 7, ^Psal. xi, 7. Psal. cxxvn, 2. rPsal. LXVII,19. <iMatih. xw,
17. rfCor. i, 24. Malth. xxv, 40. * PsaJ". XL, 2. « Ibid'., 5, 4.
(a) Itamss. Reg. Vien. el Florus m Catena lib. xi, D lic, carm. 25, vers. 221.
in Epist. adHebr. xni, 1, et edlt. Ghiffl. Mieodices (g) Sic mss. codicesReg., Yien. et edili 4. Atms.
excludamus. YaL cum edit. Griu. et Rosv., per Iwspilalem
(b) Sic Florus , piss» Reg. et Yien^, eum tribus domum^
editis Bad., Grav., Gbiffl, Alias, concludit. (li) Ms. Yien., nec labiis peccal. Abest etiam quidem
(c) Ita mss. Reg. et Yien., cum edit. Chiffl. Alii, a ms. Regio.
dedignemur— (i) Ms. Reg. cum edilis Bad., Grav. ,el Grin..
(d) Sie FIOTUS Lugdunensjs in Catena Iib-xi ex Pau- triplo.
lino, in Epist. ad Hebrseos xm, 1 et 2. Mss. Reg. et' (j) Ita Psalteria ve.tus el Rom. S. Augustimis-in
Yien. et edit. Ciifflct. Geteri codices, iji una. 'psalmos, et libri Lalini veteres. LXX, palmarum;
(e) Hanc prt-epositionemaddidimus ex Catena Flori Yulgata , manum. Hic Paulinus dicit fructuum, ex
lib. xi, ms. Vien. et edit. Chiflet. ambigua voce Greeca -cwvy.v.pTzSsv ; v.vp-d cnim di-
(/) Id est incendio quinque urbium a KEVTE , quin- cuntur et fructus, el palmm seu mairas ex Hieronymo
que, et 7toV, urbs. Item peniapolim Natal. 8 S. 'Fe- in epist. 141. Yide uot. 44.
- ' m
m EPISTOU xm.
leetitiam saflitaris sui tt : confirmante spiritu princi- A-habent, dicentes: VmbrmstramitM est kmpits no~-
pali <"* ,-firmet in orationibus et eleeroosynis", u't ar- strutn, -etnon est reversio finis nostri,, quoniapi com\~
cum «reuni, braehia tua c: perficiat pedes tuos tam- gnalusesti, ej_n,enw reverletur (V:. n.ot,.45). Qllj
quam cervi, ut.et ad fugiendum zabulum, et adcon- excsecati"nequitioe et iuiidelilatls susc tenebris noil
sequendum Christum velox sis ; et fixis a* gemino possunt dicere : Credo,videre bona Domini in (b) lu-
utrmsque Testamenti ungue vestigiis, in via Domini mine viventium i. Nos vero tam egenis remediis non
firmiter sistas <5, ereptis manu Domini pedibus tuls indigemus, quibus ipsa Yeritas Dei Yerbum Dcus
a lapsn, et oculis a fletu ~ ; ut cum benedlcta con- resurreclionem carnis in vitani seternam, et spopon-
juge.lua in t-eternumplaceas §0 Domino in regione dit docens, et probavit g,J resurgens. Ipse eniin Dei
vivorum. Fiet enhn tibi secundum iidem tuam, quia Filius, per quem omnia, et sine quo nlhil, ipse lesta-
fidelis Domhmsin verbis suis *, memor erit in seter- lus est: Ego sum resurrectio (c) etvila, qui credit in.
num hujus sacrificii tui, et holocaustum tuum pingue- me, etsimortuus fuerit, vivet; et omnis qui vivit; et
fiet £ ; teque ipsum vivam sibi hostiam in odorem credit irime , non morielur in wternum K Quqd ne
suavilatis accipiet reniuneralor vestr-rfenoris in illa verbo solum assereret, sanxit exemplo; suumque
die, qua loeupletior creditoribus debilor suum cuique Ipsum, in quo omnis susceplio, hominem resuscita-
depositum multiplieata reddet *3 usura. Nec longe B tum a mortuis, osfenditS6 discipulis , in semetipso
retribuendi dies, albentibus jam propinqua messe fidem carnis assignans, cum dicit Thomw: Infer di-
_ - - *
regionibus K gitum luum huc, el videmanus meas ; et infer manum
24. Interim reeipiendas opes (a) festiva tibi medi- tuam huc , eVmillt in latus meum , et noti esseincre-
-
tatione promittens, multouberiusanimum tuttm ven- dulus, sed<fidelis l~, quia spiritus carnem et ossa non
luri iide, quam meo vel cujusquam ai sermone sola- habet, sicutme habentem videti'sm.
beris. Non enim modica ariimis credentium voluptas 26. Haec igitur teslimonia, hoec documenta,- hanc
cst, promissa fidelibus hona dulci cogitatione prsesu- lucem fidei habentes, qua. occasione poterimus de.
roere, et in paradiso j'am animis deanibulare. Si resurrectione dubitare, quam etde Yerbo Dei ai.di-
agricolam juvat spem messis ih segete mirari, dum vimus, et Apostolorum oculis vidimus, manibusque
a messe fructum laboris exspectat; faciliusque feft palpavimus B? quique ita per Christum Deo (d)
moFam temporum avaritia volorum, si pascat oculos, vincfi et insiti siimus, ut Dei arrhabonem teneamus
dum sperat eventus: quanlo majorem nos capere in terra nostra Spirilum sancturo<iquem deditnobis °;
possumus voluplalem, licet peccatores, attamen ifide- ef riostrl pignus habeamus in Deo cafnem. Chrisli,
les servuli; quibus sparsi-seminis non apud dubiam quia iatervallum istad immensum, quo a divinis
teiToeftdem,-sed apud inconimutabilem Dei veritatem " mortalia disparantur, raedio et inter utraque com-
Kttio mahdata est, qui hoc speramus quod Yerltas muni interventu suo, velut quftdam, ut sic dix«rim,
ipsa promittif -"<-. ponte, continuat; ut ejus tramite/ terrena coelestibus
25. Non enim ab huraahis opinionibus, nec a fahu- conserantur, cum hoc corruptjbile nostrum incor-
losis poetarum somniis, aut philbsophorum phan^ ruptio superna perfuderit, e.t mortale nostrum, ut
lasmatis post hominem fulura colligimus, sed ab seriptum est, immortalitas hauserit, mortenTque de-
ipso fonte veritatis haurimus-fidem rerum. Quis viefam victfix in Chrislo et a Christo uobis vita gor-
aulem potuit divina magis, quam Deus ipse ope- buerit r. Quod ut assequamur, n_onde. vejitate tami
rum -et slalutorum suorum conscius, nosse ? Non boni, sed de nostri captu meritj dubitare possumus,
traduces in 'coi-pora ahena animas, ut sint mon- Sed agamus quse Cliristus jussit, ul adipis'camur quse,
stra post horainem: neque omnino sihe corpore Christus spopondit. Veritasilbus nqbis aflest, illi,fides
permansuras, aut in eorpore mentiemur occiduas. riostra non desit. Oriinibusvita, qmnibusvia, onroibiis
Blandiantur sibi mendaciispoetarum, qui nonhabent j'anua est,<i. Nemini claudit sua regn?, quibus et vim
veritatis prophelas. Csecenlur opintonibus erraticis permittit inferri r.
•philosophorum, quinon illuminantur teslimoniis apo- n 27. Perge. quo cm'ris,7ut apprehendas in quo ap-
_slolorum : et se desperatione solentur, qui spem non prehensus es_:enitere perangustain viam,.nt perve-

«Psal. xxix, 12. b Psal. L,14. « Psal. xvn, 55. *Eccli. v, 12. <*Psal. cxiv, 8. f Pfkl. cxnv,
13. sPsal. xix, 4. hJohan. iv, 55.- » Sap. n, 5. i Psal. xxvi, 15. >•Johan. xi,' 25, 26. ! Johan.
xx, 27. m Luc. xxiv, 59. » I Johan. i, 1. ° II Cor. i,22. r I Gor. xv, 54. i Johan. xiv, 6_. r Matth.
xi, 12.

(a) Sic emendavimus ex mss. Reg. et Yien. e» rnus, quse tum in textu Groeeo,tum in Yulgata habe-
edit, Cliiffl. eaque lectio resijtuta CQnfirmatiirex tur^ et quam desiderant ea qusesequuniur.
loco prorsus simili epist. ad Marcellamr n. 8, u.bi le- (k) Ita ms. Reg. cum edit. Chiffl. Sic quoque legit
gitur: fiducMiler futuromm bonorum tibi perpetuam Fiorus Lolgdunensis in Catena Patrum Graeeorumet
felicitatemfestiva-mediiatwnepromittas:, juxta omn.es Latinorum, lih. xi ex Paulino Nolano, sub tilulo, ex
codiees. Hic erat antea in-editis festhia. Epistola adLPammaehium,in illud Epistolse ad Ephe-
(b) Paulimis videlur legisse h «0'/« pro eo quod sios, cap. i, vers. 31 et 14, Signati estis, etc.-Alias
nunc habemus h yfi. LATIN. juncti.'
(c) Hanc vocewex ms.Yien, etedit.Chifll, addidi-
225 -S. PAULINI NOLANIEPISCOPI m
nias in amplam p^cfssessionem nereditatis setern_eS.A_,proprio nisu pervenens. Nam infirmitates 83 tuse
Habes jam in Christo magnum tui pignus, et ambilip- non sunt ad mortem, sed pro claritale Dei e, ut et
sum suffragium, conjugem,.quse tibi tantum gratioe yirtuli luao perfectionem, et infirmitati noslroevirtu-
in ccelestibusparat, quantum lu illi a (o) terris opu- tem conferant. Dc le enim ne perturbeinur, mulla
lentise suggeris; non illam, utdixi, (b) luclibus cassis nos jaro a patriarchis- Sanetorum Domini exempla
honorans, sed vivis muneribus aecumulans, quibus confirmant.
illa nuncgaudet; jamque illi hujus operis tui usus in 2. Sicut ipsi patres fidei, prseter ahos vitoe sute
fructu g2 est, cujus adhuc libi munus in semine. labores in illa eliam senectute prophetiea, qua inle-
28. Jam honoratur tuis illa meritis, jam pascitur rius luminati, jam mundi ^ oeternitatem et omnium
tuis panibus, et afiluit tuis opibus, ,in vestitu deau- seculorum seriem (g) prsevidebant; corporeis tamen
rata (c) circumamicta varietaleb,pretioso lumine;non graves oculis in infirmitate carnali spiritalein eon-
eget aliensemanus digito refrigerari, propriis ipsa summaverunt virtutem L. Sic et beatus Job tentatus
digilorum suorum roribus, id est, dexlerse tuse ope- est ut probarelur, dimicavit ut vinceret, humiliatus
ribus, infusa. Non oeque ampla dote nubentem locu- estut exaltaretur, flevit utgauderet'. Quid ipse San-
plelavefas, ut nunc dilificas quiescentem. Quantam ctus sanctorum? nonne tunc vicit cum judicaretur;
enim tunc parlem tuorum munerum cepit, cum eq B 1 etcadendo per mortem resurrexit in "gloriain?Quse
solo, quod poterat induere, frueretur; nunc quan- fortibus passionis infirmitatum, infirmis incitamenta
tumcumque contuleris, totum simul, omnium sen- virtutum sunt. Infirmalur etenim validus, ut confor-
suum voluptate dives, animo possidehit. Beata, cui letur infirmus, et imitatione robHsli discat superare
tam numerosa apud Christum suffragia sunt; et cujus congressus. Et ideo et j'ustus castigatur, ut emende-
caput tam multiplexrambit illustrium corona gemma- tur injustus.
rum, nec alienis intexta floribus, sed domestieis 5."Quare duplicem utilitatem operatur Sanclorusn
corusca luminibus. Yere illa pretiosa Domino anima, carnalis infirmitas; ut et ipsorum spirilalis virlus
quse de.tribus
~~ prelium margaritis eapit. Est enim exerceatur; et qui prosperalur in via sua i, etviribus
conjux Udei, soror virginilatis, filia perfectionis; inoffeiissesanilatis insullans,-dicit -.Peccavi, et quid
cui Paulamater, soror (d) Eustochium, tu maritus. accidil mihi k? non audeat sibi de corporea felicitate
blandiri: et forsitanmetudivinoe potestatis adstrictus,
EPISTOLA XIV.*
adjuslitiam corrigalur, dum ultricem Dominiccelestil
Cralulatur reddilam Delphhw valetudinem, sapienter manum itnpiis actibus jure videat
evenianl mala. Et gralias agit et expavescit, quam
exponens quarejustis
de Bqsilii presbyleri explicalo negotio. justis severam. Nam si vos vix citra verbera casti-
C
Beatissimo et venerabili, semper nobis (e) -deside- gationis ' evaditis, nos iniqui et peccalores ubi parebi-
mus ? Credimus aulem, qttia ideo proxiniis his
rantissimo patri DELPHINO, PAULINUS.
lemporibus graviora solito corporalium tribulationum
1. Lsetali sumus iu iis quseper Cardamatem scripta tela perpessus es",pridem febrium ardore, nunc capi-
et apporlata sunt nobis <vSospitalis enim tusenuntius tis humore vexatus, ut in illa requie Domini beatus
sermo, velut oleum lsetitise impinguavit ossa nostra, possis dicere: Transivimus per ignem et aquam, el
ut repleti' gaudio diceremus : Magnificgvit Dominus induxisti nos in
(h) refrigerium m. Loetificatiigitur (i)
facere nobiscum,', qui nos in lui doloris lectulo visi- bac Dei misericordia, qua respexerat in bonum hu-
tavit <*;ut exsurgentes in tua sanitate, caneremus militatem noslram, ut gravissimaeanxieludinis poenam
hymnum Doinino nostro, quoniam eripuisset oculos; lucraremur, cuni pariter indicasses nobis sollicitudi-
ftostros a lacrymis f; differens te coronse tuoe, sed nem <Jetenostram, et securilatem; aliud 2 iuiisdem
reservans adjulbrio nostro, ut le intentis orationibus litteris divinsegratioemunus accepimus,illud videlicet
tuis ohera nostra relevante, et itinera (f) prseviante, curoenoslroe negolium de sancll presbyten Basilii
'eviores curramus in odorem unguentorum Doraini: domo per operam luam, ita ut desideravimus, expli-
tjuem nobis in tua sanctitate fragtanlem, etsi non calum.
apprehendimus merito, attamen sequimur affeclu, D 4. Veniat tota illabenedictio super caputluum, el
sperantes per inseparabilem caritatis tuse copulami in coronse (V. not. 6) tuae cumulum supertexta flo-
deducendos nos ut perveniamus tuo duclu, quo tui rescat, qua benedixerunt T)ominumin le, non solum
n Matth. VII,15. ~<Psal. XLIV,10. c Psal. <iPsal. cxxv, 5. <*Psal. XL, 4. f Psal. cxiv, 8.
cxxt, 1.
s Johan. xi, 4. ~ h Gen. xxvn, 1, et XLVIII,10. >*Job. et n, 7 ; et iv, 1; et v, 1. i Psal. xxxvi, 7
k Eccli. v, 4. i, 14;
Proy. xi, 51; I Pet. IV, 18. - **>
Psal. LXV,12.
* Alias
18; quoe aulem 14 erat, nunc 27. Scripta (f) Ms. Yien. et edit. Grin.,* breviante. Melius in
anno 598, post Pascha. aliis codicibus prwviante, ut ex sequentibus palet.
_ (a) Sic mss. Reg. et Yien. cum edit. Chiffl. Ante
erat a terrenis. (g) Ita ms. Yien. Celeri codiees^proridefcan*.
Ita (li) Sic ms. Vien. et Lalilrius. Sic quoque in Psal-
. (b) mss. Reg. et Vien. cum edit. Chiffl.et Schot: teriis quinque, in Yulgata, apud LXX et S. Augusli-
in marg. Alii, luxibus. num in Psalmos. In aliis codicibus nostris erat refri-
(c) Edit. Rosv., circumacla. gerio.
(rf) Mss. Reg. et Yien., Eustochia. (i) Ms. codex Yiennensis, e Dei misericordia,qui,
(e) Edili, desideratissimo. '-t" etc.
225 EPISTOLA XV. 226
sed lota _
A tulistis? id est desancti presbyteri Basilii 3 negotio*f
ipsi ad quos beneucium perlinebat; prope-
modumCapua, 84etceleberrimaurbis ipsius ecclesia cuj'usplanctum converlistisin gaudium h, et senectutem
gaudio presbyteri coexsultans^dedit laudem Deo, qui composuislis in misericordiduberi ». Facta est i» ta- -
adjuvissetpauperem de mendicitate, et humiliasset bernaculo ej'us vox tmiitim et salutis i : neque' cessat
alta divitum corda, ut et ipsi habeant spem seternse cum lola-(fc) domo sua gaudens consonis Ecclesioe
domus in civitate habitationis, qui digni habiti sunt gratulationibus benedicere Doininum, qui respej&rit
per interventum sermonis tui ad intellectufn bonum humililalem ej'usk, et religaverit contritiones ej'us;
illmninari: quo per exigui domicilii j'ustam reforraa- et eos qui gratulabantur malis ej'us confusione perfu-
tionem, aeternum s.ibiin ccelesli tabernaculo pauperis derit 1; ipsum vero conscisso tristitisesacco™, laetitit»
sancli, a quo invicem recipientur 3, hospitium para- vigore prsecinxerit. 1
veruntn. - 5. Unde pro-ipsis frattibus nbstris, quosanlero-
EPISTOLA * XV. - gari poposceramus, nunc unanimitatein vestram pe-
**
Gralulatur Amando,quodDelphinus u gravi ikfirmiiale timus, ut eos ultra solitum affectum diligatis; et si
- liberatus, prisiinm sanitati sit restitutus : gratias forle ipsi Burdigalam, utsolent, venerint,'pra-senti-
agit de beneficioin Basilium presbyterum a se com- . bus gralias eliam de nostrorum sensuum ac viscerum '
mendalumcollato : comiterludil in Cardamalis con-
linentia. B affeetione reddatis. Aut si tarda fuerit eoruiri copia,
cum prima adfuerit occasio, dignamini eis gratulatio-
Sancto et merilo venerabili, ac dilectissimo fratri nem
debitam, et meritam benedictionem operis sui
AMAKDO, PAULINUS.
mittere, ut|sciant et intelligant quani acceplum Deo
-' 1. Excephnus Cardamalem in gaudio caritalis et sacrificium dederint hae obedientia fidei suse,qua
pe-
4
benedictione dulcedinis afferentemiiobis omnia bona, titionem nostram in vestro interventu exorabiles re-
iitteras indices sanilatis vestroe, tmtificantes cordu ceperunt; nobis qulclemgaudium prsesens de sua de-
- nostra, el dulciores super mel et favum b : quarum votione preestantes; sed saluti suseseterfiumcoihmo-
suavitas sicut oleum penetravit interiora nostra, dum providenles. Nam elsidebitum (c)fecerinf-agno-
exsultaveruntossahumiliata c, et in voceexsultationis seendo justitiam, ut alienum reddi juberent; tamen
diximus Domino 7 Suscepimus, Deus, misericordidm gratia largiter habenda digni sunt pro ipso- bonoevo-
tuam d, qua liberasti l pauperem de potenle e, et huini- luntalis affeclu, quo potuerunt transgredi, et non
teinde manu forlioris<ejus f. Concurrehant undique sunl transgressin; et maluerunt id facere quod expe-
in ammum causoegratulationum, quod accipiebamus diebat, quam quod licebat; et quod tam absoluto et
litteras vestras, quod hostri memores probabamus, puro corde riobisparere dignati sunt, ut de beneficio
quod ad votum nostrum audiebamus incolumes, quod C eorum disputari nbn posset: quandoquidem domum
(a) dominum meum (Delphinum) patrem nbstrum suam sancto presbytero, etiamsi propriam non pro-
ex gravi et longa infirmitate sanatum cognosceba- baret, restitui tamen sine difficultate j'usserunt; ut
mus. «De utroque vestrum pariter betificati sumus : eam, si de (d) suo j'ure nou posset, de illorum tamen
quia sicut eadem est tribulatio, quse illum eorpore, munere possideret. Neque perdiderunt hujus taro
le eorde confeeerat; ita et eadem visitatio, quoeilli sancloeliberalitatis gratiam : nam vir ipse sanctissi-"
divinam opem super 2 lectumdoloris •?,et tibi refrige- mus, cuiDominus juxtameritum vos (e) intervenlo-
rium securilatis in cubili compassionis attulerat. Sed res providit, ita gralulatur.etpraedicat', tamquam in-
nihilominus cogitanles nos illius oegrimonias et ani- debitum munus acceperit. Sed ipsis fratribus nostris
mum tuum, slimulabat noster afleclus, quod in illo modo respondere distulimus, quia per ipsorum homi-
tribulatiouis vestrse tempore nos forsilim sani atque nes ssepiusde Campania commeantes, opportuniores
-etiam Isetifuissemus. Sed gratias Domino, qui igno- occasiones non deerunt, quseslatim ad ipsos, ubicum-
"" '
rantiae culpam relaxat, nec, ut meruimus, fecit nobis; que sunl, (f) dirigant. i
proeveniens tristiliam nostram gratulatione, cum ita 4. De Cardamate ipso non modicam nos 86 'mani-
providere dignattts est, ut segritudiriis veslrse fugam . mitali luse gratiam debere profitemur, queni non so-
eodem indiee nosceremus, qui pariter nuntiaret et' lum ministerio proveclum, sed et spiritu proficientem
redditum sanilatis. recepimus^. Nam cum in diebus Quadragesimseadve-
85 2- Qiid de illo vestrae sanctitatis opere dicam,, nisset, et eum ut clericum ffaterno excepissemus af-
quo tantum nobis etiam ad prsesentis gratise curau-- fectu, quotidiana jejunia non refugit, et pauperem
lum, quaiitum vobisadmercedisseternse copiamcon-- mensulam vespertinus conviva non horruit6.Et quod
«Luc. xvi, 9. i>Psal. xviu, 9etll. c psaj. L. JQ. *<IPsal. XLVII,10. <*Psal. xxxi, 12. f Psal. xxxiv,
10, sec Psalt. Rom. s Psal. XL, 4." ''Psal. xxix, 12." iPsaL xci,ll. i Psal. cxvit; 15. * Luc. i,'48.'
1 Psal. CXLVI, 5;etxxxiv, 26. ~"Psal. xxix, 12, sec. Psalter. Rom. et velus. n Eccli. xxxi, 10.
* Alias
25; quse autem 25 eral, nunc 10. Scripta (c) Ms."Yien., feceruiit.
auno 598 et missa cum 'superiore. (d) Addidimus s«o ex ms. lleg. et edit. Bad, et
(a) Ms. Regius, domum. Ms. Vien., Dominum no- Grm. , j
strum. (e) Eadem notione Isaias dicitur Ezechiw inter*
(b) Ms. Reg., domu. Sic veleres et idem ms. fre- ventor carm. 25, v. 195.
quenter. (f) Ms. Yien. dirigantur.
•m S. PAULINIINOLANlEPISCOPI . .228
magisnnirjjm -est, -calicibus*nostris-contentus fuit;- ut A vens, ne viderer communis<observa*htioe-stjidium*in«
lntelligeremus iilum <apud «anctitatem vestram •{«) solila a ie mihi negligentia jiraeterire, "sed mnlto
emendatum, -sieut *ex ,-Apostolo-^eirudiii; .necjara etiam allud magis, >ne-de-tua 4n Deum jnenjte ^secus
modio sed nrodico vinoi, guo non -venter distenditur, crederer judicare, .si-omnem ^scribendi tibi.oecasio-
sed «aorJaetificatur-,anebrJari^F, noj. -46,)ad sobrie- ' nem diilgens, per viros *eligionis insalutatum 4e»
* tamquam ^ -sanctis hominibus abhor.rentem4 $reeta>
tatem, spiritalh -crapjila rTUClaiiiem.©Cd*bjmnum,
quem non solo orc-v©_calis.,sed-eltaoito >corde<Iecan- miiterem^ «um. -certe studrostis Chmstiani nomints,,
lat, qui voluntatem sDonJini=fideli*{<*) Teoipit audifsi', comprobatorque p*o*positisetianinostri ,amor« dooea-
pio uarrat eloqulo, et strenuo implet^flectu. Benedi- ris. Susdpe igitur libens,, non illos -ex*meisJitterisj,
clus-Dominus^ qui jfacit mir-abUia*>.Qui-convertitru- sed lilteras meas de illis probans, qui summa M-
pem in xiguas % Cardamatem et clericum .fecit, sut ipsum sanctitate curaTunl, ut Tei-igionihaberenl vel
(c) videmus^ -et sobrium, -ut -credimus. ,Nam utso- patriam-te non adeundo revisere, vel -te sinemeis
lemnitasPaschalis ,(rf)r-evocavit diesjprandiorum, in- serlptis adire.-Apteautemjanlhi visa esl-adidsquoque
cipiebat nobis circa -meridicrii mur.murare? .dicens: Imjusmodi tehellafiorum -persona congpuere,, *ut<ali-
Exaurit sicut tesia 8,gutt<ur.meum, •et-linguamea.ffdhis- qriid de pfistina Illa ejristola responderem fibis,ijuam
sit faucibus meis '. Defecit anhna mea, et yenter B tu ad illas mihi litteras, quibus manifestum divinse
meus; et a fame et sili 9 adlueserunt ossa mea tcami potestatis in elemeritis, etcuroe cir"ca"ffos"ben'eTicium
mem <*.Respondebaturilli quidem : FU%inJmmUitate prsedicaveram, retulisti. Nam profectoTeTmes mede
sustine,et concupiscentiatoenlrisnon<apprehendat4ef, tuis scriptis,-id ^de quo lunc 'grbtnlansjespondeTaa,
quia non-in.pane solo vivit Itpmo,,sedht oimd verbo_ comperisSe; «mdesuaseram^ -nc casibas Bei .manus
Dei *. Ille-autem sicut surdus non audiebat, et .sicut adscribei'es; teit-Jfi)fbrte -magis»quanjNumlaemiutea-
aspides surdm abturabat nobh aures $uas \ sed fru- Teris ar^entum illud sanoli commercii anter Iribernos
stra. Ad prandium cupiebat .mroler-eyenlr-em suum , turbines etjiautas avaros, -amisso-custode, -senatnro,
et nemo jlli vehslliquam daliat ', donec-(3I7. nol. 47,) in allodjpotissimiim.liltus ejecta-navi,-i3i-quoAtnilJare
ad vesperum decfinaret dies; ct hymno dicto quam- nobis qrajidum, tibi ipatMmonium tutissimis rem ffio-
libet tristis de"fame.prandii, placaretur n.bbls de re- stra sinibus cxeeperat.
fectione ccenahdi. Sed ne diufius jocando "videamur 2. Sed tu iterum oiihi de iempestatis injuria m*agis
facere gravitali ejtis, quxjamin slillicidis rt
injuriam querulus, quam de -clementia Dei.igcatus, -omnesmo-
'
poculorum magis laetatur, >quainIn «bfietate fivo- tus elementorum, jnter^quos divina tantum mairus
rujn, de commodis ejus sefio loquar : Multerem suam tamanamsalutem tnerivalet, actusquenostros, quos
debilem. et ISeo inutilem stbl asserit (V. not. 188). G summiJjominipotestas^g^git, et<pxono-Aris-me-
Quod si ita est,.pelb ut eialiquod lnancipiolum prte- rilis vertit autdirigii, vacuis fatoi'um fbrtutiseque-{i)
stelur. " uuminibus, *tamquamisemulisBeo poteslatibus, sub-
EPISTOLA XVI. *
didisti. In quo "nete exiStimesDeo^detulissej-cumin-
g7 Jovium <;to-issw?MtiM virmn <qui fato' ac forlunw juriose .potius, «l«rat, Oei heBeficIunKjsse-tiolueris";
muita tribuebat, docetprovidenlimdivinmomniasub- dicensideo lisec & divmafoleslate^ecerni oportere,
jacere. FMdem de re jam nil eum scripserat, forte
casum magis quam Deum deceant *mala, Id au-
carmen i&~EumAem<coitaxt'dalum mb.hrsignemdo- qnia
ctrinam atque<eloquentiam,a,pl>ilosopliorum ieclione lem sine dubio maium «sse, j|uo periculum «sepeIio-
delerret, etai sacrarum "Scfipiurammleclionemhor- mines aut damnum capessant2-. In quoTummalorunij,
talur. ut video, iiumero tempestales Jocas, •quibus aut in
Jovio "(e)Trairi, PAULINUS salutem. - terra
agrorum saepe vaslitas, «ut in,navi naufrago-.
~1. JFIliisnostns(f)"Poslhumianoct jji) Tiieridio pa- rum'" (forie mari naufragiorum.) tBrunina >capiatur.
Iriam deCanipania, quam ' nostri .gratla ttccessere, Sed hanc seutentiam video de illis 'Ohortam -magi-
petenllbiis, non-scfibere unammilafi tuse, cbnlrji bf- stris; <quisajrientia *ua «uperbi,'sapientiaro JDei^quae-
ficiura et affeclum putavi : non a"b-eotantum pra*ca- Tere dedignali, a finibus verilalis exsules agunt, as-
- «l T-iin.v, "23, ibtPsal. ixxjjlS. ».Psal. -exni, 8. -<iPsal. xxi, 16. «Psal. ci, 6. "f©ccli. *n,4;n
~ h Psal. tvn, S. *<Luc iv,'46»
xxm, 15. Deut. ym, 5.; Matth. iv, 4; Luc. iv, 1.
* Alias^S, quacantem-f 6*rat, nunc "20."Scripta B^bse; legitur emm in omaibusJnss. et editis co.lici-
ann0-599. _ bus cpistoloe4J9ad 'Macariam'Postltumiani^ii ft/slini-
(a) Hunc locum sic emendavimus ex mss. duobus, mianum.
Reg. etYien. eted Grin. Ante eral e-mandaio, sicut 'Ms. Reg., Theridimo, sea1nendose; idem^tiim
(g)
vino u2i,-quo,^tc.-TJtraquele- *est TJteiidius^ de quo .PanTinusin «pist. S7, «, <K,*~*i
estAposloIi erudifi
ctio recepla. . cawn. 26, v. I<97.
(b) Ita mss. "Reg. etTien. Ceten codices, 'recepiu
(li) Yera lectio, quae infra coufirmatur n. 4. Fo s
Sic ms. codex. Viennensis. Alii, vidimus
(c) ...ei Fntmn..4StCasus; «t <canti. i9 ad -eanwm,
(d) Ms. Yien., revocabat,<m\miS%em. -Grav./et v. 98. Ms. Yien., Fortum.
(eS Slcmss. Reg. et Yiea.-cl^dit.^ad.,
Schot. Edit. Rosv. addit eterissiino. Ms. Yatic.,**'- ~\T)T^is!coflices onmes refragarenlur, "cumvacm Sac-
et infra, ji. 4,
vio-claro [rttitri, etc. -Bdit.drai,, Soviotriro -elarissimo- cbino posuissem, itommi&Ms,,jiam
Paulinus. nmrimv,-et panlopost, -casmvomma, «t n. 1*0.ttomi-
U) Ms, Yien. ctsm edilis-tribus, 'Pvstlimmnv, -ffiEn- nibus vacuis casuum atque futorum.
' -
S29 - -EPISTOLAXVI 250
«ertores opiniomimsuaTuia, qui*missisper inane ma- jA ignieuHsnon^olum Deo, sed et niundo ijiso miiiori-
guum mentibus evanuerunt, sicut scriptum -est, -et -bus,immo etiam tnundi ip-slus lerfiam partem miiii-
-probatur, in eogilationibus suis "; et spro-suis>arbi-
'' -
stefio-famulse lucis JOTnatflibus, islam, quam T)eo
triis-opera Dei et consiiia -finxerunt. fllis mare vel •***emu1affi faciS,*potestatem'traliun't. Nant certe fllvinte
coelum casu regi •commoverique videatur, -qui mun- potestatis estelementa tufbare, ventorumqueviolen-
dum istum aut sine rectore vacuum, «ut -otiante Deo Uam vel -exciiare positam ", "vel incilatam Tefrenare,
neglectum \ fortmtis iapsibus volvi =disputanl*,aut -ctfuroribus tempeslatum vel fleflercveloripere.inor-
nullo autore coniposiluro,-(<a);aul ul "principii, ita 'fi- Mes. ^Jua -potestate eum ominserealura pareat (forte
nis expertem : quod corporea9-qua "mundus"6 iste -careat) Tinl -omriium Creatori subflita, quomoflo iis
cujus singuli-portio sumus, "naturaaion sobtinet- quia -divina vis -et potestas *3atur quse non sblum nomine
.omnis compago Tcsolubilis : ,aut *quod.stultiiusest, «x "(forteJiumine)'Creatoris, sefl "efiam creatursc specie
semetipso creatum volunt, tamquamalla jesipsasibi ~caTent,*vacua'nonspirituum "neqaecorporuni nomjna
.possit esse <ausa nascendi, ut sit eadem 'creator pa- gerentlis vel significandis rebus aptata^ Si quidem et
-jiter et creatura, id estoopifex' «topus; quffintaro- fors*veri)um flubitaritis sit, effafum .profantisexpres-
mine, ila -et genere -ac statudiscrepare perspicutira sio, etxasus signiiicalio cadenlium vel acciflentium;
est. Quis «nim non videt mundum istum corporeum =3 Blamenab usu erroris antiqui ob ignoraritiam Dei,
vi inebrporea gubernari, lotamque -molem, infusa TationisInopes, cassa nomina, tamquamideo-numina
"
atque permixla magno universitatis corpori •divini -quoque sint", In speclem (V. ep. '49, n. 8) corpora-
Spiritus, mente qua facta est, .agilari ad siiam ? tem- tam stultis icogltafionilius fingunt;.stultiusquequam
^ierari ad usum? conlineri -ad statum? OTdinari ad -finxcfint, donaivi-honoTe divino ; unde el Spes, et
_diuturnitalem ? Nemesis, et Araor, atque ctiam Puror in slmrilacris
5. Com ergo -constet, quod cemitur, .aut sentitur, •colunlur, ^et -occipiticalvo sacralur'Occasio, ettua
alienseopis., ut consistatet maneat, indigere^ non ista-Fortunalubfieo'maIenixa globo^) ringilurrNec ,
-
potest ambigi,-aliunde-etiarn ut crearetur -eguisse. Jninore -menflacio Eata simulantur vilas lominum
jQuod cum-ilasit, omn:a ex Deo orta Jaleamur ne- Jierc-dejcalalhis, aut trullnare delancibus. QuodQiJ
cesse est. Quia nisi profanis in dubium venire non -deliramentum ne vulgo imputemus, sat- nimium plri-
jiotesl, mundum Deo -autor-e.confectum : proiude tosophos-aflmlremur, PJatone (lib. xde Republ.) efiam
veutos, el omnia quse inlra inundum" partes molis •delirante narratur, qui in gremio-aims pensum "Ne-
ejustiem,-et quasi viscera corporis (b) sunt, non ad cessitatis exponit, et tres ei filias addit (e) concinen-
jsllerius TCgimenesse referenda,; quia- neque -regi tes, elversaiitesfusum.-etper "filaluflentes ;*hoc sci-
-contineriqtte paterentur divisorum operum virtutes, IG 4icet'lanifleIo«utumans<eas-eonncere TBS"liominum",
QQ hoc est substantise naturarum omnium in tatita -et "tempora cuiqg_3(f)-slgnale detexere. Taiilum "ariu-
discortlia sui, nisi ab ea tanlumjialura atque virlute, sus ,est-humanis-auribus 'aTrbgantia inanis "facunflioCj
hoc esf, Deo uno omnium «miditore, a p_uouno iieri - -ul-ridieiilamanilis fabuloB-cantlienamrion-erubesce-
orJiuarique potuerunt; -ct cujus leges nisi servarent, Tetscriptis suis, quibus-de diwna etiam natura quasi
statum suum non obiinerent. Muko autem -inepfius «onsclus disputare auflebat, Inserere. Sed Jiobis in
est ullam culpare ,naUiram , ct malam dicere : quo- Ulosermonis-tanlumAltici-comilaSjTioninanls-fabuIoe
niam si a Deo omnia_,e( Deus bonus est; omnia pro-" spectanda conciniias^uoe demuleendis tantuili au-
fecto qute fecit Deus, bona. Si qua autem sunt in ar- Tibus «dita sunt, non deben4t-sensuuitt fundameffta.
canis stalulorum ejus alliora -sensibus et cogilatio- «osivellere.
iiibus nosiris, eliamsi rationem eorum'conseqni et 5. Quin potius, <utratio -et «eiltas "docet, -oimna
colligere non possumus, tutius tamen nohis est roagis -operum Dei,an-quibus consistimus, gf>quorum"jiars
occultas esse rationes, quam nullas, crederc. *Quia -sumus/(E'i"Virgilio); omniaqueTnunerum ejus, qui-
n5n anibigenduin, omnia Dei (c), elsi nobis jion sint bus inter vitse istius fragilis -et^aflucoelncerta regi-
jierspicua, tamen csse "601180113. muf-alque.servamur, ad -ipsum^eferamus; nihilque
4 Itaque si iotuin inundum Deus qui <*ondiditVDab allius potestate moslro i>emoveamuseiTore,n;uia'
ct gubernat; quo in loeo, vel cui "creatursecasus, et ' velimus, imlimus, ipse nostri, at'omnium,-'et-'creator
fatum, aut fortuna dominabilur VSt de jnotibus vel et Deus -est. £t <q<a& (g) ^quantus-quantusest, bonltas,
ordinibub astrorum, ut •quidamvolunt, jpenrient, de ^etfsapientia, etwigOTatioiiis <est,-riMl hisi ratibne
aRom. 1,-21.
(d) Addiaimus aut ex ms. co.diceYiennensi. unum mdelicet emittentem; unam iamen liarmonittmex
(6) Ila riis. Yien. Alias, stirt. OmtlibuSOCtoCONCIisERE.Grsece, tr.mu.tj5n>zat
oy.za^va-£m
(c) Sic ms. Yien. Alii-codices -addebant esse, -sed f/.iavKpftwtKv"\vp.'fo>iiioi. Alias auiem tres Necessitatis
lioc vevbum expunximus utpote superfluum "- fiiias mquali invicemintervalto in Ihrmm sedem,-Par-
(d) Ms. codex Yaticanus, figuratur: cas vesiibus albis, capite coronato, Lachesim, Cbtlto.
(e) Sic emendavimus ex -mss. codieibus Reg., Alivpon, qum ad Sirenem liarmoriium. CANANT, elc.
Yien. et edit. Schot; nostraque correelio praelerea (Gi'oece-U/JVHV irpis *zw>TWV --tTEipfiJtGH
«^jjtDviav.j-Iniedi-
confirmatur ex Platonis lib. x -de RepubJica, sub fi- tis 4, concinaities, >raendose,
nem, his verhis : Fusum vero in necessitatis genibus (f) ftfe. Reg. teum-edilisRad. vtGr&v.,siynalc
circumverti. Superne prmlerea cuilibet circuto hwrere (g) Sic edil. Schot. Yide episl. '25 ad Severuin,
Sirenem una cum globo delatam, vocemunam, tonum n. 1.
231 S. PAULINI NOLANIEPISCOPI .232 ,
constituit, et ad materiam (Lalin. forte memoriam). \ oris aut pectoris divilias coegisti. Omnium poelarum
suaebonitatis creavit. Ipsi omnequod sumus, impen- floribus spiras, omnium oratorum fluminibus extin-
damus; et quseilliplacita sunt, sludeamus discere, et das, philosophise quoque fonlibus irrigaris, peregri-
facere curemus. Tunc defsecatamente purius iutuen- _nis etiam dives litleris, Romanum os Atticis favis im-
tes, videbimus hanc esse veritatem, ut a Deo sint ples. Quseso le, ubi tunc tributa sunt, cum Tullium
cuncta quae sunt; et hanc esse consequentiam, ut et Demosthenem perlegis ? vel jam usilatiorum de
omnia Dei facta pulcherrima sint; et non sil malum, saturitate fastidiens lectionum, .venophontem, Pla-
qttdd bonum habeat autorem, quicuncta per mundum lonem, Catonem, Yarronemque perlectos revolvis;
nostris usibus proeparavit, et nostris utilitatibus agit; multosque prseterea, quorum.nos forte nec nomina,
et ita istius universitalis opus condidit, ut alia ad ' tu etiam volumina tenes ? Ut islis occuperis, immunis,
serviendum, alia ad exercendum, alia ad dominan- et liber; ut Chrislum, hoc est, sapienliam Dei di-
dum creaverit. Itaque corporeis animalibusque natu- scas b, tributarius et occupatus es. Yacat tibi ut phi-
ris homines rationedominamur. Sed ne ipsa pote- losophus 16sis; non vacat ut Christianus sis. Vcrte
statis nostroGlieentia resolvamur, utiliter cxercemur potius 92 sententiam, verte facundiam. Nam animi
adversis, aut spiritibus dsemonum, autdifficultatibus philosophiam non deponas licet, dum eam fide con-
negoliorum, aut ipsorum ssepe elementoruin inoti- B dias (c) el religione; consertis utare sapientium, ut
bus; videlicet ul exagilati, curis, prudentia 12, et sis Dei philosophus, et Dei vates, non quoerendo,
melu Divinitatis acuamur. A quo nos, quae deberet sedimitando Deum, sapiens; ut non lam lingua quam
roagis gratificos Domino oeterno facere, securitas ne- vita eruditus, tam disseras magna-quam facias.
gligentes facit. Uride et magister 91 gentium Apo- 7. Esto Peripateticus Deo, Pylhagoreus raundo;
slolus ait, arcano divinsepietalis consilio, et magno verse in Christo sapientise prsedicator, et tandero ta-
humanse salutis emolumento opponi quosdam obices citus vanitati, perniciosam istam inanium dulcedinem
Cursibusnoslris, et adversis secunda mutari, ut mor- litterarum, qriasi illos patriaj oblitteratores debacca-
ios, damna, discrimina; quia tribulatio patientioe rum suavitate Lotophagos (d) et Sirenarum carmi.na,
robur operetur, patientiaia probationem fidei pariat, blandimenlorum nocentium cantus evita. Et quia li-
et proemiumglorise conferat". Quod certe virtus ca- ^et qusedam plerumque de inanibus fabulis, ut de
pere nisi victrix non potest, non habitura victorise vulgaribus aliqua -prqverbiis, in usum veri ac serii
facullatem, nisi cum aliqua prius difficultate cerla- sermonis assumere, dicam non litleras tantum, sed
yerit. et omnes rerum temporalium species nobis esse Lo-
6. Quott cum prudentioe tuae, quam et ingeuitarai tophagos vel Sirenas "_ Nam et voluplatum pestifera
et erudilam habes, litteris quoque ipsis, quas utinam C dulcedo, patrioe nobis oblivionem faeit, cum hominl
jam, ut j'udicio, ita et studio saeris Litteris postha- Detim, qui est patria omnium communis, obliteral;
beres, poluerit intimari, quibus egregie clarorum in et illecebrae cupidilatum illam Sireriarum fabulam
(a) dueibus aut philosophis virorum virtutes ad no- - veritate cladis imitantur. Nam quod illseSirenaefuisse
bilem famani, non nisi per labores et perlcula emi- iinguntur, id veroe sunt illecebrae cupiditatum, et
cuisse inemorantur, admodum miror, cur in veritate blandimenta vitiorum (e) habentia in specfe lenoci-
perspicua divini jnuneris ita volueris caligare, ut mi- nium, in guslu venenum; quorum usus in crimine,
rabilem illam navis jactatoe salulem, et evidenlibus pretium in morte numeratur. Has oportet ullra Ulys^
signisprocuratamjiostrse rei divinilus terra roarique sis aslutiam cauti, non auribus tantum, sed oculis
cuslodiam, fortultis eventibus dederis, tantamque obseratis et animo, quasi navigio proetervolante fti-
occasiotfem divinseprajdicalionis effuderis. Erige in £iamus, ne sollicilati delectatione letifera, in crimi-
summam sapientioementera tuam, et ipsum veri lu- num saxa rapiamur ; et scopulo mortis adfixi, uau-
minis foraitem Ghristum pete; qui fideles animas il- fragium salutis obeamus.
luminat, et pectora casla perlabitur. Quod el te ita 8. Atque utinam vel nudis nobis ex istius mundi
sentire M docuisti, licet pro excusalione prselenderis salo liceat evadere, si in tempore isto, quo in fragili-
imparem te adhuc, et ideo (b) non capacem Dei, quia j) tate corporea, et possessionum lubrico, lamquam in
ferrenis rebus et curis obsessus, ab altiore suspectu navigii faliscentis infida compage fluitamus, exueve
ccelestium quasi nubibus interposilis arcearis. Sed nos ad enatandum impedimentis angentibus quasi ve-
ntinam ista tam verepossisobtendere, quahi facunde slibus madidis ; et fidem salutarem, qua in virtule
potes. Arguit enim ipsa facundioetuse doctrinseque Chrisli Dei vexillo crucis nitimur, quasi tabulam per-
"
fecunditas, voluntalem tibi potius in sacris Litteris fugii meminerimus invadere; ut de rebus flueniibus
parem, quamaut vacationem aut facultalem abesse. spem solidara comparemus, et de noxia cupiditatura
- Non enim, opinor, dormiens, aut aliud "agens tantas materia aliquid ad innocentiam salutemque rapia-
" Rom. 3. i*I Gor. 24.
v, i,
(a) Sicemendamusexms. Yiemiensietedit. Scbot. (d) Sie ms. codex Belgicus, edit. Schot. et Fabri-
Alias erat, indicibus; nullo sensu. Yide nol. 48. cius. Alias, ut.
(b) Ms. Yien. cum edit. Grin., incapacem. (e) Ita ms. Yaticanus, cum alit codices pr__ferant
(c) Itams. Yien. Celeri codices; el religione con- _ Itabentenim.
tei ta utare sapientit.s.
o .s EPISTOLA _sWJI. 234
mus. (a) Quo videlicet ut Deo servientes, cupiditati- A (VlataB, quia divini timoris-vacua, sapientiaecapul non
bus imperantes, necessitatis iriodo desideria termine- habet, quasi (c) truncis sensibus, unde intellcctum
mus, et necessarioshabentes habitus, non quoeramus rerunt trahat, ubi sententiam statuat ignara; cum se
superfluos apparatus; quia recprdari admonemur frustra, omnibus cceloterraque regionibuspervagata,
nos nihil intulisse in hunc mundum, neque auferre' cogitatione distraxerit, in 94 creaturis conspicuis,
posse °. Quaeveritas iu tanturo valet, ut de gentilibus et in nominibus vacuis Gasuura atque fatorum, vim
quoquephilosophorum, qui vel (b) extremas veritatis universam, qua mundus agitur, constituit.
lineas celsioribus ingeniis93 attigerunt, iuquirendae 11. 'Tua vero mens, quaeignita de coelestisemine
lantum, nedum sequendsesapientise vacari non posse divinum jam spirat ardorem, in ipsam arcero sapien-
sehserint, nisi pecuniarum onera, quasi stercorum, tioeChristum fide prsevia dirigatur. Patior ( V. not.,
eliam in mare quidam projieerent. 11) ex copiasl tibi in nostris quoque studiis (d) pos-
9. Sed tu divisionemcum Deo facito, et quasi mu- sidendam pMlosophorum facundiam, dum adversam
tuo beneficio redde summo Patri gratiam; qui ta- veris desinas amare sapientiam. .Meliusest enim 1"
men de iis qusccumquetibi donavit ingenita, aut ad- tenere te potius divina quserentem, quain quaerere
Jecit extrinsecus, te tanturh a te reposcit. Habeas disputantem. Mitte " illos semper in tenebris jgno-
Iicet tibi "et tuis cuncta quaepossides, tantum id cu-1B rantise volutatos, in contentionibus eruditae"loquaci-
rans, ufhorum quoque largitorem -Deum esse fatea- tatis absumtos2l et altercatione vesana' cum stiis
ris. NiMl enim habemus quod non acceperimus b, qui phantasmatis " famulatos, semper quaerentessapien-
in hunc, utdixi, mundum nudi venimus c.Ingenii au- tiam, et nuraquam invenientes f, quia quem nolunt
leni tui facultates et omnes mentis ac linguse opes credere Deum, intelligere non merentur. Tibi salis
Deo dedica,immolans ei, sicut scriptum estd,sacrili- sit ab illis Iingusecopiam et oris ornatum, quasi quss-
cium laudis, ore facundo et corde devoto. Illico ut dsan de hostilibus armis spolia cepisse; ut eorum
ad superna penetralia aciem mentis intenderis, ape- nudus erroribus, et vestitus eloquiis, fucum illum
riet ad te faciem suam veritas, teque ipsum reserabit; (e) facundiaf, quo deeipit"" vana s-apientia,_plenis
libi. Nam divinseverilatis agnitu, id quoque ut nos- rebus accommodes; ne vacuum figmentorum, sed
metipsos noverimus, assequimur. Unde enim putas1' medullatum veritatis corpus exornans, non solis pla-
.antam miseris mortalibus vel superbise vel ignaviae citura auribus, sed et mentibus hominum profutura
perversitatem inolevisse, ut non colentes Deum, dse- (f) mediteris.
moniis aut elementis subditis sibi seTviant, aquas, EPISTOLA **XVII.
ignem, sidera, arbores,'et simulacra venerantes, cum1 Queritur de Severo, quod ad S. Felicem, sicut pollici-
knpiisshna divinoemajestatis injuria ? Cujus nominee C lus fuerat, non venerit: et admonet ,ut martyrem
sive dtemones18,sive creaturas colant, servos hono- quanto benignio? est, tanlo magis tmderevereatur;
csecari ut *t itaque eum hortatur ut quamprimum,veniat.
rant: pro quo iis tenebris merentur, quia
PAULINUS SEVERO•.
Deum verum intelligere nolunt, etiam sui ignorationee
feriantur : qua liberatut homo illuminatus fide, utt 1. Et invitando le et exspectando defessi sumus,
ordinem atque mensuram sui generis intelligens, Deo » neque nobis aut vota jam aut verba supersunt,"quta
tantum, cujus unitas ineffabili Trinitate censetur,,see toties precibus ac litteris frustra effusis adjiciamus.
esse subjectum; ceteris vero omnibus creaturis, siI O_uodunum amicitiaecommunis, spe prsesenlioeinvi-
rationabiles sunt, parem; sin yero corporeae19, su-_ -- cem nostraeariiputata, reliquisti, verba verbis repen-
periorem esse cognoscat. dimus; et his saltem solatiis, quaefructum non ha-*
10. Qua mediocritate homo temperatus, neque a* bent, refoveri optamus : quamquam in his quoque
salulis sorte delabitur, neque a dignitate naturoe; fit-- parcus esse eceperisjam occasionibusnos requirens,
que conscius veritatis, compos sapientioe,servus j'u- toto prope nos biennio suspensos quotidiana conspe-
stitise, liber erroris, dominusque vitiorum; quibuss ctus\ui exspectatione cruciasti. Nam et illara oesta-
anima non Deo serviens servire damnatur : quse e tem, quoe puerorum nostrorum ad te reditum con-
deinde, ut proprii status exsul, per omnes cogitatio-- D secuta est, ifa clausimus, donec hiems intercluderet,
num suarum, aut alienarum opinionum devias viass ut omnem diem ad adventura ndbis tuum illucescere
ac 0 ariolos cu-
spafgitur, per pMlosophos vaga, pers putaremus :"sed quoniam nee indices tuse dilationis
riosa, superstitioni religiosa, religioni profaha, spem a advenerant, ea reputatione 95 nos consolabamur, ut
inter ae metum semper ambiguis affectionibuspen-!- te neminem idcirco misisse, quia ipse vel sero adfu-
dens. Hinc omni vento cujuslibet doctrinsecircum- 1- lurus esses, confirmaremus. Interea et hac sestatela-
alTim.yi,7. MC0r.1v, 7. <*Job. 1,21. apsa.aL.XLix,14. «Eph. iv, 14. f II Tim. m, 7.
* Alias 13; quae autem 17 erat, nunc 19. Scriptaa truncis sensibus: quod verius, quia caret capite. Vide
anno 339 exeunte. not. S0.
(a) Sic ms. Yien. et Sacchin, Caeteri codices, >, (d) Sic ms. Yiennensis codex. AHi,possidendmphi-
Quod. losophommfacundiw.
(b) Ita edit. Schot. et sic legendum existimat i-
Ros- sapientia plenus, rebusac-
(e) Ms. Vienr,-/ac«Jt<ii«*,
veydusin m_t.49. Alias, exlremw. commodes.
(c) Ms.Yatic. etFabricius cum edit. Rosv., carens <,s , (f) Ms. codex Yiennensis, edideris. -
tensibus. At mss. Reg. et Yien. cum tribus edilis, >.
PATROI,.LXI, 8
235- _ S. PAULIM NOLANIEPISCOPl 25fi
bente,- spe tamen ea nos vel opinione palpante, R6- A deas ne tanto confessori, tam polenlis gratiae aputl
. mairi ad venerabilem soleinntatis apostolicse dieni Cliristum sanclo, isse videaris inlicias.
prbfecti sumus, concursum nobis illic. tuum debita 4. Causari iniirmitatem magis quam pigriliam, vel
quidem, sed tamen festivamedilatione promitlentes; exceplionem personarum qui possis, nescio",cum in-
cum decocta praisumtae spei gratia, quod ipse rion tra aimum eadem opera ad-nos potueris pervenire ae
aderas, hon lamen onmirio nulla compotimur, surnen- recurrere, qua Gallicanas peregrihaliones tot anuis
les lilteras luas per hominem*carissimi nobis viri, frequentns, et iteralis stepe inlra unani seslatem cx-
fratris -nostri Sabini: quem quidem primo Tmnime cursibus Turonos el remotiora visitas. Non Vir-
et veste cum facie (Ex
monaehali caliga mh-ali, praelerea qtlio) invideo, pradico magis devolionem luatn in
non minus -quam armilausa (F. not. 67) ruberet, pa- Domino , quaro in scrvis stiis admiraris el honoras.
rum spiritalibus buccis, tunc demum esse non no- Juste fateor et mcrito Marlinum
frcquentari; sed
strum scivimus,icum per ipsum tabellarii dominum dico, injuste pernicioseque Feliccm ab
eotlem, qtii
litleras a nobis reposeentem, -necessiludine vos pro- illum honoret, promissis inanibus Iudi-*vcl seeura
xima copulatos esse comperimus. Unde et illum anle promissi j'am ut abolili dissimulatione
conlciiiiii.Qua
amicum cumulato nunc amore compleciimur. fide speras Chrisli graliam in honore Marfini, cadem
2. Rescribendi tamen ex Urbe facultas. non fuit, B Christi offensamtime in offensioneFelicis : (<r7) et libi
quam vix decem dies yidimus non videntes, et ip- forsitan mens fortior, et anima robuslior, aul potens
sum (a) temporis ante meridiem in votis nostris, quo- conscientia perfectae in Christo dilectionis lanlam
runj cura venei*amus, per apostolorum et martyruna ministrel fiduciant, ut raagnorum fitlei et operatioiiis
sscras memorias consumentes. Deinde ut ad hospi- tuoe meritorum corapenssftione delictum lioe, quo
lium fedissemus, innumeris frequentationibus occtt- Dominum meum Felicem, quod- absit, Iseseris, di-
luenduro pules; .quam tam de ipsius eliam tibi.boni-
pati, quorum parlim amicilia, partim religio contra-
Iiebat, vix ut vespera solvefet coetus , nosque laxa- tate, quam de ipso, ctrjus spiritus est, Deo Cliristo
ret; necessario distulimus officium inopia vacationis. largissitnam babet, veniam tibipolliecris; el fidclitcr
Deinde regressis domum, aliam moram accidua car- facis. Verum ego vel lam limidum me vitio iufirmi-
naliter aegritudo obtulit, tiec paucis diebus haud le- latis meoe, veltam nimium amoris tui fateor. ul pro
Viter nos examinavit. Sed, qui vita nostra el resur- te etiam tula timeam : et dum in omni-sandlo abuii-
veclio est ", \ isilavit in bono humilitatem nostram : dare tibi graliam Christi cupio, nolim tc in eo potis-
et eum casligans castigassel nos, morti non tradidith. simum, in quo Dei caritas esl insignis el cminens, la-
Multa enim flagella peccaloris, sed speranles (b) in pidem offensionisincurrere. Seio quidem, sccutidum
Doniinum misericordia circumdabit". Atque ideo ver- C divitias bonilatis Dei, et in Dominomeo Fclice vi-
berati sumus ut peceatores, liberati ut speranles in scera pietatis affluere : sed tu, quseso, hoc cum ma-
misericordia ej'us, qui sanat contritos corde, et aliigat gis diligas eftimeas, quo melior esl 61 indulgenlior.
contritiones eofum d. Magnaro tibi lalis forraido mercedem -jiariet, ut hinc
sollicitior sis, unde potes esse securior : id est, ut
3.' Ilaec igitur jam in virlute el misericordia Do-
tauto magis carissimum Dei meluas offendere, quanto
mini revalescentes, per carissimum in Domino fra- :
trem Amachium, domini et patris nostri Delphini promtius dignatur ignoscere quia majore impietate
nescit offendi; et gravius vindicatur "a
subdiacbnum, quia ipsius occasio proeslo erat, scri- loeditur, qui
Domino, qui non expetit vindicari. Conjice, quteso
psitiius : simul, qma se notisslmum tibi esse assere- te, causam istam mutuse affectu fidei, et vide si deheas
bat, opportunissimum credidimus cui litleras ad te
nostras crederemus. Salutamus le tantum quantum aul validus excusare, aut infirmus diffidere. Doroinus
enim noster proximus ubique nobis est ", qui dicit :
diligimus in Domino , el adhuc desideramus : nam f
revellere de animis noslris spem istam necdum pos- (e) Iw omni loco, dum adhuc loqueris, ecce adsum ;
sumus, qua praesumimusle videndum ampleclendum- et ait: Omnia possibiliacredenli ~.
que nbbis, dono Doniini, in sede ac sinu (c) domnis D
mei, communis patroni Felicis: cui vota tua toties
contestatus sum, et promissa recitavi, quolies s a le
raihi cauta rerainisceris. 96 Si fefellinius liiartyrem
4
veritatis, non opiner me solum statuendum huj'us
culpae reum 6,qui spopondi quod credidi: tu, quseso,
nti fraterunanimeetdileclissinie.dum tempus est,vi-
a joan. xi, 2S. b I^sal. cxvn, 18. <*Psal. xxxi, 1.0. a Psal. CXLVI,
5. " Luc. 36.
x, f-Isai. LVIII,9,
sec. LXX. s Marcu, 22.

(a) Ita nis.JEleg..et edit. Schol. .ta*et alibi Pauli- (c) Ita ms. Reg. cum quibusdani editis.Vidennt. &i,
uus. Alias, lempus. (d),Latinius,. sed.
(b) Sic Tertullianus, Bonum est sperare in Domi- <(e)In omni loco abest a Yulgata,nec reperitur
mm, Psal. cxvn, 9 apud LXX. Yide not. S5.
tjvj EPISTOLA XVIII. , 25S
- .' EPISTOLA * XVIH, • . A corporis membra , et, cor ununi et unam ammamlta-.
diutius se reientum bentesin uno Deo b 3.
97 Paschasium_diaconum apud 2. Quamobrem spirilali speculo menlem erga nos 1
Victricio Deinde Vi-
*excusal Rolomagensiepiscopo.
ctiirii laudes graphice describit, quomodoelianmum tuam-considerantes, nosque connexos invicem^tilii,
milessese verum Cltrisli confessorem uc marlyrem de -affeclionenostri pectoris vindicavimus nobis, ut
in lormenlisprwstiterit; quomodoepiscopusfaclus (i) unanimem animumtuum in fralre relinendo, .gra-
RotoinagensemEccle/iam inslitueril et illustrarit, tia Domini*quse libi largiler data est id ipsutn, ope-
ulque in bafbaris regionibusChrisli fidem excolue- rante, ut in corporis etiam tui membris , el hi vesti-
rit el monasleria insliluerit. menti tuifimbriis diligaris; quamvis mullos morarum
Dealissimosemper el venerabili (a) palri {V. nol. illiuS"diesperdideritous, dum corripiente nos in sua
PAULINUS. -
§4) YICTRICIO, misericordia Domino<*,ad emendalionem spirilalem.
1. Qttodoptaiuibus aliquandiu non conligeral, id carnali segritudiue verberabariiur '. Sefl qui consoia-
e
rcpenle iiisperairlibus, Dominodonante, provenit, ut tur humilesa; etsanat contriloscorde ,<consolalusest
occasio*nobis ad venerandam saiiclitatem tuam scri- nos in prsesentia fralris nostri benedicti Paschasii :
bendi per domesticum fidei, et etun polissimum fra- de qtia dum refrigerabamur in spiritu, eliam corpore
ircm, qui in Doniinotuus pariter ac noster (b) esset, B reficiebamur : amicus enim bonus raedieina cordis
(latelur. Accidit cnim Romsenobis ad celeberrhnum esf; et bene duobus in unum coactis Cliristusintef-
natalis apostolicidiem concurrere henedictuin diaco- slat f,
limn fralrcm noslrttm Paschasium, quemproDlergra- 3. Neque vero in infirmitate h tantum nosfra con-
liam fralernt (c) tn sacro ministerio contubernii, tribulatus et compassus"est, sedin nostri clarissimi
(d) eb vcnerabilius amabiliusque susccphrius, quo filii Ursi, quem comitem indivulsum peregrinationis
de sanctilatis liioeclero, et corpore, et spirilu esse suachabuerat, gravissimolanguore diu confeclusest.
co^uovimtis. Sed lalcmur violenliam nostram qua In quo et fidein ejus et carilalem in Domino plenam
illum l dc Urhe ad saticiitalein tuam redire cupien- perspeximtts. Nam quantum ille laborabat in corpbre,
tem, quamvis feslinationem piam juslissimi desiderii lantum hic in spiritu macerabatur. Et ideo respexit
5
probarcmus, lamcn in luo amorc complexi Nolam illumDominusin huj'ushumililale ~, cumulans^t hoc
perduximtis; ut el hospitium iilic bumilitatis nostroe beneficium, ut usque ad mortem infirmatus, fide ta-
quoedaniper illius ingressum lui spirilus aura bene- men et labore Paschasii, quetn Dominus experiri vo-
diccrel; cldiutiusquasi quadam tuoegraliaeporlione luil polenliam apud se sancti sui confessoris"dilcclis-
frueremur, videnleset icnenles eum, quem ct insli- simiFelicis Domhisediinostri, de periculo Iineniret
tulionis luse discipulum : et (e) vise comilem, mo- C salulem. Per hujus enim ipsius manus genilus, in le-
desiiainorum, cordis humilitas, mansueludo spiritus, clulo baptizatus redit. Prasstabit iderii Dominus, qui
fides veritalis, et sermo in omnibussale conditus ([) illum oralionibus (j) sancli frafris nostri Paschasii,

probahal. llaque da veniam fralri noslro in nobis, el sollicitudini cum eo nostroe, et imprimis ecclesiae
vel nobis in illo : quia sive illius lardilas arguatur, tuse te proculdubio Gsemper in' tuis ubilibet posilis
~
sivepracsumtionostraculpelur,utrumquedelictumca- respiciens, redonavit, perducat in conspectura luum
ritas Dominiexcusabil tibi, qua vel ille nobis parerc incolumcm et salvum,et liberum peccato, servumque
compulsus est, vel nos eum-non timuimus invadere, juslitiae h. Non ambigimus et ipsum, ,si ad te me-
ctpro noslrojurei*etinere,~nonarrogantia pervicaci, ruerit pervenire , magna iidei increihenta facturum
sed corde puro et fide non ficla a, nostrum credentes (k) pare Paschasioet te amborum magistro,
esse tuum *est: leque ila vicissim reputaturum 9g 4. Notum enim nobis fecit (/) Tychi.ctis(F.
' non quofl
ambigentes, ut illum non (g) abfuisse tihi duce- not. 55 et 56) tuus carissimusfraler et lidelis mini-
res eo fjg tempore quo nobiscum fuisse cognosce- slerin Domino,non quidem temagis quam in teDeuin
res. Namelsi regionum inlervallis eorporaliter (h) flis- proedicans,quanta Dominusper le lumina in obscuris
paramur; spirilu tamen Domini, in quo vivimus e( anle regionibus acGendisset:' qui educens,nubes ttb
manemus, ubique effuso conjuncli sumus, uf uiiius D extremolerrw1,^ quoqueinlucempopuli suide (m)ex-
alTim.i', 5. b Acl. IV,52. <*Psal. CXL,5. dIICor. vn, 6. <*Psal, CXLVI,3. ? Mattb. xvm, 20,.,
S Luc. i, 48. h Rom. vi, 18 <Psal. cxxxiv. 7.
* Alias 18
; qute aulem 18 eral, niinc 14. Scripta (() Ms. Yien., probal
aiino 599exeurite. (g) Ms. Viennensis codex, defuisse.
(a) Ms. Yien., fr.atri, mendose, cum ad Yictriciimi (h) Ms. codcx Regius, disparemur.
jam episcopum scripserit Pauliinis non cpiscopus. (i) Sic ms. Yien. et edil. Grin. Alii, unanime_.•
VideS. Paulitii Vil. *.~ 50, n. 1. (j) Ila ms.' codex Viennensis. Coeteri,orationibus
-
, (b) Ms. Yien., est. sanclo fratri noslro Paschasio.
(c) Ms.codex Yiennensis, ui in sacro mijslerio. (k) Sic ms. Regius codex et edit. Schot. et-sic
(d) Sic reposuimus ex ms. Viennensi. Caeleri, Paulinus in epist. 32 ad Severum, n. 17,,pare Gerva-
hoc.quod. sio, et epist. 45 ad Augustinum^n.5, Sanctorttmpari
(e) Ita ms. Reg. et editi qualuor, viw comitem. radice ramorum Metanio. Alii, palre. Yide not. 55.
Mss. Yatic. el Vien. cum edit. Grin., vitw luw comi- (/) Ila mss Yatic. et Yien. cum edif. Schot. iii
tem. Prior leclio nobisverior visa"cst, eaque confir- marg. Coeteri.tylicus et Tithts. Yide not. 56.
maiur ex epigi. 25 ad Severum, n. 3, ubi nonnullo (m) Ms. Yatic. et edit. Grih., exlremo.
persimilia de Yictore exponit Paulinus.
239 S. PAULININOLANIEPISCOPl 240
timo orbis eduxit, et clarum fulgur in pluviam ube- jA temerata virgimtas ,n sacri corporis templo tenet ut
rcm fecit. Sicut terra Zabulon quondam et Neplttha- in visceribus pudicis requiescenli "Chrislo hospites
lim, via maris trans Jordanem Galilww, et qui sede- iaciat. Nec minore eosdera volunlatels sanctis operi-
banl in regione umbrm mortis, lucem viderunt ma- bus et pio ministratu inexpugnata, noclu diuque fa-
gnatri* : ila et nunc in terra Morinorum (V. not. 57) mulantium viduarum pascit integritas, vel subjugato-
situ orbis.extrema , quam barbaris fluctibus fremens rum Deo conjugum arcana germanitas; cquseoratio-
tundit Oceanus, gentium populi remotarum, qui se- nibus sedulis lsetum in operibus suis Chrislum ad
debant in-latebris, via maris arenosa extra Jordanem, visitationem non j'am maritalis tori, sed fralerni cu-
8
antequam pinguescerent fines deserti in ea h, orla bilis invitat; -cum ipso 19sanctisque ejus vicissim
sibiper tuam sanctitatem a Domino luce gaudentes, mixla, concubilu (f) caslitatis spiritibus visitantum 2a
corda-aspera 9 Christo intrante posuerunt (id est de- immaculato amore confunditur. Nunc vero per mise-
posuerunt). Ubi quondam deserta silvarum ac litto- ricordiae viscera reficiuntur, et in filiis pietatis atque
rum pariter (ajintuta advense barbari aut lalrones juslilioe conquiescunt; le in omnibus eruditionis tute
incolse frequentabant, nune veneTabiles et angelici filiis diligentes, et in te Christum amantes, ac per
sanctorum chori urbes, oppida, insulas, silvas, eecle- hoc virtutes Dei, id est potentiam in Christo suam in
siis et monasleriis plebe numerosis, pace (b) conso- 3 tua potissimura civitate, ut consortem te suum te-
nis -celebrant. Quod quamquam in totius Galliaj po- stenlur, operantes.
pulis et ubique 10gentium Christus operetur,qui tolum 6. Gratia illi et gloria, qui opera"nianuum suarum
orbem circuit qumrens dignos se, el per nationes in non omittens omnemhominemvult satvum fieri, et hi
anitnas sanctas se transfert c, et in viis (c) directionis agnitionemveritatisvenire ~",et pedibus Evangeliitoto
ostendit se hilariter, et omni providenlia occurrit d orbe discmrens, te quoque speciosum verbi sui pe-
amaloribus suis : tamen in remotissimo Nervtci (V. dem facere, in quo exsultaret ut gigas ad currendam
not. 58 ) litloris tractu, quem tenui antehae spiritu viam, et in proeparationem evangelicam pacis suae
fides veritatis afflaverat, el (Latin. forte te) potissi- vesligio calceare dignatus est *, ut per, te quoque su-
mum in vas 11electionis excerpsit, in te (d) pnmare- per aspidem et basiliscum ambularet, et conculcaret
fulsit clarius, incaluit ardentius, et propius apparuit; leonem et draconemi. Ac ne tam illustris lucerna sub
et in quo sanctificaret illic nomen suum, et per cujus modio taciturnitalis.obscura lalitaretk, sic te aposlo-'
nomen etiam solis ab occasu in omnem terram sonus licsesedis (V. ep. 3, n. 1) evectu quasi stiper cande-
ejus exiret, assumsite. labrum sublime constiluit, ut tota domo multorum
5. Denique nunc Rotomagum 12et vicinis ante re- illuminalionesl luceres.
gionibus -tenui nomine pervulgalum, in longinquis < C 7. Sed quibus te ifmeribus ad viam suse verilalis
etiam provinciis naiuinari Venerahiliter audinuis13, et adduxil 22? Carnalibus muniissa ad spirilalia suaevir-
inter urbes sacratis locis nobiles cum divina laude lutis instituens, creavit initio!4miIitem, quempostea
numerari. Haud 14immerito : cum lolam illic, qualis eleglt anlistitem 23;et passus est militare te Coesari,
in Oriente memoratur, Hierusales 1Bfaciem aposto- ut Deo disceres militare; ut dum labore castrensi
lorum quoque (e)prsesentiam merilum tuse sanctitatis corporis roburse exerces, spirilalibuste proeliisrobo-
adduxerit: cuf peregrinam memoriis suis urbem, af- rares ", confessioni spiritumfirmans, et passionicor-
fectu sanctbfum spirituum et effectu operum divino- pus indurans. Quoddivinaeprovidentioscircale fuisse
rum, sedibus suis comparant, qui in te ipsum aptis- consilium ingens, postea exitus luus a militia, et in-
simum sibi diversorium reperermit. Juvat videlicet gressus ad fidem docuit. Cum prinio Christi amore
amicos Dei et principes populi veri Israel, id est po- succensus, ordinanle ipso Domino , quamdam ope-
puli appropinquantis sibi~, in ea urberemorarilc][QQ ris (g) suis J.01 pompam, per insignem concilio mi-
et cooperari tibi, in qua cum angelis sanclis conlinua Iitari diem progressus in campura es, toto illo quem
diebus ac noclibus Christi Domini prsedicationemul- jam mente respueras, muniminum bellicorum prse-
cenlur. In qua illis per devotissimafide]ium corda fa- cinctus ornatu; cunctisque mirantibus accuratissi-
mulorum, plurimoe virtules airiicoegralam requiem D mos in te habitus ac terribiles apparatus, repenle ob-
et familiare metantur hospitium. Ubi quotidiano sa- stupefacto conversus (h) exercitu, ante pedes sacri-
pienter psallentium e per frequentes eeclesias et mo- legi tribuni militise sacramenta (i) permutans, arma
nasteria secreta concentu, Gaslissimisovium luarum sanguinis abjecisti, ut arma pacis in.duentes,contem-
et cordibus delectantur et vocibus. Et nune illos in- nens armari ferro, (j) quia armabaris Christo. El
«Isai. ix,l;Matth.xiv, 15. b Psal. LXIV,13. oSap.vn,27. dSap.vi, 17. <•Psai. xviu, 5. t Psal. CXLVIU,
14. sPsal. XLVI,8. «I Tim. n, 4. *-Isai. LII, 7; Rom. s, 15; Psal. xvm, 6. i Psal. xc, 15. t Matlh.v,15.
et edil. Bab. el Grav., in tota.
(a) Ms. Reg.Yiennensis (f) Ms. Yien., castita... conjungitur.
(b) Sic ms. favente ms. codice Regio. (g) Edd. 2, operis sui. Utraque leclio bona. Altera
Alii, consona. verior visa est.
(c) In quibusdam Bibliis legilur suis, in noslris co- (h) Mss. catbedr. ecclesiaeRotomag. et collegialaj
dicibus direciionis. S.'Marisede Rolunda Rotomag. necnon Breviariuin
(d) Ms. Yien., primo. Rotomag. an. 1491 habent exerciiui. - - .
(e) Ila ms.Yien. codex et Lalinius. Ante erat prw- (i) Udem codices, mulans.
scntia. '(j) Codices iideni, gui.
241 - EPISTOLA HS^^sCt/f» 242
illico anliqui serpenlis (V. nol. 59) invidia concitato _A respersus gratta Domini, quac de fidei luae abuudan-
m furias tribuno,_ districtus in verbera,- et vastis fu- tia redundabat, qui ad puniendum confessorem ve--
stibus fractus, nec tamenvietus es, quia crucis ligno neral, et ipse (j) confessus abscederet. Credidit
Innitebaris. Geminataque mox corpori pcena, acuto enijn; et quos soeviens praedamnarat ut reos, lau-
testarum fragmine laniata imnianibus as plagis mem- dans eniisit ut sanctos; et testimonium perhibuil ve-
bra (a) subtritus es, lunc mollius fulciente Christo, ritali. qui testes fidei punire cupiebat.
cujus libi gremium lectulus erat, et dextra pulvinar. " 8. Quid ergo miremur tam potentem te esse me-
Unde ad majorem hostem, necdum vulnefibus obdu- ritorum, tam divitera gratiarum, cum hoc tibi fuerit
ctis, accensa 29potius eorum dblofe quam fracta vir- virtutum in Christo rudimentum, quod longorum la-
tute reparatus, forlior prosiliiisti; oblatusque comiti, borum paucis consummatio est? Dubitemus etiam
~~
de"potenliore inimico (b) gloriosius triumphasti. Nec nunc an perfeclus sis, qui de periectione ccepisti?
(c) ausis ultra diaboli satellitibus superala ingerere et'si legitime coronandus sis agone. decurso, cum
- tormenla, capitalemque sententiam.meditantibus, ut currere coeperis a corona ? Quis daret nobis pennas
'
vel firie carnalis 30tusevitae vinci (d) desinerent, Do- ~~
~ sicul columbm, et volaremus ad te, et requiesceremus
minus noster fortis et potens, et invictus in prmlio ~, in conspectu sanctitatis luae; coram in ore luo Chri-
-conspicuis mirabilibus pectora.quamlibet obdurata B stum Deum 3Sadmirantes atque venerantes, terge-
confudit. Nam.carnifex, qui in itinere, quo percusso- remus capillis pedes illius in tuis pedibus, el lacry-
rem tuum saera victima sequebaris, cervicem tuam mis rigaremus e, et in illis cicatricibus tuis quasi
"
insriltans minaeilerallingendi temeritate violaverat", " donrinicae passionis impressa vestigia laroberemus..
quasi ictus sui locum (e) prajcurrente gladium manu Suaviora enim sunt vulnera amici, quam osculaini-
palpans, excussis illico oculis csecitate percussus est. mici f. Vm mihi misero pcccalori immunda labia Ita-
0 Chrisli ineffabilis bonitas, quantum insuos osteu- benti e cui fructus iste_non contigit, cum in manu
- dit affectum ! ' -
Injuriam confessoris sui non tulit im- fuerit.
punitam, qui suis crucifixoribus rogavit Ignosci b ; 9. Meminisse enim credo dignaris, quiasanctita-
contumeliam martyris statim ultus est, qui passio- tem tuam olim Yiennae apud beatum palrem no-
nem suam noluitvindicari. Sed ea ipsa ira (f) pieta- strum Martinum viderim, cui te Dominus in setate
tis est. Idcirco enim unus csecatus 'est, ut plures illu- impari parem fecit. Ex illo' igitur, licet brevl notitia
minarentur; et ipse forsitan qui oculos carnis amise- te attigerim, tanien magna dilectione complexus
rat, lumina nienlis acciperet: Stathn (g) denique sum, et quanla lunclicuit copia veneratus sum san-
majore documento, qui feralis cuslodise ministerium ctitatem tuam; el me ac meos, qui te absentes, ta-
triste curabant, quas ipsi arclius 32innodatas etad ossa C men quia j'ungente Christo unum sumus, per me vi-
depressas, vel exiguo rogantibus vobis benelicio re- , debant, 103 commendavi in cetemum tibi; gau-
laxare noluerant- catenas, conversa in conspectu deoque nunc, quod hoc saltem mihi gloriari licet,
ipsorum prcce vestra ad Deum 33Chrislum, sponte quia faciem tuam iri carneviderim: sed lugeo,negli-
de manibus absolulis fluere 102 viderunt; nec ausi genliam infelicitatis mete,' quod occasionem tanti
renectere quod Deus solverat, ad comitem pavidi boni ignarus amiserim; et nontenebrantibus*me illo
«ucurrerunt, veritatem Dei pro confessoribus confi- tempore non solum peccatis, quibus etiam nunc pre-
tentes. Quod auditum religibse et creditum, comes niOT,sed et curis hujus seculi, quibus nunc propitio
''
prmcipi suo cum lestimonio militum retulit. Et, ut Deo liber sum, sacerdolem fe tanlum, quod inmedio
ipslus quoque repentina •ad clemenliam de furore erat, viderim; et quod ineral insignius, martyrem
conversio inter mirabilia Dei numeraretur, factus est vivum videre nescierim.
in te praedicator Christi (Ji) in quo esse devoverat • 10. Mefnineris, quaesole, nostrl in illa die, qua ad
'persecutor. Puto et ipsum tamquam Saulem ali- te innumera meritorum luorum cohorte comitatum,
quando Spirilu sancto Dominus impleverat 35 <*,quia . ornamentisque felicibus comtum, et infulis pariter
£t te sicut David (j) suum' diligebat : ut sicut ille lalque adoreis coT.onalum, et niveas sacratorum an-
rex quondam, dum ad prophetas persequendos pro- D tistitum «8vittas, et floridas confessorum (V. nol,
~'~
ficiscitur, propheta effectus est, ita el comes llle 60) purpuras occurrentium manus afferent angelo-
a Psal. xxni, 8. "•Luc.
xxm, 34, o I Reg. xix, 23. d Psal. LIV,7. <*Luc. vn, 38. f Prov. xxvii, 6,
see. LXX. s Isai. vi, 5, ex versione LXX.

(a) Ita mss. Yatic, Yien., C Rotom., M Rotund., (f) Itamss. Reg. etYien. cumcd. Grin. Quaelectio
B Rot. Bignoeus,ed. Rosv. et Grin.' in marg. At ms. confirmatur ex epist. 29 ad Sever., n. S.Editi 4,
Reg. cum editis 5, subslfaius. pietas est. Ufraque lectio recepta.
(b) Mss. C.Rot., M Rotund; etB Rot., gloriosus. (g) Sic mss. codices 4 et editi" lolidem. Alii, dein-
(c) Mss.C Rot. et M. Rolund. cum B Rot., JY<?C ceps. '
ausus ultra diaboli satelles.... capitalem sententiam (h) Mss. C Rot., M Rotunfl. cum R Rot., qui esse
indidil. Quse lectio concinnior videtur. Yulgatam ta- devenerat.
men retinuimus, utpote quse nitilur melioruin codi- (i) Tres iidem codices addunt filium.
cum autoritate. ' (j) Sic mss. quatuor cum B Rot. Editi quoque ,'
(d) Tres iidem codices, desineret; Deus. confessor.
(e) lidem codices, prwcurrens,
843 ttf^^itWNI NOLANItEPISCOPI S44
fum; teque ipsum ut argentum igne examinatum *, h, (d) Ructabunl-iabianoslra hymnum*>vespere, mane,
et atirum in fomace seculi hujus probatum •*,ipse et meridie. Cantabimus, et psallemus Domino, z\ui
summus auri sui argenlique purgalor aeeipiet, et ut bona tribuil nobis °. Misit enim nuntium bonum de
preliosam diadbmati suo margaritam Rex aeternus terra longinqua-v,quo dulcissimict Garissimipatris
'
aptabit :'nec luarum tibi tantum proemia se debere . et sospitalem" agnovroius,, -et-{<?)sermonem accepi-
virtutum Judex j'ustus agnoscet, videns innumeros mus. Unde «onversum est cor nostrum a trislitia sol-
circa te sanctorum utriusque sexus greges, quos illi licitudinis in gaudium securitatis : et versain-meliiis
quolidie ihstilutis tuis geueras, formula omnibus per- anxise affeejlionisvice, in illo diejiohis per litteras
fectse virtutis e't fidei;' sicut et frater Paschasius tuas feslo, dekctali sumus, pro diebus quibus nos hu-
-ostendit, in cujus gratia et («) humanitate quasi miliaverat <J.diuturnitastaciturnitatistuse.
qiiasdamvirtulimi graliarumque tuarum lineas velut 2. Confileamuritaqtie Domino misericordiasejus <*,
speculo redderite collegimus. Yere tu beatus lot bea- et immolemiisei hosliam laudis, quia saturavil <ani-
torum paTens,'lante messls salor, centesimum '", et tnam inanem s2 non^juidem, oriod propitio ipso di-
sexagesimum , ac (b) tricesiuium fructum Deo fe- cimus, gralise ejus vacuam, sed desiflerii nostri fru-
cunditate lute terroe (c) afferens °, et mensuram pa- clu jejunam; cum solatia litterarum tuarum diu esu-
remde variis partuum tuorum fructibus recepturus. riret,-quse jam, ut dixi, nobis pene biennio-negaban-
Te Altissimus inter regni sui maximos nominavit, tur. Non statuat illis Dominus in peccatum prseva-
cui concessit facto eequare sermonem; ut et docirina ricationem suam, quorum iniquiias mintilaest sibix,
tibi vitse tuas sit, «t vita doctrinse. Quo fit, ut neino et longa -ab oris tui *pambusfame tabefecit animam
' se audeat excusare
discipulus velut difficultatis im- nostram.
perio, cum prius adstfingatur virtulis exeniplo. 105 (f)Remaneantubivolunt, quianolunt ubimalle
* debuerant. Faciant quod eis licet, quia non faciunt
EPISTOLA XIX.*
quod expedit. Nobis accessio talium, ut nihil conferre
104 Suam de acceplisa Delphinolitlefis describitiw- potuisset boni, ita nihil detrahere poterit. Utinam a
.litiam. Se plantationem-ejus esse et
dicit, petit ab
eo rigari, sermonibusqueac precibus<excoti. peccalis nostris ita nullum nobis lieretdetrhnentum,
si et ipsa cum talibus.-jiroximis-elongarentura nobis
Beatissimo et peculiariter domino, «emper in Deo
PAULINUS. per mullitudinem miserationum ejus, ,quinon secun-
-Uhrislo nobispatriDELPHiNO, dum peccata nostra retribuit nobis, -sedsicut misere-
1. Exspectabamus, ul area siiiens ', refrigeria lil- lur pater filii. sui, ita miseralur (g) timentes nomen
ierarum tuarum; et anima noslra, -sicut terra sine suutn u, et sperantes in ihisericordia sua; <piorum
•aqua •", sitienlibus in lua verba praeeordiis anhela- .participes sumus, quia adventum ejus et diligimus
•bal: jam enim prope biennium defluebat, ex quo miseri spe misericordise ejus, et Iiorrescimus_pecca-
-nobis per confamuluuf Cardamatem "modica licet, tores timore justitise ejus. Sed orationibus tuis pro-
dulcissima tamen oris tui stillicidia roraveras; nec pitialus filiis tuis, non intret in judicium cum malis
~
jam interim sperabamus vel guttula tui sermonis servis suis v; quorum primi nos ita ut bonorum ul-
aspergi, quia-per lolam aestatem irrita non venientis firai sumus. Qui -ethanc 3 ipsam.gloriam, qua te_in
Urani . (V. not. 61) exspectalione suspensi, multo Christo et a Christo patrem regenerationis -accepi-
magislempus hibernum In luo nobis silentio Iransi- mus, in cumulum damnationis-converlimus; quia ni-
gendum pulabamus. El^ecce misericors etmiseralor hil te patre dignum Domino altissimo servi 'inutiles
Dominus, qui •dat escam esurientibusf, et -consolalur xet filiidegeneresexhibemus,quieliamnune 4 infeli-
humiles s, el potens est supra quam speramus, dare cera naluralis oleastri duritiam spinoso in corde ser-
nobis quw desideramush, insperantibus quidem, sed vamus, cum jamdudum^bonitaleDominia cognationis
opianlibus repentino iterum Cardamatem nostrum nostraeradice divulsi, in arborem tuam videamur.in-
superventu intulit-nobis; etut facla estyev eumvba; serliJ*: de qua pinguedinis tuae(succum.medullisani-
salutationis lumin auribus noslris, -exsultavit ' gaudio ' moe duceremus, etspiritu mansuetudinis in via paeis
cor noslrum, el omnia ossa noslra dixerunl: Domirie, " radicati, bonae olivaeigerminaesse (Sacchin.ex) gene-
quis similis tibi i ?quid esl humilitas nostra quodme- rosis fructibus agnosceremus.
mor es ejus, el visilas eamk?Benedixisli, Doniine, ter- 5. Nunc vero per ahundanliam vitiorum noslrorum
ram nostram ', et iorrente voluptatistum polasti nosm. -, dnopes patemorum bonorum,<[uomodo flisponemus
a Psal. xi, 7. h Sap. m, 6. " Matth. xm, 8. ' Joel. i, 20. <*Psal. CXLII,6. ' Psal. cx, L ~ II Cor.
vn, 6. h Eph. in, 20. < Luc. i, 44. * j Psal. xxxiv, 10. '*Psal.vm, 5. i-Psal. LXXXIV, m Psal. XXM-,
2. **
9. u Psal. cxvin, 171. o Psal xx, "14,et xn, 6. P Prov. xxv, 25. i Psal.Lxxxix , 15. Psal. cvi .>'.
juxla -Hebr. s Psal. 'XLIX,14.- * Psal. xxvi, 12. ^ Psal. cu'. 10. •?Psal. CXLII, 2. "^Luc. xvn, 10.
y Rom. xi, 17.
* Alias
17; quse autem eral 19, nune 55. Scripla forte referens.
anno 400 ante 29 Junii. (d) In 'omnibus psallerns, Eructabunt.
\a) Ms. Yien. et edit. Grin., unanhnitate. -(e) Ms. Yien., litteras.
(b) Ita mss. codices et edili 4. Edit. Rosv., trige- (f) Ms. Yiennensis codex, Remecnt.
simum. (g) Ms. Yieti. cum psalteriis quinque, limentilms.i
(c) Ms. Reg. cum tribuseditis, efferens. Latin, i
2iS EPISTOLA XX. 24S
sermones nostros in die recognitionis (id esl judicii; i\. phceniceum) vitiis tingentibus 8 infecta eonverti; sed
iid.e\~<.''l~,m. 5),-non-assecuti virtules-fuas, etnul- cuslodial excubiis orationum tuarurn gratiae suaemu-
lam-de4ua in-nobis-stirpe simililuflinem prteferentes mts innbbls*; et operatloiiem mamium tuarumuoii
(o)-qua .recognoscarour-tui?QriisHos eripiet abira omitiat in nobis, donec maturet el perficial fle nobis
ventura"<**?-quis<nos-a-nobis ipsis erttet?til emundati iructum et coroham libi; ut in illa die vehlens in ex-
a*sensibus<nostris,ab-iras boeleslis materia fidepur- sultatione, etTepleto sinu portans riianipulos tuos s,
gante-vacuemur. In-nobls-enim inesse senlimus cau- possis etiam de nobis in tua prole el messe (c) nume-
sasvpcenarum-tBlemarum,vivenlibus-incorde noslro ratis dicere: Ecceego, Domine, el pueri quos9 dedisti
radicibus spinaruro- atque tribulof um. Nam jirior ve- mihi 1. Sed jain admonet metus-Iatigafionistuae; nori
tustalis nostrse propago, ut vhiea Sodomorum, fellis solum aulem, sed ef metus peccali, quod de multi-
uvam acerbis carnalis vltoeffuelibusprseferebat *, et loquip non eflugitur u, ut imporiamusfreiium orino-
iram aspidum venenis malitiae*ebria"mens_vomebat : stro, et ostium verbi ^licettardo, epistolsefine clau-
sed*fec!ttio6iis magna-quipotensesl c: misit de cwlo,et damus. "Sitnbbis clausula commendatlo Cardamatis,
liberavitnos a :.misit-per te misericordiam suam, et quem gratulamur de benedictionemanus tuoe ita essc
renovavil-faciethlerrm * nostoe, el fecit plantationem renovatum, ut in eo anle ridiculam mimici nominis
- tuam-esse nos-sibi-invinea sua. Proplerea, paterbe-J B levitatem,'nunc assumta de exorcistaenomine gravi-
nedicte -el vetierandisshne; -perpeti" cura et assidua tas reverentiam dederit. Magis tanien admirati, eo
prece^dicereteoportetDominO, ut respictatde coelo6, gavisi sumus. quod eliaro.pristinae conditionis inge-
et -visitet vites Jistas quas plarilavif dexlera tua ~; nium religioso mutavit officio : nam assiduusmensu-
ut affixiiri*vera vite,vivamus non.ad ignem ampu- laenostrae particeps, ita se ad mensuram nostri gut-
tanda, sed ad frucluui putanda 'sarmenta. 106 D'W- turis arctavit, ut nec oluscula nee pocula nostra vita-
gat nns ipse, <jui tiffts et vita^sf", m oinnem disci- verit; quod poterit 107 attenuatione sui corporis
plinoesuoeTegulamveritatis, rigans nos de superiori- £t oris pallore testari : "nisi se forte, dum remeat,
,bus suis -h per eloquia tUa casta et pia, et lam ignita per iter laboriosum, retractata suorum quondam ca-
quam -dulcia, Sermones enim tul gultae sunt illius licum familiaritate, reparaveril(d).- .
pluvim vokntarim, "quam segregavil Deus hereditali * XX.
EPISTOLA
si«E""l,.quidescendit in velius (V. carm.*22, v.157),
- tacito scilicet In -Yirginemfusus scribil de Anastasii "Romahiponlificisel Ve*
allapsu. Tpse est iri Delphhw nerii Mediolanensis anlisiilis efga se caritale. Gra-
cujus slillicidiis lsetamuf j, cum exoritur innobis; el tulatur de conditaAlingbnensiEcclesid,ei digredituf
- ad
animam reuascentem-jifimo notitiaesuse rore distillat, lemplumspirituale quod optat in se fieri, ut~ha-
ut -sanetoriineslanguores noslros k. Ros enim qui ab C Mtetw a Christo.
illo est,-sanitas est nobis; qtiia ipseest fons vitw qui •Beatissimo et (e) 'merilo venerabili patri, DJJLPHINO
' *
misit Verbumsuum, el sanavil nos '. Hoc Del Yerbum, PAULINUS. _
de quo pluvia voluntaria est; quia rion necessitale 1. Oporlebat quidemnos sapienlise doclrinam ser-
subjecli,-sed Dei aequalisassensu, et pieialis bfficio vanteSjjugum linguaenostrae et stateram verbis im-
obediensPatri Filius -humiliavilse -usque ad mortem
ponere x, ut et de multiloquio nostro et de lua fati-
crhcism,sicut dixerat per-prophetam : Voluntariesa- gatione geminandum nobis peccalum evaderemus.
crifitabo zibi *».Quia idem Dominus sacerdos et vicli- Sed de abundantia caritatis tuse os noslrum ad te
niasemetipsumpvoiiobisobtnlit, etpropriapotestate' dilatatur y, neque possumus affectum de proecordiis
- animamsuam deposuil et-resumsit °. Et ideo
pluvra" exuberantem, obserato oris oslio, intra pectoris la-
hsec volunlaria, quse se sponfe profudit arenlibus citi claustra cohibere. Loquimur ' ergo ad venera-
lems, ut ponerel desertum in flumiha T. Quomodo tionem tuam et alia epistola; quia etsi unailla, qua
autem infirmata sit, docet ille qui dicit': Crucifixiis
rescripsinius, tam prolixaest, utsufficiat te salurare
csirenim ex hifirmitate <Uet quomodo coiifirmata el fastidio; tamen nobis longissimo, ut recognoscis, iu-
(b) poiha sit, in eodem_habes;'quoniam, InquIt/uMt*„ tervallotemporum accipienlibus colloquia lua, el
ex virtute Dei \ - , - >'
-nostra reddentibus; paruin esl una ad te epistola Io-
4. Hunc lu.Dominum.ora donec-exores, ul vellera
qui. Damus enim hinc animte nostrae aliquod,' etsi
nostra, qusein aqua j-efectionisX«rf<"s«'baplismi).ma- lenue, solalium; ut dumadAffeetiOnem luamlitteras
nibus tuis lavil, non.-patiatur iterumpeccalis nostfis
Iacimus, loto in faciem luam corde .defixi, subito te
maculata sordescere, eir .rursus in iihosiiieium -(al. obliviscamur absentem, et tamquam impra*sentis al-
-Slaltli.iii,/. 5-Deul.xxxn, 52. 'oLuc.j,49. dPsal.Lvi,4. <*Psal. cm, 30. f Psal.LXxix,15.' sjohan.
xiv,--6,etx_v, 1 J< Psal. cm,-15. 'Psal. LXVH,10. J Psal.ixiv, 11; Psal. LXXI,6. >•Isai. LHI,4 et 5;
- ,sal- CIr>?• 'Psal. xxxv, 10; cvi, 20. m PhU. n, 8. **Psal. LIH, 8. <* Joh. x, 1«. P Psal. cvi, 35. UI
Cor.xm,4. rlbid. s Psal." cxxv, 6. * Isai."vm, 18. " Prov.x, 19. v psai. CXL 28.
, 5;'Eccli.,xxvm,
"\-Eceh. xxvni, 2. J"H Cor. Vi, 11. .
* Alias
1(3-, quae autem 20 erat, nunc 36. Scripla mum LXVII: Et infirmala est; tu,veroperfecisti eam.
anno 400 et missa cum superiore. Ms. Yatic, numerans.
Sic Ms. fc)
(«) Yien. Ante erat quare cognoscamur. (d) Edit.Grin., Schot.etRosv.addunt-Fa/eflif.pflrcr.
Prsecessitjam in die recognitionis. - <e>Ms. Yien., Beatissimoet venerabili, seinper no-
(b) Pusila. An ?
verfecta AHuditur enim ad jisal- bis desideralissimo, etc.
«,, S. PAULINI-NOLANIEPISCOPI • 248

loquio demorantes', longius verba dueamus : unde A } etiam ad natalem (V. not. 63) suum, quod consacer-
'
llagrantem desideriorum nostrorum .sitim, etsi non dotibus (id est suffraganeis) suis -tantum deferre so-
"!"jestinguimus, |quia nec expedit nobis, tameri propo- let, invilare dignatus «st: nec offensus est excusa-*
sita interioribus oculis conspectus atque colloquii tui tione nostra; sed ofucium sermonis nostri, quod ln
_ imaghie mitigamus. Nam etsi prolongatus videatur yicem praesentiaereddideramus, acceptans animo nos
; ineoldtus nosler a, a locis habitationis.tuae, tamen paterno et abserites recepit. Denique si _Dominus
'
spiritus non est separatus a complexu dilectionis tuae. commeatum (V. not. 64) donaverit, ttt ad eum usi-
~Quisenim, inquit, nos separabit a caritate Christi? S>i tato solemniter nobis tempore recurramus, spero me
a neque rnors,, neque, vita^, neque alia creatura h, ad sanctitatem tuam ei litteras exacturum, quibus
quanto minus absentia corporalis, quoe non potest etiam tibi nos incipiat commendare.
praesentiam spiritalem solvere? Quia quanto forlior 3. Mediolanensis quoque episeopus novus, filius
carne est spiritus, tanto polior est conjunctio ani- vester hucusque, nunc frater Venerius, j'amscripserat
morum quam corporum, el jnteriorum hominum nobis post ordinationem suam : sed quia et hoc Car-
prsesentia meliof exterioribus separatis; qui saepe damas jussisse te retulit, scripsimus illi per ipsiun,
sine causa j'unguntur locis, si mentibus separentur. ut sciret paralam esse opportunitatem, si vellet offl-
Non ehim, inquit, qui in aperto Judwus, nequequm in B 1 cium debitsepietatis agnoscere, ut beatitudinituse
carne est circumcisio; sedqufin occulto J08 Judwus, scriberet et commendaret pectori tuo 109 primor-
qui spiritu non iittera circumcisus, cujus'gloria non ex dia sua. Nos verp gaudemus et gloriamur in Domino,
hominibus, sed ex Deo est c. Ilaque hac eadein lege, quia et visibiliter et invisibiliter operaris (b) salutem
qua verior circumcisio quae in corde