Vous êtes sur la page 1sur 571

Pélage II (pape). Pelagii II, Joannis III, Benedicti I, summorum pontificum Opera omnia. Intermiscentur S. Martini, S. Domnoli, S.

Verani, S. Annarii, S. Leandri, Luciniani, Sedati,


Murii, Joannis... necnon Sancti Germani Parisiensis episco.... 1849.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
- SIVE
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIll SS. PATRUffl, DOCTORUM SCEIPTOBIIfflQCE EGCLESIASTiCORUM


QUI

AB ^EVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA


FLORIJERTJNT
;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQUM EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICE TRADITIONISPER DUODECIMPRIORA
ECCLESI^ESJECULA,
JIIXTA ERITIONES ACCURATISSIMAS , INTERSE CUMQUE NONNULLJS CODICIDUSMANUSCRIPTIS COLLATAS,
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA;
COMMENTARIIS
PISSERTATIONIBIIS, LFICTIONIBUSQUEVARIANTIBUS CONTINENTERII.I.USTRATA
;
OMNIIIIISOPF.RIBUS TOSTAMPLISSIMAS EDITIONES QU4STRIBUS NOVISSI.MIS
S45CULIS AHSOL.UTAS
RF.RK.NTUIT
DETECTIS, AUCTA;
1NDICIBUS RARTLCULAIUBUS ANALVTICIS,SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES AI.ICUJIISMOMF.NTI
SUBSEQUENTIBUS,DONATA;
CAPITULIS
INTRA IRSUMTEXTU5IRITEDISPOSITIS, NECNON ETTITULISSINGULARUM PAGINARUM MARGINEMSCPERIOIIEM
DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAMSIGNIITCANTIBUS,ADORNATA ;
OPERIBUS C»JM DURIIS
TUMAPOCRYPIIIS, ALIQUA VEROAUCTORITATE INORDINEADTRAIIITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS,AMPLIFICATA;
DUORUS INDICIBUSGENERALTBUS LOCUPLETATA : ALTEROSCILICET RERUM,QUOCONSULTO, QUIIIQUID
UNUSQUISQUE PATRUM INQUODLIBET TIIEMA SCRIPSERITUNOINTUITU CONSRICIATUR;ALTERO
SCIUPTURJESACRJE, EX QUOLECTORI COMPERIRE SITOBVIUM QUINAM PATRES
ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGULORUM LIBRORUM
SCRlPTUIlvE
TEXTUS COMMENTATI SINT.
EDITIOACCURATISSIMA, C^STERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR ".CIIARACTERUMNITIDITAS
CIIART.45QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RIXUSOIUIM TUMVARIETAS
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUEINTOTO OPERIS
IIECUIISU CONSTANTEH^*^"^N.
SIMILIS,PRICTHEXIGUITAS, ISTA
PR/ESERTIMQUECOLLECTlO, UNA, METMODICA
ET CIIRONOI.OGICA,
' Jty\
SEXCENTOHIIM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE IIIC ILLICSPARSOUUM, ft /^QJV^X
HACTENUS
PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTIIECA,EX OPERIRUS ADOMNES ^ETAT.F.S, / . \ -fi
LOGOS, I.INGUAS FORMASQUE rERTINENTIBUS, COADUNATORUM. I CO W
SERIES PRIMA, % V
^l
^" \ ^
IN OUAPRODEUNTPATRES,DOCTOUES ECCLESI^IATIN/E
SCRIPTORESQUE
A TERTULLIANOAD GREGORIUMMAGNUM. y-*.', -^,
2(ccuvtante
3-4*. SDKa,ne, ''^W i
BIBZ.IOTHECS CLEEI UKIVERO/E, x_/<
SIVJS J
COMl'LETORUM
CURSCOM IN SINGULOS
SCIENTI/EECCLKSIASTICE
RAliOSEniTORE.

PATROLOGIJE TOMUS LXXII.


JOANNESPAPA U, S. MARTINUS RRACARENSISEPISC., S. GERMANUSPARISIF.NSISEPISC,
S. DOMNOLUSCENOMANENSIS EPISC, S. RADEGUNDiS,liENEDICTUSPAPA I, LIClNIANUS
EPISC, PELAGIUSPAPA II, ET ALIl NUMEROTRKDECIM.
CARTHAGINKNSIS
TOMOSUNICUS.

PARISHS, VENIT APUD EDITOREM,


LN V!A DICTA D'AMI«)1SE,PKOPKPORTA&IVULGOD'ENFRR NOMINATAM,
$VV PETIT-MONTROUGE.
im
PELAGIIII,

JOANNIS BENEDICTII
III,
SUMMORUM PONTIFICUM

OPERA OMOTA.

INTERMISCENTDB

S, MARTIKI, S. DOfflOM, S. VERAI, S. AMARII, S. IEAIDRI,

LICINIANI, SEDATI, MARII, JOANNIS


QUORUM EPISCOPATU SEDES BRACARENSIS, CENOMANENSIS, CABELLITANA,
AUTISSIODORENSIS, HISPALENSIS, CARTHAGINENSIS, BITERRENSIS, AVENTICENSIS,
ARELATENSIS ILLUSTRAT.E SUNT,
NECNOX

SANCTI GERMANI
PARISIENSISEPISCOPI,

S. RADEGCNDIS, S. ABEGII, FLORIANI, JOANNIS BKLARENSIS,


VITAJIMONASTICAMPROFESSORUM,
I.CDEMUM
COGITOSI, ANTONINI PLAGENTINI, LUCULENTII, ANONYMI
SCRIPTA QUJI EXSTANT UNIVERSA
OPUSCU/.A
AI S. GERMANI IN APPENDICIS PRETIOf
VICESIACCEDENTIBUS ISSIMIS I.1TURGI.45
ANT1(JU^E MONl MBNTI»,.
INTEHQU.«LOCUMPRINCIPEM MABILLONil
OBTIKENT LIBIIITRESDE LITURGIAGALLICANA.
CLAUDIT
TOMUM
SYNTAGMA LEGLMDECRETORUMQUE SELECTORUMQUIHUSSIVE REGESSIVE IMPERATOIIES,
SEXTOPRJESERTIMS.EClLO, SESE REBUSECCLESIASTICIS INGESSERUNT
AUTSUAMIN DEUMPIETATEMTESTAII SUNT. ^Crn^?5».

TOMUS UNICUS.

VENITSEX FRANCIS(iALLIClS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,


IN VIA DICT.VD'AMBOJSE,PROPE PORTAM VULGODENFER NOMINATAM,
SEUrETIT-MONTROCGE.
18.9
ELENCHUS OPERUM
QUJE 1N HOC TOMO LXXII CQNTINENTUB..

JOANNES PAPA III.


EpisloliE ct decrela. Col. 9
S. MAHTINUS DUMIENSIS EPISC.
Opuscula septem. 21
S. GERMANUS PARISIENSIS EPISC
-Epislola ad Brunichildem. 77
Privilegium monaslerii S. Germani. 81
Expositio brevis anliquse lilurgia? Gallicana?. 83
Appendix adOpera S. Germani, varia liturgica monumenla
continens, intcrqua; principem locum obtinel Mabillonii
opus de Lilurgia Gallicana. 93
S. DO.VINOLUS CENOMANENSIS EPISC.
S. Domnoli Vita et TesiauieiUum. 629 651
S. RADEGUNDIS.
S. Radegundis Vita et Teslamenlum. 651-681
BENEDICTUS PAPA !.
Epislolav Ibid*
LICINIANUS CARTHAGINENSIS EPISC.
Epistolae dua3. 637
S. VERANUS CABELLITANUS EPISC.
Senlentia de castitate servanda. 701
PELAGIUS PAPA II.
Epislola; et decreia, Ibid.
S. AUNARIUS AUTISSIODORENSIS EPISC.
Relalio concilii ab Aunario celebrati. 761
Aunarii elSlephani abbatis epistolse amceba^a1. 767
SRDATUS BITERRENSIS EPISC.
Homiiia de Epiphauin. 771
Sermones duo (hie lanlum memorati). 773
S. AREGIUS.
Vila el Testamcnluiu (hic lanlum mpmoralal. Ibid.
COGiTOSUS.
Vita S. Brigidae virginis. 775
MARICS AVENTICENSIS EPISC.
Chronicon. 793
LUCULENTIUS
Commcntaru* in .iliquol Novi Teslamenli partes. 803
JOANNES ARELATENSIS EPISC
Epist. ad Virgines monasterii SanclaJ Marise. 859
JOANNES BICLARENSIS ABBAS
Chronicon. 863
S. LEANDER HISPALENSIS EPISC.
Regul-i. 873
Homilia in laudem Ecclesise. 893
ANTONINUS PLACENTINUS.
Ilinerarium. 897
FLORIANUS ABBAS.
Epislola ad S. Nicetiurn. 917
ANONYMUS.
Appendix ad EuseLii Chronicon (hic tanlum mcmoral.a). 919
SEXTI S.ECULl SUPPLEMENTUM.'
Syntagma decrotorum, praeceplionum ac ediclorum prseci-
puorum, quibus sive imperatorcs sive reges sese rebus
ecclesiaslicis ingesserunl. Ibid.

l:\ iy|.is MiONli,M 1'aii-Moniroogfe.


ANNI DOMINlDLX-DLXXH.

JOANNES PAPA III.


(Mansi. Collect. Concil.)

YITA JOANMS III,

Ex Libro Pontificali.
Labbseoesse tribuendumquidquid,uncinis[]'conclusum,noncod.Lucensinoruinatimtribuitur.)
(NOTA

Joannes (a) nalione Roinanus de patre Anasiasio A illuslri [Cod. Luc, illuslrioj, sedit annos duodecini
NOTJE SEVERINI BINII.
(a) D.ie27 mensis Junii, anno Christi Redemptoris exsilii bellum diclaret, visibui ictus plaga ex nae
S59, qui est Justiniani imperatoris 55, in locum vita excessit. t Quando nimirum annis triginta octo
Pelagii subrogatus fuit Joannes hujus nominis papa et mensibus octo imperium adminislrasset.
lerlius, postquam sedes aposlolica tribus mensibus Corrupiicolse sive Severiani, et Aphthardocitae
et viginti quinque diebus pastore orbata*et viduata sive Incorruptibiles, qui erant duarum Eutychiana-
fuisset. His temporibus Theodomirus, post filium rum sectarum diversi sectarii, his temporibus inter
suum in transportatione reliquiarum sancti Marlini se confligebant. Corruplicoleeaffirmabant (quod iiae-
miraculose sanatum, ab Arianismo ad iidem cailio- reticum est) Christum habuisse carnem corruptibileiu
licam esl conversus. Gens Pictorum, in Britaunia et passionibus ex necessitale obnoxiam, ut nequa-
insula commorantium, per sanetum Columbanumad quam se ab his liberum reddere potueril. Aphthar-
fidemChristi perducta fuit (Beda de Gesiisangelicis, docitse conlra docebant Christi carnem (quod non
libroIIIcap. i). BelisariuSanno 5 pontificatusJoannis minus erroneum est) sua natura incorruplibilem et
in suspicionemconjnrationis adductus, a Justiniano passionumexpertem fuisse; tainen quando volebat,
imperatore, omnium scriptorum testimonio, iu ordi- eam passionibus subjicere potuisse. Horum de in-
nem redaclus fuil; eamque su;e impietalis poenam corruptione venenosam sententiam Justinianus uon
incurrit, de qua supra dixi in notis ad Yitam Silverii, tanlum imbibit, sed etiam inconsulla senlenlia epi-
quem ilje innocentem injuste relegaverat. Posl obi- scoporum, edicto publico, ut refert Evagrius lib. iv
tum Childebertiregis, Clotarius germanus illius fraler cap. 58, stabilivit et confirmavit; ita ut exsilii pce-
regnum accepit; ejeelisque liliabus Childebeni, so- T, nam incurrerel quisquis contra suam hac da re opi-
lus tolius Francici regni monarchia potilus fuit. Hic; nionem sentiret. Nullo melu exsilii aut mortis pro-
cum Parisios venisset, ibique repente in morbum hibenle , Anastasius Antiochise episcopus ediclo
incidisset, ideo quod sanctum Germanum ejus civi- imperatoris contradixit. Justinianus euin sine dubio
lalis episcopum contempsisset, per ejusdem sancti gravi poenarelegationis punivisset, nisi ultione di-
Germaniconiactummiraculosesaniiatem recuperavit vina percussus, in proposito suo exsequendo moile
(Forlunatusin Vita sancli Germaniapud Surium, etc). prseventus fuisset. Facti hujus turpissirui illum in
Rex compluribus deliclis obnoxius, ob incestas extremis pcenituisse, atque Eulychium, quem rele-
nuptias a NicetioTrevirensi, quem relegaverat, ssepe gaverat, ab exsilio revocari m&ndasse, non citra
monitus et excommunicalus, obiit. Defuncto illo, probabililatem a plurimis asseritur ex eo, quod san-
quatuor illius lilii, nempe Cliaribertus, Chilpericus, ctus Gregorius papa una cum Palribus synodi vi
Gunlheramuset Sigebertus regnum vicissim inter se aliisqua pluribus eum nominet imperatorem piae
parliii fuerunt, anno post natum Chrisium 505 [imo niemoiia^, quando illius alibi mentionem faciu Ut ut
561, aut 562], poslque obitum Clodoveiregis 51. sil, non immerilo respuit Eeclesia illa Justiniani
Justinianus imperalor, qpi se divinis rebus plusi scripla et consiitutiones, quas de usuris, ecciesiis,
nimio immiscuit, quique ponlificium munusinferen- personisque ecclesiaslicis arroganler nimis edidit.
dis legibus ecclesiasticis, iisque exigendis, et in rele- Suidas tradit illum lilleraruin imperitum ac plane
gandis episcopis, sibi arroganter assumpsit, cum analphabetum fiiisse. Quod si verum est, affirmari
haereticis velamento pacis et concordise familiarius debet, quod sicut Triboniani fuerunt leges civiles,
quam oportebat agere consuevit, a Theodoro illo ' ila etiam Theodori Csesarfensis fuerint illa scripta
nequissimoCaesareseCappadocia)acchiepiscopo Ori- C atque edicla de fide, quae sub nomine Justiniani
genista et occulto Eutychiauo, in errorem Apthar- vulgata leguntur. Justinus ex sorore Juslihiani ne-
docilarum sive incorruptibilium juslo Dei vindicis pos, prout illi Eutychius episcopus aifte trienniuru
permissu inductus, et specioso lncorruptibilis no- praedixerat, defuncto Justiniano suceessit : insignia
mine deceptus, exsecrabilem et deteslabilem lioere- imperii non prius accepit, quam ad templum pro-
sim in ecclesiam induxit, eorumque, quibuscum gressus pias preces fudisset. A patriarcha Joanne
liberius vivebat, venena pesiilentissima imbibit. Re- benedictus, coronatus, et in solio collocalus, abso-
sistemem sucesententise Eulychium Constantinopo- lutis acclamaiionibus ad populum oraiionem habuit,
litanum episcopum exsiliis mullavit: cumque <Ana- an:e cujus initium frontem signo crucis obsignavit.
stasii, inquit Nicephorus lib. xvu cap. 51, sacerdo- De fide catholica edictum edidit. Qusesane maxima
tunique ejus, qui eodem cum illo ardore ilagrabant, laude digna forent, si non admodum in voluptatibus
* Auctoribus in hoc tomo
qnos recudimus, locumante GregoriumTuronensemvindicabatordochronologicus: quia
vero p-aucis tantumannisat>illodistabant,justumquepoterat ex ipsiusoperibusincunctantercoalescerevolumen,cum
plerisque aliorumopusculisnonnisiper longas investigationumvel transcriptionumatnbages poliri liceret, sauclum
Episcopumpraeponerenon dubitavinius,licenli* dubioproculinn»cit£e facilemapudlectoresveniamliabiluri.EDII.
PATROL.LXXII a
11 S. JOANNISPhPM I» 12
(a), menses undecim, dies viginti sex. Hic ampliavit, i [Cod. Luc, aut certe et civilatem] Romanam, aut
[Cod. Luc, amavit| et restauravit coemeleriasancto- cerle gentibus deseryiemus. Quo audito, Narses
rum martyrum. Ilic constituit ut oblationes et amu- dixit: Si mala feci Romanis; male inveiiiam.Tunc
lae, vel luminaria iu eadem coemeteria per omnes egressus Narses de Roma, venit in Campaniam,
dominicas de Lateranis ministrarentur. Hic perfecit et scripsit genti Langobardorum ut venirent, et
ecclesiamsanclorum Philippi et Jacobi, et dedieavit possiderent Italiam. lU.CogriovilJoannes papa, quia
eam. suggestionemsuam ad imperatorem contra Narsetem
Eodem lemporeEruli [Forsan, Heruli in Tusciam] misisseut, festinus venit Neapolim, ccepitque eum
in Tursiam [Cod. Luc, Tassiam] exierunt, et leva- Joannes papa rogare, rit reverleretur Romam. Tuuc
verunt sibi regem Sindual [Cod. Luc, Sinduad], Narses dixit ei : Dic, sauctissime papa, quid inali
et premebant cunctam italiam. At cgressus Narses feci Rorjaanis?Vadamad pedesejus qui me misit, ut
ad eum, interfecit-regem[Cod. Luc, interfeclus est cognoscat omnis Iialia, quomodo totis viribus labo-
rex], et omnem gentem Erulorum sibi subjugavit. ravi pro ea.
Deinde venil Amingus dux Francorum, et Bucel- Respondit Joanriespapa, dicens : Citius ego vadam,
linus(6); etsimili modoipsi premebantllaliam.Sed, quam tu de hac lerra egressus fuexis. Reversus est
auxiliante Domino, et ipsi a Narseie inlerfecti sunt. B ergo Narses cum Joanne sanctissimo papa. Tunc
Erat ergotola Italia,gaudens.TuncRomani (c), invidia sanctissimus papa relinuit se in ccemeteriosancto-
ducli suggesserunl J.uslino [Cod. Litc, Jusliniano] rum Tibunii el Valeriani, et habitavit ibi rhultum
et Sophiae, quia expediret [Forsan, quia magis] temporis, ut etiam episcopos ibi consecraret. Narses
Romanos Gothis scrvire, quam Graecis,ubi Narses vero ingressus Romam, post non [In Cod. Luc. non
eunuchus imperal, et servitio nos subjicil, et piissi- deest] mullum lemporis mortuus est. Cujus corpus
mus imperalor haec[Cod. Luc, princeps nosier haec] positum est iu locello plumbeo, et reductum est cum
ignoral. Aut libera nos de manu ejus et civilatem omnibusdivitiis ej'us Constantinopolim.Eodem tem-
obscenis volutalus, illicila conjugia conslitulione viginti quinque dierum, pontificatum adeptus fuil
sua apprbbasset, justumque matrimonium eommuni anno Christi 559 ut supra dixi, necessario affirmari
conjugum consensu dissolvi posse, lege sancila debet quod qui ad mensem Julium anni 572 super-
cdixisssl; denique, si non pecuniaeardenter appe- vixit, per annos tredecim et dies duodecim sedem
tens, etiam ipsa saeerdolia plebeiis horninibusvena- pontificiam obtinuerit.
lia exposuisset(Evagrius lib. v, cap. 1). De Justino (6) H.aeclesle Agathia lib. iv contigerunt anno 29;,
refert Cedrenus, quod cum apud rebelles subdilos Justiniani imperatorist anno Domini 555, sub pon-
scriptis non proficeret, ad populum libere dixerit, si tificatu Vigilii, el Theodobaldo Francorum rege,
prceceptissuis parere nollent, alium sibi suo arbilrio ^u Errat itaque Anastasius, qui hanc hisloriam ad tem-
imperatorem deligerent. i Ego enim (illum dixisse pora Joannis papae III liic refert (Vide Baronium,
nii) conmmacibus, injustis et aliena voleuiibus im- anno 555, tiura. 13 el 15).
perare nolo, > Addit unius refraclarii graviore et (c) Ad historiam istam Anaslasii Paulus diaconus
acerbiore supplicio effectum fuisse, ut ubique in lib. i cap. 5 de Gesiis Langobardorumaddit, Narse-
sumnia pace viveretur, alque inlra irigesimam diem lem Romanorum invidiam incurrisse, quia multum
neque aclor ullus esset, neque, reus injuriarum. auri et argenti, aliarumque rerum divitias aequisi-
Anno 9 ponlificatus Joanuis, qni esl Clirisli 568, visset. In reliquis lere conveniunt; nisi quod Paulus;
Alboinus rex LangobardorumePannonia (quam, ex diacouus bistoriam hanc paulo prolixius recenseat.
Scandinavia insula progressus, per suos occupatam lltriusque historiam tanquam fabulosam et plane
quadraginla duobus annis obiinueral) primus in coinmentiliam refeilil Raronius anno 5f>7,num. 1L
Ilaliam magnis viribus potens ingreditur. Per conju- et seqq., ubi, auclore Corippogrammaticp Africano,
gium Cloihosindai Clotarii filiae, quam, teste Gre- oslendit Narselem anle annuni 567, quo Langobardi
gorio, in uxorem duxerat, quatuor reges Francorutn ex Pannonia in Ilaliam irruere cceperunt, Consian-",
gibi confcederavit,ita ut aliorum etiam barbarorum linopolim revocatum, magnumque uonorera conse-
auxilia adeptus, Romaniseffectusfuerit fnrmidabilis. culum fuisse. Deinde idem co argumentoconvincit,,
Poslvasiaiam Venelamprovinoiam, captasque prope quod ipsi scripio proprio fatervtur mortui cadaver
universas Ligurisecivilates (justo enim Dei judicio cum honore Consiantinopolimtranslatum esse. Quod
primum feris barbaris consumendi traduntur scliis- si verum est, ipsi Narselem ab Ibiiaprociitioniscri-
matici Aquileiensis provineiiE illi, quos tam multis mine immunem reddunt.suamque hac de re enarra-
iilteris Pelagms papa ad Ecclesiae unionein invita- D tionem in mendaciorum textrina contexta esse ,
Verat) praeler eas quae in littore maris sitae sunt, propria confessione revelani. Nam si Narses, quod
insidiis Rosimundae uxoris interfieitur, cum tres referunl illi, Langobardos in Italiam evocavil, pro:
annos et sex menses in ltalia regnasset. Successit sceleris magniiudine, non modo tanto bonore et
posl Aiboinum Clephis, tenuitque regnum lialiae triumpho spoliandusfuerat, sed polius exhumandusv
a.nno uno et mensibus quinque. Ita Dei permissu combuslisquecineribus plane foras ejiciendus erau
feri barbari Ilaliam iuvadere coeperunt, ut ejus do- Si dicas ipsum Narselem ab imperalore ilerum iri
minio orientales imperatores, quibusvis barbaris Italiam esse missum cum eodemraunere praefecturae;
adyersus Rouianosiruculentiores, paulaiimexueret; repugnant omnes scriplores, qui uhanimi consens-i
Sicque tandem fieret, ut excussa Gracorurn tyran- faleutur, Loiigiiium in loeutn Sfarsetis subrogate„a
nide, el vendicaia a Francis cum urbe Italia, eadem fuisse. Explosa igilur fabulosa uuiusque liac enariM-
magna ex parte Romano ponlilici cederel. (Paulus tione de proditione Narsetis, ejusque obitu et (rans-
diaconusde Gestis Langobardorumlib. u cap. 10 ei latione, cum Graecisscriptoribus asseramus, ipsuui
seqq.) honorificeCoiistanlinopolimesse reversum, substi-
(a) Annistredecim alque diebus qualuordecimppn- tutoque iili Longino success.ore, niirifice cultum,
nlicaliiin lenuisse indicant ea tempora quibus hoc ibidem usqite ad obitum permansisse, et sumptuosa
'iimrius''apostolieurfr admitmlrare ccepit et desiit. aedificiaerexisse. Haecex Cedreno, Corippo, aliiscjue
m Idus JoMIdefuncluin esse fatetur Anastasius. Si scriptoribus, Baronius ann. 567 et 568, num. 3 e*
ergo die 27 Junii post inlerregiiunitriuiit meiisiumel 8equentibus,
13 EPISTOLA AD EPISCOPOSGERMANLEET GALUI^E. 14
tim ctnn nullus ex septuaginla discipulis, quorum
' poifftJoannes papa et ipse mortuus est, et sepullus,A
i» basilicabeati Pelri apostoli, 111idus Ju!ias[Jrc Cod. speciem in ecclesia gerunt, legatur donum Spiritus
Luc in id. Jui. deesi]. Ilic iecil ordinationes duas sancti per manus imposilionemtradidisse. Quod au-
per menseui Decembrium, presbyteros triginta octo (em solis apostolis, eorumque succes»oribusproprii
[In Cod. Luc, trigiula novero] diacones tredecim sit officii tradere Spiritum sanctum, lilier Acluum
episcopos per diversa loca ntimero sexaginla unurn. apostolorum (Act. vm) docet. In conciliovero Caesa-
Et cessavit episcopatus menses, dies ires [In Cod. reensi ita de chorepiscopisliabelurscriptuin (Neocees.
Luc, menses decem, dies tres sub die 15 mensis concil., can. 15) : Chorepiscopiquoque ad exemplum
Jul.] et formam septuaginta videnlur esse: ut comministri
EPISTOLA * (a) JOANNIS PAP.E III autem, propter studinm quod erga pauperes exhi-
ADEPISCOPOS GEMUNLG ET GAELI4S. benl, hotiorentur. Si enim meliores sanctioresque
L Primum cltorepiscoposquosaam temerarios olim sanciis aoostolis [vos] esse putatis, facite quae illi
jam damnates arguit, quod nimium sibi sumerenl non fecerunt, et superextollite vos illis. Si vero
ductorilatisin imposiiionemanuum. Ejusdem ordinis eslis, et aequipararevos vullis illis,
IL Deindemonstrat Clemenleml post beatumPelrum rrolileea agere, quaei111non egerunt: sed imitamini,
sedem aposlolicamrexisse, idque tradenle sibi ipso B prout melius potestis, exempla et vestigia eorum. Illi
Pelro. autem, praecipienteDomino,illisque denuntiante, ut
111.Tertio tradit quanta cura alque sollicitudo illi illi et successores eorum tantummodo per manus
subeundasit, qui gregemChrisli pascal. impositionem traderent Spiritum sanctum, nulli un-
Joannes episcopus universis per Germania et quam ex sepitiaginta tradere Sprrilum sanctutn per
GaUiseprovincias constitulis, in Dominosakuem. jnanus impositionem permisertint, eis (quorum ty-
Optaveram.siquidem, charissimi, pro nostri cha- pum, ut praedictumest, chorepiscopi,antequam pro-
ritale collegii, onines Dominisacerdotes io una de- hibili essenl, gerebant in ecclesia) scientes illicilum
yotione persistere, nec. quemquam prohibita gratia fore, dantes successoribus eorum exemplum, ue
aul favore.»sacerdolum seclari, aut a via recta disce- unquam lalia praasumerent. Unde in Actibus aposto-
dere.. Et quanquam credamus, Dilectionemveslram lorum scriplum est (Act.vm): Cumaudissent apostoli
ad. omne opus bonum esse paratam [devotam], tit qui erant Hierosolymis,quia recepil Samaria verbum
Jamen efficacior fiat congruum nobis visum est, iit- Dei, miserunl ad eos Pelrum el Joannem. Qui cum
teris sedis apostolicae(ut anlecessorum quoque no- venissenl,oraverunt pro ipsis, ul acciperentSpirilum
Btrorum vestigia imilemur) vos monere, praecepla sanclum. Nec dumenim in quemquamillorum venerat,
divina et apostolicaesedis instituta viriliter peragere, C sed baptizali lanlam erant in nomine domini Jesu.
et prohibita non tangere, sed cavere; nec cuiquam Tunc imponebanl manus super illos, el accipiebant
liceat unquam doctrinam Palrum deserere, el sacer- Spirhum sanctum. Non ergo (ut jam dictum est)
dolali' honore gaudere. aliquem ex septuaginla, licet pauci essent apostoli,
I. Perlalum esl ad sedem apostolicam emersisse ad hoc opus perliciendum direxerunt, sed Petrum et
el denuo reviviscere Droiiibilumel fuudilus exstir- Jo iimem aposlolos per manus impositionem tradere
patum tam a sanclo Damaso, quam a sancto Leone, Spiritum sancium miserunt : quorum vicem episcopi
viris aposlolicis, alquc ab universis synodali atictori- in ecclesia gerunt, et non chorepiscopi (Nicol. I, in
tate episcopis, reprehensibilem atque oppido iooli- epist. ad liudolphum Bitur. arch.), qui' septuaginta
lum usum, eo quod quidam chorepiscopi (qui et a discipulorutn formam anle prohibitionem eorum ge-
praedictorumantecessorumsanctorum apostolicorum rebant. Quod illi non fccerunt, vos facere nolite, ne
patrihus et viris apostolicis, etab ipsis, sive a nobis dissimileseis, et indigni eoruni successione et mini-
sunt prohibiti, sicut eorum haclenus testantur dc- sterio esse videamini: quia (ut ait Dominus in Evan-
crela) ultra modum suum progredienles (Conc. Pari- gelio) qui non est mecum,adversummeest: et qui non
iiense vi. lib. l c 27), donum sancli Spiritus per coiligitmecum, dispergil(Luc xi, 25)
impositionem manuum tradant, et alia, quae, solum I) II. Si autem Pelrus princeps apostolorUm adju-
pontificibusdebenlur, contra fas peragant: praeser- toressibi ascivitLinum et Clelum, non tamen po-
(a^Adulterinamomnesdocticensent, nec ipse Baronio praeeunteausus est refragari Binius, LABB.
NOTA SEVERINI BINII.
» Hanc.epistolam ab aliquo impostore sub nomine ad Vitas eorumdem ponlificum diximas, pro veris
Joannis papaeIII post obitum illius suppositamfuisse, panlilicibus agnovit. Taceo quod noinen chorepi-
riiultisargumcntis oslendi potest. Primo , quod sub scoporum, de quorum munere integra epistoia scri-
corisulatu 16 Justini iv Kaletidas Augusti, anno pta esl, in Galliaet Germania plane abolilum fuerit.
7 Justini, ei 572 Cliristi scripta fuisse reperia- Hec unum duntaxat sanclissimi pontificis scriptum *
tur, quo tempore Joannes papa jam in vivis esse de- commenlilium, germanis ejusdem epistulis deperdi-
sierat. Secundo, quod nota eonsulari insignila sil, lis, exsuire, vehementer est doleudutii (Vide Baro-
qua liis temporibus epislolae pontifici;e consignari nium anno 572, nmn. 3).
deSieranl.Terlio, quod in ea seribatur Liiiumet Cle- *Ab uitieeto plagiaro
rum fuisse lantuin cliorepiscopos; quo laiucn omnis qui sub Isidori larva delitescit,
merces;fiosnas imperitisobtrudit et obcsecatisscriptori«
pene antiquitas scriptorunioptimuruui, ut in nolis bus. LABB.
15 S. J0AN. DAi».fiin BPIST:"AD EPlSCOPOS GERMANI& ET GALLLE. JC
testatem ponlificii, aut ligandi, aut soivendi eis nor- .A Ctiriicllefueril, aut propter instantem necessitatem,
mam tradidit, sed suecessori suo sanclo Clemenli, aut propter itineris longitudinem, a tribus lameu
qui sedem aposlolicam post euui, et potestatem omnimodis 111idipsum convenienlibus, et absenlibus
pontificalem ,. tradente sibi beato Petro, tenere pro- quoque pari modo decernenlibus , et per scripla
meruii. Linus vero ei Cletus minislrabant exteriora, consentientibus, lunc ordinatio celebratur. Firmitas
princepis autem apostolorum Petcus verbo et orationi aulem eorum quaegerentur per unamquamque pro-
insistebat: quaenon incongrue ad traditionem Spiri- vinciam , melropoiilano tribuatur episcopo. Omnia
lus sancti per mauus imposilionem pertinent. Unde quoque maxima concilia affirmanl, eum non esse
et iu Actibus apostolorum scriplum habelur (Act. vi): episcopum, qui minus quam a tribus episcopis, aucto-
Non est mquum, nos relinquereverbum Dei, el mi- ritate etiam metropolilani, fuerit faclus episcopus.
nislrare mensis. Quapropter septuaginla electi sunt Ideoque illos quos chorepiscopos vocalis, quia ab
discipuli, qui exteriora peragerent, ipsi vero apostoli uno (ut audivimus) fiunt episcopo, episcopos non
verbo et oralioni insisterenl; inde et in Evaugelio esse, nec aliquid de pontificali privilegio agere de-
secundum Lucam scriptum est ita : Posl hcecuutem bere, perspicuum est. Quoniatn si nomen nou ha-
designavitDominuset alios septuaginla duos , et misit bent, quomodo officium possunt babere [facere] ?
illos Oinosante faciem suam in omnemcivitatemet lo- B Si ergo episcopi non sunt, et presbyteri (quorum
cum, quo eral ipse venlurus. El dicebatillis : Messis vicem gerunt, quia ad exemplum et forniam septua-
quidem mulla, operarii autem pauci. Rogale ergo do- ginta olim fiebant) esse despiciunt, quid erunt ? Pro-
minum messis. ut millat operarios in messemsuam. fecto quod ratione caret, aut nihil, aut parum pror-
lle. Ecce ego milto vos sicut agnos inler lupos. Nolile sus esl. Si quis de his amplius, et quod Deri non de-
porlare sacculum, neque peram, neque calceamenta; beant, voluerit sciie, legat praediclorumapostolico-
cl neminem per viam salulaveritis. In quamcunque rum (Damasi scilicet et Leonis) decreta, et ibi repe-
domum intraveritis, primum dicile : Pax huic domui. riet. De quibusaliquaet hic inserere, dignum duximus.
El si ibi (ueril filius pacis, requiescelsuper illum pax 111.SiDominidesideramus esse discipuli (a), ipsius
vestra; sin autem, ad vos reverlelur. In eadem aulem imilemur vesligia, ut de nobis dicatur*: Ego sum
domomanele, edenleset bibentesqum apud itlos sunt. pastor bonus, et agnoscoovesmeas, el vocoeas nomU
Dignus est enim operuriusmercedesua. Nolite transire nalim, el cognoscunt me mem, et reliqua (Joan. x).
de domoindomum. Et in quamcunquecivitateminlra- Etitcrum, monente dominicaevocis imperio, quo
veritis, et susceperintvos, manducalequm apponunlur bealissimus apostolus Petrus trina repetitione mysli-
vobis, et curale infirmos qui in illa sunt, et dicite caa sanclionis imbuitur (Joan. ult.), ul Christi oves ,
illis : Appropinquabilin vos regnum Dei. In quamcun- C qui Christum amal, diligenter et cum magna cura
que aulem civitalem inlraveritis, el non receperintvos, pascat, quoniam ipsius sauctaesedis (cui per abun-
exeunlesin plateas ejus, dicile : Etiam pulveremqui daitliam divinae gratiaepraesumus) ipsius amore et
adhmsitnobisde civitateveslra, exlergimus in vos.Ta- reverentia coarctamur, ut tanlae superslitionis, quaa
menhoc scilote, quia appropinquabitregnum Dei. Dico nullius (ut saepe dictum est) fulcitur auctoritate, pe-
vobis, quia Sodomis in illa die remissiuseril quam illi riculum (quantum possumus) declinemus, ne beali
civitati(Luc. x). Et in Malthaeoevangelista est : Ecce magislri nostri Pelri summi apostoli dilectio, qua se
ego mittovos sicut ovesin medioluporum. Estote ergo amalorcm Dei esse testalus est, vana inveniatur in
prudentes sicut serpentes, el simplices sicut columbm. nobis' : quoniam omnis negligenler pascens toties
Caveleautem ab hominibus.Tradent enim vos in con- commendaium sibi dominicum gregem, couvincitur
ciliis, et in synagogissuis flagellabuntvos; et ad reges summum non amare pastorem, ncc ejus velle se
et prmsidesducemini propler me, in leslimoniumillis discipulum fieri, cujus exempla negligil imitari. Nam
el gentibus. Cum autem tradenl vos, nolite cogitare gratia prorsus majoracquiritur, si de commissis ovi-
quomodoaul quid loquamiui. Dabitur enim vobis in bus lucrum offeraldomino soliicitudo pastoris. Nam
Ula hora quid loquamini.Non enimvosestisqui loqui- et beatum Jacob, qui pro uxoribus diu servierat,
mini, sed spirilus Palris vestri qui loquitur in vobis. D dixisse meminimus (Genes. xxxi): Viginliannis fui
Tradel autem fraler fralrem in mortcm , el paler tecum: ovestum et caprm sterilesnon fuerunt: arietes
filium, et insurgenl fitii in parenles, et morle eos affi,- gregis lui non comedi,nec caplum a besliaostendilibi r
cient. Et erilis odio omnibuspropler nomen meum. ego damnum omne reddebam,el quidquid furlo perie-
Qui autem perseveraveritusque in finem, hic salvus ral, a me exigebas.Die noctuquemstu urebar el gelu,
erit (Matth. x). Linum namquc et Cletum nihil legi- fugiebatsomnus ab oculismeis. Si igitur sic laborat
tur unquam ex pontificali ministerio egisse potesta- et vigilat, qui pascit oves Laban, quanto labore,
live : sed quanlum eis a beato Petro praccipiebatur, quantisque vigiliis debet inlendere, qui pascit oves
tatiluin solummodo agebant. Nam et in canone legi- Dei? Sed in his omnibus ipse nos instruat, qui pro
lur Nicseno (Nicmni concilii can. i) : Episcopum suis dedit ovibus animam, el adjuvet nos, ut de his
nainque convenit niaxime quidem ab omnibus qui qui nobis commissi sunt, fruclum multiplicern [imil-
suut iu provincia episcopis ordinari. Si autetu hoc' tipliceij, ac mensuram supereffluentem ad aeterna

(a) Damasi papaj epistola 5, imo impostoris Mercatorisineptus cenlo. LABB.


17 S. MARTINUSDUMIENSIS.NOTITIA. 18
gaudia reporlare concedat : tantusque vos beati A non eis favere, decertaveritis; et ita in postmodum
Petri apostolorum principis amor accendat, ut in de tali re querela eessabit : quia conlunieliaestudio
ovili ipsius, cui omnes crealurae sunt traditae, omnes fit [appeliturj, quidquid interdictum toties usurpa-
taliter errantes, el illieita atque prohibita prsesumen- tur. Omnia haec decretalia, et cunctorum decesforum
les, sanctis vestris studiis summo redintegrare cum nostrum constituta, quoe de ecclesiasticis ordinibus
desiderio feslinetis, qualiter animse pretioso Christi el canonum promulgata sunt disciplinis, ita vobis et
sanguine redemptse,, eorum non depereant dece- omnibus episcopis, ac cunctis generaliter sacerdoti-
ptione. Reslat etiam, quod per ostium hi nequaquam bus custodiri debere mandamus , ut si quis in illa
subinlrarunt, quia non habebant ostium per quod commiserit, veniam sibi deinceps noverit denegari :
ingrederentur : quia (ut dictum est) si nec epi- quoniam occurreret veritas , si falsilas displiceret.
scopi sunl, et plusquam presbyteri esse ambiunl, Et merito nos, qui summa ecclesise tenere debemus
per quodostiumintrabuni? cumhi lantumduo ordines gubernacula , causa respicit; si silentio faveamus
in ecclesialegantur.necanipliusad paslorale officium errori (a). Data xiv Ralendas Augusli, Justino [Ju-
aliquod palet ostium, per quodpastor intret. Audite, stiniano] sexlo et Narsete viris clarissimis con-
fralres, non me , sed ipsam Veritatem dicentem sulibus (b).
(Joan. x) : Qui non intral per osliumin ovileovium, B EPJSTOLA JOANNISPAPiE IH ,
sed ascendil aliunde, ille fur est et lalro, et reliqua. AOEP.ALDUM VIENM! ANTISTITKM.
Cum etiam egregiusprsedieaiordicat: Fundamentum OBSERVATIO LABBJEI.
ttliudnemo polest ponere prmler id quod positum est: Joannesa Boscomonachusord. Coelestinorum , editor
BibliolheeaeFloriacensiscoenobii
0.B., vulgavitperbrevem
(I Cor. ni) : prsedicla duo lundamenia in Ecclesia JoannisIII papa»epistolamail EdaldumVIennseantistitem,
tantummodo posita inveniantur, quidquid amplius in quaasichabet:
hisposituminvenitur, slarenullalenuspoteril. Etideo J#annes episcopus Edaldo Viennensi, arChie-
cumomnibussuis fundamenlis,aclionibus atque radi- piscopo.
cibus ut evellatur, necesseest, iia utamplius necpul- De officiis missarum, de quibus in litteris veslris
lulare,uecgerminarevaleat.Non ergo generet,etnon requisislis, sciat Charitas vestra quia varie apud di-
faciatvobis, fratres, toties repetita locutio faslidium : versas Ecclesias fiant; aliler enim Alcxandriua Ec-
quia summanecessitasestsaepiusprohiberiquod toties cle.sia, aliter Hierosolymitana , aliter Ephesina,
illicite usurpatur : et quoniam verilas saepiusexa- aliter Romana facit, : cujus morem et institua
gilata, magis splendescit in lucem; et qtiod toties debet servare Ecclcsia tua, quaefundamenlum sancti
repetendo admoueiur, minos usurpatur. Super his habitusab illa sumpsil. Venerabiiis pallii usum per
enirn multa jam ab antecessoribusnostris dicta sunt; sanctum presbytertim veslrum Felicem libi destinavi-
a quibus ipsi, sicut nunc a nobis, ita olim ab ipsis fj mus nolentes le privari anliquo beati Pelri munere :
damnali et prohibili sunt. Ideo saepius repelenles, simul mitlenles de capillis sancti Pauli, ut essel Ec-
omnes monemus, ut vitentur hujusmodi, et a tali- clesiaevesirse illius inlercessione solatium, per cujus
bus se abstineant, qui noluerint una cum eis a sacer- discipulum suscepit primum religionis bonorem. Et
dotali ministerio, ut rebelles, fieri alieni. Quod aliamanu: Benedictioapostolorum vos ab imbre mali*
demum probare poterimus, si lales exslirpare, et gnorum defendat.
(o)Haclenus ex laciniis Isidori sub persona Damasi (b) Falsa consulum nota. LABB.
delitescentis. LABB.

ANNOD0MIN1DLXXII.

S. MARTINUS DUMIENSIS

EPISCOPUS BRACARENSIS.
\, ((Jalland. Bibliolh. lom. XII).

NOTITIA WE SANGTO BIARTINO

EPISCOPO BRACARENSL
I. Inter eos viros eruditos qui sancti Marlini Bra- D ciensem a provincia Hispanica in qua degit, Dumien-
carensis episcopi gesta lilteris tradidere, cl. Mabil- sem et Bracarensem alii a sedibus quibus episcopus
lonius eminere nobis videlur ; ex quo proinde caeieris praefuit, cognominarunt. > Ex his porro viri doeli
summalim pro insliluti noslri ralione nonnulla liic verbis nobis succurrit, quod in Baronio nosiro Ta-
describenda censuimus. Et primum quidem in- mayus nolavil (b); ipsum nempe res Hispanicas obi-
quit («) :iMartinumaliiPannonium a patria, alii Galli- ter tractantem, de unico Martino tres conflasse ,
(ai Mabill. Act. SS. Ord. Beo. scec. i, Ui. (b) Tamay. Martyr. Hisp. tom. II, pag. 506.
™ S. MARTINIDUMIENSIS W
Galiiciensemscilicet, Dracarensemet Dainiensem(a). A struxisse. > Hujusmodi autem monasterium ex con'
Yerum si censor iste Hispanus ea novisset quaema- cilii Lucensis1 decrelo in sedemepiscopalem erectum
gnus Annalium ecclesiasticorum parens de suis illis comperimus (i) eijue familia r-egia, sive ut in aliis
notationibus in Tabulas eceiesiasticas praemorritum exemplaribus, familia servorum sex altributa. Qnae
lectorem voluit, forlasse paulo mitius eum viro tamen posterior leciio sic reformanda videtur cum
maximo egisset. Sic igilur iHe (l>): < Quod autem in Ilarduino, ut legatur Familia Suevorum pro servomm
nostris notis ad Romanum Manyrologiuni riegatum vulgala. Testatur siquidem Isidorus {}), Martinnm
est, Lucium esse passum sub Volusiano, ex Annali- cum in Gallaeciampervenisset, « conversis ab Ariana
bus errorem corrige : sicquesemper, cum videris dis- impietate ad fidem catholicam Suevorum populis »
crepare ab iisdem notis Annales, eas ex his emenda. cum Theodemiro eorum rege, < regulam fidei et
Nunquam hactenus concessum doleo, ut easdem sin- sartctaereligionis constituisse, ecclesias confirmasse,
gulas recognoscerem. > Hac igiltir generali reguta monasleria condidisse, etc. 1 Quapropier Dumiensis
adhibila, quam ipsemet Notaiiohum auetor praescri- cosnoliii ab eo constructi primus abbas et episeopits
psit, se ipsum jamdudum emendasse, neque Tamayo effectus, sibi assigriatse Familim regim sive Familim
rcatSeuTjiopus habuisse inleliigimus. Agnovit enim Suevorum regimen sumpsisse dicendus videtur. Ve-
fuisse unumeumdemqueMar.tinumDumiensemet Bra- B I rum alio sensu synodi Lucensis vetba, Familia ser-vo-
carensem, ut«x Annalibus comperlum habemus (c); rum sex, interpretatur Garsias Loaysa (k), sic in-
qui nimirum primum fuerit monasterii Dumien- quieiH : « Attribuitur ei tantum Famitiaregia, *hoc
sis episeoptis, deinde lanquam metropolitanus con- esf,'regimen sanctorum monachorum ; nam ipsisunt
cflio Bracarensi 11prajsederit. Quod si alicubi etiam ex regia familia; et alibi dicilur Familia servomm,
Galliciensemepiscopumpost Gregorium Turonensem qui Chrislo regi snmmo dicati, studium omne in
(d) appellat, exisiimandus proplerea eum sic nomi- cultu religionis et pieialis collocant. > Cur pprro
nasse, quod Bracara qua in urbe sedebat, Gallaeciae non eJisseruil interpres numerum illum sex in
metropolis ordine censebatur. synodi contextu additum verbis iis, Familia servo-
II. Verum his missis, utadea propius accedamus rum? Existirnarim equidem pro sex (VI) rescriben-
quae sunt reliqua de prassule nostro enarranda, e dum undecim(XI) ut intelligaiur Christi:qm quidem
Pannonia digressus ille, in Orientem tum religionis restitutione admissa, proba videri queat Garsia) sen-
tum litterarum discendarum gratia profectus esl; tentia, ut synodilocus accipiaiur i&Familia servorum
unde posiea redux in Gallaeciampervenit, ut ex Gre- Chrisli.
gorio Turonensi (e) et Isidoro Hispalensi (f) erudi- III. Ulcunque autem res se habeat, Marlimis epi-
mur; quorum prior disertius haec habet: 1 Mariinus C scopali charactere insignitus, antequam sedfiftiCra-
Galliciensis episeopus Pannoniaeorlus fuit, et cxin.de carensem obtinuisset, concilio Bracarensi r subscrip-
ad visilanda loca sancta in Orientem properans, in serat (/), quod male in editis ordineu inscribitur;
lantum se Iitleris imbuit, ut nulli secundumsuis lem- adeoque, ut recte arguit Mabilionius(m)i si acia sy-
poribus habertSur. SixindeGalliciam venil, ubi cum nodi Lucensisi confeiaritur cum synodo Braearensi 1
beati Martini reliquiae porlarentur, episcopus ordi- anno 3 regis Theodetniri sive Ghristi 563 habita, cui
natur. 1 Poslerior vero : Martinus, inquit, Dumiensis Martinus jam episcopus Dtimiensis stibscripsit; fa-
monasteriisanclissimuspontifex, exOrienlis partibus cile intelligemus conciliuin Bracarense 1 posierius
navigans, in Gallaecianrvenit. 1 Porro ul sancti an- esse Lucensiitidem 1, in quo Marlinoabbati Ouriiiensi
listitisHispaiensis verba, quibus tumbic, tiim in, episeopriiisdignilas et diiio concessiiest. > 1)eiticep"s
Chronico Suevorum sub finem (g), Martinum Du- vero metropoliia) Bracarensi Lttcretio decedenti suf-
miensis monasterii pontificem et episcopum vocat,, fectus perbiheturantistes noster Dumiensis: quo au-
rite percipiantur, animadvertendum praesulem no- tem anno, haud salis liquet. Hanc 'cerle novatri di-
strum de quo Idquimur, sedificassein Dumio, nobilii gnitatem dudum coiisecutils luisse exislniandus
Tarraconensis Hispaniaeoppido, vix uno milliari a1 anno 372, quo praefuitconcilio Bracarensi11qtiod per-
Bracara distante, illustre coenoTjiuminsiituti Bene-'. D peram in editione Labbeana dicilur 111(«). Denique
dictini, utconcilium Toletanum x, anno 656 celebra- post plurima virtutum insignia quibus Dei Ecclesiam
tum, perbibet hisce verbis (h) : 1 Delatumest ad nos5 Tllustravit, in ccelos migravit. Ejus obitum Gregoiius
in conveniu sancti concilii.... testamentum gloriosae3 Turonensis anno S Childeberti Hconsigriatf;^; adeo-
memoriae sancti Martini ecclesise Bracarensis epi- que supremum diem clauserit beaiissimcis praesul
scopi, qui et Dumiensemonasterium visus est con- anno S80, in quem juxta communiorem senlentiam

(a) Baron. Nolat. in Martyr. Rom. ad diem xi (h) Concil. lom. VII, pag. 482, c, editidnis prima
Kal. Jul. Ven. Labb.
(b) Id., adann. 2S7, § S. (i) ConciL tom. VII, pag. 557, a.
(c) Id., ad ann. S60, § 12 et 572, § 10. (j) Isid., loc. cit.
(d) Greg. Tur. Hist. Fraric. lib. v cap. 38. (k) Concil. tom. -VI, pag. 570, e.
(e) Id., ibid. </) Ibid., pag. 523, c.
(f) Isid. Ilisp. lib. de Vir. illuslr. cap, 35 edit. (m) Mabill., pag.248, § 11.
CBreul.; al., 22. (n) Greg. Tur. lib. v capp. 34 et 38,
(g) Id. Chron. Suev. pag. 404 edtt. Paris. 1601. (e) Conoil. t. vi, p. 575 et 581, d.
«I OPCSCULCMPRIMGM.FORMCLAHONESTJEVLTyE. .335
aneidiianrius50iildebewijuni'oris.SicMabilIoiiius(a).A opera Gilberti Cognati anno 1'5.62,Basiieae, ttim ia
<|ua de re videsis Pagium (b) et Bollandianos (c). heroiciset ecelesiasticis <JuaesiionibusBoelhii Epo-
Ejus dies festus celebratur die 20 Marlii. Exstat apud nis, Duaci, aiino 1581.
Fortunatum (d) lucuientum carmen cui praemittitur Opusculumistud excipit akerum De moribus,cura
•epistoiaeidem Martinoinscripta, ubi praeclareejus "Leodegarii a Quercu anno 1556, Parisiis, in lucem
jresta miris laudibus exomantur. De eo item refert emissum. Utrumque porro excusum exstat in biblio-,
«lia uonnulla, praeler superius allata, Gregorius Tu- Iheca PP. Lugdunensi(i), ut alias editiones omitta-
roiiensis (e). flius. Quae vero sequuntur reliqua quinque, Pro re-
IV. Plura exstant ipsius ingenii monumenta: i In pellendajactantia, De superbia, Exhortaiio humiltta-
liis, inquit Mariana(f), quoniam crebris sententiis et iis, Deira et De Pascha, ex codicibus manu exaratis
slyii acuminead Senecaesimilitudinem proxime ac- descripsilediditque Joiinnes TamayusSalazar in suo
cedit, duo libri De moribus, el De differeniia quatuor Martyrologio Hispano(m), unde illa desumpsimus,
mrtulum cardinalium, ejus philosophi nomine inter subjectis nonnuilis conjecturis, quibus meiior lectio
reiiqua ejus opera circumferuntur. > Septem itaque fortasse alicubi reddalur. Deniqueseptem hisce opu-
. beati hujusprsesulis lypis excndenda tradidimus opu- sctilis subdidimus ejusdem sancti Marlini carmiua
scula, quse in antea editis divulsa habebantur. Eo- g tria, quae Sirmondo accepta referimus (n), quorutn
rum primum inscribitur Formula honestmvilm,prout prius Gregorio Turonensi rnemoralur bis verbis (o):
illud ex auctoris sententia laudant Trithemius (g) et « Versiculos,inquit, qui super oslium sunt a parle
Sigebertus (h). Idem tamen se legisse testatur sanclus meridiana in basilica sancli Martini, ipse (Martinus
Isidorussub lilulo De differenliisquatuor virtutum (i); Galliciensisepiscopus)cpmposuit. > Qui quidem Gre-
cui proxime accedit anonymus Mellicensis (j). gorii locus cl. editori haud succurrit. Porro non est
Hujusmodilibellum dicavit auctor Mironi reyi Galli- cur hic disseramus neque de Sententiispatrum JEgg-
cim: quam nuncupaloriamepistolam velut adhuc ine- ptiorum ab auctore uostro ex Graeco Latine reddilis,
ditaui Dacheriusin suo Spicilegioevulgavit(k); cum qiias in Yitis Patrum edidit Rosweydus; neque de
jam pridem eam edidisset Pietavis anno 1544 Elias Collectionecanonumorientalium ex Grmcis synodis,
Vinetus, et quidem alicubi emendalionem, ut ex col- quorum ilem Latinam versionem idem eiucubravit;
lalione ab ediiore Dacheriano instituta constat. Pro- de qua vero Coilectione plura videas apud Fabri-
diit vero libellus idem absque praefationetum inter cium (p).

(a) Mabill. loc. cit. pag. 247, num. 15. (h) Sigebert. de Scriptor. eccl. cap. 19.
(b) Pagi. ad ann. 583, § 8. (i) Isid. Hisp. de Vir. illustr. cap. 35; al., 52.
(c) Bolland.Acl. sanct. tom. III, Mart., pag. #6, Q (j) Anon. Mellic. de Script. eccl. cap. 68.
| 1., rnim.2. (/;) Dacher. Spicil. lom. III, p. 512 nov. edit.
(rf) Foriuti. lib. v, carm. 1, Bibl. PP. Lugd. (L) Bibl. PP. Lugd. lom. X. pagg. 582 seqq.
lom. X, pag. 552 seq. (m) Tamay. Martyrol. Hisp. lom. II, pagg. 317-
(e) Gieg. Tuton. lib. i de Mirac. sancti Martin. 328.
cap. 11. (n) Sirmond. opp. tom. II, p. 907 seq. edit. Paris.
(f) Mnrian. de Reb. Hispan. lib. v, cap. 9, tom. I, (o) Greg. Turon. Hist. Frauc. lib.65 v cap. 58.
k. 177, edil. llag. Com. 1753. (p) Fabric. Bibl. Gr. lom. XI, p. seq.
(g) Trithem. de Scriplor. ecc). cap. 221.

SANCTI MARTINI DUMIENSIS

EPISCOPI BRACARENSIS

OPUSCULA SEPTEM

OPVSCVLUM PRIMlfM.

FORMULA HONESTJE 17ITJE.

AD MffiONEM REGEM GALLICUE -«.


Gloriosissimoac tranquillissimo, et insigui catho- j) milisepiscopus. Non ignoro, clenienlissime rex, fia-
Kcaefidei praeditopietate, Mironr regi Martiuus hu- grantissimam animi tui sitim sapientiueinsatiabiiiter
Hanc prcefationem desumpsimus ex Dacherii Spicilegio, tom. III, pag. 31$. Eam laudal Ttiliie-
mius lib. de Scriplor. eccl. cap. 221
25 S. MARTINIDUMIENSIS 24
a
pociilis inhiare, eaque te ardenler quibus ruoralis ; i videtur, non continuo falsum est. Crebro siquidem
ecienliaerivuli mananl, flueula requirere. Et ob hoc faciem mendaciiveritas retinel. Crebro mendacium
humilitatem meam tuis saepiuslitlferis admones, ut specie veritalis occulitur. Namsicut aliquandotristem
Dignationituaecrebro aliquid per epistolani scribens frontem amicus, et blandam adulator ostendit; sic
aut consolationis aut exlrorlationis alicujus, et qua- verisimililudinecoloratur veritas et ut fallat vel su-
liacunque sint dicta offeramb. Sed quamvis hoc a me brcpat, coioratur. Si prudens esse cupis, in fulu-
exigat laudabile tuae pietatis studium, scito tamen rum, prospectum intende; et quae possunt contin-
tenuilatis meceinsolentcm continuo a cautis impingi gere, animo tuo cuncla propone. Nihil libi subilum
propterviam, si regalis reverentise gravilatem aut sit, sed per otium ante conspicies. Nam qui prudens
assiduis aul vilibus, ut iibel, diclis adjungam. Et est, non dicit: Non pulavi quidem hoc fieri; quia
ideo ne aut ego Iicentia piae invilalionisabuterer lo- non dubitat, sed exspectat; nec suspicatur, sed
quendo, aut vestro magis desiderio obsisterem reti- cavel. Cujuscunquefacti causam require : cum initia
cendo, libellumhunc nulla sophismatumostentatione inveneris, exitus cogitabis. Scito le in qnibusdam
politum, sed pianilie purae simplicitatis excerptum, debere perseverare, quia ccepisti: quaedamvero nec
capacibus fidenler auribus obtuli recitandum. Quem incipere, in quibusperseverare sitnoxium. Prudens
non veslraespecialiter instituo potestati, cui naluralis B fallere non vult, falli non polest. Boni est viri, eliam
sapientiae sagacitas praeslo est, sed generaliter his in morte neminem fallere. Opiniones tuae judicia
conscripsi,quos ministeriis tuis aslantes iiaec'con- sint. Cogitaliones vagas et inutiles, et velut somnio
venil legere, intelligere et lenere. Titulus aulem li- similes, non recipies; quibus si aulraus tuus.se ob-
belli est: Formula vilm honestm; quem idcirco tali lectaverit, cum omnia dispnsueris, trislis remane-
volui vocabulo superscribi, quia non illa ardua et bis : sed cogitatio lua stabilis, el certa sit; sive de-
perfecta, qusea paucis et peregregiis Deicolis pa- liberet, sive quaerat, sive contemplelur, non rece-
trantur, instituit; sed ea magis commonet, quae et dat a vero. Sermo quoquc luus non sit inanis, sed
sine divinarum Scriplurarum praeceplis, naiuralr aut suadeat, aut nioneat, aut consolelur, aul praeci-
tantum humanae intelligentiae lege etiam a laicis piat. Lauda parce, vitupera parcius. Nam similiter
recte honesleque viventibus valeant adimpleri. reprehensibilis est nimia laudatio, ut immoderala
Quatuor virlutum species multorum sapientium vituperatio. Illa siquidem adulatione, isla maligni-
sententiis definitae sunt, quibus animus humanus tate suspecta est. Teslimoniumverilati, non amici-
componi ad honestatem vitae possit. Harum prima tiae reddes. Cum consideratione promitte plenius
est prudentia; secunda magnanimitas; lerlia, conli- quaepromiseris prcesta. Si prudens est animus tuus-,
nentia; quarta, justilia. Singulaelibi in officiis quaeC tribus lemporibus dispenselur. Praesentia ordina,
subsunt, annexaesunt, ac bene moralum virum effi- futura prsevide,prseterita recordare. Nam qui nil da
ciunt. praeterito cogitat, perdit viiam, qui nil de fuluro
CAPUT PRIMUM. praemedilatur, in omnia incaulus incidit. Proponas
De prudenlia. in animo luo fulura mala el bona ut illa sustinere
tunc possis et ista modcrari. Non semper in actu sis, sed
Quisquis prudentiam sequi desideras, per interdum animo tuo requiem dato : et requies ipsa
rationem recte vives, si omnia prius existimes et sit sapientioe studiis, et cogitationibus bonis:
rebus non ex mul- plena
perpenses, et dignitaiem opinione nam prudens nunquam otio marcet. Habet autem
torum, sed ex earum natura constituas. Nam scire
aliquando remissum animum, nuuquam solutttm.
debes quia sunt quse videanlur esse bona et non Acceleral
tarda, perplexa expedit, dura mollit, exse-
sunt, et sunt quaevideantur non bona esse et sunt.
autem ex rebus transitoriis quat ardua. Scit enim quid qua via aggredi debeat:
Quaecunque possides, et distincte cuncta videt. Consilium
non mireris, nec magnum exislimes quod caducum peritorum, ex
apertis obscura aeslimal, ex parvulis magna, ex
te
est; nec apud quae habes tanquam aliena servabis,
proximis remola, ex partibus tota. Non te moveat
sed pro le lanquam tua dispenses et utaris. Si pru- " dicenlis nec quis, sed quid dical, inlen-
aucloritas,
dcntiam amplecteris, ubique idem eris; el prout re- dito.
ita Necquam multis, sed qualibus placeat, cogila.
rum ac temporum varietas exigit, te accommodes Id quaere quod invenire possis. Id disce, quod potes
tempori; nec le in aliquibus mutes, sed polius scire. Id opla, quod optari coram bonis potest. Nec
aptes : sicut manus quseeadem esl, cl cum in pal- altiori le rei imponas, in qua tibi slanti tremendum,
mam extenditur, et cum in pugnumastringitur. Pru- ascendenticadendumsit. Consilia tibi salutifera ad-
dentis proprium est examinare consilia, el non cito voca. Cumtibi alluditvitae
prosperitas, lunc te velut
faciil credulitale ad falsa prolabi. Dedubiis ndn de- in lubrico retinebis ac
sentenliam. Nihil iuex- sistes, nec tibi dabis iuipelus
linias, sed suspensam teneas
non omne verisimile statim liberos, sed circumspicies quo eundum sit, vel
pertum affirmes,quia
veruin est; sicut et saepiusquod primum incredibile quousque.

* Sic ex edilionc Vineti Pictavis vulgata anno addidit ante illa smphtslitteris.
1544 Baluzius; aalea mendose legebatur mortalis.— h Sic idetn rescribit, ubi antoa erat afferam dictu.
Ediior Bacherianus,qui ex eadem edilione, mox tuit
55 OPUSCULUMPRIMUM. FORMULA HONEST^EVlTiE. 2<!
CAPUT II. 1li riliter effusus, si muliebriter fraclus. Odibiletn
De magnanimitale. quoque hominem facit risus, aut superbus, aut cla-
rus [Anelatus?|, aut malignus et furlivus, aut alienis
Magnanimitas vero, quae et fortitudo dicitur, si
malis evocatus. Si ergo ipsos jocos exigis, hoc quo-
insit aninio tuo, cum magna fiducia vives liber, in-
alacer. animi hominis bonum est que dignitale sapieniise gere, ut te nee gravent lan-
trepidus, Magni
non vaeillare, conslare sibi, et finem vitaeinlrepidus quam asperum, nec conlemnant lanquam viletn.
Non erit tibi scurrililas, sed grata urbaniias. Sales
exspectare. Nil aliud magnnm in rebus humanis, nisi
lui sintsine denle, joci sine vilitale, risus sine ca-
animus magna despiciens. Si niagnanimus fueris,
libi contumeliam fieri. De inimico cliinno, vox sineclamore, incessiis sine lumullu :
nunquam judicabis non desidia erit; et cum ab aliis luditur,
dices: Non nocuit mihi, sed animum nocendi habuit; quies libi,
tu sancti aliquid honeslique tractabis. Si contincns
et cum illum in polestate tua videris, vindiclam pu-
vindicare Scito enim honeslum et es, adulationes evita : sitque tibi tam triste laudari
tabis, potuisse. a lurpibus, quam si lauderis ob turpia. Lsetior esto,
magnum genus vindictae esse ignoscere. Neminem malis, et malorum de te existima-
susurro appelas, neminem suffodias, palam aggre- quoties displiccs
tiones malas, veram lui laudationem ascribe. Diffi-
dere. Non geres, conflictum nisi indixeris; nam .
8 cillimum conlinentise opus esl, assentaliones adula»
fraudes et doli imbecillumdecent. Eris magnanimus, tione
repellere, quarum sermones animum voluptate
si pericula nec appetas, ut temerarius, nec formides, resolvunt. Nullius
per assentationem amicitiam
ut timidus; nam nil timidum facit animum, nisi re-
merearis, nec ad tuam promerendam per hanc adi-
prehensibilis vitae conscientia. Meiisura ergo magna- tum
pandas. Non eris audax, nec arrogans : sub-
nimitatis est, nec timidum esse homiuem, nec au-
miltes te, non projicies; gravitate servata, admone-
dacem. beris libeuier, et reprehenderis patienter. Si merito
CAPUT )IT.
objurgabit aliquis , scito quia profuit; si immerilo,
De conlinentia. scilo quia prodesse vnluit. Non acerba, sed blanda
Continentiam vero si diligis, circumeidc superflua timebis verba. Esto viliorum fugax ipse; aliorum
et in arctum desideria tua constringe. Considera vero neque curiosos scrutator, neque acerbus repre-
tecum, quantum nalura poscat, et non quantum hensor, sed sine exprobratione correptor, ila ut
cupiditas expetat. Si continens fueris, eo usque admonitionem hilaritate praevenias, et errori facile
pervenies, ut te ipso contenlus sis. Nam qui sibi veniam dato. Nec extollas quemquam, neque deji-
ipsi satis est, cttm divitiis natus est. Impone concu- cias. Dicentium esto tacitus audilor, audientium
piscenliaetuae frenum et modum , omniaque biandi- 'C promplus receptor. Requirenli facile responde, con-
menta quae occultam voluptatem traliunt, rejice. temnenti facile cede ; ne in jurgia exsecrationesque
Ede citra cruditatem, bibe citra ebrielatem. Observa discedas. Si conlinens es, animi tui molus corpo-
ne in convivio aut in qualibet viiae communitate, risque observa, ne indecori sint. Nec illos ideo cori-
quos non imilaberis, damnare videaris. Nec prce- temnas quia latent; nam nil differl, si nemo videal,
sentibus deliciis inhserebis, nec desiderabis absen- cum tu ipse illos videas. Mobilis esto, non levis;
les. Victuslibi ex facili sit, nec ad voluplatem, sed constans, non pertinax. Alicujus rei scienliam habere
ad cibum accede. Palatum tuum fames excitet, non te nec ignotum sit, nec molestum. Omnes libi pares
sapores. Desideria lua parvo redime, quia hoc tan- facies : sed inferiores superbiendo non contemnes.
lum curare debes, ut desinant : atque quasi ad SuperiorjiS, recte vivendo, non metuas. In reddenda
exemplar compositus divinum, a rorpore ad spiri- officiositate, neque negligens, neque exactor appa-
lum, quantum pptes, te festina reducere. Si conti- reas. Cunclis esto benignus, nemini blandus, paucis
nenlh» sludes, habita non amoene. sed salubriter : familiaris, omnibus aequus. Severior esto in judicio
nec dominum esse velis notum a domo, sed domum quam sermone, vita quam vultu: cultor clementiae,
a domino. Non libi ascribas quod non eris, nec quod deteslalor saevitiae,bonae famae, neque tuaesemina-
es; riec majus quam es videri velis. Hoc majus ob- D tor, neque alienaeinvidus. Rumoribus, criminibus,
serva, ne paupertas libi immunda sit, nec parcimonia suspicionibus minime credulus vel maliguus, sed
sordida, ncc simplicitas neglecta, nec lenitas lan- potius his qui per speciem simplicilatis ad noceudum
guida; et si tibi res exiguae sunl, non lamen sint ' aliquibus subrepunt, oppositissimus. Ad iram tardus,
angustae. Nec tua defleas, nec aliena mireris. Si ad misericordiam pronus, in adversis firinus, in
continenliam diligis, turpia fugito ante quam acce- prosperis caulus et humilis: occultator virlulum,
dant; nec quemquam alium vereberis plus quam te. sicut alii vitiorum. Vancegloriae conlemptor, el bo-
Omnia tolerabilia prseler turpiludinem crede. A ver- norum quibus praeditus es, non acerbin exactor.
bis quoque turpibus abstineto, quia eorum licenliam Nullius imprudentiam despicias. Rari sermonis ipse,
iruprudenliam nutrii. Sermones utiles magisquam sed loquentium paliens. Severus, non saevus; sed
facetos et amabiles ama, reclos potius quam oose- hilarem non aspernens. Sapientiaecupidus et docilis :
cundantesi Miscebisinterdum seriis jocos, sed tem- quae nosti, sine arrogantia postulanti imparties; quco
peratos, et sine delrimento dignilalis ac verecnndiae. nescis, sin# occullatiouc ignoranliae libi poslu'a iiu-
Nain feprebensibilis risus est, si immodicus, si pue- partiri. Nori conlurbabitsapiens mores publicos, uct
SJ S. MA&TINtDUMIENSISOPUSC. I. FOIVMULAHGNESTvEVITJE. 28
ijroputumin «e wtse novitate convertet. Justitiae uost i\ ergo maculas prudentia immensurata perducet. Q»i-
bxc virius est. cunque in illa mediocri iance persistit, nec oblusuin
CAPUT IV. in se ali.quidliabeat, nec versutum.
De jmlilia.
CAPUT VI. ;
Quid esl jusiilia, nisi nalurae tacita conventio, in De tnoderanda fortiludine.
adjutorium muilorum inventa? Justilia non nostra
constitutio, sed divina lex est, vineulum socielatis Magnanimitasautem si se extra modum suum ex-
humance.In hac non est quod aestimemusquid expe- lollat, faciet virum minacem, inflalum, turbidum,
dial : expedit libi, quidquid illa dictaveril. Quisquis inquielum : el In quascunque extolietiiias diclorutu
*rgo hanc scclari desideras, Deum linie prius et actorumque, neglecta honestate, festinum ; qui mo-
meniis omnibus supercilia'subrigens, et bestiarius
ama, ul ameris a Deo. Amabiliscris Deo, si in hoc
illum imitaberis, ut velis omnibus prodesse, et nulli etiam quleta excitat, alium ferit, aiium fugat. Sed
'nocere. Et tunc te juslum virum appeilabunt omnes, quamvis audax sit impugnator, tamen multa exlra
se valentia ferre non poteril. Sed aut miserum appe-
sequentur, venerabatttur et diligent. Justus enim ut tit
si.s, non solum uon nocebis, sed etiam nocentes pro- finem, aut aerumnosamsui memoriam derelinquit,
Mensura ergo magnanimitalis est, nec timidum esse
liibebis: nam nil nocere, rion est justitia, sed absti-' j>
uentia alieni est. Ab his ergo incipe, ut non auferas, hominem, nec audacem.
tit ad majora proveharis, et aliis ablata reslituas. Ra- CAPUT VII.
ptores quoque ipsos ne aliis limendi sint, castiga et De modo lemperanlim.
cohibe. Ex nulla vocis ambiguitate controversiam Continentia deiiide Ws temiitiis astringat : cave
necles, scd animi qualitatem speculare. Nihil libi in- ne parcus sis, ne speciose et timide manum contra-
lersit, an firmes, an jures a. De fideet religione sdas has. Ne in minimis quoque speculum ponas. Nam ta-
"agi, ubieunque de veritate tractalur: nam si jureju- lis et tam circumcisa vilis putabitur inlegritas. Hac
rando Deus invocetur, et non invocanti lestis est, ergo mediocritatis linea conlineniiam observabis, ut
amen non transies yeritalem, ne justitiae transeas uec voluptati deditus,
pr.odigus et luxuriosus appa-
legem. Quod si aliqilando coarcteris uti mendacio, reas nec avara tenacitate sordidus aut obscurus ex-
utere non ad falsi, sed ad veri cuslodiam b; et sistas.
si coniigerit fidelitatem mendacio redimi, non men- CAPUT VIII.
lieris, sed potius excusaberis : quia ubi honesta
causa esl, justus secreta uon prodit, tacenda enim Qualiter sit moderanda juslitia.
lacet, ioquenda loquitur : atque illi aperta, et secura ,p Juslitia postremo eOmediocrilatis libi itinere re-
Iranquiilitas, ut dum alii vincanltir a malis, vinean- genda e&t,ut nec ductu jogiier [Ai. turpiter] levi im-
lur ab iflo mala. Hcecergo si sludere curaveris, lastus niotam semper auimi ralionem 'negligentia subse-
et intrepidus cursus tui finem exspectabis, prospicies qualur. Dum neqiie de magnis, neque de minihiis
liaoc tristia hujus mundi hilaris, lumultuosa quietus, erraritium vitiis corrigendi curam geris, sed neqiie
exlrema securus. liceniiani peceandi, aul iliudentibus tibi blahde, aut
CAPUT V. illudentibus proterve permiltis, neque rursus niiuia
De mensura el moderalione prudentim. rigiditate et asperilate, nil Veniajaut benigfiitali re-
servans, liumariaesocietati durus appareas. Ila ergo
flis ergo insiilulionibus observatis, quatuor virtu-
justitioe rcgula tenenda est, ut reverentia disciplince
.tum species.perfectumte facient virum, si mensuram nimia negligewiaecommunilate despecla
fine ejus neque
lectitudinis earum ajquo vivendi seivaveris.
vilescat, neque sevcriori atrocitate diulurha gratiarii
JSam si prudeniia teraiiuos suos excedat, callida et liumanceamabilitalis amittat.
pavida <:ommiseris, investigalor iatenlium, et scru-
Conclusioprmmissorum.
talor qualiumcuiique noxarum ostenderis, notaberis
timidus, speciosus [(orie, suspiciosus],attentus, sem- Si quis ergo vitam suam ad ulilitatem non tantum
$er aliquid quaerens, semper aliquid timens, semper p parial, sed mullorum inculpabiliter componere desi-
aliquid dubitans, et subtilissimas suspiciones suas ad derat, hanc prcedictarumvirtutum formulam pro qua-
aniiui luiapprehensionem impingas. Monstraberisdi- litatibus lemporum, locorum) personarum atque cau-
gito astutia plenus, versipellis, et simplicilatis inimi- sarum sequatur : eo mediocritatis insislens, quo per
cus, conlcmplaiorque culparum, et postremo uuo abrupla altrinsecus praecipilia, aut ruenlem corporis
nomine vocaberis a cunctis, malus homo. In has devitet insaniam, mt efftcientempuniat ignaviam <=.
» Caute iege : nam multum interest inter sinipli- quantumvis officiosum, nunquam «sse iicitum. Vide
cem asserlionem et jurameiiturii. Et hoc sane opus S. Thomam 2. 2. quaest. 110.art. 5. etSixtum Se-
esl religionis.: illud JIQII.Fdrsan hyperbolice ila to- nensem lib. y, Bibl. annot. 107,
culus esl, quod vir probus atque perfectus, Est es(, ° In ms. Cocice his verbis desinil boc opuscu'um :
Non iioti, nisi inajor adsit necessitas, contentus esse Aut deficientemcontemnatinvidiam, ut observal laii-
debet, ut Ghristus nionet in Evangelio. datus editor Bucherianus.
b Caute ista iege : nam cerluin est, mendacium
OPUSCVLVMU.

LIBELLUS »E MORIBUS.
J. Omne peccatum actio est. Actio autem omnis Alisdisplicere, est iaudari. Malede te loquuntur bo-
volutitaria est tam honesta quam turpis; ergo volnn- mines, bene autem loqui nesciunt; non quod merea-
tarium est omne peccatum. Tolle excusationem; ris, sed quod solenl ipsi. Homines de te mala loquun-
metno peccat invitus. Educatio el disciplina mores tur? Si merito, noii quod loquuntur molestum est,
faciunl; eiidunusquisquesapit, quod didicit. Itaque sed quod non mentiuntur. Si immerito? lnnocentia
boiia eonsuetudoexcutere debet quod mala instruxit. mea nunc maxime gaudeo; apparet enim illos vera
Nihil interest quo animo facias uuod fecisse vitiosum objecturos, si possent. Non es in palria lua? Patria
est, quia facta cemuntur, anirmis vero rion videtur. tua csl, tibieunque bene es; illud enim per quod
JNullaautein Jans est nonfacere quod facerenon pos- bene est, non est in loco, sed in homine. Nihil ma-
*is, Quid horoini est inimicissimum? Homo. Liben- gnum, nisi inagno animo despicias. Qucesunt raaxi-
ter feras «quodnecesse est; dolor patientia vincitur. mcedivitice?Non desiderare divilias. Quis plurimum
JExspectaquo uunquam poeuiieas. Non quam muitis babet? is qul mintnium cupit. Quid estdare benefi-
jilaceas, sed qualibus stude. in -hoetantum ineumbe, ciumT Detim imitari. Honestius est cum judicaveris
ut libentius audias quam loquaris. Muitos vilam dif- amare, quam ctim amaveris judicare. Dissensio ab
fereutes mors juncta praevenit. Itaque omnis dies alio incipiat, a te autem reconciliatio. Succurre pau-
, velut ultimus judicetur. Trislitiam, si potes, -nead- B pertali amicorum, imo occurre. Amicos secundie res
miseris; sin miims, ne osl.emieris. Amicos secreto paranl, adversaacertissime probanl. Pejora sunt te-
admone,palam autem lauda. Verba a-ebus, nonper- cta odia quam aperta. Itaque le miiius loquax inimi-
isonis aestimandasunu Oratorem te pula, si tibiante cus offendit quam lacitus. Mira ratio est, quae non
lOinnesquod oportet persuaseris. Ut licentiosa man- vult proedicariquod gaudet intellegi. Ignosci amat,
«i.pia aninii, imperio coerce linguam, ventrem et li- qui quod odit ostendit. Eleemosyna non (am acci-
bidinem. Quod tacitum esse velis, nemirii dixeris. Si pientibus quam dantibus prodest. Et spes praeiriii
tibi non imperasti, quomodo ab alio silentium spe- solatium sit laboris. Quae est maximaegestas? Avar
dras?Ridiculum est aliquem odio nocentis innocen- rilia. Pecuniae imperare oportet, non servire. Nul-
.tiamperdere. lum conscium peccatorum tuorum magis timueris
JI. Moristrosiinrlis est avaritia senilis. Quid enim quam temetipsum. Aiium potes effugere, te atitern
Stuitius esl^ quod diei solef, quam via deficiente via- nunquam. Quis est pauper? Qui sibi .videlur. Qui a
iicum augere? Omnes infanles lerra nudos excipit. multis timetur, multos limet. Infelicem etige, sub-
JSonpudel le fortius nasci quani vivere ? Quid dul- mitte felicitalem. Yera felicitas inuocentia est, Ner
cius quam habere amicumcum quoaudeas ut tecum quiiia ipsa sui poena est. Ma!aconscientia saepeWa
omnia loqui? Magnarumvirium est negligere laeden- C est, sccura qui exilum cogitabit. Beneficii acceptl
|em. Quid sis interest, non quid habeas. Nondumes nunquam oporlel oblivisci; dati, protinus.
felix si te lurba non deriserit. Si vis beatus esse, co- IV. Inhonesla viclonia est, suos vincere. Satis est
g-Uahoc primum, contemnere et conlemni. Prius pcenarum, potuisse punire. Inimiciiias tarde suscipe,
quam promittas deliberes; et Cum promiseris, fa- amicilias exerce moderate. Simultatcs deponej
cias. Id agas, ne quis merito 1e oderit; et si nullos Imago animi, sermo est. Qualis vir, talis oratio.
inimicos tib.ifaciet injuxia, mullos facit invidia.-Sa- Jilagna resest vocis et silentii tempeTarrielTtum.Qiil
litudinem quaeret, qui vult cum iiinpcenlibus yivere; .ceqpotanimomalis immiscetur, malus esi. Neminem
optimus ergo animus et pulcherrim"fls-.cultor ©eiest. Jaudaveris, rieminemcito accusaiis : semper puta te
Abstinebis ab alieno matrimonio. Prccstabis parenti- cutndiis testimonium dicere. Vilium estornnia cre-
bus pitftalem,-cogflatismdulgeritlam, mnnibus oequi- sdere, vilium iiiiiiieredere. Ulendum est divitiis, non
talem. DeviUfbfecrudelitaterri, et minislrani crudeli- abutendum. "Nullumputaveris locum sine teste. Ex
tatis irani. Non aliler vivas in solitudine, aliler in cusationem qu*rere, vitium. Fortior est qui cupidi
foro. Nihil petas, quod negalurus luisti: nib.iltiega- tatcrn vincit quam qui hoslem suiijicil. Est difficilli-
bis, quod petilurus fuisii. Pacemeum homiuibusha- mum, se ipsum vincere. Inique irascitur, qui suisi
bebis, cum vitiis bellum. Hoc hahel omuis affectas, irascitur. Amare sic incipe, lanquam non liceat de-
Ut in quod ipse insanit, in Id putet etiaro caeieros sinere. Magnarum rerum etiam si successus non
furere. Maximumin eo vilium est,-qui non meliori- fuerii, honesius esl ipse conatus. Nobllitas ariimi est
bus vult placere, sed pluribus. Vis omnibus esse no- generositas sensus; nobilitas corporis, generosus
lus? prjus eflice ut neminem noveris. Bonuin esluon aiiimus. Hbriestior est-quem seneclus ad otium retu-'
iaudaii, et esse laudabilem. Stultuni esl limere quod lil, qtiam quem in otio invenil, et tunc incipit tlabo-
Vilare non potes. rare. Turpe spectaculum <jira)betanimus aeger. Nuu-
III. Male opinentur de te liorniues, sed mali. Ma- quatn sit tristis facies tibi in commodo altcrius.
31 MARTINIDUMIENSIS 52
Homo sum : quomodo devitabo secundarum rerum 1A facit. Meritodamnari, pceuaest; damnatioimmerita,
invidiam?Si felicitatemjactaveris, cum mullis dives damnanlis est calamitas.
eris. Quomodooptime potentiam luebor? Impolen- VI. Si aliquid cogitaveris, cito apparebit conver-
tia occasionis. Locum lenel innoceulise proximum santibus. Videri vis ab omnibus ? nunquam bonae
confessio. Ubiconfcssio, ibi remissio. Irae severilas honestatis simulalio longa est. Quodde alienis trae-
in vilio est. Bonijudicisest dispensare, non tanluiu tas, ex tuis jjudices. Multi sunt obligandi, pauci
quid damnandum sil, sed quatenus. Proximus justi- offendendi; nam memoria benefieiorumfaciiis est,
tise modus, severitas. injuriarum lenax. Objurgationisemperaliquid blande
facilius enim penetrant verba qucemolli
V. Quietissimamv.itamagerent hominesin terris, adraisce;
si Iicecduo verha a natura omnium rerum tollerent, vadunt'via, quam aspera; nemo enim se mutat,
quia mulari se desperet. Quoties scribens aliquid
meum et tuum. Qui pauperlatem limet, timendus
dicturus es, scito morum tuorum te hominibus clii-
est. Vires tuas amici magis sentiant beneficiisquam
Pecunia non satiat sed irritat. rographum dare. Qui in servos irascilur et crudelis
injuriis. avaritiam, satis oslendil poleslatem adversus alienos sibi
mo- est,
Homosemper indigens pecunia, scil cum ejus defuisse. Qui nescit tacere, nescit loqui. Facilius est
ribus convenire. Mihi crede, non potes dives esse
pauperi contemptum effugerequam diviti invidiam.
et felix. Auribus 1'requenliUsquam lingua ulere. j$ . Bonusfruilur bona conscientia.Malis hominibustti-
Quidquid diclurus es, anle quam aliis , dixeris tibi.
lissimum esfcito Nulla pusilla domus, quce
Nihil interesl inter iratttm el insanum, nisi unus multos amicos fugere.
alter in- capit. Scire uti paupertale, maxima
dies : alter non semper irascitur, semper felicitas. Acuil intentio , frangit animum remissio.
sanit. Facillime bonus fueris , si ea vitaveris quae
Cum alienos te ve- Nunquam scelus scelere vincendura est. Bonus vir
viluperaveris. timueris, ipsum est qui eo perduxit affeclu animum, ut non tanlum
rere: nam sacpe sine aliis esse poles, sine lenun-
deleriora peccare non velit, sed eliam non possil. Regnantibus
quam. Si bene te instruxeris, pttdeat pejus multo periculum quam his qui judicantur; hi
facere. Quod persuaseris erit diuturnum, quod coe- enim iili universos. Nunquidforlis
singulos liment,
geris erit in occasione. Alleri semper ignoscito, fortem se gloriabilur, quem corporis aegritudoefficit
tibi ipsi nunquam. Tanlutu ad virtutem adjicies, infirmum?
ex abstraxeris. Stultum est somno Nunquid dives in opibus suis gloriabitur,
quantum voluplate cujus spem fur vel tyrannus abrupit? Nunquid nobi-
dejectari, et quasi mortem ntoliri. Bonis nocel, qui lilas
gloriabilur affecta, noniiuiiquam indignis et
malis parcit. Multi cum aliis maledicunt, sibi ipsis miserabilibus serviens? Diabolus se glo-
convicium faciunt. Nihil aliqtiando
lurpius quam qui objicit C riabatur interfectorem tuae
misericordiae, nunc in-
alleri ; sibi objiciendum. Ut licenliosa mancipia socios tuce beatitudinis. Fugienda sunt
tergemiscit
animi, imperio rege linguam, libidinem, ventrem ; omnibusmodis et abscindenda
: si non igni ac ferro, totoque
cupiditatemquecomprime potes, paululum artificio separanda, languor a corpore, imperitia ab
remitte. Ssepeea quaesanari ralione non poterant, luxuria a mente, a civitate seditio, a doiuo
animo,
sanata sunl lempore. Qui propter pecunice amorem discordia a cunctis rebus
, intemperanlia. Dixit qui-
et libidinum moritur, ostendit se nunquam sui cansa dam , amicorumomnia esse communia, et amicum
vixisse. Turpia ne dixeris, paulatim enim pudor per esse alterum. Duorum lemporum maxime
verba discutilur. Sic habiia,ut polius laudetur do- seipsum habendam curam, et eorum qucc acluri sumus , et
minus quam domus: consueludinaria res est inno- eornm quae gessimus. Post Deum verilatem colen-
centia. Non damnalio, sed causa hominem turpem
dam, quaesola homines diis proximosfacit.

OPVSCULVMIIL

PRO REPELLENDA JACTANTIA .


1. Multa sunt viliorum genera, quibus humana D sordidatur, turpiloquiis, ludibriis , scurrilitatibus ,
fragilitas infeslatur, et quorum vulneribus pene om- adulteriis et Tornicalionibus succumbit. Alius qui
nes humines sauciantur. Nam, ut dicam pauca de gulaeingluvie superatur, coraessationibus, crapulce,
mullis aliis : qui ab iracundia vincilur, caedibus, ebrietati deservit. Et ut non multa prosequar, quae-
homicidiis, clamori ac seditioni deservit. Alius qui cunque memorare perlongura est, cum singulos ho-
avarilia irapellitur, inhumanitatem, rapacilatem, mines conslet : unus inter hcecomnia morbus est,
falsa testimonia, violcntias, perjuria, furta, menda- qui conditionis sucenon singillatim quosdam, sed
cium et fraudationes cxercet. Alius qui a libidine congregalim cunctos addicit; et cutn ctetera vitia
* Hcecet quse sequuntur opusculaquinqueprimus Garsiaede Loaysa.Reliquavero duo unde desumpse-
edidit Joannes Tamayus Salazar iu suo Martirol. rit, expresse non indicat, quaetamen ex eodem Co--
Hisp. tom. H,pag. 517-528. Quoruni tria priora dice ille hausisse videtur.
descripsit e perveluslo Codicems. bibliothecceD.
33 OPUSCULUMIII. PRO REPELLENDAJACTANTIA. 54
particulatim sibi vindicent quos vicerint, hoc unum A 1 de se sibi hoc quod verum esl confiletur, gloriam
nou nisi oiunibus dominari conlentum est. Id autem suam ex aliena opinione suspendil; et cuiu dicitur
est inaue laudis studium, quod Greci xevoSo?i«,Lati- bealus, magnificus, potens, non quta iia est de se,
ni vanamgloriam seu jactantiam vocant. Quod quale sed quia ita dicilur, credil. Hoc enim est mortiferum
sil malum, et quomodouniversos vulneret,dicam. illud vilium de quo Dominusin Evangelio ita loqui-
II. Cum in omnibus hujus vilce sludiis, aliqua lur ad Judaeos : Quomodo, inquit, vos potestis cre-
plus, aliqua minus humano generi placeant, riihil dere, qui gloriam ab invicemaccipitis, et gloriamqum
magis deleclabilius ab omni homine quam studium a solo Deo esl non qumritis (Joan. v, M) ? Ostendit
humancelaudis appelitur. Et alia quidein quamvis enim Dominus, quia quisquis ab hominibus gloriam
ardenlissima cupiditatis ambitione sunt acquisita; quaerit, a Deo non habet quod exspectet. Unde etiam
tamen postquam haberi cceperint, ipso quotidiano illud de hypocritis eleemosynam facienlibus dicil:
sui usu, quamvis inagna sint, conlinuo faslidiuntur. Ideo hoc faciunt, ul gtorificenlurab hominibus.Amen
At vero inane hoc vanmglorim desiderium lanlo am- dico vobis, qvia receperunt mercedemsuam ( Matlh.,
plius quceritur, quanto amplius invenlum est : ita ul vi, 2); id est, laudem humanam solummodo in
nihil ex omni opere plus homo cnpiat quam laudari; pracsenti. Paulusquoque Apostolusnosmonet: No-
J
necaliud aliquidgratius sibi existimet reddi, quam Blite, inquil,/ien inanis glorim cupidi (Gal.v, 26).
si quis illum quasi gloriosum fuerit admiratus. Hoc Inanem appellans gloriamquam feneratmendicemen-
ergo reges, hoc judices, hoc urbani, boc rustici, hoc dicus. Inanem dicens et vacuam qua si quid boni
viri, lioc feminae, pueri, adolescentes, juvenes et agitur, dum sibi homo tribuit, omnium laborum
senes hoc ambiunt. Omnes laudari volunt, quamvis fructus evacuat.
false laudentur. Nam pueri adolescentum sibi inge- IV. Nec solum merita virtutum excludit, sed
nium vindicant, adolescentes juvenum in se fortitu- etiam reus efficilur ceterni supplicii: quia opus bo-
dinem mentiuntur, juvenes scnum sibi prudentiam num quod obtentu jubentis Dei debuit exerceri, ac-
ascribunt : senes, quia ullerius ire non possunt, quirendaelaudis gratia exerceatur. Tolle favores, tollfl
redeuules relro, gloriam sibi exigunt de transactis ; admirationes humanas, paucos invenies qui aliquid
feminae,quamvis sexu non possunt, animo se tamen boni aut amore Dei, aut (si hic non fuerit) timore
virilitalis extollunt; rustici urbanos videri se ges- perficiant. Unde non levior nos culpa commaculat,
liunl; judices hoc sibi quaerunt deferri, quod regi- quia homines Deo, et gloriam humanam gloricecoa-
bus ; reges hoc se sommant posse, quod Deus. Atque Iesti prceponimus. Acutus niniis hic elationis esl
ila dum singuli se plus voiunl videri quam sunt, morbus : ex ulraque parle pestiferat, ac incautos
gloriam laudis quae soli Deo veraciter debelur hosti-' G exulcerat. Nam alii sibi, quia boni sunt; alii, quia
filer depraedati sunt. Et quod ad summum nefas per- inalisunt, gloriantur. Sed de bonis elatis dicilur :
tinet, hinc illud sacrilegium exoritur blasphemum, Quoniam Deus dissipavitossa hominum sibi placen-
ut quia totum quod laudis est bomo diripit, nibil tium (Ps. LII, 6). De malis vero inflalis dicitur:
aliud Deo nisi sola viluperatio relinquitur. Excessit Quoniamlaudalur peccatorin desideriisanimmsum, et
mensuras suas genus humanum , dura ueminem in- qui iniqua geril Mnedicilur (Ps. x ; sec Heb. m). Et
venias qui non ita mirari se velit ut Deus. Quis ergo illud apostolicum : Quorum deus venter, et gtoria in
modus polest esse talibus , a quibus et cueluniest confusionem(Philipp. m, 19).
pignoratum, ad cujus allitudinem nisi quis fuerit V. Ubique euim hoc jactantim vitium serpit, et
humilis, non altingit? suas uirobique partes exercet. Sed si iilos qui in
III. His autem aquibus id quod supernum est usur- bonis operibus vivenles humanam gloriam aucupan-
palur, ut mihi videtur, nihil aliud remanei quam in- lur, auclorilas divina condemnat, eo quod se in illis
fernum. Non enim habent quo ascendant; quia magis voluerunt laudari quam Deum; quid de illis
semper ascendendo, hoc illis lantum superest, quod Det qui et male vivunt et tamen Iaudari volunl ? Ipsl
descendant. Omnes enim ad gloriam , nec lamen una considerent. Nullus igilur vancegloricefinis est : nec
via concurrunt-; alii enim de acceplis honoribus Iau- D solum ea qucegesla sttnt requirit. sed etiam ea quce
dem cupiunt, alii de relictis; quidam auro elati, gerenda sunt antecedit. Nam si quid boni operis ab
quidam panno vilissimo gloriantur; alius quia deli- aliquo destinatum est, eontinuo hcecalludil; et quan-
ciose vivit placere vult, alius quia parce; poslremo lum ex eo admirabilis fiat cceteris, jam depingit. Si
aller vitiis, alter virlulibus. Omnes ubique famam aliquid recte quosdam docere voluerit, prius qu-am
suara prorogare conlendunt: et ideo difficillimaest ab aliis eruditus aut eloquentissimusappelletur, jam
bujus jactanlimcuratio, quia non vitiis tantum, sed hoc prccmissaesuspicionis delectalione aures depru-
eliam virlutibus se immiscet. Nec enim permittit riunt audire. Si quoties aliquando diriganlur litlercc
hominem qualis sit a semetipso dignosci; quia dum ad amicum, prius quam transmittantur, aut in ma-
laudibus alienis adgaudet, ejus exaltatio sequitur nus ejus cui sunl scriptaeperveniant, quantum in eis
gaudium , exaltationem vero lumor el nimia cesii- apud illum doctissimus videatur, quantumque illi
inatio sut, plus siquidem iu se aestimat quam quod admiralionis per quaedamdiclatus sui loea nascatur,
videt. Atque ita ht ut non tanlum aliena adulatione sagaci quodam commendatioaissuaecogitamine prse-
sinius miseri, sed etiam nostra : uam dutn nulltis divinat. Si alicui in loco necessitatis benejjcium
,23 MARTINIDUMIENSIS SO
^promple prirsletur, antequain accipiat, qui praebet,,H sequitur : ut nisi quis illam in omni opere suo eir-
tjuantiim ex eo benig-nusomnibus aut largientissimus ciimspecle provideat, niliil Deoex omni opere ejus,
videalur, bic qui dalums est melilur. Milesdenique nihil proximo, nihil dcnique eidem ipsi proficial;
ipse sumptrs armis pergit ad praeiiurri: dutn adtiuC, sed velul infelix mancipium, sub aura doiiiinaquam-
cui cedat vicloria, nescitur, prctsumpta sibi forti- tumvis laboraverit, tamen semper est nudum.
tudinis arroganlia, ita typliosus, quasi jam victor VI. Sed dicet mibi aliquis : Ergo nihil charitati,
ingredilur. Pracludil ergo elatio in quibusdam, et nihii lnisericordiae, nihil postremo quod gessimus,
. velut dux quaedamsuadel omnibus.Nccsoium magnis cuicunque deputabitur bonitali? Audacter dicam :
datanimtim, sed ef parvis. Nam in quovis operis niliil. Quia soli inauitali suac vana gloria vindicat,
cotiatu vel ponderis, quamvis invalidum mox lati- quidquid non bonitatis, sed ejus imperio est perfec-
daveris , plus valebil. Si parurn ponderis porianlem lutn. Multasuot qucede hac coniagionedicanlur; sed
-quasi admiratns fueris , majori succuriibit. Si pigro quia jiim multifonnis subtilitas ejus potest sapienli
dixeris' quia velox est, conlinuo evolabil. Postremo viro his paucis judiciis perlucere, nuuc ad reliqua
-et cui vires vana gloria dare non potuit, vel intpetum transeam, el quid aliud pejus ex hoe malo generetur
commodavit. Itaque ergo quccdampraecedit,quccdani expediam.

OPVSCULVMIV.

DE SUPERBIA.
I. Qualis electus sit David in populoDei propheta ]&ex vana gloria. Cum semel aliorum assentationibus
el rex, quantaque misericordia, summce et mansue- consuevit homo, quod magnussit, necesse est uthoc
tudinis fuerit prceditusdignilate, pulote, cliarissime, sibi el ipse conseiuiat. Quammiseriam illud quoti est
sacrorum voluminumtestimoniis agnovisse. Intendat pejus assequitur : quia quidquid apud se etiam pro-
,ergo prudenlia tua, quomodo ille Deo piacidus[For- prio testimonio rcboravit, quamvis falsum sit nulla
'te, placilus] vir hunc nequissimum vanaegloriaespi- id ei [Edil., eum] polerit extorquere suasio; et ob
jritum, ne sibi subreperet, formidavit. Conspiciens hoc inemendabilis sialus, sprelis aliis, se tanlttm
,enim qualia et quanta bona illi qiiolidie Dei gratia quolidie admiratur, id solum itreprehensibile per-
largirelur, id cst, tot viclorias alienigenarum, tantam feclumque judicans, quod ipse sapueril. Hoc igitur
diviliarum afluientiam, vindictam in aemulis, innu- erat, quod icx David, ne illi subreoeret, exorabat;
:merosilatem in civibus, mansueludiiiemin judiciis, ne forle aliqua suasioue, vana laudis inuuclio, non
poslreino propheliam Spiritus sancli in agnilionem hoc divinaegratiae, sed suae poteslali, quia tam ma-
omfiium futurorum ; tamen ne illum in his tantisbo- gnus erat, ascriberet.
,nis aliqua vana gloria usum iuflarel elalio, oralDenm III. Quid autem superbiaespirilu inflalos homimes
atlentius, dicens : ATouticniof MH'/H pei superbim, et subsequaiur,proximisidem propheta verbis adjunxit.
inanus peccalorisnonmoveat me. ibi cecideruntomnesC Cum enim dixisset: Non veniat milti pes superbim,
rftti operanluriniquitalem: expulsisunl, nec potuerunl continiio addidit: El manus peccaloris non moveat
.slarc (Ps. xxxv, 12,15). Yideamusergo quid est hoc, me. Sciebal enim quia omnem superbiam mobilitas
quod dixit : Non veniat mihi pes superbim,el manus statim sequitur peccatorum. Ita re vera est. Nam
peccalorisnon moveal me. Pes siquidem in bomine, quisijuis superbiae tumore fjEdii., limore, mendoie]
.quanlum ratio indicat, quamvis exiremitas corporis dislcnditur, in hoc Dei gloriam imiialur, quod nemo
sit, tamen quasi fundamenlum aliquod initium sur- 1111 sit similis: lamjuam vere profanus, qui ad inju-
genlis statm est, a quo etiam veluli fabricata for- riam Dei consurgit, derelictus ab eo, in manibus tra-
maiajcaruisaltiludo consurgil. Quod ergo ait: Non ditur peccalorum, in operibus actuum immundorum,
veniat mihi pessuperbim,tale est, ac si diceret: Non ut ignominiosis passionum flagiliis incurvalus, di-
venial mibi initium superbiae,id est, vana gloria, ex scai se terram esse et cinerem, et quod inflatus in se
cujus fundaraehlo ruinosa illa Superbim celsitudo videre non poluit, humilialus agnoscal. Urideet Sa-
producitur. Una enini generalur ex altera, et propin- lomon ait: Immunduseslante Deum, qui exattatcor
.quilas earum vix paucorum forte discretione cogno- suum (Proverb. xvi, 18; xvm, 12)
.scilur. Nam ex quocunque bono nimium fueririt ho- IV. Quid autem post hcec rex David sectitus sit,
mines gloriati, hoc coiitinuo subsequitur, ut ipsum D yideamus. Ibi, ait, ceciderunt omnei qui operantur
bonum, non iargitori Deo, sed suae tribuant pote- iniquitatem; expulsi sunt, nec potuerunt stare. Evi-
stati. denter ostendit quia in superbia ornnium iniquorum
II. Vana gloria est ergo humanis laudibus dele- prima ruina est. Idemque eliatn alibi scriptum est:
ctari: superbia vero est, bonum pro quo aliquis lau- Initium peccatisuperbia(Eccli. x, IS). Quod ut aper-
bnc aptilicari, non Deo. Et vaua gloria lius deiminstrelur, angeli iil us ptitiii r^coidi-mitr
<d.auirfc6ibi
quid*ifle.i iiiiaa xsiiinatione nutrUur?superbia vero exitiuin, qui pro splendore deuoris sui Lucifer nonii^
37 OPUSCULUMIV. DE SUPERBIA. 38
natus, ex ftlo subHmrbeatoque augelorum loco, rtullu 1(tptura eommemorat-:-El eibWf i«w|ttitr ejut eleclus
alio nisi hoc solo superbice vitio, adinferria dilapsus, (Habac. i, 16). Electos ille viros et sublimes aggre-
est. Quia cum inter cceteras. supernas viftutes cla-; dttur.lUiS:suggeritquia magni sunt, quia niliil indi-
rioris pulchriiudinis lumine praeeminerel, non hoc geant, quia quidquid agunt, cogitant vel loquunlur,
beiieuciocreatoris sni, sed propTia virtttle se:credtdit; lotuiu id sapicstia sit totumque prBdeotia. Quibus si
obtmere; et tanquam nuliius non egeret auxilio, st- quidutile, Deo id gubernante, provenerrt, suis illud
cm Deus. ita. se illi similem judicavit, dieens : Ponam cofttinuo viribus suaeque industriae deputanles, cla-
sedemmeam ub aquilone, et ero similis Allissimo(Isai. mant: Ego haec feci, Ego dixi. Ego excogitavi; et
XVI,15, 14). Hcecenim cogitatio sola illum dejecit: quasj stupentibus cunclis, prcerepta gloria Dei, ad
nam inox desertus a Deo cujus se proteeiione credi- ejus se similiiudinem proferunt admirandos. Quibus
dit nou egere, infirmus subilo et miser effectus, et justo Deus judicio praesidia sua subducens, tradit il-
mutabilitatem nalurce suce quam non agnoverat seu4 los, sicut ail Aposlolus, in reprobum semitm, ut fu-
sit, et Deimuutts quod habebat amisil. Post liiec etiam eiant vel cogitent qum non conveniutU(Rom. 1,28).
videns a Deo hominem faclum ex pulvere in loca Quiacum in omnibus Dei providentiam adesse cogno*
beatiludinis quem ipse perdiderat subrogari, iristiga» scant, non ut Deum magnifican.tvel gratias agunt,
tus invidia, eodem superbiae illum telo quo ipse esl'.B sed glorianles in semelipsis evanescuut ui cogiutio-
dejectus appetit. Sibi enim dixerat: Ero similis Al- nibus suis. Dicentes se essesapientes, slulti sunt ;Ja-
tissimo. Adceet Evaedixit: Eritit sicul dii (Gen. m, ctantes se esse stabiles, invicios, potentes, infirmi,
5). Quod illi coiicupi&eeutes,non ob aliam causara, vieti et impotentes exsistunt.
sed tantiim ut dii lierent, mandalum Dei transgressi VII. Quce cum ila sint, salis rnanifestissime est
I
sunt. 0 quanta est caecitasin appetitu vanac gloriae comperium quia omni
in illi vigilanlia omnisque cordis in-
Nori vidjt homo lam apertam fallaciam, qua dustria appetiius nobis vanaegloriaeest fugieridus, ne
versa vice simiiiludo Bei non ex obedientia ejus, sei forte si viruleulum vel semel morbi contagium iu
ex coiitempiUipEomiltitur. nostri cordis irrepserit, iri omni operum
inle» penetralibus
V. EccChieest priroi illius veneni saporatus noslrorum prosperitate, subtilissima humanaruin
rilus, qui amarissimo inanU jaelantise melle eircum- laudum delectatione succrescens, ex abundaritla rie-
lilus, et angelum iefellit et hominem. In hoc el cee- quiticesuce deterrimum illum et crudefioreni super-
«lestis et lerrena ceeidit, creatura. Ob boc de sedibus bice
proferat partum. Quae cum uiraque pesliferis
suis, ilfe de coalo, hic de paradiso expulsi sunt; et fundataeradicibus humance mentis arcana suppleve-
non poluerunt slare, quiagraviter ceciderunt. Quale rint *j
David ti- undique mutala insidiarum specie lmprovfsis
ergo superbice malura sit quod rex aperte " occurrarit. Naui his qui ad spirituaiia se studia con-
nuiil, subjeetis ruiuaruro causis ipse monstravit. lulerunt, moxvana gloria iilis de jejunio,. de vigiliis,
. VI, Orotiia peccatftHim genera, id est, Iuxuria, de lectione. de soliludine ererai, de palientia, de ta-
avaritia, adulterium, et si qua sunt alia, quamvis et citurriitate blanditur. Et si statim hccc pririia soliici-
in Itis onmibusDeusirascalui', tamenaut perangelos, tatio circumspeclae meritis oculo deprebensa non fuc
aut per homines lalium etiamnurn vindictas exse- fil, diridr illam e
vesligio superbia comes assequi-
quilur. Al vera supe-rbia, non per alium quempiam, tuf; quaeiliis merilialur et sanctiofes eos melioresqua
sed ipsum per se Beum mereiur habere contrarium. omnibiis esse, et in summo perfeclionis culmine,
Ita enirn serlptum est; Superbii autem ipse resistit
propria etiam virtulis slabiiitate, quasi nunquam ca-
(l Pel. v, 5; Jac. iv, 6). Caeteraenim vitia vel ineos suros stare divendit. His vero qui adhuc carnalium
ipsos qui itla perpetraverint, retorqiientur, vel in passtonuih olilectalionibus quibus subrepunt, cum
aiios homioes videntur admitii. Hic vero superbice semel sibi obtinuerint domicilia mentium humana-
tumor proprie nititur contra lieum, et ideirco illiim fum, tum mulliformem ex utraque fomiiem pullulant
patitur itiimicum; quia se in excelsum tenderis, liic Vitiorum. Nam vana gloria general ex se prccsum-
semper appetit quod illi soli est proprium. Quauivis ptionem omnium novitalum, adinventiones falsorum
(autemgeueraliterhseesuperbiaj labes infesiasit.non dogmatum, qucestionum torturas, contentiones, hae-
plus tamen aliis metuenda esl quam his qui aut spi- reses, sectas, schismata. Superbia vero parit indig-
riialiter ad perfectionem virtuium, aut camaliter ad nationem, invidiam,
contemptum, delraclionera,
divitiarum copiam et summos houortim titiilosper- murmurationem, et exsecrabiiiorem his omriibus
yfcnerint. Tantum scilicet in illis major efficitar, blasphemiam. Quorum malorumcausa si quis exst-ir-
quantum et majorest qui superbil. Neque illa viles pare in veritate desiderat, origines earum a se prius
quoque aut popuiares subvertisse contenia est, sed et radices excidat. ita namque omnium vitiorum
et in iilorum (jui maximi tnsidiis assidet: quornm funditus
poterunt soboles exstirpari, si ipsa qtioque
quantum altior gradus est, tautum altior et ruina. eorttm seinina, priusquam germinent, evelkntur.
Uride eiiam et tllud de eodem superbise spirituScri-
Ari succreverint? Malim tamen supflanlaverint.
OPVSCULVM V.

EXHORTATIO HUMILITATIS.
I. Quisquis nutu Dei cujuslibel ofiicii dignitale IA.Oleum autem peecatoris adulatio esl, quce ievi
prceluces,hic provid* gubernationis ulilitale cceleris quadam et suavi unclione eaput inlerioris hominis,
prcecedisa hominibus, hanc exhortatiunculam meam quod est cor, quasi ungendo dinilidat. Melius ergo
diligenler, quaeso,recipias, nec pomposas in ea spu- sibi ipsi esse dixit prophela David ab homine justo
mas rhelorum quaeras; quia huraililalis virlus non argui vei raoneri, quam a quovis adulatore Iaudari.
verborum elatione, sed menlis puritaie requiritur. Et Recte autera adulalorem peccatoris nomine denota-
si forte durius aliquid videor loqui, veritatis hrec vit, cujus id maximum ante oculos Dei et detesta-
culpa, noii mea est. Nam ideo quaedam dura sunt, bile est peccatum, aliud corde teuere, aliud ore
quaedaramollia; sed el quamvis alterutrum sibi om- proferre. De lalibus enim et in alio Psalmo dicit:
nes homines debeanlveriiatem, libere tamen loquar: Molliti suul sermones ejus super oleum, et ipsi suni
nemini verius debere aliquid dici, quam ei qui prae- jacula (Ps. LIV,22). De justo aulem dicit: Loquitur
sidet mullis. Cui etsi asperum aliquid ex veritate verilalemin corde suo, et non egil dolum in linyua
aliquando, ut assulet, offeralur, velut anlidotum sua (Ps. xiv, 5). Ut aulem in his rebus quaevis ho-
quoJdaui, quamvis forte sit, tamen quia saluliferum minum subtilitas nullo unquam laudationis litiila-
est, etiamsi amaricet, bibendum est. menlo c credulitaiera raentis tuaealtrahal iu consen-
II. Hoc ergo hortor in primis, ut semper delecta- jj ] su, ad ipsius Domiui nostri Jesu Christi evangelica
bilia ilia nirois hominumblandimenla pertimeas. Non illa gesia convertere; et invenies illum dominantium
enim in hac re tanta vigilantiae induslria adhibenda Dominum (Apoc. xix, 16) magnum nobis dedisse
cst. quanlum in illis sermonibus repellendis,qui si b inler bumanas laudes humililatis exemplum. Hanc
rigiditalem animiquadamsiiiiulaiionum delectatione ergo excole, Iiancque magistram habeto, hanc tibi
subnervant, qui promerenda: gratiae aditus, non la- inter laudalionum illecebras arbitram pone. Quanta
borum merito, sed adsentationum rimatur acumine. portio ex bis quaehomines adlaudando tribuunt, vel»
Utilia ergo polius qiiain obsequentia verba recipies, quanlo tempore lua sit, haecnon permiltas placidis
recla magis quam aflabiliaet jucunda caplabis. Adu- auribus audire, quia ficta.
lanti siquidem adgaudere, regiura vitiura est; adu- IV. Postremo haecsancta humilitas, subductis a
lari vero, servile est. Sed quamvis adulanti adgau- te omnium simulationum illecebris, tunc libi ccelum
dere regium sil, tamen vitiura usu vernaculura hoc, aperiet, cum tibi in aure dixerit: Quia terra es (Gen.
et quasi proprium munus est, cgregie verba poten- III , 19 ) ; tunc le in illa vera societate haereditatis
tum subsequi, et ex illorum voluntatibus formare Dei introducit, cuni te in omnibus admonuerit:
sermonem. Nam si quid forte laudaverint, et id non Quia homo es et peccalor. 'Et cum universas raliones
libenler audiri prospexerint, continuo accusatU, si iG ex his quse ad le pertinent, in hujus humilitaiis sup.
quid pauio anle laudayerunt. Si quid vero vitupera- pulattone prospexeris (miram rera dicam), invenies
verint, id iterum, si ila patrono visum fuerit, laudanl. homines ad honoris tui cumulum augmentando mi-
Alque ila inler hos tales adulati animus ferlur tan- nuere, hanc vero solam minnendo plus addere.
quam navis inler varios aurarum flatus, quia non Quantum ergo magnus es, ut ait-Salomon, lantum te
habet unde exeat et fluctuaiur. Inter bos ergo quo- humilia (Eccli. ni, 20). Quia et cum multos guber-
rum uberrimus quaeslus, hic maxime est, desideriis naveris, non est tamen perfectio, si hoc quod majus
vivere alienis, animum tuum summa discretionis est, tu solus restileris, quem gubemare non possis.
mensura constringe; ut cum multi adulanles hiuc Tunc enira aliis vere prceibis, cura prius praeiveris
atque inde nihil aliud nisi lanium quod deleclel insi- libi. Nec enim malis nunc ergo, sed quara maxiroe
nuani, offerentes quccdamgloriae verba, in quibus bonis haecloquor. Nam si ad magisterium Dei re-
lioc tibi dicilur quod et Deo, agnoscas nihil aliud ex spicias, non solum peccatori, sed sanclis data prce-
his proprium tuum esse, nisi hoc lanlum quod et cepta sunt. Dicitur et illis verbum veritalis, non ta-
tecum, et cum de hac vita excesseris, permansurum men ut fiant boni, quod sunt; sed nefiantmali,
est. quod non sunt. Credo autem quia bonis plus hoc
111.In omnibus ergo in quibus adulalionum ni- D quod purum, quod sincerum est, placeat. NamDeus
mielas etlam terminos homini competentesexcessit, noster non taniura dulcibus adorantiura se precibus,
illud Davidicumrecordaveris documentura, in quo quanlum innccentia et simplicitate placatur. Plus
ille venena adulationum devilans, ait: Corripiet me iliis autem inclinans, qui sinceram puramque ei
juslus in misericordiat el arguel me; oleum autem mentem offerunt, quam qui suavia orationum inlu-
peccatorisnoit impinguetcaput meum (Ps. CXL,5 ). lerinl blandimenta. Non enim ad alium mihi de vana
a Forle, ut leciio constet, legendum, ut providm... sententia.
prmcedas. c lta rescripsimus quo titulamenloEdit.
h Parlicula si redundare videtur, alioquinsuspensa
41 MARTINIDUMIENSISOPUSCULUMVI. DE IRA. , 42
gloria aut superbia visum est loqui, nisi ad te, qui-j Lcprde. Ecce hoc est, quod incurvalura ssepiuserigit
curaque prior es aliis: qui etsi nou recipias, tamen inimicum. Pcccatum namque elationis noslrae, robur
onines naec mgerunt, onines blandiuntur, omnes illius. Sola ergo humiiitas cordis est, quae se infir-
extolluut; nemo ex illis id offerens, quod ita dulce mam dicendo, omnia polest, quce totum quod boni
sil, ut tanien a periculo longe sit. Nec enim miror est obtinet, Deo hoc semper applicando, non sibi;
omuibusesse in, promptu, quia laudare potentera , in qua si quis ascenderit, non habet unde cadat.
sicut nec labor, ita nec timor est. Omnes aliae virtutes ad perfectiouem suamper
V. Tibi igitur me oportuit haecbumilitatis instru- excelsa quaedamnos et ardua poterunt provocare,
menla porrigere, tibi gubernaculi, quamvjs et ipse haec sola in plano est; et qnamvis humilior aliis vi-
habeas, etiam hoc superfluum addere moderamen. dealur, cceio tanien est.altior, quia in regno ejus
Quia ibi semper elationis fortior ventus est, ubi hominem non ascendendo, sed descendendo per-
nonori foriior altitudo. Cupio ergo te ante oculos ducit. Per hanc ohtinuerunt sancli fulurae beatitu-
Dei quibus nuda est abyssus humanae conscientice, dinis praemia , custodientes dominicum iilud elo-
humili corde semper incedere, quia scriptum est: quium : Beati pauperesspirilu , quoniam ipsorum est
Super quem, inquit Dominus, reyuiescet spirilus regnum cmlorum (Mallh. v, 5). Iile scilicet est hu-
meus, niti super humilemel tremenlemverba mea (Isai. B milis, qui spiritu plenus est, flatu quodam elationis
I-XVI,2 ) ? Cupio le omriiamandata Christi seryare; abundans clalus, ut uler est.
et cum illa operibus bonis adimpleas, illud quod VII. Sed jam quomodo ipsa virtus oblinealur,
ipsis apostolis dictum est, recordari. Aitenim illis: charitas tua paulisper intendat. In primis si quid
Et cum hmcomnia feceritit qum mando vobis, dicite : volueris boni operis inchoare, non hoc proposito
Quia serviinuliles fuimus; qum debuimus(acere, feci- acquirendae laudis, sed studio inchoationis faciendae
mus (Luc xvn, 10); id est, non ex dono tanquam bonitalis incipies. Dehinc cum perfectum fuerit opus,
liberi, sed ex. debilo tanquara servi. Nullus enim illud quodcunque est opus, omni custodia serva cor
auamvis perfeclus in omnibus vir, ita aliquando haec tuum, ne forte humanis favoribus acquiescens, iode
praeoccupavitquse Deo sunt placita, ut prius aliquid le existimans, libi ipse complaceas; aut aliquam ex
illi fenerans, non debilor fuerit, sed exacior. Quis quovis actu gloriam quaeras, quia natura glorice ila
enim aiiquid habet, quod ab illo daium nonest? est, ut umbra corporis : si illam sequeris, fugit; si
Aut quis, sicut Apostolus ait, prior dedit illi, et re- fugeris, sequittir. Sed semper te ininimiim omnium
tribuetur ei ? Quoniam omnia ex ipso, et per ipsum, aestima, et reminiscere : Quidquid tibi in omni vita
el in ipso : ipsi gloria in smcula, Amen (Rom. xi, bonisuccesserit, loium hoc Deo qui dedit, non tibi
55,36). C qui accepisti, conscribas, convincens te illo teslimo-
VI. Ecce hcecest vera illa et Christiana humilitas. nio Pauli: Quid autem habes, quod non accepisti? Si
In jiac eos quibus prcesides, optime gubernabis. Iri aulem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis
hac victoriam ex omni vitio poteris promereri, Deo (I Cor. iv, 7)? Similiier et illud apostolicum : Quia
hoc quod viceris tribuendo, non libi. Nam, quod omne datum optimum et omnedonum perfeclumde-
aliquolies, patienlia victa, vitia iterura vires acci- sursum est, descendensa Palre luminum (Jac i, 17).
piunl, nibil aliud est, mihi crede, nisi quia nou Cumque ex his pretiosissimis sanctae humilitalis la-
dicimus Deo, qnod belligerator ille Davidbella Do- pibus, in corde tuo Spiritui sanclo lemplum orna"
mini belians : lnte, inquit, inimicos nostros venli- veris, tunc orans in eo, assumens canlicum David
lavimus, et in nomine luo spernimus insurgenlesin propbelae, non verbo tantum, sed et opere decanta-
nos (Ps. XLHI,6 ). Et ilerum : Quia non virluie sua bis : Dominenon est exaltatum cor meum, nequeelali
polensest vir; Dominus infirinum facit adversarium sunt ocuii mei; nec ambulaviin magnis, nec in mira-
ejus. Sed forte respondetur mihi: Ergo et Deo non bilibus super me (Ps. cxxx, 1). Quod carmen tunc in
agimus gratias , non referimus laudes? Credo, quia veritale offerre poleris Deo, quem te huuiiliando
agimus gratias ; potest fieri, sed verbo lenus, sed in laudas; ctii veraciter cum omnibus fidelibus et tu
sinu. Deoprivatimgralias agimus, nobis publice; Deo D' quotidie dicis : Te decet laus (Ps. LXIV,2), illum glo-
in labiis laudem tribuimus, nobis et in labiis et in rificans.

OPVSCULVM VI.

DE IRA.
PR/EFATIO. gentice charitas elicuit, ut de passibiliiat.e irce, vel
Dominoac beatissimo , mihi desideraulissimo in qmdiiaiis ejus effectibus, brevi libi aliqua libello di-
Ciiristo patri, Vilimiro episcopo Martinus episcopus. gererem. Parui protinus libens, paucisque hsec tuo
Dum simul positi dudum mutuo collationis allo- studio de fugienda ira, sallem si id non eveniat, de
quio frueremur, illud inter caetera tuae a me diii- lenienda, disserui, Quidain de sapieniibus iram dixe-
PATROt. LXXII. 2
43 M4ATINI DUMIENSIS u
runt brevemcsse inseniam. Eaenim sui est impotcns, A.ammos, sed abducit. Csetera vitia illiciuut; ira ve-
obliyiscitur honestatem, affectuum immemor, raticmi ro, ut solent flumina procellceque, praecipltat, nul-
corisjliisquepraeclusa; dum Variis agitata causis, ad laque rnagis;urget, siye valet superba', sivftfrustra-
coiisideratioiiem justitire inbabilis et ruince fit simul, tur insana. Alia vitia a ratioiie, ira 3U(em.a ganitate
superque iriquod oppresserit, frarigitur. discedit; iiara nec repulsa, in tffidiuniagitursui;
sed ubi adversarius subtrahitur, morsus sups in
GAPUT PRIMUM,
semelipsam conyertit. Csetera yltia singrjiljosqucis-
De habitu im.
que corripiunt, ira aulem interdum iriullps publice
Habitus audax et minax vultus, trislis frons et invadit: liam nunquani
• sestuat pcipulu^ universus simul
. torvus irituitus, faciei aiu pallor auttubbr fornicandi cupiditatfi succeus^s esl; nec in luerum
''', ab irriis prsecbrdiis sanguis, ftagrant et micant bculi, pecuniaBspera suam tota sjmul ciyitas misit; riec
ve- honoris arabitus gregatim
j tremunt labia, comprimuntur dentes, crebro el cunctqs, §ed viritira sin-
j hementius acto suspirio quatitur pectus, gemitus gulos occujpat: at yero in iram uuo ssepe aguiine
anxius, et pauio explanato sono sermo est prseceps, currilur catervatim.
rabida vocis eruptio, colla distendit, inquietse ma-
CAPUT III.
nus, scepiusque compulsi coilus digitorum, dentes B
strident, citatus gradus, pulsataque pedibus humus, De tribus irceremediis.
arius trepidi, et instabili fluctuatione totum conci- In iram primura remedium est, riori irasci; secun-
tatum corpus; magnas ex se proferens iras borribilis dum, cito desinere; terlium, alience quoque iraame-
ira, depravat se atque inlumescit; ita ul nescias deri. Primum est ergo, ne incidamus in iram: quod
uirum magis detestabile sit vitium, an defbrme. si acciderit, secundum retoedium est, ne in ira pec-
Qualeiu putas intus esse animum, cujus extra imago cemus. Nam sicut In corporum cura, alia ,de con-
lam foeda est ? Caetera vitia abscoriduntur et in ab- servanda sariitate prsecepla sunt, alia de medendis
dilo refugiunt; ira se prodit, el in facie exil; quan- morbo correptis;' ita -aliud est iram cohibere rie in-
toquemajor est, tanto manifestius exardescit. Nihit surgat, aliud compescere jam erectam. Sicut enirri
ergo minus quam irasci prudentcm decet. pars superidr et propinqua sideribus, nec iri riubem
constririgitur, nec in turbinem vertitur; inferior
CAPUT II. vero scepius fulminatur : eodein modo sublimis ani-
De effectibusirm. mus, quietus semper et in tranquilla statione loci-
Ira omnia ex optimo et justissimo in contrarium tus, omnia infra se premens quibas ira conlrahitur,
mutat. Quemcunque obtinuerit, nullius eum memi- " modestus ac venerabilis invenltiir. Auimus autem
nisse officii sinit. Da eam patri, inimicus est; da qui in negotia multa discurrit et vsirla fentat, in
filio, parricida est; da matri, noverca est; da regi, multis incidit quereiis. Alius spem ejus fallit, alius
tyranrius est. Ira nec in prseliis utilis invenitur, differt, aiius intercipit : atque ita omniurri rerurn
quia in temeritatem prona est; et pericula dum exsistit impatiens, et ex levissimis irascltur causis,
nferre vult, non cavet; venitque in aliam pote- nunc personae, niinc negotio, nunc lerriport, uuric
staleni dum non est iri sua. Ira ex proprio libito loco, nunc sibi. Ut ergo quietus sit animtis, rion est
judicat; autlire non vult, nec patrocinio relinquit multarum rerum actu lassandus, nec roagnarum ac
locum. Judicium suurii eripi sibi, etiamsi pravum supra vires appetitarura. Facile est cnim levia ap-
sit, non sinit. Amat el tuetur errorem suum, nec plicare cervicibus, et in utramiibet partem sinelapsu
vult argui, etiarasi oculis mauifesta veritas ingera- Jransferre
tur. Honeslior illi in male cceptis pertinacia, quam CAPUT IV.
correctio aestimalur. Quamvis enim vanae illam con- De causis quibus enasciturira.
citaveririt res, perseverare vult, ne videatur sine Conlra primas ergo causas irae pugnandum est..
causa ccepisse.Et quod est iniquius, dum retinetur, Causa autem irse, opinio est injurice : cui rion facile
fit pertlriacior et augescit, quasi hoc ipsum graviter **est credendum, nec apertis quidem manifestisque
irasci justae ira3sit argumenlum. Quod si quantura conjectationibus stalim est accedendum, qiiiai intcr-
minalur, lantum valuerit, ob hoc etiam quia terri- dum falsa veri speciem ferunt, Differendum serriper
bilis est, amplius est invisa. Si vero sine viribus est tempus : dilatus dies aperret verilatera. Non fa-
est, cuutemptui est magis exposita, derisumque cile aures criminantibus pateant; s.ed hoc li.umanae.
iion fugit; sed periculosius est i-Ilud, tamen tutius, naturce yitium suspectum nolumque sit nobis, quod
despici. Omnes alias passiones ira sihi sub,ditasfa,- e.a quceinviii luidimus, facile crediraus, etirascimur.
cit, nullaque est ambitio animi in qua ira uon do- Mulli enim suspicionibus impelluntur, etex vultu ri-
minetur; et avariliam pessimum malum minimeqtie suque aUeno pejora inlerpretati, iunocentibus iras-
ilexibile ira calcat. Quoties scilicet iralus animus curitur. PJurimum raali credulitas facit. Quamobrem
op.essuas a.dactussp.argit I Qudties maguo aestimaia, scepe nec audiendum, quideui est, atque ex animo
et
pretio, iiisignia projicit! Irae yioienlia jepeutioa, et lollenda suspicio. Nuuquam a.rgumeutati.od,e,e.s1t,
univeisa est: ijou paulatim procedit; sed dum inci- conjecturse irritaraenla Callacia. Simplicitate et he-
pit, tota es.t; nec aliorum vitiorum more soilicitat nigna reram sestimatiorje opus est uti. Bjihjlcreders
4§ OPUSCULUMVI. DE IRA. 48
oportet, nisi quod manifeste occurrit m. oculos; et A^Jussus fecit, necessitate fecit; quare succenseas?
quolies suspicio apparel in animo, credulitas ob- Quod si injuriam recipis, non est injuria, quod sur
jurgetur. Haecenim objurgatio consuetudinern non perius feceris pati. Judex est; si nocentem punit,
faciie credeiidi efficiet. Si non vis in iram iiicidere, cede justitiae. Amicus est; fecit quod noluit. Iuimi-
ne sis Curiosus. Qui inquirit quid de se dictuni est, micus est; fecit quod debuit, Pater est; cogita quia
et malignos sermoues, etiamsi secreto dicti sirtt, tanlura profuit, ul ipsi etiam ipjuriam facere fas sit.
eruit, ipse se i.nquietat. Dum euim perpetrantur, ad Mutum animal est; ipsmn si irasceris, imiiaris. Po-
boc producuutur, ul videantur injurise. Sed in ea strerup si bonus yir est qui itijuriaru fecit, poli cre-
perpetratione, aiia defendenda sunt, alia donanda, dere; si malus, noli imitari. Pruden.tiori cede, stulto
alia deridenda : atque ita his modis prceveniendaest remitte. Regis quisque intra se animum habet, y.t H-
ira. Mullas injurias transit prudens, et plerasque centiatn sibi in alios dari yelit, in se nolit. Qui ergo
non accipit; quia aut eas nescit, aut si scierit, in lu- semper futuriim.aliquod quod se. offendat existimat,
dum eas jocumque convertit. Nain si quereieiur aut minime cum acciderit irascetur,
falsa suspicando aut levia aggravando, non ira ad CAPUT VI.
illum, sed ipse yenit ad iram; quaj uunquam accer- Alimin iram censurm.
senda est, sed cum irrepserit refutanda- Magniauimi ]
est, despicere injurias; altius in se demittere [Edit., Quin illud valde in hsec illiberale et foedum,cum
miniinis sordidisque animus exacerbalur in rebus. Si
demisere], dum vindicant; potius est non agnovisse,
fuerit puer, si tepidior aqua poturo por-
quam ignovisse injuriam. Eriimyerp ille magnus est parum agilis
et nobilis, qui mpre magnae ferae latratus minuto- rigitur, siturbatur torusaut raensa neglectius posita,
r.Lm canum securus exaudit. Sanctius siquidem est si musca parum furiose fugata, si e manibus servi
clavis elapsa; cum hccc non in ttiam
dissimulare injuriarn quam ulcisci. Potentipruni vero riegligenfius
conlumeliam fecit, nec sic ut te offenderit, fecit, in-
injurue non tantum patientia, sed etiam hilari vultu
ferendaesunt. Facient iie.rum.,si te passum, el se fe- nocentibus parce. Saepe etiara quam stulte bis rebus
cisse crediderint. Adeo enim injuriam saepe vindi- irascimur, quae [Edit., qui] iram nostram nec me-
care non expedit, ut nec fateri quidem expediat. Ab- ruerunl, nec sentiunt. Ecquid hac insania deraen-
stinendum itaque ab ira est, sive superior sit qui tius, quanr biiero in homines collectam, ii\ rebus el-
fundere? ^Eger et infeiicis valeludinis animus est,
lacessit, sive par, sive inferior. Cum superiqre cpn-
lendere, furipsum est; cum pari, anceps; cum infe- quem talium rerum levis cura conturbat. Cbi enim
riore, jam sordidum. et animum simul et corpus voluptates corruperint,
CAPUT V. 'Q nihil est tolerabile; quia illa dtira », sed quia qui pa-
tilur mollis est. Nulla itaqiie res magis iracundiant
Nihil susurronibus credendum; nec nobis, audiendo alit
aul pidendp. quam intemperans et impatiens luxus. bure ergo
tractandus est animus, ut ictiiin non sentjat, nisi
Ex hisautem quce solent offendere, alia renun-
gravem. Ad coercitionem autem erraiiliuni, irato
tianturnobis, alia ipsi audimus, alia et videmus. De casligatore opus non esi. Narri cum iraj delictuin
his ergo quae narrantur, cito non debent credi, quia animae non qportet peccantem peccatp corrigere.
alii mentiuntur, ut decipiant; alii mentiri non exi- sit,
Quod si latitum irascatur sapiens, quantum scele-
stimant, quia el ipsi decepli sunt. Alius crimiiiatioiie rum
iniquilas exigit, npn irasceridum illi, sed insa-
gratiam captat; et ut videatur ioqui, finxit injuriam. niendum est.
Furta, fraudes, iiificiationes, ei sj qua
Est etiam aliquis, qui hoe occulte loquitur et maii- stint alia
; pninia isla tam propitius aspicit sapiens,
gne, ut amicitias dirimat cohaerentes, aut ut certe
quam medicus suos. Nuoquani itaque iracun-
sUumapud te insimulet inimicum. Dicitur aliquis de dia admittenda segros
esl, aliquando simulanda. Si segnes
le male locutus. Cogita an prior hoc feceris. Gogita
audieulium animi cqncitandj sunt, aliquando iocu-
de quam multis ipse loquaris. Cogila non facere ali- tiendus est his
inetus, apud quos non proficit ratio.
quos injuriam, sed reponere aliiiuos pro nobis fa- . CAPUT VIL
cere; alios adversus nos, sed coacte; alios et igno- D •
ranter. Eos autem qui volentes scientesque faciunt, Quo modo lenialur ira.
non ipsam injuriam appelere, sed aut dulcedine ur- Haecdicta sunt, ne veniat quis in iram : quod si
banitatis prolapsos; aut fecerunt aliquid, non utno- jam ira proruperit, maximum ilii remediuin est,
bis obessent, sed quia aiiter consequi quaevolebant morae dilatio. Hoc primum petatur, non ut ignoscat,
noti potuerunt. Ac in his quce audiendo aut videndo sed ut judicet. Si exspectaveris, desinet; nec uni-
cognoscis,naturaiUToIuntalemquedisculies facientis, versam illam tentaveris toUere, qnae [Edij., qui]
peccantisque animum perpensabis : voiuerit, an in- graves habet ititpetus priraos. Tota vincitiir, si par-
-
ciderit; deceptus sit, an coaclus. Puerum excuset' libtts capiatur; donec quod ex ejus imperio eral agen-
aetas, quia neseit ari peccet; extraneum libertas; duui, ipsi potius jubeamus. Agendum est eniin ut
domesticurrifamlliaritas. Si primiuu offendit, cogita priraus ejus fervor relanguescat, et caligo quae pre-
quam diu placuerit. Si sagpe,fer quod scepe tulisti. mit mentem aliquautulum tenuetur. Pugnet autem
* Sic edit.; sed Jegendura, non
quiailta dura.
47 OPUSCULUMVII. DE PASCHA. 48
Apostolus ait quod subjecta fuerit servituti non sua A xisseenira traditur DominusVHIKal. Apr. Douiiiiica
sponte, sed propler.eumqui eam subjecit in spe: quia die. Quinla feria aulem praecedente, Pascha cum
ipsa liberabitur a servitute interitus, cum libertale fi- discipulis comedisse : quod fuil xi Kal. Apriles.
liorumDei (Rom. vm, 20,21). Haeccreatura est spi- Ralionermlianc lemporis hujus habuerunl, quod
rilus vitae,qui a creavit omnia terrence corporaturae, creatura quam liberarat in sanguinesuo, in eo tera-
subjeclus in eam spem, ut de corruplelae interitu pore servituli fuerat subjecta. Probandum itaque
cum libertate fil.iorumgloriceliberetur : quseutique nobis est, in hoc tempore mundi initium constituisse
in hodie subjecta esl servituti, in quo b mulidus [Forte, constitisse]. Inchoassemundumveris tempore
eflectus esi, quam Christus liberare venisset, et ser- Genesis docet. Cum primumappareret aridam quam
vavit, ut in eo tempore paterelur, in quo creatura vocavit Deus c, dictumesl: Germinetlerra omnefenum
subjecla erit [An erat ?]; ut qui dies ille iristiticefue- omne pabulum, et oinne viride ligni quodferat -semen
rat, jam Isetiliseredderelur. Quoniam vero Agni hu- i secundumgenussuum (Gen. i, 11). In quo germinare
jus sacramenla tanla essent, ut veritatis ipsius etiam omnia videmus; atque ita in eo esse principiuin
umbra proficerel ad salutera liberandi, sicut de his, mundi, non dubitamus. Sed cum tres menses ver-
de servitule Pharaonis, quasi jam libertas creaturse num tempns habeat, liorum trium medius est, qui
de servitute corruptelaefiguraretur. Figurse passio- B inilium mundo dedit. Nec solum mensis medius, sed
nis Christi imago in adventum salutis operata esl; etiam dies mensium medii. Ex v Id. Febr. veris est
et ideo dictum est a Deo, ut in primo meuse anni itichoatio : in v Id. Mart. in vm Kal. Apr. quindecim
quarta deciroa luna agnus immaculalus, anniculus, dies sunt, id est, medietas mensis : ita unus et dimi-
immolarelur, de cujus sanguiiie domos suas super dius mensis subsequilur. viu Kal. Apr. aequalis est
limina obsignarent, ne a vaslalore angelo terreren- nox et dies, sicuti factum mundi inilium Genesis
tur ; atque in ipsa domo, comesto per domos agno, docet, dicens : DivisitDeus inter lucem et tenebras•
quod est Paschcecelebralio, liberationem per fugam et vocavillucemdiem, et tenebrasvocavitnoctem(Ibid.,
servitutis acciperent. Non obscura est figura, agnum 4, S). Omnisenim divisio cequalitatemhabet. Ita, in
imuiaculatum esse Christuro : hujus immolationem, quo aequalitaiemnoclis et diet inveniraus, in eo ini-
ad servitutem nostri interilus liberandam. Nara signo tium mundi conslitutum inleliigamus.
crucis ejus quasi sanguinis aspersione signati, usque V. Sed non sine causa majores nostri super vni
ad consummationem raundi, a vastatoribus angelis Kal. Apr. tres dies addiderunt, ut primum diem
vindicabimur. Hoc breviter el strictim dixisse suffi- mundi invenirent. u Kal. Apr. primum mensem
ciat, ut id quod qucerere propositum est, rationern munrli el diem majores nostri existimaverunt: quia
Observalionis,.etPascbae, et mensis, ellunac, etdiei, C ante quatn sol in principatum mundi conderetur,
sine molestia multiloquiiaperiamus. triduum ante prcecesserat.Refert Genesis (Ibid., 16,
III. Quaesitumest ergo a roajoribus nostris, se- 19) quarta die facta luminaria solis et lunce : pro-
cundum id quod scriptum erat, quis esset primus pterea invenimus Christum VIIIKal. Apr. resurre-
dies, et in quo die decima quarta iuna efficeretur xisse. Verura xi Kal. de Pascba cum discipulis in-
Pascha celebrari. In illo enim lempore in quo Ju- choasse : quo die primnm subjecla fuerat creatura
daeisfacta traditio est, necdum mensis ad lunsecur- serviiuli suse, quam per passionem suam venerat
sum significatione nominum computabalur. Dedit liberare. Diem atilem Dominicam,primam diem esse
autem illis argumentum, jam calculo compulaiionis mundi, dubitari non potest; quia dicit Scriptura
invento, lempus et dies passionis; ut ex eo intelli- (Gen. n, 2, 5), sex diebus factum esse mundum, et
ger.ent, quem primum mensem auni, el quem pri- seplima die requievisse Deum: quara seplimaiu diem
mum ejusdem diera, et quando quarlatn decimam Sabbalum appellavit. Unde esl manifestum primam
lunani [Edit., quarta decima luna] fuisse susciperent, diem mundi Dominicam fuisse; et plenam lunam
et quare boc mysteriura Paschse secundum diem et faclam intelligimus, quia facla esl in inchoatione
lunam observari deberet. Hoc aulem in primis judi- noclis el principatus. Sed hoc sicuti compulatione
eaverunt, cura per singulos annosPascha, et tempus j) ostendilur, percurrere sibi per singulos annos non.
non conveniret ad lunam et ad diem, melius esse potest, scilicet xi Kal. Apr. die, semper et quaria
lempus extendere, quam non lunam diemque reti- decima iuna die Dorainicainveniatur. Sequenti au-
nere. Primum quia duse res juslius prccberentur. tem anno, xt Kal. Apr. invenilur luna vicesimaquinla
Deinde quia hccc viderenlur in observatione po- et feria secunda. Itaque cum duas res, et luna et
tiora. dies, cnmmutataeinvenianlur, recte xi Kal. Apr. na-
IV. Definiamnsigitur quis primus mensis in men- talis mundiobservari visus est.
sibus anni; deinde quis prirtius ejus dies. Diximus - VI. Iiaque majores nostri judicaverunt mensem
ergo argumentum habuisse majorcs nostros ex tem- integrum esse observandum ad naialem mundi, et
pore passionis et resurreclionis Domini. Resurre- Pascha celebrandum, in quacunque parle ejus et
» Lege qua, respectu habilo ad illud vitm, id est, ctori statim dicitur subjectusin eam spem, ul de cur-
Christi, ut ipsemet de se ait: Ego sum via, veritas et ruptelminterilu liberetur.
vita. Quaequidem vita creavit omnia, ut ait auctor, b Forle, ex quo. Quaesequuulur mauca videnlur.
terrencecorporaiurm.Nani omnia per ipsumfacta sunt. " Vox terram deesse videtur.
!Absurdumquippe de spinrn hoec intelligere, qui au
49 MARTINIDUMIENSIS 80
unusquisgue secum, ut si vincere jam non polest, vel Aferet
i se contemni, cuicunque veuit in mentem riui-
cetare meroinerit. Si exitus illi non datur, signa ejus lam esse tantam polenliam in qua non incurrat in-
obrui possunt, licet cum magna hoc molestia fit. Cu- juria. Dernus spatium peccanti, quo possit conside-
pit etiim exsilire ira, et incendere oculos faciemque rare quid fecerit, et ipse se castigabit. Quid ergo,
mutare; el si paululum iili extra nos emittere licue- inquis, impune ille erit? Pula velle te; uam non erit.
rit, supranos esi utin imo pectoris recessu condatur; Quia non magis gravius addicitur quam qui ad sup-
feralurque, non ferat. In conlrarium omnia ejus fle- plicium poeniienticedalur. Respiciendum est deinde
ctaniur judicia, vultus remiltatur, vox lenior, gra- ad condilionem rerum bumanarum, ut omnium ac-
dusque sit lentior; et ila paulalim cum exterioribus cidenlium cequi judices simus. Iniquus est aulem
inleriora formantur. Sicque fiet ut si aliquis iram qiii commune vitiuro singulis objicit. Omnes in-
tuam intelligat, tamen sentiat nemo. Faciunt ergohos consulti atque improvidi sumus; omnes incerti, que-
iiioderatiores respectus nostri, si consulamus nos; ruii, ambitiosi. Quid levioribus verbis publicum ma*
nam lale aliquid et ipsi aliquando commisimus. Nara lum abscondo? Oinnes mali sumus. Quidquid in alio
si sic erraviraus, expedilne nobis in aliis illa damnare deprehendilur, id unusquisque in sinu suo inveniet.
quaeeffugere ipsi nequivimus? Faciet etiam nos mi- Mali vivimus inler malos.
tiores, si cogitemus quid nobis ille cui irascimur B CAPUT IX.
aliquando profuerit, et sic praeseus offensa prioribus Alienmirm curalio.
meritis redimatur. Illud quoque occurrat, quanturu
nobis commendationis ailatura sit fama clementice, Nunclam terlio in loco videamus quo modo alie-
nam iram leniamus. Nec enim sani tantuin esse ve-
quam multos inirnicosvenia fecerit utiles. Nihil glo-
riosius quam iram amicitia commutare. Irascitur ali- limus, sed sanare. Primara ergo iram alterius non
audebimus nostra ratione raulcere, surda est eniru
quis? tu contra beneliciis provoca. Cadit statim si-
multas ab alterutra parte deserta, nisi paria non et amens: dabimus illi spaiium; nam remedia nie-
dicorum non in accessibus infirrailatum, sed in re-
pugnant. Quod si utruraque certaverit, ira concurrir
tur. Ille est fortior, qui prior relulit pedem; vielus est missionibus prosunt. Quod si lumentes oculos quis
lentet inuiigere, recente vi magis incitat comrao-
saepe,quivicit. Percussit te? recede; nam referiendo,
et occasionem dabis scepius feriendi et excusalio- venda. Sapiens furenti amico omnia ullionis instru-
nem : postremo cum.volueris reverti, non poteris. meota occullius removebit, ipseque iracundiara si-
CAPUT VIII. mulabit, ut tanquam auditor doloris et comes, plus
auctoritatis in consiliis habeat, moras nectet: et
Injuriam vindicareesl viliumvilio opponere. n. dum majorera pcenaiu qucerat^ praesentem inlerim
Qui irascitur iujurianti se, vitium vitio oppouit. differet,. et omni arle furori requiem dabit. Quod si
Nunquid non insanire videtur, si mulum calcibus pe- tu poteiitiot-es, aut pudorem illi cui vi resistis, aut
tat, aut canera a quo morsus est lancinet? Eodera metum inculies. Alteri dices : Indignum nimis, et
loco est, quisauis consilio caret. Quid enim refert, an non invenio dolendi modura; sed exspeclandum est
alia multa dissimilia habeat, si hoc simile habet, tempus : dabit pcenas. Serva istiid animo tuo, et pro
quod omni peccato munda defendit? Eo nos loco mora, cum" poteris, reddes. Alteri dices : Vide ne
constituamus, quo ille est cui irascimur. Nostram iracundia tua voluplati sit inimicis. Alteri: Vide ne
esse causam illius affingamus : nam fecit nos iracun- magniludo ariimi tui, et creditum apud plerosque
dos iniqua nostra aestimatio; quia ea quce volumus decidat robur. lla enim abscondet et medicus ferra-
facere, nolumus pati. Mcmentoetiam quia sanctissimi menlum, et ccger dolorera, dum sperat, feret [Edit.,
quiqtie viri multa delinquunt : quod si eiiam pru- ferat]; nam qucedamnon nisi decepta sananlur. Ca-
dentissimi viri peccani, cujus error causam non liabet stigare autem irascentera, et ultro irasci, castigaro
ignoscendi? Nemo est tam timidus offensarum , qui est. Itaque vario modo ira sananda est.
non illas dum vilat, admittat. ^Equiore enim animoi

OPUSCULUM VII.

DE PASCSHA.
I. Plerique mysterium Paschce enarrare.voluerunt: D memoratio agatur, ut unum anmversarium naialii
ex ralione snppulalionis in rnense, etluna, et die: diem observemus, siculi a plerisque Gallicanis epi-
sed, sive scieutiae, sive sermonis impossibilitate, id scopis usque ante non niultura tempus custoditum
reliquerunt obscurius, quasi nibil inde dixissent. est, ut semper vm Kal. April. diem Pascbae «elebra-
Scio enim multos scrupulosius interrogare soriros renl, in quo facta Christi resurrectio tradiiur. Pla-
quare secundum morem Judseorum ad lunse compii- cuit aulem mihi, inquirenti curiose quid majores
tationem diversis generibus Pascha celebremus, di- nostri secuti essent, aperte exponere.
centes rectius sibi videri si dominicsepassionis com- II. Passio Christi redemptio est creaturce, de qua
51 - B. MART4NIiiUMIENSiSVARH VERSUS. *>2
dies et luna corieurrererii. Neque eriim hoc sirie. Henrm rediil'[Forte, redit], etfiriem dieriim renovat.
Scripturse aucloritate. Alt JenimMoyses: Mensishic Tlaec magiS erurit In ifaValisIcetitia, 'et Tncreaiurce
vobh inifuim mensium es(: prbnus erit in mensibus liberallorie servanda, rhaxtmeeririiinfra prirhi men-
xtnni (Exod. xn, 2). 'Quo verbo totum mensemad Sis termirios relinentur. Rursum fnajoreiri diei reli-
nataiis mundi diem consecravit. Ita inaiores nostri gibhern, 'quarri lurice dicaruiit. Decimairi quartarri
^rui xi «al. Apr. die natalem muhdi invenerunt, enim lunam egredirriur; dieiii atitem nuiiquamegre-
tneusem primum cofislltuentes in xi Kal. Maiasde- dimur, qtiia tola s&Ius est m resurrectione diei.
fmierunt. Sic Pascha nec ante xi Kal. Apr. nec post Dies aiitem Domiriica et initium dierum habet et
xi Kai. 'Maiasicelebrare licebit. 'Sed cuni in lioc resurreeiibrieiii; prdpier 'quod iri ipsa Dorriihusre-
mense et luna eVdies •convenissent, 'luua sciiicet surrexiV; luna verO, licet usque ad vieesimam pri-
decima quarta et dies Domiriica, ttincPasclia cele- mam partem exleusam fAn extensa?], nori toiam
ibraretufr.Sawe*quia rursus frequenter 'luiradecima coraplei nocterti : plurimura Vamennoeiis iilumlYiat,
-qoarta cum-Dominicadieconcurreret, exiendilirnam et post se quidem reliuqiiit tenebras, sed eas quaelii
septem dies maluerunt, dumraodo dieiri Dominicam ante sunl sUperai': in quo niaJOrestiosfri malueruiit
in resurreclionis Iselitia retinerent. Ita quando sic usque ad vicesimaui'* quarii ante deeiraam quartam
dies venerit usque ad vkesimam primam luuam, BTasdva celebrari. Qiiiareliiiqiiere tetiebras post ier-
prOpter Dominicamdiem Pascha differimus semper, gum melius est, quam atitecedeutes nori pdsse sii-
ul nee ahte xi Kal. Apr. nec post xi Kal. Maiasce- perare. liatme liafesurririiaet liab ConcTusione,quce
lebretur: sic inventum est, lit mensls et dies et luna a majoribus cbusiitutiirnesth, Pascha heqUeante xi
ift ceiebrationePaschseretineretur. Kal, Apr. nee post xt Kal. Maias posse celebiari.
VII. Prudenter igitur, inagis ad Iunam et diern, Cujus pinacis cohsiltuendi qiice fuerit ratio, in quo
quani ad xi Kal. Apr. ad natalem mundi redigemur. medibcriias potuit, ediximus : per "gratiamSalvatoris
Luria eniiri prima tolas noctis illumiuat tenebras, nostrl Jesu Cbristi, bui est liorioret gloria Trisaecu-
Arrien.
Bl Domihica dies resurrectio est dierura : ad initium lis, ei iri saeciilasce'CUiorum.
• Ex antea dictis rescribendum videtur, nd vicesi- 1 Aut deleudum relativum t\um,aulrescribenduin
mam primam. consliluiaest. Quod taineu posterius minus piacet.

B. MARTINI DUMIENSIS JSPISCOPI VARII VERSUS,


IN BASILICA. C Electum, propriumque tenet te Galliagaudens
Post evangelicumbisseni dogma senatus, Pastorem, teneat Gallceciatota palronura.
Quod regnuro Cbristi toto jam personat orbe, EJDSDEM IN REPEGTOHIO.
Postque sacrum Pauli stylum, quo curia raundi Non hic auraiis ornanlur pvandia fulcriS:
Victa suos tandem slupuit siluisse so.phistas, Assyrius murex nec tibi sigmadedit.
Arctous, Martine, libi in extrema recessus Nec per multiplices abaco splendenie cavetnas,
Pandiiur, jiique via fidei patet invia tellus. Ponentur nitidce codicis artedapes.
Virtutiim signis.,meritorum et laude tuorum, Nec scypliusiiic dabitur, rtitilo cui forte metallo
Excjtat affectumChristi Germania frigens, Crustatum stringat tortilis ansa latus.
Flagrat lt accensojdiviniSpiritus igne, Vinamihi uon sunt Gaxetica, Clua, Falema,
Solvit ab inferisostriclas Aqojlonepruinas. QuaequeSarapteno palmile niissa bibas.
Immanes,variasque pio sub fcedereChristi Sed quidquid tenuis uon complel copia mensse,
Asciscisgenles. Alamanuus,Saxo, Toringus, Suppleat boc petimus gralia plena tibi.
Paimonius,Rugus, Sclavus, Nara.Sarraata, Datus, EPITAPHIUM EJUSDEM.
Ostrogoihus, Francus, Burgundio, Dacus,Alanus,
, Te duce nosse Deum gaudent. Tuaisigna SuevhS ** Paiiiiohiis geiiiihs, transcendens ccquoravasta,
Admiransdidicit fidei quo tramite pergat, Gallicicein gremium divinis nutibus actus,
Devotusqueluis merilis hcccatria claro Cbnfessor,Martine,(tuahac dicatus a in aula
Culminesustollens, Christi venerabile templum Antistes, ciiltum instituit riiunique sacrorum;
Conslituil; quo clara vigens, Martine, tuorurii Teqiie, palrorie,sequerisfcihiuiusMariiriiiseodem
Gratia signorum votis te adesse prebatur'. Noiiiiiie,rion irierito, h'ie in Ctirrsti pace quiesco
• Sic BollandianiAct. sarict. Marlinitom. III, pag. 89, num. 13; Al„ dicalur.
ANNOPOMINIPLXXVI.

SMCTUS GERMAKUS

PARISIENSIS EPISCOPUS.

flQTltlA
(Ex Gdllia Chrisliana):

In pago JEduensi, vico Lausia, EleutherioetEuse- A Dec. 558; qua die defunctus Childebertus paiilopost
bia parentibus natus Germanus, diaconus, triennjo- inibi Sepeliltir,Successor ejiis Clotaritis Frahcoriirh
que posl presbyter a Sancto AgrippinoAugiisiodu- COrOnani adeplus, Parisios veriit, iiiji 6b corilempturh
nensi episcopoordinatus , abbasque fcancii Sympho- beatum Germanura iri gravem morbum incidehs, ab
riani a Ne.cta.rioprsefectus, cum eo concilib v Aure- eodemsancto sahathr,scriberiie fortunato. Euuidem
lianensi, aiiub 549, inierfuit. Cum auiem sanctitate acceptis rcginceRadegiiiidis sacramehtalibus litteris
vitse, ruoribus etmiracuiorum virtute clareret, voca- a propusito uxoris recipiehdcedeterret sancttis Ger-
lur ad regimen Parisiensis Ecciesia?,mortiio Eusebio itiaiius an.'559; turii Pictavds profeclus ut ab ea pro
an. 535 (Act. sanct, Bened,,t. I, p. 234), ut testis est rege veriiamdeprecaretur, Agiieleriicorairi aliis epi-
Forlunatus auctor, suorum temporum episcbpusPic- scopis ih nioriasleriOsanctceRadeguiidis abbalissam
laviensis qui resabeo prseciaregestas Iibrb de viia consecravit, qriod in epistola ad episcopos concilii
ejus scripto tradidit, corisentitque Gissemarus iri Turonensis ipsa ineriiorat Radegundis. Ordiriavit
Vita sancti Droctfovei, anno circiler 560 Syagrium Alduensem episcopura.
Nihil riovus dignitalis gradus miitavit in cultu, Iriter alia privilegia, immunitatem ab eplscopoPa-
victu, vigiliis et asperitate pceniteiuia?sanctissirhi , risierisiet qudyis alid inonachisSaricli ViricentliIar-
viri. Interfuitanno 55" Parisiensi m concilio, habifo p gitus et xn Kal. Septeiribrisanno 5 Chariberti regis.,
ad resarcienda.damna omnia Ecclesisqex bellis civi- Christi 565 (Ibid. p. 89). Astitil att. 566 xv Kal.
libus iljala, Astitit anno 558 translationi sanCti Deeerrib.conCilioTuronensi n ,ubi decretum eptsco-
Crsini Bimricensis episcopi, sicut.et sancli Albini porum de stiscepta bealce Radegundis epistola con-
Andegavensis, cujus lenipus noriaduotatur. liujusiti Scriptuin est (Conc,Hard. lom. III, col. 367). Cori-
honorernecclesiamvoluntate gt imperioChildebeiti secravit anno 568 Feiiceiri Bituriguiti episcopum.
regis, ante portam Andegavensisurbis fundas.seme- CircaIderritempus, est Charibertusfexincestii-crimine
raor.aturiri ciiarla Nesingi episcopi, in jiojtisBaluzii irisimiilaius^quippe qui repudiata legitimaconjuge
ad Servattim Lupum, pag. 578. Quantum snb eo Ingoberta, Merofiedemac postea Marcofevam cjus
prcesule Childebertus rex pietate eniluerit, ostendit sororem religiosaveste indu.tam,corijugipslbi copit-
imprimis,quod EcclesiteParisiensi, sanilate recepta laveral. Curir riollet eaiu dimidere , ab eodem Ger-
precibussarictl Prcesuiis,cellas, regtatii villamIn qua mano sacris interdictus est : quod recitant €regorius
convaluerat, cellamque iu provincia cpm basilica lib. iv, cap,. 26 , et Gesta veterum Frahcorum cap.
Sancti Romani donaverit anrio regrii 47t ?n mens,e 30, ubi iet Iegitfli'a rege Cliariberio Encolismamci-
Januario (Hist. Eccles.Paris., t. I, pag. 82). Sed vitatem missum Germanumcum Gregorio Turonensi
prcesertimnotatu digna regis hujus effusa in paune- (> ppnsecrasse basi)icam sancti Eparchii (Labb. Nov.
res Iiberalitas, ita ut auream et argenteam supelle- fiiblioth. t, I, p. 152), qui inibi nuper sepultus fue-
ctilem ad eos nutriendos et fovendosconfringerei ac fat. At ^rrorera in nominibus deprehendunt doctis-
conflarel, consilio el exemplis Germani pe.rmotus: siDaiBollandistceex tcmporis ratione : nam saiiclus
unde forte uataopinio sanctum Germanum fuisseregi Germanus sequeac Charibertus rex anle sanctum
ab eleeinosynisprirrium,et, utimodo loquimurj raar Eparchium * yiyijexcessere? pt ^ojtaht tomo I Julii,
gnum eleemosynarium.Ccesaraugustaeurbis opulen- pag. 109. Inviiatur a DoiiirioloCenoinanensiepiscopo
tissimcein Hispaniaad ripas Iheri ousidioriesoluia.et ad dedicaiiowem monaslerii Sancli Vincentii juxta
^ inileallata Vincentiidiaconiet martyris stpja, reyer- urbem|Cenomauorumeidein astitiljanno571, Kaleud.
i sus Jautstjan).Childebertus cedificare coepit "jjind., Noveml)/,tit'cOnstat ex litteris.Domnolipridienonas
p, .87)s.aneliGermaui pp.ntificishortatu, saricti Vin- •Martiasdatisin 'haricrem,:iqurbHS SuljscripsitGerma-
fentj.i nomiue,, illustrem basilicam, in qtia diciaili nus. Interfiiit anno S73'coricikoPaiisiensi iiv (Cone.
'. s.tolam.deposuit. Hancauterii absolutam dicavil, et Hard.tom. III, col. 404), ubi inter ca3teradeposilUS
J pluribus donaiionibus auxit saiiclus Germaiius25 estPromotus, quiepiscopkleofficluinin dicecesiC»r
55 SANCTUSGERMANUS.PARISIENSISEPISCOPUS, S6
iiolensi usurparat, nimirura in Caslrodunensi, etqui A dati fuerant parenles ejus Eleutherius et Eusebia,
ad synodum a Germanoinvilatus venire conlempse- pro quorum anniversario multa largilus fiierat eidem
rat. Anno 575, Brunichiidemreginam luculenta hor- ecclesice. Germani epitaphitmia Chilperico rege, in
lalus est epistola ut Sigiberiumconjugem a consilio poeticis litteris excullo, conscriptum notat Aimoinus
belli quodfratri inferebat suo revocaret (Hisl. Eccl. lib. iii, cap. 16; quod lameii alii a rege ei pnsitum
Paris., 1.1, p. 96). Hanc habes in appendice Operum tantum, ab illo vero qui Vilsesancti Germani acla
Gregorii Turonensis novissimce editiouis, col. 1343 composuH, scriptum esse' conlendunt. Mabillonius
(Vid, infra col. 900), Infinitus essem si sancli anti- ad annura 576, n. 68, a Chilperico rege compositum
stitis virlutes et miracula recensere vellem. Hunc quidem epitaphium conjicit, sed ab Aimoinoexpoli-
Robertus rex in diplomate Parisiorum clypeum inex- tttm. Sic aulein habet:
pugnabilemnuncupat. Celebrat Foftunalus ejus mo- Ecclesimspeculum,patrimvigor,arareorum,
rnm sanctitalem, clerique Parisiensis sub eo ponli- El pater, et medicus,pastor, amorquegregis,
fice religionemet ecclesiasticichori concentura: nam Germanusvirlute, fide,corde, ore beatus,
poemate 19, lib. n , ejus inslitutum recens de psal- Carne tenel lumulum, mentishonorepolum.
modia commendat, quara a populoet clero Parisiensi Vir cui dura nihil nocuerunlfala seuulcri,
mira frequentia et animorum alacriiate perhibet su- B Vivit enim, nam morsqucm lutit ipsa timel.
Eceptam fuisse. Demum fere octogenarius inccelum Crevitadhuc potiusjustus posl funera, naiiiqui
migravit Germanus v Kalend. Junias anno 576, Ficlilevasfuerat,gemmasuperbamicat.
paulo post qtiam Sigiberto regi comminatus moriem Hujusopemac merilummulisdata verbaloquuntur,
fuissetac prccdixisset,ut relert GregoriusTuronensis Reddilus et cmcisprmdicatore dies.
lib, iv, cap. 52. Diem quoque sui ipse obitus paulo Nuncviraposlolicus sapiens de carne trophmum-
ante pronnntiaverat. De ejus funere ita laudatus Jure triumphali considelarce throni.
Gregoriuslibro v, cap. 8 : t In cujus, inquil, exse- Translatum est sacrum Germani corpus ad majo-
quiis, multis viriuiibus quas in corpore gesserat, hoc rem ecclesiam VIIIKal. Augusti anno 754, astante.
miracultiiu confirmationem fecil. Nam carcerariis Pipino rege, lalus ejus stipantibus Cariomanno et
acclamantibus, corpus in platea aggravatumesi, solu- Carolo qui postea dictus est Magnus. sub Lans-
tisque eisdem, rursus sine labore levalur : ipsi quo- frido sancti Germani abbate, cujus festi memo-
que qui soluli fuerant, in obsequiurnfuneris usque ria recolitur die 25 Julii. Ejus in honorem
ad basilicam in qua sepultus est, liberi pervenerunt. Bertichramnus, Cenoraanorumepiscopus, qui ab eo
Ad sepulcrum autem ejus multas virtutes, Domino' presbyter ordinatus fuerat, monasterium apud Ceno-
iribuehle, credentes experiuntur. > HaecGregorius, C manos ultra fluviura Sarthce condidit et dotavit,
qui postea commendatlibrum Vitsesancti ponlificisa quod nune redaclum est in parsecialem ecclesaam
Fortunalo presbytero compositum.AIiicitius, tardius suburbanam. Ab ejus quoque nomine dicta apud Pa-
alii morlem ejus assignant, neinpe annis 575, 577. risios ecclesia Sancti Germani veteris, prius capella
Baronius biennio post defimctum tradit Germanum, Sancii Joannis Baptistae ab ipso sancto Germauo
et Hugo Flaviniacensis exChronico Virdunensiapud tunc abbate Sancti Symphoriani construcla, in quara
Labbajum p. 101, 9 Februar. 582, ubi perperam fra- ob metum Normannorum ejusdem sancti corpus
treni ei fuisse Paulum Virdunensem episcopum as- translalum anno 886, per biennium depositum man-
serit, qui vigebat atino 650. Tumulatflrin oratorio sit. SanctoGermano tribuitur opus de Missatomo V
sancti Sympboriani, quod ipse construxerat in in- Anecdol., col. 91.
gressu basilicsesancti Vincentii, ubi prius sepulturce

SANCTI GERMANI,

PARISIENSIS EPISCOPI

VITA,
AUCTORE VENANTIO FORTUNATO EPISCOPO PICTAVIENSI
Ad mss. Codd. diligenter recognita.

11.Beatus igitur Germanus Parisiorum pontifex, •Q quod hunc post allerum intra lireve spatium conce-
territorii Augustodunensisiiidigena, patre Kleuthe- pisset in utero, pudore tnota muliebri cupiebat aute
rio, matre quoque Eusebia, notieslis bonoratisque parlum infantem exstinguere : et accepta potione ut
parentibus procreatus est. "Cujus genitrix, pro eo abortivuin projiceret, dum nocere non posset, incu
57 VITA. 58-
babat ia venire, ut pondere prsefocaret quem venena A ^ IV. Igitur quadara viee dum cibum fessus accipe-
j-aederenon valerent. Certabat mater cum parvulo, ret, ingrediente Amando monacho in fenile cuui lu-
renitebatur infans ab ulero : erat ergo pugna inter mine, carbonedecidente,flamma feuum corripuit, et
mulierem el viscera. 'Lcedebaturmatrona, nec noce- arida nutrimenla vorax ignis allambit. Concurrenti-
batur infantia : obluctabatur sarcina, ne genitrix lie- bus reliquis, nec tameu incurrenlibus, tardius ipse
ret parricida. Id actum est, ut servatus incolumis, prosiliens, rapla de foco cucuma, ascendens supra
ipse iilcesus procederet, et matrem redderet inno- fabricam concinens Alleluia, fundcns paululum aquae
centem. Erat hinc futura praenoscere, anle fecisse in crucis imaginem restinxit incendia : ac de manu
[Al., factam pro eo] virtutem, quam nasci couti- Sancti imbre sedata est ignis unda, quam vix exslin-
gerit. guerent fliimina. Quod tamen poslero die cujus insi-
II. Deinde cum Avallone castr.o (a) cum Stralidio diis actuiu est hostis ipse confe^susest.
V. Chariuifus quidam Francus partim villae basi-
propinquo puer scholisexcurreret, mater parentis (b)
ut ejus hcerediiaiem acquirere}, de adolescentis licaeres obstinatus iuvaserat. Quem cum Vir Dei ad
fallitura nece tractavit. Qucetemperatam polionem reddendum aliquatenus comraoneret, nec tamen pro-
in ampullula condidit, vinum quoque'in allera, prae- ficeret, ad orationem se converiit, nec fides vin-
dictara distulit. Statim ex vicino ferus ursus exsi-
cipiens puellceul venientibus ambobus illi porrigeret 1R
de vino, isti de maleficio. Sed ignonns ministra, fiens tres illius equos interfecit, nec sic a durilia
vero nocte duplicavit ultor per-
ampullulammulat et poeula; vinum sanclo Germano, resipiscit. Sequenii
venenum dat Stratidio; et dum insonti prseparatur niciem. Sex jumenla interemit, nec sic quoque pcena
interitus, auctor cadit in laqueum. Quo mater ejus suffecit. Tertia idem nocte novem vehicula proster-
sic labor crescebat in cla-
cognilo, puellam increpat cum fletu, exstinxisse se nit, triplicuo„cadavere:
lilium. Cui Stratidio, sollicite impenso siudio, facto dem. Dehinc ad beatum Virum tardius dirigit pue-
de ipsis maleficiisvario, etsi mors vitam non abstu- rura; agrum reformat invasura, calamitas compe-
scitur. Id aciura est, ut bestia castiginte homo sen-
lit, tamen signum mortis infixit.
III. Hinc ad parentem suum sanctum Scopilionem sum acciperet, et daret non intelligenti bellua ra-i
Lausia (c) se conferens, moribus honestis alitus et tionem.
institulus est. Qui cum fere mille passus longe a vico VI. Dehinc bealus*AgricolaCabillonensis(Ckdtons-
consislerenl, jugiter ad maiulinos currebant, ducli sur-Sa6ne) episcopus habens cubicularium graviter
trdei calore per tetnpe.stalem, per hiemem. Qui int/a vi febrium fessum, qui destinaio animo totus pende<
terni lustri spatium (d) a beato Agrippino diaconus bat in transiiu, dirigit ad sauctum Virum interce-
_
instituitur, et sequente trienuio presbyter ordinatur. ( dendi suffragium. Tunc perceptis apic.ibusbasilicaa
Dehinca pontifice Neclario abbas ad sanctum Sym- sub porticu ad sancti Symphoriani sepuicrum proi
-' gredilur. lnlerea vir justus orationi incubuit, terratn
porianum merito dignus asciscitur. Quanta vero inibi
abslineniia vixerit, quanlis quoque vigiliis conti- corpore premens et sidera mente transcendens; el
nuando duraverit, quibus eleemosynis profusus ex- quasi ante se habens praesentiamDomini, pro voto
stiterit, illa res una testis est, cum jam rebus reli- supplicis obsecrator accedit. Nara iriox vicinus Re<
quis pauperibus erogatis nec panis ipse resideret demploris aiiribus exauditur, et adhuc isto recti-
quatenus fratres reficeienlur. Qua de re insurgenii- bante in jiulvere, aegrotuui medicina perfudit; ac
bus adversum se monacliis, retrudens se in cellula, justo jacente in pavimento, languidus surgit de le-
amare flevitet doluit. Inter haecipso orante quaedam ctulo, ante Currentem rnedelam [Pro currente me-
Anna matrona duorura saumariorum («) cura pane dela] quam perorel qui supplicat: ita ut portiiori re-
dirigit onera. Sequenti etiara die cum annona desli- deunti obviam puer occurreret cui parabantur exse«
navit plena carpenli vehicula : ita ut exinde mona- quise; ut non esset ambiguum eadem hora Iauguidum
chi cum saturarentur cibo, terrerentnr miraculo (f). saluti fuisse reddilum, qua Vir beatissimus fusus
His itaque celebriter inlenlus officiis, non desiit pras- orasse comperitur.
dicandis maniiestari rairaculis. nj VII. Necillud orailti convenit, quod ad domura

(a) AvalloseuAballo(A«a//oN),oppidum in ducatu At vero sanctus Germanus anno citato, viginli mini-
Burgundiaeinier Augustodunumet Antissiodorum. ttium annos jam attigerat, siquidem fere octogena
(b) Aliaexemplariababent, propinqui, sed ulraque rius evolavil ad ccelos ^Ex Fortunato num. 76)
vox, parens et propinquus, Forlunalo synonyma esl. anno 576.
Hinc ad parentem suum sanctum Scopilionem,etc, (e) Sauraarii, equi sarcinarii, Gallis sommiers a
hic, num. 3. €r«yfi«,sarcina.
(c) Lausiaseu Lansea (Luzy), oppiduiuminter Au- (() Post haecverba apud Surium et in nonnullis
gustoduuum et Ligerim medio fere inlervallo po- apographis posterioris astatis inserunlur hi versus :
situm. i Cujus bonis operibus inflammatus episcopus, san-
i (d) Dubiumest an spatium istud quindecira anno- ctum Virura neque adhuc ista recusantem, quem
'rum a sancti Germani naiivitate, an a tempore quo eiiain praedicabam daemonia, in custodiam trusit.
Scopilionisdisciplinam subiil, sit metiendum. Poste- Cui fateor nutu diviuo aperiebaiur ergastulum, sed
rius magis arridei : nam AL-Iippinus iEduensis epi- non binc egrediebalur, nisi supplex et episcopalis
scnpus, qui Genuanum ordinavit diaconum, nondum darelur praeceptio. i At cum ista in antiquioribus
sedem obiinehat anno 517, quo Praginatitts ipsius sincerioribusque membranis non legaritur, huc revo-
Agrippini decessor Epaouensi conciiio subscripsit. canda in secessum duximus.
59 SANGTUS GERMANUS, PARISIENSIS EPISCOPUS. 60
Ebronis prb lide Jtiisii cellaluui esf. Cujus irigre- A , testiiriohio. Qua occasione fflii vel filice ita saricte
diente dohium, Ahria matroiia prociaraat rerri rnira- cdriversati sirht, ut per iriOnasteriar/iinc regarit ag-
bilem se videre. liiquisita a conjuge quid esset qubd niiiia mdhacfiorutti.Quaecaiiisamodo hiirabili profuit
inspiceret, ait: Ecce beatus Germarius cornuta facie patri Vel gerrairii, nt parvura genitoris flagiiiurripo-
rhilfi videtur iricedere: quod pene vix valeo atit in- steris trarisirfetih luctum.
lueri lumine, aiit sermorie conferre, sahclum.virurri XI. In pago Aiisiehse (b) hcec res gesta est. Con-
riovo more corriibus radiahiem. Corisierriaiaquemi- jtix itlustris viri Vulfarii, Destasia noriiine, vitalis
rabatur riiulier hominem riostro ternpore in figura spei destituia solatirs, lihguaecarens officiis, per bi-
litoysi potuisse conspicere. Credendum quod et iste duum jam muta, spiritu deficiente decumbens, appa-
post colloquium Domini potuit a riiuliere cornu i'atis exsequiis jarri palpitabat exanimis. Ciii eulogiis
Cxailatusagnosci. Cnjus causse pavore Ebro eadem per presbyterutn suum diiectis et violerifer adapertis
die jiixia Sanclum sedere miilatenus praesumpsitdu- preehiortUaederitibus iri bre trarisjeclis, mox irt fau-
plici pro riierito, mcerore pariter et lerrore. Ces semivivse Hquor beriedictlonis introiit, statira
Vlli. Contigit ut pro villis AugustodunensisEccle- iricipit piaemoriua vitse flatibus anhelare, bculi nece
siaeTheodeberlo regi Cabiilone occurreret. Memor praedusi lumen diei reqiiirere, ut post funerum pal-
sancti Symphoriani iri ingressu palatii, ita Spiritu B lorem facies iri ruboiem transiret, donec cunclis
Dei redundanie locutus est, ut ante rex annueret, Sfupentibiis vivifieata cOnstirgeret, ef Circumstantes
quam verba petitbr explicaret. Cui et ore propiietico auctorenr iriuiieris gratiam prcedicareni. Qucesiiigiilis
finera dixit de transitu. Quod paucis inlerim die- aririistribiiturii vitcbsdlvit pio pretio,
bus (a) dtim adRbemos reraeavit, in-ipso itinere XII. Cceferurhrevelaiibnum suarurii quis scriifalor
rex exti^erriasorte defecii, quasi sancti Viri sermo iritroeat, ciii ahte quaiuor arinorurh ciirricula, ipsa
dictus misset ab angelo. episcopafus stii cahsa rion est abscondita? ftaqiie
IX. Et quoniairi Beatissimo erat familiare in basi- positus in sopore, irispicit a quddarri serie claves
lica sancil Syrrijihorianisoli vigiiias ducere, euntem stbi portae Parisiacae porrigi. Irilerrogaris quid hoc
eum raonachus Sylvester prosequitur. Et ingressi HercM, accepit resporisurii, rii salvas eas faceiet.
pariter ad sancti marlyris tumulum, circa noclis Qriod pcistcivitatis ejtis episcopo (c) decederite dura
mediurii ab aitari tumullum frequentantem rumorcs prcecelleritissihioiegi Chiideberto occurreret, in ejus
accipiiint, tanquam si ad rapinam collecta curreret eieCtiOrieeffectum illa vox promeruit. Ordiriaiiisqiia
muliitudo. Credens enim vir Dei versari latronum poriiifexqualis quantcisque se gesseril, hoc expedifa
incursum, imperat monacho ante sepulcrum psal- lirigua-mortalis hdn sufficit, quoniam supra Iidnii-
iere. lpse vcro accedit ad allare. Dehinc illa lurba Q rierrifiiit Orriheqtiod edidii. Denique adeptus"gradiifn
a'd monachum quo psallebat aiacriter properat. Qub cui;e pastoralis; de reliqud monachus persistebSt.
mactato gravitcr et in terram projecto ac semivivo Hinc se frequeritibus exerceliat vigiliis, ihde cbrifi-
reiicto, veloces effugiunt. Qui vix voce flebili cladem tiuatis rriacerabai,ihediis. Perriociabat aigida-setiecfus
stiam replicans, a daemonibus se csesum gravi con- per hieirierii susfirieris duplieiter frigus; aetatis et
gressu confessusest. tempdris, quod riec tolerare possini petuieiili jiive-
X. Accidit ut Sabarici faniuius ^Esarius nomine nes : seipsuiii pene dblivisceris prd victdria cOrpdris,
ad virum de quo loquimur injuriam passus confu- lariquam si sirriui accessissent dignitaset necessitas;
geret, supplicans ut quolibet prelio eurn de inso- quae vero eieemosynaj tarri de rebus ecclesiae quam
lenlis domiriiservitio iiberaret. Quod indignat.us Sa- populi oblaiiorie vel regio miihere per maniis Saiicti
baricus pro jEsario et conjuge vel unico ejus filio, iactce surit, soius ille qui orania scit, novit et nii-
ociogihla soiidos pretii noriien petiil, quominus ia- irierat.
muios serviii ditione laxarei. Tamen hoc non dubi- Xilt, Deniquequadam vice prceceiierilissimtisClill-
lavit misericordia Justi vel perquirere yel donare. deiierius rex ciim ei direxisset sex millia solidonim
Quo pretio persoliilo, conligit ul ante basiiicam scepe: pauperibus eroganda, expendens irra riaiiliareverii-
diclus Sabaricus, praeteriret, riec tamen orationi D tur ad palalium; intetrogatus a rege si adhuc resi-
quoque occurrereii Qui doraum suam ingredieris, deret quod egenis tribueret, respondit medietatem
Slatirri affligitlir, ligattir;- et catehis rfeviricius adi resedis^e, hec iriyehisse inopes quibus tbiUrriexben-
Sanclum perducitur; Neque sie a pio Viro mis.eri- deret, Cui rex inqiiit: « Domine, doria quod restitit:
cordia tollilur, sed statim niissa prece ejus obti- nam Christo largienle quod donetur iiorideficiet: »
netiic fide burgalur. Tuitc adjeeit SaBarichs adhuc\ incidehs aurata thissoria, argeiitea viasacdiiihiiriuens,
vigiriii aiireos ad pretiuiri qiioil sicceperai, ei des quidquid priniurrihabuit dahs sacerdoti rie perderet.
ficiituin soiidis crux ad sepulcrura beali Symphbrianii Erat ergo exsjiectanda contentio inter sacerdolem et
ab ipso Suspensa est: 'qtice dsque hbdie fes est iht principem. Faciebant apud sederoiseHcordia pugriam
(a) Et lamen Gregorius TUrori. rii lib. iu Hist;, Csesari riOtissimumlib. vu de Bell. Gail., nunc vicus
cap; 56, scribit Theodoberthin diutissiiiie segr'01'asSe, est febllideclivis impostlus.
et cap; 37,anno 5,7posl Giodoveisbiiuui,reghi sui 14, \c) Eusebio saiiclus Germarius successh in sedem
Christi sciiicet 558, obiisse;- Parisiacatri aiite ebricHiuniParisiefise in, anrio©57
(b) Alexia (Alne), oppidum quondam validissi- celebratum, cui Germanus subscripsit.
mum in coiie apud Mandubios in Burgundio situm,
VITA. - '62
fti
el de "pieiaiecertameh, thesauros ut spargerent, el j!v'Chris'tinomihfeirivocatri,coriciissa sahctis digitis ad
de suis lalenlis egeni ditescerent, festini ad futtira se juhclura revertitur, et suse fidei rrierito salvus
iucra, ut brriiheiim semen (a) serereut, et post rires- ciomumreducitur.
SoreVacCedereutaurolentam per segetera: ut saeerdris XiX. Item faber, Ligerius riorriirie,tiirbulehti dce-
ioCupletareturregallbtis tliesauris, 6i in regCm flore- monis arreptus insania , ifa bestiali feritate prorh-
rfetgfatia s'acerdotis, qui stitiih soltim hoc credidit, perat, u'l catehis collo rriahibusque revinctus vix ad
qtiod ftudus aut egenUsaceepit. beatiViri traherelur praeseritiarii.Inde rhiserabiiior,
XiV.Sed revertamur 'adordinerri. QtiidamIriExoha ut qui sustiriebat ab hoste vioieiitiam, ipsi adderelur
{Essbnt, prope Gorboiiiiit))vice-db liscaiibtrs fahitilis aitera pcena per vinciiia. Quem tcunerisacerdos apud
Gildomierisnomitie, ciiiiidie Dbiiiitticbquiddam Ope- se imperat detineri; et, sicut septiriio die Deus
Tatus sil, ila coliiraiiitiir digitis, iit unguium acuriYeh qiiievit ab opere, ita et opera Dei irarisacta hebdo-
parteiri transiret ih alteram. Qui Parisius saricto VirO rriada eripitur a daeiriohe; sieqiie lri propria redire
occurrit ih oiatOfib; et ofatione dala, maiiuqueper- seciirus meruit liberatus ab hoste.
uhcta Olfeo,urigues de paima retfactce siiiil. Digitis XX'. Wadciovir iliuster, cbnsiliis regis particeps,
rfedditiir'oi-gaiitiihetih ariliquooffieioiiervbrurn ttela typum dupliciter incurrens febris et frigoris, exspur-
tetexitu*. Qtieiri'clericiiihpost effecium, el iit iiite- '.B garidiis sancti Viri praeserilalur obiutibus. Interea
grurn Salvurrifaceret, pesie liberavit Ct crirriine; liora solita febre concussus gravissima, ut refrigera-
XV. Rursus qucedam mulier homiriCFAvohtaIn retiir vel aquam instanter expostulat. Qua sibideue-
utbe Parisiaca per ttbvem dies percipiens riiiiii prce- gata in sancti pontificis insolescil injiiriam. Vir ta-
ler pultieulam.fcteapertd irihiarissarictbViro oblata meri Dei coriteiitus ut obtineret victoriam , oralione
est. Qticeveiut Tefro opposito hulfa lege poterat juh- explicata , potum ei donans iu calida, hominem re-
Igere flemes aut iabia. Qtiara in oratorr'6sacro per- vocavit saiuterii ad pristiuam, et imminens periculura
uugens (dleoipalpato undique eapile siiie lardiiate iali curavit antidoio, febrem curans per calidam.
saluli restituit. XXI. Nec illud esi prceiereundum similis causce
XVI. Aceiditutpuella qtiaidamde MedardiMogli- miraculum. ReginceChrodosintce(e) minister, Ulfus
dunerisiS(b) farhitiafilahs dfe Dornihico, ebhiracta nomine, typo | id est, febri periodica]vexabalur gra.
inauii dairmareitif supplicio. Qua contaeta bleo virttis vissiihe. Poscens suffragia medelce, perrexit aii pon-
ihftidit temediiitti Hitib Stupentes digitl yigorehi pri- iificem. Quem vir Dei consianter ducit ad baptiste-
slirium resipiscuhli Obliluraarlis officiuriifeducliar- rium. Sed exoranle Sancto ccepil affligi gravius in
ticuli meditanlur; maiius rauibsa disteiidiluf, et ptir- proxiriioiiberancius.Postulal ardens et sestuansaquce
-gatavitio dextera fcalutireducilur. C modicurri, sed riegaiur. Qiii feliis amaritudine susci-
XVII. Recle credituf insereiiHuiiiillUdqubque riri- lalus acerrime, balteum stuim ad Sancti vestigia
tacultirri. BbbOliriusquidamde vicb Novioirio(Noydn, projecit clamans : Tu me, dorhine, iiiterficis , cum
iii Prcardia) veiieniehter ihimici pefvasusinsidiis, ad sariaie debiieras. Sed lioc tibi iiotum sil, quia per
HbmihfemDei vinetilis hexus adducitur, rebelli spi- te morior. Viia mea a ie erit reqiiirerida a rege Vel
ritu rotatus exciititur riec lassatur. Qui, exorante a parentibus. liiierduin prce caiore per baptisterii
sahcio Viro, tjhasi de lbligo itinere ad se suaiiique pavirriehtum vbiutattir. Orante beato Viro in sopo-
mehleiri septiihb ilie reveilitur. Sic dupliciter Iibe- iem cbriveriiliir, et aiiquanlulum post somnum ex-
ratus, duni fugit umbra de sehsibus, cateria cadil de ciiatus, ab lpso in omiiein incoiumitalem languidus
iri&riiblis,et sahus redditur et sdVutiis. reiorrriatur. rriciuisitusa pontifice cur tantum Ioculus
XVIII; Hb6 autbii!rrierhbricejure peipetii'6e'st ira- sii ad liijiiriam sacerdotis, responiiit soiuni ei gratias
dehdum. Qtiidarii ex NahlBarici [AhaNemptodo'ri? refereris, riihil se de suis verbis recordari confessus
Nanmre ?] farrrllia,sepaiaiis ab invicem riiaxillariihi esi.
jtihCluris, ore aperio ad saricium Virum perducitur. XXII. PrcefcelleHtissimusCbijdebertus rex cum
Quera sigriOCriicisimpresso sahitati redditurii vetuit " equuiri riecessarium aa seilairi beati viri donasset
ne aCcipeiel virii pblum atit barriis edulium (c). Qtii vfehiciiiurri,rogat ipse qui dederat ut eum sjbi reti-
prceceptopbstposito ad hbniiatii sui lariguoris statihi rieret, hec cuiquam tribueret. Interim beatus vir,
rednctus esl. Sed ne praevaricantlshegligenlia jtisio poslulante caplivo, equum donal in pretio, quoniam
subtraheret gloflam, in Spedoteno (d) viila riirsiis ei apud pbniificein plus fuit quam illa regis, vox pau-
obiatusesl. Ciijusloca riiaxillarum sarifiioperiinguens peris. Juhet igiltir ui quindecim eum veuundaret so-
bleb'; scc b6atis ihariibiismeiiiuin asiririgeriseilabia liiis : quem pauper ipse cum duceret, negotiator

(a) Ila iriss. Cbdd.j libi legeridum videttir braiieum (d) Al., Spedenoto (Espone),.vicus prope,M^dun-
semen-,hoc aureum vel argehtedm : nain braciea est tarh Casiruin (Mdnles) decehi leucis infra Luteiiam
auri vel argenti lamina subulioi-. Cui interpretatiohi Parisiorum, nori loiige ii coiiliuente Mdndiceiri Se-
favet quod sequitur de auroienta segete. luanam.
. (b) Melodunum(Melun), ad Sequanam decemleu- (e) Gregorio Turori: inlib. iv, Cap; 3, Cloisinda
cis Supra Luteliain Parisioiuoj. In qUibusdam Mss. yoptur, Clolarii regis filiaj-qdie AiliOiJiOLahgbbar-
legitur de domti Medardi Jieglidunensis famiiim. dorura regi postea nupsit. Ex boc Ioco videas
(c) Simile quid de sancto Patre Bcnediclo legitur reguni Fruncorum filias. in paterna domo adhuc de-
ii) lib.n. Dial, Greg. Magni, cap. 16. geiites reginas appeilari.
65 SANCTUSGERMANUS, PARISIENSISEPISCOPUS. 04
occurril, eruitque pr*dictum equuin duodecim au- A K retur, ingressus in oratorium statim mulieri alter
reis. Quoemptonegotlatoradducit ad slabulum.Sed oculus aperilur, et praestanteDorninogemello se vi-
quoniam minus dederat quam vir Dei prseceperat, dere liiraine gratulatur.
equus sub nocte morilur, ne Sancii verbnm iret in- XVI. MagnoflediSk[A/.,|Rannoflidis]puella cumtali-
cassum. Unde sequenti die sellarem de slabulojun- bus|deceptailluderelurinsidiis,utquotiesadeccles:am
ctis bobus exstinctum retraxit emptor mortuum ve- voluissetaccedere, gressumfacere non valeret, scrvo
hicu'um. Qui versa vice capistro non capite, sed pe- Dei in villa Savara (b) praesentataest. Cotifestimut
dibus alligatus educitur. Sancti manus super caput puellsetilubantis hnponi-
XXIH. Est opcise pretium illud memorisetradere, tur, lali invesligatione oecultus hospes [AL, hostisj
qualiler SacerdosChrisli solitus erat de ipsis quoque detegitur, et se diu latuisse multo gemituconfitetur,
regibus triumphare. Igitur cum gloriosoClotarioregi nec in Beali prasseniia clamat proprio se posse ce-
occurrissetex solilo, nec taraen de sanctoViroslanle lare praestigio. Ergo ita se proditura et egressurum
ariie palatium ei fuerit nuntialum , mora facta ante gravi ardore conqueritur. Interim hon cessante sa-
-vestibulum non repraesentatusinde domumreverti- cerdote manu crucis signum depingere,exspeclanti-
lur. Sequens nox in oratorio vigiliis ducitur, rexdo- bus omnibus in muscse similitudinera prorumpens,
lore atque febiis iufesialione lorquetur. Vix primo IB cum sanguine de naribus raulieris inimicus egressus
dilucuload domum ecclesiae a proceribus concursa- esl. Quam sanitati restilutam, monachaliveste mu-
ttir; poena regis exponilur, ut sua visitalione regis latam, Dei servitio traditam bis triumphare fecit,
doloris vira mitigetoptiraatesdeprecantur. Moxapud hostevicto vel saeculo.
pietalem injurice causa postponilur, qui ante nec XXXVll.Quid illud quod sine mora curavil debi-
nuntiabalur, inlrat honoratus et exoratus palatium. lem dexteram ? Cum ad festivitatem sancti Martini
Rex vix assurgit de lectulo, csesumse divino flagello Turonis accessisset, egresso de monasterio offert se
conquerilur. Aliambitsancti pallioluro, veslem Sa- mulier barbara, mariu nervis contracta, postulans
cerdotis deducil per loca doloris. Culpam confessus medicioam.Quam sub casula receptam, suo sputo
criminis, mox dolor omnis fugatur : idque actuniest, illitara velut sparsum farinse collectura commace-
ut cujus incurrerat de conlemptu periculum, senti- rat. Hinc resudante dextera digttos lendit et repli-
ret tactu remedium. cat, torporem veleratum ad vivacitatemresuscitat.
XXIV. ln pago Parisiaco VicoNovo (Jnfia, num. Et priusquamveniret ad beati Marlinijanuam digitis
40) res gesta est. Quidam in eodem loco impelu suis extensamreddidit incolumemdexteram. Qtiam
lupi rabidi laceratus et exira sensum effectusbeato mox sentiens esse direclam, mulierem a se repulsus
Sacerdoti miseranter oblatus est. Hicad illa suaear- < ** cst
[Pro repulitj, ingressus basilicam.
tis recurrens suffragia, mox brachio olei benedicti XXVIII. Deinde egrediente de prcedictabasilica,
liquore circumlitoet sacris eo digitis medicabililer cum se ad mansionem servus Dei reciperet, offert
attreclalo, pestis illa quae viscera dolore grassante se mancaallera palmadigitis aflixa, quaeprius lacta
pervaserat, laca fugit obsessa, et jam pulredine reso- de saliva, dehinc oleo peruncta, prislince sanilati
luta, vigoreprisliuo restituto, sine cunctalione velut de praesentiest reddita. Namcausas intirmitalis hoc
experrccto de sopore dolor recessit, mens rediit. erat sancto Viro curare tjuod tangere.
XXV. Ilem dc vico Mantola(a) Waldullicujusdam XXIX. Erat saue mirabile, quoties famulus Dei
ancilla, anno et novem mensibusgravi esecitateper- ad Augustodunumvoluisset accedere, mox ad San-
cussa, per soporem admonita ut fimbriam Sancti si ctum Symphorianumdsemonesnuntiabant.Et occur-
tangeret, mox visum reeiperet, die quadarosacerdoti rentes per Murvinum (Num. 52), fletu gemituque
occurrit; scd multa nocte circumdata ita constriclis clamabanl: Vir sancte, si de locis cultis nos incon-
luminibus, ut unde oleum benedicturainjiceret, lu- sideranter repellis vel habitare, concede silvarum
minis aditum non praestaret.Tamen perunctU palpe- per solitudinem,ut liceatmiseris per deserta securos
iiris desuper et locis reliquis capitis, oratione data, errare. Ante tuos oculos nec corpora nos celant,
pane et salesignato, mulieri prsecepitad mansionem** nec nemora. Qui deflentes el Sancti non tolerantes
se condere. Ipse a primo somno in oratorio pervigil, prsesentiain,admota ejus dextera de obsessis corpo-
circa medium noetis mulier clamat hospitem se ribus passim verlebanlur in fugam, et de salule po-
lacrymare profuse. Tum accenso luirtineab ocu- puli projecta dsemonialamenlabantur.
lortim compagecernit manare sanguinein.Qusecumi XXX. Producalur in medium nobile illud miracu-
eodem cruore mane ad Sanctumrediit, sed ipse cum lum. Cum regrederetur pontifex de sancto Symplio-
aqua palpebras fovenset abluens, orationibusaddi- riano , caslello Avallone (.Supranum. 1) iter agens
tis, oculus unus apertus est; deinde altero peruncloi ingreditur, ubi reoruinmultitudotenebalur ergastulo.
mulier doiriumreverlitur. Dehinceadem sub nocte,, Hinc a Nicasio comite invilatus ad prandium, Vir
nimium fuso sanguine,appropinquanledie,,Sacerdoti i Dei ccepit de misericordia hahere conoquium: ut
se obtulit. Qui cuuide regis occutsu domumreverle- datis fidejussoribuslaxarenlur de vinculo, et partem

(a) An casirum Medunta aliis appellatum? Cerle (b) Savara (Sevret), duabus leucis infra Parisios,
vernaculuinuomen Mantet, satisaccedit. Videsupra, prope Meudoniscaslellura(Mcudun).
num. 18.
65 VITA. 66
culpse cederet pietatis intuitu. Quod ille facere distu- .\. suinthi ] matrona , dum tempore litaniarum prae
lit obstinato spiritu. Dnde antequam perprauderet, csecatis oculis uon posset ire cum populo, au-
se de tueusa Sanclus proripuit, et carceri sublerra- diens cboiuin psallentium cum lacrymis doniini
neo superjectus diutius oravit cum fletu, ut divino Germani implorat auxilium. Tertia sequenti nocte
conferretur auxilio quod a temporali judice non esset per soporem visus est ei vir beatissiniusastare prope
obtentum. Sic cursus ille lacrymarum per aera surgit lectulum et quasi caecis oculis fecisse signaculum.
in ccelum, et gernitus pervenit ad votuin. Iiaque de- Evigilans raulier marito narrat quse gesta sunt. Mox
pulatur angelus ad effcclum. Dehincvir venerabilis stillante sanguine dies oculis reddilur, et diuturnurn
spem promiltens ineliisos hortalur. Nec perdit sermo post nubilum lumina sereno radio rnicuerunt. Cla-
quod loquitur : fides gestis implelur. Eo discedente rescente quoque die ad missam cum populo progre-
niox catenarum bacae (a) fraiigtinlur, vinctsejanuse ditur mulier in processu , ita ut sancti viri sic visa
reseraniur, dies in careerem redncitur, damnati de per somnium esse imago rernedium.
tenebris in lucera procedunt, nec diulius pcena te- XXXIV. Adest nec minus laudabile reddita vila
nuit quos torqueret. Sic erepti, Parisios occurrunt infantulae.Gum in Turonico illuslris viri Pienti ma-
pontilici, qui periclitabantur inclusi. Sed ut culpibi- troua expositcefiliselamenlaretextrema, etobseralis
libus aliquid pius conferret, a rege quidquid fisco B oculis nec anhelilu mobili respiraret infantula, ad
pro his debebaiur oblinuit. sancti Viri prccsenliam tota committit prsesidia. Qui
XXXI. Dehinc ad sanctum virum Nicasius cum per missum invitatus, quantum valet ad conelamalce
vellet occurrere, etjam praesentatus, mox gravissimo puellaecadaver [Antiq. Codd., cadaverem ] properat.
casu in terra prostratus est, et pene omnibns salutis Exceptus multis fletibtis, di-plorante familia, appro-
destituio solatiis, ipso Sancto intercedenle homini pinquat subsellio quo jam rigebat infanlula. Ccelo
desperato virtus et sensus regressus est. Moxbal- vim facit questibus. Fere transacto inter bsec unius
teum quo cingebatur et spatam pro munere beaio horae spalio, mobili singultu flatus puellaereducitur,
Germano conlradidit: quod ipse comes dato pretio viscerum vilalis calor per membra diffunditur. De-
post redemit. Id aclum est ut quod prius incarceratis hinc pauiatim animata potum poposcil ut biberet.
concedere distulit, bic duplicato fenore debitor com- Tunc a beato Viro pane signato vel calice degusiaio,
peusaret, et aucta dote damna sarciret, prius pro eis iulaululcerevocatse de funere lotum vertitur in salu-
differens, post el seipsum redimens. Ante non illis tem. Qusepost in monasterio beatse Radegundis feli-
pius, modo et de se trepidus, didicil casu proprio cioris vitce terminum consumraavit.
icrumnissuccurrere alienis. XXXV. Quidam clericusdejuxtamonasteriobeali
XXXII. Prorsus illud stuporis retexatur in pagina. C Sylvestri in Ternoderinse (c) cum die Dominico,ut
Eunte sancto viro ad beati martyris Symphoriani loquimur ex consuetudine, caligas circinasset, debi-
occursum, dum de vico Cervedone in Murvino (b) litalem manuum vel peduro incurrit. Sed de bealo
progreditur, habitatores loci occurrentes suggerunt Sylveslro gressus recepil officium; per soporem ad-
Ul segetem Panitice[An., Pistoficice] mulieris viduce monitus occunit sancto Genuano poscens salutis
nihil liabenlis residui, quceab ursis vasiabatur, visi- compendium. A quo inlerrogatus, causam culpaecon-
tare praeciperet, et sancto suo adventu repellerelur fessus est. Tum imperat clerico ut clamaret per po-
incursio. Qui concilus ministris irridenlibus ad Io- pulum, nec quis temere die operaretur Dominico.
cum perducitur, et oratione data desuper fecit signa- Quo, quinto die transacto, superfuso oleo debilis
culum. Hinc instinclu divino in parentales bestias palma dirigitur, et ad propria eundi cum libertate
feralis ira succenditur, odium nascitur in affeclu, in diraittitur.
pace pugna commiliitur. Furore besliaebis arman- XXXVI. In pago Amouiense (Motny in Bria),
tur, statim praefocaturunus ursus ab altero, et ipse quod gestum est replicetur. Roiegiaco [Rozoy] villa
qui restilerat dum vellet foras egredi, septs palo Parisiacae Ecclesioe septem ei viri debacciianles
transfoditur. Sic utriquc vastatores uno momenlo oblati sunt. Quibus curaiis unus ,qui graviore vexa-
perimutitur et ipsi sibi confestim arma riiortis effecli B batur spiritu cum exire cogeretur, homini Dei pro-
sunt. Post ipsi redeunti mulier pelles ursorum oblu- fessus est, expulso se de illo loco gravem Iaraenta-
lit ex sludio, et quasi viclori suo repfaesentat spo- tionem Parisiacis facere. Tunc fugata pestis de
lium, quod tamen oranino ipse recusavit accipere; et sancti viri Germani transilu famam fudit per popu-
qui prius riserant, pcenitere cceperunt videntes mi- los, et pasloris pro obitu gregem movil in fleium.
raculum. Qui tamen energumeuus etsi seminavit mendacium,
XXXIII. Et quoniain de Dei dono non debet esse expulsus uon defendit obsessum.
fastidium, illud etiam breviter dticimus explicandum. XXXVII. Et quia Jusii opera crescere cogebant
Beretrudis qusedam mulier Munsunthi [AL, Mun- miracula, item in prsedicto loco afferlur ei paralyti-
(n) Bacae,seu Baccre, lauri vel juniperi fructus, (c) Ternodorensis tractus cujus caputTemodorum,
item geiumas et mortuoium capulum significat, bic seu Tornodorum (Tonnerre), in Burgundiaeducatu,
iusolilo quidem caienarum amiulos. extenditur usque ad monaslerium Reomcnse, vulgo
(b) Ci-rvedo (Cervon), vicus prope Corbiniacum, Mouslier-Saint-Jean,cuitum sanctus Silvesler abbas
viiigo S.-Leonnrdde Corbigny,\a tractti Morvinensi(le pr.eerat. Lpge Vitamsancti Joannis Rvomensis.
iiorvan), qui tracius Burgundiam a Niveruis dirinrit.
67 . SANCTUSGERMANUS, PARISIENSISEPISCOPUS. 68
cus membris dissolulus, carpento subvectus, gressu 1Lpecunia in domo lumina dispensaret. Sed hsec in
destituluset actu. Quo sanclificati olei liquore per- cubiculo prcesentem.e.gesta sunt.
fuso cum culis summa teligisset, vigor medullas in- XLI, Cum ad possessionem ecclesisequae dicitur
troiit. Dehine rediyivre manus ad usum mobilem Inetlie (AL, in Mlhe), Sacerdos accederet, quidara
redeunt: ihorace pectoris vilali appulsus fit fortior, ei fit obvius, conquerens de quadam villa se solum
genua coiurrinaris irabecillilas roboratur (a), piantae incolumen esse, universos vero accolas gravi tsedio
solidatis basibus subriguniur. inler haeclota nieui- laborare. Cujus eulogiis ad infirmos portaiis, statim
brorum fabrica reparatur : qui saniiale recepta, re- ab,aegrotisIangiior ournis fugalusesl, et primo gustu
detinle sancto yiro occurrit in ilinere, prceparato eulogiarum morbus cum pane consumptus est. Sic
exenio gralias Christo refeiens de iedditp cpr- fuit ab illa turba cum esca sanitas manducata!
pusculo. XLII. Ilem cum Parisios ad basilicambeatsecru-
XXXVllt, Nec hqc prsetereundum est, quaiiler cis (e) vir Dei procederet, mulier parvulum in albis
simili merito claruit virtus in altero. Igilur Emmege- ultimo flatu palpitanlem et jam migraturum ante
silus de vico Bucciaco (b), quidam puer admodum Sanclum exposuit dicens: Pie Pater, si velles ad la-
parvulus membris paralylicus ir» sella Parisios ad mentantem respicere, mater flebilis non orbarer.
sanctum virum manibiis bajulantium delatus est (c). ]3 Neque hinc discederemalles plenamgemitu vacuatam
Nec dexlra vigeris mobili, nec planla surgens sta- de fructu. Et nisi festines succurrere, vides infeli*
bili, nec liiigtia sotians volubili, lolius debililalis cem extorquente morte rapi natum ab ubere. Aut fi-
marcore captiVus,qtiodammodo sine naturse ordine lium reslitue, aut pariter cum ipso funeraluram me
ih rerum hatufa prsefusus.Quem Sanctus c.onlinua- pbtine. Indulge, pastor, miserse quam suus dolor
lim per triduum sacrO liniens oleo, sanitati resti- facit audacem. Qua flebiliterposcente, mox ut Beali
luens uno sub momento voce, manu, vesligio. dextera supra expirautem signum crucis impressit,
CuhctossiUpor anipleClitur,clamor in ccelumcdu- quasi vigil de sopore lac malris expeliit, qui jain fri-
cittir omiiem artem medicorum saiictum superasse gebat in funere. Ita raomento temporis filius de
Germanurn. morlis fauce, mater lollitur de mcerore. Hinc cir-
XXXIX. Item de eodem vico Bucciaco qusedam cumstans populus stupore coucutitur, fragor in
occurrit Parisios ila mantt contracta, ut unguium partes attollitur, gratias Creatori referentes de prce-
acumen palmam forarel iu inlimam. Qui tantum pris mio lempore Saeerdotis praecipuo,a quo morbis ju-
stiiducta saiiva pollice, nervorum disteiilionem, ma- giter et mortibus imperetur.
nus refornial imaginem. XLIII. Deinde accedente in Bradeia vico (Brie-
XL. Retinet ejus laureas et pagus Bituricus. Igitur C Comte-Robert,in Bria), pagi Parisiaci, missa cele-
Pastor bonus cum de vico ISovigentoad Yieum No- braia, ei in sacrari.o cathedra deporiata offertur pa-
vum (d) Visilandi regis cura solita pervenisset, of- ralytica universorum membrorum damnata gerens
fert se quaedamvetula annorum bis qualerna gerens pfficia, nullura vigorem retinens plantasvel dexterse.
in. caecitate curricula. Cujus super oculos signum Moxhabens in.eo fiduciam,qui dona sibi larga prse-
noslrseredempliohis Sacerdos imponens, imperalut slabat, eam ut vitalis olei benedictionesuperlhiivit;
sequens iret qua Pontifex pergeret. Allera quoque statim morbus excluditur, salubris vigor ilbbitur;
die cum prsedictooccurreret ei ex improviso, sangui- recreaiisque visceribtts,meliusrenascilur saluti quam
hem manantem de lumine largo fonte salutem suam germini, plus acquirens ex mtinere quam sunipsis-
oculi lacrymabant. Quseinler reliquos astante sancto set origine. Ita ut suis poslea manibus tunicam
viro conspicitur. Qm tollens se de consessu , mulie- Sancto faceret quasi acquisilcetributaria raedicinae.
rem ut pote caecam trahil in diversorium, quo sibi XLIV. Tradidit memorice quod juvat in laude.
eral cubiculum. Cujus lumina aqna tepidu suis ma- Itaque Audegisilusmajor domus regicecum quarlano
nibus abluens, diem refudit in oculis. Quaemox lu- typo graviler ageretur, occurrit beato viro, fidens
cem inspicit, sancti viri digitos insatiala gaudio suis de beneficio.Homo Dei in sua cella deputat, et ciim
immersit faucibus, pariterque miiiistris compun-" unodiaconoresidere jubel inclusum. Tum anxius el
ctione dcflentibusvidere se boniinem qui caecispro jejunans minister, quid faceiei excogilat trepidus
(«) Ila Mss. Codd. Legendum tamen videtur : phraste perperamqucsilus, cum solita cura a sancto
Thorax peclorisvitali pulsufil forlior genuum colum- Germano visilaretur. Fuerit proinde mulieriilaBilu-
naris imbecilliias, etc. : nisi forle genua adjective ricensis dioecesis, sed nequaquam Novigentum,vel
sumatur. Vicus Novus. Sancti Clodoaldivicus, yulgo Sainl-
. (b) Bucciacus(Poissy), paulo supra Luletiam, in- Cloud, olim Novlgentum dicebatur. Vero tameu
ter Sequanamet Matronam. simile esl hunc locum interpretandum de Novigeiito
(c) In pluribus Mss.. hic inserunlur ista verba : silva^Vincenensi(Vincennes) proximo, a quo rion
( Per triduum voce,'mahu, vesiigio, ptidore concu- longe dislat Villa Nova sancti Georgii communiter
titur, rumor Sripartes lotlitUf,gratias creaioris refe- appellata.
rentes, horninern a quo morbis jugiler et moribus (e) Basilicasanctae Crucis, alias sancti Vincentii,
imperetur. > Sed cum textu non bene cohserere nunc sancti Gefmani Praiensis, in suburbjo Pari-
videntup. siehsi. LegeVitamsancli Droctrbveiabbatis, num.13.
(d) Formualus, supra, num. 26, mentionem fecit Amanuensium interprelalio est id quod in nonnullis
YieiNoviquemjuxla Parisios local. Hic idemoinnino Mss. Kditisque libris additur, in suburbio ejusdem
esse.videiur apud Biluricas a auodam Gallico para- civitalispositam.
69 VITA. 70
utide curaretur infirmus. Idcirco febricitaiitem vi- A j tes: Bone pastor, adhuc quod huic languidaeniedi-
rum DeiServi rachena (a) undique obvolutumcom- Cinserestat iriiperide.Namtibi credimus reservalum,
ponit ejus in lecluio. Eadem quoque die tactu vestis iinde teneres prcecoriium,ut restilula fumiliaacquirat-
nobilis quasi impetu fluminis, ita quart-aneefebris a sacerdote quod amisit de gerraine. Tunc pietns ln-
ignis omriis exstinctus est. Et redeunte de prandio, signis advocatur in lacrymas; niox ad militise suSe
reserato cubiculo, sanus surrexit e lectulo, exsui> belliger arma convertitur, et ad oblinendatnviclo-
tante miuistro pro sanitalis prsemio, tunc sibi reso- riam preces offertforiis ofalor. Tuhc jvir beatus stir
lttto jejunio. Sic tactu Beati vestis salutem operatus gens ab oratione, oleo benedicto loca perungens ca-
est absens. pitis, in Trinitatis nomine trino deptilsolariguore,
XLV. Exsequamur ilineris accepli viaticum. lta- statim patefactis auriuin oculoruraque meatibus,
que cum Pictavis (Poiliers) vir Dei ad beatura con- plaudentibus universis muta ioquax effectaest. Quo
fessorem proficiscerelur Hilarium, quaedam Baudo facto negoliatores civitatisNannelicsequisque sui re-
Feifa de Sene Corbiaco (Secorbi),villa interduos vix medium, pecuniara, ut poluit, sanctOviro dispeti-
advecla ei reprsesentataest, quccerat muta, clauda sandam paupefibus devoie yel obtulit vel direxit.
vel manca. Lingua rigebat immnbilis, anhelitu pal- XLIX. Leudegesilusvir illuster juxla quod ipse
pilante, pars erat tota defunefe, ut videnlibtisoculis B professus est, cum aliquis ex famiiia stia doriiusiti-
reliquum esset cadaveris. Super qiiam misericorditer curreret lypum cujuscunquefebris aut aliquid ffigo-
ut signum sacrce crucis expressit, confestim omnis ris, lavans illas litleras quas in subscriptiohe manits
vigor per merabra diffunditur , veiiarura fluxuosi Saucli depinxerat, quamplures suos hac medela sa-
rivuli suscitantur, nervorum imbecillis stupor excu- luti restituit.
lituf, naturalibus molibus ad vitalem usura lota fa- L. Breviter his perstrietis prosequamur ex feli-
brica reriovatur. Mox linguae plectrnm resolvilur, quis. Chusinus quidam incOngruedum die Domi-
digilorum glonii tenduntur, pedum bases solidari- iriinicoequo curara impenderet, missa manu in vul-
tur, totamque viscerum molem hoc fuit apud : an- nere, digitus ejus inlumuit. Hinc, grassatilefervore,
ctum vivificare quod tangere. Qtise convalescente tota pars brachii relaxalur putredine. Qui per Bei-
medela tertia die ad civitatem Sancto gratias refe- sam (La Beauce)Sanctoitineranle ut ad ilomumsuatn
rens suis occurrit vestigiis. diverterel precibus fusis obtinuil. Mox ejus bra-
XLVI. Operse pretium creditur etiam illud inse- chium vir Dei aqua callida confovit; insUper oleo
rere curationis praeconium. Pago Vindocinensi (Le benediCloperungens SHperpositiscaulis foliis mirift-
Vendomois),vir bealus dum praeteriret, in Bansi- cus medicus alligavit. Sic quidquid inerat ulceris,
donem (Ransci) manendi gratia declinavit : ubi lanli C preliosa cura reslinxit. Post ipse gratias reierens
robur benedictionis invaiuit, ul stipulam iectuli in sancto viro occurrit tali curatus malagmate.
quo vir sanctus requievil, quisquis fideliter abslulit, LI. Item servus ecclesice, Libanius nomine, die
donummedelce portaverit, et de semine paleae fru- Dominicosepem inconsultedum clauderet, manus ei
gem meteret medicinae. contractse sunl uliione prsesenti: qui ad sanctura
XLVII. Reddathic lestimonium nobilis facti urbs virum Parisios morbo castigante percurrit. Quem
Nannelum (Nantes in Armorica). Quo vir Dei acce- olei benedicti liquore perfusuni ac mysterii potius
dens, religioso admodumexceplus obsequio, occurrit unguenlo respersum addila oralione ineoluniitali
ei Tecla Damianimatrona hominis prompti negoliis, restiluit.
supplicansut virura suum aut ipse pastor, aut missi LIL Per singulorum compendia currant rerum
sui requirerent. Quo quia ipsi fuit accessus difficilis, miracula. Namque AndulfusEcclesiseParisiacsecie-
cum chrismariis (b) suis diaconum direxil. Qui per- ricus dum die Resurrectionis [Id esl die Dominico]
currens ad hominem ut sibi jussum fuerat, infirmi in vinculasua nuces ab arbore exculeret, pro eo quod
viscera tangit. Altera die exoratus ipse sacerdos ac- operatusest in die iiluminationis, csecilatepercussus
cedit ad debilem,qui duplici sub tortore, hinc pres- est, et vultu tenebroso perstitit anni spatio. Dehinc
sus valetudine, inde podagraevulnere, CruciabaturD Pontifici oblatus, et sancto unguine perfusus, diei
homomiserandusproeaciler. Tum Sacerdos Altissimi rursus redditus, et sacerdotis serenum purgavit cle-
inurmumoleo benedicto perunxit. Eo momento de- rici nubilum. Sic quidquidminister amisit, medica-
bilis stalim manibus directis longinquo de Ianguore bilis praesulobtinuit.
gressu solidatoprosilivit. LIII. Et quia crescunt genera miraculorum pei
XLVIH. Sed ul duplicaretur in una domo myste- tempora; cum regi prcesentandusvir beatus occurre-
riuui, et qusepraecessitin patre medeia perveniret ret vilia Roleiaco, clericus ei nequitiae spiritu vexa-
ad prolem, habentes filiam, offerunt ei, nomiue Ma- lus adducitur. Unde expulso adversario videniibus
riam caecam, surdam et mutara. Exponunt vivutn circurastantibus, velut avis parvula de capite ener-
cadaver [AL, cadaverem]ante Sancti vestigia dicen- gunieui, umbra fugata, egredilur. Quam dum reliqui
(a) Alii scribunt rachanm, sed utrumque recte, a pTOlectorum operimeniisusurpal. Alibitamen Vos-
verbo Graecop«x">1ll0tl divulsionessignifiraf. Unde sii expositio quadral, ut inlib. u VilaesanclseRade-
rachaiia, vilis et lacera veslis.Vossiode Vitiis serm. gundis, num. 4
videlur. Sed aptior huic loco Mcuardi nostri inter- (b) Chrismaria vasa erant ad recipiendura Chri-
pretatio in Concord. regul., pag. 921, ubi rachanas sma.
71 SANCT8S GERMANUS,PAIUSIENSISEPISCOPUS. 7-2
pcr domumvolitantem insequerentur, ipse Sanctus A\ potuit: manibusque contraclis ad reiiquias sancti,
stiis eam contrivit vestigiis : et cum pede comprime- manu marili portata est. Iuter baec dicli poenitens,
retur, conversa est repente tallax in sanguinem,ge- miseranle pio viro saluti reducla est, confitens ejus
minato praeconio,ut nec calcaretur, et sui casus in- despectu sibi repentinum accessisse periculura.
dicio multifariusartifex fieret sanguis, reus sangui- LVIII. Et quoniam suo merito semina salutis per
num. qucequeloca dispersa suni, contigit ut venerabilis
LIV. Producat pagus Oximensis (a) inter nostra Flameris abba de Cadone (Chinon,supra Ligerim)
quod suum est, ne teneatur in obscuro posteritati res Tnronico, manu beati Germani subscriptam acce-
umiuis. Siquidem vir sanctissimus ad villam Tasi- pisset epistolam. Qui cum suum monachumper duos
liacum (Ville-Tailtac)cum declinassel itinere, offer- annos febribusdecubanteinad Ieclulum visitaret, re-
tur ei mulier cui duplex morbus erat, inde vetustas, quiril infirmusunde veuisset pagina. Responditabba
hinc ccecitas.Salutem deprecari verbis tremenlibus a dominoGerraanosibi fuissedirectam. Quam petiit
incepit. Qua supplicatiorie motus senis innlieris et sibi porrigi. Qui de subseriplioneejus lingua deter-
debilis oratione praecedenteoleo superfuso, lucernce gens litteram, salus descendit in viscera, et atra-
oculorum reddunt Iuminis ralios, et datis speculari- menti pictura cuncla vicit ungiienla. Unde approba-
bus tencbrcefugerunt. Quailluminata, Deo reddenles IB tum est langmdorecuperato ut dicamus communiler,
gloriain per quem Cfirislus operatur, astantes sancti de Sancli subscriptionesibi salutem linxisse.
Germani praeconatisunt merila. LIX. Dehinccum ad Carnonam(Charoy, in traclu
LV. Dinumerandisunt morbi, ut praedicelur fons Wiistinensi)castellnm accederet; quidam se ei in-
medici. Daningus Ardulfi filius ita capile, oculis et gerit manu conlracta debilis pro eo quod die Domi-
totis hydropis morbo lensus eral visceribus, ut in nico aliquid operatus sit. Quem prsecepit in villa
utris simililudinemquasi lolus venter esset, pene- Cariaco(Chevry)post se festinum occurrere. Quoac-
tralis vitalibus velut vitrum perluceret infecta cutis cedente, dum digitos ejus sacro perungeret oleo,
inlrinsecus. Qui a medicis desperalus, ad Beaticon- subito sicca palma revirescil ex altera. Astricta cu-
fugit extrema sorte remedium. Quem mox vestibus tis ossibus intercurrente humorerelaxavit arliculos.
exulum et sacris manibus pcrunclum, hydropis in- Juncturaepene disjunclaeretenduntur in dijulos, ari-
clusus liquor liquore consumitur, et aqua infusione ditas diuturna si.ffusareflorescit in vena, stalimque
olei desiccatur. Sic modo admirabilinec humor foris vulnere clausa dexlera inler manus medicisana red-
egressus est, nec inlus languor retenlus est, arte ditur et distensa.
pradicabili humoremex humore siccari. LX. Accidit nt sanclus vir remeans de Namtie-
LVI. ltem cura ad basilicam beatissimorum Ger- ^* tico, domum Nunnichi illustris [Al. illuster] illu-
vasii et Protasii vigilalurus accederet, quidam cae- straret et vesligia. De cujus veste matrona, rapto
cus institit misericordiam postulans. Cui vir Dei fideliter filo, recondit in oratorio; quaevaletudinera
prcecepilinter altare et sanctorum reliquias ut jace- irrnens [incurrens], vigiliis in honore sancti solem-
ret. Quo peracloprimo diluculo, mox super oculos niter celebratis ac missa revocata (b) de pra'senli
signum cruws intulit, lux eflulsit. Et totus labor me- curala est. Ita Beatissimusnon solum mauu sanavit
dici curam virtuie crucis impcndit. qtiod tetigit, sed nominatus curas sparsit.
LVII. Mulier de Oximensepetens redemptionema LXf. Attila vir illuster ac regalis aulae domesti-
sancto viro, qua sorte, nibil accipere meruit. Dehine cus,corruens inbalneo, lcesograviter brachio, cont-
Britannum presbyterum pro infirmilale recloris pa- putruerat ipsa lota manus ab humero. Qui medico
triaesusebenediclionem prcedicti et reliquias expe- adhibito dura curam vellel impendere, rupta vena
tiit. Qui iter suum egrediens, mansionem iu villaViua viscerum pene omnis in momenio vitae sanguis ef-
prcedicta mulier habitabal ohtitiuit. Quam marilus fusus est. Nunlialur Ponlifici hominem esse in fu-
alloculus ut sicut alii et ip-.iad reliquias domniGer- nere. Pielatis impulsu, occurrit senior. Quem la-
mani occurrerent. Qute dcspexit pro eo quod ei san- crymis conclamantum sine ulla spe oculis clausis
ctus vir redemiitionem non dederat. Sed statim in oppressum invenit expositum. Cujiis vix adaperit
loco quo stetii velut lixa stipile gressum movere non faucescum cultelli manubrio, oralione prius data,
(a) Vicus Oximensis (Hyesme),in Normannia, ex Octob., spatium habeant illi qui in istis temporihus
sancti Ebrulfi monasterio nomen accepit, veriiacule istas depraedaliotieset alia male facia criminaliter et
Sainl-Euroul. publice feceiunt, ul inde apud Dominumet apud eos
(b) Phrasis inusitata el Fortuualo peculiaris, ab (quibtis) malefecerunt se pacificent. » ln capitul.
eo iieruni in lib. i VitaesanctaeRadegundis,num. 14, Kb. II, cap. 10, Carolus Magnusmonelaeemendaiidas
usurpata, sed ulrobique in libris edilis depravala concedit spatium usque ad missam saucli Martini;
foedissime. Hunc locum Surius rccen.iiorum exem- et cap. 20, ponlibus resarciendis ad missam saricti
plarium iidemsecutus ita exbibet, J Vigiliisin honore Andrese.Si igitur missa sancli Kemigii, sancti Mar„
sancti eodemin oratorio devole celebralis ac missa, tini, sancli Andreceprodie ipsisdicato sumitnr, ulex
de praesenticurala est. » Omuiuovero exemplaribus locis addwctis manifestum est, recte etad lextum
veterrimis in nostram lectionem cncuniibussubscri- apposile Forlunatum liic de anniversario, ut Ioquun-
bendum. Quid ergo missa revocala? Nempe dius tur, festi sancti Germani recursn inierpietafi licet,
festus antiua vertigine recurrens. Palet ex conc. nec aliter forlasse licet. Cum enim de sacro sancto
Pisteiisiscap. 3 : i Comniuniplacito conslituimus, ut misscesacrificiois auclor agil, non recedilab usitato
usque ad missam (saucti Hemigii), hoc est kalendas loquendi more, stipra, num. 43.
li VITA. 74
inlulit ei in ore paululum aquce frigidce serael, se- A A.clamore prosequitur, multa ipse concrepitaus, ut
cundo vel terlio. Inlerim exspectans quis esset rei loqui solet calamitas. Tunc sancti Germani manu iu-
exitus, assedit circa lectuium. Transacta fere hora, men in locum reducitnr, et ab eo ad beatum Sym-
redivivo singultu exanimatus concutitur, ac mollis phorianum dirigitur. Qui pro ipso tandiu vigiliis
motu anhelitus evocatus reducitur. Faucium meatus institit, donec amissusoculus purgata pristina ma-
relaxalis visceribusspirilu intercurrente reducilur, culaaddilo beneficiointegrior reddilur-, et raelius
paulalim convaleseens, vita de morte reverlitur. redit posl vulnera, quam quod nalus erat per natu-
Dehine quasi de sopore expergefactus, interrogat ad ram. Qui Florenlinus (Florentinusepisc Maliscon.),
caput ejus quis fuit. Adesse doranum Germanum a deinceps Matiscone(Mdcon)ordinalus est episcopus.
circumstantibus dicilur. Postulat manum Sancti LXV. Quanta vero fuerit virtus ejus signaculi,
sibi dignanter porrigi, ita incipiens alloqui: Domne, adest inler reliqua res ista testimonii quaeproducitur
lu me revocasti longo euntem itinere. Statim- in sequenti. Cum debasilica sancli Martiniad villani
qi.ieobtulit sacculum plenum pecunia et balteum am- sanclaeecclesiaeSeveriaco(Sivray apud Turones) re-
piiponderis,quospauperibus erogaret raercedemvilce curreret, adjungilin ilinere quemdam Amantiumju-
vel gratise. venem, quemdeprehendil a Judceisduci nexum in
LXII. Pergens Auguslodunum vir sanctus Rota- B ferreis. Requirilur quid fecerit. Puer respondit ve-
giaco (Rosoy, in Bria) dum pervenit, comperit ab raciter ob hoc duci in vinculis, quia se recusaret le-
Abbone quosdam retrusos in earcere. Igitur pro gibus subdi Judaicis. Tunc dissimulabantcum clave
absolvendis supplex tribuno suggerit; sed illedurus Judcei vincula ferri reserare. Facto a sancto viro
non annuit. Hinc ipse cauto consilio dum dicit se desuper crucis signaculo, mox ferri sera revellitur.
campum circumire, currit devotus ad carcerem. Ita- LXVI. Itidem ctim Parisios ad basilicam sancto-
que ad exorandum provolutus slernitur, ibique lem- rum Gervasii et Protasii orandi causa procederet,
pore nocturno caiense discussse sunt, validus lor- januis obseratis ingressus illi negalus est. Tunc re-
menli rigor ad fragmenta redigitur, sera gravis illi- quisitis clavibus, nec ipsis aperientibus, sic resera-
ditur, postis cardine vellitur, feralis carcer recludi- vitpessulum, facto crucis signaculo. Stupor animos
tur, damnati ad vilalesauras quasi redeuut de sepul- invasit prcesenli miraculo, aperiri de virtule quod
cro. Ila fit ut ei Rotagiacomatulino tempore ingressi clave duce non potuit. Hcecquoque veneranda prse-
occurrerent: et qui Sanclo non prsestitit pro abso- sente me gesla sunt.
litlis reis, tribunus reus effeclusest. LXVH. Ei quia beato viro nullura obstitit metal-
LXHI. Igitur cunctorumsaluti semper instans sol- lum, cum Iigna, saxa, ferramenla ante ipsum soluta
licilus, cum Bituricas (Bourges)accessisset pro or- C sunt, accidit una dierum Parisiis orationem cum
dinatione Felicis episcopi, prcedicante sacerdote daret ad ostiuin carceris, sequenti nocle trusis appa-
Sigerius quidam Judaeus fidei sacramento percepto ret lumeri in carcere. Visusest eis admonere quod
conversus est, babens in Judaismo Mammonarano- foderent ut foris procederent, Qui dicentes ad invi-
mine conjugem. Qusecum de conversione nec men- cem domnumGermanumse vidisse, et signa singuli
tionem reciperet, et per missos Beati admonita re- referunt. Inventa cosiade pecude, fodientes amovent
fugeret, facta ab eo vigilia Doctoripse profectus est. lapidem, et prsedicto amico Dei occurrunt ad eccle-
Quae cttm beatum virum nec visu vellet intendere, siam malutino lempore, cum rediret ad requiem.
cantalo cursu tertise, manum suam Pontifex ad mu- Sic multis causa salutis fuit imago Pontificis, et ad
lieris frontem dignanler admovit, pietatis ex opere. vicem beati Pelri dedit nostri Sacerdotis ipsa figura
Statim a circumstanlibus de mulieris naribus scin- remedia.
tillante igne fumus egredi visus est, ut cunciis clare- LXVIII. Debinc illis ereplis , tribunus civitatis
fieret, ejeclo insidiatoremulierem usque tunc illum saevireccepitin milites, depulans eorura fuisse ne-
saluti suce repugnasseper obsidem. Tunc exonerata gligentiam , quod viro sanctissimo deputatur ad glo-
inimici fasce, respirans conlessa est nunquam se riam. Conversa in custodes iracundia judicis, qui
prius faciembeali viri potuisse conspicere. Qua pe- D I solebanl asservare, tradidil servandos in carcere, et
tenle ac precante, effici Chrisliana cum propria domo ablatis clavibusjudex fit cuslos cuslodibus. luterim
promeruit,et quasi capite subdito exeraploejus multi vir beatus tribunum vocat ad prandium. Ac dum
Judaeorumconversi sunt. pariter sederent in eodem convivio, ad mensam san-
LXIV. Decethie illud inseri, qualiter peregrinula cti viri occurrunt et ipsi qui fueranl missi pro reis in
sit revocatalux oculi. Itaque pergens Augustodunum compede. Ciaveshabens in manibus cum Iribunus
pro ordinatione Syagrii episcopi, huc inter reliqttos: de ereptis vix crederet quod videret, agnoscensse
cives Floren.linus illuster pro consensu delatus est sic custodisse similiter sicut et milites carcerem,
habens nsevum in oculo speciositati derogans ali- data vicissim venia, culpa transit in graliam.
quantulumne florenshaberetur iu vultu. Interea dum LXIX. Inferal Aurelianis (Orleans) nobile viri
laudes acclamanlurepiscopo, a quodam ignoranle ex: prseconium.Qua de civitate vir sanctus progrediens
improvisopercutitur eodera in oculo, evulsoque des damnatorum voces exaudivit in carcere , quo certe
loco ccepitsupra raaxillam dubio pendere eum visu., subterraneum habebalur ergastuium. Quo super
Qui cursu praeprepero ad beatum Germanum cumt ascendens et prosiralus accubaifs orationem dedit
PATROL.LXXII. 3
75 SANCTUSGERMANDS,PARISIENSIS EPISCOPUS. 76
amicus Christi cum lacrymis. Prorsus obtentu ora- A A.digus, explicari non poterit, nec si totius populi vox
culi insequenli nocte carcere palefacto ad basilicara in uno se glulinet. Qui frequenler contentus casula
sancti Aniani confugiunt. Et ila beatus Pontifex vel tunica, quidquid erat residui, nudum pauperem
quamvis prsetereundo post se reliquil suflragium. vestiebat, utinops calefieret Iargitorealgente. Quanta
LXX. Non fastidium sit audire quod Chrislus eliam fuerit redemptionis effusio,nullateuus expliea-
praeslat fidelibus, dum rairaculorum simul virlus bitur vel loco vel ntimero. Unde sunt contigusegen-
crescit et numerus. Itaque Sanctissimo occurril-qui- tes in testimoniuin, Hispanus Scotus, Brito, Wasco,
dam Parisius, cujus quasi pugnus extuberaverat Saxo, Burgundio, cum ad nomen Beati concurrerent
oculus, ut etiam dictus vergeret in ruina post vul- undique liberandi jugo servitii. Gum vero aliquatenus
nera. Quo rogante vir Dei de saliva oris sui oculum nihil esset prse mauibus, tristis sedens et anxius
illiniens, medelamlumini revocavil et graliam. severior in vultu, austerus erat ailoquio. Tune si
LXXI. Moverla [AL Noverca] quaedam Parisiis fortassis ab aliquo invitarelur ad prandium, compel-
pustulam habens in brachio, cruciata doloribus, oc- lebat convivasaut miriistros proprios, ut conferentes
ourrensbealo viro, pari medicamine tactu salivae pariter unde vel unum caplivum servitio liberareht,
curala est. et sic aliquantulura Sacerdotis respiraret animus ex
LXXII. Sed si exsequamur miraculoFura singula B I mcerore. Quod si Dominus aliquid per manus Sancti
quse suis geslis praesenlifloruerunt in vita, haecsine dispensandura alicunde dirigeret, mox in spiritu prce-
fine sunt ccepta, non erit modus in pagina. Quia videns solitus erat dicere : Gratias agamus divinae
quaecumquePontificis se convertit prseseiitia, nulla Clementiae, nam unde fiat redemptio appropinqua-
morborum gener.hus defuit medicina et quanla se vit. Continuo sine ambiguitale praesens probabatur
oblulerunt languentium vulnera, salutis fudit lot se- effeclus. Quod dum accepisset in manibus, resoluta
mina. Namque prima Pontificis exsequamur vel ul- ruga frontis vultu florebat seuior, gressu pergebat
lirua, cum per salivara oris sui multa curata fuerint alacrior, lingua fluebat jucundior : ut crederes homi-
ulcera, purgata sint energumina. Ante quera quam- nem pro redimendis aliis se ipsum servitutis vinculo
vis occulte venisset hostis nequilia, statim se mani- liberandura.
feslavit frauduienta fallacia : ac de conspeclu sancli LXXV. Quisverodignerepelat quanta virtus verbo-
viri quia celari non poterant, nec tolerabant prsesen-
ruraabore rotabalur cura prsedicaret in populum, ut
liara, terribili ululatu sua gemebant incendia, passim omni lilteratufse nasceretur
slupor, et fieret in com-
per loea volitantia et
exponebant crimina, suspensi mune
[ generalis corapunclio, atque ex ore diceuiis
per aera : frequenter nec interrogati confitebanlur
crederes ut verba forcnarentur ab augelo, dura plus
et nomina. Cum ssepe suo impulsucurrebantadsan-1
homo loqueretur translatus in mentis excessu,
clum virum cruciauda daemonia.Cujus minister quo quam Cum abrasis maculis sinceritate dogmatis pectora
loco Sancii tenebat bacuium , illic energumenus i
plebis cogeret divinis effragrare pigmentis.
pendebat religatus aero vinculo, et quasi clavis af-
fiso tenebalur vesligio. LXXVI. Qtti equilans in ilinere, semper Deo ali-
LXXHI. Et quia sando viro sspe infiirici leude- quid aut verbo contulit aut cantavit, cursum (a) nudo
Cum vero
bantur insidiae, ut aul equus lapsum incurreret, vel[ capite dicens, etsi nix aut imber urgeret.
ramus arboris langeret, aut aqua vallis vel glaciesi venit ad mensam, confeslira recitans adfuit minister
ut inter cibi fercula animi pastus
periculum generaM; mox qui aut quanti aut qualiter divina colloquia,
tolum energumina factumomne confitebantur etnu- . alimenlo plus saturaretur conviva. Nullum tempus
merum. Cumvero pedem eflerret de domo vel eccle- interpolans quo non aut aliis prodesset, aut non ipse
sia, videres slrages dcemonumaute lanti Ponliiicisi proficeret.
ac triumphatoris obtutum. Cadebant circa Sanclii LXXVII. Quantam vero vigiliarum curam semper
catervatim vesligia diversis modis effusa: hcecmuta,i impenderet quis enarret? Aut toleratos algores ar-
illa clamantia; ilia fixa, hsec lubrica. Et velut ad1 dore fidei prsedicei? cum frequenter in lectulo anie-
judicem dum gesla referrent propria, non effugiebant t D quam reliquosdesoporecommoneret assurgere, quin
tormenla. Sed ad Sancti prseconiuraquanla est hsec 3 quaginta psalmos vel amplius, indefessus in templo
laudalio, cura ineffabililer multa et sltipenda ab eo3 sui pectoris Domino decantarel. Sed quis iilud fur-
fierentsub momenlo? lum felix [Al., felicem] vel auditu senserit vel visu
LXXIV. Caeterumeleemosynisquantum fuerit pro-- deprehenderit, cum ipse de leclulo frequenler sine

(a) Scriptores antiqui cursus seu decursusnomine gulis Domino decantaret. i Ubi particula teu utro-
divina oftrcia, siVe horas, ut vocanf, canonicas in- bique copulativa eSt, tiec cursus Romanus hic ali;:s
lelligebant, quod persolvantur quotidie ac decurfan- esl a Gallicano. Nam GallOsolim Romanos appellaius
tur. Regula sancti Macarii, cap. 9 : < Cursum mo- in Vitaj sancti Samsonis episc, praefat., pag. 165,
nasterii super omnia diliges; qui vero saepiusorare observavimus (in Actis sanct. ord. sancti Benedicti).
voluerit, uberiorem inveniet misericordiamChristi.» De cursu Gallico iterum mentio fit in Vita sancti Wa-
In Vita ms. sancti Serenici abbatis (smcutovu Bened.) larici abb., apud Surium, 4 April., nurri. 14. Porfo
haec leguntur: t In orationis aulem studio tantus il- nihil hac voce usitalius apud GregoriumTuron., qtii
lum fervor accenderat, ut absque peculiari suppli- iibrum unum de cursibus ecciesiasticisa se composi-
catione Romanum seu Gallicanum, et sanctorum tum in lib. x Hisl. commemorat.
Patrum Benedicti seu Columbaui cursura horis siu-
77 VITA. 73
Caligis,ne sentiretur ab aliquo,perrexit in oratorium, A premeret illata neeessitas.Paratus pro misericordia,
liullurrisibicupiens testem in illud [Al., illum]furtum semper currens pro venia, pater et pastcr populi ad
praeter Christumoccurrere. Qui celebrata vigiliare- se alienas causas transferens et querelas, aul pro
means ad lectulum quasi nihil egeril, lunc primum parte mitigabat, dolores compatiens, aut quanturii
reliquos excitaret. Quanta vero ad psallendum fuit possel ex toto curabat corde subveniens.
constanlia, duro velut ferri rigore induta caro sub- LXXVIIL In tantum quoque sacris amplificatus
sisteret, cum saxa frigus decrustaret, et aqtias in proveclibus, eliam diem beali sui transitus ita prae-
erustam verteret? Qui cum suis visceribns dimicaret dixit ut subdiraus. Ante aliquos dies nam vocans ad
et vinceret, pene seipsum obliviscens, ut domestico se notarium suum, imperat in cubiculum supra
tofmenio superato corpore de se triumphum in pace lectum suum scribere hoc tantummodo, sed ne-
factus martyr acquireret : ut, se miilantibus clericis, scienlibus (v Kaiendas Junias) omnibus quid hoc
sine vicissiludine ipse decantandi moduiaminanon esset; post ejus Sanctus discessus manifestavit de
finiret. Cura pene hoc incredibiiiter dicilur quod sci- sceculo; nam neque hoc Dominus familiari animse
tur: quia tertia noctis hora ingrediens in ecclesiam, abscondere pertulit. Denique eadem die post pera-
non esl egressus ulterius psalientium ab ordine, do- clum prceliumBeatus migravit ad Christum. Ilis et
nec clarescente die, decantatus solemniter cursus g consimilibus studiis occupalus ac semper intentus
universus consuramareturex canone. Cum vero do- fere oclogenariusper orbem mirandis actibus ascis-
mum regrederetur fatigatus setate vel frigore, aut il- eendus martyribus, apostolis aggregandus, glorifi-
lata divcrsorum inquietabat suggestio, aut ab ipso candus merilis, coronandus in populis, ereptus cor-
requirebatur ubi prceberet suffragium: ut etiam ad poreo vinculo, iramacuiato spiritu bealis fideidotibus
requiem reclinauli, vei paululum de querelis occur- perpetualiicr victurus, viclor evolavitad ccelos, (a)
rentium affiictorumvel pauperum, crux pararetur irr regnante Dominonpstro Jesu Christo, cui est gloria,
lectulo; postponens suas injurias, ue suggerentem honor et potestas in sseculasceculorura. Amen.
(a) De sancti Germaniobitu GregoriusTuron., in ticu basilicsesancti Vincentii, in qua beatus Germa-
lib. v, cap. 8, ila scribit: « Eo anno (primo scilicet nus requiescil in corpore, residebat, dirigitur. > Ad-
Childebertijunioris, Christi 5#6), et beatus Germanus dit Airaoinus in lib. ni de Gest. Franc., cap. 16,
Parisiorum episcopus transfil : in cujus exsequiis t quod cum regi nuutiatum foret magna cum devo-
multis virtulibus, quas in corpofe gesserat, hoc rai- lione illuc adveniens, et tatito gavisus miraculo ejus
raculum confirmationemfecit. Nam carcerariis ac- epitaphium his disticbis rhythmice composuit, > ab
clamanlibus, corpus in plalea aggravatum est, solu- n Aimoinoforlasse expolitis.
tisque eis rttrsus sine iabore levatur : ipsi quoque
qui soluti fueranl in obsequimn funeris usque ad ba- Epitaphium sancti Germaniper Chitpericumregem.
silicam in qua sepultus est, liberi pervenerunt. Ad Ecclesiaespeeulura,patris8vigor, arareorum
Et pater et medicus,pastoramorquegregis,
sepulcrum autem ejus multas virtutes Domino tri- Gerlnanusvirtute,fide,corde, ore beatus,
buente credentes experiunlur : ita ut quisque si justa Carnetenet tumulum,iuentishonorepoljun.
petierit, velociter exoptata reportet. Si quis taroen Vircui duranihilnocueruntfala sepulcri:r
strenuas viitules illius quas in corporeTecit, sollicite Vivitenim,nammorsquemtulit ipsa limet.
vull inquirere, librum vitse illius qui a Fortunato Crevitajlmc potiusjusluspost fuuera;nam qui
presbytero compositusesl, legens, cuncta reperiet. > Fictile vasfuerat,gemtnasuperbamicat.
Etlib. de Glor. conf., cap. 90 : c Ingrediente, inquit, Huiusopemacmeritummurisdataverba ioquuntur,
Chilriericorege in urbem Parisiacam, postridiequam Redditusel csecispradicatore dies.
rex ingressus est civitatem, paralyticus qui in por- Nuncvir apostoiicus rapiensde carne tropteum,
Jure triumphaliconfidetarce poli.

SANCTI GERMANI,

PARISIENSIS EPISCOPI,

EPISTOM AD BBUNICHIIBEM REGINAM.

Dominceclementissimceatque prcecelientissimcc,. D nunc tempusacceptabile,eccenunc dies salutis. Nunc


el nobissemper piissimaedominaeel in Clirislo san- e contrario tam funestos et luetuosos anle oculos
ct* EcclesisefiliceBrunichildireginse Germanus pec- habentes dies, flenier dicimus : Ecce dies tribulatio-
cator. Quia cbaritas congaudet veritati, et omnia nis et perditionis nostrceadveniunt. Vcenobis quia
sustinet, el nunquam excedit, propterea ex conlri- peccavimus. Si nosistte conterruissentamaritudines
bulato corde et ex intima animi dilectioneaudemus et tribulationes, et corpori exhibuissentinfirmitatem,
vobis suggerere.Quia eo tempore quando minor erat per nosmetipsosveslrae debuiraus occurrere pietati.
numerus populi Cliristiani, et cum Dei auxilio lice- Quia si fas dici est singulariter et vestri dileclionera
bat residere quietum, cum apostoli dicebant: Ecce in nostro gestamus pectore, et unice de veslra prs-
'«a SANCTI GERMANIEPIST. AD BRUNICHILDEM. «0
sentia spirituali desiderio sitienles, sicut cultores et AL.isustinebit, quam suce cupiditalis consuluisset avidi-
peculiares filii Dei, ambienlissime vos vivere atque lati. Ipse .ludex aeternus nunc judicat, perpeiuam
proficere in omnibus pie optamus. Sed quieunque judiciariam possidet potestatem : non corrumpilur
liominem in anima diligii, si niinus oeulis carnalibus praemiis, aut aspicit ad vota impiorum, sed conside-
eum valet intueri, quce ad animce et corporis vel rat cogitationes cordium, et reddet unicuique secun-
prosperitatem pertinent et salutem, omnimodis htte- dum opera sua. Inhonesta victoria est fratrem vin-
rario officioretieeri non debet. Vulgi verba iterauies cere, domesticas dpmos humiliare et possessionera a
qucenos maxime lerrent, vestrae pietati in notitiam parentibus constructam evertere. Contra semelipsos
deponimus , quae ita disseminal, eloquentium ora pugnant suaraque felicilalera exterminant: de sua
delrahuiitur, quasi veslro volo, consilio et insliga- perditione gaudet accelerans inimicus. Qua fide et
tione Dominus gloriosissimus Sigibertus rex tain ar- ex animo, qua devotione hcec scribimus Deo sufficit
due hanc velit perdere regionem. Non proplerea liaec nosse, ut vobis bona futura praeparetis, el nos cum
dicimus, quasi a nobis credatur : sed supplicamus, Deo absolulosesse vel paululum sentiamus. Sed quia
ut liulla occasio tribuatur dicendi, unde vobis tara sacerdotibus praeceptum est : Ut tuba exalta vocem
maximum et pericuiosum generetur blasphemium. tuam et annunlia populo meo opera eorum; ergo, piis»
Licet hcecregio jam caruisse felicitatem, et perditio- B sima domina, intelligite mysterium el cavete exem-
nis nostrae conciudamus terminum: sed de miseri- plura. In principio duobus fratribus..... erat mundus:
cordia non desperabamus divina, adhuc ultionis sus- unus ex ipsis Gain fratricidiuro perpetravit et usque
pendendi manum , dum emendationis exspeclatur septuplum punilionissentenliamsuscepit. Joseph fra-
remediura, si non dominaretur intentio, quse morlem tres sui per invidiam vendiderunt, et postea serviluli
operatur; cupiditas quceradix est omniura malorum; ipsius subjugati sunt. Saul sanctum David per invi-
iracundia, quse sensura aufert prudentice. Saivator diam nitebatur occidere, ipse postea in eum raiseri-
noster perspiciens suse passionis imminere tempus, cordiam exercuit. Absalon fratrem interfecit, palrcui
dixit: Vmhomini per quem scandatum venit. Quod e regnovoluitremovere, et qualem suscepitinterilum
ore proprio detestalus est, impune non posse manere nulli habetur incognitum. Prsecipue
quuque David
credimus, omnibus clamamus,. omnes conscienlise propheta dicenle : Quoniamqui nequiler agunt exter-
suse cogitationes et actiones considerent, et caveant minabunlur; qui vero exspectantDominum, ipsi limre-
ne cum Juda prodilore hujus condemnationis sor- ditabunt terram. Apostolus clamal: Qui odit fratrem
tianturjudicium. Deo sufficit nosse, optabam aul pro suum, homicidaest, el in tenebris ambutat, et nescit
ipsis mori, ut illi viverent, aut ante eorum interitum quo vadat.Salvatordenuntiat: Beati pacifici, quoniam
quocuoque casu vitam fiuire, ut nec eorum, nec re- C * filii Dei vocabunlur. Pacem meam do vobis, pacem
gionis cernereraus, interitum. Sed alter ab altero meamrelinquo vobis. Ubi est pax et charitas, ibidetn
excusatione ulitur, et nullus ex ipsis ante oculos est Dei pietas. Legimus per Esther reginara populo
Dei ponit judiciura; neque aliquid Dei reservat
pote- fuisse concessara salutem. In hac parle et veslram
stati judicandum, nec credent se jam sub Dei nolitia. ostendile prudentiam, et fidei vestrae salubritatem
Quia a nullo audiri mereraur, vobis et ideo suppli- atque perfectionem, ut et dominum regem a Dei re-
camus : quia si illi regnum perdiderint, nec voe nec vocetis offensa, et populum a parte sua vivere liceat
filii vestri magnum possidebftis triumphum. Ad hoc quiettim, donec Judex seternus consuetam discernat
vos hsec regio suscepisse gratuletur, ut per vos sa- justiliam. Qtiia evidentissimeomnibus patet, qui cfaa-
lutem non inleritum percipere videaiur. In hoc po- ritatem fraternam postponit, despicit consortium,
puli restinguitis verba, si mitigatis furorem, si Deii non acquiescit veritati. Omnesprophelcecontra ipsum
facitis exspeclare judiciura. In veritate suggCro, si loquuntur, omnes apostoli ipsunidetestantur, et Deus
meani humilemnon despicitis supplicationem, adhuc! omnipotens ipse quod constituit jtidicabit. Prsemissa
devotorum vestrorum gaudemus plenitudine. Pro- salutatione obsequia supplicamus , ut latorem prce-
pterea Iisecdolens scribo, quia video qualiter praeci- setilium, servum vestrum Gundulphum, commenda-
pitantur et reges et populi, ut Dei incurrant offen- D tum habeatis, el quseper eumdem verbo mandamus,
sam. Jta legimus : Quicunque in brachii sui fortitu- absque hsesitatione credentes recipiatis, el iraplere
dine speravil, antea confusionemquam vicloriam pro-- non despiciatis et elaboretis, qualiter de vestra sa-
meruit. Quicuncrue adminiculo geniis sibi adjuvarii lute nobis gaudia prseparetis. Illud peiimus ut per
posse conftdit, amtea pericultiin morlis quam salutemt vesirce Pietatis rescriptum ex omnibus jucundari
promcruil. Quicunque propter copiam auri et argenlii mereamur.
elevatur in superbiam, aatea desolalionisopprobriumi
PRIVILEGIUM

MOMSTEMI SANCTI GERMANI, PARISIENSIS EPISCOPI,


SIVE CHARTA* QUA GERMANUS, PARISIENSISEPISCOPUS,IMMONITATES CONCEDITPARISIENSI
BASILIGaE
SANCT.fiCROCISET SANCTIVINCENTII.
i
(ExBrequignyopere cuititulus: Diplomata, chartae,epistolceet alia monumentaadres Franciscaspertinenlia.)

21 Aug.566.—Dominisvirisapostolicis,sanctisetini A / recordatio, et ob amorera illius (erruit me tanta se-


Christo fratribus, omnibus episcopis Parisiace urbiss curitas simulque pietatis et caritatis affectus; ille et-
cum gratia Dei futuris, et celesti visitatione ditatis,i, enim post Deum, dum superesset, fuit nostra irarau-
Germanuspeccator.Omnibusnonhabeturincognilum,, nitas et secnrilas, pax et recuperatio ac sequestratio
qualisacquanluscircaraonasteria etecclesias, autergaa omnis a civili negotio. Nos vero in hac re pietati il-'
Deum limentiumvirbrumfueril inclite memorieglorio- i- lius consulentes, et cseterorum Regum velle stabiliri
sissimusCliildebertusrex, cujus summa benivolenlia a conantes, caritatem fraternae dilectionis vestrae no-
muliis Iargita est copiosa beneficia, et immunitali no-- biscum volumus concordari; quatinus illius sancli
tre stabilitatem perpetuam. Scilicel cogitans quia,, loci honor celeberrimusct memoria jam dicti prin-
qui isla temporalia reservaret metenda, sibi multo 0 cipis gioriosi enileat eodemin loco omnibus ejus aevi
majora a Deoilli attribuerentur, si ob ejus... (Sic apudi temporibus, babeatque abbalem ex propria congre-
Builiardum)ecclesias et templa fundaret, et egen-- gatione ipsa ecclesia, qui sub gubernatione regum,
tiura inopiam sustentarel, et pvo magnis parva of-- per successioneseumdem locum provideat; sitque
ferret, atque pro lerrenis celestia adipisceretur. alienus pontifex omnis Parisiorum ab eodem loco, ut
Unde et nobis ob sepulturcesucemeritum aliqua a sei non deinceps aliquam potestaiem iii omnibus ad ip-
considerare mandavit et considerata cessit. Itaques B sum locum pertinenlibus habeat; simulque sancimus
inclitus isie princeps Parisius basilicam in honores ut nullus melropolitanus, aut aliquis suffraganeus
sanctce crucis et domni Vincentii, vel reiiquorumi ejus, catisa alicujus ordinalionis illnc ingredi pr-e-
sanctorum in unum membrum conslruxit, et sibi se- sumat, nisi solummodoab abbbale ejusdem loci vo«
pulluram inibi eolloeavit, ac largitalis suae copiami calus venerit ad sanctilatis misterium celebrandum,
per testamenli sui paginam nobis babere decrevil, et: aut ad ecclesias consecrandas, aul ad benedictiones
habendi meritum loco tanti ordinis constituit. Sed1 clericorum vel monachorum instiluendas; quod de-
dum pagina testamenii sui et cordis Udessub humanai bitum renuere nullatenus debet. Cccterumquicquida.
fragilitale temporaliter vigeret, agente iu quorum- die prcesenti, tam a lempore meo, quam el successo-
dam calliditale, ne selema illi tribuerelur beatitudo, rum meorum omnium in sede Parisiorum residen-
ac scriplum non sortirelur effectum, simulque abbasi lium episcoporum, vel a Deum timentibus principi-
et congregaiio deputala non perciperent, ac sterili- bus ejusdem plebis, in fiscis, villis, agris, in auro
tale victus et vestitus deperirent, monuit me illius vel argento fuerit delegatum vel donaium, ut ad in-

aPrivilegiumhocimmunitalisprimuslypis mandari Episcoporurn, quce fere omnes nulli episcopo sedem


curavit Brenlius cum nolis suis, in editione HistoricenQ suam assignant, ut infra declarabimus.Sicet Gerar-
Aimoini(AinwiniHist., p. 74 seq., edil. 1603), in dus Dtibois, qui conliclum conjicit apographum post
quam illud inseruit. Codicem Aimoinimanuscripium lempora Gregorii papaeVII (Ubisupra, p. 92). Quod
quo usus est, nos ipsi vidimusin bibliothecaabbatice si nobis fas sit senleniiam noslram aperire de lioc
sancli Germania Pralis et saeculoxi iribuimus. In eo instrumento, apographumcensemusnon quidemomnl
fit raenlio praecepti imiriunitalisa Childeberlo con- ex parle confictum, sed forte in pluribus locis, certe
cessi, at ibi transcriptum non esl. Chartam scepius in subscriptionibus quoad sedes episcoporum sub-
recusam a Gerardo Dubois (Hist. eccles., Paris., scribenlium, adulteratum ab imperito falsario, qui
llb. ii, cap. 6), Cbintio (Annal.eccles., t. 11, p. 63), cliarlcefideraabstulit. Fatebimur plures ex Romanis
felibiano (Hist. Paris., t.lll, p. 16), el aliis qui de ponlifieibusprivilegium in ea contentum confirmasse
antiquitaiibus Parisiorum scripsere, vulgavit landem seculis xi et xu (Gall. christ., 2a edit., t. VII, col»
Bulliardus (Hisl. S. Germania Pralis, prob., p. 2), 417). Cum vero, seculo xvn frequenter impetitum,
ex originali, ul vocat, depromptam, exaralo in cor- liiium infiuitarum fons csset perpeluus inler Pari-
tice, et quod ipse Breulius videiat. Magna fuit de sienses antistites et Sangermanenses abbates et mo-
sinceritate hujus chaitce controversia, praecipue nachos, inter ulrosque iutervenit concordia anno 1668
inler J. Launoium el Rob. Quatermairium¥. Hic (Gall. christ., ubi supra), et missa disputalione de
nolabimus : MabilloniUm,cui jura Sangermanensis sinceritate primigenii documenti, unicuiquejura sua
monasteriicordi esse debuerunt, non ausum fuisse in poslremum assignata sunt.
veritatis hujus inslrumenti se asserlorem constiluere
(Annal.Bened.,t. 1, p. 157); Cointium (Annat,eccl., f. *LaunoiiInquisilioin chartamimmunitalisS. Germam,
i. 11, p. 64 et seq.), pro ficliiio apographo habuisse "D 1657,QuatermairiiPrivil.S. GermaiiipTopuqnalttm,
1657.
id quod Bulliardo autographum visum est. Falsum S. , Germanijura propugnaia,1668,etc.
aulem praecipuearguit Cointius ex subscriplionibus
83 SANCTI GERMANIPARISIENSIS EPISCOPI 84
tegrum habeat volo, rogo, conjuro. Decrevi etiam A I cetius Lugdunensis episcopus in Christi nomine, pe-
per hane carlulam immunitatis et cessionis, meam tente apostolico domno et fratre meo Germano epi-
Ibasilicamsuperius memoratam sine gestorum obli- scopo, el domna Ulthrogothe regina, atque domna
gatione manere, Et quia id anlea consuetudo non Clirodesinla ac Chroberga, coristjtutioriernhanc, sci-
fuit, et modo a regibus et principibus mihi est con- Iicet a presenti tera.pore a successoribus domni Ger-
cessum, voluntatem pielatis vestrce in hoc scripto mani episcopi perpetuo custodiendam relegi, et ma-
pretermiltere nolui, sed in omnibus per vos robo- nus mee subscriptione corroboravi notato die b. Pre-
rari, et confirmari exposco, ui deinceps ratum per- textatus Cabillonensis episcopus, deliberationem su-
inaneat. Et si quis unquam fuerit, qui conlra banc perius comprehensam, roganie et presente domno
deliberationem meam, quam ego pro firmitalis S.UIT Germano episcopo, gaudenter suscepi relegeudara et
dio cnm metropolitani et reliquorum episcoporum subscripsi notato die. Felix Aurelianensis episcopus
consilio ac suasione decrevi conscribere, quoquo juxta consenstim et deliberationem domni Germani
lempore venire lemptaverit, aut forlassis locum re- in perpetuo mansuram, subscripsi notato die. Eufro-
fragandi quesierit, in primis a liminibus sanctarum nius Nivernensis episcopus, roganle domno aposto-
ecclesiarum ab omnibusepiscopis et sacerdotibus Dei, lico Germano episcopo, hanc deliberationem relegi
tara presenlis lemporis quaro futuri, sit excom- B 1 et subscripsi, notato die. Domicianus Camoteusis
municatus, et alienus a pace, et in futuro judicio episcopus, juxta consensura et deliberationem fralris
cum sanclis et amicis Dei, in quorum honore hec mei Germani episcopi consensi et subscripsi notato
conScriptio facta est, meura ac dominorum meorum die. Donnolus Cenomanensis episcopus , consensi et
metropolitanorum seu episcoporum presentium super subscripsi notalo die. Caletrieus peccator, juxta con-
se adesse sentiat judiciumi el sit analhema marana- sensum et deliberaiionem domni Germani episcopi,
tha. At insuper ut hec cartula firmiorem possit adi- consensi et snbscripsi notato die. Victurius pecca-
pisci plenitudinem , comprovincialium dominorum tor, juxla deliberationem hanc, Germano presente
episcoporum et fratrum meorum presbyterorum seu fratre meo et rogante, consensi et subscripsi notato
diaconorum conscriptionibus ipsam volui corrobo- die. Leodebaudus peccator consensi et subscripsi
rare. Actum Parisius civitafe, sub die xn Kalend. nolalo die.
septembris , anno 5 Chariberti regisa. Germanus Amanuensis notarius, sub jussionedomni Germani
peccalor hanc cartulara cessionis et eraunitatis a episcopi, boc privilegium cessionis scripsi et subr
aae factam relegi et subscripsi, sub die quo supra. Ni- scripsi,
a Cum Chlotarius, Charibeni pater, ad annum 561, C ( signatur. Prcetextatus enim tunc erat episcopus Roto-
ultra diem deeimam novembris vitam produxerit magensis, Felix Nannetensis, Eufronius Turonensis,
(Longueruana, p. 164,dies xij kal. sept. id est.2f Au- Domitianus Aridegavensis; ut arguit Cointius (Ubi
gusti, anni quinti Chariberti, incidit in annum Chri- supra, p. 67) ex subscriptionibus concilii Turo-
sti 566. nensis habiti post menses duos et 27 dies a tempore
* Ex episcopis quorum hicapposita suntnomina, si quo data fingiiur charta de qua aginius.
Necetium et Domnolum excipias, nulli sua sedes as-

SANCTI GERMANI,

PARISIENSIS EPISCOPI,

EXPOSITIO BREVIS

ANTIQUJE LITURGI* GALLICANJE


Ex ms. Codice sancti Martini Augustodunensis a D. Martene exscripta Thes. anecdot. t. Vt

D. MARTENE ADMONITIO.
Post abrogalam apud patres noslros anliquam EcelesiseGallicanse Lilurgiam, quseei suffeela est missa
Romana, brevi tempore adeo prsevaluit, ut paucis post annis omnis illius memoria apud universos pene
oblitteraia videretur, vixque i.psius nomen apud aliquos audiri contingeret. Quapropter qui nostra setate
de rebus liturgicis tractaverunt scriptores acctirati, hane in seprovinciam in primis susceperunt, ut eam
jacentero ac pene sepultam in tenebris, ex pulvere suscitarent. Primus nec sine digna laude id tcntavit
piae memoriase eardinalis Bona in libro i Rerum liturgicarum, cap. 12, ubi antiqui rilus Gallicani vestigia
85 EXPOSITIO BREVIS LITURGUE GALLIC. — ADMONITIO 86
sunt. Multo
ex veteribus scriploribus ob oculos ponit. Sed ha>c pro rei dignitate et magnitudine levia
feliciusrem exsecutus est vir mtiltaeeruditionis Josephus Thomasius, qui Romse tres veteres Codices Liturgiae
cum veleri
Gallieanaeex bibiiotheca reginse Suecise typis mandavit, rursum Parisiis recusos a Mabillonio
illuslrato : qui et
Lectionario Gallicano ab eo in Luxoviensi monasterio reperlo, et erudiiis observationibus
feeit in Musei Italici tomo
ipse quartum Liturgise GallicanaeCodicerrrex bibliotheca Bobiensi publici juris
habemus , ut eas
primo. Verum his omnibus iri libris, id unurn duntaxat, quod tamen praecipuum est,
sciamus preces, quas ad allare celebrans sacerdos recitaret, cum lectionibus quas sacri ministri populo
At interim chorus decantaret, ordine , nos hactenus lalebat. Id„quidem auctori-
pronunliabant. quid quove
tate veterum demonstrare quidam tentaverunt; verum omnino fere incassum. Nam praeterquam quod in
multis defecerunt, in aliqtiibus etiam erraverunt.
Illudautem eroolumenti ex sequenti Expositione antiquse GallicanaeLiturgiae accidit, ut integrum iliius
ordinem , quidve in choro cantaretur„penitus resciamus.
Nam primo Liturgia incipiebat ab antiphona , quam cum versu psalmi et gloria Trinitatis cborus
prsecinebat.
2. AniiphODarasequebatur prsefatio, seu admonitio ad populum, quam sacerdos prselegebat ad hortandam
plebem, ut ad quam conveherat solemnitatem debita cum veneratione celebraret. Non me latet quosdam
inter anliplionam et praefationem constituere hymnum angelicura a choro dccanlandura. Verum id absque
uHo.auclorilatisfundamento. Nara duo ex Gregorio Turonensi loca, quse ad id probandum proferunt, nihil
prorsus evincunt, sed hymuum illum in quibusdam aliis supplicationibus publicis decantatum fuisse de-
nionsirant. Imo in Liturgia Gallicana, quam ex Codice Bobiensi vulgavit Mabillonius, hymnus Gloria in
excelsisDeo pro gratiarum actionibus post missam privatim recitandus constiluitur. Itaque antiphonam se-.
quebatur prsefatio seu praelectio, unde in nostra sequenti Expositione dicitur Antiplwna ad prmlegendo, id
est anle praefationemquam per modum exbortationis praelegebat sacerdos.
3. Post praefationemdiaconus alla voce silenlium indicebat, cujus ritus meminit Gregorius Turonensis
lib. vw IKst. Franc. cap. 8, his verbis : c Unde factum est, ut quadam die dominica ;post>quamdiaconus
silentium populis, ut missae auscultarentur , indixit, >elc. Quo loco missmpro orationes sumi non dubito.
i. Indicto silenlio, sacerdos populum salutabat, ac populi responsioni collectam subjiciebat a cunctis
flexis genibus devote audiendam, ut probant sancti Cscsaviiquidam sermones.
5. Post coilectara chorus cantabat trisagium, et quidem graece et latine, quod sequebatur canticum
ZachariseBenedietusDominus Deus Israel. Hoe tamen canticura in Quadragesima cum aliis Isetitise hymnis
suppriraebatur.
6. Sequebatur lectio ex prophetis et ex apostplo. Nara prseler Evaugelii lectionem, duas, unam ex
veteri, alteram ex Novo Testamento, lectiones canlabani,'quem ritum videre est apud Gregorium Tunn
neusem lib. I de Miraculjs sancti Martini cap. S, ubi hsec habet : c Factum est.ut illa Dominica, prophetica
lectione jam lecla, ante allarium starei, qui Iectionem beali Pauli proferret. i In sanctorum festivitatibus
sive manyrum sive confessorum acla eorum etiam publice legebantur, ut auditis eorum virtutibus populi
ad similia perpetranda accenderenlur. Ita Gregorius Turonensis, lib. ideGIoria martyrumcap. 86, leclam
fuissesancli Polycarpi passionem narrat.
7. Lectionibus pronuntiatis, chorus hymnum trium puerorum decantabat, et quidem, ut reor, per
modum respousorii, quem sane hymnura a Gregorio Turonensi, Historise Francorura lib. vm, cap. 3,
psalmum responsoriumdici conjicio. Nam quselibet ex Scripturis cantica psalmorum nomine donare consue-
verant veteres. Porro ad hunc ritum spectare existimo canonem 13 concilii Toletani rv, c Ul per omnes
Hispaniae Ecclesias vel Galliae in omnium missarum soiemnitate decantetur hymnus trium puerorum in
pulpito. >
8. Dum diaconus ad analogium Evangeliumcantaturus procederet, chorus interim trisagium prsecinebat,
quod eantato Evangelio iierum repetebat.
9. Post Evangelium, episcppus verbum e suggestu habebatad populum; aut si per infirmam valetudinem
id sibi non liceret, vel forte tardioris esset linguce, homilias proprias aut ab allis compositas, maxime
sanctorum Patrum, pronuntiari a sacerdotibus atit diaconis jubebat.
10. Deinde diaconus super audientes et catechumenos preces constitutas effundebat, de quibus ritibus
salis egimus in libro i de antiquis Ecclesiseritibus.
11. Ejectis catechunienis, diaconus silentium indicebat; tum corpus Dominiin turri conservatum ex
prsecedenti sacrificio deferebat adaltare,.ut constat tum ex hac nostra Expositione, tum ex Gregorii Turo-
nensis libro de Gloria martyrum, cap, 85. Romani non in turri, sed in capsa illud deferebant, idque in
nonnullis etiam Gallicanis Ecclesiis observabatur. Porro'ex hoc ritu Iucem aliquam afferre possumus ca-
noni 17 concilii Arausicanii, ad quem omnes fere eruditi hactenus ccecutiunt: c Cura capsa et calix
offerendusest et admixtione Eucharistise consecrandus, » ut scilicet capsa dominieum corpus continens
87 IN S. GERM.EXPOSITIONEMLITURCE GALL. ADMONITIO. 88
afferatur ad altare, cum facienda est in missa oblalio calicis cum admixtione seu prsesentiaEucharistise
consecrandi. #
12. Allata ad altare Eucharislia, fiebat panis et vini consecrandi oblatio , atque interira chorus canebat
Sonum, id est antiphonam quse nostro offertoriorespondebat, aul quid siraile. Forte Sonus aliud nihil erat
quara quod Expositio noslra mox Laudes appellat. Laus autem in MissaliMozarabumconstat ex Alleltiia et
uno versiculo , sed in Gallicana Liturgia ter repetitum fuisse Alieluia ad significanda tria tempora , snte
Iegem, sub lege, et sub gratia, docet noslra Expositio, idque forsan cum triplici versiculo.
13. Facta oblatione, sacra recitabantur diplycha, hoc est nomina episcoporum;et aliorum scripta'in
tabella allari superposita. Hujusmodi tabellam eburneam vidi in ecclesia Bituricensi, in qua archiepisco-
porum nomina continentur, sed hodie nullus illius usus superest apud Biturigas.
14. Recitatis diptycbis, sacerdos Colleclionemposl nomina dicebal, postea pacis osculum fideles sibi iu-
vicem impertiebant; lum sacerdos reeitabat Collectionemad pacem, quam sequebantur conteslatio (ita prse-
fationem illi appellabant) etcanon qui brevissimus erat.
15. Post consecrationemsacerdos recitabat oraliotiemPosl secreta,quseverba demonstraiit consecrationis
verba secreto ac sub silentio a sacerdote fuisse proiata. Postea fiebat confractio et commixtio corporis Chri-
Sli. Atque interim chonnvanliphonamconcinebat, eaque finita, sacerdos colleelara ante orationem Domini-
cam recitabat, orationem Dominicamsequebalur altera collectaa sacerdote pronuntiata.
16. Ante communionem, benedictio populo impertiebatur, et quidem tribus orationibus ab epicopo
unica eaque brevi a simplici sacerdote, hoc modo : Pax, fides, et clmritas, el communkatio corporiset san-
guinis Dominisit sempervobiscum.
17. Dum fiebat communio, aul ea peracta, chorus psallebal Trecanura. Quid aulem esset Trecanura non
latis capio.Triplicemcantum vocis etymologia significare videlur. In regula autem sancti Aureliani prseseri-
bitur, ut psallendoomnescommunicent.Erit forle qui Trecanum intcrpretetur symbolurn apostolorum san-
ctaeTrinilatis fidera explicans, quod in Missaliquidem Mozarabumpost consecralionem ante communionera
dicendura prsescribilur, in Gallicanavero Lilurgia post communionemrecitaretur.
18. Tandem sacerdos dicebat orationera Post Eucharistiam; quam sequebatur alia collecta.
Hsesunt fere omnes antiquse GallicansoLiturgiae parles, quas hie breviter oh oculos ponere et illuslrare
libuit, ad promptioremsequentis operis intelligenliam; in cujus parle seu epistola secunda multa alia no-
tatu dignissima occurrunt, ea maxime quce de Quadragesima et de tradilione symboli competenlibus nar-
rat, in quibus ritus hactenus ignoti expenduntur.
Verum ad antiquorum rituum cognitionem, quam ex sequenti opere accipimus, illud accedit, et quidem
longe majoris momenli, quod duo praecipua Ecclesisecalholicce dogmata de Eucharistia in ea clare omnkio
asseruntur. Transsubsianliationem dico, ct realem Christi sub speciebus panis et vini prcesentiam: quae
duo praesertimimpugnanthodie heterodoxi. Pi-imum clare enuntialur bis verbis : Panisvero in corporeet
vinum transformalur in sanguine, dicenle Dominode corporesuo : Caro mea vere est cibus, et sanguis meus
vereesl volus. Alterumcum ait : Antiquitussanclis Palribus (uit, ut dum sacerdos oblationemfrangeret, vide-
balur quasi angelus Dei membrafulgenlis pueri cullro concidere, et sanguinemejus in calicem excipiendo
cotligere,ut veraciusdicerelverbumdicenleDomino, carnemejus essecibumet sanguinemesse potum.
Reliquum est ut de auctore hujus operis et de tempore quo scriptum sit breviter inquiramus. De auctore,
cum nomen ejus non prceferatvetus Codex sancti Martini Augustodunensis,ex quo iilud descripsimus, nihii
certo definire possumus; conjecturas tantum damus. Jnitio hcec leguntur : Germanus episcopus Parisius
scripsit de missa. Igilur aut Germani fetum hic esse existimamus, aut prolixioris ejus operis epitomen, ab
aliquo ejus discipulo conscriplara, et fortein ^Eduensi sancti Syraphoriani ccenobio, ubi illevitara monasti-
cam profitebalur, priusquam ad infulas ecclesiseParisiensis eveheretur.
De tempore quo scripta fuerit sequens missaoGallicanac Expositio, duo mihl certo conslare videntur,
primum post assumptura ad sedem Parisiensem Germanum; alterum ante abrogalam in Gallicanis Ecclesiis
anliquam palrum nostrorum Liturgiam, quae slatim postinductam ejus loco missam Romanara non compa-
ruit, scriplam fuisse : id aulem faclum a Carolo Magno, hortante Adriano papa, vulgo docent qui de his
rebus accuratius scripserunt, hoc est sub finera sseculivni. Verum ut ad Germani episcopi tempora hanc
scriplionem referam, illud facit, quod post lectas sanclorumPatrura homilias, declarat preces a diacono
super catechumenos factas ante eorura et infideliurade ecclesia ejectionem, qui ritus vix Germani tempora
altigit. Quapropter sallem medio saeculovi opus sequensscriptum fuisse existimamus, cujus vel incondilus
scribendi modus et barbarsevoces antiquitatem demonstrant; unde et religio nobis fuil quidquam in eis
corrigere.
EXPOSITIO BREVIS.

ANTIQVM LITURGIJE GALLICANJE

IN DUAS EPISTOLAS DIGESTA.

EPISTOLA
PRIMA,
ORDOECCLESIJEAG1TUR,QUIEUSVEINSTRUCTIONIBCS
SQLEMNIS
QUOMODO CANONECCLESIAST1CUS
DECORATUR.

Germanus episcopus Parisius scripsit de missa :. A Cliristi Hebraeislilteris edidit. Servate ergo ho norem
— Priraa igitur ac summaomnium carismatura missa linguce, quseprima EvangeliumCliristi vel suo senio
canetur, in commeraoralione morlis Domini, quia recipit, vel suis litteris docuit primum canticum. In-
mors Chrisli facla est vita mundi, ut offerendo pro- cipienle prsesule Ecclesiae Aius c psallet dicens Lai
flcerit in salute viventiumet requiem defunctorura. tino cum Graeco, ut ostendat junctum Teslamentum.'
DE PR^LEGERE. Vetus et Novum. Dictnm Amenex Hebraeoinstar ti-
luli quod in trinitate linguarum instigante Deo Pila^
Antiphona ad prselegendo canetur, in specie pa-
triarcharum illorum qui anle diluvium, adven- tus posuit super crucem confitens quamvis ignarus
tum Christi mysticis vocibus tonuerunt.,' sicut Jesus Nazarenus, id esl Sanctum et Regem. Tres
Enoc seplimus ab Adam, qui translatus est a Deo, aulem parvoli qui ore uno sequenles Khyrie elekon
Hebrceascilicet Grceeaet Latina, vel trium lempo-
propheiavit dicens : Ecce venit Dominus in sanciis rum
nwabilibus suis facere judicium (Judm, 14), et reli- sseculi, anie legemscilicet sub lege et subgratia,
qua. Quod leslimonium Judas apostolus frater Ja- DE PROPHETIA.
cobo, in Epistola sua comraemorat. Sicut enim pro- Canticum d autem Zacharice pontificis in honorera
phelantibus venit manus Domini super arcara, ul in " sancli Johannis Baptistsecantatur, pro eo quod pri-
damnalis daret reliquias lerrre; ita psallentibus cle- mordium salulis in baptisnii sacramenta consistit,
ricis procedit sacerdos in specie Cliristi de sacra- quod in minislerium Johannis Deo donanle suscipil
rio tanquam de coslo iti arca Domini, quce est Eccle- et deficienie umbra veteris, et oriente nova Evan-
sia, ut tam monendum a quam exhorlandura nutriat gelii claritate Johannes medius esl prophetarum no-
in plebe bona opera, et extinguat mala. vissimus et evangelislarum primus ante faciem verae
DE SILENTIO. Lucis radians lueerna fulsit: ideo prophetia quam
Silentium autem diaconus pro duobus rebus au- pater ejus ipso nascente cecinit, alternis vocibus ec-
nunciat, scilicet ut taceris populus melius audiat clesia psallet.
verbum Dei, et sileat cor nostrum ab omni cogita- DE PROPHETA ET APOSTOLO.
fione sordida, quo meiius recipiatur verbum Dei. Lectiovero prophetica suum tenet ordinem, veteris
Sacerdos ideo datur populo, ut dum ille beiiedicit videlicet testamenti corripiens mala et adnuncians
plebe dicens : Dominussit semper vobiscum, ab om- futura, ut intelligamus ipsum Deum esse, qui in pro-
nibus benedicatur dicenlibus : £l cum spirilu luo : pheiia tonuit, quam qui et in Apostolo docuit, et in
ut tanto magis ille dignus sit populo benedicere, Evangelico splendore refulsit.
quantum, favente Deo, de ore totius populi recipit 'c DE APOSTOLO.
benedictionem. Quod enim propheta claraat fulurum, apostolus
DE AIUS b. docetfactura. Aclus autem apostolorum vel Apoca-
Aius vero ante prophetia pro hoc cantatur in lypsis Johannis pro novitate gaudii Paschalis legun-
Grrcca lingua, quia prsedicatio Novi Testamenli in tur, servantes ordinem temporum sicut historia Te-
rouiidtr per Grseca lingua processit, excepto Ma- stamenti Veteris In Quinquagesimo, vel gesta san-
thseo apostolo, qui primus in Judaea Evangelium ctorum e confessorum ac martyrum in soiemnilaii-
a }d est monendo et exhortando. Athanatos eleysonimas. Sanclus Deus, Sdnctus forlh,
b Aius pro Agios hic poni nemo non videt, intel- Sanclus immorlalis miserere nobis.
ligitittque de trisagio seu brevi oratione quam cho- d Caniicum illud ipsum est quod referlur Lucce
rus post benediciionem anle prophetiara decanlabat, capite i, quodque Ecclesia quolidie in matuiinis
Mozarabum in hunc
qualetmforte legimus in missaDomineDeus Laudibus frequentare solet, 'scilieet Benedictus Do-
modum, Agios, Agios, Agios, rex mtet- minus Deus Israel, etc.
ne, tibi laudes et gralias. Aut similera illi quam in Pa- e Acla sanctorum martyrum ct confessorum in
rasceve concinit Ecclesia Agioso Theos, AgiosIschy-
ros, AgiosAlhanatos eleisonimas. Liturgia Gallicana olim recitata fuisse deraoustravi-
« lta sacro Parasceves die Ecclesia Grseceet La- mus in lib. i de.Antiquis Ecclesiseritibus cap. 4, url.
tine decanlat Agios o Theos, Agios lschyros, Agios 4, quem ritura Ecclesia Romana non recipiebat.
91 SANCTIGERMANIPARiSIENSIS EPISCOPI 92
bus eorum, ut populus intellegit quantum Cbristus Ai sola prjedicatione ponuntur, ut quicquid prophela,
amaverit famulum, dans ei virlutis indieium, quem Aposlolus, vei Evangelium mandavit, hoc doctor vel
devota plebicula suum postolat palronum. paslor Ecclesiaeaperliori sermone populo praedicet;
ita arte lemperans, ut nec ruslicitas sapientesoffen-
DE HYMNUM.
dat, nec onesta ioquacitas obscura rusticis fiat.
Hymnumautem trium puerorum, quod post lectio- DE PRECE.
nis canetur in figura sanctorum veterura, qui seden-
tes in tenebris adventum Domini expectabanl. Sicut Preces vero psailere levitas pro populo ab origine
enim illis silentibus quartus angelus adfttit in nubem libris Moysacisducit exordium, ut audita aposlolis
levitse pro populo deprecentur, et sa-
roris, inferens ignis incendia vicit: ita et istis Chri- prsedicatione,
Sto prsestolantibusipse Dei Filius magni consilii An- cerdotes prostrati anle Dominum pro peceata populi
intercedant, dicente Dominoad Aaron : Tu et filii lui
gelus adfuit, qui lartaria frangens imperia, gaudium vel omnistribus Leviportabitispeccalapopulimei,utique
resurrectionis illos liberans intulit, quod Evangelista
docet. Secundum hoc etiam ecclesia servat ordinem, non psenalitersustinendo;suissed precibussublevando.
ut inter benedictionemet Evangeliumlectio interce- DE CATICUMINO.
dat nisi tanlura modo responsorium, quod a parvolis j$ F3 Caticuminura ergo diaconus ideo clamat juxta
canetur, instar innocenlum qui pressi in Evangelium anlicum ecclesiserilura, ut lam Judsei, quam baere-
consortis Chrisli naiivitatera leguntur, vel eorum tici, vel pagani insirucli, qui grandis ad baptismum
parvolorum qui properanfe ad passionem Domini, veniebanl, et anle baptismum probantur starent in
claraabant in templum Osanna Fili David,Psalroista ecclesia, et audirent consilium Veieris et Novi Te-
tcanente ex ore infanlium et lactentium perfecisti lau- stamenli, postea deprecarent pro illos levitce, dicerei
dem (Ps. vin, 5). sacerdos collecta, post prece exirenl postea foris,
DE AIUS ANTE EVANGELIUM. qui digni non erant stare, dum inferebatur oblatio»
Tunc in adventu sancti Evangelii claro modula- et foras ante ostium abscultarent proslrati ad terram
mine denuopsalletclerus Aiasin specieangelorumante magnalia : quse cura ad diaconurn vel ad ostiarium
faciem Chrisli ad porlas inferi clamantium: Tollile pertinebat, ut iliis admoneret exire, iste provideret
et elevamini ne quis indignus relardarelur in templo dicendo no-
portas principes vestras, portm wlernales,
lite dare Sanctum canihus, neque mittalis inargarilas
elinlroibit Dominusvktulumrex glorim(Ps. xxni, 7).
vestras anteporcos. Quid enim in terra sanctiuscon-
DE EVANGELIO. fectione corporis et sanguinis Christi? et quid plus
Egreditur processio sancti Evangelii velud potentia ^Q imraundum canis et porci ? Similitudine comparan-
Christi triumphantis de morte, cum praediclisarmo- dum eo, vel qui non est purgatus baptisrao, vei non
niis, et cum septem candelabris luminis quse sunt monitus crucis signaculum.
septem dona Spirilus sancli vel v. legis lumina my- Spiritaliler jubemur silentium facere observanles
stcrio crucis copfrxa, ascendens in lribuiialana!ogiia, ad ostium, id est ut tacentis a tumuliu verborum vel
velud Chrislus sedem regni paternae, ut inde intonit vitiorum signum. crucis ponamus ante faciem no-
dona vitae,clamanlibus clericis Gtoria tibi, Domine,in stram, ne intret concupiscentia per oeulis, ira per
specieangelorumqui nascenteDominoGloriain excelsis aurem, ne prodeat sermo lurpis ex lahiis, el hoc
Deo (Luc II, 14) pastoribus apparentibus cecinerunt. solum cor inlendat, ut in se Chrislum suscipiat.
DE SANCTCS POST EVANGELIUM. DE SONO.
Sanclus autera quod redeunte sancto Evangelio Sonum autera, quod canetur quando procedit
clerus cantat, in specie sanctorura, qui redeunte hinc traxit exordium. Prcecepit Dominus
oblatio,
Domino Jesu Christo de inferis canlicum laudis Do-
vel Moysi, ul facerel lubas argenteas, quas levitaoclan-
minum sequenlis cantaverunt, septuaginta qua- gerent quando offerebalur hostia, ethocessel
luor seniorum quos in Apocalypsin Johannes cora- signum,
per quod inlellegeret populus qua hora inferebatur
memorat, qui mittenles coronas suas anle Agnum ]Doblatio, et omnes incurvati adorarent
Dominura,
dulce cahticum cantaverunt. donec veniret colurana ignis aul nubes, qui benedi-
DE OMELIAS. cerel sacrificium. Nunc autem procedentem ad alta-
Homelias autem sanctorum quse leguntur> pro rium corpus c Cbristi non jam tubis inreprsehensibi-
• Analogiumdicilur locus altus supra chorum, ubi Augustini, sive alierum conciones recitari jubebat,
stant libri sanctse praedicationis,inquit Petrus Bohe- ul legilur iu ejus Vita.
rius : cni favet sanctus lsidorus lib. sv Origin. cap. 4. e Olim solemnis missa non celebrabatur*, qnin ex
Alii analogium interprelantur pulpitum. praecedentisdiei sacrificio Eucharistia deferretur ad
* Hinc colliges pastores olim inira missarum so- altare; id in ecclesia Roraana iniiio miss;« prces.ta-
lernnia nou semper perorasse ad populum, sed edsi bant acolythi in capsis, ut constat ex veteri Ordine
qui impeditioris erantlinguae aut infirmaevaleludinis,, Romanoj, num. 8, MuseiIlaliei tom. II. In Gallicana
homilias sanciorum Patrum, aut a se compo^itas s vero diaconi hoc munus obibani ante oblationem,
legisse aui>ab aliis legi jussisse. Ita Ctcsarius Arela- corpus Christi deferentes in lurribus, ut patet ex hoc
tensis antistes, cum propter valetudinem jam con- loco, quem roire illustrat Gregorius T-uronensislibro
cionari per se non posset; a sacerdotibus atque dia- de Gloria mariyrum cap. 85, his verbis : c Terapus
conis sermones proprios, aut sanctorum Ambrosii,, ad sacrificium offerendumadvenit, acceptaque turre
95 EXPOSITIOBREVIS ANTtQUA LITURGLE GALLICAN^. 94
libus, sed spiritalibus vocibus prseclara Christi. Vccelosascendens, pacemretinquovobit, paeemmeamdo
magnalia dulci modiiia psallet Ecclesia. Corpus vero vobis (Joan. xiv, 27), et iri hoc cognoscent omnes
Domini ideo defertur in lurribus, quia raonumenlum quod discipuli mei estis, si vos Invicem dilexeritis.
Domini in simiiitudinem turris fuit scissum in peira, Sursum corda ideo sacerdos habere admonet, ut
et inlus lectum ubi pausavit corpus dorninicum, nulla cogiiatio terrena maneat in pectoribus nostris
unde surrexit Rex gloriae in triumphum. Sanguis iri hora sacne oblationis, et tanto melius recipiatur
vero Christi ideo specialiter offertur in calice, quia Christus in mente, quanto sola cogitatio ipsuiu cona-
in tale vasum consecraium fuit mysteriuro Eucha- tur adtendere. Confractio vero et commixtio corpo-
ristiae pridie quam pateretur Dominus ipso dicente, ris Domini tantis mysteriis declarata antiquilus
Hic etl calix sanguinit mei mysterium fidei qui pro. Sanctis Patribus fuit, ut dum sacerdos oblationem
tnullis effundelur in remitsionempeccatorum(Matth. confrangeret, videbalur quasi Angelus Dei membra
xxvi, 28). Panis vero in corpore et vinum transfor- fulgentis pueri cultro conccedere, et sanguinem cjtts
matur in sanguine, dicente Domino de corpore suo : in calicem excipiendo colligere, ut veracius dicerent
Caro enim mea vere est cibus, et sangv.itmeus vere esl verbum dicente Doniin.ocamem ejus esse cibum et
potus (Joan. vi, 55). De pane dixit hoc est corpus sanguinem esse polum. In hac confraclione sacerdos
meum, et de vino hic sanguis meus (Matlh. xxvi, 26). B vultaugere, ibideni dcbet addere, quia tunc cceleslia
Aqua autem ideo miscitur, vel quia decet populo terrenis mixcenlur, et ad oraiionem saeerdolis cseii
unitum esse cum Domino, vel quia de latere Christi aperiunlur. Sacerdote autetn frangente, supplex
in cruce sanguis manavit et aqua, et unum munde- clerus psallet antiphona, quia patiente dolore mortis
niur a Iabe culparum, alio prceparemur ad regna omnia trementis testata sunt eiementa.
cselorum. Oralio vero Dominica pro hoc ibidem ponitur, ut
Patena autem vocatur ubi consecratur oblatio, omnis oratio noslra in Dominica oratione clatidatur.
quia mysterium Eucharistice in coa.inemoratioiie Benedictionem vero populi sacerdotibus fundere
offertiir passionis Domini. Palla vro linostima in Domiuus per Moysem mandavit diccns: Loquere ad
illius indumenti tenet figuram, quia in gyro contexta Aaron et ad filios ejus; sic benedicetispoputo : Bene-
a militibus non fuit civisa, tonica scilicet Christi. dicat tibi et custodiatte (Num. vi, 23), et cetera quce
Corporalis vero palla ideo pnra linia est super quam sequuntur. Aaron igilur locum Christi, filii ejus
oblalio ponitur, quia corpus Domini puris Iinteami- locum presbyierorum portaverunt. Ambobus igitur
nibus cum aromalibus fuit obvolutum in tumulo. mandavil Dominus benedicere populum; sed laraen
Coopertum vero sacramentorum ideo exornatur , propter servandam honorem pontificis, sacrce con-
quia omnia ornamenla prsecellitresurrectio Christi, C stituerunt canones, ut b Iongiorem benedictionem
vel camara caeli quce nunc Dnminum teget ab oculis episcopus proferret, breviorem presbyter funderet,
liostris. Siricum autem ornatur, aut auro, vel gem- dicit: Pax fides el carilas el communicaliocorporiset
mis, quia DorninusMoysaein tabernaculo fieri vela- sanguinis Dominisit sempervobitcnm.Nam itcet illam
mina jussit ex auro, iacinclo, et purpura, coccoque benedielionem quam Moysi Deus dictavil et nullus
bis lincto el bysso retorta : quia omnia illa mysteria contradicere preshytero potest; quia caelumet terra
in Christi prcecesseruntsiigmaia. transibunt. Hoc ergo anle communionem benedictio
Laudes autem, hoc est Alleluia, Johannes in Apo- tradilur, ut in vas benediclum benedictiQnis myste-
Calypsi post resurrectionem audivit psallere. Ideo rium ingredialur. Jam vero quam dulcis sit anirase
liora illa Domini palleo quasi Christus tegitur caelo, et corporis sacra communio, Christus verbis evan=.
Ecclesia solet angelicum canlicum <"• : quod autem gelicis ostendit dicens: Si manseritis in me, el verba
liabet ipsa Alleluia prima et secunda et lerlia signat mea in vobis nwnserinl, quodcumquepelieiilis Palrem
Iria tempora ante lege, sub lege, sub gratia. i« nominemeo, fiel vobis (Joan, xv, 7).
Nomina defunclorum ideo hora illa recilanlur qua Trecanum vero quod psalletur slgnupi est catholi-
palleo tolletur, quia tunc erit resurreclio mortuo- caeiidei de Trinitatis credulitate procedere. Sic enim
rura, quando adveniente Christo cselum sicut lihet D priraa in secunda, secunda in terlia et rursum terlia
plicabilur. Pacem autem ideo Chrisli mutuo pro- in secunda et seciinda rotatur in prima. Ita pater in
ferunl, ul per mutuo osculo leneanl in se caritatis Filio, mysterium Triniiatis complectet. Pater in
affectum, et qui aliqua fuscatur discordia, cilo re- Filio, Filius in Spiritu sanclo, Spirilus sanctus in
Currat ad graliam, vel petat proximo veniara, ne Filio, et Fiiius rursum in Patre. Sed jam epistola
paeera falsam dando incurral proditoris consortium, finehi accipiat in qua sollemnis Ordo brevi declaralus
et tantum melius proficiat Eucharistia suscepta vel < ostenditur quatenus in sequutura epistola de com-
benedictio tradila, quantum Ciiristus conspicerit mune oflicio donap.te Domino auribus pandatur.
pacifica esse corda, quia ipse mandavil discipulis Qui vivit.
diaconus in qua mysterium Dominici corporis habe- tribus constantem orationibus, qualeui videre est in
batur, ferre crepit ad ostium ingressusque lemplum, plutimis Sacramenlorum lfbris mss., qaalera etiarn
ut eam altari superponeret. i elc. nunc profenmt adhnc pontificesin quibusdam eccle-
* Adde canlare. siis, cum solemnibus diebus celebrarit. E contra vero
b Longiorem benedictionem super populum ante benedictio presbyterorura unica et brevi perficiebaiur
communionera proferebat olim episcopus, ut pote orafione.
INCIPIT EPISTOLA SECUNDA
DE COMMUNIOFFICIO.

Quia favenle Doraino ordinem sacraeoblationis in A conficienda unguenta, vel ptseparanda lucerna, veL
priore epistola breviler explananda perstrinximus, fovenda peccaminum vulnera.
nunc diversa Ecclesice carismala qua ratione sub- Symbulum quoque pro hoc competenlibus supra
sislant, juxla quod Dominusnobis intelligere tribuit, scripto die tradelur, ut sicut quando dixit Deus Fiat
brevi paginola commendemus. lux, quod signat illuminatio credulitatis, appareal.
Antiphonas vero quas dulci cerimonia psallet Ec- Septima Die benedixit et sanctificavitin requie : ideo
clesia hinc traxerunt exordium. Rex Salomon cum hac die Ddes populi firmalur, symbolura et lacte
domum celeberrimum inslruxisset, ibidem cantores chrismatis enulrilur, quia in die septima requies
instituit, qui cum diversis organis Dei magnalia de- Chrisli in sepulcro colctur, et declinanle jam die
cantarent, ut inter reliqua ornamenta quce fulgebant triumphum resurrectionis illius consecratur. Ideo
in lemplo, eliam divina eloquia dulci proferrenlur aulem venientemsacerdotem symbalum tradere, ex-
eloquio , ut tolo [Leg. lanlo] plus deleclaretur Dei pandelur super cancellum molliciis plumarum, vel
verbum, quanlo elegantius volvebatur vocis ornatu. candida sabana, et defertur in calicis vascula cliri-
Propter carnalis namque in ecclesia non propter sraalis et olei benedicenda, vel codix sacri Evange-
spirilualis consuetudoest constitula canlandi, ul qui lii rubro tecius velamine , quia populus ad fidem
verbis non compunguntur, suavitale modolaminis B •" veniens infanlice figuram lenet. Sicul enim infans
moveantur, pensantes quanta sit dulcedo ccelestis est lener etnovus in corpore : ita calicuminus tener
cantici, quando in incolatu hujus saeculitam elegan- et novus in fidem , infanlis membra super plumacia
ter resonat Ecclesia laudesChristi. Antipbona autem, ponunlur, ul melius nulriatur. Caticumino blanda
dicta, quia prius ipsa anteponitur, et sic ponetur verba Domini pioferuntur, quo amplius delectetur.
psalrai versiculum, cum gloria Trinitatis adnectetur, Non enim potesl sustinere forliora praecepla anle
quarum quaterna sunt genera, organo ex prophe- quam per baptismum Spiritus saneti confirmetur in
tico, lympano ex cvangelii sacro tonilruo, vel com- gralia. Membra parvoli sabana,:id esl candidoac vi-
passione [Leg. composilionej calholicorum Patrumk lali linleo exterguntur , ne corium ei lsedalur. Ila
pro ordine temporum, vel deprecando, vel nar- caticuminosubtilitas fidei aperiiur in symbulo, ut per
rando, vel larides divinas tympanizando compo- credulitate tergatur ab omni peccato. Prius liniter
sitse. per blanda praecepta, ne exasperelur lener in intel-
, , post modura.... per fortiora mandata ut
Responsoria vero quae in divinis officiisdie aut Iigenlia
nocte cantantur, de Pentaleucho Moysiduxerunt ori- convalescat per opera. Intanslactenutrilur, et cati-
cumenis chrismate unguelur. Lac ex matris ubera
ginem, quando Pharaone submerso, Maria prophe-
tissa sumens tympanum , praecinebal canticum, et C *- suggetur, et chrisma in sinu sanctaematris Ecclesiae
in choro. Horum consecralur.
respondebat populus adunatus vero
sicui de Liber aulem Evangelii in specie corporis Christi
quaterna ratio conslat, Antiphonabus su-
rubro legitur velamine, sanguinissigno monstrante.
perius continelur. Consuetudo praecinendiel respon- In calicis autera chrismae vascula deferunlur, quia
dendi non solum ad mare Rubrum , sed in multis omnia
sacramenta bapiismalis in Christi passione
Ebraeorum gentibus comprobalur, quod plenins
firmantur.Vitrea aulem vel cristallina vasa chrisma-
Veteris Testamenti narrat hisloria.
tis, claritalem signant baptismatis. Balsamumaulera
Sanctus Deus archangelorum in quadragesimo 1 chrisma couficitur. Lentiscus
genus ligni dicitur,
concinelur et non canticum Zacharise, quia ista1 unde risina balsamse tolletur, de hoc lentisco in
modulalio deprecabilis est populo, sicut verba texti1 cruce dominica illa pars fuisse traditur, ubi sanctas
ipsius continenlur. Et propter boc non canetur pro- manus Dominiclavo confixilimpius, perficitur. Ideo
phelia, propter quod et baplisterium claudeiur; sci- et risina ligni ipsius dispensante... eliam ab anliquis
licet quia canonis prsecipiunt, vel baptismum qua- temporibus imprimatis.... transfundetur.
Angelus
dragesimae non est. enim Dei ad secreta super altare tamquamsuper rao-
Oleum autem quod cum chrisma benedicitur,, D I numenlum descendit, et ipsam hostiam benedicit ,
voce psalmi ostenditur , qui de Christo proferturr instar illius angeli qui Chrisii resurrectionem evan-
(Psal. XLIV,8) : Unxit te Deus de oleo Imtilimprme gelizavit. Tunc libera lingua, et voce clara omnia
consorlibustuis, vel illud: Oleosancto meolinui eum % cantica quae in quadragesima fuerunt sub silenlio
(Psal. LXXXVIII, 21), prius ergo ungebanlur veteriss clausa recipiuntur, et submersio Pbaraonis et San-
oieo, sic perfundebantur unguento. Specialiter autemi ctus de cseliset alleluia cum gaudiis quia surrexic
oleum Grsece Laline misericordia dicitur, et perr Dorainus. Mediaautem nocte iu officio consumma-
oleum Sancti Spiritus gratia designatur. Hunc enima tur, quia media nocte fregil infernum Salvator, lunc
liquorem consecravit Deus in Ecclesia ad mysliea a ab ore fidelis nopuliAgni caro comeditur. et sauguis
m EXPOSITIO BREVISiANT!QU/E LITURGIJI GALLICANJE. 98
dulciter bibetur, per quod omnis mundus pretio prse- A l Vesttmentura parvoium, quod non sit ln alto uso,
claro redimitur, alque ilico discitur ut auroris lentse nisi ad frequentandura sacrificiura, vel significatquod
diluculo laus resurrectioni Dominiclaro cantico cum non graventur manus noslrse honoribus sccculi, sed
benedictionibus celebrelur. circumdentur sublilia exercitia mandatorum Dei.
Palleum vero in pascha cum tinlinnabulis Euclia- Proliibet autem manica tonica ne appareat vile vesti-
ristia velatus instar veteris testamenti, ubi tonica mentum, aut quocuraque indignum taclum sordium
sacerdotis plena lintitinabulis signans verba prccdi- super divina sacrificia, quo manus immolantes dis-
cationis ostenditur. Prcecinctio autem vestimenli currunt.
candidi quod sacerdos haptizaturus prsecingitur in Albas vero, quas levitce ulunlur, ideo staluerunt
signa sancti Joannis agetur, qui prcccinctusbaptiza- paires, quia in vestimento tincto non sic apparet cilo
vil Dominum. Albis aulem vestibus in Pascba in- inacula quoraodo in albo : et minisler allaris ideo
duetur secundum quod angelus ad moniimentura utilur, ui observet el caveat omnem maculam , et
albis vestibus cerneretur. Albceetenim veslis exul- iiullatenus veslimentaministrantiumvel leviore tactu
talionem significanl. appareant sordida ; sed candida sint exlerius vesle,
Casula quam ampbibalura voeant, quod sacerdos interius mente. Sirico aut vellere fictur, quia Domi-
. induetur, toia unita per Moysetn legiferum instiiuta B ] nus sacerdotibus ideoexindehabereindumenta mari-
, primitus demonstratur. Jussit ergo Dominus fieri davit, ut eorum vestis spem resurrectionis oslende-
. dissimilatum vestimenlum, ul lalem sacerdos in- ret. Sirico enim de ligno per verme fictur. Vermis
duerit, qualc iridui populus non auderelur. Ideo sine post morlem procedit in alale , et post occasum et
manicas, quia sacerdus potius benedicil quam mi- volatum Dgurans Chrislum , qui ex ligno crucis
nistrat. Ideounita prinsecus, non scissa, non aperta; quiescens in sepulchro tamquara vermis clausus in
, quia multse sunt Scriplurse sacrce secrefa mysteria , sacculo angusto, surrexit de turaulo, ct ad ccelos
quse quasi sub sigillo sacerdoti doclus debet abscon- sumsit volatum. Alterius vero velleris alba inno-
dere, et unitatem fidei custodire, non in hcerese centiam tantum vitce demonstrant. Alba autem non
. vel scliismaia declinare. conslringitur cingulo, sed suspensa tegit levitcecor-
Palletim vero quod circa collo usque ad peclus pusculum, quia omnis conversatio Levilica in desi-
venit, ralionale vocabatur in vetere testamenio, sci- derio cceleslispatricea terrenis operibus debet esse
licet signum sanctitaiis super memoriam pectoris , suspensa, nec cingulo peccatorum conslricla.
dicente propheta ex persona Domini Spiritus Domini Slola autem quam super alba diaconus induit,
super me. Et post pauca, ut ponerem gloriam lugen- significat subtilitatis intelligentiam in divina myste-
tibus Sion, et darem eis coronam pro cinere, oleum'C lia, iicet veteri stola induenles gaudium solemnitatis
gaudii pro luclu (Isai. LXI, 3). Palleum iaudes pro se habere raonstrabant. Et pro liac causa in quadra-
spirilu mceroris. Quod autem collo cingit, antiquce gesima pro humilialione non utetur, sicut nec alle-
consuetudinis est, quia reges et sacerdotes circum- luia in nostra Ecclesia , Sanctus , vel prophetia ,
dati eranl palleo vesle fulgente, quod gratia prce- hymnum trium puerorum, vel canticum Rubri maris
signabat.Quod autem fimbriisvestimentasacerdotalia iilis diebus decanlantur.StoIa alha liamque angelus
adnecluntur, Dominus Moysi prsecepit in Numeris, praecinclus apparuit quando sedens in monuroento
ut per qualuor angulos palleorura Dlii Israel finibrias; Domini , solemniiatem resurreclionis illius nuncia-
facerent, ut populus Domini non solum opere, sed vit. Ideo in Quadragesima prohibenduin hsec can-
eiiam et vestilu mandatorum Dei signum portaret. tica, quia cseiestiaet angelica sunt. De ccelis enim
Manualiavero, idest manicas induere sacerdolibus colttmna ignis in nocte, et columna nubis irt die, an-
mos est instar armillarum , quas regum vel sacerdo- gelus in caraino flammce in ccelis audita est. Alle-
lum brachia constringebantur. Ideo autem ex quoli- luia vel Sancti a tacentur ergo in poenitenlia, ulnova
bet pretioso vellere, non metalli duritia extanl, vel fiant in Resurrectione dominica quando reserantur
ut omnes communiler sacerdotes, eliam minoris di- etbaptisma. Oportet ergo levita ccelestem cantet
guilatis in sseculofacilius inveniant. canticura.
a Id est breves orationes illse quae a verbo Sanctus
incipiebant, quales cantabantur ante prophetiara ,
anle et post Evangeliura.
NOTA.In hac S. Germani Expositionerecudenda Mabillonianumexemplar, sive, quod idem est, codicem
Augustodunensemde verbo ad verbum exscripsimus. Menda igitur quibus non semel syntaxis laeditur, cui
par est tribuat lector benevolus. Edit.
•APPENMX AD OPERA

SANGTI OERMANI PARISIENSIS,


VARIA LITURGICA MONUMENTA CONTINENS;
i *- - i - -,-,- '»
MONITUM.
Si quis leclorum inierrogaverii, quaenamrelatio S. Germani opera sequentibus monumeniis ila colliget,
ul his Appendicisnomenaliquo modo convenial,ullro fatebiraur, non aliam relalionem inter utraque inler-
ccdere, nlsi quod sanclus ipse Germanus paucaquaedamde liturgia Gallicanascripserit, nosque ex Scripie-
rum illius editione minus causam quam occasionemhanc sumraulam liturgicamproferendi suscepisse, rei
etiam opporlunilaie stimulante, siquidem Ecclesianostra quotidianis de hoc themate ferveat controversiis.
Cselerum,prselerquamquod S. Germanus iilurgiara calamo attigerit, nulium inter auctores ecclesiasticos,
quibus Gallia nostra anle CarolttmMagnuraglorialaest, illustriorem excogilarepetuimus, cujus operibus
hsec monumenla meliori jure subjicerentur. Et quis antiquitatis ecclesiasticsestudiosus maxiraas nouis
gratias abjudicet, cum perpenderit, se jamdudumconspicuamliturgiseRomansepartem inter Gelasii papce
lucubrationes typis nostris expressam accepisse, ejusdemque complemenlosiraul ac Gregorii Magni ope-J
ribus esse potiturum? Quibus si liiurgiam Mozarabicam, Isidori*Hispalensisscriptis subnectendam, ad-
junxerit, statim quasi spe repentina commotus exsultabit, tradilionibus antiquse liturgice pretiosissimis
fruiturus.
His prsemissis,nolandumnobis superest, sequentes libros de verbo ad verbum ex Mabillonianaedilione
fuisse exscriptos, ne scilicet, cum voces, orlhographia, syntaxis exauctorataevel etiam mendosseidentidem
occurrerint, non lam codicumvetustatem quam nostram incuriam arguere videantur.

Di Lin r.i.i i i.micivt

LIBRITRES,
K
QUISUS SUBJUNGITUR
DISQOISITIODE CGRSUGAU.ICANO
AUCTOItE *.
MABILLONIO

Praetereas beatissimaeet apostolicaesedis inviolabilessanctiones,quibusnospiisslmi


patres,pestiferaenovitaliselationedejecta,et bonaevoluntatisexordia,et incremehtapro-
babiliumstudiorum,et in eis usque in finem perseverantiaro,ad Christigratiamreferre
docnerunt;obsecralionum quoquesacerdotalittm sacramenlarespiciamus,quseab aposto-
lis tradita,in loto mundo,atque in omnilicclesiacalholicaunitormitercelebtantor,ut le-
gemcredendilex slatuatsupplicandi. (Ccelesliuspapain epislolaad episcoposGullim.)

ILMJSTRISSIHO ECCLESl.43PRINCIPl CAROLO MAURICIO TELLERIORHEMORUM ARCHIEPISCOPO, BDCi,PRlHOFRANCI*


PARI,SANCTJE SEDISAPOSTOLIC^ LEGATONATO , GALLIiEBELGIC^PRIMATI, ETC»
Quod lilterali omnei in te SLipiciunt,quod tuum cerlalim patrodnium ambiunt,itluslrissimearchiprmsul,
hoc dignitati meritisquetuis, hoc tumin titleras charilati et soUicitudinidebet hnputare; ne quid dicamde
tptendore amplissimmfamilim tum, qum omnia summa-,virluleduce, maximi principis judicio consecutaesl.
Mihi veroadeo non desunl causm, qum me ad hunc librumnomini luo inscribendumimpulerint, ut contra tam
diu prmlermissime suppudeatofficii; el longemagislimendumsit, ne mihi desintjustm excusalionis,quamUbri
* Inleger hujus operis titulus sic se habet: DeLi- Gallicano,seu de divinorumofficiorumorigineet pro-
lurgiaGalticanatibri tres, in quibusvclerismissm,qum grcssu in EcclesiisGdllicanis. Opera el studio domni
anie annos milleapud Gailos in usu eral, forma ritus- Joannis Mabillon, presbyleri el monachi ord. sancti
que eruunlur ex anliquismonumenlis,LeclionarioGal- Benedictiet congregationesanctiMauri, LutetimPari-
licanoIwclenvsinediloel tribus MissalibusThomasia- siorum,anno 1785.
uisqueintegrareferunlur.AccedilDISQUISITIO decursu
101 PRJIFATIO. 102
tibi nuncupandi r.altones.Id cnim jamdudum exigerevidebantur privata in me lua, iirio el communia in lotam
Rhemensempiovinciam beneficia,qum peculiari in me liluto redundare rHeriloexislimabam. Nam cum in ed
dimcesislum regione, qum te sacrm diniplitiw inslauratorem agnoscil, lucis itturam, Deo volente, accepcrim;
et h itlo AcademimRliemensisseminario, cujus alter fundator es, prima lilterarum, qum mihi ad le «diiutrt
conciliarunt, elementa didicerim : sane committendumnon eral, ut non in me partem^suscipcremeorum bcnefi-
ciorum, quas tua solliciludineel miinificentiautrisque locis amplissimaprovenerunt.
Fuit aiiquando tempus\. cum remotior ilta Campanim plaga, biqua llhemensium antislilun^allera sedes est,
eisdem in deliciis erat, Islic frcquemia secundmBelgicmconcilia,Mosomensia inquam, Duciacentia, et Alli-
niacensiacomptma; nec ferme nspiam in tola provincia magisvigebal religio. Itn beali Remigii mvo; ila Hinc-
mari et Adalberonispontificalu res se habebanl. At processutemporiseum in slatum revoiula sunt omnia (quod
temporum iniquitali malim, quam superiorum ponlificum incurim ascribere)ul ad illam genlem emenHandam
strenuissimo ei ecclesiasUcmdisciplitia!ttudiositvmo archiprmsnle opus essel. Jacebant penesine reverenlia
iieglecta sacra; sine doctrina el disciplina pastores, prmter admodum paucos, quos in lanla licenlia pudot ac
Dk timor inlra modestimfinescontinuerat: ad limctegum divinnrum,ne dicamiiumanarum, vix ttllus respectus.
Deniquerara, si lamen ulla, summipastoris illis in partibus visilatio; ul eas non mirum esset densissimisigno-
ranlim tenebris esse obrutas ac sepullas, qum tantiiu solis aspeclu caruissent. Hmresisex adverso, inler illas
eaUqiim, negotiumpromoveretenebrarum; in ipsa regionis quasi metropoli altera sedem sunm figere, (tfcem
calholicmreligioni objiccrepene inarcessam, el perversmdoclrinmacademiam. Verum ubi, Antislesvigilantis-
time, HhemensisEcclesimclavummoderari ccepisli,quidquid aucloritatisin summa dignitate, quidquid iadustrim
el sollicitudinis in acluosa virlute, quidquid doctrinm el erudilionis in magno genio positum fuil; tolum id-
quanlum quantum est, ad hoc maxime convcrtisti,ul illa parochim tum portio, qumremedioforliori ac prom,
ptiori indigebat, in melioremformam restitueretur; idque demumeffecisli,ttt modovix ulla sil alia ecclesiasiicit
regulismagis addicla, et qumrecloreshabeatmeliores.
Quod si tanta fuit in rcmotioresillas provincimtuw plagas solliciludoac diliigenta lua; non mirum si vicinio-
res ex eade.mita profecerint,ut si qua laterent neglectarumoviumvitia aut pericula, nec summi pastoris oculunx
vigilem,ncc medicammanum effugerint. Nihil curm, ninil providenlimlum expers. A le habenl divina officia,
el sacri ritus, quibus administrantur sacramenla, decenlioremet augusliorem (ormam; a te probi Ecclesiarum
ministri graliam et patrocinium, improbi unimadversionem;Ecclesimvisilaliones, inslauralionem et profectum;
deniquenniversa_dimcesis rectum ordinem et tmnquillitalem.
Atque ul opus lam arduum ac difficile, si fteri posset, redderetur immortale; et ne, deficienlibusprobis, quos
pymcipuodelectu insliluisti, pasloribus, tliam hccc salubris disciplina sensimdeficeret; in urbe lua nomm
a fundamentis seminarium condidisti, amplissimismdificiis,copiositproventibus inslructum. Hic ad ceniunx
seleclmjuvenlulis adolescenlet, graluito plerique, cducanlur, el sub optimis erudilisque prmceploribusac ma-
gistris ad pietalem doclrinamqueinformanlur; ut obeuntiumpaslorum.vkes aliquando suppleanl, et redivivce
teligionis ac disciplinm sludium foveant et conservent.Hos omnes et singulos ex nomine, eorumquemoresco-
gnitos el perspeclos^habes: tanlaque est in eorum deleclu mquitasel perspicacialua, ut is unus bemficiis au-
geatur, quemmajus doclrinmel probitalis meritum commendaveril.Hinc proficilex viciniseminani mmulalione
et erudiiioneRhemorumUniversilas,qum in lantuni sub tuis auspiciis reflorescit, ut cum olim ferme inculta
esset, et scholariumnumerodestitula, nunc eorum frequentiamvix capiant ipsi.parietes.
Sed ne in posterum hmresisaltollat caput, eam in ipsa ejus arce aggretsus es, cum scholasejus male ferialat,
etiam el dotalas, in aliud clericorumseminarium cenvertisti, redilus a rege assignalos his atlribuendo in Eccle-
tim profectum,quibus antea hmresis in ejus perniciem abulebalur. De his omnibusmeriloplaudit ac sibi grd-
tulalur Belgica promncia, imo lota EcclesiaGallicana, qum i novit, » ut Ivonis ad Urbanunt11verbis utar,
Rhemorumi sedemdiademaregni habere, et omnibut pene GallicanisEccletiis exemplumruinmvelreturrutio-
nis exislere. »
Quaproplermagnoperepeccare mihividerer, illustrissimeprimat, si Rhemensiprovincimetego ejus alumnus
ob tam lceiostuccessusnon gratularer; nequeporro commilterelicet, ut lum obhas causat, lum ob singularem in
melantillumhominembenevolenliamcl graliam tuam, quod superesl vitmac tpiritus, tine aliqua grati animi le-
ttificalioneelabi sinam. Et quidem haclenusoccasiopolius defuil quam voluntas : proplerea quod ea qumversaA
bam sludia nominis tui dignitali non tatis responderent. Sed cum novdin me accessissentbeneficialua, feliciter
tese oblulit LITCRGIA GALLICANA, quam meis, sociorumquemeorumstudiis e tenebriseruere et illuslrare aggrei-
sus sum. Quid enim summosaceraoti convenientiusofferripoteral, quam divini forma sacrificii, cujut ritum in-
stituerunl tice tenuerunt clarissimaGallicanmEcclesimlumina, Hilarius, Marlinus, Sidenius, Avilus, Remigiut,
Cmsarius,aliique sanclissimiantistiles? Quid inquam catholicmreliqionissludiositsimopontifici acceptius,quam
antiqua itla GallicanorumPatrum oracula, in quibus noslra de Eucharislia fides tam clarit et illustribus cons'-
gnala esl monumenlis?Erunl aiii qui alia libi majoris opermet erudilionis inscribanl. Ego vero, cui nulla spes
est perveniendiad illam aliquando[acuUaiem,ut a me quidquamegregium, et nomine tuo plane dignum exspe-
ctari debeat; sallem id assecutusmihi videor, ui argumenti gravilas lum dignilali respondeal, el observanlimin
lemem; et si non atia re, vel utililale sua ipsa se lucubraiiotueatur. Cmterumeliam alque eliama le pelo, illus*
trissimeEcclesimprinceps,ul solila benignilaleel benevolenlialua hos labores noslros, qui lua aucloritatenixi in
publicumprodennt, libi accipiendosexislhnes. Quod si pro lua humanilale id concesseris,non dubilo hoc opu*
loii GallicanmEcclesim approbatum iri, quod libi gratum el acceptumesse constiterit. Id porro non lam meo
quam tolius congreggtionisnostrmnomine tibi offero: quam si luo patrocinio tueri pergas,-hocme beatumrepu-
labo, el egregiumlaboris mei fruclum retulissemihi gratulabor.
F. Joannes MABILLON M. B.

I. Quseoronium apud nos eccleslarum ore ac revereutia quondam consecrata fuit Liturgia Gallicana, hsec
ab alinis retro nongentis ita non modo in desueludinem, sed edam in oblivionemabiit; ut ejus nec vesti-
gium pene uflum reliclum sit, nec rilus apud viros riostrseselatis, eiiam doctissimos, certus et exploratus.
[Sondefuerunt e Galiis nostris eruditi homines, qtii hoc argumentum illustrare teulartrat: sed irrito conatu,
403 APPENDIXAD OPERA SANCTI GERMANlPARISIENSIS. 104
delicientibusquippe idoneis hujus rei monumentis.lllud apud omnes in confesso est, Liturgiam Gallicanam
principio a Romana fuisse diversam , ejusque mutationem anle annum Chrisli octingenlesimumcontigisse
Caroli Magniprincipalu. Is enim sancli Gregorii Sacramentarium, quo Romani in sacris utebanlur, utun-
liirque eliam nunc, ab Adriano papa primo suscepit, edilo Capilulari, ut raissa in posterum ordine Romano
in Gallieanisecclesiis celebraretur. '-
II. Quamam fuerit hujusce muialionis causa, in ambiguo est. Hoc sine temeritatis nota dicere licet,
Adrianum id satis egisse apud Carolum :qui ullro, ut Romano ponliuci gralificaretur, petenti annuerit.
Jdein magno inoliminc tandem evicil Gregorius VII apud Hispanos, qui ab avitis et patriis ritibus aegerrime
discesserunt. Nimirum hcecsemper fuerunt summorumpontihcum ardentissima studia, ut RomanceEcclesise
ritus aliis Ecelesiis approbarent ac persuaderent, rati id quod res erat, eas facilius in una fldei morumque
concordia, alque in RomancoEcclesiae obsequio perstituras, si eisdem cseremoniis, eademuue sacrorurn
forma conlinerenlur. Ea mens fuit Innocentii I in epistola ad Deceniium episcopum Eugubinum : eadem
etiam omnium cujusque regni aut provincisepraecipuorumanlistitum , quibus hcec in primis cura fuit, ut
ad uniformem modum omnes sibi subdilceEcclesicecomponerentur. Ita Patribus conciliiiv Tolelani, Bra-
carensis I, el Gerundensisapud Hispanos atque Yenetici et.Epaonensis apud Gallosvisum est. Hanc riluum
in divinis officiis concordiam magriopere curarunt, teste Cassiano, eliam primi vitse religiosce inslilu-
lores: «Verentes scilicet, ne qua in quolidianissoleronitatibusinter viros ejusdem culturce consortes disso
nantia vel varietas exorla, quandoque in posterum erroris, vel aemulationis, seu schismalis noxium germea
emilierel, » ut ipse scribit in lib. n Inslilutorum, cap. 5.
III. HsecLiturgise Gallicanaein Romanam mutalio lanta universseGalliseEcclesiarum consensionefacta
esl, ut regnanie Carolo Calvo, Magninepole, missceGallicancenotilia jam penitus oblitterata esset. Unde
Carolus Calvus, ut ejus a Romana discrimen oculis perciperet ac comprobaret, missam Toletano more a
quibusdam presbyteris, qui ex partibus Teletanm Ecclesim ad se venerant, celebrari voluit : quoniam
veterem Gallorum Liturgiam cum Toletana convenisse didicerai. Id patet ex ejus epistola ad Clerum
Ravennatem , in qua hcecsubdit: i Celebrata etiam sunt coram nobis missarum solemnia more Jerosoly-
mitano auctore Jacobo aposlolo; ct more Conslanlinopolitano, auclore Basilio : sed nos sequendam
ducimus Romanam Ecclesiam in missarum celebraiione. > His verbis Carolus innuit, eam hujusce facli
ralionem fuisse, ut visis comperlisque diversarum Ecclesiarum variis celebrandcemissceritibus statueret,
qualem alteri formam prceferendamexislimaret: sed Romanuratandem ritum sibi prce caeteris placuisse.
Ab eo tempore nemini de restiluenda Liturgia Gallicana , Romanave dimillenda quidquam lentare venit iu
animum, uec anle nostram aetatemapud Gallos de prisco iilo ritu fuit ulla fere mcntio aut raemoria.
IV. Inler primos cjus noliliam deriuo revocandi occasionera praebuitMatlhiasFlacctts Illyricus , centu-
riatorum Magdeburgensium facile princeps : qui cura veterem quamdam missam Latinam ex Codicc ms.
eruisset, alque Argentinseanno 1557 edidisset, eam esse suspicatus est quce antelRomanam in usu fuerat
apud Gallos et Germanos. Hanc conjecturam pro indubilata sententia excepit Guillemus Peyratus in His-
loria Capellse regum Francorum; eumque seculus Carolus Cointius, doclissimus Oratorii presbyter, iu
lomo II suorum Annalium. Utriusque sententiara ad examen revocavit clarissimce memoriae cardinalis
Bona iu insigni opere Rerum liturgicarum ; idoneisque asseruil argumentis, longe diversam ab lllyriciana
fuisse missam Gallicanam: in cujus lamen inquisitione se impticdlumfateri non erubuit vir modestiae sin-
gularis. Nihilo minus Liturgise Gallicanaequatuor assignavit indicia ; et Missalia duo , unum Valicanae
bibJiolhecce, alterum serer.issimse Suecorum reginae, indicavit, quaepro genuinis Gallicanis habenda esse
arbitratus est. Duo haecMissaliaante biennium integra prolulit in Iucem Josephus Thoraasius , clericorum
regularium in Urbe presbyter rerum sacrarura studiosissimus, tertio Missali addito , quod itidem ad pris-
cum GallicanaeEcclesiseritum perlinere exisiimavit.
V. Cum res ita se haberenl, adeundo Germaniam conligit ut in Luxoviense monasterium accederemus,
alque inler semilaceras veteris ejus loci bibliothecae reliquias antiquissimum Lectionarium, quod in sacris
ad legendas propiietias et Epistolas cum Evangeliis ante annos mille in usu fuerat, inveniremus. Mox prae
gaudio exsilientes, illud GallicanaeEcclesiaeproprium fuisse suspicati sumus. Ncc nos fefellit conjectura.
Nam re maturius in redilu expensa, nullus nobis relictus est ambigendi locus, lioc-esse antiquissimum
Lectionarium EcclesiseGallicanse.Quam ob rem amicorum consultu quoddamoperaepretium fore duximus,
si hoc de argumento singularem conderemus tractatum : in quo LiturgiseGallicanse,qualis ante Carolum
Magnum apud majores nostros recepta erat, vera forma, genuinique ritus expljcarentur. Id pro modulo
exsecuti sumus : quo fructu, alii viderint. Nobis cerle (sine jaclantia dicere liceatj diligentia pro materise
dignitale non defuit.
VI. Totura opus in tres libros tribuimus. In primo, poslquam de variis EcclesiaeLalinse Liturgiis bre-
viter actum est, Gallicanse indicia verseque notse afferuntur, expenduntur, et probanlur. Deinde facta
cjusdem Liturgite cum Mozarabica comparalione, totam ejus seriem ex Gregorio Turonensi episcopo,
aiiis,quepriscis monumentis eruimus et illustraraus. Quibus absolutis, velus sacrcc supellectilisapud Gallos
105 IN LIBROS DE LITURGIA GALLICANAPR^EFAf 10. 106
nostrates, ecclesiarumgue forma et apparatus describitur. Porro in exordio et ftne libri exponitur qualis
fuerit majorum nostrorum per id tempus de Eucharistia fides et persuasio. Argumenta repetere hoc loco
rion juvat. Illud quadam explicatione indiget, quod agendo de ciboriis antiquis (sediculseeranl umbellarum
instar super altaria, quatuor minimum columriis innixse) in exemplum adduciraus aliare partheuonis Vallis
Graticeapud Parisios, quod receritiori Romanorum usu non ciborium, sed baldaehinum appeilari debet, ut
me monuit eruditus et venerabilis Claudius Caslellanus Ecclesise Parisiensis canonicus. Id vero inter
utrumque discriminis est, quod baldachini pars superior aperta, et in coronce modum convexa est; ciborii
sequa et plana, non aperla; arroariura quadralum in sumrao habens ad asservandas reliquias; et porticulas,
vulgo ringuieres, in circuilu armarii. Ila Romae' ciborium sancli Joannis, et sanclse Praxedis; baldacbinura
sancti Petri appellatur. An ulruraquc apud antiquos in usu ftierit, non liquet: at certe una fuit apud
omnes ciborii appellalio. Cnde ciborium sepulcri sancli Petri in Vaiicano vocatur a Gregorio Turonensi
episcopo in lib. i de Gloria martyrum cap. 28. Id monuisse hoc loco aliquanti momenti est.
VII. Secundus liber exbibet Lectionarium Gallicanum, quod in Luxoviensi Benedictinae congregationis
sancti Viloni percelebri monaslerio reperimus. In ipso hujusce libri limine nonnulla de Adventu Domini,
et de festis apud Gallos anliquitus receptis prsemiltuntur, singillalim deinde suis locis per tolum librum
explicanda. Nihil in illo Leclionario non dignum observatione : raulta singularia, praesertim quae ad pas-
sionem Doroiniet ad Rogaliones pertinent. Lectiones ex Scriptura nec multum recedunt a Vulgata nostra,
nec omnino cum illa conveniunt. Varietates insigmores in flne operis referemus. Lectionarii hujus antiquitas
ex festis in eo recensiiis, et ex litlerarum, quibus exaratus est Codex, forma inlelligitttr. Pauca quippe in
eo festa: nullum sanctse Genovefsedie natali reeenlius. Characteres ipsi Merovingicara referunt scriptu-
ram, quae sub prima regum nostrorum slirpe usitata erat. Sed ne lectori fucum facere videamur, specimen
scripturse, quae in ilio codice ubique sequalis est, seri incisum hic exhibemus.

Hoc specimen si quis cum illis, qucelin librov de Re dipiomatica exponuntur, conferre voluerit, eam
Merovingicam[esse scripturam nobiscum uliro fatebitur. Haud scio an ullum sit Lectionarium hoc Galli-
cano antiquius : si forte excipias librum coroitis, indicantem iectiones ad usum EcclesiseRomartse: quo de
libro menlio fit in charia Cornutiana, quce Leone Augusto IV, et Probiano coss., seu anno Christi 471
data est.
VIII. Tertium librum constituunt Missalia tria, quorum priraam editionem Josepho Thomasio mox lau-
dato accepiam referre debemus. Primum est Golhicumseu Gothicogallicanum: quo scilicet utebantur Galli
Visigolhorumimperio subjecli. Exemplar exstat in bibliotheca serenissimaeChristinseSuecorura reginse, lit-
teris quadratis et majusculis scriptum ante annos nongentos, ut peritorum judicio censuit eminenlissimus
cardinalis Bona, et Thomasius post eum. Nullura in eo feskim "receiilius quam sancti Leodegarii, anno
678 nece affecti. Alterurn Missale brevius vocalur Francorum,ex eadem Bibliolheca, quod uncialibus et
quadtatis litteris ilidera scriptum asserit Morinus, qui illud quondara vidit, et ante annura 500 exaratum
existimavit. Malim dicere post Gregorium Magntim, cujus additamentum in canone missse, nempe, diesque
nostrosin tua pace disponas, in eo Missali habetur. In orationibus pro regno et regibus indicantur Francorum
reges et reclores, Quod argumento est non ad unum, sed ad plures tunc pertinuisse principalum. Tertium
Missale dicilur Gallicanum, a cardinale Bona laudatum : cui imperitus nonnerao Missm Romanm titulum
affinxerat. Eodein characlerum genere scriptum est ac priora duo. Asservatur in bibliotheca Vaticana, eo
translatum ex Palatina seu Heidelbergensi. Plura de his tribus Missalibusinitio libri m.
IX. Duobus aljis tum integritate, tum antiquitate, longe prcestat Missale primum, quod Gothicum seu
Goihicogallicanum appellamus. Hujus fragmenta qusedam in tomo postremo Bibliothecce Pairum addu-
cuntur ex officio tridui anle Pascha. Et quidem in officio Sabbali sancti, cum orationes ad baplismum re-
ferunlur, qusedam lectionis varietas esl in ultiraa coilectione ad hsec verba : Oremus, fratres charissimi,
Dominumet Deumnoslrum pro aufetis noslris. Ita apud Thomasium; at in Bibliotheca Patrum, pro ampkibiis
suis. Sed neulra leetio nobis probalur; poliusque legendura videtur, pro neophytis nostris, ut suo loco
monuimus. Luculenta vero ex boc Missali Golhico testimonia eruuntur ad demonslrandara veram Christi
corporis et sanguinis in Eucharislia pisesenliam, verumque missse sacrificium, et Romani pontificis super
pATROL. LXXII. b
107 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMAN!PARISIENSIS. 108
otnnes episcopos priraatum. Non repefimus ttiodo giisede ipsa Ghristi pfaeSeritfairi exordio et in tine libri
primi inde protulimus. Illud tanlum addimus in prsesens, vocabulum transfermationis saepius adhiberi ad f
signiflcandam (quara vocaraus) transsubstantiationem, ut in missa octava de Circumcisione,pag. 202*, in
raissa vicesima pro calbedra sancti Petri, et in missa septuagesirna quinta de sancto Leodegario. Simi-
liter occurrit idem vocabulum inMissali Francorum, pag. 507, et in Gailicano, cujus sententiam mox re-
laturi sumus.
X. Egregius locus est MissalisGothici in officio septuagesimo Octavo de saerificio corporis et sanguinis
sui a Christo in ccenainstituto. <Quiformam sacrificii perennis inslituens, hostiamse tibi (Deum Palrem sa-
cerdos alloquitur) primum Oblulit,et primus docuil offerri. Quod de sacrificio, non crucis, sed coerisedictum
esse quivis cordatus iector intelligit.-Prseter hoc testimonium, quod ihilio libri m exposuimus,>aliud nobis
idem Missalesuppeditat in missa praeeedente, ubi in oralioue post mysterium, id est post conseerationem,
haec leguntur : Magnumhoc munusmiseficordimest, qui nobisdocuit redeinptionishostrm sacrificia cetebrare,
sicut obtulit DominusnosterJesus Cliristut in lerris. His accedit tertius locus ex MissaliGallicsno in<Gcena1
Domini, in qua Dominusnoster Jesus Chrislus in novoTestamenlosacrificandirilum instituisse memoratiir,
dum panem et vinum, qum Melchisedechin prmfignralionefuturi mysterii sacerdos obluleral,in sacrameritum
sui corporis et sanguinistransformavit. Nec omitlendumhoc loco id quod legitur in MissaliFrancOruin pag.
52S : Remolisobumbrationibuscarnaliumvictimarum,spirilalemlibi, summePdler, hosliam supplici servtlutA
deferimus : qum miro ineffabiliquemysterioel immolalur semper, et eadem seiiiper offertur; pariterque et de-
votorummunus, et remuneranlisest prmminm,Ubi spiritatem liostiamdicit sacerdos, quod spiritaliter imrrro-
Ietur vera Christi caro, verusque sanguis. Quid? quod adoranda sacrificid appeltantur in fine tertii Missalisj
scilicet Gallicani, pag. 577. Alia id genus non pauca prcetermitlimusi
XI. Quod attinet ad primatum Romani pontificis, eum probat fnfssade sancto'Xysto papa et marlyre, qtiar
in MissaliGothicoesl ordine quinquagesima octava : Ex quibus est sdhctus ttc veherdbilisSixtus matlyr...;
qui dum aposlolicmsedis accepissel insignia, el se primum esse conspicerelsacerdotum, id est episcoporum,
qui in his Missalibussolent appellari sacerdoles, presbyteri vero non semel seniores, ut col. 000. Hujus loci
occasione in mentem recurrit solemnis locus ex Cypriani libro de Unitate Eccieslce, tibi primatus Pelro
datur. Iti tanquam assumentum rejeceruut nuperi editores Oxonienses, freli antiquorum auctoritaie codi-
curn, quorura nonnulli hanc clausulara non habent, aliis eam habentibus numero et bona hota (ut ipsis
videtur) potiores. Al uullum Codicem profetent (ut quidem putamus) aritiquioremPelagid papa ejus nominis
secundo, qtti in epistola sexta hunc Cypriani Iocumita refert : Sed el bealus Cypricmus,egregiusmarlyr, iu
libro, queiu de. Unitalis nomine limlavit, inier alia sic dicit: ExofMum ab unitdie proficiscitur; et pnmalus
Pelro dalur, ui una Clirisli Ecclesiaet cdlhedra monstfetur. Et pastores sunl omnes, et grex unus ostendilur,
qui ab aposlolisunanimi consensionepascalur. Pro hac lectione editores citant Codices decem : sed eos re-
jiciunt, nulla Pelagii papcefacla menlione. Al sufficit ad primatum PetTi, q.uodCyprianus Ecclesise-uiiitdtis
originem, ab uno, id esl a Petro, incipientem^asserit a Christo insiitutam. Clarius in epistola ad Jubaianuni •
Petro primumDominus,super quemmdificavitEcciesiam, el unde unilalis origiaem instiluil et ostendit; po-
lestalemillam dedil, elc. Sed quam prseclarus locus iu ejusdem epistola ad Quintum : JV«mnec PelruSi
quemprimum Dominuselegil, et super quem mdificavitEcclesiamsuam, cum secum Pautus de circumcisione
postmodumdisceplaret, vindicavil sibi aliquid insolenler, aut arroganter assumpsit, ut dicerel se primdluin
tenere, etc. Petro prioritalem, et si lubet primaium concedunt editores Oxonieusesin notis ad hanc epislo-
lam, raodone principatum. Quantumvis autem (ut ipsi oblendunt) Africani prcesutes prohiberent appella»
liones transmarinas; apud eos tamen Ecclesia Romana caput omniumEcclesiarum censebatur, teste Eugenio
episcopoCarthaginensi apud Victorem Vitensem in lib. n. Sed Iongius provehimur. Unum lamen addimus,
nerape ex prasconcepta ilia de Romani pontificisprimatu apud Catholicos persuasione forsan factum esse,
ut Galhoiiciapud Gregorium Turonensem episcopum Romani non semei dicti sint. Unus loeus est in lib. r
de Gloria raarlyrum cap. 25, ubi Gregorius agens de violatis per haereticosLusilaniae fontibus, et de cce-
lesti vindicta in vtolatores, haec subdit: i Denique Theodegisilus, hujus rex. regionis, cum vidisset hoc mi-
raeulum, quod in his sacratis Deo fotilibus gerebaluri cogilavit iulra se dicens, quia iugeuium est Rotua-
norum (Romauos enim vocitanl homines nostrae religionis) ut ita accidat, et non est Dei virtus. > Idem in
ejusdem libri cap. 80 referl miraculum pro fidei Christianae approbatione factura in presbytero catholico
adversus presbylerum Arianum ; qui catholicus presbyler noslrmretigionisa Gregorm; Romanorumvero ah
haereticis appelialur. Imo etiaroa Calholicis ipsis Romana iides pro catholica ante id tempus sumefiatur;
Sic Hieronymtis in prima Apologia adversus Rufinum: i Fidem suam quam vocat? Eamne, qua Romanai
polletEcclesia,anillara, qucein Origenis voiuminibus continetur? Si Romanam responderit: Ergo Catholici
sumus. i Non ergo novitium est, quod Catholici Romdnidicimur. Hsec occasione MissaliumGaliicaaorunr.
XII. Eril fortasse qui inquirat quo pacto haecMissaliaex Gallia Romam deportata sint; nullumque forsan
supersil apud ipsos Gallos Lilurgiae Gallicanceexeraplum. Nimirumhaecnostratium (neque enim dissimnlare
* Hicet infrarevocalurlectorad uuiflerosin textu crassioiicharactefeexprtssos. EDII.
109 1N LIBROS DE LITURGIA GALLICANAPRiEFATIO. 110
licet) incuria fuit, ut.ad exteros lara prseclara rerum nostrarum monumenta transferrentur : actumque erat
de LiturgiaeGallicanaememoria, nisi hsecMissalia-in doclas et eruditas nec minime invidiosas manus inci-
dissent. Quo pacto haec migraverint Romam, jam diximus. Nempe duo ex his per serenissimam Sueciae
reginam eo delata; terlium ex biblioiheca Palaiina in Vaticanam. Et illa quidem duo ex Alexandro Petavio
comparata fuerant: hoc vero tertium ex Jacobi Bongarsii haereditate in principis Paiatini potestatem vene-
ral. Cnde autem haec supeilex sive Pelavio, sive Bongarsio provenerit, modo exponendum. Uno verbo dieo,
fere omnis ex bibliotheca Floriacensi. Rem breviter narro. Cum anno 1562 hseretici, Aurelianoruni urbe
expugmrta et expitetay etianr finMma loca diriperent.-praedceavidi etiam convolaront Fk}riacum,-c-ujus abbas^-
saecularis tunc erat cardinalis Castillioneus, el ipse acerrimus hserelicorum fautor. Huic in primis acceptus
erat Petrus Daniel, Gausidicusapud Aureiianos eruditus, et Floriacensis Bailivius: quicardraalisgratiadex-
tere usus, Floriacefisis BibliotlrecseCodices inss.-a praedaloribus,quibus nuflius fefnie' pensierani,quaarte
quo pretio facile impetravit. Is anno 1564 ex uno horura Plauti Aululariam; ex alio Servii commentarios
in Virgilium anno 1600 vulgavil. Lufi FefrarieiisiS epistolse-pflmurii ex eodem penu, atque Juslini editio
correctior prodierunt. Anno 1605, morfuo Daniele, Paulus PetavTussenafor Parisiensis, et Jacobus Bongar-
sius, Danielis ambo amici et aflines, paclo cum ejus-bseredibus mille quingentorum francorum pretio, hos
libros inler se partiti sunt. Pauli portio Alexandro filio cessit: qui ex eis AndreaeChesuio suppelias ad in-
struendaih veterum Galliaescriptorum collectionem subministravit, suaraque deraum veterum Codicum par-
tem sereuissimseChristinsevendidit.Bongarsiuspublicis ab HeriricoIV Francorum rege apudGermahos nego-
tiis admotiis, eam quse sibi contigerat portionem Argentoratum, ubi residere solitus erat, convehendam
curavit; eamque demum hospitse suae(quse Lugdunensis, et gemmarii hominis uxor erat) fllio, nomine Gra-
niceto, testamento legavit. ltaque cura Lutetiae Parisiorum anno 1612 Bongarsius ex morbo decubuisset,
princeps Palatinus, Jani Gruteri bibliolhecarii sui persuasu, Bongarsii librariam supellectilem, Argentoratl
relictam, numerata pecunia comparavit, et in bibliothecam suam Heidelbergensemcomportari curavit. De-
nique bello inler Ferdinandura iraperatorem el Fredericum electorem palalinum, qui de regno Bohemisede- .
certabant, exorlo; Bavaricus princeps, facto in Palatinatum impetu, magnam ejus partera occupavit, Hei-
delbergam anno 1622 in suam potestatem redegit, libros abstulit ex bibliotlieca, plerosque summo pontifici
Gregorio XVdonodedit, in Vaticanam bibliothecamtandem illatos. Haec bibliothecceFloriacensis fortuna,
qualem didicimus ex integerrimo viro Jacobo de Givet, apud Aurelianos regio advocato. flinc conjicere ii-
cet, liia hsec Missalia ex Floriacensis bibliotliecaedistraclione Romam tandera appulisse, atque duplici via
istuc commigrassecura aliis ejusdem bibliolhecselibris.
XII. Hsecmissalia cum Lectionario nostro conjuncta totam propemodum veteris missae Gailicanaeseriem
nobis reprsesentant. Duo lautum desiderantur, nempe caprtiifa illa Psalmorum', aliorumve sacrse Scripturse
librorum, quse lurfi ad missse htitium, tum post propheticii-set apostolicas lectiones, ac tempore oblationis
cani mos erat j et forma verboruniY,quibus consecralio peragi cerisetur. Canonem quidera missse pro singu-
lis missis diversum, sed brevissimum exhibet MissaleGothicff-gatlicanum: st cum ad haec verba, Qui pri-
die quam patereiur, ventum est, sequentia^ quse1 eonsecratiouem continere debebant, tanquara eo lempore
vulgaria, uno etc comprehenduntur. Morem catlwlicumhac in re a tsostris observatum teslatur Gregorius
in cap. 16 deVitis Patrum. Formanv Ambrosianam in panis consecratione adliibitam fuisse rtoii dubita-
mus. Est autem hujusmodi: Hoc est enim corpus meum, quodpro vobis confringetur. Quatuor postrema vo-
cabula (nam de prioribus nulla oifficultas) a Gallis nostris addita fuisse inde colligimus, quod in duabus
post sacram actionem orationibus, in quibus mox factaeconsecrationis fit specialis et^ attenliTcommerriora-
lio, mentio iriiiciltif de confraclo Christi corpofe; uti et de sanguine e^uso. Quod indicio est,* verburii con-
(ringetuf in cOnSecrafaonepauis praemissum fuisse, Utiet effundetur iri eonseera'lionecalieis. Ulerqtte locivs
est in Missali GOthico: et primus quidem in missa de Nativitate Domini Post secrela : Credhnws, Domine,
advenfum tuum; reeolhnuipassionem tuam. Cofpnstauin in peccalorumnostrorum remissionemconfractum:
stmguissanetus luus in pretium nostrm redemptionis effususest. Haeconinia Verba ad praeiiiissairicOriseeW-
liotiis formam referuntur : iu qua haecrecitafi solebanl ad utriusque symboli cdnsecrationem : Hmc quo-
tiescunque(ecerilis,hi rneimemoriamfacietis. Uridesacerdos ait : recolimuspassioneni tuam. Verbum confra-
ctxim(uf mox dicebamos) ad confringitur; effusus ad effundetur spectat. Sic cum affectu sacerdos Verba gfe-
minabat post Sanctus., subdehs!: VeresancWs,verebenediclus,etc. Alter locris est iri inisSa domihicalf, u. 7S',
ubi Pott secreta, sacerdos ita precatur : Crgdimtts,Domine, credimusin hac cOnfractionecerporis, et effusfonc
tui sangmnis nos esse redemptos. Pronomen hac denotat prius factam esse confractionismehtiorierff. Sirriili-
ter in consecratione calicis praecessefat fiientio sanguinis effuti: sive eadera fuerit forma cum' Rofnana,
sive'potrus eadem cum Mo&afabica,qiise sic cfferebatur : Hicest calixnovi Testamentiin sanguhieifieo,qni
pro vobisetpro mullis effundetiirmremtssionempeceatorum.>Cum Ambrosiana bsectantum haberet, Hic &ten1ffi.
sanguis meut. Non hsecerat siue dubio apud GailOsforma verborum in caiiciscionsecratioive,quae vei^bUrii
effundetur continebat, ut ex superiorl rep.eliiioneintelligitur.
XIII. Haecsiint quae prsefari visuni est ad exponendam iristiiuii nostri ralioriem de Liiurgia Gillicaiia.
ili APPENDIX AD OPERA SANCTIGERMANIPARISIENSIS. 112
Huic operi coronidis instar subjicimus Disquisitionem de cursu Gallicano, id esi de divinorum officiorum
origine et progressjuin Ecclesiis Gallicanis : cui Disquisitioni succedent nonnulla monumcnla ad ulritisque
operis probalionem. Quae orania faxit Deus optimus maximus ut cedant in profectum Ecclesisecatholicae,
cujus judicio ac censuraehanc opellam, nosque ipsos lubenler submillimus. Nec refugimus etiam censuram
eruditorum hominuni. Non enim vtncimur, quandoofferunlur nobis meliora, sed inslruimur, ul verbis utamur
magni Cypriani ex epistola ad Quintura.

DE LITURGIA GALLICANA

LIBER PRIMUS.

CAPUT PRIMUM. A\ ficata accedant. Quod non solum de fide Trinilatis et


Lilwgtarum consideratioquam ulilis ad fidem Ecclesim Incarnationis, sed etiam de*fidoEucharistiseintelli-
catlwlicmde Eucharislia eonfirmandam. gendum est, secundum illud quod in Missali Gothico
]_ 1. Cum varia sinl argumenta quaeveram in Eu- gnllicano legilur, nimirum in missa 75. Ul sollemne
charistia Chrisli corporis sanguinisque praeseniiam hoc sacrificium sanclificetcorda noslra, dum creditur,
probant; non inferiorem in his locum tenent augus- deleai peccala, dumsumilur.
tissimi ritus ac solemnes illae preces quibus Chri- 3 5- Verum si ad precationes in Liturgiis adhiberi
Stianaeubivis gentium legilimaesocietates ab initio in solitas altendamus; plura utique, eaque magis ex-
re sacra usaesunt.Idenim modis omnibus agit Spi- pressa, huic rc-iconfirinandseteslimonia nobis occur-
ritu sancto animata Ecclesia, ut magnum aliquid ac rent. In his luculcnium est illud, quod nobis sup-
plane divinum hoc sacrificio contmeri palam proles- peditat Liber Sacramentorum Gregorii Magni in
tetur. Huc spectant prceviseex ulroque Testamento Dominica quinta post Epiphaniam, ubi in Praefatione
lectiones, quarum meditatione fidelium animi ad haecleguntur : Singuli accipiunl Chrislum Dominum,
tanlum mysteriura. disponanlur : huc panis studio et in singulis portionibus tolus esl; nec per singulos
prmparatut, ejusdemque cum vino Deo facta oblatio mimilur, sed integrum se prmbet in singulis. Quod
verbis arcanis cum 2 sacro suffitu; huc ad circum- j> g testimonium Guitmundo tanti visum est, ut illud
stantes conversa oratio Prsefationis instar, ut eorum retulerit iu librum suum de Corpore et sanguine
aures et corda in ccelestiaeriganlur: huc aclio sacra, Doraini; itidemque Algerus in lib. r cap. 15, ex
et consecratio mysticis Christi verbis peragi solita; Ambrosio, id est ex Liturgia Ambrosiana, in qua
ttim hosticecalicisque elevatio cum insigni reverentia haec legunlur apud Pamelium Dominica quinta, et in
sacerdotis et populi procumbentis; ad hcecvivorum hodiemo Missali Ambrosiano Dominica sexla post
defunctorumque memoria; huc denique communio Epiphaniam.
cum iis religionis et veneralionis signis, cum ea gra- 4. Quod si auctores ilii alias etiam Lilurgias, in
tiarum actione, nullus ut intuentibus dubitandi iocus primis veterem Gallicanam, in promtu habuissent,
relinquatur, hanc esse, semperque fuisse Ecclesise haud dubie multas inde suppetias hausissent ad
fidem ac persuasionem, Christum vere in hoc sacri- asserendam catholicam fidem. Tres tantum locos
ficio exhiberi. hucadducere juvatev Missali Golhico seu Gallicano
2. Et hsec quideio in commune Liturgiae omnes perantiquo, quibus locis nihil signantius aut luculen-
reprsesenlanl. Si vero singulares uniuscujusque ritus tius afferri potest. Unus exstat in missa de Epipha-
considerare nunc vacaret, nullos in eumdem scopum nia, ubi siatim ab initio haec soleranilas veneranda
non coflimare facile inlelligeremus. Quo in genere r-, proponitur, exiiortando fideles ad ferventem oratio-
praeclarum est in missa Mozarabica institutum, ut nem, nempe ut qui tunc aquas in vina mulavit, nunc
recilato Canonesacerdos hostiam consecratam super in sanguinem suum oblationum vina converlal, Hic
calicem tenens, Symbolum CP. praecinat ex decreto necesse est agnoscere veram ac sinceram, non figu-
concilii niToleiani, subsequente cleri et populi con- ratam duntaxat vini mulationemin sanguhiem Cliri-
cenlti. Hac enim confessione omnes et singuli con- sti; ad quam scilicet efficiendam ccelo devocalur
lestari videntur, se ea fide verum Christi corpus et omnipoientia Dei, ea quidera ipsa, quse aquas in
sanguinem in Eucharistia credere, qua lide omnipo- \inum aliquando convertit.
tentem Deum unum atque trinum, ac Filium incar- 5. Sed insignior alter locus est sub finera ejusdem
natum credunt. Ideo quippe Toletani Patres lioc Missalis in missa dominicali. Sic enim habetur in
Symbelum^priusguam Dominicadicalur oratio, clara oratione secreta : Precamur mentedevotale, Majestas
voce a populo deiantari praecipiunt, quo et fides vera mterna, 4 «' operante virtute, panem mutatum in
manifetlum tetlimoniumhabeat, et ad Christi corput et carnetn, poculumversumin sangitinem,iltum sumamus
anguinem prmlibandumpectora poputorumfide puri- in calice, qui de te fluxUin crucc ex ktere. Quis hodie
113 DE LITURGIA GALLICANALIBER PRIMUS. 114
Catholicorumsuam de Eucharislia fidem aperlius et A respexerunt; mullum discriminis in sacris agnove-
efficacius posset exprimere, quam istius Liturgise se runt, non tanlum inter Orientalem el Occidenlalera,
auctores? quos ante annos mille vixisse constat, cum
m sed eliam inter Latinas invicem Ecclesias.
codex, unde haecexcerpta est, lilteris majusculis et 3. In occidente seu apud Latinos, quatuor mini-
quadratis scriplus, superet aunos nongentos, ut in in mum solemnes Liturgias inter sese diversas distin-
consequeritibusexponemus. guere licet : puta Romanam, Ambrosianara seu
6. Ejusdem est momenii aliud ex eadem missa sa Mediolanensem, Gallicnnam, et Hispanicam, quam
teslimonium posl orationem dominicam: Liberanot a secuti sunt apud Hispanos Christiani Arabibus per-
malo, ChristeJesu. Corpus luum pro nobis crucifixum m misti, ob id Mozarabumappellatam : quibus Litur-
edimus, el sanguinemsanctum luum pro nobis effusum ni giis addi possunt Africana et Hibernica.
bibimus. Nihil inlerprelalione hic opus est. Corpus is 4. RoraanseLilurgiaetriplex veluti ordo seu stalus
Cltristiin Eucharistia edimus, non qualecunque, sed id considerandus est. Cnus primigenius, ab Ecclesiae
illud ipsum quod pro nebis crucifixum cst: sanguinemm nascentis exordio ad Gelasium usque receptus; alter
ejus bibimus, noti umbraticum, sed illum ipsum, qui ni Gelasianus, auctorem seu amplificatorem habens
pro nobit effusus est. Uno verbo panem suinimus, s, Gelasiura papam ejus nominis primum; tertius Gre-
divina operante virtute mulatumin carnem; poculura n B gorianus, ita dictus ex nomine Gregorii Magni qui
versum in sanguinem, qui in cruce ex latere Chrisli li Gelasianum ordinem correxisse memoratur. Qualis
fluxit, uli supetior locusdissrle astruit. fuerit primigenius ille, non omuino constat. Gelasia-
7. Ex quibus intelligitur qnanlum intersil reipu-i- nus diu desideratus est : sed landera illum e tene-
ij bris eruit vir de Ecclesia bene meritus Josephus
blicseChrislianaede velustis illis Lilurgiis accuratam
hahere notitiam, ut ex illis catholica traditio reddiii Maria Thomasius; clericus regularis, atque ante
possit illustrior. Quapropter ne in posterum Lilurgia a annos qualuor Romanis lypis vulgavit. Gregorianus
Gallicana, quaeGregorianam prsecessit, obscura ma- i- demum in usu communi est modo apud omnes fere
neat, induxi animum ea in unum conferre, qusc add Ecclesias, notis et observationibusa Menardo nostro
iliam e teuebris oblivioois vindicandam reperiree illustratus.
potuimus : ut quando hcec in usum jam amplius 'S 5. Gregoriani a Gelasiano totum discrimen est in
revocari nequit, saltem ex ejus cognitione asseralurir varietate et numero earum orationum quas Collectas
majorum noslrorum, id est veterum Gallorum, re-'• vocanl; nam csetera ulriusque esedem omnino parles
ligio. sunt. In Gelasiano duae aul tres ante Epislolam ora-
CAPUT II.
tiones; unica Secreta anle Prsefationem; atque dute
VarimLilurgimapud Lalinot, earumque convenientiaC
et differenlim. post communionem,quarum una est supra populum.
At in 7 Gregoriano tres lantum ad singulas missas
5 1. In celebrando sacrosancto missse sacrificio
omnes Orientis et OccidentisEcclesisemodtim quem- assignanlur orationes, quarurn una ante Epislolam,
dam in summa commnnem ab iuitio habuere : sin- altera Secreta, tertia pnst communionem. Id vero in-
Ordine Gelasiano prsestilit Gregorius, testante Joanne
gulse tamen ritus aliquos singulares ac divefsos.
Haec omnibus semper communia, nempe lectiones Diacono, quod i mulia subtraxit, pauca converlit,
»
sacrarum Scripturarum initio Liturgise, psalmorum nonnnlla adjecit, aique Gelasianum Codicem, in
tres libros distinelum, » uno volumine coarctavit.
aliorumque canticorum recitalio; oblatio panis et,.
vini aqua misti; consecratio ulriusque verbis Christi Quod volumenLibrum Sacramentorum prsetitulavit.»
Dominicum benedictioneac signo crucis a sacerdote» 6. Ita ergo procedit Ordo Romanus, ut primo di-
facto; oratio Dominica;et saera communio cum gra- catur anliphona, quae vulgo Inlroitus appellaiur, de-
tiarum actione. At designalio cerlarum ex Scripluraa inde Kyrie eleison, tum hymnusangelicus feu Gloria
iectionum; psalmorum, aliarumque precura nuraerus5 in excelsisolim diebus festis et Dominicis in missa
et definitio, ministrorum ritus praeter eos qui suntt episcopali, in cseteris lantum in Pascha; postca una
ex inslilutione diviua, haecvero ornnia pro locis ac5 . vel plures orationes; exin Epistola, Graduale cum
lemporibus varia exstiterunl. Alleluia, Evangelium, Offertorium, oralio Secreta,
2. Qui priorem modura allenderunt auctores , Praefalio, Trisagion, Canon, oratio Dominica, Agnus
roissse ordinem uhique uniformem fuisse dixerunt. Dei, aniipliona ad communionem, Poslcommunio,
Quos inler Isidorus, et post eura ^Etherius et Beatuss el benediciio. Evangeliumsancti Joannis recentioris
Hispaoici scriptores in libro l contra Elipandura,, est instituli, ut ex Micrologointelligitur. Symboluta
tolidem verbis id asseruerunt: Ordo missmvel oralio- post Evangeiium Romani i nullo modo cecinerunt
num, quibut oblala Deo sacrificia consecranlur, primo» usque ad lempbra divae memoriseHenrici Imperato-
o sanctoPetro esl institutus: cujus celebrationemuno» ris, > scilicet primi, tesle Bernone abbale Augiensi:
eodemquemodouniversut peragit orbis. Non ignora- nempe quod « RomanaEcelesia non fuisset aliquando
bant eruditi illi auctores discrepantiam Liturgise » ulla haereseosfsece infecla. » Quod ergo Galli etiam
Hispanicaea Romana, et aliis, sed ita loquebanturr regnante Carolo Magno Symbolum lecto Evangelio
habita ratione modi illius generalis uniformis. Ve- recitaverint, id ex veteri Ordine Gallicano videlur
rum qui ad rilus singulis Ecclesiis Q seu regionibus; manasse.
proprios, ad orationes peculiares, aliaque id genusi 7. Liturgia Ambrosiana seu Mediolanensis plures
415 APPENDIX AD OPERA SANCTl GLRMANl PARISIENSIS. 116
habel partes. Praemitljlur oratio Secrela, aptepam .A Jur Ambrosius in praefationesuper psalmura i: i ill.u-
sacerdos procedat ad altare; itcmque alia, £tim ad lieres .Ap.ostoiusin ecclesia tacere jubet, psalmum
jlhj.d accedil' Dein posl Ingressani, quaj Jjitrpitui etiam beue elamarit,.. Qua.ntumlaboratur in ecclesia,
jiostro respondet, .sequitur populi salulatio cum ora- ut flat s.ileiitiumcum Iecliones legontur ! .Si unus
lione super populum. Rursus alia salufatio, lum loquitur, obstrepunt universi, Cum psalmus legitur,
hymnus angelicus, 8 pesfea Kyrie eleison; ej; prse- ipse si.bi effectpr est silenlii : prones lotjuuntur, et
missa salutation.e lectio prophetse, et Psalmulus, n.u.llusobslrepif. » Hsec verba innuunt o.mnesi.nter
.fluale est nostrum Graduale. Subsequitur cura salu- p.sa),lendunieanfu oce.upatos fiiisse; cttm lect.iones
tatione leclio epistojsedeinde Alleluia cum suo versu, Iegerentur, vix sileplium impelratum. Secl fortas.se
lum alia anUphoiia, mox Evangelium prcemissa be- isje locus ad Liturgiam sa,cramnon magis quara ad
nedictione- Fi.nito Eyangelio rursus salutatio, tum alios Ecclesjse convenlp.s pertinet.. In .Jijjei.lode JU-
Kyrie eleisqn, item salutatio, tum antipboria post taniis, qitem ex rtlu Ambrogiano .saflctus .Car.oius
EyangeliuiM,nos OffertQriumvocamus. Post hsecpax Borromaeustypis .yulgaricurayjf, ter sile.njijjni |jndj-
ej galutatip, orajio super sindpn.em seu porporale, .citur a.nte Evangelii Jectionem in tribus diebus Ito-
ut loquimur, obiatio pajiis el yini, orationes Secrelae gationum, hoc modo; Digfpnus dicit: Pm&le (qbulU.
et pfferenda : lum praeyia salulatione Syrnbolum, B Custos item : Silentium haJbete, Et cdter r^spgndei :
riirsus salutatio et oratio super oblata , deinde Pfae- Habete silentium. .Eyaugeli.uradeinde
pronuntiatfir
fatip, Trisagion, Carton Rcimanp perquam similis, . 10 an># missam. Hsecde Lifurgia Ambrpsiana,
^iisiqupd lotis nianibus sacerdos yerba copsecrajjp- 9. Nonniinor est Lifurgice MozarabicaeaRomaria
nis sic effert; Hoc est enim corput tnetim, quqd pro discrepaniia. Ejus partes Jsidorus, et
ppst enU!4?tbe-
multis confringefur. Ei: Hic est enim sanguis meus, rius et Reatus iisJera verbis describupt in liunc rao-
nec plura. Posj Canooem hosiia) confractio ,et ,com- dum: i Prima oratio
ejusdem niissse cf)jnm,ouitjpiiis
in
mistip calice, dum inlerirri eanitur Confr3.ctfirium, erga populumest, ut pnines excilenturad exprandum
sive antiphona ad confractionera : deinde pfajio Do- Deum, SecuiJ.dainvocatiouis ad Deum gst, ujeie-
minica, pacis nuntiatio, Commupio, postmodjjraora- mgpler ex.cipiatprec,es fidelium, oblaljoneipqiyieeo-
tiones post Communionem. Quibus dictis commu- ruiii. Tertis aufera fefundi,tur pro offei-enjibus, sive
njo praebetur astanlibus his verMs, Corpus Christi, pro defunctis fidelibu.s,yt pgr ipsum sacrifrcjum yg-
- et respondetur, Amen. Sub hsec anlipfiona Transi-
niam consequantur. Quarla post hsec infertur prp
torium dicta; postea salutatio et oralio post Com- osculo pacis et charitalis, ut reconciliati omnes con-
munionem : ilerum salutatio, Kyrie eleison, benedic- soeienlur
dignp per SacramenJum corporis et sangui-
tio populi, ejusdemque dimissio his verbis : Proce- C nis Christi... Quinta deinde infertur inlatio in sanc-
damus in paee- Respondetur : In nomine Christi. In lilicatione oblatiouis : in qua etlam ad Dei laujlem
Ecclesia Medjolanensiad hunc usque diem viget is terrestrium creaturarum virtutumque caelestium
rilus, cujusauctorem Ambrosinm agnoscit Walafri- angelorum universitas provocatttr, et Bosanna in
dus Strabus in cap. 22 : i Ambrosius quoque Medio- exceisiscantatur. Porro sexta proinde succedit con-
lanensis epjscopus, tam missae quam caeterorum dis- firmatio Sacramenti, ut oblatio quae Deo offerlur,
ppsitionem officiorum suae Ecclesiseet aliis Liguri- sanciificata per Spiritum sanctum, Christi corpori et
hus ordhiayit. Qnaeet usque hodie in Medioianen.si sanguini confirmelur. Ultima vero Dorainica oratio
tenentur Ecclesia. i Certe pleraeque fundamentum est. » Huctisque Isidorus el Beatus.
habentiti libris de Sacramentis, qui Ambrosio tri- 10. Mozarabici rilus partes distinctius et fusius
buuntur. explicarunt Vaseus in Chronico, et ex illo Pamelius,
9 8. Hunc niissse Ambrosianae ordinem exhibuit et post eos claraememoriaeJoannes Bona cardinalis:
anno 1571 Paraelius, baud dubieex antiquo ritu : a quibus adde scriptorem Vitse Francisci XimenesTo-
quo djscrepat in nonnullis Missale Ambrosianumedi- Jetani archiepiscopi et cardinalis. Hic Missale Moza-
tum anno 1560, al longe in pluribus novum anni rabicum Toleti excudi mandavit anno 1500. Sed quia
1669. Primo in missis deest Prophetia in novo, prae- D rarissima sunt in his parlibus istius editionis exem-
terquam in missis de Quadragesiraa, de sanctissimo plaria, ejusque notitia subsequentibus illustrandis
Sacrariienlo, et in missis post Penlecosten. In alio plurimum conducii; illius Liturgiaepartes accuratius
nulla anle Epislojam leclio ex veteri Testamenio in exponere operae pretium esl. Principio praemissa
Dominicis ppst Pentecoslen : sic vero in Nativitate confessioneet oratione, fit iniiium ab amiphona seu
Domini, aliisque solemnioribus festis, uti et in Do- introilu cum duubus versibus et Gloria et honor Pa-
minicis Quadragesimse. In festis paschse, Ascensionis iri. Sequitur exlra Adventuni et Quadnagesimam
..el Pentecostes Epistolae pfsemittitiir leetio ex Acti- Gloria in excelsis, cujus loco die Dominica \\ ante
bus apostolorum in utroque Missali. Item in utroque sancti Joannis Baptislse Nativitalem dicitur canlicum
verba consecrationis eadem, quae in Romano, cujns Benedictus. Tum oratio prima recitalur absque prse-
inultiritus i.u prdinepi Ambrosianuni a recenlioribus vio Oremus, eaque recitata sacerdos sine conversione
inducli sunt. Ubiquc, id est lam apud Pamciitim ad populum dicit, Dominus sil semper vobiscum; et
quam in dupUciMissali, riulla fit mentio de silentio audilo populi responso iegil Propheliaro, ad cujus
ante lectiones indiclo. Cujns tameri meminisse vide- tituium populus respondet, Deo gralias, et in fine,
H'7' DE LITURGIA GALLICANALIBER PRIMUS. 118
Amen.Deinde repetiia salulatione canitur aut pro-- A lur. Tum hosliam elevat rion elevato caiice. Poslea
feriur Psallendui», quod idem esl cura noslro Gra- i- eam tenens supra calicem, recitat Symbolum Nicce-
duali. Posiea ssacer-dosvel diaconus ait, Sileniium 'i uum seu CP. Sub hcec frangit hostiam in novem
fa.cite, antequam subdiaconus Epistolam legat. Ifanc c parliculas, quce his nominibus dcsignantur, Corpo-
subsequitur lectio Evaugelii, quo finito respondetnr,, ratio, 13 Nativitas, Circumcisio, Apparitio, Passio,
Amtn. Quod sanctus Uenedielus post Evangelii ina Mors, Kesurrectio, Gloria, Regnum. Quaeparliculse
. vigiliisnocturuis leetionem prsescribit in regulae suse e in crucis mcdtim disponuntur super patenam. Mox
<cap, 11. Lecto Evangelio post salutationem moxs facta vivorum comraemoratione, canitur oratio Do-
„canlatur Alleluia cum suo versu. Succedit hostise e minica; qua recitanda, ad singulas fere petitiones
oblatio cum oratione, quam sequitur alia dicla, Postt popultis respondet, Amen. Post orationem, Liberati
. obiationem, his veruis, In spiriiu humilitatis, etc. amalis, etc, Romansepersimilem, sacerdos particu-
Veni, sancte Spirilus sanctificator, etc, Dein sacerdoss lam Regnum immittit in calicem, dicendo, Sancta
dicit, Adjuvateme, (ratres, etc, tum canitur S.acri- i- sanclis, et conjunclio corporis et sanguinis, etc. In
ficuim. quodOffertorium vocamus. Hucusque missai Paschate, Penlecoste, et festo sanctissimi Sacra-
catechumenorum. menti, sacerdos hanc particulamteneas, ter alta voce
11. iliscxactis, sacerdos manus abluit, et diclai g dicit: Vicit Leode iribu Juda, r-adix David, respon-
oratione Secreta, aliam subdit, quae v.ocatur Jijssa,, deute ad singulas vices choro , Qui sedes super che-
cum prrevia saluiatipne. Sequunlur aliae tres oralio- i- rubin, radix David, alleluia. Stalim datur benediclio
. nes, quarum penuliima est Posl nomina, ultima Ad1 eo modo, quo nostrce episcopales. Post hsee com-
pacem, Dum sacerdos Missamoralioiiem dicit, interimi raiinio, dura interim populuscantat, Gustate et videte
populus Dep laudes occinit, dicens ter Agios. Inl quam suavis est Dominus, alleluia,,alleluia. In missis
secunda oratione postulatsacerdos, ut Deus Christia-:-. defunctorum et Quadragesimce,Qui venil ad me non
norum preces admiitat; slalimque infert < Offerunl l esuriet. Sacerdos comrnunicando, penullimam parji-
Deo Domino oblalionem sqcerdoles nostri, papaat culam, cui nomen Gloria, cccterismajorem accipiens,
Romensis,et reliqui, pro se, et pro omni clero, etc. eamque tenens super calieem, memoriam facit de-
Tum : Facientes commemoralionembeaiissimorum i functorum. Mox eam in os sumit, caeterasquestto
qposloloruni el marlyrum, gloriosm sanclm Marim e ordine, primo sumens eas, quce poslremse fuerini in
pirginis, Zacharim,Joannis, Infantum, Petri, Pauii,, patena : statimque populo commttnionemimpertit.
<3tcaeterorumappstolornm. Quaeno.mina elata vpce3 lpse vero inde sanguinem suscipit. Dein canitur an-
recitaniur. 12 Respondet cliorus : Et omniiimmar-. , tiphona Posl communionem, oratio, sahitatio ad
lyrum. Addit sacerdos : Ileifi pro spiritibuspgnsgn- C popultim, vox diaconi : Solemnia complelasunl, eic.
lium, Hilarii, Athgnasii, Martini, etc, respondenies Nulla unquam conversio ad populum, nisi in fme ad
choro : El omnium pqusgnlium. Dein oratio Ppstt benedictioneni, quod est usus recentioris. Mozara-
nomina, qua petitur a Deo, ut pacem fideiihuss bicus hic rilus in unica Tolelanm Ecclesise aedicula
deftinctis injpertiat: et aha festo congruens : tumi sacra nunc observatur
adhorlatj.o ad pacem, quse mox dalur, dicente? 12. In libello Eldefpnsi Hispaniensis episcopi,
sacerdpie .: Qui modo aslatis, piwemfacUe. Et cuml cujus libelli exemplar Anicium ex Hispania per Go-
dalur psculuni, Hgbele osculum dileclionis el pgcis,, tescalcum episcopum anno 989 allalum esi, qusedam
ut sitis sqcrosanclismysleriisDei, liiterim chqrus; 14 singuiaria continentur de miraero hostiarum ,
' apti
cajiil, Pqcem relinquo vobis, elc Deinde praemisso ) quae per varias anni solemnitates offerendae sunt.
versu, Introibq ad altqre Dei, confestimque extensis3 Verumlibellusiste non indicat morerri ttinc usitatum,
manibus, sed junctis, sacerdos canit Illationein,, sed visum ipsius Eldefonsi de novo ilio rilu, quem
quam Prcefationem appellamiis. tllalioni subjiciturr nusquam usurpalum fuisse existlmo. Hsecfusius pei--
Trisagion, poslea Canon, qui in plerisque m's?iss sequetida fuere de Liturgia Mozarabica, rjuoniam id
varius est. Consecratio quondam his verbis : Hoc estt necessarium videtur ad notitiam Gailicanse, quae
corpus meum, quod pro vobis tradetur. Quae forma, I) Mozarabicseaffinisest. Nunc de Africana dicendum.
veteri Ambrpsianseconsimilis, ab annis seplin anVs; 13. Jacobus a Vitriaco, in libro de Historia orien-
ad Romanam redacta est, uti et fqrrna sequens pro> taii, capiie 81, innuit Christiatios , qtii in Africa et
vini cqnsecralione. Elevapdo sacrarn bostiam ait : Hispania suo tempore , id esl saecuio.xiii, Versaban-
Quoliescumquemanducaveritis, hoc facile in meam ! tur, Mosarabes nuncupatos, eaderiiLiturgia uSos
commemoraliqnem.Tum, 'Simililer el calicem, post- fuisse. i Constituunl autem, inquit, Sacramentum
quam cmnavil,dicens: Hic est calix novi teslamenlii altaris de pane azymo, quemadmodurh alii Latini.
inmeo sdnguine, qui pro vobis el pro multis effunde- Sanctam aiitera Eucharisliae formam quidam eorum
tur, etg. Uinc calicem liliola seu amicuio coopertutn ih septem partes dividuni, alii vero iri iiovem : cum
I' exhihet, dicenS, Quotiescumquebiberilis, hoc facile in tamen UomanaEcclesia, et alii eidem subjecti, ipsam
nieam 'commemoraiionem. Moxdicitur oratio seXla, Eucharistiam in tres tantum portiones partiantur. >
voeata Post Pridie. Deinde sacerdos dividit calicemi Verum alium apud AfricariosLiturgise ritum antiqui-
suo amiciilo, huicque imponit hosliam sacram, di- tus fuisse constal, turn exlsidoro.tum ex Augustino.
ceudo anliphonain, tjuaeAd confractionem appelia- Isidorus quippe in lib. i de divihis Officiis,cap. sin:
119 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. 120
< In Africanis , ait, regionibus non omni tempore,. A Liturgise Romancea GregorioMagnoadornatum , ab
sed lantum Dominicis diebus et quinquaginta postt Adriano pontifice petiit, impetravitque, testante ip-
Domini resurrectionem , Alleluia cantalur pro signi- sius Adriani epistola , quse est ociogesima secunda
ficatione futurae resurrectionis et isetitise. Vernmt Codicis Carolini, in qua hcecverba: i De Sacramen-
apud nos, secundum antiquam Hispaniarum traditio- tario vero , a sancto prcedecessorenoslro deifluo papa
nem, prseter dies jejuniorum vel Quadragesimseomnii Gregorio disposito, jam pridem Paulus grammaticus
tempore canitur Alleluia. » Augusiinus vero disertei a nobis eum pro vobis petiit, et secundum sanctse
formam Liturgite Africansedescribit in sermone 227I nostrse Ecclesiae Iraditionem perJohannem mona-
novse editionis, qui est quarlus in die Paschse ad in- chum atque abbatem civitatis Ravennalium vestrae
fanles, de Sacrameniis, id esl, de mensaedominicse i regali 17 eraisirous Excellentise. > Inde poslmodum
Sacramenlo, uti ipse initio sermonis explical. Sic3 Carolus edicto sancivit, ut unusquisque Presbyter
aulem habet:i Hodie incipit liber ipse legi, »nempe; Missaracelebraret ordine Romano,ut legilur in Capi-
de Actibus apostolorum. t Tenetis sacraraenla or-- tulariura lib. v cap. 371 novse editionis , alias 219.
dine suo. Primopost orationem admonemini sursumi 3. Ab eo tempore, quolquot scripti sunt in Gallia
habere cor. 15 Ideo cum dicilur, Sursum cor, re- Mtesales (quos voeanl) libri, ad illum Gregorianum
spondelis, Habemusad Dominum. Sequitur Episcopus s B Codicem exacli sunt fere ornnes. Gelasiani tamen
vel presbyier qui offert, et dicit: Gratias agamus Do- Missalesquidam saeculoIXerant in quibusdam Eccle-
mino Deonoslro : et vos atlestamini : Dignumet jus- siis Rhemensi saticii Remigii monasterio subjectis,
tum esl. Deinde post sanctificationem sacrificii dici- sicut iegitur in veteri libro censuali, qui Hincmari
mus orationem Dominicam. Post ipsam dicitur, Paxs tempore scriptus est. Ad hsec Alcuinus Missaiem
tioI)isciim,elosculanlurseChristianiin osculosanclo.»» Gregorianum et Gelasianum simul ordinasse dicitur
Denique cum in Ordine Mozarabicosemper ducelec- in ChronicoCentulensi: qualis est unus Codex regius
tiones ante Evangelium , una ex Veteri Testamento,, opiiraae notce n. 3865. Unde factum est, ut nullus
alia ex Novo prsemiltatur; unica erat in Africano , Codex, qui auliquiorem illura Ordinem Gallicanum
tesle •Augustino in sermone 7 de verbis Apostoli : referat, ante hos paucos annos inveniri potuerit;
« Apostolum audivimus, psalmum audivimus, Evan- atque ad id tempus seraper incerla fueril de hujusce
gelium audivimus: consonant omnes divinaelectio- Ordinis ritu sentenlia.
nes. > Idem clarius habetur in sermone 10 de verbis' 4. Matthias Flaccus Illyricus,centuriatorum Magde-
Apostoli, et in sermone 55 de verbis Domini secun- burgensium princeps, missatn Latinam ex veteri Co-
durn Lucam, et alibi. dice vulgavit Argentince anno 1557sub hoc titulo ;
14. Qualis fueritapud Britones et Hibernos sacri-- * Missa Latina, qitm olimanle Romanam, circa Domint
ficandi ritus, non plane compertum est. Modum ta- annum 700, in usu fuit, bona fide ex velusto authen-
meu illum a Romano diversum exstitisse intelligilurr ticoque Codieedescripta. Codicem non salis designat
ex Bernardo iri libro de Vita Malachise,capiiibus 3 ett tilnlus: sed ex variis orationibus, qusead oblatiorieru
8, ubi Malachias barbaras consueludines Roraanis s in illa missa referuntur, una sic habet : Suscipe,
mutasse, et canonicum divinaelaudis officiumin illas5 sancta Trinilas, hanc oblationem, quam pro seniore
Ecclesias invexisse memoratur. noslro el cuncta congregationesancli Petri... offero.
Et in alia paulo ante : Quam tibi offeropro me pecca-
CAPUT III.
tore el nostrmcongregationissaluie, et pro omnibut in
Qumet qualis fuerit quondam Lilurgia Gallicana: an Chrislo fratribus et sororibusnostris. Ex his
ea quma Matthia lllyricoedita est. Certmejus notm; conjicio,
hmc inlegra tandem reperla. hunc librum fuisse ad usum monasterii sancti Petri
16 1. Sed jamdemura adLiturgiam Gallicanam,, Hornbacensis in dicecesiMettensi, quae congregatio
cujus gratia haecpraemissasunt, veniendum est; in- sancti Petri ex monasterio Hornbac appellatur in ti-
quirendumque de ejus forma, de qua hactenus eru- tuloepistolse cxm 18 inter Bonifacianasad Riculfura
diti viri disceptarunt. Lulli successorem. Hsecobservatioaliquanti momenli
2. Principio adverlere convenit Ordinem Roma- - ** in consequenlibus erit.
nura, qui apud Hispanos sseculo xr, insequenti apud1 5. Hujus missseab Illyrico editsevaria fuit fortuoa.
Hibernos (ut mox dicebam) receptus est, in Galliaa Primo triumphos de ea egerunt Luiherani, quasi
vigerecoepissejara inde a tempore Caroli Magni sivee Catholicis penitus adversaretur. Ul hos triumphos
id effecerint Romani Pontifices, qui alias omnes ec- reprimerel Philippus u Hispaniarum rex, ducis AI-
clesias ad unum cum Romana concentum , quantumn bensis inslinctu, ejus lectione interdixit; eamdemque
in eis fuit, adduCerecurarunt; sive ad eos demercn- postea Sixlus V in librorum prohibitorum classem
dos id voluerit Carolus. Initium factum est a canluu redegil. Luilterani aperle tandem missam Illyricia-
Romano, quem Pippinus in Gailicaiias Ecclesias in- nara Catholicis sulfragari, sibique adversari inlelli-
duxit, ut docet Paulus papa I in epistola ad ipsum,, genles, illam supprimere modis omnibus studuerunt.
cui Antiphonale et Rcsponsale miltit. Directi etiami Catbolici ex hac palinodia proficientes, ipsammet
al>eodera principe adolescentes, qui Romanumcan- accuralius legerunt, laudarunt, comprobarunt, et ad
tum addiscerent. Postea vero Carolus Magnusejuss asserenda Eucharistice,confessioni.s,et suffragiorum
fdius Sacramentarium Gregorianum,.id est librumi pro morluis dogmataadhibuerunt: in primis quidem
1-21 DE LITURGIAGALLICANALIBER PRIMUS. 122
GuillelmusPeyratus , in iibro n de historia Capeltse e Aquod in ea passiones martyrura recitarentmyex Hil-
regum Francise, cap. 13, eumque secutus Caroluss duini epistota ad LudovicuinAugustum, Areopagidcis
Cointiusin Annalibus ccclesiasticis Francorum adI prsefixa. In hac quippe epistola commemorat< anti-
annum 601, ubi missam Illyricianam a Lutheraniss quissimos , et nimia pene vetustate consumptos Mis-
suppressam recudit. Quod etiara praestitit cardinaliss sales libros, continentes missseordinemmore Gallieo,
Bonain fine operis sui Liturgici. qtii ab initio receptae fidei usu in hac occidentali
6. Hancvero in Occidente, prcesertimin GaUiaett plaga est habitus , usquequo tenorem, quo nunc uti-
in Germania, antequara Romanus Ordo admissus3 tur, Romanum susceperit. In quibus voluminibus
esset, usui fuisse opinari se dicit Illyricus in epistolai habentur duse misscede sancto Dionysio, quaesic
prselirainariad principera Palatimim.Peyralus ipsami inter celebrandum... tormenta manyris sociorumque
pro anliqua Gallicanaindubitanter agnovit, eidemque; ejus succincte coromemorant : sicut et reliquaeMissce
senlenliaeCointius subscripsit : ambo porro eam adl ibidem scriptse aliorum apostolorura vel martyrum,
primara regum Francorum siirpem revocant. Ex ad- quorum passiones habentur, notissime decaniant. >
verso Menardusnoster in notis ad UbrumSacramen- Hsec passionis marlyrura corameraoratioin Prcefa-
torum , elsi antiquam esse coucedit; qusedamtamen: tione facla fuisse videtur. Quanquam integra acta
in contrarium opponil, sed quae rem tion evincunL B quandoque legebantur, ut mox de aclis sancti Mtai-
MissaeIllyricianae sirailem edidit Menardus ex co- liani videbimus.
dice Corbeiensi Raloldi ejus loci abbatis , atque 9. Alterum missce Gallicance indicium est, quod
aliam eminentissimus cardinalis Bona in libro i 19 I eodera ritu hcec celebraretur, atque Toletana seu
Rerum liturgicarum cap. 12, ubi lllyricianam negal Mozarabica.Cujus rei testes sunl Garoli Calvi litlerce
veram esse veterem GaIlicanam,cujusnolas, indicia, ad clerum Ravennaletii in hcec verba: i Usque ad
et vera specimina ibidem producit. Indicium unumi lempora abavi nostri GallicanaeEcclesisealiter quam
est, illudquecertum ex GregorioTuronensi episcopo, Romana vel MediolanensisEcclesia divina celebra-
in missa Gallicanaduas lectiones Evangelio praemitli bant officia, sicut vidimus et audivimus ab eis qui ex
solilas, uuam ex Vcteri passim, alteram ex Novo parlibus ToletanceEcclesicead nos veuienles, secun-
Teslamento. Alqui in Illyriciana mentio fit unius dum morem ipsius Ecclesicecoram nobis sacraofficia
epistolae. Deinde in hac missa Illyriciana agitur de celebrarunt. > Quse verba consequentiamnon habe-
Sequentia, cuj'us origo saeculum ix haud excedit, rent, nisi eadera fuisset Toletana atque Gallicana Li-
Notkero Balbulo sancti Galli monacho forsan tri- turgia. Certe Hispani Vitassanctorura (quod de Gailis
buenda. Prselerea in Symbolo legitur additamenlum tradit Hilduinus) 21 m sacris etiam publicis recita-
Filioque, quod a Caroli Magni lempore exordium G bant, ut luculenter inter alia probat Braulionis Cae-
ducit. Ut in pauca rem conferam, Ordo ilie Ulyricia- saraugustaniepiscopiiibellus de gestis beati iErriiliani
nus missam pontificalem continet secundum ritum abbalis, qiiem libellum ideo conscripsit < ut posset
Romanura, et quidem nibil fere aliud quam orationes in missoeejuscelebratione quantocius legi, > quem-
privatas ab episcopo recitandas, dum chorus canendo admodum Braulio ipse in Praefationesua loquitur.
occupatur. Nam post orationes, quaecum ante mis- 10. Tertiura indiciumest quod in Ordine Gallicano,
sam, tum sumendovesles sacras indicantur, mullse lestanle Gregorio Turonensi anlistite., facta sit prima
aliaesubdunlur, doneccantenturversus ad lnlroilum, leciio ex prophetis, allera ex Apostolo, tertia ex
et Kyrie eleison , et deindecarmenangelorum. Poslea Evangelio. Id colligitur ex faclo Chtamni Clotarii
finitaangelica laude, Missalemoralionemdical Sacer- regis filii,' qui cum Divionemdie Dominicoaccessis-
dos. Deinde Leclio reciietur, et inler Leclionem el set, sorlem suara a clericis expetiii. Clerici posilis
Evangclium, id est temporeGradualis et Alleluia ac super altare tribus libris, id esl prophelim,Apotloli,
Sequentim,episcopus dicat-has oraliones, etc. Multis et Evangeliorum, pro raore illorum temporum rera
interjectis, quandiu Offertoriumel versus canunlur, explorant, eo paclo, ut unusquisquein libro quod pri-
hatdical oralionet, elc. Prsefalionefinila, quando alii mumaperiebet, hoc ad missaseiiam iegeret. Ita Grego-
Sanctus decantant, hmc oralio cursim .dicendaest a D rius in lib. iv cap. 16. Et in lib. vm cap. 7, meminit
sacerdote,etc. Deinde cumreverenliaincipial, Te igi- Propheth» die Dominico ad missam pronuntiataea
tur, etc. Qui Canon est Ordinis Romani, ad cujus Palladio Sanlonensi episcopo, qui sacris tunc opera-
ritum indubie omnes itlius missae Illyricianse ora- batur. Ex quo intelligitur, iectiones ejusmodi non
tiones respiciunt. Quantum vero a Gallicana diffe- semper a subdiacono, sed ab ipso sacerdote seu epi-
rant, ex consequentibusamplius manifestum fiet. scopo aliquando fuisse decaniatas, quod de Epistola
7. Primus Liturgiam Gallicanam detegere ccepit probal Micrologus in cap. 8.
pisememoriaecardinalis Bona, qui in hac inquisilione 11. Quartam Gallicante Liturgisenotam nobis sup-
se implicatum20 riliro faleri non dubitavit, profes- pedilat idem Gregorius in lib. vu cap. 8, nempe si-
sus hanc rem magni esse momenli, eamque non ex lentium a diacono indictum. Gregorii verba hcec
proprii ingeniifigmentisaut lemeraria conjeclura, sed sunt: Unde factum esl, ut quadam die Dominica,
ex vetustismonumentisinvestigandam. postquamdiaconussilentium populis , ut missseau-
8. Hujus autem veteris missae Gallicanseindicia scultarenlur, indixil, rex Gunlchramnusconversusad
quatuor nobis exhibuit optimus cardinalis. Primum, po.pulumdiceret, > nempe ut fidessibi servaretur, e<
123 APPENDIX AD OPERA SANCTJ GERMANIPARISIENSIS. 124
nepotes -suosenutrire sibi liceret. .< Hcecco dicente, Aeodem
A Missali loci.unbabet, quod .proinde Gothico-
Homnis populus oralionem pro rege fudit ad Domi- gallicannm appellare licefc
«um. • Nosquara <Jregorius, quo missselempore in- 1-4.Porro Gallise Narbonensis ecclesias eumdem
dictum sitsilentiurn, diserte iradit; at in Missali ritum in sacris
atque Hispauicas adhibursse patet
Mozarabicoprcescribitur 22 ante Epistolam «hisver- ex concilii IV Toletani <canorie
}>is: Sileniium facite. <Quodofticium diaeono ante ut 12, quo statuitur
pari modo Gallia Hispaniaquecelebret.Nec admit-
Evangelium tribuitur a Beato abbale in lib. i : I Sic tenda est correclio, quse ad oram librorum editofum
cutn Evangeliuma levita super altare levatur, a leviia
appohitor, ubi pro Gallia hic, atque eliam in canone
primum dicilur~ Laus tibi; et ab omnibus re-ponde- sequenti, Gallicia ponitur. Hunc locum ila le-
quippe
tur: Lauslibi, DomineJesu Chrisle, Rex mlernmglo- git Berno abbas
Augiensis 2, uhi Gallos et Hi-
rice, Prsecedenle Evangelium cereorum Jumine,... spanos in missarumsuarum cap. cekbritate a Romano usu
ilunc < Silentium omnibus imperat, et dicit : Lectio sirailiter recessisse fatetur. non solum Gaili.i
Atqui
tancti Evangelii secundum Mnlthmum, aut quemiibet Narbonensis, sed eliam aliae
24 Galliarum proviucice
ex tribus. Respondetur abomni populo : Gloria libi, in eodem rilu
conveniebant, m ex jam clictis colligi-
Domhie.t Prosequitur diaconus: i Inillo tempore tur,
constabitque araplius ex iis, quce ex -Gregorio
Dominus nosler Jesus Christus ambulavit,etc. i Hinc "I Turonensi
episcopo postea referemus.
coliigitur, siJentium iton raodo ante Epistolam, scd 15. Allerum ex Missalibus Thomasianis Fraiico-
eliam ante EvangeJium impositum fuisse. Quo for-
rum appellatur, quod missam pro rege Francorum
tasse respicit Nicetius episeopus in fine Iraclatus de
exhibeat, uti et missara de sancto Leodegario, ac
psalmodhc Bono, Spicilegii torno Hl. i Ideo -enim et
diaconus <claravoce i» domo Dei sancti prseconii ad- Rogationes anle Ascensionem. Etimdem autem riliim
moiiet cunclos, ut sive orando, sive in flecteodis ge- continet, atque prcediclumGolhicogalliCanum.
•nibus, sive in psaUendo, sive in leclionibus sollicile 16. His duobus Missalibus tertium adjecit Thoma-
nudieqdis, unitas servelur ab omnibus. > sius ex Codice olim Pelaviano, quem laudat Joannes
Moriiius in Iibro de sacris Ordinationibus, censetque
12. His quatuor indiciis prcemissis, idem cardinalis'
scriptum anle annum S60 in quo habetur missa de
Bona duolaudat Missalia.quaeGallicana putat: unum1 saneto
Hilario, itemque alia de Hogationibus. Hoc
ex bibiiotheca olim Petaviana, nunc reginseSuecise, Missale Thomasius Gallicanum velus appellat. ln
litleris majusculis seu quadralis ante annos nongen- Missali primo, id est in Gothico purus Ordo Gallica-
tos scriplutn : aiterum ex bibliolheca Vaticana Pala- nus; in secundo et lertiq iionnihil admistum ex Ro-
tina : ambo (ul quidem conjicio) ex bibliotheea Flo-" uti fusius exponemus initio iibri in, ubi tria
Q manov
riacensi, cujus pars Bongarsio, deinde Palatino prin- haecMissaliainiegra referemus.
cipi; parsPetavio quondam sorte cessil, utialias ex- 17. In h(s MissalibusGaljicanis occurrit primo loco
ponemus. Duo Itsec Missalia,quorum specimina idem
cardinalis ibidem exhibuit, Josephus Thoraasius in- Praefalio, quse est prima Litiirgiaepars, veluti atlhor-
in Codicibus Romanis latiq ad populum; respondetque oraljpni ilH, cujus
tegra, prout scriptis habentur, meminil Beaius abbas Hispanus agens de missa Mo-
typis vulgavit anno 1680, eaqne ad velerem Galiica- zarabum his yerbis superius relatis: i Prima oratio
iiun.i Ordinem pertinere demonsfravit.
ejusdem Misscccomniqnitiqnis erga populum esf, ut
23 *3. Argumentumej'usunum esf,quod primiim exi qmnps excitentur ad exorandnm Deum. > Deinde in
fllis Mjssalibuscomplura Gailisesanctorpri!festa cpn- illis Missalibus sequitur Collectio, qijo pom"ineora-
Jineat, videljcet saneli Salurnjn.i episcopi Tplqsanii tiones Missceappellantur in concilii Agathensis qa-
,et martyris, saiiclorum Fepreoli Presbyieri et Fer- nppe 50. Terliu loco suceedit Colleetio Post nomina,
rntjonis diaconi martyrum Vespnjionensium, sanctii scilicet offerentium, el sanctqrum. Quarlo Cpllectio
Symphprjani jnariyris Ai!gu3iQd.unensis., sanctprumi Ad pacem. Quae duce orationes ilidem in Mozarabico
Mauricii et sociornm martyrum Agaunensium, sanctjj hunc locum occupant. Quinto, Contestatio, alias Im-
Leodegarii epjs.cppiiEduensis, et sancli Martini Tu-.- j) niolatio missae, et, ut apud Mozarabes, lllatio, nObis
roiiensjs. Deinde quod Iriduanse Rog.itiones anles modo Praefatio, in qua fideles sursumcorda se habere
Ascepsionem in eodeni Missali ex Gallicanoritu prse- contestantur. 25 Postea sequuntur alice Colleciio-
scriptae sinj. Accedij quqd ibidem Collecliones vo- nes Pqst Sanctus, Post myslerium, id est consecra-
cantur prationes Missse: qup npmine appellantur ini lionem, Ante et Post Domiriicam orationem, Post
concilii Agathensis canone 30, et ijuprJ Symboli tra- Eucharisliam seu communionem, el alicesimiies. In
ditio fiat in Pominjca Palniaruni: rjuod anle octodies s illis autem Missalibus desunt iectiones tum ex pro-
dpminicmResurreplionispublice in ecclesia compelcn- phetis et ex Apostoio, tum ex Evangelio; nec quis-
libus iradi sancit idern concilium canone 13. Illud d quam eas antehac reperire potuit, Has vero jam de-
autein Missale Gothicuiri manu recepiiori inscribilurr mum feiicioasu nuper invenimusinvelerrimo codice
in Godiceperaniiquo, propterea quod fncrit ad usuma monasterii Luxoviensis, litteris Francogallicis anle
GaHprum, qti| versabaniur in Gallia Narbonensj, Go- annos mille exarato, de quo postea dicendum ube-
lliorum regno plim subjecta. Unde lestum sanclae e rius. Ractenus Missalium Gailicanorura parles quae
Eulalice virginis et martyris Liisitanicte iltustris inti omnino cum MozarabicisconTeniunt.
DE LITURGIA GALLICANALIBE^ PRMUS. 12«
12g
CAPUT IV. \.leada, Quod squa q,c.casiojiq,quove iejuppre fleri
maxime cum ecepttim sii, docet
ex veJeri bisjorja .Comj).os,te.Jj3na.
-Gallicawe Liturgim cum aliis Latims,
Mot.qrffbicdpompamtit). An Momrabica antiquior. Aipbrosius Morales, et ex eo Baronjus adanniim 918.
Quinam Gailicanmauclores. JSerope ,i Sisenanduro ComposteJJaeepiscqpum ad
1, Etsi in Galljcanorltu eaedemomninq partes sint Joantiem papam x,, qui paulo ante Legajum srjum
sancli Jacobi ^orpus
aique in Mozarabico, alia lamen est in Gallicano jCoropostellamad vjMierapduo)
Collectionumcomposijio, item alicepassim Lecliones direxerat, nrisisse Joannejn Presby.terum, ut Rprrja-
ex Vejeri ac Novo Testamenio, atque etiam alius BQSriws expjorarel, .et«utJi Mozarabicis confejret.
sacrce actionis Canon, oui in plerisque missis utrobi- Et J.Qa.nneroquidern jqbseryasse, quamyjs rnulja riiu
que diversus est. Verum longe majus eral Gallicani diverso, in nuJJo tam.en ea diserep.are a catholiea
Ordinis discrimen a cceteris. veritate. Quaio ob rera Sisenando in syriodo visum
2. Primo in Gallicano Lectiones passim duae ante esse, pmissis reliquis tanquam levioris momenti, ut
Eyangelium, ut jam diximus, reciiabanlur,uria ex Ve- gacratiora illa pqiissimum yerba, qujbus inqruentura
teri Testaniento, altera ex Novo. At in Rornano una sacriticinm perfiqitur, Romano riju prqte-rrei)lur, quce
tantum Lecfio ex Epislolis Pauli, ut patet nqn lam aJiquibiis addilis ye! mutatis jia in dicto Missaii scri-
ex falsa Damasi epistola secunda decretali ad Hiero- ^ pta esseot ; Hoc gsi corpus meum, quod provobit
nymum, quara ex libro Comilis, el ex Walafridi tradetu?. Et: Hic esi calix noviTestftmentiin sanguine
Strabi cap. 22, prceterquam in Natali Domini et qui- peo, fljji pro vobi$et pro multis effundefur in mnissio-
busdam aliis diebus, de quibus Miprologus 26 'n mm peccatorum. ? Ita ergo Mozarabjcj ritus mutata
capite 52. Deinde in Romano seu Gelasiano aliceora- est formula, caeteris iromulaiis, quae a Romano mtil-
nino eranj partes, quod ex superiori utriusque com- tum discrepani. Sic eliam *TelusArobrosianfleLitur-
paratione mariifestum est. Collectiones guippe Post giae formula consecralionis ad Romaiiam aceessil,
nomina,Post pacem, Ante ei Post mysierium, desunt ctim in consecratione sanguinis hrec tantum verba
in Gelasiano, in quo semper idem sacrce actionis Ca- olim «exhiberet: Hic estenivi sanguis meus.
non, conlra quam in Gallicauo. Unica eliam erat in L An .Gallicafius ordo Mozarabicum prcecesserit,
Africano Lectio anle Evangeliuni, ex dictis. Ambro- eiqpe formani et ex.emplum prcebuerif, hoc loco in-
sianus porro rilus, elsi duas curii Gallieano et Moza- /juirere juyat, Gallicanum esse antiquiorem multa
rabico sdmittat, in bqc taraen a Mozarabico differt, persuadenj. In primis Prophetiae lectio apostolicam
aique (ut quidern veri simillimum est) a Gallicano, prcececlebatapud GaUos tempore sancti Caesarii Are-
quod Alleluia caitatur in Ambrosiano ante Evange- latensis episcqpi, 28 9uiJn sermone ad populum
lium, secus in Mozarabico,ut.prsecipit canon 12 con- u habiio, ut ab ecclesia, donec sacra peracta essent,
cilii ivToletani. Deniquein Mozarabicolegunturacta et non recederet, ita loquitur: < Si diligenter attenderi-
Yilcesanctorum,non in Gelasiano, aut in Ambrosiano. tis, cngnoscelis quia non lunc iiunt missse, quando
5. Romanus Canon ante Gregorium idem erat, divinaeLectjqnes in ecclesja recitantur, sed quando
pauculis verbis exceptis, atque modo usitatus : quem ipunera offeruntur, et corpus vel sanguis Domini
Vigiiius papa ex apostolica traditione acceptum, Gre- consecraiiir. Nam Lectiones, sive prqpheiicas, sive
gorius Magnus a-quodam Scholastico cornpositum apostolicas, sive Evaiigelicas, etiam in dopiibus.ves-
dicit, Precem appellans in epistola ad Joannem epi- tris aut ipsi Jegere, aut alios Jegentes audire potesiis;
scopumSyracusanum, qucc est 64 libri vn indict. 2. conseprationem vero corporis et sanguinis Domini
Quo nomine etiam utitur Cyprianus in libro de Uni- non alibi, nisi in domo Dei, audire velTidere poteri-
tale Ecclesire, ubi schismaticos et hserelicos arguit, tis. » Itaque missam prsecedebant lernce ejusmqdi
quod i contemplis episcopis, et Dei sacerdotibus de- Leciiones. Quod in Mediolanensi ecclesia vivente
reiictis, conslituere audent aliud altare, Precem al- Ambrosio usti veriisse auclor esl Sulpicius Severus in
teram illicitis vocibus facere, et dominicce hosliae lib. iir de vita sancti Martini.
veritatem per falsa sacrificia profanare. > Orationem 5. Lediones illas, de quibus agit Csesarius, vero
appellari mavult Augustinus in epistola 149 novse proxiiuura est eas ipsas esse, quas in ordinem rede-
editionis num. 16 : < Omnis, aut pene omnis frequen- gerat sxculo v Musseus presbyter Massiliensis, qui,
talEcclesia, ut Precationes accipiamus dictas, quas tesle Gennadioin cap. 79 de Viris illustribus, i bqr-
facimus in celebralione sacramentorum, anleqnam tatu sancti Venerii episcopi sui excerpsit ex sacris
illud, quod est in Domini mensa, incipiat benedici: Scripturis Lectiones toliusanni lestivis aptasdiebus;
Oraliones, cura benedicitur aut sanctilicatur, et ad f esponsoria eliam psalmortim, el capilula Jempori et
distribuendum comminuilur. Quam lotam peiiiionem Lectionibus congruentia... Sed et ad personam san-
fere omnis Ecclesia Dominica oratione concludit. > cii Eustasii episcqpi, successoris prsedicti hominis
Ambrosianus Canon in paucis differt 27 a Romano : Dei, composuil sacramentoriim egregiiiin et non.par-
at solemnibus quibus panis consecraiur verbis quae- vum volumen, per membraquidem proopporiunjtate
dam addil Mnzarabicaeformulcc simllia, in hunc mo- officiorumet temporura, pro Lectionurri lextu psaj-
dum : Hoc esl corpus meum, quod pro mutlis confrin- morumque serie et decarilationediscretum : sed sup-
getur. Mozarabieo,tradelur. ln vulgalo Missali Moza- plicandi Deo et contestaridi beiieficioruni ejus soli-
rabmn ad marginem notatur, hsec verba esse omit- ditate sui consentarieuni. > Ubi coritestandi voeabu-
127 APPENDIXAD OPERA SANCTI GERMANIPAUISIENSIS. 12*
lura respicit ad primsevum morem Gallieanum, in A atque psalmis multa dulcisone composuisse. > Unde
qur>Contestatio in usu eral ad significandara quam Joannes Mariana,'inlib. v de rebus Hispaniciscap. v,
bodie voeamus Missce scu Cannnis Praefationem. ait usum obtinuisseut Isidoro ritus Mozarabicustri-
Musseuscrgo, qui post mediumssecuiumv e vivis bueretur, sed tamen Leandrumnonnulla inveuisse.
excessit Leone et Majorino imperatoribus, scripsit 9. Caidinalis Bona i hoc officiumconcilioui Tole-
librum Sacramentorum. Quo nomine veleres passim tano, cui Leauder imerfuit, antiquius esse > arbitra-
sacra 29 Eucharislise mysteria designabant. Hine tur, i et quidem sceculov jam viguisse; sed de prirao
Voconius, Castellani in Mauritania episcopus, apud ejus auctore non constare. Ab ipso lamen Leandro
eumdem Gennadium composuisse dicitur volumen illustratum, auctum ab Isidoro, atqtie ab aliis pro-
Sacramentorum. Quo niodo Augusiinus sacraraenta gressu temporis amplificatura, nominatim ad llde-
vocat Dominiccemenscesacrificium, ex dictis. fonso, cujus opera Julianus Tolelanus in appendice
6. Sed et anleMusreum Iliiarius, Pictavorumsan- ad librum de Scripioribus in quatuor partcs divisit,
clissimus antistes, librum Hymnorum, el aiium M.y- tertiamque ait fuisse i missarum, hymnorum, atque
steriorum scripsit, auclore Hieronymo in libro de sermonum. > Ad IiaecFelicem episcopum libruinMis-
Scriploribus cap. 100. Hymnus Gloria in excelsisab sarum de lolo circuio anni in quatuor 31 partes di-
eodem auctusel consummatusdicitur in vuigato AI- B visum emendasse atque complevisse; ac p.osimodum
cuino. His duobus inerito annumerandus est Sido- Petrum llerdensem antislitem, et Salvum abbalem
nius Arveriiorum episcopus,cujus libro de Missisab Albseldeusem eidem argumento navasse operam. »
eo composilisGregorius Turonensis prcefationemad- Ast Elipandus Tolelanus episcopus in epislola ad
junxit, ex lib. n Hislorisecap. 22. Et Salvianus Mas- Albinum seu Alcuinum, Toletanos sanctos Patres
siliensis presbyter clarissimus < homilias episcopis agnoscit missarura Mozarabicarum auctores, in his
factas multas, sacramenlorum vero, quanlas nec re- Isidorum : signanler vero
Eugenium, lldefonsum, el
cordor, ait Gennadius, composuit. > Quoin loco sa- Julianum exprimit libellus, quem confutant Palres
cramcnlorum homilise imeiliguntur vel sermones de concilii Francofordiensis apud Aicuinum. Quorum
mysteriis sacris, inler Missarumsolemnia quondam litillussaeculumvn praecedit. Non ergo ad saeculum
ex moregallicano recitari soiilis; vel oraliones seu v revocari possuut isiiusmodiofficiorumauctores.
prsefaliones ad missam. Millo quod in fine iibri vi 10. Duo lamen affert idem cardinalis ad produ-
Gregorius Turonensis pontifex tradit de Chilperico cendam hujus ritus antiquitatem. Unum est, quod in
rege, qui inter alia opusculahymnos scripsit < sive missa de sancto Marlino, qui ineunte sseculov vi-
missas, quse nulla ralione suscipi possunl. > vere desiit, hsec leguntur in oflicio Mozarabico:
7. Tales auctores, id est Hilarium, Musaeum,et " llunc virum, quemmtalisnostrmtemporaprmtulerunt,
Sidonium, habuisse videiur Ordo missse Gallicanus, jubeas auxiiium nostris afferre temporibus.Alterum ,
quem a Romano diversum exetinte sseculovi fuisse quod in eoucilioni Toleianoanni L89 statuitur eapi-
constat ex epistola Gregorii magni ad Auguslinum: lulo 2, per omnes ecclesiasHispanimvel GallimSym-
qui tertio loco Gregorium interrogavit, < cur cum bolum decanlari, priusquam oralio Dominicarecite-
una sit iides , diversaesint Ecclesiarum constteiudi- lur. Qui ritus est missceMozarabicsepeculiaris. Sed
nes; et altera consueiudo missarum in Romanaec- reponi potest, bsecverba, nostrmmtatis,vel ex antl-
clesia, alquc allera in Galliarum Ecclesiis teneatur.» quiori Liturgia desumpta fuisse, vel longius quam
Dcnique Hilduinus in epistola Areopagiticisprsefixa ad unum ssepulum protrahi posse; et slatutum de
existimat 30* niissseordinem more Gallicoab mitio Symboli anle oralionem Dominicamrecitalione no-
receptsefidei > in his parlibus obiinuisse ad Caroli vum fuissead corroborandashominuminvalidasmen-
Magniprincipatum. tes, ut loquuiilurconcilii Palres.
8. Al non adeo antiquum esse Mozarabicumrilum 11. Cerle Romanura rilum, saltem in provincia
consentiuiit Hispanici auclores, qui ejus originem ad Bracarensi, Vigilioponlifice maximofuisse reccplum
Leandrum et Isidorum sseculivn episcopos revocant. constal ex concilio u feracarensi anni n63,inquo
u
Baronius ad annuni 635 ejus auciorem Isidoruin prsccipitur, canone 4, ut eodem ordine missoicele-
agnoscit hac ralione. Cumenim Patres in concilioiv brentur ab omnibus,quemProfulurus quon.'am hujus
Toletano lunc lemporis habilo decrevissent canone melropoliianmecclesimepiscopus ab ipsa apotlolicm
3, ut per omnem Hispaniarnet Galliam, scilicet Nar- sedis auctoritaleaccepit32 scriptum. Nempea Vigi-
bonensem, quceGothis Hispaniarumregibus luncpa- lio papa, cujus epislolatn, quse in vulgatis libris Eu-
rebat, idem modus in missarum solemnitaiibusccele- therio inscripta erat, Profuturo scite vindicavil eru-
risque officiisservarelur; hanc curara Isidoro llispa- dilus Baluzius tum in noiis ad Gratianum, tum in
lensi sanctitaieetdoclrina praestanlissiraoepiscopoa tomo l novaeCollectionisconciliorum, ubi ipsam epi-
Patribus demamlalam fuisse. Favet huic sentenliae slolam denuo excudi curavil. In ea vero sie legilur
tilulus officiiGothiciin Edilis, ubi i a sancto Isidoro cap. S: i Ordinem quoque precum, in celebritate
oidir.atum > dicilur. Verum Isidorus ipse in libro de missarum iiullo nos lempore, nulla festivitate sigui-
Scriploribus ecclesiasticisLeandri fratris sui scripta iicamus habere divisum: sed sempet eodem tenore
recensens, lestatur ipsum < in ecclesiasticisofiiciis oblaia Deornunera consecrare. Quoiies vero Pascha-
non parvo studio laborasse, et in sacrificiilaudibus lis, aut AscensionisDomini, vel Pentecosles, el Epi-
42Q DE LITURGIA GALLICANALIBER PRIMUS. 130
phanise, sanctorumque diei fueril agenda solemnitas, A cimus: Gloriaet honor Palri, et Filio, et Spirilui 34
singuia"capilula diebus apta subjungimus, quibus sancto, amen. Nam el ille hymnus, quemnato in carne
commemorationem sanetse solemnitatis, aut eorum Christo angeli cecinenmt: Gloria in exeelsisDeo, et in
facimus, quorum natalitia celebramus: csetera vero terra pax hominibusbonmvoluntalis, et reliqua qum
ordine consueto persequimur. Quapropler et ipsius ibi sequuntur , ecclesiatlici doctores compost^erunL
canonicsePrecis textum direximus subter adjeclum, Apud Gallos frequentabatur G/on'a Patri, tesle Gre-
quem Deo propilio ex apostolica traditione accepi- gorio episccpo Turonensi in lib. vi cap. 40. Quod
mus. » Hocin loco Vigilius Precis nomiue Canonem non probant Tolelani Patres in canone 15, volunlque
sacrse actionis intelligit, uti jam superius observavi- ut Gloria et lionor Patri dicatur.
mus : quem canonem ait fuisse in omnibus festis, 13. Canone 18 arguitur quorumdam sacerdotum
sicut et modo, communem , prseter singularia capi- consuetudo , qui post dictam orationem Dominicam
lula prcecipuisfestis peculiaria : in quibus sanctmso- statim communicanl, el posiea benedictionemin po-
(emnilatis, auteorumliebat memoria, quorum natalitiaj pulo dant; statuiturque, ul post oralionemDomini-
celebrabantur. Qualia eliam nunc habemus in ora- cam et conjunclionem panit el calicit, benediclioin
tione Comraunicantes, quse in prcecipuisfestis varia populum sequatur anle communionem. Huic decreto
est. Hicautem rilus, de quo Vigiliusagit, haud dubie B 1 affine est quod Csesariusin sermone 281 appendicis
Gelasianus erat: quem proinde saeeulovi provincia ad novara edilionera serraonura Auguslini fideles
saltem Bracarensis recepit. At cum Toletanis conci- monel, ut qui vult missam < ad'iiiiegrum celebrare,»
tiis III et iv Bracarenses episcopi inlerfuissent, no- id est audire, < usquequo oratio Dominica dicatur,
vum rilum in eis praescriptum Romano (ut credere et benedictio populo detur, > se in ecclesia conii-
par est) prsetulerunt. Et quemadmodum hymnos ex neat. Qusebenediciio < prsemissaoratione Dominica»
sancio Hilario, sic etiam suum fortasse ritum ex. dari dieitur in sermone sequenti. Huc spectat quod
Gallorum imitatione accepetunt llispani. Ubi memo- legitur in lib. i de ejusdem CsesariiVita num. 14:
riam subit factum magni Caesarii episcopi Arelaten- < Posl haecquadam die prospiciens de altario, vidit
sis, qui < per Italiara et Hispaniam > homilias sacras aiiquos lectis Evangeliis de ecclesia foras exire, qui
dislribui curavit, 33 * ul projectis rebus frivolis etl verbum beati Viri, id est prsedicationem, dedigna-
caducis, juxta Apostolum , bonorum operum fierentt bantur in primojcognoscere.Illico occurrens claniavit
sectatores, >exejus Vitselibro primo, num. 31. ad populuro : Quid agitis, o filii? Quo ducimini foras
12. In concilio Toletano iv qiiaedamconslituliones mala suasione subversi ? State pro animabus vestris
factse suni, quarum comniemoratio huic loco non ad verbum admonilionis, et audiie solliciti. Hoc Vo-
bis in die judicii facere non licebit. Moneoet clamo
parum conducit. Canone11 cavetur Alleluia in Qua- G
dragesima dici : et canone 12 Laudes post Apostolum obtestorque; non ergo estote fugitivi vel surdi. Ecce
oris mei buccina, qtiasi anima cujusque vesirum fue-
decantari, priusquam Evangeliumprmdicelur,dumca-"
nones praicipium post Aposlolum, non Laudes , sed rit diaboli mucrone pereuipia. Non lenebor de taci-
turnitate culpabilis. Ob lioc saepissime ostia post
Evangeliumannuntiari. Garsias Loiaisa Laudum no-
mine inlelligil hyranum trium puerorum. At certum Evangelia claudi fecit, donec Deo volente gratula-
est Alleluia significari hoc loco. Isidorus de divinis rentur 35 coercitione et provectu, qui fueranl ante
Officiiscap. 13. < Laudes, inquil, hoc est Alleluia fugitivi. »
canere. > Et signantius Walafridus Strabus in cap. 14. Hunc locum inlegrum reluli, tura quia insignis
22 : < Responsoria et Alieluia, quseante Evangelium, est, lura ut appareat moris fuisse Caesario, lectis ad
canlantur, deinde adjttncia videnlur, postquara anti- raissam Evangeliis , sermonem ad populum habere.
phonse ad ingressum dici exspirarunt. Quaeet viden-. Non solum autem in provincia Arelatensi, sed et in
tur prohibiisecanonibus Hispanorum, qui longo postt aliis invaluerat prava hsecconsuetudo, ut post Evan-
tempore sunt constituti. In illis enim jubelur ne ali- gelium nonnulii fidelium ante missam discederent.
quis hymnus inler lectionem apostolicam et evange- Quapropler diversa hac de re in conciliis statuia con-
licam in ordine missceponalur. > At quinam canoness u diia sunt, nempe in Agalhensicanone 47; in Aureiia-
ante conciliura iv Toletanum id vetent, alibi nono nensi primo canone 26, et iu tertio, canone 2'J. Cujus
lego. Canon 13 rejici velat hymnos in laudera Dei, , hsec verba : De missis nullus laicormnanle discedat,
atque apostolorum et mariyrum humano studio cora- quam Dominica dicaiur oratio; el si episcopus fueril
positos : Siculhiquos bealissimidoctoresHilariusalque e prmsens, ejus benedictioexspecletur. Walafridus id
Ambrosiusediderunl. Quos tamen quidam speciaiiter i- interpretatur de oratione, qucc post communionem
reprobant, pro eo quod de Scripluris sanctorum cano- dicitur. At repugnant verba concilii Toletani, alio-
num vel apostolicatraditione non exsistunt. Hic locus s rtimque. In Missali Mozarabico benedictio ubique
spectare videlur canonem 12 concilii n Bracarensis,;, comraunioni prsemittilur, itemque in Gallicano pas-
in quo ejusmodi hymni reprobanlur, uti etiam in re-!- sim apud Thomasium : et hactenus benedictio
epi-
gula sanclorum Pauli et Stephani capul 15. Adduntit scopalis ante communionemdalur. Quippe licebat .;is
Patres in eodem canone 12 : Respuaitt ergo el illum n qui non communicabant, acceptabenediciione, ante
hymnum ab Iwminibuscompositum,quem quotidie pu-:- communionem discedere, ut ex praediclislocis intel-
blico privaioqueofficioin fine omnium psalmorum di-i- iigitur : atque hinc
palet 11011omnes qui tunc roissse
131 APPENDIXAD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. 152,
aderant/meademcommunionem accepisse.Imo vero A MissalibusGallicanis apud Thornasiumvocaturpopuli
diaconus arite coniihuiiionein clamare solebat: Si admonilio a sacerdote facta ad diem pie exigendum,
qitis hoti communicai, det locum, tesiarite Grogorio qualerii in Mozarabico usurpatam ftiisse ex Beato
Magnoiri fib. II Dialogorum, cap. 25, quod non tan- stiperius vidimus. Sic in Mozarabicoad Natale Do-
tUmde pfjeriitentibus,sed etiarii de quibusvis aliis , raini: Hodie nobis ihesaurus nalus est: hodie nobis
qui uori coiTirauhicabant, irilelligendum existimo. litcefna Virginis,quaiftSpiritut tanciut ignivit, verum
Pbrfo missa expleta Cerisebatufantecommunionem, luiheii apparuit, etc. Iri Golhicoseu Galiicaiioin die
ut do'cet Gregorifis Turotiensis antisfes in lifr. n de Nalalis Dorriihisimilis Prcefaiio legilur post Evange-
MifaculissariCtiMafliiii, Cap. 47: i Cuinqiieexpletis litiffl. Aflniiio misssead diem sancti Stephani proto-
missis, populus ccepisset saicrosarictunicorpus Re- martyfis : Venerabilemalquesubtimembealissimipro-
demptoris accipere,» etc. Cyprianiis ad eiim fere lomdflyrisSlephani passtonemhodiecelebranles,Deum
rriodurti33» lbquitur ifi Iibro de Capsis : < Ublvero, mttrtyrilm,frdlres charissimi,deprecamur,ei<i.Ubique
sdleninibusatdlfripletis,calicerri diacontisofferre prae- desiriit, per Dominum nostrumJesum Chritlum, Sic-
seniibus Coapit,» etc. Qnanturii porro duraret sce- iri oroiiibusfere ihissis Gothicis seu Galiicanis Prce-
sulo vi rnissceCelebratio, declarat Csesariusin utro- fatio iriitio ponitur.
rfueSermone prcelaudato, uhi ait, divina mysteria B 4. Haric excipiebaf leclio Propheiice.Gregorius in
< tihius vei duarurii horariim spalio » peraCtafuisse. Ilb. Viiihistorise Fraricorum, cap. 7: i Advenient*
Unde"in sermohe prcecedehti reprehendit quosdam quoque die 38 Dominieo rex Gunlchramnus eccle-
libmines pfaepotentes, qui piesbyteros cogebant slam ad spectanda nifssarum solemuia petil. Fratres
< missamabbreviare. »' vero cOnsacerdotesquequi aderant, locum Palladio
CAPUT V. episcopo ad agenda festa prcebuerunt.Quo incipiente
rex irilerrogat quis esset. CumquePal-
MissmGallicanmparles singillatimexplicanturexGre* Prophetiam',
ladiura episcopunv initiasse pronuntiassent, statira-
gorio turonensi episcopo,aliisquemonumenlis,
Commotusrex ait, >etc. Propheliam itaque aliquando
1. Haecmissse Gallicanse curn MOzarabica,quae' lector,
curo ea affinitatem ha- alfquando sacerdos pronuntiabat. Post Pro-
magnam (ut praediclum est) pheiiam Psalmus responsorius, qui Tractui seuGra-
bet, comparatio visa est hoc ioco neeessaria": nune
ddaJi hodierno resporidet, testante Gregorio in His-
vero quid ex Gallicanis monumentis, prsesertim ex.
lorise"Francorum lib. viii, cap. 3: < Inierea jam
Gregorio turonensi anlislite de Gallicana Liturgia medio
piandii peracto, jubet rex ut diaconum no-
colligere nobis licuit, exponendum est.
ante diem ad missas Psalmura resporiSo-
2. In omnibus Liturgiis missa incipiebat ab anti- strura, qui
ifj,rkm dixefat, canere jubef em.
phona quadam.Unde iiber, qui ejusraodi versus con-
5. Hoc finito, diaconus sileiitiuriiindlcebat ad le-
tinet, Antiphonarium a Joanne Diaconovocatur irt
Vila Gregorii Magni.De his antiphonis , quas mode ciionem' Episfolae,quce'& subdiaconoreciiabafur. ta
Iniroilus appellamus,-interpretandum videtur conci- quibusdam missis diaconusanle Oraliones, quas le-
lium Agathense anni 506, canone 30 : Et quia conve- ciionibus prsernitiimos erat, flectenda genua indice-
nit ordinemEcclesimab omnibus mqualilercuslodiri, bat. Unde Csesariusin sermone 2'85novseappendicis
sludendumest, ul sicut ubiquefit, et post antiphonas Augustinianse: « Supplico, fratres charissimi, et pa-
Collectionesab episcopis vel presbyleris dicantur. IdI lerna pietale commoneo, ut quoliesCUnqueOralio
generis forsan eral illa anliphona, qtiamex improviso , iridicitur, qui forte pro aliqua inlirmilate non potest
Pfimkeritts imposuil,cum missi Clodovei Magnicon-. geriua fiectere, et dbrsurri incurvare; vef cervicem
tra Alaricum pergenlis basilicara sancti Martini iw- hufriiliare non diflerat. > Et In sermone Sequenli:
gressf sunt, exploraturi 37 an Deum propitirrmt t Rogo et admoneo vos, fratres chai issimi, ut quo-
habittirus esset, ex Gregorio Turonensi episcopo iu, liescunquejuxta aitare a clericis oratur, aut Oratio
lib. ti, cap, 39. Antiphona haScCrat: Prmcinxislime, diacono claraante indicitur, nori soluiri corda, sed
Domhte,virtuteab bellnni, etc eliam corpora fideliterinclinetis. Nam dum freq.uen-
3. Anliphonamet versurn sequebatur ex canone3; D ' tery sicul oportet, ef diligenler attendo, diaconocla-
coucitii ii Vasensis Kyrie eleison, frequenlalum ad( riianie, Flectamus genua, maxiinam partera, veiuf
Matutinoset ad niissas; quia tuih in sedeaposlolica, coluranas ereclas, stare conspicio, > etc. De sifenllo
quant etiam per totas Oneniis atque Itaiim provincias s per diaconum indicto locum superius reiuHiiiusex
hmc consuetudffest mtrOmissd.Apud Grsecos, testej Gregorii Turonensis lib. VH,cap. 8.
GregnrioMagnri,< Kyrieeieisorisiirnilomnesdicunt. G. Post Epistolam diaconusad ambonem procede-
Apud nos atrtem, inquit, a clericis dicitur, et a po- i- bat ad legendumEvangelium.Gunlchramniregis haec
pulo respoiidetur,-et lotiderri'Chfisleeteisondicilur,, verfia stint apud eumdem Gregorium in lib. vin,,
quod nullo modo apud Graecog.» Deiri sequehaturr cap. 4 : « In 39 die saucto Paschae, stante fratre
pro ratione lempdrutffapud nostrates Gallos hymnus s meo Sigeberto in ecclesia , procedente diacono cum
angelicosiGloriain excelsisDeo, cujus meminit Gre- :- sancto Evangelibrum libro, nuntius regi advenit,
gorius Turouensis episcopus in lib. i de Gforiairiaf- '•- uriaquevoxfuil prouuntiantis lectionemevangelicam,
tyrum, cap. 63, et in lib. n de Mifaculissaticti Mar- - ac nuritil dicentis : Filius natus est libi. >
tiniycap, 25. His succedebat Prsefatio. Sic enim iit iit 7. In fesiis sanctorum has lectiones prcecedebai
133 DE LITURGIA GALLICANALIBER PRIMUS. 134
lectio passionis seu Vitse Sarrctdfiinf, quOrurfi festa A Mtflferfbiisofferadir, iM \>&t\iiquam vini, ut per has~
reeolebantur.- Aridi Gregorium in lib. i de Gioriaf immolatlonesetpeGCatoftiWStiOfttmfascilitiscifeant,
martyrumy cap. 86: < Dies passiorriserat Polycarpt et cum Abel vel caeterfejuste offereritibus prome-
marlyris magni, et in Rieomagehsi vico civitalis Ar-1' reantur esse consortes. * Rubeum vinum offerrisse-
verriSee|us solemnia celebra&aoitir..Lecta igituf pas» pius prseeeptum est, fum ob pericrilum, funi ob my-
sione Ctirnreliquis lectionrbus,-quas canon saeerdo^ sterium; tiam rubeiim expresslus Christr sarigtiinem
talis invexit, teropus ad"sacrrficium"offerendurri ad- signat, cfuaffialbum, cujus toco aqua horifafo sttml-
venit.-» Sl haecIeclio proxime faeta nou fuisset ante lur, faciii errofe. Ad fubetim1 41 cotoferii ailuderiS
sacrificium, eairi hic eomrifemoTareriihil atiinebat. Ambrosius rrr ps*lmum; civfii, iriKio ocforiarii 14:'
Ejusdemlectionrs idem Gregorius meminit in duobtis i Cerois rdsamj inquit, hoc' est dorhifiici Cofpbrfs
aliis loeis-, nempe in lib. n de Miraculis sancti Mar- saiigutfiern. i Apposite Jacobffs a Vitfiaco"iff Hrsto-
tini, cap. 29 et cap. 49, ubi hsecverba : < Denique torisS occidentalis Cap. 38: * Sed et vlhtirti, Itt
sacerdotibus qui advenerant, ad agenda soIernniaT quantura ex diversis acinis1ctmfluit, unitarem eccle-
procedentibris, cum lector, cui legertdl erat officium, siasticam repraeseinat; in quaniuiii auleni calet aM
advenisset, et arrepto libro Vitarri sancti cmpiss^et rabef; charitalem Ecclesia?designat. >
legereconfessoris, > etc. Ex quo intelligittir, banc B 10. Facfa oblalione, presbyief quaritum Satis eraf,- l
leclionem aliis prsemissam'fnisse. Et qtiidera acta ad sacrifieium assumebac, idque palla seu palKocoii-
Sanctorum in missa legebant Mozarabes',ut ex Braiu- tegebat. Plures hujus rei loci suiit apud;Gregorium'.
" lione in Vita sancti iEmfliani
superius vidimus. Iri Untis irt lib. vir cap. 22: <Puiabairi me, inquil, quasr
Lectionarionostro Gallicano acta sanctorum aposfo- in basilica saCrosahCtamisSaTumsolehiriiaceiebraTev
lprum Petri et Pauli Epistolaepfsemittuhtur. Curaque jam altarium cum Oblatiortibtrspallio serico;
8. Evangelio Gregorius subjicit saefifrcii oblatio- opertunfr esset, Sflbito ingfediefttera GiiritChraitiuutri
nem in locomox relato de saucto1Polycarpoy euf loco conspicio, qui magna' voee clamabai: Extrahite Iio-
alter consimilis est in cap. 17 de Vilis Paicum, ubi raicidam a sacro Dei altario... At cgocum hcec au-
agit de Nicetio episcopo Trevjrensi. Quem locum ita direm, ad te couversus dixi: Apprelrende pallium;
reslituimus ex Codice ms.: * Advenit dies Domfiii- infelix, quo saera riiuHeracorttegtihtUr,ne hind abjr-
cus, et ecce rex cum his qui ab hoc sacerdote cOffi- ciaris... Cumque reverteres ad altaritim, appr?ehen-
niutiioriiabesse jussi fuerant, ecclesiam est irigressus. debas pallium, sed rtirsum relrnquebas... Et ille :
1
Lectis igitur Iectionibus, quas canon sanxit antiqnus, Deliberaium, inquit, habiii, ut si me rex ab hoc loeo
oblatis inuneribus soper altare Der, ait saeerdos : juberet extrahi, ab una raanu PALLAS allaris tene-i
Noii hic 40 hodie missarunr solemriia cousumma- G rem, > etc. Haec Gregorius de Eberulfo regis cubi-
buntur, nisi communione privati prius abscedarrt, r culario : qtiem locum fuse retuli, tunr ut appareat,.
Ubi nota primo excommunicatos ante ©t>lationem< non modo sacras oblationes', id est panem et cali--
ejectos fiiisse ex ecclesia. Qood etram eolligitur ex cem, sed et altare palla: eadem fuisse eooperium ,<
lih. x Hisloriae Gregorii, cap. 8. Deinde missseCa- tum pallam illam ex serico factam ; tum denique-
nonem, id est Ordinem Gallicanum, Gregorio dici pallam, pallas, el pallium hoc loco idem esse. De
antiquum : ae proinde Mozarabico (ut probavknus) hac palla sanctus Benediclus loquilur in regulce suae
esse antiqniorem. Inter Evangelii lectionem et obla- cap. 59, ubi de puerorum oblatione ageus, jubet
tionem noniiunquam homilia ad populum imerpowe- raanum pueri offerendi involvi in paila altaris-, sci-
baiur, teste Ccesario,cujus auctoritalem paulo ante licet ctim oblatione panis et vini, ut ex utrisque
rftulimus. Idem probal Audoenus in Irb. u de Vita una Deo fieret oblatio. Idem fuisse videtur corporale
sancti Eligii, cap, 22 : < Aliquo rursus iu tempore pallmm, albis stigmalibusvariatum, quod Pethelmo
agebatur natalis. beati Martini. Ciimque inter missa- aiitistiti dono transmisii Bonifacius episcopus Mo-
rum solemnia, evangeiica juxta morem lectione gunlinus in epistola 11, paltium allarit diciuni in
expleta, divina Eligius populo prsedicaret man- epistola 3S. 42 Pallm vocabuiuni:hodie retinet illud
u
dala, >etc. opercultim lineum<,quo calix sacratus legitur : sed
9. Postea diaconus sacrum ministerium seu su- res ipsa Ionge abest a veteri more. Processu tem-.
Chrisli corpori suppotiitur,,
pelleciilera sacram, id est, calicem et cceiera vasa poris coTporali, quod hodie qttoque acti-
sacra, ex sacrario, quod in domunCula eccfesicead- etiam calix contectus est, quod
hcerente situm eral, aut certe ex armario altari tant Carthusiaui. Hunc rilum indicat Jacobus a Vi-
afferebat. Gregorius in Hb. ide Gloria mar- triac) in loeo mox citato : Dum corporale deponitur
proximo
oculos habeat depositionem Christi
tyrutn-, cap» 86 : i Teiiipus , inqtiit, ad sacrificium de calice, ante veteretrt
onereiidnm advenit; aeceptaque lurre diaconus , in de cruce. r Hic ritus magis accedebat ad.
ministerium dominici habebattu?,,ferre Gallicanummorem, quem ex Gregorio mox espli-.
qua corporis
templunv, ut.earu al- cuimus.- Filiolam vocant Mozarabes velura illud quo
ccepitadosjiui»; iiigressusque
tari superponeret * » etc. Tunc autem fiebat, oblatio sacrum calicem operiunt. Sic enira rubrica pqst.
et virii ad sacrificlum. Goncilium Maiisconen- sanguinis consecralionem habet: Hic eleveiut calix^
panis
se n, anno 585, can, 4, decernit, < ut omnibus Do- cooperiuscum filiola.
minicis diebus allaris oblati©: ab omnibus viris et 11. Ideo vero sacra mysteria paila seu pallio alta-.
155 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANIPAR1SIENS5S. 136
ris apud veteres Gallos tegebantur, ut ne a circum- A DomineDeus notter, peccatorum tribuas veniam, et
stantibus videri possent. Propterea bsec palla non requiemlargiaris mternam; merilisel inlercessionibus
rara tenuisve, sed densa esse debebal. Argumento sanctorum tuorum, Marim genitricit Domini noslri
est quod Dado quidam ab hostibus interceplus vo- Jesu Christi, 'Joannit Baptistm et prmcursoris Do-
vit, se, si evaderet incolumis, aliquid ornamenti mini noslri Jesu Christi, Stephani, Pelri, Pauli, '.
eeclesicesancti Nicetii episcopi Lugdunensis largitu- Joannis, Jacobi, Andrem, Philippi, Thomm, Bartho- i
rum : < deditque cooperlorium Sarmaticum, quo al- lotnmi, Matlhmi, Jacobi, Simonis, Judm, Matthim,
tare dominicum cum oblationibus legeretur. > Illud Genesii, Symphoriani, Baudilii, Victoris, Hilarii
autem non fuit sancto acceplum , ut homini in som- episcopiet confessoris,Marlini episcopiel con(essoris,
nis teslatus est his verbis: < Coopertoriuin vero, Cmsariiepiscopi,'hwc propilius prmslare el exaudire
quia rarum est, non ponatur super munera altaris, digneris, qui vivisel regnas in unitate Spiritus sancti
quia non exinde plene tegitur myslerium corporis Deusin smculasmculorum.Amen.
sanguinisque dorainici. > lta Gregorius de Vilis Pa- 13. Similem formulam, sed pro vivis, habemus in
trum cap. 20. Adde locum ex lib. u de Miraculis hodierno Canone Romano anle consecrationem, ubi
sancii Marlini cap. 25. Hac palla legebatnr altare oratio quae incipit a verbo Communicantes,superiori
eliam exlra sacra. Unde abbatissa Pictavensis par- B j Gallicanserespondet. Itaque ritu Gallicanoet Moza-
thenonis sanctce crucis, cum de nocle a sicariis rabico fiebat vivorum atque defunctorum memoria
Chrodieldis ad necem qusererelur, < ad sanctcecru- ad oblationem, non in ipso Canone; atque sanclorura
cis arcam, id etl aram, se deportari poposcit (gra- commemoratiotum fiebat ad sutTragium.Postea pa-
vabatur enira dolore bumoris podagrici). Interea cis osculuni fideles sibi iuvicem impertiebant: tum>
Juslina prceposila,ciira aliis soioribus, palla altaris, sacerdos recitabat CoIIectionemad pacem.
quod est ante crucem dominicam. .. Abbatissam i-i. Totum hunc ordinem paucis prces.tringitconci-
43 operit. > Vetitum laraen erat concilii Antissio- lium Laodicenuracanone 19 : quod oporteat seorsum
dorensis canone 37, ne mulier pallam dominicamcon- primum post allocutiones(aliis sermones)episcoporum,
trectaret, uti in litulo canonis exprimilur. oratipnessuper calechumenoscelebrari; el postquam
12. In MissaliGothico, seu Gallicano, ad singnlas catechumeniegressi fuerinl, super eos qui sunt in px-
fere missas, post oblationem indicantur orationes nilenlia precemfieri. His eliam accedentibusad ma-
duse, una quse dicilur Colleclio post nomina; altera num sacerdotis, et discedentibus,tres orationes con-
quseCollectio ad pacem, quales eliam in Mozarabico summari fidelium; ita ut prima quidem sub silenlio,
assignanlur, alia duabus istis praemissa. Prsedictas secunda vero el tertiaper exclamationessolilas, aliis
orationes antecedehat oratio quce omnibus missis C per pronuntiationemvoeis, expleantur; et ila demura
communis erat, de qua Micrologusin cap. 11: Com- pacemsibi 45 invicemdabunl. .. Et ita sancla cele-
posita oblalionein aliari, dicit sacerdot hanc oralio- brabilur oblaiio. Has orationes subsequebatur Con-
nem juxla Gallicauum Ordincm: Veni, Sanclifiralor testatio.
omnipolens,mterneDeus,et benedichoc sacrificiumtuo 15. De Conlesialione seu Illatione, quse et Immo-
nomini prmparatum, per CluistumDominumnostrum. latio appellatur, Prsefalioninostrae respondens , in-
Deiu Colleclio posl nomina. Quippe posl oblationemi signis est Iocus apud eumdem Gregorium in lib. n
diptycha legebantur, id est recilabantur nomina tarai de Miraculissancli Marlini cap. 14 :<Factum est au-
sanctorutn in quortim memoriam sacrificium Deoi tem ut in die insignis solemnitatis beati viri, nobis
ufferebalur, quam viventium atque defunclorum pro missas dicenlibus, cum nos rite sacrosancta solem-
quibus offerebatur. Id probatur ex MissalisGothicii nia celebrando, Contestationem de sancti Domini
variis iocis, et ex veteri Missali Gullicano.Conci- virtulibus narraremus, subito illa (puelia paralylica)
iium Vasense n delinit canone &, ut nomen domnii vociferari ccepit et flere, indicans se torqueri. > In
papm, quicunquesedi apostolicmprmfuerit, in noslris> hac Coriteslatione recitabatur sancti Vitcecompen-
Ecclesiitrecitelur. Formam horum diptychorum, quse' dium, quac tnissseinitio integra lecta fuerat. Ejos-
quondam in parthenone sancti Aureliani episcopii D ] raodi Contestationisvaria exempla in Lilurgiis no-
Arehitensis usui erant, nobis item suppeditat Codex'< stris, eliam post admissum ritum Gregorianum, vi-
regularum, ubi ad riiiem regulaeAurelianihaeclegun- dere licet. In omnibus autem Liturgiis, tam Lalinis,
tur : Simulqueprecantesoramus etiam, Domine, pro) quam Graecis,Sursum cordahabere monentur; idque
animabut (amulorumtuorum Patrum atque inslilulo- profitentur ftdeles, teste e Latinis Cypriano sub fi-
rum quondamnoslrorum, Aureliani, Petri, Floren- nem libri de Oratione, et ex GraecisCyrillo Jeroso-
tini, Redempti, Conslanlini, Himiteri, Hilarini, Ja- lymitano in catechesi mystagogica 5, ubi prsediclis
nuarini, Reparati, Childeberti, Ullrogothm,vel om- illis verbis alia, etiam ntinc solerania, in usu fuisse
nium fralrum nostrorum, quos de hoc locoad le vo- testatur, scilicet, Graiias agamus Domino, cum po-
care dignatus es. CunclorumqueeUamhujus loci 44 i puli responsione, Dignumetjustum ett.
memores fidelium, pariterque parenium nostrorum i 16. Post verba superipra Gregorius addit Contes-
atque servientiumhujus loci: et pro animabusomnium « tnlioni successisse Trisagion a populo decantalum:
fidelium(amulorumluorum, vel famularum, ac pere- <At ubi expedita Contesiatione, inquit, omnis po-
grinorum in pace Ecclesim defunctorum; ut eis tu,, pulus Sanclus in laudem Domini proclamavit, stalin?
137 - DE LITURGIA GALLICANALIBER PRIMUS. . 138
. iriitii, ubi post Secreta, id est post consecrationem,
dissoluti sunt nervi qui ligali erant, et sletit super A
pedes suos cuncto populo speclanle; et sic propi- haec Iegunlur-: Corpusluum in peccatorumnoslrorum
tiante Dominousque ad altare sauctum ad commu- remissioneconfraclum, etc., quce verba proxime re-
nicanduni propriis gressibus, nullo sustenlante, per- latis conseeralionis verbis respondent.
veriil. > Ubi obiler observa, muliercs etiam ad aliare 19. In concilio primo Arausicano obscurissimus
commuiiicaturas accessisse. De Trisagio dicendo est canon 22: Cum capsa et calix offerendus est, et
exstat eanon tertius ConciliiVasensi?u, statuenlis ut admistione Eucharislim consecrandus. Quid sit capsa
in omnibusmissis, seu in malutinis, seu in quadragesi- hoc loco, noii liquet. Duo hic signiiicare potest,
malibus, sev,in iilis qumpro 46 defunctorumcomme- nempe vel turrim, qua calix includi solebat, et in qua
morutionefiunt, semper Sanctus, Sanctus, Saactus, inferebatur a diacono ad altare, ut in capile 8 expo-
eo ordine quo ad missas publicas dicitur, dici debeat. nemus; vel palenam, amplam et profundam, in qua
Ubi nolanda est raissarum malutinaruui a quadrage- panis consecrari solebat; ut sit sensus, non solum
simalibus, atque eliani a publicis distinctio, de qua panem in missa, sed etiam calicem simul offeren-
infra. dum cum patena, in qua panis reponi solet. Huic
17. Canon missse, qui Trisagion consequilur, et interpretationi favere videtur canonis tilutus : Ut in
sacri m/sterii actiouem antecedit, varius est in Mis- B unum proposilioSacramenti consecrelur. Tametsi non
salibus Gallicanis pro diversitate missarum. In Mis- tam priorem canonis partem speclat hoc lerama,
sali Golhico seu Gallicano ad vigiliara Nativitatis quam posteriorera, qua dicilur calix admislione Eu-
Dominisic habel: Veresanctus, vere benedictus Do- charistise cousecrandus. Horum autem verborura
minus noslerJesus ChrislusFilius luus, manensjnccelis, seosus non est, quasi solo Eucharistice, id est panis
manifeslalus in lerris. Ipse enim pridie quam patere- consecrati, contactu calix 48 consecretur, sed quod
tur, etc., quse sunt prima verha sacrae ac.tionis seu hsec admislione simul sacrentur, et unam veluti rem
consecrationis. Et iu Circnmcisione Domini: Vere . consecratam efficiant. Unde bactenus eadem fere
tanctus, vere benedictus, Dominusnoster Jesus thri- verba retinemus, cum Eucharistise particulam im-
stus Filius luus, qui venil qumrere et salvum facere miltendo in calicem hsec proferunt sacerdotes: Ilmc
quod perierat. Ipse enim pridie quam, etc. X)mnes commistioel consecratio corporis et sanguinis Domini
ejusmodi Canones breves sunt fere ad hunc modum nostri Jesu Chrisli fiat accipienlibus nobis in vilam
in Missali Gothicogallicano, ilemquein subsequente mternam. Clarius Ordo Ambrosianus : Commisiiocon-
veteri Gallicano. At iu Missali Francorum Canon secrati corporis el sanguinisDomini nosiri Jesu Christi
Gregorianus assignatur, lametsi alice missce partes nobis edenlibus et mmentibus proficiat ad vitam et
ritum veterem Gallicanuoi retinent. Ex quo intelii- C < gaudium sempilernum. Ad ordinem redeo.
gitur, majores nostros prius Gelasianum seu Roma- 20. Finita calicis consecratione, Missale Gothicum ;
nuni Canonem adraisisse, quam inlegrum ritura Ro- in singulis pene missis subdit unam orationem Posl
manum. mysterium seu Post secreta. Mozarabes Post Pridie
18. Canoni prsedicto continenler subjicitur actio eodem sensu appellant. Exemplum esto de missa in
Nalalis Domini, quse in Gothico sic habet :
sacra, incipiens ab his verbis, Qui pridie quam pate- vigilia
Hmc facimus, Domine sancte , Pater omnipotens,
reiur, etc, quse verba, ex sanctis Evangeliis, Apo-
stolo et tradilione accepta, eadem sunt in omnibus mlerne Deus, c.ommemorantesel celebranles passio-
nem unigenili Filii tui Jesu Chrisli Domini nostri,
Liturgiis, nisi quod in nonnullis qucedam voces va- lecumvivit el regnal cum Spiritu sanclo in smcula
riant, ut superius vidimus de missis Mozarabica et qui
smculorum.Hsec tota Canonis et sacri myslerii series
Ambrosiana, in quibus post hcec verba, Hoc est enim
Mozarabicceomnino consimilis est, tametsi diversaa.
corpus meurn, addilur in velerL Mozarabica, quod
sunt unius ab alio ritu orationes.
pro vobis tradetur, in Ambrosiana ilein veteri, con^
(ringetur,Item quod post hcec verba in Mozarabica 21. Post bcec Mozarabes hostiam frangunt in no-
hsec47 addunlur. Quotiescunquemanducaveritis,hoc . vem portiones ; ac deinde dicit presbyter : Fide,
'
facite in meam commemorationem.An ejusmodi verba " quam corde credimus, ore autein dicamus. Tum elevat
in veleri Gallicana missa interjecla fuerint, incer- sacerdos corpus Chrisli, ut videatur populo. Moxcho-
lum. At morem caiholicum, id est universalem, in rus canlat Symbolum Constantinopolilanum, ut in
hac sacra actione servalum fuisse Iradit Gregorius in capite primo prcemisimus. Haud scio an apud Gal-
cap. 16 de Vitis Palrum , ubi de Venantio Turonico los id eodem modo fieret. Gregorius consecrationi
abbale, qui presbytero Missamcelebranti proxiinus proxinie subjicit confraciionem in lib. i de Gloria
aslitit: < Ventumque est ut sanctum munus juxta Martyrum cap. 87 : i Verum ubi explicitis verbis sa-
morein catholicum, signo crucis superposito, bene- cris, confraclo dominici corporis sacramento, et
diceretur.»llle vero vidit quemdam senem, cleri- ipse sumpsit, et aliis distribuit ad edendum. > At
calus honore venerabilem, oblalum altaris sacri- siquidem Gregorius his verbis sacris inlelligit, non
iicium dextera exlensa benedicentem. u Formam orationem 49 Dominicam, sed verba consecratio-
Ambrosianam, in qua additur, quod pro multis con- nis, dici potest cotifraclionem non slaiim huic
fringetur, in Ordine.Gallicaiio servalarn fuisse conji- successisse, cum commuuionem proxirae subjiciat,
citnus ex Missali Gothico in uiissa de Nativitate Do- quae oerie fiebat post Dominicam oralioiiem. Nitiil
PATROL. LXXU. 5
' APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANIPARISlENSlS lM
133
porro hac de re in Missalibus Gallicanis prcescribi-.A quod quadam vice, dura juxta coiistieludiiiertide
tur : sed orationi, quae post mysterium seu post basilicis, quas orationis gralia adierat, repedaret,
consecratioiiem assignatur, continuo alia subjicitur et in basilica ad missas Dominicseorationis verba
Prcefationis instar attte orationem Dominicalem, et decantarentur; cum illi dixertint,.SerI tiberanos a
varia quideiu in singulis fere missis. Sic in Natali malo, audivit e tumulo cujusdam vocem dicentem
Domini : Non noslro prmsumenles,Pater sancte, me- similiter, Libera nos a malo. > Demumpost orationem
rito, sed Domininosiri Jesu Clirisliobedienlesimperio, Dominicamin MissaJi Gothico, non secus ac in Mo-
audemus dicere : Pater noster, etc. De hoc universali zarabico, subdilur |} J oratio varia pro diversismissis.
more ilieronymus ila scribil in lib. in eonlra Pela- Iii Natali Domini : Libera nos, omnipoiensDeus, ab
gium : « Sic docuit apostolos suos, ut quatidie in omhi malo, el custodi nos in omni opere bono, perfecta
corporis sui sacrificio credentes audeant loqui: Pa- veritaset vera libertas Deus. aui regnas in smculasm-
ter noster qui es in cmlis. culorum.
22. Hancaulem orationem Dominicam, nona solo 23. Communionera subsequentem prsecedebat be-
sacerdole, sed etiam ab astante populo apud Gallos nedictio ab episcopo vel sacerdole impertita, ad
prolatam fuisse docet Gregorius in Iib. ri de Miraculis quara diaconus praasenles elata voce admonebat ut
sancti Martini cap. 30. Quippe i quadam die Domi- B se inclinarent. Csesariustestis in sermone 285 jatn
riica, dum Missarum solemnia celebrarentur, qum- laudataeappendicis Augustinianae,num. 2: < El boc
dam femina muta in basilica cum reliquo populo admoneo siraul et rogo, fratres, quoties clamalura
stabat. Factura est autem cum Dominicaoratio dice- fueritut vos beuedictioni humiliare debeatis, non
relur, liaecaperto ore coepit satictajmorationem cum vobis sit laboriosum capita inclinare, quia non ho-
reliquis decantare. » Idem fiebat eliam tunc lemporis mini, sed Deo humiiiaiis. >
apud Grcecos, lesle Leontio episcopo in libro de 24. Post benedictionem et sacerdotis communio-
Vita sancli Joannis episcopi Alexandrini, cognomenlo ,nem, fideles eommunicaturi ad altare aocedebaut,
Eleemosynarii; qui eum principem quemdam ad con- etiam mulieres, ut num. Griotavinms : contra quam
cordiam cum alio revocare vellet, misit qui eum ad apud Hispanos, apud quos sancitum est concilii
se adduceret atque ipso prtesente < fecit missas in Tolelani iv canone 17, Ut sacerdotesel levitm ante
oratorio suo, nullum habens nisi minislrum suum. altare communicenl, in choro clerus, extra chorum
Cum ergo sancla benedixisset palriarcha, et oratio- populus. Idem fere siatulum concilii Laodiceni ca-
nem Dominicam inchoasset, coeperurit dicere tres none 19. Contrarius mos apud Gallos. In concilio u
tantum ilii, Pater nosler. Et cura pervenisset ad Turonensi canon quarlus vetat laicos choro misceri
sermonem quo dicitur, Dimilte tiobisdebila nostra, C psallentium clericorum : Ad orandumveroet commu-
etc. ^innuit doraestico patriarcha, ut 50 laceret. nicandum laicis et feminis, sicut mos est, pateant
Siluit ergo patriarcha , et remansil princeps solus. > sancta sanctorum, De Guntchrarano rege id testatur
Qua occasione captata, vir sanctus eum ad concor- Gregorius in lib. ix cap. 3 : < Interea advenit festi-
diain induxit. Huric Grcecorum ritum a Romano dis- vitas sancii Marcelli, quseaptid urbem Cabilonensem
crepasse testis est Gregorius Magnus in lib. Vn mense septimo celebratur, el Guntchramnus rex ad-
epistola 64, indict. 2: <Sed et Dominicaoralio apud fuit. Verum ubi peraclis solemnibus ad sacrosanc-
Grcecos ab omni populo dicitur; apud nos vero a tum altarium coramunicandi gratia accessisset, venit
solo sacerdole. > Itaque Grcecanicurntnorem, ut in quidam quasi aljquid suggeslurus. > Ubi vides, qiiod
aliis nonnullis, imitabantur Galli. Neque enim quod superius observavimus, missse solerania ante com-
Domiriicam oratioriem cum sacerdote etiam populus munionem astantium censeri peracta-
decantabal, id fiebat ex imilatione Mozarabuiu, apud 25. De Eulalii comitis ad altare accessu insignis
quos populus ad singulas fere Dominieceoralionis est etiam Iocus apud eumdem Gregorium in Ijb. x
peliiiones respondehat tantum, Ameu. Noverat hunc cap, 8,52 ex *IU 0 discinius, particulam hostise com-
ritum Boherius, qui in commentaiio 2 super regulam municaturis a sacerdote porrectam, atqueabeisin
sancli Benedicti ad caput 11 ita habet: < Unde lcgi- B manus acceptam fuisse : < Convenientibus civibus
tur, q.uod Isidorus Hispalensis condens missreoffi- cura sacerdote (seu episcopoArvernorum Cautinq),
cium ordinavit, ut in qualibet pelilione Pater noster ad feslivitatem beati martyris Juliani,adpedes epi-
clerus responderet Amen ; sed ibi, Panem noslrum scopi Eu]aliusilIeprosternitur,querens seinaudilum
quotidianvm da nobis hodie responderel, Qui es a comniiinione reniotum, Tunc episcopus permisil
Detts, > quod hodie quoque in Toletana Ecclesia ex eum cum cceteris missarpm spectare solemnia, Ve-
veluslo ritu observatur. Nuricin Ecctesia Latina, ut rum ubi ad copimunionem veritum est, et Eulalii g
omnibus nolum est, post recitatam a solo sacerdole ad altariuni accessissej, ait episcopus ; Rumor pp-
sacram illam oralionem, hcectanlum verba excipiunt puli parricidam te proclamat esse. Ego vero ulrunr
circuraslantes : Sed iibera nos a malo , quod de offi- perpetraveris hoc scelus, an non, ignoro. ldcirco in
cio divino prcecipitsanclus Beaedictus. At secundum Dei hoc el beaii martyris Juljani statuo judicio, Tu
velerem morem illum GaUicanumialerpretandus est vero si idoneus, ut asseris, accede propius, et surue
Gregorius in cap. 16 de Vitis Palrum, ubi de Ve- libi Eucliarislice parliculam , atque irapone ori tuo.
naulio abbate Turonico : < Sed nec illud prseteribo, Erit enim Deus respector conscienticelutc. Al ilie
DE LITURGIAGALLICANALIBER PRIMUS. 1*2
141
accepta Eucharistia communicans abscessit. » Ex , t. CAPCT VI.
hoc GregoriiIocoquatuor colligimus.Unum, Eucha- Missmsolemneset privatm,malutinmet vesperlinmseu
ristise nomine liic solam panis speciem designari. quadrngesimales.Undemissapro festo? Quid missa
Alterum,ex particula ejns, non ex integra panis revocata1 Disposuionesad missam.
formulacommunioneradatam fuisse. Tertiuin, cora- 54 Ih concilioVasensi,quod aiinoK29celebratutn
munionem liac in occasione sub sola panis specie est, qualuor missarumgenera distinguutur cauone3,
faciam, siquidem Eulalius accepta Eucharislia , id nempe matulinse,quadragesimales,pfo defuhctorum
est Eucharisticeparlicula,slatim abscessit. Quarlum commemoratione,et pubiicae.Pubiicaeerant, qusein
denique, Eucharistiam eidem in manus fuisse tra- frequenti fidelium coetu, diebus festis, et qnidera
dilam , ac proinde antiquum illuin Ecclesicemorem bora teriia celebrabanlur. De his conciliumAurelia-
eo usque perseverasse. Mulierestamen linteo domi- nense lit canone14 : De mistarumcelebritatein prm-
nicali utebanlur, ut notum est ex canone 42 concilii cipuisdunlaxat solemnitalibusid obsenari debet, ut
Anlissiodorensis.Sumpta Eucharisticeparticula, ca- hora lertiq musarum cetebralioin Dei nomine in-
lix sacraius porrigebatur. <Consuetudoautem Aria- choetur,quo faciliusintra horas competentes,ipso Of-
norum eral ul ad allarium venientes, de alio calice ficioexpedilo,sacerdotesppssint ad vespcrlinaofficia,
reges conimunicareht, et de alio populus minor, > •*id est in vesperlinotemporeconvenire.Ubi paiticula
teste Gregorioin Historiaesucelib. IIIcap. 31. Nescio duntaxalnonesl exclusiva,sed explicativa,pro scilicet,
an huc speclelquod Gregorius papa II in epistola 9 quo feresensu apud auctores raedisesetatisaccipitur.
ad BonifaciumMoguniinumanlistiiem scribit, con- Malutintemissaeerant quceante horam tertiam; qua-
grum non esse, < duos vel tres calicesin altario pone- dragesimales,quaesub vesperam, undeserotinsealias
re,cummissarum 53 solemniacelebrantur. > Porro dictse, celebrabanlur. Idem concilium canone 29 :
calicem prcebebanl diaconi : at corpus Chrisli Sactificiavero maluiinamissarum,sivevespertina,ne
prmsente presbyiero Iradere non eis licebat, ex quiscumarmis pertinentibutad bellorumusum spectet.
conciliArelalettsisn canone 15. Haecsacrificia vespertina in concilio Matisconensi
26. Qui non communicabant,eulogias accipiebant, priroo, canone 9, dicuntur ordine quadragesioiali
nisi communionisecclesiasticceesseut exsortes. Gre- celebrari, quia nimirum in Quadragesimae feriis
gorius auctor in hisloriseFrancorum lib. v cap. 14, missaead vesperaradifferebanlur.Horam notiamvel
ubi de Guntchramno Bosone, qui < post missasa decimamhis missis assignat conciliumBracarenseu,
Gregorio ipso petiit, ut eulogias ei dare deberet. > canone9. Misscematutinaeet vespertinaeseu quadra-
Quodcumrefutaret Gregorius, ipse clamare ccepitet gesimalesa publicis55 distingttebantur, censeban-
dicere, < quod non recte eum a eommunione sine " turque privataeex superiori canone synodi Vasensis,
fratrum conniventia suspenderet. IIlo autem haecdi- proptereaquod fideles his interesse nuila lex prceei-
cenle, cum eonsensu fratris (id Cst,RagnemodiPari- piebat. An autem singulisQuadragesimcediebus sa-
siorum episcopi),qui praesenserat, contestala causa cra vespertina fierent, in libro u, ubi de Quadrage-
canonica,eulogiasa nobis (ait Gregorius) accepit. > sima, expendemus.
27. Quid tempore communionisapud Gallos ca- 2. Licinius,sceculovi Andecavorumahlistes, <quo-
nereluf, videndum.Psalmi cantabantur in Carthagi- tidie raissamcum ingenti cordis compunclione can-
nensi seu Africana ecclesia, teste Augustitio, cujus tasse, >id est prolulisse merrioratur,quod de Cassio
tempore id Oericceptum. > Inter haec (ut ipse ait in NarniensiepiscopoGregorius Magnusobservat. Cce-
lib. n Reiractaiionumcap. 11) Hilarus quidam, vir terum non ita frequentia tunc erant sacrifioiamissce
iribunilius, laicus catholicus, nescio unde adversus quolidiance.Adeo ul sacerdotesetiam a presbytero
Dei minislros, ut tieri assolet, irritatus, morem qui missamcelebrante aliquando comraunionemaccipe-
tunc esse apud Carthaginemcceperat, ut hymni ad rent, ut fusius demonslravi in prcefationead scecu-
altare dicerenturde Psalmorumlibro, sive anle obla- lum n Benedictinum, num. 36. In praefationisse-
tionem, sive cum distribueretur populoquod fuisset quentisnum. 7 ostensuinestillis lemporibus licuisse
oblatum,maledicareprehensione,ubicunquepoterat, plures in uuoaltari missas uno die celebrare, contra
Jacerabat,asserens fieri non oportere. >Contra hunc quam multi opi.nanlur.Quceenim hac de re leguntur
Auguslinuslibrtim scripsit, qui ad nos non pervcnil. interdicta, de uno eodemquesacerdote, non de di-
Simile quid fiebat in Galiia, nam < psallendo omnes versisexplicanda sunt. Id coliigimuse.x concilii An-
communicare» prseciuit Aurelianus in fiue regulse tissiodorensiscanone 10 : Aronlicel super uno altari
suse. in una die duas missasdicere; nec in altario, ubi epi-
28. Hsec fere sunt qusede missaGallicana apud scopusmissasdixerit, ut presbylerin illa die missat
Gregoriumaliosqueejusdem aevi auctores reperire dicat, Quibus verbis prcerogativaqucedamepiscopo
potuimus, praeteralia qusedam, de quibus opportu- praa cseteris presbyteristribuitur, ut sciiicel in illo
nior erit inferiusdicendi locus. In his onmibus id aliari, in quo missam celebrasset episcopus, pres-
tnaximecurarunt GallicaniPatres, uniformisut ubi- bytero non liceret ipsa die sacrificiumofferre. Ergo
que ritus servaretur, quod varia conciliorum decreta id presbyteris licebat aliis post alios, alioquinaddi-
docent, in his concilii Venetici canon 15, et Aga- tio de episcopis fruslranea esset. At uni eideraque
tlieusis canon 30. presbytero, imo nec episcopofas erat in uno eodem
1J3 APPENDlX AD OPERA SANCTI GERMANIPARISlENSiS. 144
altari plures raissas dicere. Unde cum Gregorius Tu- £A inde factum
puto, quod missa dicta sil a missione seu
rouensis anlistes maledicentise in Fredegundem ab dimissione populi. < A cujus proprielate sermouis
remulis fuisset accusatus, apud Brennacum villam (inquit Avitus Vientiensis anlistes in epistola 1) in
pagi Suessionensis, < restitit ad boc causa, ut diclis ecclesiis, palaliisque, sive praetoriis, missa fieri pro-
missis in tribus altaribus se de his verbis exueret nunliatur, cum populus ab observatione dimillilui'. »•
sacraraento. Et licet canonibus essent~contraria, 56 Ex quo fil, ul allusione per antiphrasin ad missaevo-
pro causa famen regis impleta sunt, > uti ipse narrat cem facta, missarevocala dicatur, cum populus anlea:
in lib. v cap. 49. dimissus, denuo ad sacrificium revoeatur. Favel huic
3. Itaque missa, ut dicere cceperam, prseceplaerat interpretationi Gregorius Turonensis in Iib. l de
tanlum diebus festis, unde missse vocabulura pro Gloria martyrum, cap. 51, ubi eodem loquendi inodo
festo apud veteres inolevit. Exempla passim occw- utitur : « Vade, cl vigila (otam noctern in honore, ae
runt in Capilularibus regura nostrorum. Dubilare la- revoca missas, et liberaberis a plaga. » Id est, cele-
men licet, num etiam in diebus jejuniorum, quibus bra missas, etsi ihi de matre sua Gregorius agit. Nam
diebus orationi potissiraura vacattdura erat, sacrificiis fainiliare est Gregorio, ut missaeetiam a laicis cele-
vespertinis interesse deberent fideles, videlicet in fe- brari dicantur. In ejusdem libri cap. 75, ubi de Si-
riis Quadragesimse, in triduo Rogationum, jejuniis IB gisniundo 58 regej Q,uemait in consortium sanclo-
Quatuor Temporura, et singulis secundis, quartis, et rum ascitum : < Si qui nune frigoritici in ejus honore
sextis feriis a feslo sancti Mariini ad Natale Domini, missas devote celebrent, ejusque pro requie Deo of-
de quibus canon 9 concilii primi Matisconensis: Ut feranl oblalionem; slatim compressis tremoribus,
aferia sancii Marlini usque ad Nalale Domini, se- reslinctis febribus, sanitati pristince restaurantur. »
cunda, quarla, el sexla Sabbati jejunetur, 'et sacrificia Itaque missaeoblatio fiebat etiam pro requie eorum
quadragesimalidebeantordine celebrari. In Rogationi- qui sancti credebantur, ut in Mozarabicopro spiri-
bus quidem populum missce interfuisse manifesiuBi tibus pausantium seu confessorurn, nempe ul pro eo-
est ex Fortunato in libello de Vila sancii Germaui, ruin requie Deo gralise agereutur. Sed ut ad rem,
Parisiorum episcopi, cap. 35, Ubi matrona qucedam qua de hic agitur, redeam, Gregorius ilem, in libro
ccecitate liberata tempore litaniarum, clarescente die de Gloria confessorum, cap. 65, utilur eliam verbo
ad missam cuni populo > progressa perhibetur. Odo celebrandi agendo de mulierc quae < per annum in-
abbas Cluniacerisis singulare iaclum cujusdam pres- tegrum assidue oratioui vacabat, celeltrans quot.idie
Lyteri Turonensis refert, qui, sancti Andrece feslo missarum solemnia, etofferens obiationem pro anima
cum Dominica prima Adventus concurrente, < pa- viri, non diffisade Domini misericordia, quod liabe-
gensibus suis utrasque missas audire prsecepit. > Lo- C ( ret defunctus requiem, in die qua Dominooblalionem
cum adeal qui volet in Collalionum lib. i cap. 22. pro ejus anima delibasset: semper sexlarium Gazeli
iledeo ad roissas Quadragesiroceet Rogalionum, qui- vini prcebuit in sacrificium basilicce sanclce. > Locus
bus recte aptari :polest quod de slationibus ait Ter- sane insignis ad probandum sacrificium pro defuu-
tullianiis sub finem libri de Oraliorie : '< Nonne so- clis. At quaesequuntur haud minoris sunt inomenti:
lemnior erit statioiua, si ad aram Dei sleteris? > < Sed subdiaconus nequam reservans gulseGazelura,
Cerle sacculoIXapud nostrates a missis quadragesi- acetum vehemetilissiraumofferebat in calice, muliere
malibus abesse religio erat, ex lib. u de Miraculis non semper ad comtnunicandi graliam accedente. »
sancli Dionysii cap. 35. Ergo non loties communicabat, qnolies offerebat, et
': sacris intererat, sen
4. In praedicto libello Fof tunattis, cap. 60, secun- (ut cum Gregorio loquar) ceie-
dum 57 textum a nobis restitutum, mentionem facit brabat. Utilur eliam eodem verbo in eodem signifi-
de missa revocata, itemque in lib. l de Vila sanctae catu Cyprianus de Oratione Dominica sub inilium.
14. ln loco sic : '<Ac- < El quando in' ununi cum fralribus convenimus, et
Radegundis cap. priori legitur
cidit ut sanclus vir (Germanus) remeans de Namne- sacrificiadiviua cum Deisacerdote celebramus, ve-
fecundise et disciplinaememores esse debemus. » Ad
tico, domumNunnichi illustris illustraret vestigio. De .D ' quem locum in novissima editione Oxoniensi hcec
cujus veste matrona rapto fideliter lilo recondit in
fuisse solilarii
oratorio. Quaevaletudinem irruens, vigiliis in honore observatio adliibelur, igtiotam olira
sancti solemniler celebratis, ac missa revocala, de sacerdotis communionem. Sed ul rem ipsam non in-
id non evincitur ex verbo celebrandi, cutn
praesenli curata esl. » Non convenit huicioco missae ficier, illa
vocabulum pro feslo, uti quondam opinatus sum : mulier quotidie missarura solerania celebrasse
cum hic agalur de vigiliis ac missa , viveute bealo dicalur a Gregorio, nec tamen quotidie 59 commu-
id est cum illa
Germano, celebratis. Posterioris Iocihsecverba sunt nionem accepisse. Sed quid tunc,
de sancla Radegunde :'< Quid egerit circa sancti non communicabat, quid, inquam, de calice conse-
Marlini atria, tetripla, basilicam, flens, lacrymis in- cralo fiebal? aut quomodo sacerdos ipse ex eo cora-
saliata , singula jacens per liraina, ubi missa revo- munionem sanguinis hauriebai? au duo erani cali-
snuliere comrnu-
cata, veslibus el ornamento, quo se clariori cultu so- ces, unus pro sacerdote, alter pro
lebal ferre in palatio, sacrum componit altare. >Utro- nicatura ? non capio. Cum vero mulier subdiaconi
< ad matulinuin secunduui
bique iiihil aliud intelligendum puto quam missa fraudem viso agnovisset,
celeurata. Cur autemrevocata dicatur Foriunato* consuetudinem surresit. Quibus expietis, ceiebra-
«45 DE LITURGIA GALLICANALIBER PRIMUS. 140

tisque missis, accedit ad poculum salulare. Qucelam A t staluit. Imo fideles ipsi, tamelsi non communicaturi,
fervens acetum hausit excalice, ut pularet sibi den- missse interesse debebant jejuni. Qnam ob rem in
tes exculi. » En comm.unioetiam sub altera specie. libello de Vita sancti Walarici, cap. 15, duo ger-
Sed satis de verbo cetebrandi, quod idem significat mani, qui ad eum in festivitate beati Marlini adve-
revocare missamseu missas, ut ex diclis intelligitur: nerant, increpantur ab ipso, quod < anle missarum
etiam
idque eonfirmal Aredii abbafis Atanensis teslamen- solemnia bibere praesumpsissent. » Hserent
tum, obteslantis < per corpus et sanguinem Doroini 61 nunc apud plebem hujusce religionis quaedam
uostri Jesu Christi >et merita omnium sanctorum, vestigia. Qui potuit lanta" religio afficere majores
ut,in oratorio sancti Hilarii quinta feria, omni tera- nostros m suscipendio Eucharislise sacramento, si
pore, < maturius matutina et raissa revocetur. > solam corporis Christi in eo figuram, hoc esl nuduru
5. Missasetiam spectare dicuntur laici apud eum- pariem ac merum vinum, residere eredidissent ?
dem Gregorium non semel, nempe in Hislorice! CAPUT VII.
iib. VHIcap. 7 et 31, tum lib. ix cap. 10, etlib. x
i Minislrorum inmissavesteset apparalus; minislerium,
cap. 8, ad hcec in Iib. m de Miraculis sancti Martini1 id est sacra supellex, seu vasa sacra et ornamenta.
cap. 19. Imo eliara in concilio in Aurelianerjsi 1. Ad hanc rnissaeGallicanae traclalionem perti-
canone 29 prohibetur , ul ne quis sacrtficia missarum1R
tinetsacrorumministrorura habilus cullusque, ante
cum armis perlinentibusad beltorumusum speclet. In
sceculumvu usitalus. Hi vestibus albis in re sacra
'liis omnibus aliisque tesliriioniis spectare forsan pro-
eos sed non utebantur, leste Gregorio de Gloria confessorum
prie respicit qui praesentes aderant, 20 : < Erat aulem sacerdotum ac leviiarum iu
communicabant. Non male liuic cap.
explicationi quadrat albis vestibus non minimus > nempe in
locus in lib. x ubi de Cautino Ar- chorus,
Gregorii cap. 8, translatione reliquiarum ad dedicationem oratorii
vernorura episcopo agens , qui Eulalium comilem a
sanctiSaturnini. In concilii Narbonensis canone 12
communione suspenderat: < Tunc episcopus (inquit,'
decernitur, ul nullus presbyler aul diaconus absque
id est in festivitate sancti Juliani) permisit eum cum
. infirmitale, dum missa perficitur, egredi de alta-
creteris missarum spectare solemnia. Verum ubi ad aliqua
rio, aulexuere se alba audeat. Et apud Gregorium in
communionemventum est, et Eulalius ad altarium. Historiaelib. tv 38 agitur de archidiacono, qui
Caulinus eum voluit Aliud cap.
accessisset,» prohibere. . < indutusalba, episcopum, ut raos est, iuvitabat ad
ergo erat spectare missaruro solemnia, aliud 60 , altare. >
Nempe mos erat, ut cum episcopus missam
commuriicare, quando Caulinus uno permisso, aliud
celebraturus in ecclesiam progrederetur, < archidia-
non ferebat. Milto alias loquendi formulas apud Gre-
et in conciliis Gallicanis ut missas r conus cum clero in albis venienli (occurreret) dia-
goriura, usitatas, combus ihuribula gerentibus, » ut legitur apud Pau-
tenere (quod etiam de Jaicisdiciiur a Gregorio in
lum Emeritensem in cap. 6. Confer Sulpicii Severi
lib. vi cap. 48), el alia id ger.us, ut ad 'rnisssedispo-
siliones progrediar. dialogum 2 de sancto Marlino, cap. 1. Hac vesle
alba non utebantur extra rem sacram, secus atque
6. Contra eos qui polluto animo sacra tractant,' patriarchse Orientis, quorum htc proprius habitus
msignis eslGregorii locusin lib. i de Miraculis mar- erat, ex Vita Euthimii apud eruditissimum Cotele-
tyrum cap. 86 : < Deflerausscelera nostra et plan- rium, num. 61. Albam seu lineara vestem polius
gimus, cum nos rouiulos esse nescimus; et ad ipsum1 quam 62 casulam tunicse nomine designare mihi
altare Domini accedentes, audenler sancium corpus5 videlur Ilieronymus, cui Nepotianus presbyter lesta-
ejus et sanguinem, cum simus actu polluti, polius ad* menlo reliquit < lunicam, qua utebatur in ministerio
judicium sumimus, quam ut veniam consequamur. '> Christi, > ac proinde non extra ipsum ministerium.
Iir capite sequenli deflet audaciam cujusdam sacer- Quo spectat Chrysostomi locus ex homilia 83 in Mat-
dotis, < qui non dubitavit miser vino madefactuss thseum, ubi ministri tempore sacrorum i tunicam
appetere quod jejunus quisque non sine metu potest' candidissimam, Xsvxov/ITWVIC-XOV » gestasse perhi-
tcrrenle conscientia explicare, » id estqui nonjeju-" _ benttir. De amictu
(quem vocamus) rara (si tameii
nus missam celebrare ausus est. Quo ex temporee ulla) mentio apud auctores nostros anteCaroli
Magni
jejunum esse oporleret sacerdoiem qui celebraturus s selatem. Cceterumnullis tecto aut velato capite sacra
esset, innuit eodem in loco Gregorius, ubi hujuss peragere licebat, propter Apostoli mandatum, quo
sacerdotis culpam in ipso Natali Domini perpetra- viris universim nudo capile in ecclesia orare prceci-
larn exaggerans, < ita ut affirmarent raulli, inquit,;» pitur, et ne Christi sacerdotes viderentur iniitari pro-
eum post galli cantum in ipsa nocle vidisse biben- fanos, apud quos < sacrificanlium captiva capita ve-
tem. > Denique Patres concilii n Bracarensis, canonee labanlur, > ut loquitur Cyprianus inhio libri de
10, damnant quosdampresbyteros, qui in missa mor-" Lapsis. Gerte id sacris ministris probibetur in sy~
luorum, pott acceptum merum , oblationemausi suntlt nodo Romana sub Zacharia pontifice, cap. 13. Lege
consecrare. eruditi Cotelerii notasin Gonslituiiones apostolorum,
1. Non licebat etiam diaconoaut subdiacono post •t col. 155. Excipio Armenos, qui teclo capite sacra ce-
acceptumcibum vel poculum missastractare, aul inn lebrant, testanle Baronio ad annura 863. De orario
ecclesia dum missmdicebanlur stare, ex canone 199 sacerdoium in modum crucis ante peclus compo-
concilii Antissiodorensis, qui de presbytero idemn nendo exstat decretum conciiii ni Bracarensis, ca-
147 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. 148
none 4. Ad hsec conciiii Narbonensiscanon 1 vetat j L cum Turonensis episcopus, sibi populoque suo li-
ne clerici purpureis vestibus induaniur, nempe in usu mens a furore Gunlchramni regis niilitura; effraclo
vulgari. uno de sacris rainisteriis calice aureo, et iu nu-
2. Prseier albam Gregorius casulam Nicetii Lug- mismata redacio, se populumqneredemit. Gregorius
dunensis antistiiis et capsam memorat in libro de auctor in llislorise lib. vn cap. 24. Huc speetat
Vilis Palrum,cap. 8. Casula hactenus priscura nomen factura CsesariiArelalensis episcopi, qui in redem-
retinel: <Capsa autem ita dilataia erat, ut soient in ptionem captivorum < expenso argento, quod vene-
illis candidis fieri, quceper paschalia festa sacerdo- rabilis Eonius antecessor suus ecclesiae mensre reli-
tura humeris imponuntur. > Diaconus, cui hanc querat, cusiodiens illud quod Dominusin aranlino
Priscus episcopus dederat, ea promiscue induius paropside linxit panem, non iti argenteo vase, opus
absque religione procedens, < deciso cucullo, > te- sanctum usque ad divini ministerii dispensationem,
gumen ex illo pedibus aptavit. Erat proinde capsa cum thiiribulis, calicibus, patenisque pro eorumdem
illudgenus indumenli, quod modo cappam appella- redemptione > vendidil, non parcens eliamcolumna-
mus, cujus pars 63 posterior ex humeris dependens rum < ex argento > ornamenlis. Tum interposilis
pro cucullo quondatn erat ad caput operiendum, quibusdam ejusdem pontificissententiis gravissimis:
qualis est cappa sancli Audomari episcopi, in sancti 3J < Non credo, att (Vir sanclus) conlrarium esse Deo,
Bertini monasterio hactenus asservata. Casulampro- de ministerio suo redeniptionem dari, qui se ipsum
cessoriam vocat Cyprianus episcopus Tolonensis in pro hominis redemptione tradidit. > Cumque ejus
lib. i de ViiaCcesariiepiscopiArelatensis, num. 23, factum alii culparent, probarent vero alii, subdit
qui hanc casulam < albamque paschalem >, pauperi Cyprianus episcopusqui haecrefert in lib. l de Cae-
cuidam largitus est. sarii Vilanum. 17 ; < Nonne in vilro sanguisChristi,
5. Sacram supellectilem veteres uno vocabulomi- et in Jigno corpus preiiosissimum ejtis pependit pro
nisterium ecclesice appellabant. Exiraius est locus nobis et fulsit ? > Qure senlenlia Hieronymi diclura
interalios apud Gregorium nostrum in lib. ni Hislo- in memoriamrevocat ex epistola ad Rusticuio, ubi
riae cap. 10, ubi de Childeberto rege, qui ex Hispania de Exuperio Telosaeepiscopo, qui i omnem substan-
rediens, < inter reliquos thcsauros ministeria pretio- tiam Christi visceribus erogavii, » atque 65 indubie
sissima detulit, > nimirum « sexaginta calices, quin- vasa sacra, propler verba qusa sequuulur : i Nihil
decim patenas, viginti Evangeliorumcapsas , omnia illo ditius, qtti corpus Domini in canislro vimineo,
ex auro puro, ac gemmis pretiosis ornata. » Idem sanguinem portat in vilro.iDeniijue concilium Rhe-
in lib. n de Gloria niartyruni cap. 7, ait Burgundio- rnense sub annum 627 celebralum, carione 22, cavet,
nes in Brivatensemvicum irruisse, atque inde disces- *] ne episcopus ministeriamcra frangal pro qualicunque
sisse i direplo minislerio sacrosanclo > : ex quo conditione, exceplosi eveneritardua necessilas pro re-
quatunreorum per fugamlapsi, «patenamel urceum, demplioneduplivorum.
qui anax dicitur, » in patriam detulerint, el patenara 5. Prseter hos alii etiam auctores ministerii no-
qtiidetn divisisse in multas partes; urceum autetn mine usi suntad sacram supelleclilemsignificandam.
regi Gundobadoab ipsis fuisse oblatum, ut idem au- Nam, ut ne extra Galliam exempla petamus, oceur-
ctor subdit in capite 8. Palena illa sine dubio capa- rit AlcimiAviti prseclarum testiraonium in epistola 6
cissima eral, similis ei de qua scribit ipse Gregorius ad Victorium episcopum : i De ininisteriis hsereti-
in lib. I item de Gloria martyrum cap. 85. Qui locus corum, quceillis sacra, nobis exsecrahilia judican-
quoniam rnagnam in vasa sacra reverenliam exhi- tur, id est paienis paterisque, quia quid censeam pe-
bet, hic ex integro referendus est. < Britannorum rinde rescribere me jussjsti, validaequidem observa-
comes cum graviler a doloribus pedura affligeretur, tionis exemplum est, quod legitur in Heptatycho de
et per niedicos expendens substantiam suam, nihil lliuribulis peccatorum. » El infra : « Reprehendat
commodius habuissel, dixit ei quidam de suis : Si certe quispiam pro sui cliscreiionequod sentio. Fa-
enim ab ecclesiatibi aliquod vas ministerii, quod in teor de ministeriis illis minime delestari, qucesupe-
altari ponitur, deferatur, in quo pedes ablueres, p*- rioris Gallise partibus ad ecclesias legis noslrae ca-
terit tibi bs'c causa ferre niedelam. Stulli st inerles ptiva venerunt; quccquenil volunlarium , nil inno-
(ail piissimusanlistes), non cognoscenles, quod sa- cens prsefereniia, si dolenlibusrapiantur,offeretitibus
crala Deo vasa non debent ad usus huraanos aptari. prodessenon poterunt... Cur de thesauris suis let-
Al ille 64ce'er'(er a(l ecclesiam mitiit, et patenam clissima quccqueproducens,haud omni iiupeudio cu-
sacrosancti altaris de sacrario suscipii, ibique pedes rat, ut in his quceadsanciumministerium pertinebunt,
abluit. Sed statim doloribus additis, ad plenum debi- non magis pretiositas possit placere, quamnovitas?»
litalus, nusquam postea gressum facere potuit. > Hsec etsi ad confirmandura id quod iu proposilo
Addil Gregorius similiter fecisse quemdam Lan- erat non est necessarium, eril tamen adhoe proban-
gobardorum ducem. Adeo sacra omnia cedunl, cum dum singulare, nempe vasis'hsereticorum abialis, et
de polentum salute agiltir. Conciiii nt Bracarensis ecclesiseoblatis, Deurnnon delectari, quceerat Aviti
canoti 2 severe animadvertit in quosdam sacerdotes, sententia, nisi < infusa fornacibus, et distenta pqr
qui vasasacra in profanos usus assiiiuebant. laminas, > pura efficiantur. Idem ceuset dc eorum
4. Longeprobabilior ftiil usus vasorum sacroiuin, teinplis, ratus < rem insensibilem, qucepTiaiuin iu-
U9 DE LITURGIA GALLICANALIBER PRIMUS. 150
novata polluitnr (riulla posse) sanctificatione pur- i» tudinum Cluniacensium cap. 29, et Hildeberti epis-
gari. » Alia fuit inens Gregorii Magni et ante eum copi Cenomanensisepistola 8 ad Anselmutn. Iti usu
Hdnoraii episcopi66 Novariehsis, qni lemplura ido- erat a primis temporibus hoc inslrumentutn apucl
lorum in ecclesiamConvertit : in cujus dedicalionerri Gfcecos,quod variis teslimoniis probat eruditissimus
Ermodius diaconus Ticiliensis dictiohem Honorato Catigius : quibus accedit locus ex Viia Euthimii,
submisit, quaedicfio est secunda apud Ennodiuin. ptn-iSo?fit menlio.
nuiri. 78 ubi fuio-Tixifc
6. Verum, ut ad propositum me referam, mi- 8. Aniequam hoc caput finiam, observare conve-
nisterium non solum vasa sacra, sed etiam alia quce nit, ex Gregorio nosirate , sacerdoles in itinere con-
in sacris usui erant, significat apud Gregorium in stitutos, ut semper ad sacra facienda parati essent,
Historiaelib. i cap. 27, ubi Clodovei milites i de aliquando gestasse calicem cum patena. Sic enim
quadain eccJesia urceum mirse magniiudiuis ac pul- habet Gregorius in lib. de Gloria confessorutn cap.
chritudinis i (quem sanclo Remigio Rhemoriim an- 22, ubi de Maximoabbate : < qui occulere quod erat
listiti rex ipse adhuc paganus restituit) leguntur cupiens, apud Insulam barbaram monasteriiLugdu-
ahsluiisse < cum reliquis ecclesiastici ministerii or- nensis peregrinari expetiit; manifeslatus auiem et
nameniis. > Ejusmodi supellectilem, quse ministerii ibi, ad patriam (id est ad pagumTuronicum) 68 re-
uorainecensebatur, recenset Aredii abbatis Atanen- B dire disposuit. Deniquedum Afarim fluviumtransire
sis testamentum in haecverba : « Quod unusquisque cuperet, nave impleta demergituir, ac ipse sacerdos
locus sanclus consiitutus ibi habeat ministerium de- pelago operitur, habens'ad collumcum Evangeliorum
Ciaralum, rectum duximus inserenduin, id est lurres libro ministerium quotidianum, id est patenulam
quatuor, coopertoriou holosericos tres; calices ar- parvam cum calice. > Ubi vides minislerii noraine
genleos qualuor, (ex quibus) duo ansati, eomparali aliquando solum calicem cum patena , ut raox turris
solidis triginta, alius solidis sexdecim, tertius solidis occasione dicebam; aliquando alia insuper sacra si-
quindecini, quartus solidis quadraginia quinque, duo gnificari omamenta : ex quibus, quse in hoc capite
BKipsis auro sunt fcibricati. Item coopertorium li- prsetermisimus, in caputsequens reservamus. Postea
neum, valens solidis quatuor, pallas corporales qua- Statutum est <ut presbyleri sine sacro chrismate, et
luor, majores quinque, quinquagima quinque, mi- oleo benedicto, ei sacra Eucharistia alicubi non pro-
nores et tribuna valenlia solidis duodecim, el alia ficiscaritur, (nempe ut) ad officiumsuuiti statim inve-
quotidiana, quae sunt aute altare, valentia solidis iiianlur parali. > Quod statutum sancto Bouifacio
quinque, et multa alia pretiosa ornamenta. > Paulo arcliiepiscopo Moguntino tribuitur in Spicilegii
posl enunieraruur < tribunalia dno, valentia solidos tomo IX.
quatuor; vela ad oslia tria, valentia solidos sex; tnr- C CAPUT VIII.
res, calices; pallae, et coopertoria. » Omnia satis Ecclesiarum seu basilicarum forma et dispositioapud
perspicua sunt, praeler lurres et tribuna seu tribu- Francos, varimqueejus parlesexplicantur.
nalia. In turribus inclnsi erant caiices, qui in secre- 1. Non una fuit apud majores noslros ecclesiarum
jario reponebantur. seu basilicarum forma. Aliaequippe in raoduin cru-
7. Favet huic ihterpretationi Gregorius in libro cis, alise recto parietum et porticuum seu alarum
de Gloria mariyrum, cap. 36 : < Teriipus sacrificii ordine, alice in orbem constructae erant : qticedain
advenit; acceplaque turre diaconus, in qua ministe- laquearibus vel tabulalis, nonnuilae fornicibus in-
rlum doiiiinici corporis habebatur, ferre ccepit ad structae; omnes in absidem seu arcum desinebant,
oslium; ingressusque templum, ut 67 eaD1aliari atque Orienlem spectabant, quem morem usitatiorem
snperponeret, elapsa demanu ej'usferebatur in aera,» vocat Paulintis in epistola 12 ad Severum, quceest 32
etc. Itaque ex hoc Ioco patei, ministeriura doniinici in novissima editione. Cnde Slephanus episcopus
corporis, id est calicem el patenam, ejusmodi lurre Tornacensis, in epistola 86 adLucium papam III, ait
fuisse inclusum.Cnde in prsadicto testaraento sem - Parisiensis ecclesicesancti Benedicti formam < dissi-
per turres cum calicibus conjunguntur, et totidem _ milem et dissidentem (esse) abaliis ecclesiis, (utpote)
lurres numerantur quot calices. An aulem in illis quse a parte sanctuarii rCspiciebatOccidentem, ab
lurribus Eucharislia fuerilasservata, expenderaus in introitu Orientem.» Aptissima est huic locobasilicse
capite sequentLTribunalium obscurior est significa- a 69 Perpetuo Turonensi anlislite condilsedescriptio
ttts. flrec vox passim ambonem ac pulpilumsignifi- apud Grcgorium in Historiaelib. ii cap. 14 : < Habet
c.u : sed his locis sedilia minisirortira forsan intelli- iu longum pedes centum quinquaginta quinque, in
genda sunt, aut certe pulpita mobilia, seu quaevis latum sexagiata : habet in altum, usque ad cameram
alia supeilex mobilis ad ornalum altaris, nara hic (id est fornicem), pedes quadraginta qtiinque. Fene-
mobilia duntaxat ornamenta recensentur. Caeterum stras in altario triginta duas , in capso viginti; co-
non solum argentei et aurei calices erant, ex dictis, lumnas quadraginta unam : in toto sediliciofenestras
sed eliam crystallini, qualis erat ille, de quo Grego- quiuquaginta duas , colunmas centuro viginli : oslia
rius in lib. i de Gloria martyruiu cap. 46. flis omni- octo, tria in altario, quinque in capso. » Hocloco
bus addendum videtur flabellum quo diaconus mus- Gregorius tolam ecclesiam dividit in partes duas,
cas a sacris et ab ipso sacerdote olim abigebat, quo quarum una dicitur altarium, altera capsum.
de instruroerito legendus Udalricusin lib. u Consue 2. Quid sit capsum , non promptum est defitiire.
151 APPENDIXAD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. 152
Hac vocenavim (quamvocaraus) ecclesise,vel caput A significare altare. > At in Actis sancti Trudonis,
seu absidam cum choro adjuncto designari constat. num.25, quidam < ante lectum piissimi Palris, >
At quo niinus id de absida interpreter, illud facit, id est ante ejus lumulum, se prostrasse dicitur. Quo
quod ostia quinque capso assignentur, quod non sensu passim apud auetores medisecetalis reperiiur,
absidae, sed navi convenire potest. Sic dicitur eapsa ut apud Gregorium in lib. i de miraculis sancti Mar<
navis in Actis martyrum Africanorum apud Baro- lini cap. 35, ubi lectuli sancti Martini pro tumulo
nium, ad annum 302, num 125, ad designandam raerainit. Omninodici potest, leclulum hoc loco esse
imam verce navis parlem. Postea tamea capsumetiam mensam ipsam altaris, cujus summa pars allare
el capitittm appellala est illa ecclesise pars, in qua appellatur ab hoc auctore, qui sceculovn scribebat.
altare locatum , presbyterium vulgo appellala, ut 4. A proposito non digrediemur, si referamus id
doctissimusCangius observat. Grcgorius in ej"usdem
quod BedaVenerabilisin lib. ideHistoriamonaslerii
libri cap. 16 describit aliam ecelesiam, quam sanclus sui num. 5 videlicet Benediclum, co-
i cotnmemorat,
Namatiusapud Arvernos sedificavit, habentem in gnomentoBiscopum,Oceano transmisso, Galliaspe-
longum pedes centum quinquaginta, in iatum pedes tiisse, ut < caementarios,quilapideam sibi ecclesiam.
sexaginta; in allum infra capsum usque cameram (id est) cum tabulalu lapideo(uti explicat Willclmus
pedes quinquaginta , inante absidem rotundam ha-1B Malmesburiensis monachus) , juxla Romanorum ,
bens; ab utroque latereascellas (id est alas seu por- quem semper amabat, morem lacerent, > postularet.
licus) eleganti conslrucias opere, totumque sedifi- Deindecum opus < ad profeclum (accederet, rursus)
cium in modum crucis habetur expositura. Habet legatarins misisse in Galliam,qui vilri factores, arli-
fenestras quadraginta duas , columnas septuaginta , ficesvidelicet Britannis eatenus incognilos, ad can-
ostia oclo. >QuodscribilGregorius, < inanle absidem cellandas ecclesice, porlicuumque et ccenaculorum
rotundam habens, >mihi prima lectionereferri vide-
nara si ad ecclesiam scri- ejus fenestras adducerent. Faotumque est, et vene-
ad
batur capsum; referas, nec solum postulatumopus compleverunt, sed
runt;
bendum fuisset habenlem.Exquo 70 inferebam cap- et ex eogentem ejusniodi artificium nosse
ante seabsidera Anglorum
sum ab abside fuisse dislinclum,cum acdiscere fecerunl. Ad hceccuncta qusead altaris et
rotundam haberet. Verumtamen postea salius visum ecclesiseministerium competebant, vasa scilicet vel
est habens referri ad ecclesiam, et habentem legi vestimenta, domi invenire nonpotuit, de trans-
ex de- quia
oportere. ln ulraqtie ecclesia, quam Gregorio '. marinis
regionibus adveclare religiosus emplor cu-
scripsimus, octo erant ostia: et tria quidem ad altare rabat. > Ubi vides quanta fuerit rhajorum nostroriim
•eu presbylerium, quinque ad capsum. Deillis tribus, in ornandis locis sacris solliciludo et industria
prse
juibus ad presbyteriumpalebat aditus, intelligendus <
• aliis. Guthberctusabbas Anglicanus,cutn rursus vitri
Paulinus in Nalali 10 : artifices apud se deessent, aliquem < qui vitrea vasa
Trinaquecancelliscurrentibusostiapandunt. bene possel facere > petiit a Lullo episcopoMogun-
TolidemenumeratPaulus Silentiarius : < Tribus au- tino. ConferAlfredi regis Vitam.
tem porlis totum septum sacerdolibus patet, » in 72 S. Quo ritu fieret primis illis temporibus ec-
cede:scilicetsanctceSophice. ln capso, quod reliquam clesiarum apud nostrates dedicatio, satis explicat
a presbylerio ecclesise partem apud iios complecle- Gregoriusin lib. de Gloria confessoruracap. 20, ubi
batur, quinque ostia eranl, tria nimirum in majori oralorii a se factam dedicalioneradescribit.Et primo
porla ad occidentem: duo ad bina Ialera. quidem inalia sancla basilica « vigiliisnoclem unam
3. Non omittenda esi hoc loco descriptio ecclesise j ducentes, inquit, mane venientes ad cellulam, altare
Gfemelicensis,qualis a sancto Filiberto abbate sce- quod erexeramus, sanctificavimus.>Deinde< regressi
culo viicondita est : « Introrsus domus alma ftilget, ad basilicam, sanctas reliquias exinde , solemniler
habilantibus digna, ab Euro surgens ecclesia, crucisi radiantibus cereis crucibusque, admoviraus.Erat au-
inslar erecta : cujus apicem obtinet alma virgo Ma- tem sacerdotum ac levitarum in albis vestibus non
ria, altare ante faciem lectuli condente beatissimoi jx minimus chorus, et civium honoratorum ordo prce-
Filiberto, pictum gemmartimlumine, comptum aurii clarus; sed et populi sequentis ordinis magnus nu-
et argenticongerie. Ab utroque latere Joannis et Co- merus. Cumque sacrosancta pignora, palliis ac raap-
lumbani arsedant gloriam Deo. Aderat a Borea Dio- pis exornala , in excelsum deferremus, pervenimus
nysii martyris et Germani confessoris sedicula: ini ad ostiura oratorii. Ingredienlibusautem nobis, su-
dexlris nobile permanel sancti Petri oraculum (id estt bito replevit cellulam illam fulgor terribilis, etc. »
oralorium) : e latere sancti habens Mariini sacra- ConciliumArausicanumrr in dedicalione basiliccea
rium. » In bofcconlextu plana et perspicua fere suntt Liberio Patricio constructce celebralum est anno
omoia, nisiguod non saiis exploraia esl lectuli notio. 529. Lege Vigilii papae epistolam ad Profulurum
Lectus seu leclulus aliquandoaltare, aliquandosanctii episcopum Bracarensem. Quales ad dedicationem
tumulum significat. In Aclis sanctceAnstrudis abba- reliquise adhiberentur, conslat ex eodem auclore
lissceLauduuensis, num. 33, Adalsinda, quaeei suc- aliisque, qui reliquiarum nomine intelligunt quidquid
cesserat, ccelitusadraonetur, <iut lectum citiusfaciatt aliquo modosanctum aliquem, ejusve tumulum atti-
mdificari. > Quodcum ab alia sanclimoniali,<71 cuii gerat, scilicet pannos, lintearaina , et alia id genus.
id revelatumfuerat, audisset, rititellexit lectumillumi Cousulendus hac de re Gregorius in lib. i de Mira-
153 DE LITURGIA GALLICANALIBER PRIMUS. 154
cuUssancti Martini, cap. 11, et lib. i deGloria mar- A cum columriissuis quatuor ex argento puro. » Et iti
tyrum cap. 28, ut mulla alia loca prccleream, ec- Leone III: < Fecit in basilica beati Peiri apostoli,
clesiarum noslrarum partes breviter explicaturus. super altare majus, ciborium cura colurcnis suis qua-
6. Atque ut ab altari, quce sacratior ecclesicepars tuor ex argenlo purissimo deaurato, cuni diversis '
est, exordiar; de eo hoc statutum habemus in con- historiis mirae magnitudinis. » Iti ejusmodi ciboriis
cilii Agalhensiscanone 14; Allaria placuitnon solum crux in summo erat, uli etiam Roinse, tesle Anasta-
unclione chrismatis, sed etiam sacerdotali benedic- sio in Leone IV : < Sacrum desuper construxit altare
tione sacrari. Et in concilii Epaonensis canone 26 : el ciborium cum cruce. » Huc spectat e nostris Ha-
Altavia, nisi lapidea, chrismalis unctione non sacren- riulfus in Chronici Cenlulensis lib. m cap. 3 ; < Su-
tur. Formamaltaris ecclesiae73 sancti Pelri apud per illa tria altaria habenlur tria cihoria, ex argento
BurdegalamdescribitGregoriusinlib. i de Gloriamar- et auro parata : in quibus tres dependent coronse,
tyrum cap. 53 :< Hujus allare positis in altum pulpitis singulaeper sirigula, ex auro gemmisque patatcc,
locatum habetur; cujus pars inferior, inmodum cryp- cum atueis cruciculis, aliisque ornamentis. » Ilaque
tae, oslio clauditur, habens nihilominus el ipsa cum in summo ciborio cruces seu cruciculce erant, uli
sanctorum pignoribus allare suum. >Multa ejusmodi etiam in ciboriis, qucc super tumulos sanctorum ere-
allariaedila,etsupercryplaslocatasupersuntin eccle- B * cta erant, apud Gregorium Turonensem episcopum.
siis Gallicanis. Ad hcecaltaria quibusdam gradibus in lib. II de Gloria martyrum cap. 20. Aliud ciborii
ascensus erat, ila ut sub gradibus fideles oratttri genus cevi posterioris videre licet apud Hugoneui
possent consistere, ut pluribus oslendi in prcefatione abbalem Flaviniacensem, pag. 166. Aliquando tameii
prima saeculiin, num. 79. Ejusdem prope formse columba loco crueis erat in sepulcris, ut de tumulo
erat in basilica sancti Cypriani marlyris < analogius, , sancti Dionysii Gregorius tradit in lib. i de Gloria
in quo, libro superposilo, cantatur aut legilur, > in- mariyrum cap. 72. Hsec observalio de cruce super
quit Gregorius inlib. i de Gloria martyrura cap. 94. ciboria alicujus momenti in consequentibus erit ad
Nam ex uno Iapide marmoris totus sculptus asseri- explicandum canonern 2 concilii Turonensis u. Ejus
tur : id est mensa desuper, ad quam per quatiior generis ciborium eum 75 Eucharistia appensa recens
gradus adscenditur; cancelli in circnitu , subter co- Beccenses nostri restiluerunt ad exemplum ecclesise
lumnse; quia et pulpitum habet sub quo octo per- beataeMariaedeValleGratice, in qua altare cum cibo-
sonaerecipi possunt. > rio sexcolumnis innixofelicis memorise Anna Aus-
7. Qui historiam Eucliarislicam nupCr composuit triaca moreanliquo, regia raagnificentia erigi curavit.
Rocus minister, negat ante sceculum vm in una ec- 9. Gregorius Turonicus antisles non uno ln loco
clesia plura fuisse altaria. Ad hoc autem revincen- C picturas ecclesiae parielum memorat. Unus est in
dum sufficit unus Gregorius Magnus qui in lib. v lib. i de Gloria martyrum cap. 65, ubi de basilica
epistola 50 ad Palladium Santonensem episcopum, sancti Anloliani raartyris apud Arvernos, quam duse
tredecim aliaria testatur fuisse in ecclesia quadara, mulieres perillustres construxerant : < Ereclis pa-
in honorem apostolorum ab ipso Palladio constructa. rietibus super altare cedis illius, turrem a columnis,
Et Gregorius alter superius in ecclesia sancti Petri pharis, heracliisque, transvolutis arcubus erexerunt,
apud Burdegalam duo altaria memorat, unum in miram camerac fucorura diversitatibus imaginatam
pulpitis, aliud in crypta sub illo summo altari. adhibentes picturam. > Addit Gregorius hoc opus
Brennaci in pago Suessionensi tria erant altaria, in tam i elegans et sublile » fuisse, nl ruinse periculum
quibus (tit jam vidimus) Gregorius missas tres cele- cernens Avitus ponlifex, < anticipans fuluram colura-
bravit. Non immoror pluribus lesiiraoniis congeren- narum stragem, jusserit tigna, asseresque, vel legu-
. dis. Vide quce hac de re a nobis dicta sunt in prce- las amoveri. Quibus submoiis, nec adjuloriis columnis
falione prima sseculi m, ubi tabutas ilinerarias, qusei apposiiis... dato columnse imraenso pondere, cum
vice altaris itinerantibus sgcerdotibus essent, in usut magno sonitu super altare et circa altare diruerunt,
fuisse ante sseculumxi contra eumdem Rocum de- complelaque est sedis nebula de effractaecalcis pul-
monslratum est. vere. » Quem loctim integrum refero, tum ut vox
74 8. Altaria ciboriis passim instrucla erant, , calcis, quae in calicis perperam mutata fuerat, resli-
prcesertim altare maj'us, quod prsevios habebat eari- tuatur;tumut appareat (quod superius notatum)
cellos, et picturas ex utroque latere ad parieles. Ci- columnas ad altare erectas fuisse. At ex superiori
boria erant lurritse sediculse,quatuor minimum colu- teslimonio etiara id constat, quod modo probandum
mnis innixse, quse aediculse altare tegebant more: suscepi, picluras parietibus ecclesireappositas fuisse
Graecorum,apud quos < supra incontaminalam men- Hinc illa vox militum Gundobaldo, Clotarii (uli se
sam vastum in aerem immensa turris exsurgit: ferebat) filio, insultanlium apud eumdem Gregorium
quadrifidisvero argenteisarcubus incumbens, argen- in Historire lib. vn cap. 36 : < Tune es pictor ille,
teis perinde columnis altollitur, in quarura vertice: qui lempore Clolarii regis per oratoria parietes atque
argenteos pedes statuit arcus quadruplex, ut de ci- camerascaraxabas? i Et iu cap. 22 agitur de puel-
borio Sanclse Sophise tradit Paulus Silentiarius; Iis el pueris Eberulfi, qui < suspiciebant picturas
apud eruditissimum Cangium. Anastasius in Grego- parielum, rimabanturque ornamenta sepulcri i beati
rio primo. < Hic fecil beato Petro apostolo cibotiumi Martini. Idem de Wiremuthensi eccle«i.ilegiiur apud
155 APPENDI-XAD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. 156
Bedam in lib. ide Hisioria monasterii 76 sui, num.. A /. versus allare dividilur, choris lantum psallenlium
0. Picturse etiam erant in illo baptislerio quod Sulpi- pateai clericorum. Paulo aliter
-apud Grcecos, ubi
fciusSeverus exstrtixerai, ubi imagiiies sancti Marlinii elericos ab allari separabanl cancelli, quibus soli sa-
ct Paulini Nolani adhue viventis depingi curaverat. cerdoles continebanlur, apud Cangium in Descri-
Quod de sua improbat Paulinus ipse in epislola nunc: ptione Sanctce Sophise, num. 70. Erant el caucelii
52 ad Severum. Prceclari stint Ennodii versus in ba- ad tumulos sanclorum. Gregorius, in Iib. i de mira-
ptisterio agello, ubi picli erantmarlyres, quorum ibii culis sancti Marlini cap. 35, refert cujusdam factuui,
reliquirs conditaeeranl. qui i Iigntim veiierabile de cancello lectuli, > id est
Rapla sepulturisanimavitcorporapictor. tiimuli, sancti Martini abstulerat. Porro cancelli ali-
Funera vivavideiismorseat in Lumulos. quando, vel saltem eorum ornamenta, constahant
Illurumlameniste locuscompleetiturartus,
Quospariesfacie, mens teuet almafide. argenld, cui non pepercit 7g Ccesarius episcopus
Paulinus mox laudalus in natali 9 de sancto Felice} Arelatensis, illud expendens in captivorum redein-
memorat picturas porlicibus ecclesice appositas, in piionem. i Videnlur etiam hodieqtie (ait Cyprianus
in lib. i de ejus Vila, num. 17) securium ictus in po-
quibus historia Mosis ob oculos posita eral. Factij
rationem hanc reddit, nempe ut turba rusticorumx . diis et cancellis, dum inde columnarum ex ar^enlo
non < docta legendi, > visis sanctorum actis ad Chri- B * excutiunlur Ornamenta. >
stum converlatur : deinde ut qui vigiles noctem iu 12. Prseter picturas, etiam pallia (ul vocabarit) seu
ecclesia ducebant insomnes, his picturis animos pa- tapelia ex parielibus pendebant, vela in ostiis. Gre-
scerent, et a cqmpolationibus averterentur. gorius in lib. i de Miraculis sancti Martini cap. 13
10. Non ilaque in allari eranl picturae aut iraagi- ait, hanc aptid Italos specialem (mendose, spirilalem)
. iuedelam, ul si qnis pustulae perculiatur vul-
nes, nisi admodum in velis et arcubus ciborii, quod vigeread
•crudilus Cangius observat in descriptione Sanctae riere, propinquum quod fuerit beati Martini orato-
trahi id in rium habealur perfugium; et aut ex velo j'anu;e, aut
Sophiae. Huc fortasse potest quod Optatus
fine libri m tradit de Paulo el Macario, qtii diceban- pallioiis quaependenl de parietibus, qtiidquidprimura
fit >
tur venluri, <•ut inleressent sacrificio; et ctira alta- raptum fuerit, salubre. Apud eumdem, in lib. IV
Historice cap. 31, avis quaedam < in sacrarium stib
ria solemniler aptarentur, proferrenl illi imaginem, velo » Iransisse
in altari et sic sacrificium [
of- dicilur, et' cicindelem exstinguere
quam primo ponerent; > nisi < ab ostiariis > prohibita fuisset,
ferretur, > Quo rumore ita perculsi sunt animi, ut voluisse,
Sacrarium locus est altarisj quem locum vela ad
sacrificiura, velut < sacrura > ac deleslandum, aver- ostia
sarentur. Sedcoinpertum estfalsum fuisse rumorern. presbyterii appeasa legebant. inferiorum vero
id officiierat, ut senioribusveta ad ostia
< Visa est pnritas, et ritu solilo splemnis consuetudo C ministrorum
est. » existiniem id potius de subtevarent,ex CQnfeilii Narbonensis cahone 13. Ne-
perspecta Quamquam teste Hieronymo, maxime sollicitus erat,
Constaniis imperaloris quam de aliqua sacra imaginek potianus,
<si niteret altare, si parietes absque fuiigine, si pa-
esse intelligendum. Non77 sat!S constatquoinloco
vimenlum tersum, si janitor creber in porta, si veia
esset illa Narbonensis ecclesiae< pictura, quaeDorni-
in
num nostrum, quasi praecinctumlinteo, indicabatcru- semper ostiis, si sacrarium mundum, si vasa lu-
et in onines eceremoniaspia sollicitudo dis-
cifixum. » Christus vero cuidampresbylero apparuissee culenta,
quod se nudum spectantium ocu- posita. >Ad Iiaecin ciborits et'am vela quatuoi-, iie
dicilur, conqueslus sacra quorumvis aspecttii paierenl, stispeusa fuisse
lis cxhibuissent. Monilusepiscqpus, < desuper veluma
expandi jussit, » apud Gregorium in lib. i de Gloria a colligi polest ex slmili riiore non solutn Grap.corura,
nostrce setati sed eliara Romanorum , de quibus Anastasius io
marlyrum cap. 23. Dignum exemplum.
: < Fecit et in circuitii altaris alia vela
11. Venio ad ecclesiss 080061105", quos sub arcu, Leone III
fuisse docet l alba, holoserica rosata, quce pendent in arcu de ci-
ubi clerici psallebant, positos Gregorius
numero quatuor;»» Quanquam de ejusmodi
In lib i. de Gloria martyrum cap. 39. Qui locus elsi^; borio,
ad sancti Pancralii ecclesiara, quce nou procul aa,D . velis ad ciboria nuHaniinvenio apild vetefes atictores
noslros menlionem. Hlud etiara huc facit, quod pallas
Romaeurbis muro erat, perlineat, hic tamen non vi-_ sacra tegebantur, non 79 tennes, ul diximus,
Ail itaque sanetum Paricra- (Jriihus
detur praetermittendus. sed densas esse volebant.nostratesGalli, ne mysteria a
tium severum fuisse de perjuris ukorem : < Ad cii-
si mens insana juraraen- quibusvis cernerentur. Quse cautio non ^fuisset ne-
jus sepnlcrnm cujusquam si veiorum usum in ciboriis habuissent.
lum inane proferre volueril, priusquam sepulcrum^ cessaria,
ad cancellos, sub3 Pavimentum verOecclesisenon faro ex rausivo, id
ejus adeal, hoc est antequara qui
est tessellalis lapidiblis, ut^Coloniehsis Thebceoruni
arcu habentur, ubi rlericorum psallentium stare moss
statim aut arripilur a dsemone, aut ca- apud Gregorium in lib. i de gloria Martyrumeap. 62.
est, accedal, Tectum aliquando ex cupro erai, ut de basilica san-
dens in pavimenlum eraittit spirilum. > Cancelli cle-
ctce Crucis et sancti Vincentii Iegitur in Vita Drocto-
ricorura chorum et allare a laicis separabant, sicutij
canou 4 concilii n Turonensis : Ut laici,j Vei abbatis. Sed hsecmiiiutiora mittb.
prcescribil
secus altare, quo sancta mysteria celebranlur, inleir 13. Paulinus in epistola ad Severum Joquitur de
clerieos lam ad vigilias, quam ad misms, stare pe- < secretariis duobiis juxia apsidem,» referlque ver-
niius nou prmsumunt: sed pars illa qum a cancetiis s sus indicanles i officia singulorum.» Et quidem ad
157 DE LITURGIA GALLICANALIBER PRIMUS. 158
dextram erat i verieranda penus, qtia condilur, » et A aditu porticus ad totidem portas: quarum una capa-
sx i qua prpmitur sacri pompa uiinisterii,» id est cior pcenilentes excipiebat. Media navis columnis ex
sacra supellex , calices sciiicet et reliqua : ad sini- marmore Aquitanico, id est e Pyrenaeis montibus
Btram erant libri sacri, nempe libri Psalmorum , exciso, hinc inde vallata, quasi silvam saxeatu exhi-
Evangeliorum, et Epistolarum, simnlque Missalis. bebat. Apud eumdem auctorem in carmine 16 pon-
Missalem hunc librurn intelligit Gregorius in lib. u tifex i concionaturus in gradibus venerabilis arae
Hisloriaecap. 22, ubi de Sidonio Arvernensi episcopo (conslilisse dicitur), plebe circumsisteiiie ,.» id est
loquitur in hutic modum : < Sanctus vero Sidonius stante. Nam concionem sacram auditores tionnisi
tantcefacundiceeral, ut pleruraque ex improviso lu- stantes excipiebant, ut eximius Sirmundus aii hunc
culentissime quce voluisset, nulla obsistente mora, loctim annotavit. Neque hoc prseteream, quod idem
componeret. Comigit autem quadam die, ut ad fesli- Sidonius incarmine 17 laudat Gazetica vitia, Grego-
viiatem basilicce monasterii (scilicet beati Gyriaci) rio Gazetum vinum, supra in cap. 6, nuiu. 4, ita di-
invilatus accederet: ablatoque sibi riequiter lihello, ctum a Gaza Palsestinaj, testante Isidoro.
per quaesacrosancta solemnia agere consueverat, ita CAPUT IX.
paratus a tempore cunctumfestivitatisoptisexplicuit, in loco positm sancloruin reliquim; an el ubi Eu-
ut ab omnibus miraretur, nec. putaretur ab asianti- JJQMO
IB charislia ad Viuiicum reservatadnte swculumvm ?
bus ibidero hominem lbculum fuisse,sed angelum. Qum tunc temporisEcclesimGallicanm de Eucha-
rislia fides.
Quod in prcefatione libri (subdit Gregorius ) quem
de Missisab eo compositis conjunximus, plenius de- 82 *• Ad absolutam de missa tractationem perti-
claravimus. > Missalem Gregorianum inter primos net Eucharislise reservatio ad viaticum, quam ante
appellat Otkerus seu Otkaritts pontifex Moguntinus sseculumvm aut ix faclam negant quidam novatOres.
in epistola ad Taltonem, quae est 114 inter Bonifa- Sed anlequam id expendamus, de reliquiis sancto
cianas, rum earumque in ecclesia positione agendum esi, ilt
14. Deniquein salutatorio sacerdoles sacras vestes planiora fiant qtise de Eucharistise reservatione di-
60 induebanl, causas audiebant, synodos celeufa- cenda sunt.
bant, ibidem [ue aliquaudo matsebant. Quod de Na- 2. Tribus in Iocis reliquias sacras condilas fuissc
matio Arvernorum antistile tradit Gregorius in Histo- Gregorius est auctor. Primo in cryptis sublerraneis,
riae !&. n cap. 21, et de Eberulfo in lib. vn c. 22. iiempe sublus altare. Quod probat egregius Gregorii
Alia erat domus ecclesise, cujus merainit variis in locus de corpore sancti Petri in Vaticano sepulti, in
Ipcis idem auctor, haud dubie episeopalis aedesec- iib. i de Gloria martyrum cap. 28, atque alter in
clesiseadhserens: utpote in qua maneret episcopus, G t ejusdem Iibri cap. 32, ubi de ecclesia sancti Petri
et convivia celebraret, ut palet ex Historiae lib. vn apud Burdegalam, superius a nobis relatus. Idem
capp. 27 et-29, et ex lib. ix, cap. 12, astruit (ut alios omittam) Paulinus in nalali 9 de
15. Pene exciderat, quam prcetermitlere non licet, sancto Felice.
descriptio ecclesiseLugduniexstrnctse per Patienlem Namquasi contignatasacriscoenaculatectis,
episcopum: quam descriptioneraApolIinarisSidonius Spectantde superisaltaria tota fenestris,
Sub quibusintus habentsanctorumcorporaseuem.
in epistola ad Hesperinm, quae est libri n epistola Kamqueet apostolicicineressub ccelitemensa
• Depositi, etc.
deeima, versibus exhibet in hunc modum
Mdescelsa nitet ,-nec in sinislrum, 3. Secundo reliquice locabantur in parietibus ec
Aut dextruffltfaiiitur, sed arce ffonlis clesice, ubi depingi solebant imagines sacrae. Grego-
Ortum pfospicitsequinoctialem.
Intuslux niicat,atque bracteatum riusinlib. vn cap. 31 factum narrat cujusdaiu Eu-
Solsic sollicitaturad lacunar, fronis Syri, qui, allatis sancti Sergii martyris reli-
iii
Fulvou'tconcolorferret iiietallo.
Distinctumvario niLoremarmor quiis, ecclesiam in ejus honorem apttd Burdegalam
Pereurrit cameram,solum,feuestras: sedificaverat, ubi miracula increbruerunt. g3 Hoc
Acsub versicoloribusfiguris < Mummohiscum episcopo Bertchramno ad
Vernausherbiiiacrusta sappbiratos T accepto,
Flectlt.per prasiriumvilrumlapillos. »•
** domum Syri accedit, vallaloque horiiine, pignera
Huicest porticusappHcatatriplex;
FulmentisAquitanicissuperba : sibi sancla prsecepitoslendi. Negatille... TuncMum-
Ad cujas specimehremotiora molus eJevari ad parietem scalam jubei. Eratit eiiiin
Clauduntatria porticussecuridce:
Et campummediumprocullocatas in sublimi parietis contra aliarium in capsula re-
Yestitsaxeasilvaper columnas. conditce. »
Hine aggersonat, hineArar resultat.
Hincsese pedes, atqueequesreflectit, 4. Tertio quandoque in baptisterio collocabantur,
gj Stridentiimet moderatoressedorum: lestante Gregorio de seipso in Dne libri x. < BaptU
Curvorumhiriechorus helciarioram,
ResponsanlibusAl-.eluianpis, sierium ad ipsam basilicam sancti Perpetui cedificari
Ad Ghristumlevat amnicumceleuma. prcecepi, in quo sancli Joannis cum Sergii raartyris
Sic sic psallitenautavel viatof:
Namqueiste est loeusomnibuspetendus, reliquias posui: et in illo priore baptislerio saticti
Omnesquo via ducit ad salutem. Benigni mariyris pigneracollocavi. » Nusquamsuper
Ecclesia ergo illa, Orienti obversa, laqueari deaurato aitare positcesunt reliquice, nisi forle ad breve tem-
ornata erat. Ex marmore fornix, pavimentum, et pus. Quo spectat Gregorius in Hisloriselib. ixc:ip. 6,
fenestrte, viiris versicoloribus dislinctae. Triplex in ubi de quodam praestigiatore?qui cum TuronOs, Gre-
m APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. 160
gorio necdum notus, vespere accessisset, dicens < se A raoris exempla jam inde a sceculoiv. Anno 442 ce-
de Hispaniis adventare, ac reliquias beatissimorum lebratuni esf in Gallia concilium Vasense, in cujus
martyrum Vincentii levitse Felicisque exhibere, > canorie-2 saricitum est de pcenitentibus subito inor-
Gregorius, < quia jam hora praeterierat, >ui reliquiis tuis, uteofum '
bblationes recipiantur, Quia nefas ett
occurreret, dixil: <Requiescanl beatse reliquiccsuper eorum cdniinemoralionesexcludi asalularibus sacris,
altarium, donec mane procedamus ad occursum ea- qui ad 'eadenvsacrafideliaffectu conlendentes,dum se
rum. > Quod argumento esl aliquando reliquias ad diulius' reos slraluunl ,'indignos saliiliferis mysleriis
brevc lempus in allari expositas; sed earura proprium judicaht;ac dumpurgatioresretliluidesiderant,absque
ibi locumnon fuisse, ex dictis manifeslumesl. Quan- sacrdmenlorumviatico inlercipiunlur. Mos ergo lunc
quam neque ad breve'terripus reliquias super allare erat, ut nisi subita raorte intercipereniur fideles;
posilas probavit sanctus Odo abbas Cluniacensis, aut acciperenl sacraraentorum viaticum, salutaria sacra,
polius sancta Gualburgis seu Walburgis : qucecum, salutifera niysteria, a quibus pcenitenles religionis
referente Bernoneabbate, miraeula in.quadam eccle- «causa abstirtebant. Insignis de Vialico est canon 11
sia ipsi dicala patraret, < contigit ul ejusdem sanctce , cojicilii xi TOlelani; et Gregorius III de his qui pa-
Gualburgis reliquice super altare per aliquot dies . renles suos necassent, decernit, ut toto vilcetempore
manerent: sed raox miracula cessaverunl. Tandem B E corpus domiuicum non suscipiani, nisi in suo cxitu
vero ipsavirgo cuidamex infirmis apparens: Idcirco, . pro viatico. Postea vero id variis Ecclesise legibus
inquit, non sanamini, quia reliquice meccsunt super prreceplura est.
altare Domini, ubi majestas divininiysleriidebet so- 7: Sed ante hsec omnia sacri viatici arttiquiorem
lummodo celebrari. > Ita sanclus Odo in lib. n Col- usum observare licet in epistola synodica ecclesise
Iationum cap. 28. Hcecnarralio innuit, raro per id • Africancead Cornelium papani, qriae epistola est or-
lempus, id est 84 sseculo x, reliquias altari imposi- ditie 54 inler Cyprianicas apud Pamelittm, de paee
las fuisse, lametsi id permiltit Leo papa IV in homi- lapsis raaturius danda ob persecutionemingruentem.
lia quadam his verbis : < Snper allare nihil ponatur, His eriiriiob eam causam communionissacrce muni-
nisi capsre el reliquice, aul forie quatuor Evangelia, menlumconcedunt Patres, ut luti contra adversa-
et buxida cum corpore Doriiiniad vialicum infirmis: rium essent, quaeinstiluli viatici ratio est. Sed locum
cseiera in niiido Joco recondantur.» Quod totidera integrurn ex illa epistola referre j'uvat: <Nunc non
repetit verbis Ratherius Vetonensis episcopus in infifmis; sed fortibus pax necessaria est; nec mo-
synodica oralione ad presbyteros suos. ' rieritibUSjSedviventibus communicatioa nobis danda
5. Sed forte quis dicat id unum ab Odone impro- - est: ut quos excilamus et horlamur ad praelium,non
batum, quod reliquiaesuper mensam aitaris, in qua (C inermes et 86 nudos relinquamus, sed proteclione
offerlur sacrificiurn, posilse sint: non improbaturus, : sanguiuis et cofporis Christi muniamus. Et cum ad
si in loco paululum a niensa summolo, ut fit, expo- hoc fiat Eucharislia , ut possil accipientibus essa
ncrentur. Quidquid id est, si reliquiarum sedes sae- (utela, quos tutos esse contra adversarium voluimus,
culo IXaut x ad altare essc potuit, alius fuit mosi munimeritodominicsesalurilatis armeraus. Nam quo
prsecedentiumsseculorum,ut ex dictis iutelligilur : modo docemus aut provocamus eos in confessione
quibus temporibus neque reliquise, neque picturae nominis sanguinem suum fundere, si eis mililaturis
altari apponebantur.Floribus tamen allaria ornari noni Christi sanguinemdenegamus? aul quo modo ad raar-
improbat Venanlius Forlunatus in lib. viu carmine 91 lyrii poculum idoneos facimus, si non eos prius ad
ad Radegundem, quo.d carmen De Iloribus super al- bibendutriiriecclesia poculum Domini jure coitium-
tare inscribitur. Tum prceraisso veris redeunlis elo- nicationis admittimus? >
gio subdit. 8. Par ulique ratio est de moriluris, ut sacrae Eu-
Indeviri posteset pulpitafloribusomant, charistise viaticutii accipiant, ne inermes et nudi
Hinemulierroseo completodoresinum.
Al vosnon vobis,sed Chrislofertisodores : relinquarilur, sed proteclione sanguinis et corporis
Has quoqueprimitiasad pia templadatis. Chrisli muniantur. Et raanifeste innuit Cyprianus
Texislisvariisaltariafesta coronis, "] morientibus lunc
Pingitur ul filisfloribusara novis. temporis dalam fuisse corporis et
6. His prremissis, agendum est de Eucharistia sa-. sanguinis Chrisli communionem : < Nunc, inqnit,
cra, cujus usum ad viaticum eorum qtii in pace Ec- non infirmis, sed fortibus pax necessaria est; neo
clesiccvita defungebanlur, anliquissimum esse docet morientibus, sed viventibus communicalio a nobis
canon 12 (aliis 13) concilii primi Nicceni.De his veroi dandaest,'» nimirum communicatioper Eucharisiiam,
qui recedunt ex corpore, antiquse legis regula obser- per corpus et sanguinemChrisli, ut postea explicat.
vabitur eliam nunc, ila ut ) Ergo eliam luttc infirmis, et morientibus eadomcom-
ullimovilmsumviaiico
non defraudenlur. Quqd de communione per Eucha- municatio tribuebatur. Quippe < idoneus esse non
ristiam inlelligendum esse verba 85 subsequentiai potest ad marlyrium, > ccrle nec ad morlem, < qui
probant. AccedilAmbrosiidocloris sanclissimi exem- ab Ecclesia non armatur ad prselium; et rhens deli-
plura apud Pauiinum, ubi < Honoralus sacerdos ec- cil, quam nonrecepta Eucharistia erigit etaccendit,»
clesiaeVercellensisSancto in exlremis agenti Doraini i utidem Cyprianus in consequenlibus habet. Denique
corpus obtulisse > dicitur. < Quo accepto, ubi glu- ait pastoribus impulandum esse , si lara in persecu-
iivit, emisit spirilura. t Non desunt alia ejusdeml tiotie conslituli Eucharistia non muuiantur, quam si
iGl bE LITCRGIA GALLICANALIBER PRIMUS. m
< bonus raiies (seu Chrisiiatitis) qui omnia sua dere-- A eliam apud Graecos, ex eorum Euchologio, in quo
liquit, el contempta domo, et parentibus, ac liberis,, ila legitur, pag. 359, apud Goarem : < His dictis.,.1
sequi Dominurasuum maluit; sine pace et sine com- 'scilicet'post baplismum, etunclionem baplizatis nu-
nmnicatione deeedil.» Quod manifeste de vialico ia-: pertitam,' < palriarcha ingreditur cum recenter illu-
felligendumest. '•'.", minatis ad Introilum, et deinceps divinam perficit
9. Sed iongius provehor quam essei necesse adI Illissam, x«i T£).ei" «i(o),ou8wf >
TIJV©£tavhiTOVpyia.)).
deinonsirandum id quod in argumenlo erat, nimirunii Unde consequens est, sacrum Christi sanguinem ex
aniiquissimumesse in Ecclesia usum viatici infirmn-- praecedenti sacrificio fuisse reservatum. Quod etiani
rum, utpole a 87 primis purioribusque Ecclesiae 3 deaha Eucharisticespecie satis innuit Chrysostoraus,
vidisse
temporibus receptum:ita ut pasloribus in culpami iibi ait irrupisse ubi sacra erant reposita, et
deputarelur , si quis pie vivens absque viatico dece- omnia quceintus erant. Denique verbum «7rEx£tvTo
deret. Verura divinam Eucharisliam ad, viaticumi idem est ac repositum, reservatum ad tempus. Hanc
fuisse tunc reservatam non salis.inde intelligiiur:: reservationem improbarunt quidam saeculo iv, pu-
tamelsi vix alio modo poterat infirmis quibusque» iantes < mysticam benedictionem nihil ad sanctifica-
alium
absque hac repositione subveniri, cum missarum so-. * tionem proficere, si quid ex ea fiat reliqui in
lemnia longam moram exigerent. Sed ut.jd planius5 idiem, » quos < insanire > dicit Cyrillus Alexandrinus
fiat, qucedamhoc loco, quoad brevius fieri. polerit, ad Calosyrium episcopum scribens.
12. Sed Grcecis aliis oraissis venio ad i.alinos,
observanda sunt. t . ,
inler primos occurrit Optalus. Is in lib. i
10. In primis non aliter potest intelligi- Paulini quorum
faclio Donalistarum eo usque eru-
narratio de Ambrosii extrema ;commuuione -,' conquerilur, quod <
nt Eucharistiam canibus fundi. »
nisi Eucharisliam reservalam admillamus. Arnbro- pisset, jusserint
In lib. vi eadein querela iteratur, 89 quod frege-
sius morte imminente, < ab hora circiter uridecima
rint eraserintque altaria, < in quibus vota populi et
diei, nsque ad illam horam, qua emisit spiritum,', membra Christi portata sunt, > imo < ubi corpus
expansis raanibus in modum crucisoravit. Honoratusj Cbrisli habitabat. >
autem sacerdos ecclesiceVercellensis, cum in supe- quod non de transeunte et hora-
riori domo se ad quietem composuissef, tertio vo- ria (ut ila dicam) sacrificii aclione, sed de pertna-
nenti habitatione interpretandum est : nec sane sa-
cem vocanlis se audivit, dicentisque sibr: Surge,''
cra tum fiebant, cum Donatistcein ecclesiam, in ip-
festina, quia modo est recessurus. Qui descendehs,' sum
obtulitSancto Doraini corpus. Quo accepto,: ubiglu-', corpus Christi grassati sunt.-
livit, emisit spiritum. » Neminihic fingere aniroo Ii-;p 13. Eadem reservaliopr.obari potest exjib. n Dia-
cet, missam ad hoc fuisse celebratam. Tempus non, ..'logorum Gregorii Magnicap, 24, ubi sanctus Beae-
sinebat, hora diei minimum duodecima; iion tempo-'.' diclus, audito monachum e suis quemdam sepultura^
ris articulus et angustice, siquidem Honoratus, quii beneficiodivinitus arceri, nunliis < tnanu sua proli-
tunc ad quiefem in leclo compositus erat, mox ut't; nus communionemdominici corporis dedit, (atque)
descendit, nulla inlerposita mora, obtulit Saricto,' hoc dotiiinicum corpus super pectus (mortui) cum
Dominicorpus. Ergo ex reservata Eucharistia id fa-> .. reverentia poni (prcecepit,) euraque sepulturse sic
ctum est. tradi. > Notanda particula protinus, hoc est nulla
11. Concedat forsan aliquis, ex reservata qiiidem,': inlerposita mora, quae ad sacra celebranda necessa-
nonin ecclesia, sed domi, quod cuivis liceret Eu-. ria erat.
charistiam deferre in proprias cedies.Nec sanevideo'» 14. Idem mos Eucbaristise asservandaeapud Gal-
quid ex Paulino huic responsioni possit oppbni, ta-- los jam obtinebat tempore Perpetui Turonensis epi-
uietsi rem aliter se habere non dubito. Veruin con-'•' scopi, id est saeculov, quo tempore Perpetutts in suo
feratur hic locus cum Palladii testiraonio in Jibro de'',' testamenlo < Amalario presbytero capsularocommu-
Viia sancti Johannis Chrysostomi, aut potius cumi nem unamde serico, item peristerium et columbam.
ipsius Chrysostomi epistola ad 88 Imiocentium ai D ad repositoriumdat, > legatque. Rocus minister ne-
Palladio relata. In ea epistola describit Joannes irru- "gathanccolumbain ad Eucharisliam, sed ad quidvis
ptionem militum, quse in ecclesiam CP. facta es?.: !.' aliud reponendum fuisse instilutam. Et haecquidem
Sabbato sancto, cura omnia ad soiemnem baptismumt responsio aliquid valeret, si nullus alius nobis sup-
essent disposita. Tunc quippe sacros Fontes cruore'i' peteret locus ad probandum usura columbarum ar-
vulneralorum ex promiscuo sexu perfusos fuisse scri-!' genlearum aurearumve ad Eucharistise reservalio-
bit: sed neque hic malum substilisse. Milites enim:' nem. At multa id evincunt veterum tesiimonia, alque
< ubi sacra erant reposila » irrumpentes, < "EVSK ritus eliam hodie quibusdam in locis perseverans, ut
TKayix «TTsxnvTo, viderunt omnia quae intus erant, in ecclesia sancti Mauri prope Parisios : ubi conti-
et sanctissimus Chrisli sanguis, T6 «ytwTarov a?/ia uenda) divinse Eucharislise vasculi Ioco est aurata
TOU X/JUTTOO*, in praedictorumvestes effundebatur. » ; columba. Idem mos olim vigebat apud Cluniacenses
Id aulem factum est, cum omnes catechuraeni.ad '; nostros, teste Udalrico, qui pyxidem corpus dominis
suscipiendumbaptisma aptati essent. Ergo anfe sa- ' cum ad viaticum infirmorum conlinenlem, < iu aurea
cra celebrata, quae Sabbato sancto, nonnisi absoltitis':: columba jugiter pendente super altare » fuisse re-
baptismi caeremoniis, ab antiquo inehoari mos est, conditani scribit in lib. l cap. 8.
HCA APPENDIXAD OPERA SANCTIGERMANIPARISIENSIS. 164
«>0 15. Sed antiquius est teslimoniumVitceBasi-A A Verisimillimttmest columbas illas, etiam quuesuper
Iij Magni,qucelicet Amphilochioperperam tribualur, altariai appensce erant, ad hoc duntaxat fuisse insii-
tatnen ab auctore veterrimo scripla est, atque |au- 'lulas, nempe in figurain Spiritus sancti, sk TUJTO»
data ab 4Snea Parisiensi episeopo in lib. adversus 'TOSa*j'm\j uti «t illas, quaesuper bapliste-
livsuftKTOir,
Grcecos,relatis iisdemmet verbis quce modo in argu- ria pendebant.
menlo versantur. Basilius quippe post elatum in 18. Ad triplicem ilaque usuni institulceerant ejus-
missa dominicum panem, eum in tres partes divisit, modi columbse, nempe ad (iguram seu myslerium,
quarum uiiara ipse sutnpsit, aliam in auroa columba ad ornatum, etad reposilorium. Primi et secundi
super aliare sacrosanctum collocavit, TOT kipay generis columbse erant in baptisteriis et in qttibus-
ivMt nepiarzpa Xpvaryexpejxa<7EV lirava TO5hyiou0\i- dam altaribus; tertii vero generis alise passim ad
mairnjpiou.Cum itaque Perpetuus Amalario presby- contineudam Eucharistiam divinam.
lero columbam argenleam ad repositorium cum aliis 19. Ad harum lameii imitationem columbcequce-
sacris rebus legat, de columba, qucead asservandam dam etiam ad reponendas reliquias sacras factae
Eucharisliam faela erat, interpretandus videlur. sunt : quo in §2 genere eral illa ecclesiaa beatco
16. Fatendum tamen est, non ubivis, cum fit in ™ . MariseLatidunensis, cujus meminit Hermannusmo-
rebus etiam ecclesiaslicis columbarum mcntio, de,B nachus in lib. HIde MiraculissanctseMariaecap. 28,
columbis Eucharisiice servandce aplatis sermonem ubi de Turto Anselmi ctijusdam, qui < cruces attreas
esse. Tribus quippe in locis columbce adliiberi in, et phylact«ria confringens, inter csetera etiam au-
ecclesia solebanl, nempe in baptisleriis, in tumulis ream columbam confregit, qucepro lacte et capiilis
cum sanctornm, lum aliorum homir.um insigniorum, sanctceMariae, ut-ferebalur, introrsum reconditis,
et in altaribus sacris. In baptisteriis myslerii causa, multum eral famosa et honorabilis. Undeet in majo-
ad significandum scilicet Spiritum s.mcium, qui in{ ribus festis super ejus aliare ^olebat appendi. » Ve-
columbaa specie super Gliristum baptizalum specla- rum non semper appensceerant ejusmodi columbse
bilem se praebuit: quales etiam nunc super baplir super altare, sed ad breve tetnpus : neque primis
steria appenscesunt quibusdam in locis. Super lumu- sseculisreliqtiias super aUaria appendi religio fere-
los itidem martyrum colurhbas appendi olim iriQS. ] bat. Neque forsan alibi uspiam inveniri possint
erat. Unde fur quidam in ecclesia sancli Dionysii,' ejustnodicolumbsead continendas reliquias : nec ob
< super sepulcrum sanctum calcare non metuens,' hoc singulare factumelevari debet ex Perpelui testa-
dum columbam auream lancea quceritelidere, elap- mento petita auctoritas ad prohaudum usum coluiu-
sis pedihtts ab utratiue parte, quia lurriluS erat tu-j, barum pro Eucharistiaeseu viatici asservatione.
mulus, lancea in Iatere dafixa, exanimisCst inveu- (3 20. Eucharistise asservalaeargumentum eertius et
lus,» apud Gregorium in lib. i de Gloria martyrum exploratius legilur in canone 3 concilii n Turonen-
cap. 72. Simile prcestabant Langobardi erga con-[ sis, qui de compositione corpofis Domini in altari
(jsahguineosstios, referenie Paulo VVarnefridiin lib. inscribiiur, his omninoverbis expressus : Ut corpus
V cap. 54 : < Si qtiis enim (suorum) aut in bello, Dominiin altari, non in imaginario ordine, sed sub
aut quocnodocunque91 exslinctus fuisset, consan- crucis titulo componatur. De hoc canone fusius egi-
guinei sui intra sepulcra sua perlicam figCbant, inj mus in libellode Azymocap. 8. Sed quaedaraliic re-
cujus summitate columbam ex iigno faclam poue- traciare j'uvat. Tres sunt de explicando hoc canone
nant, qttcellluc versa esset, ubi eorum dileclus obis- Catholicorum sententise. Binius existimat hoc de-
set. » lllae itaque columbse,sivequse in baptisleriis, crelo prohiberi ne corpus Domini inter sacras ima-
sive quaein tutnulis appensse,eranl ad mysterium velj gines super altare poni solitas, sed potius coliocetur
ad ornatum, non adasservandiimvialicunr, id esl non sub ipsa cruce, quae in meditullio ipsius altaris poni
ad repositorium, quaiis erat illa Perpetui columba : consuevit. Jacobus Sirmundus e contrafio censet
quaecum simpliciter columba ad reposiloriuru appel- L nihil aliud hoc eanone vetari, quam ul panis in cor-
letur, non dealia re quam de Eucharistia id interpre- ^ pus Dotnini consecrandusnon aliler pro cujusque
tandum est. D arbitrio quam impressa cruce formelur. Terlia sen-
17. Unum restat scilicet de coluinbis altaribus ap- lenlia est cujusdam viri doctissimi, hunc canonem
pensis, qusehaud scio an omnes eliam Eucliarisliani ^ intelligendum esse de coraponenda oblatione cura
continebant. In libello supplicationis clericorum et, calice lempore sacrificii e regione 93 orucis in
.morachorum Antiocliisead Joannem pairiarcham ett medio allari positae, non vero ad dexteram, aul ad
ad synodum CP. sub Mennaeongregatam contra Se- sinistram e regione iraaginum.
verum Acephalprum antesignanum, graviter expo- 21. Ut sincere ac ingenue profitear quod sentio,
stulant illi, quod Severus nequeipsis sanctis altaribuss prsemiltendurri esl imaginarioordine lioc in canone
pepercissel, neqne sacris vasis : sod el < columbas s nihil aliud significari, quara ordinera seu iocumima-
aureas et argeiileas, xpucSs K«Iapyvp&sn,epio--jp«f., ginum. Quo sensu imaginariapictura dicilur ab Aha-
in figuramSpirilus sancti super divina lavacra et al- stasio in versione secundi conciliiNicceni,et in libpo
laria appensaSjuna cum aliis sibi appropriavit, di- primo Beali abbalis adversus Elipandura imaginarie,
cens non oportere in specie columbse Spiritum san- i- idest secundumimaginem,et alia id genus noupauca.
ctura nomhiare, > lomo V Consiliorum pag. 159.I. Deinde titulus crucis idem est ac crux ipsa, supet
165 DE LITURGIA GALLICANALIBER PRlMUS. 1G<5
altare (titi superius vidimus) olim erigi splita. Hoc: \ tuiuitus in lib. ni carmine 25 ad Felicem Biturigen-
sensu monachus Dervensis anonymus iri libro de; sem episcopum in lurrem ejus :
Miraculis sancli Bercharii abbatis, agens de Cxtremo» Qiiambene juucla decent, sacratiut corporisAgni
arliQcismorbo : < In litulo Margaritumingensaurea donaferant!
Hugonis cujusdam crucis,' Id est ut calix ct patena ex auro, qucein illa iurre ex
ait, qui slabat ad pedes arlificis decumbentis, subilo
no- dono Felicis continebantur, sacrificii teiupore pretio-
visusestillucescere.globus aeihereus, »itr sceculo
aliud. sam margaritaro, scilicet ipsura CQrpusDomirii cuin
stro ii, pag. '8i)G, u bi iitulus crttcis indubie nibii
crucem ad fideliura sanguine, ferant.
significatqtiara ipsam, quce pedes 25, Hsec pamque fyit semper GaiUcangeEcclesise
in exlremisagen.liuraapponisolet. Deniqueex superip- de
sub sanctissiriio Sacrainenjo. fides, cujus noii aliura
ribus in memrifiam fevocahdum est, irriagincs testem magis illustrem ac certum afferre licet, quam
prima stirpe regum nostrorum vix ac jie yix quideni
altaribus fuisse appositas, sed parietibus ulrimrjue fatum Hijariunj clcrfissitiiUraDoctorem, cujus soleuine ef-
| est: <De Veritate carnis et sanguinis noii re-
altari adhcerentibus, ubi etiaui vasa sacra, et libri ad
liclus est ambigendi locus, > ut ipse loquitur in lib.
missam necessarii in secretariis asservabantur. His
VIII de Trinitate. Eamdern fideip astruunt, ut initio
observatis, planissimus est praemissiCanonis sensus, _ hujus libri yidimus, veteres lihri MissalesEcclesiseGal-
nempe ut corpus Domininon in secretariis cum vasis iicance,inquibusCliristum precatursacerdos,«<operan-
autlibris sacris, adeoquerion inter imagities, sed sub le
ita insummo virliifedivina, panem nwtalum in carnem, poculum
cruceipsacomponalur, utecruce, quce versum in sanguinem,Ulumsumat in calice, qui de ipso
eiborio, ita ut exposuimus, eriiinebat, penderet. ex Igtere. Et in alio : Corpus tuum pro nobis
fiuxil
22. Nonimmororrefutaodis aliis sententiis; nam pri-
altare crucifixumedimus,et sanguinemsanctum tuum pro no-
ma imagines illis temporibus super positas bis effusumbibimus. Hcecrtostra, licrscmajorum nostro-
fuissesupponilCQnlraveterummoreni. Securidseet ler- rum fides, qunm ulinam fratres nostri aversi jara
tiae aactores volunt hoc in canone corpore Dominini- tandera vel sero nos araplius' proi
agnoscant; neque
hil aliud 94 significari quam vel confectionem panis vocent ad licticiam illam novationem, quara Pascha-
eucharistici, qtii crtice signandus sit, vel compositio- sio Radberto auctore saeculoix contigisse criminan-
nem oblalionisin allari tempore sacrificii, etiam ante tur. Ne
pltiribus hic morer,luculenlura his testimoniis
conseerationem. Quod neutrum stare potest, cum auctorem adducere niroirum Alcuinum Pas-
stifficiat,
apud scriptoreS'ecclesiasticos corpus Domini semper chasio superiorem,cujus unius aiictoritas, lamclarael
significet Eucharistiara re vera consecralam, non vero manifesta, hanccontroyersiamdirimeredeberet. Isita-
panem conficiendum, vel etiam oblatum, ante conse- queinepisiota 113 ad Paulinum
cratiohem. Aquileiensempatriar-.
cham hsec verba habet, @g lilteris aureis inscrtben-
23. Quidam existimant hoc canone caveri ne Eu- : < Ne qucesoobliviscaris in tuis sanclis orationi-
da
charistia in turribus, tit fieri antea consueverat, et bus nomen amici lui sed in aliquo inemorice
Albini;
quidehi inlra, armaria, asservaretur, sed potius in gazophylacio reconde illud, et profer eo lempore Op-
ipso altari quales fuisse turres aiunt a Gregorio Tu- portuno, quo panera et Vinrfriiiri substantiam cofporis
ronensi antistite et a VenanlioForlunato memoralas. et sanguinis Christi consecraveris. » Qui tatti perspi-
Verum in iilts lurribus non ipstttn corpus Domini, cuis verbis detrahit fiderri, is non veritatis, sed con-
sed mihisterium Dominici corporis, ut Gregorius in tentionis, sed erroris, sed schismatis amator est.
lib. i de Gloria martyrum cap: 86 Ioquitur, id est 26. Cceteruraex asservata Eucharistia soli commu-
vasa sacra, qiiemadrriodutrisupra exposuimus, serva- uicabanl infifmi, hori saiti, quibus vix uiiquam exlra
batur. Altamen sanctus Odo abbas Cluniacensis in inissam communio a sacerdote porrigebatur. Gontra-
lib, li Collationumcap. 32, ubiliuiic Gregorii locum rius mos in ecclesia Jerosolymilariaprimum ccepisse
refert, hoc nomine intelligit capsam cum corpore Do- videtur Cx Huniberto cardinale in responsione contra
mini. Sed haud scio an ejus auctoritas decreloria Grsecbium calunmias,in hcecverba : < Ad hsecsiquid
censenda sii in re tam antiqua,quaeejus cetatemtre- ex saricta elveneralrili Eucharistia in Jerosolymitauis
centis amplius annis prcecesserat. **eccleslis stiperfuerii, nec incendunt, nec in fbveara
i 24. Hanc Eucharistice cum sacra cruce in altari mittuot; sedin pyxidern mundam reeoiiduiit; >et se-
compositionera illustrat PauJini episcopi egregium quenti die communiCant ex ea poptilum, quia quoti-
carmen ad Severum. die coramunicant ibi : eo quod conveniunt illuc ex
Divinumvenefaadategunt altaria fcedus, divefsis pfovinciis Christiani; qui prbpter fidem et
^ CpmppsitiSjfjue sacracum cruce martvribus.
CurictasaliitilericoeuritinsigriiaCKristi: maximum arribrem Fili Dei commuulcare ibi deside-
Criix, CorpTiS,saaguisiriaftyris,ipse Deus. ra'nl. » Hsecionge.probabllior est ratio, qnam eo-
Id eist, sl behe huhc Idcurii ihterpfetor, erux in rura qui passim id actitant sifte deleclu conlra Vete-
sumnio, corpus et sanguis, id est reliquiae, riiartyris rem Ecclesiaemorera. Quo tempore id fieri cceperit
iri iirio, scilioetsubtus altafe; ipse Deus, boc esl ipsnm in ecclesia Jefosolymitana, nonest exploratunu Sane
Domini corpus in columba appensurn in niedio. Hic antiquissimum es,se aSservandaeillis in partibus Eu-
vero loiiuendi05 iriodtis, ipse Deus, indubitanter as- charistjae mofem colligimus ex Cyrilio episcopb Ale-
serit verara, IIQPuthhraticam Ciirisii in Eucharistia xandrino, qui in episfola ad Calosyrihra arguit eos,
ncesenliam, quatn eod§rn fere modo exprimit For- qui rayslicam benediclionem niliil ad sanctlficatio-
167 APPENDIX AD OPERA SANGTIGERMANIPARISIENSIS. 108
nein juvare dicebant, si quid ex ea fieret reliqui A vivificaritemgratiam, perpetuam in ipso exislere. »
in aliutn diem. Quos insanirc ait Cyrillus. Neque Sed longius extra metas digredior, ad Gailicanum
enim alterari Ghristum , neque sanctura ejus corpus Leclionariura venio.
imraulari: sed benedictionis vim ac facullatem, et

DE LITURGIA GALLICANA

LIBER SECUNDVS.

971- Absolutis iis quse ad illustrandam velerem Liturgiam Gallicanam neeessario prsemitlenda vide-
baniur, jam tandem aggredimur antiquum GallicanseEcclesice Lectionarium, cuj'us examen in buue locum
remisimus. Reperlura a nobis esl in percelebri monasterio Luxoviensi, litteris Franpogallicis seu Meroviu-
gicis anie annos mille scriptura, ut ipsa characterum forma demonstral. Continet vero lectiones propheiia-
rum Epislolaruin , et Evangeliorum per lotum annum in missa , et in aliis majorum solemnitatum officiis
recilanclas. Illud Gallicanum , tametsi avulsis aliquot primis foliis liluio destituitur, appellare non dubita-
mus, non solum quod in Gallia scriptum est ante receptum ordinem Gregorianum, sed quia lectiones liabet
pnsco more Gallicano dispositas , nempe duas pro singuiis fere missis, prceierEvangelium. Prceterea cum
paucisiitua sanciorum fesla contineat iste liber, unum ex illis assignat sanctse Genovefce, cujus cultus apud
cxteros 98 in ea festorum raritale lanli nou fiiisset. Alia ritus Gallicani argumenta suis locis adnotabimus.
2. Lectionarii Codex anliquissimus, sed initio mutilus, incipit ab his Isaise verbis, Neque prmdicens, neque
audiens sermonesveslros, elc. , usque laudem ejus in insulis nuniiabunl, quse sunt in Isaisecap. XLIa versu
26 ad versum 12 capitis sequenlis. Succedit alia lectio cum nola numerica 8 ad marginem ascripta. Hic
numerus deeurrit ad 12, pro numero lotidem lectionum. Deinde in die Natali Domini nova numeri margi-
ttalis series deprehendilur, non pro singulis lectionibus , sed pro singulis festis: dies vero Natalis Doraiiii
numero 8 prseditus est. Unde in illo Leclionario duplex numericus ordo distingui debet, prseter numeros
quaternionum margini inferiori apposilos : unus, qui festis seriatim recensendis adhibetur : alter, qui ali-
iruanao lectiouibus, ubi plures sunt, enumerandis, quod iii Sabbati sancti leclionibus observatur, ubi lotidem
Dtimeri.id est duodecira, pro tolidem leclionibus adhibeiilur, uii et in vigilia Natalis Domini.
3. Hinc colligimus, in illo Leclionario septem, quae initio anle Natale Domini desunt, numericas officio-
rum seu fesloran dierum notas prsecessisse in ioliis avulsis, cum dies Natalis Dominioctavus sit. Sed
qusenamilla officia?Unum est de vigilia Nativitatis : de aliis non ita facilis sane conjectura. MissaleMoza-
rahum, cui Gallicanum accedere superius diximus, incipit a sex DomioicisAdvenlus ante Natale Christi, et
pro eis tolidem assignat officia. Deinde in eodem quaedamfesta sanctorura subjiciuntur, Andreae, Saturnini,
Eulaliae,Tliomse, Annuntiationis. Anteannos mille Advenlus nomen rariuscuinm erat, tametsi res.ipsa erat
in usu, scilicet praeparatioquaedamin Ecclesia solemnis ad Naialem 99 Doriiinirite prseveniendum. Verum
non ila ratus ubique ac definilus, ut nunc, Dominicarura numerus.
4. In Ordinis Gelasiani libro 11a numero 80 assr.gnanlur missce quinque de Advenlu Domini; in Ambro-
siano sex, ut in Mozarabico: at in Gothico seu Gallicario,qnod hic ex Thomasio exhibemus, tantum duse,
quas sequilur prseparatio ad vesperam Natalis.Domini,cui respondet Ordinis Ambrosiani missa de Exspe-
ctalo, quse de Exceptato in Editis appellatur. Esedemsunt in Gallicanoduse primcc orationes pro arababus .
m.issis, alque in Gelasiauo pro duabus primis i prima quidem oralio non multuro ei dissimilis, quse modo
in Dominica prima Advenlus recitari solet, secunda omnino eadem cura nostra Dominicsesecundae.
5. ln homiliis Ccesarii,aliisque ante sseculumvu ediiis, nulla de Adventu Domini, tanquam de singulari
quadam instiluta celebriialc, homilia legitur : sed si qua occurrit, exhortatio est ad Ghrisli Nalivitatem
cum pielate prceveniendam.In Homiliario Sancligallensi, litleris majuscuiis ab annis uiille scripto, duo
serraones habentur pro die Dominicaanle Natale Doraini, sed inscripti hoc modo : Dicendumseu Dielum
anle Natale Domini, sine ulla mentione adventus per loium illud corpus horoiliarum, quse per annura tunc
legebantur, plerceque ex Csesarioepiscopo Arelatensi. Certe neque concilia, neque regulae illorum lerapo-
ruiu, Csesarii, Aureliani, Ferreoli, Benedicii, ullam de Advenlus Domini vocabulo (si bene memini) men-
liouem f*ciunt. Ambrosio lamen hymntis de Advenlu Domini tribuilur in Hymnario Romse nuper itn-
presso.
6. In quadam epislola, qucesub Augustini nomine ad BibianumSantonensem episcopum in Codice Car-
nutensis 100 sancti Petri monasterii, ante annos octingenlos exarato, post Hieronyrai qusedain opera
reperitur; nonuulla de Advenlu Domini leguntur, bie paucis delibanda. Auctor ait Bibiani rogatu se ditigere
« Ordinem Hipponaeregiensisecclesise, qualiter diviua officia (per aunuin in ea ecclesia disposita esseni,)
<«» DE LITURGIA GALLiCANALIBER H. 190
totius anni opificium in lectionibus divinis (perslringendo,) incipientes (inquit) ordinem Adventus Dominici
a vm Kalendas Octobris, (id est) sequinoctio autumnali: pro eo quod eadem die Joannes prsecursor Doiuini.
a majoribus hoslris tradilur et angeio nuntianle concepius, el Herodis funesti gladio trucidatus. Diguum \
namqueest (subdit ille)ut abeadem die usque ad Nativitatem Chrisli, prophetarum organa tympanizando
resuItetEcclesia. Sed quia sunt nonuulli qui Adventum Domini a feslivitate beati Martini Turonensis urbis
episcopi videntur insipienier excolere, nos eos non reprehendamus, quia non omnes omuia possunt, et ma-
xiuie cum Aposlblus dicat: Unicuique sicut Deus divisit mensuram fidei. Sed Ionge aliter est pleniludo or-
dirrts et reiigionis noslrae. Martiuus etenim sanctus longe post Ascensionem Domini, vel posl nativitatem
prodiit, vel post raortem discessit, quippe qui nostris temporibus prope fuit, quamvis in brevi tempore fama
sanetitalis et virlutis illitts totum muridum replevit. Apud nos itaque ex ejus soleranitate abstinentia a car-
nibus, vel coiij'ug"ali
copula filiis Ecclesiae indicitur, ut ad Nativitatem Dominisecurius comraunicent. > Ex
hac epistola, supposilitiaquidera, sed tamen antiquissima, inlelligimus, ante receptura in Gallia Ordinem
Gregorianum non ita fixam ac ratara fuisse Dominici Adventus celebrandi rationem : quam cum plerseque
GaliicanaeEcclesise, forsan exemplo Turonensis, a festo sancti Martini inciperent; prsedictceepistolse scri-
ptor, quisquis ille fuit, allius repetendam voluit, nempe a VIIIKal. Octobris : quo ex tempore 101 Prophe-
larum de Cbristo vaticinla in divinis officiis recitari deberent. Atque ut sentenliam suam aliis facilius ap-
probaret, sub specioso sancti Augustini nomine confinxit epistolam, vulgavitqtie: quam ad calcera huj'usce
voluminis integram referemus. Cceterum Cregorius Turonensis antisles religionem dierum, qui a festo
sancti Marlini ad Christi Natale interjacent, nobis suggerit in lib. de Vitis Patrum cap. 15, ubi ait Senocum
reclusum ad se venisse, cui consilium dederit, ut ne perpetua se reclusione astringeret, sed tanliim iu
Quadragesima, et in illis diebus, < qui inter .deposilionem sancli Marlini ac dominici Natalis solemnilateru
habeutur. >
7. Ex his omnibus conjicio sex illas numericas nolas pro tolidem officiis, quse in Lectionario nostro de-
siderari diximus, repetendas esse a festo sancti Martini: quo ex tempore apud Gallos religio Adventus, id
est prseparalio ad Natale Domini, initium ducebat. Certe MissaleAmbrosianum, anno 1560 edilum, incipit a
vigilia sancli Martini; ac recentius anni 1669 ab Adventu. Itaque verisimiilimura est Lectionarium nosiruiu
itidem inccepissea festp sancti Marlini, in quera major erat Galloruui, quam exterorum devolio. Deinde for-
san sequebatur officiumde sancto Andrea; postea qusedam officia pro Adventu, de quo duse missse habeniw
in Missaii Goihicogallicano,fortasse repetendae, quando res cxigebat. Nam et missse dorainicales post Pen-
tecosten boc modo repetendae erant, siquidem unica in Lectionario nostro, sex in Missali Gothico, et sex in
Mozarabicotantum assignantur. QuantapielateNalale Domini prcevenirent majores nostri, docet cauon 9
concilii Matisconensisprimi, statuentis : Ut a feria sancti Marlini usque ad Nalale Domini, secunda, quarta,
et sexta Sabbati, id est hebdomadoe, 102 jejunelur, et sacrificia quadrageshnali debeanl ordine celebrari.
Atque ob hanc causam j'ej'uniumquatuor lemporum in mense decimo institutum tradit Egbertus Eboracensis
autistes in Dialogo, < nerape propler adveuientem venerabilem solemnitalem Domini nostri Jesu Christi ut
uuusquisque fidelis prseparet se ad communionem corporis et sanguinis Christi cum devotione sumendaro.
Quod et gens Anglorum, inquit, semper in plena hebdomada ante Natale Domini consuevit, » scilicet jeju-
niis, solitudini, et aliis piis operibus vacando. Haecde Adventu Domini prcemiitere operaepreiium duximus
ad suppiendum ea quce ex avuisis foliis in Lectionario nostro desunt, id esl quaterniones omnino septem :
siquidemprimus e reliquis numero 8 notatur.
7. Quod attinet ad solemnilates et sanctorum festivitates quce in Gallia quondam celebrabantur, certus
earura uuraerus ex Lectionario noslro ad amussira iniri non potest, lum quia pro locis hic nuraerus varia-
bat, lum quia Lectionariuro integrum non habemus. Omnino hce sunt quse in eo assignanlur : Nativilas Do-
mini, et fesla sancti Stephani, sancti Joannis Evangelistae, alque Innocentium, Circumcisio, festum sanctce
Genovefse,Epiphania, festivitas sanctce Marice, Gathedra sancti Petri, Pascha, Ascensio, Pentecostes, fesli-
vitas sancti Joannis Bajnistse, festum apostolorura Petri et Pauli, Passio sancti Joannis Baptistae,deinde
commune martyrura et confessorum. Praeter hsec assignantur officia pro Dorainicis tam post Epiphauiani,
quain post Calhedrara sancti Petri; deinde pro Quadragesima, et pro Dominicis post Pascha; pro triduo
Rogationum, et pro Dominicapost Pentecostem; denique misssequsedam de Ecclesise dedicatione, ordinatio-
nibus ministrorum sacroium, pro mortuis, pro itinerantibus, 103 decirais, et fructibus novis. Videamusan
in Gallia per id temporis hsecfuerit festorum raritas et dispositie.
8. Majores solemnitates ubique uniformi ritu observabantur, nempe Nativitas Domini, Pascha, et Pente-
costes; et tres alicemiuus prsecipuse, Epiphania, Ascensio, et Natalis sancli Joannis Bapiistse: quas omnes
enuuierat conciliuui Agathense ineunte saculo vi celebratum. Conciliunivero Aurelianense priuiura paulo
post iisdem feslis addit triduum Rogationura, qui dies non tam festi, quam poeiiitentiales censendi sunt. ,
Calhedram sancti Pelri agnoscit codem sseculo concilium Turonense n. At plures festivilates enumerat Per-
petuus ejusdem urbis sseculov episcopus apud Gregorium sub finem libri x, ubi vigilias instituit aliquatido
in ecclesia (sic absolute uiajores seu episcopales ecclesisedicebantur), aliquando in basilicis. Hsecvero fesla
sunl: Natalis Domini, Epiphania, Resurrectio, v Kal. Aprilis, et prajler cam Pascha, quod mobile eral;
PitTROL. LXXII. 0
171 APPENDIX AD OPERA SANCTIGERMANl PARISIENSIS. 172
dies Ascensionis,dies Quinquagesiirius,seu Penlecostes, quse itidem in concilio Aurelianeusi piirao Quiu-
qrjagesima vocalui; Natalis saricti Jbahnis, ad licec Passio ejusdem; Natalis sancfofura Apo.stolorumPetri
et Pauli, Natalis sancti Sympiioriahl, Natalis sancti Lidorii, Natalis sancti Martini, fura sancti Briccii, et
Natalis sancti Hilarii. Ex his oriihibusquajiior postremce, excepto die sancti Martini, non ubique Galliaruin
obserVabantui'.In Augusto,quia quotidie missm Sanctorum eranl lempore conciliiii 'furonensis, prandium
llabebantmoiiachi,ex canone 17, riiiriirumolbfefias messivas. Ad hsecqiioddam festi genus censebatur, eum
missse indietseefarit. Undc Gregofius, inlib. i de Glbri.amartyrum cap. 13, missarumfestaappellat celebra-
tionem missajj 104 quam episcopus Vasatensis, urbe sua ab Hunnis obsessa, iridixit pro liberatione po--
puli siii. Porio Singulsecivitates et ecclesisesuos peciiliares patronos singulari cultu venerabantur. lnsignio-
res e Gallicanis recensei Nicetius tfevirensis ponlifexin epislola ad Clilodosindamreginam, nempe Marti-
num, Gefmahiiiri,Hilarium, Liipum, Remigitim, et Medardum, quos miraculis in dies clarescere affirmal. Ex
bis fesium sanctl Maftini per onihes Galliafum ecclesiascelebre efat, ut ex conciiiiAnlissiodorensiscanone
5, ex Gfegofio Tufoiietisi, et ex Vita sanctt Eligii intelligitur. Itaque non dubitem quin idem feslura in Lec-
tionario nostro locuhi habiierit iri iltis foliis quse desideranlur.
9. Sseculovii non inagnopere accrevit lestoruni in Gallia numerus. Scio multo pjura numerari in quodam
concilio Rhemerisi, qtiod ex Codice rns. Majbfis rriohasteriiBinius eruit. Vertimconcilium islud ionge recen-
tius esse corislat. Majoris est auctoritatis, et quiderii certae, Kalendarium vetustissimum ab annis fere mille
scriptum, quod habemUsex bibiiotheca Corbeiensi, in quo notatur xv Kal. Februarii DeposiliosanctceMarice
virginis. Deinde postaliqua, vui Kal. Mariii, Cathedfa sancti Petri apostoli; vmKal. Aprilis, PassioDomini
noslri Jesu Christi; KalendiSMaii, Nalalis Philippi apostoli; x Kal. Julii, Natalissancti Jacobi apostoli, quae
duo fortasse notata efant ad ihemoriam, non ad festivitatem indicendam; VIIIKal. Julii, Nalajis saucti
Joannis Baptistae; et in Kal., Passib sanclofum apbstdlorum Petri et.Pauli. Hoc Kalendarium mutilum desi-
nit in die 2 Augusti. Denique prsediclis festis, quse ex conciliis superius retulimus, sanctus BonifaciusMo-
gutiliiius anlistes addil Assumptionem saiictce Marise,xviu Kal. Septembris; Nalivitatem 105 ejusdem, vi
Idus ejusdem mensis; et passionem sancti Aridreae,pridie Kal. Decembris, nujla sancti Jacobi, nec Calhe-
drsesancti Petri mentione facta, ex Spicilegii tomo IX. Cerlum est tamen ex Gregorio episcopo Turoneiisi,
AssuuiplionisDeiparsefestum antiquius esse, ut suo loco inferius ostendemus. Concilium Narboneuse auni
589 sancil, ut quinta feria, nisi aliqua festiviiasin eam incidat, feriari et cessare non liceat, ob quorumdam
Christianorum superstiliones qui ea die ab opefe cessaliant.
10. Hsec sunt quse de Lectionario Gallicano prsefafi duximus, fusiores observaliones suis locis reser-
vantes. Animus erat prinio Lectionarium iniegrum f^fefre ob antiquam Scripturae versionem; sed postea
sufficere visura est uriiuscujusque lectiotiis iriilium ac finerii indicare, exceptis noiuiullis, qtia? aliquando
jtitegra ob singulares causas adduceraus. Vefsid haeciri plerisijue cum Vulgata nostra convenit, differt in
noiinullis, de qUibusalias.

ANTIQUISSIMUM

LECTIONARIUDI GALLICANUM

CUM NOTIS ET OBSERVATlONIBUS.

[iNVIGILHS NATALIS DOMINI.] J.A usque Domus drationis vocabitur cunctis populis, ait
8. LeciioEsaiceprophetse. Dominus. (Isa. LIV,1, usque LVI,7.)
fecit 11.LectioMalachiprbphetae.
106 Lauuate, cseli,qumiiam [misericordiam] Hsec dicit Dominus : Ecce ego mittam angelum
Dominus: jubelale extreraa terrse, etc., usqueElsalus
qui prseparabil vialn anle faciem meam, etc,
25, meum,Perculiam
mea noii raorabitur, ail DominusDeus. (Isa, XLIV,
usque terram anathemate. ait Dominus
usque ad finemcap. XLVI.) Deus. (Malach. n, 7, usqueiv, 6.)
9. Setmosanctiac beatissimiAgustiniepiscopide Nativi-
tate DoriuninOstriJesu Cbfisti. 12. Lectiosancti EvangeliisecundumJohanoern.
Hodie, fratres earissimi, cseli desuper roraverunt: In principiq erat Verbum, et Verbura erat apud
hodie aperta est terra, et genuit Salvatorem. Felix Deum, ef Deus erat Verbuin, etc, utque Plenum
illa terra, quaesine semine cselestemsaeculoet mundo1 gratise et veritatis. (Joan. i, 1-lS.)
genuit Salvatorem, etc, usqueRedimiquenon poteril NOTJLET OBSERVATIONES.
niundus, nisi fuerit Christus occisus.
10.LectioEsaiaeptophetae 107 Hseduodecim lectionesindubie legebanturad
Hsecdicit Dominus : Lauda sterilis qusenon paris;; vigilias Nativitatis Domiui,quas modo Matutinasap-
deeanta laudem, et hinni quae non pariebas, etc, , pellamus. Tolidem lectiones prsescribit Aurelianus
173 DE LITURGIA GALLICANALIBER II. 174
•Arelatensisepiscopusinregu1astia.< inNaialeDomitii, Ascribit
1' in Sabbatis Quaiuor Teniporttra. Aliter in
inquit,et in Epiphariia terlia Uorasurgite. Diciteunura Lectionario nostro hahelur in Sabbato saneto. Bx
Nocturnum, et facite sex missas (id est lec(iones) de his intelligiraus, lectioneinex Aposlolo non contitiuo
Isaia prophctii. Iierum dicite secundum iiocturnum, posl Prophetiara lectam fuisse in Orditte Gallicano,
et legantur aliaesex de Evaugelio. ».Hic duo tantum quod fiebat ssecuioxi in Nativitate Dominiex Micro-
nocturni. In hoc Leclionario leclio nona est ex sef- logi cap. 52.
mone sancti Augustini, duodecima ex Evangelifl Praeterea in hoc Ordine Gallicano unica missa in
Joannis. Ad eum fere modum sanctus Benedictusin Nativitate Domini assignatur, ilidemque in Mozafa-
Vigiliis, prceler lectiones ex Scripluris tam Veteris bico et in Ambrosiano,apud Pamelium; secus in Ge-
quam Novi Testamen(.i, assignat < exposiliones ea- lasiano, Gregoriano, ei in novo Ambrosiano, iri qui-
rum quse a nominalissimis doctoribus orthodoxis et bus tres misssead lpsum diem habentur. Gregorius
calholicis Patribus factse sunt, I in regulcecap, 9, et episcopus Turonensis unius missa?riieminit in cap. 8
in cap. ll ad tertium nocturnum <quatuor lectiones de Viiis Patrum, sub linem vitae Nicetii episcopi
de Novo Tesiamenio. » Porro omnes Lectionarii iio- Lugdunensis, ubi postquam egit de peractis vigiliis
stri lectioiies, ut jara diximus cum Vulgata versione dominiciNatalis: < Facta quoque hora tertia, inquit,
in multis conveniunt, discrepant ab ea iu paucis. In B . cum populus ad missarum solemuia conveniret, etc»
Mozarabicolonge diversa versio. Sermo qui hic Au- Confer aliura ejusdera aucioris locum ex lib. n de
gustioo tribuilur, ejus esse iton videtur, nec locum Miraculis sancti Martini cap. 25. lu libcllo Eldefonsi
habet in nova editione, uti nec sequens de sanclo tiispanici episcopi, qui anno 85S scripsit, tres raisssa
Slephano. indicanlur in Natali Domini Paschate, Pentecoste,
VIII.LEGENDA 1NJMESANGTISSIM/E NATIVITATIS DOMINI, et Transliguratione.
ADMISSAM. Quod attinet ad tres missas, in Ordiue Gelasiano
LeclioEsaiaeproplietae. et Gregoriano ad Natale Domini prsescriptas, Itse pro
Terapore illo loculus est Domiuus ad Achaz di- nutnero staiiouum, quaeRomaeab 109 anliquis lem<
cens, etc, usqueEt elegere bonum. Deinde, Etdixit poribus ipsa die a summo pontifice olim fiebant, in-
Dominus ad me, Voca nomen ejus, Adcelera spoUa stitutaesunt, non in eadem ecclesia, sed in diversis;
detrahere,etc.,jis<jMeCoramrege Assyriorum. Postea, neque a singulis sacerdotibus, sed a pluribus cele-
Congregamiiiipopuli, et yinciraiiii, etc, usque No- brandce, ut colligitur ex Ordine Romano, cujus hcec
biscum Deus. Tum, Parvulus eniiu natus est no- verba sunt: Prima die vigilim Natalis Domini hora
b.is etc, usque Zelus Dominiexerciluum faciet hoc. nona canunl missamad sanctam Mariam. Qua ezpleta,
(*sa. vu, lQ,,usqueix, 8, quibusdamprmtermissis.) C i canunt vesperlinalemsynaxim : deinde vadunl ad ci-
Danihel cum benediclione. bum.In crepusculonoclisintrat aposlolicusad vigiliam
EpistulaPauli.apostoliad Hebraeos. in pmfatam ecclesiam.Tamen non cantanl ibi lnvita-
Multifarie multisque modis-,etc usque Et anui lui lorium in 1ntroitu: sed explelis Vigiliis et Malulinis,
non deficient..(ffeijj-ii, 1-13.) sicut in Anliphonario continetur, ibidem canunl pri-
LectiosancUEvangeliisecundumLucam mainmissamin nocte. Qua expleta, vadunlad sanclam
108 Eactiim est auteni in diebus illis, exiit edi- Anattasiatn canere aliam missamde nocte. Hittccom-
eluui a Caesare Augusto, tit discriberetur universus memoratio satician Anastasise in secunda missa.
orbis, eiC, MS^HB Sicut diclutn est a'd illos. (Lub. n, Deinde-pergunl ad sanclum Petrum, ul ibi vigiliat
1-19.) celebrentab eo loco, ubi invencrint psallere qui ibidem
NOTffiET OBSERVATIQNES. excubant. Ipsi enim inlram ad vigiliamsoliia tempore
Hic post Prophetiam notatur Oanihel cum bene- in processu noctis, et cauuni Invitatorium, ei prose-
diclione.Huc spectal canon 15 concilii ivToletani,
EcclesiasveiGal- quuntur ordinem Antiphonarii. Unde eliam dupla of-
instiluentis: Ut per omnes Hispanim in RomanorumAntiphonariisItac nocledescribun-
ficia
lim, aliis male Gallicim,in onuiiummissarum solem- tur. De hoc duplici officio lege sis Arnalarii lib. de
nitate depanlelur hymnus trium puerorumtei quidem D Antiphonariocap. 15.
in pulpilo, ut legunt Walafridus Strabus el Berno . Cceleiuniin MozarabicoProphetiaita incipit, Primo
Augiensis, qui observant, boc canticum apud Ro-
tempore alleviata est lerra Zabuton, etc Epistola ea-
maiios non esse in usu, nisi <quater in anno,» nempe dem.est
in atque in Gallieano: Evangelium secundum
in Sabbalis Quatuor Temporum. Attamen vulgato Lucam, Factuin eslautemcum esseni ibi,
impteli sunt
MissaliMozarabico rarius hoc canlicum praescribilur, dies ut pareret, etc.
et prirao quidem in. Doininica prima fjuadragesimae INNATALI SANCTI
IX. LECENDA STF.PHANlADMATD-
post Propbetiam hoc modo : Dicit presbyler, Domi- TiNUH..
nus sit semper vokiscum,f^ Et cumspirilu luo. Deinde LectioHierimiaeprophetae.
iraclus, DAKIEL PROPHETA : T.uncilli tres quasi ex uno BenedictusDominovir qui confidit in Domino,etc,
ore Itymnutn canebanl, et benedicebantDominumd& usque Et non paveamego, ait DomiuusDeus. (Jerem.
(omacedicentes.Poslea incipil sacerdos, Benedictus xvn, 7-18.)
es, DomineDeus ipatrum wstrorum, ei admirabilis, el Sermosanctiac beatissimiAgustiniepiscoptde uataie
superaxaltatus.in smcula. Ameu, ete. Hoc canUcum sancti Slpphani.
in aliquibus differt ab eo*quodRomanus Ordo prse- BeatissiUius priirius et ptaecipuus martyr Ste-
175 APPENDIS AD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. 17G
phanus, fratres carissitin, post apostulos brdinatusi A LectiosanctiEvangeliiseeundumMarcufu.
esr, ante aposttilos coronalus -est, etc , usque Ad sa- Diebus illis accesserunt ad DominumJesum Jaco-
uitalem pristinaiu revocanlur auxiliante Domino1 bus el Johannes, filii Zebedsei, diceutes : Magister,
nostro. volumus ut quodcumque peiierimus, facias nobis, etc.
X. LEGENDA INNATALE SANCTI STEPBANI, ADMISSAM. jAfan;.x.) Avulsumest unum (olium.
Leclio Actuumaposlolorum. OBSERVATIO
1101" diebus autem illis cresceitte numero disci- Nullsehoc loco lectiones pro Matutinis, neqtie uila
puloruiii,etc, usque Planetum maguum super illum. ad missam lectio ex Veleri Testamento. Iu Missali
(Acl. vi, 1, a*g«e vin.2.) Gothico inscribilur : Missa in natali Jacobi et Johan-
LectiosanctiEvangeliisecundumMatihaeum. nis. In Mozarabico leciio ex Sapientia Salomonis:
Tempore illo, accesserunt qui didrachraa accipie- Sapienliajustum deduxit per vias reclas, elc, prsemil-
bant ad Petrum, ctc, usque Salvare quod perierat. titur leclioni ex Epistola ad Thessalonicenses: Nolo
(JllwMft. xvn, 23, usqv.exvm, 11.) vos ignorare de dormienlibus, etc. Evangelium ex
NOTJBET OBSERVATIONES. capite xxi Joannis • Simon Joannis, diligis me ptus
Duceprimcolectiones, altera ex Jeremia propheta, his, etc. Iii Lectionario rioslro post avulsum folium
altera ex sermone sancti Angustini debeatoStephano, a seqtiitursenno qtiidam absque iniiiode Intiocentibus,
assignanlurAd Jlfaftiitnum.Hoc nomine pleriquevele- haud dubie ad Matutinum, quem litulutu utique sup-
rum in plurali numero utuntur ad significandamillam plemus.
ecclesiastici officii partem quam Laudes appellamus, [•XII.LEGENDA IN FESTOINFANTIUM, ADMATUTINUM.]
ducta appellatione.a psalmis, quae a laudis vucabulo Sermo
incipiunt. Ita sancti Benediclus, Aurelianus, et Isi- .... et non faciat, neque aliquis ex vobis, fratres
dorus in regulis suis Matulinorura vocem usurpant: dilectissimi, 112 futurse persecutionis metus mo-
Cassianus in duplici sensu, nempe pro Laudibus, et'' veat Antichrisli imminentis adveiilutn sic terreatur,
pro officio Primse in singulari. At vocem hanc pro1 ut tion evangelicis exorlationibus el praeceptis cse-
vigiliis noclurnis adhibet concilium Turonense n ca- lesiibus instructus, ad omnia iriveniaturarmatus.etc,
none 18 : In diebus (eslisad Malutinumsex antiplwnm ' «s7MfiExpectatDeus,expectaiitetangeliejus,expecta«,
binis psalmis explicentur. Eodem in significatu Gre-• et Christus. Quanla est... dignitas et quanta est feli-
gorius Turonensis antistes Matulinas non raro appei- citas praeside Deo congredi, et Christo judice co»
lat, .ut in lib. i de Miraculis sancti Marlini cap. 33 : ronari.
< Mane autem faclo, signo ad Maluiinas coramoto, XIU. LEGENDA IN NATALl INFANTIDM, ADMISSAH.
reversi sumus dormilum.» Et in lib. de Vitis Patrumi C LeclioHierimiseprophetae.
cap. 8: < Ojiodam autem mane cum surrexisset adi Hsecdicit Dominus: Vox in excelso audita est la-
Matutinas sanctus Nicetius, exspectatis duabus anti- menlaiionis, fletus et luctus, etc, usque Miserans
phonis ingressus est in sacrariura. Ubi dum reside- miserebor, ait Dominus Deus. (Jerem. xxxi, 15-20.
ret, diaconus responsorium Psalmum canere ccepit.»' LectioApocalypsis lohanoisApostoli.
Cur vero in Lectionario nostro aliquando Vigiliarum I Tempore illo ego Johannes vidi sub altare animas
aliquando Matutini vocabulum adhibealur, illa di interfectorura, etc, usque Qui inlerficiendi sunt, si*
scriminis causa esse videlur, quod Vigiliae solem- cut et illi. (Apoc vi, 9-11.)
nioribus feslis, in quibus prolixiores sacrse excubise LectiosanctiEvangeliisecundumMatthaaum.
Malutinseminus j
erant, Malutinum seu solemnibus, i I
in quibus lardius surgebatur, melius conveniret. Sa ; Tempore illo cum natus esset Dominus Jesus in
cerdotes taraen singulis diebus de nocte surgebant ad[ Bethleem Judsesein diebus Herodis regis, etc. usque
orationera, ut ex Gregorio aliisque inferius oslende- Quoniam Nazarseusvoc-jbitur. (Malth, n, 1-23.)
mus in Disquisitionede Cursu Gallicano. OBSERTATIO.
In missa nataiis sancti Stephani nulla hic lectioj Prophetia eadem in Mozarabico, ubi Iegitur, Vox
ex Veteri Testamento \\\ epistolse prcemittitur, jjin Rama, etc Lectio secutida ex Epistola ll^beati
Pauli ad Coiinthios cap. I : BenedictusDeus el Pater
ueque in festo sancti Joannis evangelislre nonnnllis-
Domini noslri Jesu Christi, etc Evangelium ex Mat-
que aliis, fortasse'ex communiofficio desumenda, In
Mozarabiconunquara prselermittitur. Et in festo qui- thsei capite XVIII: Oblali sur.t Domino noslro Jesu
dem sancli Slephani leclio repetilur ex feslo sancti: Chrislo parvuli, etc
Clementis, nempe ex libro Sapientise, Jusius si morte> XIV. LEGENDA INCIRCUMCIS10NE D0M1NI,ADMATU-
TINUM.
prmoccupalus(ueril, elc Episiola vero eadem est cum LectioEsaise propbetce.
superiori, tantisper tamen prolixior. Evangeliuro ex
HaecQ.citDominusRedemtor tuus et formalor tuus
Matlhaeicap. xxin: Super cailiedramMoysi, etc
ex utero: Ego sum Dominusfaciensomnia, etc, usque
XI. LEGENDA INFERTO SANCTI J0HANNIS, ADMISSAM.
Ego ] 13 Dominus faciensomnia hsec, ait Dominus
LectioApocalypsissancliIohannisaposloli, Deus' (Isa. XLIV, 24, usque XLV,7.)
Tempore illo ego Johannes vidi Agnum super mon- XV..LEGENDA INCIRCUMCISIONE DOMINI,ADMlSSAM.
tem Sion, etc, usqueMareet fontes aquarum. (Apoc.. Lectio Esai;cpropbeta).
xiv, 1-7.) I Hsecdicit Dominus: Audile verbutn Doiuini, prtn«
177 DE LITURGIA GALLICANALIBER II. 178
cipes Sodomorum , etc, usque Et venite" e.t arguite ix Kalendario Corbeiensi superius laudato: III Nonai
ine, dicil Domintis. (Isa. i, 10-20.) . Januarii depositio sanclmGenovevm.
EpistolaPauli apostoliad Corinlhios. XVII. LEGENDA IN DOMINICO POSTCIRCUMCISIONEH •
Carissimi, fugite ab idolorum cultura, ut pruden- DOMINi.
tibus luquor, etc, usqae Omnia in gloria Dei facite. Lectio Ezechihelprophetas.
(ICor.x, 14-31.) 115 Haecdicil Dominus : Fili hominis, hii sunt ri-
LectiosancliEvangeliisecundnmLucam. tus aliaris, iu quaeumque die fuerit fabricatum, etc,
In illis diebus postquam consumuiati sunt dies usque Implevit gloria Domini domura Domini, dicit
octo, etc, usque Et gratia Dei erat in illo. (Luc. u, Dominus omnipotens. (Ezech. XLIII,usqueXLIV,4.)
.21-40.) Epistola Pauli Apostoliad Ephesios.
OBSERVATIO. Benedictus Deus et Pater Domininostri Jesu Chri-
Evangelium idem est in Mozarabico, al lecliones sti, qui benedixil nos, eic, usque In laude gforise
ex Veteri Teslamento et ex Paulo diversre. Mozara- ipsius, qui est benedictus in ssecula. (Ephes. i, 3-14.)
bici officii leclio prima ex Isaise cap. LXVIII: Audi Legenda sancti Evangeliisecundum Mattbseum.
me, Jacob ct Israel, quem ego voco, elc Secunda ex Tempore illo, oblulerunt turbse ad Dominum Je-
Paulo ad Philippenses cap. in : Eadem vobfsscribere B sum hominem rautumdsemoniumhabentem, et ejecto
mihi quidem non pigrum , elc Leclionarii Epistola daemone iocutus est mutus, etc, usque Curans om-
magis convenil illis temporibus quibus superstitiones nem languorem et omnem infirmitatem. (Matih. ix,
paganicseKalendis Januariis adhuc vigebant. In Ce- 32-35.)
lasiano, Gregoriano, et plerisque aliis missa est ailera XVIII. LEGEHDA 1NVlGILIlS EPHIPHANLE.
lioc die Ad prohibendumab idbtis. Oclava diei hora Yita et passiosancti ac bealissimiJulianimartyris.
de hac re iriissam celebrari prsecipit concilium n Tu- Igitur bealissimus Julianus ex nobili familia, inlu-
ronense canone 17 prseter privatas litanias. Lege sis Slriseratinsseculo.elc, usquead finem, ut apud Bol-
epistolara Zacharise pontificis ad Bonifacium,quaeest landum ad 9 Januarii, ubi Acta Juliani, Basilissm
132 inter Bonifacianas; et Menardum, a pag. 252. ejus conjugis et sociorum martyrum referuntur. Post
XVI. LEGENDA 1NFESTOSANCTjiE GENOVEV.E VinGINIS. hmcin Lectionario sequilur sermo quidam absque no-
mine auctoris, qui sermo supponil leclum Evangelium
Epistol»Pauli apostoliad Romanos.
de adoralione magorum, ut ex hoc ejus exordio appa-
H4 Fralres infelix ego homo, quis me liberavit
ret:
de corpore mortis hujus, etc, usque Non secundura
Audivit nobiscum caritas vestra evangelista dicen-
carnem ambulamus, sed secundum Spirilum per Je-
le : Cum nalus esset, inquid, Deus in Bethlem Ju-
sum Ghristum Dominumnostrura. (Rom. vn, 24, us- Q
dseam in diebus Herodes regis... venimus adorare
quevm, 4.) eum. Felix iila civitas, fratres, cui civis natus est
LectiosanctiEvangeHsecundnmMatthaeum.
Deus! quse singulare meritum ante adventum Salva-
In illo tempore, dicebat Dominus Jesus discipulis
toris accipiens, primo laudari meruit per prophetain,
Biiis parabulam banc: Simile est regnum cselorum
disceret quod sumebat, etc, usque Maluit vir-
decim virginibus, etc, us^ue Nescitis diera neqae qtiani
tutibus disci, quara ante terapus occidi.
horam. (Matlh. xxv, 1-14.)
XIX. LEGENDA 1NEPHIPHANIA , ADMISSAM.
OBSERVATIONES. LectioEsaiaeproptietae.
Hic nihil de actis sanctae Genovefae,quae ab auctore Hsec dicit Dominus: Surge, inlurainare Je-
116
quodam anonymo paulo post ejus obitum scripla di- rusalem, elc, usqueRedemptor tuus fortis Jacob, ait
cuntur. Varia eorum exempla circumferunlur. Iriter- Dominus Deus. (Isa. LX, 1-16.)
polata sunt illa quseex perveluslo Codice inclytaeba- EpistolaPauli apostoliad Titum.
silicse, in qua Genovefa monumenlum habet, recens
edita sunl. Auctor conjicit ex historiis veterum lem- Carissime, apparuit gralia Dei Salvatons, etc,
Heredes simus secundum spem vitae aeternse
pus quo Virgo nata est, quod alias sibi non salis com- usque Jesum Christum Dominumnostrum. (Til. i, 11,
pertum fatetur. Vixit post scriplam a Gregorio Magno I) per
sancti Palris Benedicti Vitam, quam speculum vocat usque n, 7.)
Lec.tiosancliEvangeliisecundumMaltlissum.
bonorum monachorum, relalo viso de obitu beatis-
simi Germani Capuani episcopi. Sinceriora sunt quse Tempore illo, venit Dominus Jesus in Cana Gali-
lsecein Jordane ad Johannem, ut haptizaretur, etc
apud Bollandumexstent, quorum Seriplor relato mi-
raculo de anipulla oleo ccelitus per beatam Genove- (Matth. III, 13-17.) Tum conlinuesubjungitur: Etipse
fam repleta, subdit se < post ler senos ab obitu ejus Jesus erat incipiens quasi annorum triginla, ul ptita-
Postea consequen-
aunos, cum ipsa ampulla oleum, quod in oratione batur filius Joseph. (Luc. in, 25.)
ler : El die tertio nuplise factsesunt in Cana Galiletc
ejus creverat, vidisse. » Quod totidera verbis inter-
polator (ut fit non raro) commemorat. In Canone (Joan. ii,l-ll.)
Codicis regii, qui Ordinem missoeex Gelasiano et NOTJEET OBSERVATIONES.
Gregoriano mistum conlinet, in secunda sanctorutn Mirari subit, cur Acta sanctorura Juliani et Basi-
coinmemoraiione post Agnetem et Anastasiam , lit lissae, qui Auliochise sub Diocletiano et Maxiiniano
nientio de Getiovefa et Scholastica, In velustissiiuo marlyriuu passi sunt, in ipsis Epiphanicc Vigiliis
179 APPENDIXAD OPERA SANCTIGERMANlPARISIENSIS. 180
lecia fuerini, maximecum non die sexta , sed nona \ LectiosancliEvangeliisccuiidumMatthaeum
Jariuarii in Marlyrologiisrecenseanlur. An vero taitt Tempore illo, inlerrogavii DominumJesuiu unus
longa historia in Vigiliisillis, praeter adjunclara lio- ex Pliarisaeislegis doctor temptans eum, etc, «S'/ue
niiliam integra legebaiilur? Fortasse breviabantur ad Qui se hurailiat exaltabitur. 'Malth.xxn, 36 usque
nutum choro prsesidentis,eum ad modum quo Ca- xxin, 12.
rolus Maguus,cum Vigiliisinteresset, fmem Lectio- XXII.LEGENDA INFESTIVITATE SANCT^E MARI^E.
num nulu seu sibilo signjficasseperhibelur a mpiia- EpislolasanetiPauli apostoliad Corinthios.
cbo Sanctigallensi.In Mozarabicocelebris est etiam Frasres, de virginibus praeccplumDomini non ha-
horum marlyrum festivitas, sed rJie sequenti post beo, etc, usqueQuod et ego spiritum Dei habeam.
Fpipbamam, ul ex lllatione manifestumesj. (/ Cor. vtl, 25-40.) '
In concilioAnlissiodprensianni 578 stalutum esl LectiosanciiEvangeliisecundumLucam.
canone 2, Ul pmnespresbylerianle Epiphgtiigmmissos Tempore illo, exsurgens autem Maria in diebus
suos dirigant, qui eis de principioQuadragesitnmnun- illis abiit in uioulana, etc, usque Reversa estin do-
lient, et in ipsa Epiphania ad populumindicenl.El in mum suaiu. (Luc i, 39-56.)
Libris Sacrameniorum, puta Gelasiano,in lib. i num. KOT^! ET OBSERVATIONES.
105, Consecraliosacrm in
virginis Epiphania vet se- g^ Primo conspectu erit forsan qui existimet hanc
cunda feria Paschm,aut in aposlolorutnnalalilio cele- beatissimse festivitatem non aliam
Deiparse Virginis
brari WJ dicitur. Quod decretumesi Gelasii pritni esse a
Purificuione, quod et feslorum series hic
in epistola 9 ad episcopos Lucanjae. observala suadere videtur. At certum est hoc loco
Observatione dignum est quod Evangelium pro
festo Epipbanice ex tribus evaugelistis conlestum significari ipsius depositionem seu assumptionem,
uti in die sancto Parascevesex quam xv Kal.Tebruarii, id est die 18 Januarii,
est, pt passio qua- quondam celebratam fuisse anliquiora Martyrologia
luor. In Vigiliis Ieclumfuerat ex diclis Evangelium
lestantur. Hieronymianumvetus ccri incisUm: xv
ex Maltliseicap. n de adoralione ma.g rum, cujus Kal. Februarii sanctm Manm. Epterna-
eiiani (it raentio in MissaliGotliicogallicaiip.Itaque cense : deposilio
Adsumptio sanclm Marim. Lucense, quod
iriplex Christi Domini minifestaliq hac die eliam Franciscus Maria Florenliiius vulgavjt, xv Kat.
luuc repolebatur, nempe adoratip Chjisti per njagos, Febr.
et deposiliosanctmac gloriosmbeatmMayiwmatrit
ejusdem baplismus, primum miraculum, quod Don\ininoslriJesu Christi. Quem iu locum Florenli.
conligit in nupliis apud Canatii Galileae.Ti ia hsec a jriusde hujus festi ad hanc diem iiistiltitione inuliis
Paulino meinorantur i'n natali 9 de saucto Felice,
a Mauricio iniperatore in uiensem
ubi de Epiphania agif, earnque inter iitajores spjem- C .(cNsserit, quani
Augustum, cum primilus in Januario celebrarettir,
nilales liumeral. Mazarabeslegunt Evan.geliumex translatain
fuisse ppinalur, In veterrimo Kalendario
Matthseicap. n de adpralipne.magqcum. Miiiutulnm nostio
Corbeiensi,quod vjx amplius uno post Mau-
est, sed lamen in
npn omittendum, quod Lectionario riciuni saeculoexaratum esj, xv Kal. Februarii depo-
Gallicaup, itemque in Missali Gplliicp Ephip'tgnia sitio,sgnctmMayim.virginis. Denique in peranMquo
ubique scribilur, mendose quidem, sed veteri more. Floriacensi, 119 quod fuii quondani ep.clesiceSe-
XX. plEIIOHIMCO POSTEPBIPHANIA. iioneitsis, eodem dje nolatur, iisdemque verbis aique
Lectio(isaisB propJjetSB. jn MarlyiqlogioLucensi, Iljs pmnibus accetjit quod
Tempore jljo, ego Esaias vidi Dominumsede.ntem, in Missali Golhicosiatiin ppsl Epiphanianihabejur
etc, usqueConyerlatur et sanem eum, dicit Doininus Missa in Adsumptiqnesanctm Marim mqtris Doniini
omnipotens. (Isa. iv, 1-10.) nostri; tjtia in niissa bealmVhginiscorpusde sepulcro
EpistolaPauli apostoliad (brinthios. irgnslalttmfuisse, nec resqlutioneinperlulisseniemq-
Fratres, videle vocationemvestram, etc, usqne In ratur. Deniqtie(qupd reni.eyincit) Cregorius Ttiro-
Domino gloriettir. (I Cor. i, 6, 31.) nen.sis episcopus, in lib. i de Gloria martyriim
LecliosancliEvaugeliisecundumLucam. ubi agit de basilica per Cpnslanlinutn jn ho-
cap. 9,
Tempore illo , venit DominusJesus Nazareth, ubi D j norem beatjssiipceVirginiscpiistructa, « Hujus fesli-
erat ntitrilus, etc, usque Quse procedebant de ore
yitas, sacra, in.quit, niediante inense undecimo cele
ipsius. (Luc. vi, 16-22.) braltir, s id est inense Januarip. Quod de Gallia in-
XXI. LEGENDA SECUNDA DOMINICAPOSTEPHIPIJANIA. ielligendumesse sequeji.tiaro.anifeslant,prpbantqua
LeclioHiefimiceprophetae. |ioc festum Vigiliis prspye.plu.ro,,ac prqinde,celebre
Hsecdicil DominusDeus : Ecce ego auferam de ttihc fu.isse: « Nam ip qralqriq Mavciacensisdnmus
Jocoisto in oculis vestris, et in diebusvestris vocem Arverni lerritorii, ejus reliqtjiae continenjur. Advc-
gaudii, etc, usqueQuam dedi patribus eorom , ait niente vero hac festiviiaite, egq,a.dcelebrandas Yig-i-
Dominus Deus. (Jerem. xvi, 9-15.) l.iasad euin accessi. i Itaque per id lempqs celebris
EpistolaPauli apostoliadCorinthios. in Gallia erat Assumptio.bea.tissimaiVirginis in Ja-
118' Nol.oenini vqs igtiprare, fratres, quoniam nuario, quaa feslivilas sanctse MarisesinipHciter a
jiatres riostri oturies sub, nube fuerunt, etc, usque Gregoriq, uti et in Leetionario nqstro appellatur.
Ut possitissustiiiere in Chrislo,Jesu P,pmi.iiof ppst.ro.. Cse.ter,u.m Angustqiijetise.Iiuc fe.stm,u, p.en.ilurhi.fci-
(ZCor. 1,1-13.)' bro Sacrameiitorum Gregorii Magui, quo auctore
181 ...... E>ELITURGIA GALLICANALIBER II. IS2
Galli iiidubie,illud in iilui» mensero tnansluleruni a 4\. notalur. Hujus vero festi antiquitatem astruit iiymtius
lempqr,e;CajroliMagni cum Ordinem Gregorianum de festo Cathedrse Roraanse, qui hymnus iu Hyiuna-
susceperunt'. Serius lameu apud laicos prseceplum rio, Ronue anno superiori edito, tribuitur Paulino.
de, observando hoc festo receptum est, ut constal Pbrrq ut potius de Cathedra, quaeJauuario recolitur,
tuni, ex Gapilulari Garoli Magni in lib. i cap. 158 quani de aiiera Lectionarium nostruin interpreter,
novse editionis, tum ex Aniialibus Bertinianis ad au- illud maxime me movet, quod in eo numerenlur Do-
num 862, quoanno Hunfridus Morinorum episcopus minicaetres post Calhedram sancti Petri ante Domi-
id pro ferialo haberi et celebrari mandavit.tLege nicam primam Quadragesimse. Qui Dominicarura
Aoalectorum tomum.m pag. 339. nnmerus a die 22 Februarii nunquatu coiupleri po-
XXIII. LEGENDA INCATHEDRA SANCTl PETRI. test, quanturovis Pascha ab sequinoclio declinet.
Adde in eodem Lectionario duas tantum Dorainicas
LectioAcluumapostolorum. post Epiphaniam assignari, quae non sufficerenl, si
alicetres a Cathedra Februarii numerarenlur. Atqui
lemporeillo, misit Herodes rex manus, ut adfli-
apud Gallos peculiaris fuit Cathedrae 121 sancti Pe-
geret quosdam de Ecciesia, etc, usque Quomodo tri in Januario
memoria, ul discitnus ex pervelusto
Dominjiseduxisset eum de carcere. (Act. xn, 1-17.)
U martyrologio Gellonensi, in quo hsee verba legunlur,
LectiosanctiEvangeliisecundumMaUhaeum.. ad propositura notalu digna : xv Kal. Februarii se-
Ternpqre UJo,veiii.tpominu.sJesus. in partesCsesa- cundum GallosCathedra sanctt Petri apostoli. In alio
rese, etc, usque Erit solutum et in cselis. (Mailh. Gellonensi, quod tempore Garoli Magniexaratum est,
xvi 15-19.) Deindeconlinenler: Posl hsec di.cil Si- eodera die Cathedra sancti Petri apostoli, qua primo
mo-riiPetro : Simon Joharinis diligis ine plus his ? Romse sedit. At sive hsec, sive altera inlelligatur,
etc, usque Qua morte clarificaiurus esset Deum. nomitie Cathedrse sancti Petri sine adjuncto, polius
(Joan. xxf, 15-19.) Pelri confessioet primatus, quani sedes Antiochena
NOT.fiET OBSERVATIONES Romanave honoratur, ut missse Gallicanae haec coi-
lectio probat: Deus qui lioJierna die beatum Pelruiu
120- ln ms..Codice post litulum. primum hujtis
avulsum esliinum folium, lectionem posl tc dedisti caput Ecclesiae,cura te ille vere cou-
fesli, quod pri- fessus
mam ex Veleri Tesiamento continebat. Duplex inodo sit, et ipse a le digne prcelalus sit, etc El in
Contesiatione: Testis est dies hodierna beati Petri
Calhedrce sancti Petri fcstum ceJebratur, alternm die Cathedra
18 Januarii, cuni Petrus Rqrace; alterura 22 Febiua- revelationis episcopalus exposila, in qua fidei merito
mysteriura, Filium Dei confitendo, prse-
rii, cum Anliochiaeprimum sedisse credilur. Ctrum latus
hoc loco intelligendum sil, quseslio est. Posteriqri Q apostolos, pro apostolus vel apostolis, ordina-
lur. In cujtis confessione est fiindamenlum Ecele-
illud favet, qnod in ecclesiasticis quondamreceptior
siae, etc His vetbis, ut jam dixi, potius Pelri con-
fuerit hsec lestiviias, uti Menardus nosler probat in fessio et Antioehena vel Romana
notis ad Gregorii Sacramenlariuro, \a quo so!a hcec Cathedra primatus, quam
designatur. Unde in veterrimo Calendario
Cathedra locum habei, quaeFebruario celebralur.
nostro, litteris roajusculis scripto, unicum Calhedrce
in
Deinde MissaliGothico seu Gqthicogaljicano, post festum
exprimitur absque adjunclo in hunc modum.
Conyersionem sancli Pauli, cujus memoria fit vni viu Kal. Martii Cathedra sancti Petri. Consule Me-
Kal. Februarii, subsequilur Missa in Calhedra sqncti nardum et Fronlonis Caiendarium. Samson Dolensis
Pelri apostoli,quaequidem antecedere deberet, si de
Januarii hsecmissa essel De- Episcopus in beati Aposloli Calhedra ordinalus di-
Calhedra iriielligeri.da. cilur ab ationymo aequali, qui ejus Vitatn duobus
nique in concilio n Turonensi anni §67 caiione 22
libris scripsit : sed utra sit ilia Cathedra, uon
in
reprehenduntur ii, qui [eslivilqfiCqlh.ed.rm domni
liquet.
Petri apostoli cibosmorluis offerebanl, et pqsl missgs
ad gentiliumreverlebanlur errotres. Quod de Catliedna XXIV. DIED0M1NICO POSTCATHEDRAM SANCTI PETRI.
Februarii Menardusnosier interpretatur : quo mense LeclioOseae
.«•«'' prouhetas.
apud gentiles Lupercalia in usu erant, quorum reli- D Hsec dicit Dominus: Audite verbum Domini filii
qnias in Galiia damnatit Patres prsedicti conciiii Tu- Israhel, quia judicium Domitio cura habitatoribus
rpnensis. Et tamen Gelasius papal, quiprimus apud lerrce, elc, usque ('.onfundentura sacrificiis suis, ait
Romauosimpia hrec sacra suslulit, asseritin epistola DominusDeus. (Osem.iv, 1-19.)
sua ad Andromachum senatorem , Lupercalia in
EpistolaPauliapostoliad Galatas..
Galliisnuiiquamobliniiisse. Ob causas praedictaspo-
tius de Cajhedra Februarii, quara de alia Lectio Vos autem in liberlalera vocaii estis, etc, usque
narium nostrum forsan interpretandum nonnullis vi- Sic adimplebitis legeni Chrisii. (Galat. v, 13, usque
debilur. vi, 2.)
Verum his qucedammajoris momenti adversantur. LectiosanctiEvangeliisecundumMatthseum.
Leviusest quod in Lectionarionostro festum Assum- In illo lerapore, adsumpsit Dqminus Jesus Petrum
ptionis Deipara!prosime subsequilur Cathedra sancti et Jacobtim 122 el Johannem frairem ej'us, etq.,
Pelri, ijuaeeedem die, hocest xv Kal. Eebruarfi, in usqueDonecfiliushominis a mortuis resurgat.(JUalth.
MartyrologiisLucensi. Corbeiensi, aiiisque nonnullis xvii, 1-9.)
185 APPKNDIXAD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. 18*
XXV. SECUNDA D0MINIC.V POSTCATnEDRAM A suaeitem regulseappendice, <Ab Epiphauia, iriquii,
SANCTI
PETIU. usque Pascha, quotidie jejunanduni absque roajori-
Hierimiae
LecjLio prophetae. bus festivitatibus, Sabbato et Dominica.» Sed hsec
Tempore illo, faciutu est verbutn Dominiad Hie- monachis erant, non universim omnibus prcescripla.
rimiam, dicens: Haecdicit Dominus Deus exerci- In Missali Mozarahico Dominica Septuagesimacnon
tuum, Deus Israhel: Vade, el dic viris Juda el ha- exstat, nec Sexagesimse;at Dorainicaaute diem Ci-
bilaloribus Hierusalem : Numqiiid non recipietis nerum Ad carnes lollendas appellatur, quara sequi-
discipliitatti... ut obediatis mihi, dicit Dominus. Ego tur feria quarta Cinerum, forsan haud ex priraaria
autem loctilus sum ad vos de mane consurgens... instifutione. In regula sancti Patris Benedicti nulla
neqtie audistis me. Idcirco haecdicit Dominus exer- raenlio de Septuagesima, et Alleluia usque ad Qua-
ciluum, Dens Israhel: Ecce ego adduco super Juda... dragesiroam in officiisdivinis retinetur, uii eiiain in
et non responderunt mihi. Tolle vouimen libri, et Ordine Mozarabico.At in Gelasiano vuigato, missse
scribe in eo... cl propilius ero iniuuitali et peccato pro Sepiuagesinia, Sexagesiraa, et Quinquagesima
eorum, ait Dominus Deus. (Jerem. xxxv, 15, usque habenlur. Sexagesimammemorat Magister in regulse
xxxvi, 5, quibusdamomissis.) suse cap. 28. Caput Quadragesimcca Dominica pri«
EpislolaPauliapostoliad Ephesios. J ma, non a feria quarta Cinerum olim incipiebat,
]j
Fratres, fornicalio et omuis immunditia aut ava- etiam tempore Gregerii Magni. Argumenta hanc in
ritia nec nominelur in vobis, etc, usqueSubjecii in- rem videsis apttd Menardum.
vieem in limore Christi. (Ephes. v, 3-21.) XXVII. LEGENDA 1NINICIUM QCADRAGINSIM«.
LecliosanctiEvangeliisecundumLucam, LectioEsaiaeprophelce.
Diebus illis, ecce quidam legisperitus surrexil 124 t,aec dicit Dominus: Clama, ne cesses,
templans Dominum Jesura, et dicens : Magister, quasi tuba exalla vocem tuam, etc., usque Os Cnim
quid faciendo vilam ccternam possidebo? etc, usque Domiui loquutumest, ait Dominus Deus.[Isa. tvm,
Vadeet tu fac simililer. (Luc x, 25-37.) 1-14).
XXVI. TEBTIA DOMINICA POSTCATHEDRAM SANCTI PETRI. EpistolaPauli apostoliad Corinthios.
LectioEsaiseprophetae. Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies
llacc dicit Dominus : In lempore placito exaudivi saltitis, etc. Convenlio Christi (//Cor.vi,2-15).
te, etc, usqueRedemplor tuus forlis Jacob, ait Do- NOTJ3ET OBSEUVATIONES.
itiinus Deus. (Isa. XLIX , 8-26.) Consonat lilulus Missalis Gothici seu Gallicani :
EpistolaPauli apostoliad Colossenses. Ordo missmin initium Quadragesimm.Epistolcehujus
Fralres, iuduiie vos, sicut electi Dei, viscera /_ finis el Evangelium consequens deest, quoniara
misericordice, 123 elc->usque Gratias agenles Deo avulsus est unus quaternio, id est octo folia. Qua-
et Patri per ipsum, qui est benediclus in scccula. ternio sequens incipit a fine ProphetiaeJegendcein
(Coloss.m, 12-17.) Dorainica Palmarum. Officiumfericesequentis prse-
I.ecliosancliEvangeliisecundumLucam. ditum est numero 35. Cum vero snperius officium
Tempore illo, faclum est cum introisset Dominus Dominicceprimaein Quadragesima numerum 27 prse-
Jesus in domum cujusdam piincipis Pharisceorum feral, quinque nurneros sequenles pro totidem conse-
sabbalo manducare panera, etc, usque Bealus qui quentibus QuadragesimseDominicis desiderari intel-
manducabit panem in rcgno Dei. (Luc xiv, 1-15.) ligimus. Ilaque nulla in Lectionario noslro singularia
NOTJ3ET OBSEnVATIONES. officiapro feriis Quadragesimseassignalaerant.Certe
Singulare est quod superiores Dominiccetres no- in Missali Golliico seu Gallicano septem duutaxat
lentur post Catliedramsancli Petri. Nulla hic metilio missceexstant per Quadragesimamusque ad missam
de DominicisSepluagesiroce, Sexagesimayet Quin- in CcenaDomini.Missaprima sic inscripta est: Ordo
quagesimae, neqtte de feria quarla Cinerum : neque missmin initium Quadraginsimm.'Qualuor sequenles
eliam in Missali Goihico seu Gallicano. Sexagesima hoc modo: ltem missa jejunii, absque designaiione
et Quinqnagesimaanle Pascha prohibenlur fn con-in Dominicaj. Sexta, Item missa in Quadraginsima.
ciliis Aurelianensibus I «t iv. Primura sic habetin Septima denique, Missa in symbuli traditione, de
canone 24 : Id a sacerdotibusomnibusdecrelumest, qua infra. In Missali Mozarabico duce sunt missae,
ut ante Paschmsotemnilalem,non Quinquagesima,sed; prseterDominicales,per singulas.hehdomadas,nempe
Quadragesima leiteatur. Et in iv canone 2 : Hoc: pro quibuslibel feriis quartis et sextis: alice ferice
eiiam decemhnus observandum,ut Quadragesimnabi vacant.
omnibusEcclesiismqualiterteneaiur; neque Quinqtm Dominicceprimaein Quadragesimaofficiumin eo-
gesimam,autSexagesimamante Paschaquiiibel sacer- dem Mozarabicoila incipil: Eccenunc lempusaccep-
dos prmsumatindicere.Verumtamen Ccesarius,Arela- labile, alteluia, eccenunc dies taluiis, alleluia. Ver-
tensis eo temporeantisles, in regulaesusead monaehos3 sus. Dominusregnavit, decoreminduit, induil Dominus
cap. 22, a Domini Nalale, <usqtie ante duas Iiebdo- fortiludinem, et prmcinxit sc Deinde prsecentor re-
inadas de Quadragesima, secunda, quarta, et sextai petil, Ecce nunc dies salutis. Tum dicitur Gloria et
feria » jejunium prsescribii: « inde poslea usque adi honor Palri, el Filio, et Spirilui sancto in swcula
Pascha omni die, absque die Dominica.> Aurelianuss smculorum, amen. Post Gloria in excelsiset oratio-
vero, ejusdem Ccesariipost Auxanium successor, inl nera, sequilur Lectio ex Prophetia Isai8ecap.LV.
185 DE LITCRGIA GALLICANALIBER II. 18(1
Hmc dicitDominus: Audite audientet me, et comedite A" A branda oblatio.» Nempe diebus Dominiciset Sabba-
bonum,elc. 125 Deinde post eanlicutn triuin puero- tis, quibus in ecclesia Mediolanensi relaxalio a je-
rum el psalmum, el post orationes pro pcenitentibus, junio erat, ut nenipe coena serotina iti prandium
subsequitur Lectioex Epistola II ad Coriiithioscap. v: verteretur. < Tunc uiique paralus assiste, ut ibi. ac-
Pro Chritto legationefungimur, elc, usque Tanquam cipias munimentum, ut corpus edas Domini Jesu, in
nihil habentet, el omnia possidenles. Postniodum quo remissio est peccatorum; poslulatio divince re-
Evangeliumex Joannis cap. iv: Dominusnotter Jesus concilialionis et proieciionis aelernse.... Adraonet
Christus reliquit Judmam, el abiil in Galilmam, etc , etiam sacrificium vespertinum, ut nunquam Cbri-
usqtte Quia hic esl vere Salvaior mundi. In posterum stum oblivisearis. Non potes oblivisci, cum leclum
Alleluia omiltilur ad Pascha ex prcescripto concilii ascendis, ejus Domini, cui in occasu diei precem fu-
Toletani iv, can. 11. deris, qui esurientem te sui corporis epulis exple-
etiam in ecclesiis
In MissaliAmbrosiano, cura quo vetus Gallicanura verit.» Eadem sacrilicia vespertina
arfinilatem Dominica Gallicanis celebrari tunc mos erat, ul ex conciliis
qnamdam habet, prima Qua- Aurelianensi m, el ex Matisconensiprimo
dragesimce inscribitur De Samarilana; secunda De Vasensi, in lib. i cap. 5.
Abraham; tertia De cmco; quarta Lazari, proplerea probavhnus
quod Evangelia de his assignentur. "
B [XXXH. LEGENDA IN DOMINICA PALMARUM.
LectioHierimisepropbetse.]
Sseculovi in Gallia non ita rali erant jejtiiiiorum
Quadragesimaliura dies. Aurelianus in regula sua ef vir fratrem suum dicens : Cognuscite Dominum.
Sabbatum, Dominicara, et majores festivitales a je- Omnis enim
ut vidimus. cognuscent me a minimo eorum usque
junii lege eximit, superius Faustinus, ad maximuro, ait Dominus. Quia propitiabor iniqui-
Regiensis (ut quibusdara videtur) episcopus, quinque tali eorum, el
lantum per hebdomadara jcjunii dies admillit, in- peccati eorum non ero uieraor am-
vehens in eos, qui < veriti sunt, credo, inquit, ne plius. (Jerem. xxxi, 34.)
EpistolaPauli apostoliad Hebraeos.
quinquejejuniis prolongatis, caro eos corpusque de-
Fratres, fide intellegemus aptata esse saeculaverbo
ficerel, et exiles ac tenues Quadragesimcc abslinen- Dei, eic, usque Forles facti sunt in bello. (Hebr. n,
tiara tolerare non possent. i Haec ille in sermone
3-34.)
habito in Dominica ante Quadragesimam, cujus ser- LectiosanctiEvangeliisecnndumJohannem.
monis fragmenlum ^Eneas Parisiensis autistes refert Diebus illis ante sex dies Paschae, venit Dominus
in libro adversus Graeeos. Sic in ecclesia Mediola- Jesus Betbaniam, ubi fuerat Lazarus morluus, eic,
nensi, etiam in Quaclragesima, Sabbatum a jejunio p usque Nisi granum frumenli cadens in terram mor<
iminune erat, prspter Sabbatum sanctum. Verum con- ^ luura fuerit, ipsura solum manel; si autem mortuum
cilium Aurelianense iv, canone 2 ita decernit: Ut fuerit, multum fructum afferl. (Joan, xn, 1-24.)
Quadragesimaab omnibusEcclesiismqualiiertenealur, NOT./E ET OBSERVATIONES.
neque Quinquagesimam,aul Sexagesimam anle P«- 127 I" Missali Gothico septima Quadragesimae
scha quilibel sacerdos prmsumalindicere. Quod nimi- missa inscribilur : Missa in Symbuli tradilione. Tra-
rum faciebant hi qui Sabbatum a jejunii religione debatur autem Syniboluin competerilibus in Doroinica
eximebant. Tum subdunt Patres ad sanciendam Sab- Palmarum, t<ste Isidoro in lib. de Officiisecclesia-
bati observalionem: Sed neque per Subbala, absque sticis cap. 27 : < Hoc die Symbolum competentibus
mfirmitale,quisquam solval Quadragesimmjejunium, traditur propier confinem DominicaaPaschae sole-
nisilantum die Dominicoprandeat. Magister in regulae mnitatem : ut quia jam ad Dei
graiiam percipiendatn
suce cap. 53 ita vult in Dominicis Quadragesirace
festinanl, fidem quam confileantur agnoscant. Eo-
pranderi, ut < lamen.in sera peniius niliil coenont, ut dem spectat canon 13 concilii Agatliensis: Ut Symbo-
una sil in ipsis diebus a die refectio. > Sed hcec non lum ante oclo dies Paschm compelentibuspnedicetur.
sunl hujus Ioci. Et optime quidcm Lectionarii nostri hac die lectio-
In Quadragesimanpn una erat de missis lerialibus ... nes Symboli Iraditioni conveniunt. Prophetia Jere-
el quotidianis apud Latinos disciplina. In quibusdatn miae: Dabo legem meam in visceribus eorum, elin
quotidie, in aliis lantum cerlis diebus fiebat sacrifi- corde eorum scribameam Onmescognoscenl me a
cium, testante Augusiino in epistola ad Januarium. minimoeorum usqui ad maximum. Leciio ex epistola
In ecclesia Mediolanensividetur usus fuisse Sacrifi- Pauli ad Hebraeos,ubi mulla prseclare de fide. Evan-
cii quotidiani. Insignis est in eam rem Ambrosii lo- gelium Joliannis, in quo agitur de gentilibus, qui
cus in sermone octavo super psalmuro 126 oxvin accesserunt ad Philippum, cupienies Jesum videre.
ad versum 6 : < Indictum est jejunium; cave ne ne- Eumdem diem Capitilavium a vulgo appellari tradit
gligas. Et si le fames quotidianum cogit ad prau- lsidorus, < quia tunc moris esset capita lavandi in-
dium,aut intemperantia declinat jejunium, lamen fanlium qui ungendi sunt. > In Missali Arobrosiano
ccelesti magis te servato convivio. Non epulseparatse Symbolum competentibus tradebatur Sabbato prse-
extorqueant, ut ccelestis sis*vacuus sacramenti. Dif- cedente. Nulla hoc die passio iri Leclionario, nc
fer aliquanlulnm, non longe est finis diei. lmo ple- feria tertia vel quarta sequenle, sed lantiim feria
riqtie sunt ejusmodi dies, ul statim meridianis horis sexta. In Ordine quodam vetusiissimo, queiu in Ger-
adveniendumsit in ecclesiam, canendi hymni, cele- uiania reperiraus, ad hanc Dominicam passio secun-
i<$7 APPENDIS. AD OPERA SANCTI GERMANIP^RISIENSIS, 188
dtim Matliiseum praescribiiur, rursus in Parasceve A I carnis assumpise,,sicut selernus et piissimus Pater,
repetita; quarta vero feria passio secuudutu Lucam. crealis a se redemptisque filiis spem indultce ado-
Olim in DominicaPalmarura passio legebatur in ma- ptionis aperiens, substantiamque nobis ecelesteiu
jori lantura sacro, non in privatis missis. ante diem suse mortis assiguans, testamentum fecit,
XXXIII. LEGENDA IN AOTEKTICA KEBDOMADA, FERIAII, quo nos hseredes ab his quce largiebatur inslituit,
ADMATUTINOS. humana quidem comparalione, sed non Iiuraaua ne-
LeclioDanihelprophetas. cessilate ; nou amissurus quod filiis deputabat, sed
Tempore illo, ego Danihel, cum orarem et confi- habi.turns magis fiJioscum bsereditate quam scripse-
lerer peccata ntea, el peccata populi mei Israliel, rat. Testameutum hoc appellamus Testamentura
eic, usque El usque ad corisummationem et lineui Novum: in quo exhaeredalis omoibus, solus [laeres
perseveravit dissolalio. (Daniel. IX, 20-27.) ifistituitur pqpulus plir|s^ianus. JSon autem juxta
LEGENDA, FERIAIII, ADMATUTINOS, IN AUTENTICA terrenum morem hsereditas ista dividitur, nec cor-
IIEBDOMADA. ruplibili distributiqne in plures dispersa lenuatur.
LectioHierimisaprophetce. Omnes recipit, onines inyiiat; uec de porii.qne te-
128 Hcec:dicit Domlnus: Reyertatur unusquisque nentum lollitur, quqd aliis nascentibus depuletur. »
a via sua rnala, etc., usque Animain pauperis de gj Et infra. < Aguoscarousnunc fidel.ilersummam hre-
manu inalorum, ait DominusDeus. (Jerem. xvm, reditatis indeptae. Illud est videlieet, quod ccenanti-
11 23.) Deinde consequenter: Seduxisli me, Domine, bus apostolis aeterni Iibaminis ordinero consecravil.
(Etseduclus sura, etc (Jerein. xix, 7-13.) Ilaque videmus, quod nihil nobis de subsiantice ple-
LESENDA FERIAIV, IN AUTENTICA HEBDOMADA, nitudine iuiouit, qui quod pro nobis assumpsit, to-
AD«IATIITINQS. tum nobis reliquit. Alii hceredibussuis sua tributtnt;
LectioHierimiaeprophetaa. ille semetipsutti, id est carnem vel sanguiuem cor-
Dixit Hierimias : Ego vir yidens pauperlatera
sui. » Aurea verba, nec riiinusfide quam con-
tueaiii in virga indignatioiiis tuae, elc, usque Ideo poris
solatione plena.
sperabo miserieordice Domiui,, ail Dominus Deus.
[XXXVI. LEGENDA ADMATUTIN0S IN PARASCSVEN.
[thren. III, 1-22.) EvaugeiiumJohannis.]
XXXIV- LEGENDA 1NCENAPUMINl, ADMATCTINOS.
Lectio Iibri Expdi. ... hbminem. Deindedicil ei unus ex servis ponliftcis
Tetiipore illo, mense tertio egressionis Israhel de cogoattis ejtis, cujus abscidit Petrus auriculam.
lerra ^Egypti, in die hac veneruut ad solitudinem Nonne te vidi in ortu ctim illo? Et post pusil-
ego
Sinai, elc, usque Et ui terror illius esset in vobis, n ium accesserunt qui stabarit, el dixerunl
et non peccarelis ' (Maltlu),
' autplius. (Exod. xix, 1, usque xx, - 13® Petro : Vere et tu ex illis es, aara et loquilia
20.) , tua manifestum te facit. Tunc ccepit jnrare et dete-
LecliosanctiEvangeliisecundutnMattbceum.
stare, quia non novisset hominem. Et conlinuo gal-
Diebus ijlis, dixit DominusJesus discipujis suis: lus caniavit. Et conversus Dominus Jhesus respesit
Scitis quia post biduttmPascha fiel tumujtus fie- Petro (Luc). Et recordatus est Petrus verbi Doniiti:
rel in populo (Matth. xxvi, 2.) Jesu quod dixerat: Priusquam gallus cantet, ter me
NOTffiET QBSERVATIONES. negabis. Et egressus foras flevit atriare (Matlh.).
Nurne.rus marginalis deest in tribus primis heh- XXXVII. LiGISNDA ADSECUNDA JNPARASCEVEN.
doinadse sanctae feriis, in quibits unica Lectio ad Esaiaeprophetae.
Malulinos, nullaead missam nssignantur. Nullaetiam Ecce intellegit servus meus, et exaltabitur, et ele-
inissahis diebus exslal inMozarabico,neque, etiam iti Vabilur, et sublimis erit, elc, usque Pro transgres-
Gallicaiio. Hebdomadavocalur autheiitica, ut passiiu soiibus oravit. (isa. LII,13, usqueLIII,12, quibusdam
apud Amalarium, alirisque rerum ecclesiasiicarutn omissis.)
BCriptores. Evangelium 129 fericeqtiinlce rautiluiii LEGENDA ADSECUNDA INPAF.ASCEVtN.
est in Codice nosirq, quaniam avulsus cst unus qua- _ EvangeliumMatlhcei.
lernio, in quo liabebaniur Lecliones ad missain JManeautemjacto, consilium inierunt omnes prin-
CcenceDomini, et adMatuiinos fericesexlce, ut colli- cipes sacerdoturo et seuiores popuji adversus Domi-
gimus ex vactio duplici numero, et &\ seqtiettti uu- num Jesum, ul etira morfi traderent; et vinctum a
uiero37, qui in oflicio secundce horcead oram Codi- Caipha adduxerunl eum, el tradiderunt Pontio Pylato
cis appotiittir. ln iriduo ante Pascba ad Mattitinos praesidi. Tunc videus Judas qui euro tradjdif quod
iion legehanlur, ul modo, Jeremice Lainetitationes, damnatus esset, poeriileniia duclus reltulit treginta
sed ttna lectioex praemissis; nec passio Chrisli Do- argenteqs principibus sacerdolum et senioribus,
mitii anle IVrianisextam. dipens: Peccavi tracteiis sanguinem justum. At illi
OominicmCamm festa voGatGregorius in iib. vin, dixeruiit : Quid ad nos? tu y.ideris. Et projectis
cap. 45. Alii Nalate calicis, quo tjliilo Avilus Vien- argep.teis in templo, recessit; ei abiens laqueo se
liensis ppntifes sermonem babuil, cttjus aiiquot fra- suspendit. Principes autein sacerdotum acceptis
giuetita vir cl, JacohusSirmtmd^usvulgavit, lps;gnei argenteis dixerunt : Non licet eos, ifliltere iu eoiija-
est prce caeteris Iragtnentuni lertium, i» quo hsecs tian, qtiia prcepium sapgiiiois est. CojisiUq autem
,verba: < Iuipleluru6Redetuplor noster sacrameutumi iuito, euiejunt ex illis agruui iiguli in sepultura
189 , , DJELITURGIAGALLICANALIBER II. if><5
jjeregriiiorum : propter hpc vocaliis est ager ilie. e A accusantes eum Spraevitautem illutn Herodes cutti
Aclieldeinacli, qgpd est, ager sanguinis, usqiie inn exercito suo, et inlusit, et induta veste alba, remisit
hodieruuni diem. Tunc impletiim est quod diclum n ad Pylatum. Etfacti sunt amici Herodes et Pylatus
.est per Hiereraiain propbelam dicentem : Et acce- in ipsa die, nam antea inimici erant ad invieem.
jterunt treginta argenteos, praelium adpraeciati, , Pyjatus autem cpnvocatis principibus sacerdotum,
.qiteni adprceciaverunt a filiis Israhej, et (ledertnii t et raagistratibus 132 et plebe, dixit ad illos : Obtu-
$0$ in agruni figuli, sicut niihl Dotuinus cqnstituit. lisiis mihi hunchominem quasi avertenlem populuiu
,-Jesus atilera stetit anle praesjdem, et interrogavjtt el ecce ego coratu vobts inlerrogans nullam causaiii
Cliru prcesesdjcens : Tu es rex Judseoriim? Diciteii inveniq in homine isio ex his, in quibus eum accu-
.Pqtninus Jesus : Tu dicis. Et cura accusaretur aa sasiis. Sed neque Herodes. Nam remisit eum ad nos:
jirincipibus sacerdptum et senioribus, nihil respon- et ecce dignum morli nihil aplum esl ei. Emendalum
dil. Tunc dicil jlji Pylatus : Non audis quarita ad-- ergo illum dimjttam. Per diem anlem soleuineiti
versum le dicunt testimonia? Et non. resppndil eii (Mqith.) consueverat praesesdimittere populo unura
ad illujn yerbuin, ita ut miraretur prseses vehe-- vinctutu ijuem voluissent. Habebanl aulem tunc vin-
mehjer, .. ctum insignem, qui dicebatur Barabbas. Qui propter
131 Priucipes autem saCerdotum(jgan.) nqui B 1 seditionem quandam faclam in civilale (Luc), et
introierunj in prseturio, ut non contaminarenlur,, humicidium, missus fuerat in carcerem. Congregatis
sed ltiaiiducareiit pascha. Exivit ergo Pylattts ad1 ergq illis (ilatih.), dicit Pylatus : Quem vultis dimit-
eos foras, et dixjt: Quam accusationem aiTertisad- tam vpbis, Barabban, an Jhesum qui dieitur Chri-
versus hominem hunc? Responderunt et dixerunt ei:; ^tus? SGiebat etiira quod per iiividiam tradidissent
Si noii esset hic roalefaclor, non tibi tradidjssemuss eum- Sedetite auletn illo pro tribunali, rnisit ad il-
euin. Dixjl ergo eis Pyfatiis : Accipite eum vos, ell lum uxor ejus dicens : Nihil tibi el justo illi, multa
secundura legem veslram judicatc euni. Dixerutitt enim passa sqm hoclieper visum propter eum. IMn-
ergo ei Judsei : Nobis non licet interficere qnen- cipes autetn sacerdotum et seniores persuaserunt
quam, Ut serroo DoininiJbcsu iitiplereliir quem di-. populo ut peterent Barabbau, Jhesum vero perde-
sil, -sigiiificatisqua mqrle esset moriiurus. Introibitt rent. Respondensautem praesisait illis : Quem vul-
ergo iterum prseturiuni Pylaliis, et vocavit, ad se. lis vobisde duobus dimitli? At illi dixerunt! Barab-
DomiuuuiJbesum, et djxit ei: Tu es Rex Jiidceorum? > ban. Dicil illis Pylatus : Quid igitur faciamde hesu,
Et resppndit ei DqminusJhesus: A temetipso hoc di- fjui diciiur Chrislus ? Dicunt omnes : Crucifigattir.
cis, an alii tibi dixerunt de ine? Respqndit Pylattis: -. \ Ait illis tertip praesis(Luc.) : Quid enim male fecit?
Nuniquid ego Jitdcus sum?Gens tua et ppiitifices ;G C nullani causam niqrtis inyeniq in euni. Corripiam
tradiderunt le milij. Qnid fecisti? Responiijt [loiniiiusi ergo iljum et dimillaui. At ilii m^gis clamabautdicen-
Jhestis : Rcgnum meum non cst de boc mundo. Sii les : Crucifigatur (Mattlt.). Et inyaliscebanl voces
de hpc mpndo esset regnutu meutii, niiiiistri mei ttti- eoruin (Luc). Vidensautem Pylalus quoil nihil pro-
fllie decertareut, ut noti traderer Judceis : nunc ap- ficeret (Malth.), sed niagis lumultus fierel in populo,
lcui regnum meum ncni esl hinc. Dixit ilaqiie ei Py- accepta aqtia lavit maiius, cqrara populo, dicens:
latus: Ergo rex es lu? Respondit DoroinusJhesus: Innocens ego siim a sanguinejusti hujus. Vos vide-
Tu dicis, quia rex sum ego. Ego in boc i.iatttssura, ritis. Et respondens universus populus dixit:Sanguis
et ad lioc veni in mundum, ul testiraonium perlii- cjus super nos, et super filios noslros. Tunc diraisit
beani veritati. Omiiis qui est ex veritale, aiidit yo- illis Barabban, Jhesum auleiu fiagellatum tradidi
cem meam. Dicit ei Pylattts: Quid est veritas? El eis, ut crucifigereiur.
hcec cum dixisset, iterura exivit Pylatus foras ad Ju- XXXVIII. LEGENDA IPSADIEADTERCIA
«iseos,et dixit eis : Ego nullara causara iuvenio in LeclioHierimlaeprophelse.
honiine isto.
Quid est quod dilectus nieus iu donio mea fecit
At iili iiivaliscebantdicenles (Luc.): Hunc inveni-1^ scelera multa? etc, usque Properate ad devoran-
j.
jiius sjubverlenleragenlem nostram , et projiib,enteiri dum. (Jerem. xi, 15-20; xn, 7-9.)
^riiiula dare Csesari, et dicenlem s.e Christum regern ITEMADTERCIA.
esse. Commoyit populum , docens per universam SecundumMatthaeum.
Jud;cam, et incipiens a Galilsea usque huc. Pylattts 133 Milites prcesidissuscipienles DominuinJhe-
auleiii audiens Galilseam,interrogayit si homo Gvali- sum in prceierium, congregaverunt ad eum univer-
lseus esset. Et ul cognovit quod de Herqdes pote- sam cqjiorleip, et exuentes pum yesiiiiientissuis, in-
gtate essei, remisit eum ad Herodem, qui et ipse duerunt euin loricam purnqreani, et clamidein cocci-
Hierosolymis erat in illis diebus. Herodes aulem neam circutndederunt ei : et plectentes coronatn
yiso DqrriinoJhesu, gavisus est valde. Erat euiin de spinis, posueruritsuper caput ejus, el arundinera
cupiens ex mullo tempore vidire eum, eo quotl in doxtera ejus, et genu flexu anie euin iiiiudebarit
audiret piulta de illo, et sp^rabai signumraliquod ei dicenles: Have, fex Judceorum,et ilabant ei
pal-
"vidireab eo jieri. inierrpgavii autem' iliuiii miiitis mas .:.et expuetiies iii eum, acclpiebant
liarundiiiem,
sermonihus: at ipseniliif respondebat ilii. Stahant "e.t percucicbant captit ejus. Exivil auteni
Pylaltts
aulem priricipes sacerdotuiii et scribte constanter foras (Joan.), el dixit Judceis : Ecce adduco eura
191 APPENDIXAD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. 192
foras, ut cognuscatis, quia non invenio in eo ullara A autem titulum Pylatus (Joan.), et posuit super crti-
catisatn. E-xiit ergo DoininusJhesus foras, habens cem. Erat aiitera scribtum : Jesus Nazarenus rei
spjneam coronam, et purporeum vestimentura. Et Judaeorum. Hunc ergo litulum mulli legerunt Ju-
dicit eisPylatus: Ecce homo. Cum ergo vidissent daeorum, quia prope civitatem erat tocus ubi cruci-
euni ponlifices et ministri, clamabant dicentes: fixus esi Dorainus Jhesus. Et erat scriptura He-
Crucifige,crucifige. Dicil eis Pylatus: Accipile eura braice, Grece, et Latine. Dicebant ergo Pylato pon-
vos, et crueifigite : ego enim non invenio in eo tifices Judseorum : Noli scribere, Rex Judseorum;
causam. Responderunt ei Judsei: Nos legera habe- sed quia ipse dixii, Rex sum Judseorum. Respondit
mus, et secundum legern debet mori, quia filium Pylatus : Quod scribsi, scribsi, Mililes ergo cum
Dei se fecit. Cum ergo audisset Pylatus luinc ser- crucifixissent Dominum Jesura, acceperunt vesii-
monem, tnagis timuit, et ingr.essusest prseturium. menta ejus, et fecerunt qualuor partes, unicuique
Ileruni dicit ad Doininum Jhesum : Unde es lu ? militi partern, et tonica. Erat autem tonica iuconsu-
Jhesus auiem responstim non dedit ei. Dicit ergo tiles, desuper contexta per totura. Dixerunt ergo
ei Pylaiqs : Mihi non loqueris? nescis quia potesta- ad invicem : Non scindamus eam, sed sorciamur de
tera habeo crucifigere te; et poteslalem habeo di- illa cujus sit, ut scriblura impleretur dicens : Partiti
niiitere te? Respondit DominusJhesus : Non habe- B sunt vestimenta mea sibi, et in veslem meam mise-
res polestalera adversus me ullam, nisi libi esset runt sortem. Et sedentes servabanl eum (Mallh.).
dalura desuper. Proplerea qui tradil me libi, majus Slabanl aulem juxta crucem Domini Jhesu maler
peccalum h.ibet. Et exinde quaarebatPylatns dimit- ejus (Joan.), et soror matris ejus, 135 Maria Cleo-
tere eum. Judaei autem clamabaht, dicenles : Si pae el Maria Magdalense.Cum ergo vidisset Dominus
hiinc diroillis, non es amicus Ccesaris.Omnis qui se Jhesus matrem, et discipuiura stantero quem dilige-
regem facit, coniradicit Ccesari. Pylatus ergo .cum bat, dicit matri suse : Mulierecce filius luus. Deinde
audisset hos sermones, iierum adduxit foras Domi- dicit discipulo : Ecce raater tua. Et ex illa hora
niim Jhesum, ei sedit pro tribunali, el dicit Judceis: accepit eam discipulus in sua. Tunc crucifixerttnt
Ecce rex vester. Illi autem clamabant : Tolle, lolle, cuni eo duos latrones (Matth.), unus a dextris et
crucifige eum. Dixit eis Pylatus : Regem vestrum unus a sinistris : Medius autera Dominus Jhesus
crucifigam? Responderunt pontifices: Non habemus (Joan.). Et adiraplela est scribtura quae dicit: Et
regem nisi Ccesarem.Tunc ergo tradidit eis Dorai- cum iniquis reputalus est (Marc). Jhesus autem
num Jhesum ut crucifigeretur. Suscipientes auiem dicebat : Pater diraitte illis, non enim sciunt quid
DominumJliesum (Matth.), exuerunt eum clamidem, faciunt (Luc). Praetereunles autem blasphemabant
et indtierunt eura vestimentis suis. Et eduxerurtl C G eum (Matth.), movent.escapita sua et dicentes : Vah!
eutn bajolantem sibi crucem, ut crucifigerent eum qui destruis templum Dei, et in triduo illum resedi-
(Joan.). Erat aulcm hora tercia (Marc). Exeuntes ficas, salva teiuetipsum. Si filius Dei es, descende
autem ('Matth.) invenirunt hominem Cyreneum de cruce. Similiter et principes sacerdolum inluden-
134 vcnientem obviam sibi, noraine Symonem. les cum scribis et senioribus dicebant: Alios saivos
Hunc angariavernni ut tolleret crucem ejus : et por- fecit, se ipsum non potesl salvum facere. Si rex
taret post DoininumJhesum (Luc). Sequebatur au- Israhel est, descendat nune de cruce, et crediraus
lem illum mulla turba populi et mulierum quce ei. Confidit in Deo, liberet nuhc eum si vuit: dixit
plangebanl, lamentabaiitur eum. Couversus autera enim, quia Dei Filius sum.
ad illas Dominus Jhesus dixit: Filice Hicrusaletli,
Idipsum auiem (Luc.) itntis de his qui pendebant
nolite flere super me, sed super vos ipsas flete et latronibus
blasphemabat eum dicens : Si lu es Chri-
super fiiios vestros : quoniam ecce venient dies, in srus, salvum fac temel ipsum et nos.
Respondens
quibus dioent : Bealce sterilis et ventris qui non autem aller increpahat illutn dicens : Miser,
neque
geiiuerunt, et ubera quse non lactaverunt. Tunc in— tu times Deum , quod iu eadem damnatione es ?
cipient dicere montebus : Cadete super nos, et colli- Et nos quidetn juste, nara digna factis reeipimus:
bus: Operite nos, quia si in viride ligno hsec faciimt, **
D hic vero nihil mali gessil. Et dieebat ad Dominum
in arido quid fiet? Ducebanlur aulem et alii duo ne-
Jhesura : Doraine, memento mei, cum veneris in
quam cum eo, ut iiilerficerentur. Et venerunt in tuo. Et dixit illi Dominus Jhesus : Araen dicd
locum qui dicitur Golgotha (Maith.), quod est, Cal- regno hodie mecttin eris in paradyso.
varice locus. Et dederunt ei vinum bibere cum felle1 tibi, quia
NOTiEET OBSERVATIONES.
mixlum : et cum gustasset, noluit bibere.
Die sanctoParatcevet ad omnes horas prmscrtottur
XXXIX. LEGENDA ADSEXTAIN PARASCEVIN.
pars aliqua passionis Chrisli Domini, tingulit horit
Amosprophetae. convenient,prmmista ad singulas ilem horas Lectione
Audile hoc qui conteretis pauperem, el deficere. ex veteri Teslamenlo. Excidit e Codice noslro pars
facitis egenos, etc, usque Neque silim aquae, sedI officiiad Matutinos, id est prhna lectio ex Veteri Te-
audiendi verbutu Dei. (Amosvui, -4-11.) stamenlo, cum initio secundceLeclionisex Evangelio,
SecunduiuMallhaeum. Deetl etiam ad Nonam magna pars leclionis ex Za-
Postquam crucifixerunt Dominum Jliesttm, divise- charia, et lota lectio ex Evangetio. Passionis auleni
ritiii sibi vestimenta ejus sorte miiientes. Scribsitt series non legitur continueex uno aliquo evangeittia.
195 DE LITURGIA GALLICANALIBER II. 194
sed ex omnibussimul in catenm modum disposilis. •A J 137 Bie rUusetiam prmscriplusesl in Sacramentario
Quam ob rem integram huc referre visum est ad sin- Gregoriano, in Cmna quidem Domini el in Parasceve
gulas horas. Non mullumdiversusest ritus, qui prm-' omnibus, in vigilia Paschmrecens baplizatis. An vero
scribitur in vetuslisimoOrdine Germanico, tomo IV hic mos in Galliisante GregoriiMagnitempora serva-
Analeclorumpag, 495 : In sexla feria Parasceves adI relur, non ita liquet. ld tamen colligitur.ex regula
Tertiara legunt passionem Domini secundum Mat- Magistri in cap. 53, ubi de feria sexta DominicmPas-
thceum; ad Sextain secundum Marcum. Hora veroi sionis, quam sine refeclionetransigi prwcipit. Sic au-
jtona legunt lectioneai de Osee propheta : sequitur• tem subdit: < Sacramenta vero allaris in patena
136 gradalis cum quinque versiculis, Domine, au- majore vilrea fiiiianlur : ul cum sexta feria Judcei ad
divi. Deinde Lectio de Exodo, et Tractus, Qui habi- passionem Christum qucesierint, sit ipso die in ifien-
tat in adjulorio. Post hcec passio Domini secundnmL libus nostris reclusus, ut Sabbalo nobis per resur-
Johannem sequafur. reclionem in novo sacramento appareat. Jam qui
Duplex(ut jam notavi)marginatis numerut deesl ab, sexta feria refecturi sunl, sine communione refi-
officioMalulinorumpro CmnaDomini ad officiumTer- ciant : ut agnoscatur injusle refici sine Christo. >
tim pro Parasceve. Prior ex his aptandus videlur offi- lla CodexCorbeiensis.Cum ergo in pmnam percepli
cio missm in Cmna Domini; posterior ad Matulinos , g] cibi Magister abslinere a communionehac die jubeal;
diei tequenlis. QuippeEvangelium, quod ex Manhmo , consequensest cotnmunionemiis qui lolum diem jeju->
legitur ad CmnamDomini, exislimo pertinere ad Ma- nabaitt imperlilam fuisse. ln Hispania tamen Itwc
tulinos, utpole quod agit de Christi comprehensione , communio in die Parasceveset Sabbalo sequenti non
facta per Judmos. Aliud Evangelium ad missam ex. videtur fuisse in asu lempore concilii iv To'elani, hoc
EvangelioJoannis de Cmna magis quadrat. Deinde sil esl smctdo vii, ul colligitur ex verbiscanonis septhni,
quod aliud o/ficiumnumero marginali esset nolandum, quw prwtnissa subsequunlur. Ideo, inquiunt Palres,
pro die Parescevespost Matulinos, non aliud occurritf oportet eodem die Parasceves mysterium crucis, quod
quam officiumPrimm, quod in hoc Leclionario nus- ipse Dominus cunclis nunliandum voluit, prmdicari,
quam comparet : tametri aptissima ejus assignandij atque indulgenliam criminum clara voce omnem po-
occasioerat, prmserlim in triduo Rogalionum,in qui- pulum postulare : ut pmniteniimcompunctionemun-
bus post officiumad Matutinosstalim subditur officiuin , dati, venerabilemdiem dommicm resurreclionis, re-
ad Ter-tiam. Itaque officiumMalutinorum ussignalur* ,* missis iniquilatibus, susciperemereamur; corporisque
pro hora Primm, cum hic subsequalur offtciumad Se- ejus el sanguinis sacrameiuum mundi « peccatis su-
cundam mamus. lidem canone sequenli arguunl eos, qui ad
In Moxarabicoin die CmnmprmscribilurEvangelium ( p( horain nonam ipsa die jejunium solvunt, eosque a
ex Lucmcap. xxn, incipiendo a celebrationecmnm,et, paschati communioneremovenl.
desineniloin lacrymas Petri : in quibus lacrymis desi- [XLI. Li;GEiSDA IN SABBATO SANCTO.]
nil Leclionarii nostri officiumad Matulirios diei se-
quentis. Idem Mozarabicum die Parasceves assiqnalf inundavertint tcrram anno sexcentesimo vitce suce,
Evangeliumex Maithmi cap. xxvn a versu 1 : Mane, eic, usqueOdoralusque est Domintis odorem suavi-
autem faclo, inserlis quibusdam verbis ad rei gestm 5 tatis. (Gcnes.vu, 10, Ms<jftie vm, 21.)
ordinemsignandum: Mane faclo, cmna pitra quod est. i. LectiolibriGenesis.
ante Sabbatum (qumverba utique a Vulgata absunt), Tempore illo, tempiavit Deus Abrahaui, el dixit
concilium fecerunt summi sacerdotes et seniores ad eum : Abraham, etc, usqtteAbierunlque Bersabee
et habilavil ihi. (Genes.xxn, 1-19.)
populi de Jesu, ut interficerenl eum, etc, usque ad, simul, S.LectiolibriGenesis.
finemcapitis, signanles lapidem cum custodibus. Non
alia passio hac die in Maaarabico. 138 Tempore illo, senuit Isaac, et caligaverunt
ocnli ejus, etc, usque Solvam jugum ejus decervici-
In Africa tempore saneti Augustini unica legebalur bus luis. (Genes.xxvn, 1-40.)
passio, et quidemex Matlhmo. Sic enim habel ille in1 n 6. LectioIibri Exodi
sermone 232 novm edilionis : < Passio aulem, quia1 '
Tempore illo, dixit quoque Dominus ad Moysenet
uno die legilur, non solet legi, nisi secundum Mat- Aaron in lerra ./Egypti: Mensisiste vobis principium
thaeum.Volueram aliquando ut per singulos annos3 mensium, elc, usque Fecerunt omnes filii Israhel,
secundum omnes Evangelislas etiam passio legere- sicut prccceperat Dorainus Moysi et Aaron. (Exod.
tur. Factum est. Non audierunt bomines quod con-- xu, 1-50.)
sueverant, et perturbali sunl.> Patres conciliiTole- 7. LectiolibriExodi.
tani iv, canone 6, nonnullasEcclesias reprehendunt,, Tempore illo, armali ascenderunt filii Israhel de
ubi in die seximferim Pastionis Domini, clausit basili- terra /Egypii, lulii quoque Moyses ossa Joseph sc-
carum foribut, nec celebratur offtcium,nec passio Do- cum, etc, xtsqueIn caslris super mare omnes
mini populis prmdicatur. (Exod. xin, 18, usque xiv, 9.)
In hoc triduo aliquando facta esl communio, nonIJ Exortalns es in virlule tua, et in refrigerio sancto
tolum in monasleriis (quod ex Cluniacensiumritibuss luo. Audierunt genies, et iraice sunt: doloris com-
• prcchenderuut itihabitanles Philistym. Tmic feslina-
aliisque constal) sed eliamm aliis ecclesiis,tesle Theo-
(iulfoepiscopoAurelianenti in Capitularis, arlkulo 41. verunt ducis Edom et principes Moabitaruui>Adprse-
195 APPENDIX AD OPERA SANCTlGERMANlPARISIENSlS. 196
heridit eos Umor, flnxerunt omnes inliabitarilesCha- A niim. BCftediciteIsiahelitseDorainum.BenediciteiilJi
naan. Dccidatsuper eos timor et irimor Iriaghitiidiriis" liominumDominum, liyihtiumdicite. BeriedieiteSa-
braehii tui. Fiant tamuuam lapis, donec transiat po- cerdotes Dornini Dottiirio.Betiedicite servi Doiniiii
pulus tuus Domine, usquedurn pertranseat pbpUlUS Domino.Benedicite spiritus et animai juslorum Do-
tuus hic quem liberasti. InducenS plantas eos in niino, hymnum tlicite. BeneUiciiesancli et huniiles
nionlem bereditalis ttise, in prceparala babitalionis corde Dominuin.UenediciteAnhaniasj Azarias, Mi-
luae, quam prceparastiDomine, sanctiiriOniuttituuih salielDoihinum.lSenedicamusPatrem, et Filium, et
Dominequod prsepataverunt mahus tuce. DOhiihetu Spiritum sanctutn Domirium,hymiiUiudicamus , et
regnas in seternuraet in sccculumsaeculi,et adhuc i superexaltciuuseum in sseciila.Quiaeripuil nos Deus
quoniam intravit equitatus Pharaonis Cumcurribus in inferno, elc, usque Poteslas ejus in generationeru
et ascensoribusin mare, et induxit-Doininus Stiper et generaiionem. (Dan. m.).
cos aqtias tnaris: filii antem Israhel abiertint per EpislolaPauli apostoliad Romanos.
siccum per uiedio mare. Sumpsil auiem MariaPro- Fralres, an ignoratis, quia quicumque baptizatisu-
phelis, soror Aaron, lymphaniimiri manu : egressce- mus , etc, utque Yiventesaulem Deo in Cliristo Jesu
que sunt omnes mulieres posl eam cum lymphanis Dominonostro. (flom. vi, 5-12.)
et choris, quibus prsecinebat dicens: Cantemus Do- B LectiosanctiEvaugefiisecundumMatthseum.
mino, gloriose enim magnificaius est, equum et Vespere aulem Sabbati, quae luciscit in primsi
ascensorera ejus dejecit in mare. (Exod. xv, 14-21.) Sabbali, elc,
usqtte Omtiibus diebus osque ad con-
8. LectioEzechihelprophela?. summatioiiemsseculi. (Maitk. XXVIII.)
Tempore illo, facla est super me manus Domini, NOTdSET OBSERVAtiONES.
et eduxit me 139 in spiritu Domini, et dimisit me Ab hoc olficioSabbati sancti inseritur altera nu-
in jnedio campi, etc, usque El scietis quia ego Do- merorum marginaliuriiinLeclionario series (ut supra
itiinus loquuttis sum et feci, ait Dominus Deus. notavimus) ad designandas Lectiones. Ex duodeoini
(Ezech. xxxvn, 1-14.) lectioiiibtisqucc iegebantur ante missam in graiiatu
9. LectioEsaiaeprophelaa. bapiizahdorum, tfes prirrisedesunt. Ecedeiriferma
VisioEsaicefilii Auios, quam vidit super Judam et sunt in Mozarabico, nec multtmi differunt a modo
Hierusalemin diebus Oziae, elc, itsqueUt pulvis as- usitalis iri MissaliRomanohodierno. Tria cantica in-
cendel, ait DorainusDeus. (Isa. i, 1.) seftihtur, nempe Mosis post septimam , Jonaepost
10. Lecliolibri HiesumNave. uhdeciiriam, trium puerorum post duodecimam, ut
Tcmpore illo, Josue de nocte consurgens, rnovit _ fere in Mozarabico• nisi quod loco canlici Jonte est
caslra, egredientesque de Setim , venerunt ad Jor- ^ canticum Habacuc post Lectionem ex eodera pro-
danem, etc, usque Ut el Vos timeatis Douiinum pheta
Deum vestrum omni lempore. (Josue m, iv.) lh MozarabicbLeclionibus istis prcemiltitnr cerei
11.Lectiolonaeprophetse. benedictio, cujus formuladiVefsaest a Romaiia, qusa

Tempore illo, factum est verbum Dominiad Jo- eadein est cum velere Gallicana. Priuio lit benedi-
nam , filium Amaihi; dicens : Surge, vade in Neni-. ctio lufcernse: quaebenedictio auctorem babet Isido-
ven (Jonw i), etc, usqueEtoravit Jona ad Dominum ^ fum , teste Elipando episcopo Toletano, qui ex eo
Deum suum de utero piscis, cl dixit. Clamavi ad haec verba refert in 141 epistola ad Alcuinum.
DominumDeum meum, etc Et dixit Dominuspi^ci , < Nam et ipsi canimus ih vigilia Paschae, beato Isi
etc, usqueLoquutus fuerat ut faceret eis, cl non fe- doro dicehte : Iudiiit Carriem,sed non exuit majesta-
(iit, ait DorainusDeus. tem; ribstram substantiam expeieiis , sed propriam
12.LectioDanihelprophetse. non relinquens; i Qucelotidem verbis in Mozarabico
Anno octabo decimo Nabuchodonozor rex fecitt legunlur ad beiiedictiotiemlueerhce.Alia lestimonia
staluam, ctc, usque In conspeclu tuo hodie ut pla- ibidem ex Missali Toletano profert idem Elipandus
ceal tibi . . ., „, ad hteresim suam confirmandam, quortim aliqua in
Benediciteimber et ros Dominum.Benediciteomness Mozarabiconon exstant, nerape quse ex missa in
spiritus Dominiim. Benedicite ignis et calor Domi- GoenaDomini, el quaeex feria lertia Pascha), itera-
num, hymnum dicite. Benedicile nocles el dies Do- que ex missa sancli Sperati, et quceex raissa defun-
miuum. Benedicitetenebrceet lumen Domino. Bene- ctorum. Alia quidem ab ipso prolala reperiunlur iu<
dicite frigus et ceslus Domiiium, hymnum diciie. isto Missali, ul quod habel ex feria quinta PasGhce;
Benedicite pruina et nivis Dominum.Benediciteful- at in lllatioiie ejusdem ferise loco adoptivi, in edilis
gura et nubis Dominum.Benedicileterra Dominum, legittir assumpti; ilemque io raissa de Ascensioueas-
hymnum dicite. Benediciteraonles et colles Domi- sumplionem,non (ul ipse legit) adopiionem.Has om-
num. Benedicite omnia nascentia terrae Dominum. nino emeudationes suggesserunl in libro n adversus
Benedicitemaria et fluminaDominum, hymnum di-; -; Elipandum Leidradus, Nefridius, episcopi, et Bene-
cite. 140 Benedicitefontes aquarum Dominum.Be- dictus abbas, seu potius Alcuinusduplicis istius Iibri
nedicile'byluceet omnia quse morantur in aquis D.o- scriptor.
minuiu. Benedicite omnes volucris caeli Dominura, Posl benedictionenilucernceseauitur cerei bene-
hj/ranumdieite. Benedicitebestiseet juinenla Domi- diciio post aliquas orationes, hoc modo incipiens:
197 DE LITtRGIA. GALLICANALIBER H. 198
Vere, Domine, saiis djgnum et putchrumest, in quan- A £ gustinus tpse in lib. xv de CivitateDei cap. 32 quos-
tum nos muneretuo illustras, libi sempergralias agere, dam versus refert, quos < in laude quadatn cerCi>
apud qvemest fons vitm, in cujus luminevidebimus scripsit, ut patet ex nova editione, ubi locus iste ex
lumen, etc De benedictione lucernse et cerei exstat Mss. restitulus est a noslfis. lu uliaque cerei beiie-
canon tionus concilii IVToletani: Lucerna et cereus diclione Erihodius leslaltir, 6x cereo benedicto de-
in prmvigiliisPaschm apud quasdam Ecclesiasnon be- cerptas a fidelibus fuisse parliculas cotttra pibcellas.
nedicuntur; et cur a nobis benedicantur inquirunl. Inde Agnorum Dei cefeoruin origo.
Propler gloriosum enim noclisipsius sacramenlumso- Postea in prsediclo Missali Gothico subsequuntur;
lemniierhmc benedicimus,ut sacrmresurreclionisChri- variceCollecliones sCu orationes omnihd duodecim
tli myslerium,quod lemporehujut volhm noctisadve- cum loiidem prsefationibus, quarum sirigulse post
nit, in benedictionesanctificaliluminis accipiamus.Et singulas lectiones pfaeraissasrecilari debenl. Uiia est
quia hmc observalioper multarum ioca lerrarum regio- pro spiritibus pausantiura seu defunctorura. Deiude
nesqueiiispaniw in Ecclesiiscommendalur,dignumest succedunt Orationes ad ChriStianura faciendum , ad
ut propter ttnitotem pacis in Gallicanis Ecclesiiscon- fontes benedicendos, atque ad baptizandum,quas se-
servelur.Ubi quidaihmaleGalticanislegendumputant. quilur missa in Vigiliis PaSchae,cujus missseEpisto-
ln Hispanlisantiqiium esse benedicendicerei niorem, B ] lam et Evangeliumsuperius ex Lectioriario indicavi-
ex Prudentio nonnulli colligunt, cujus hymntim Ad mus. Baplismisolemne teiripus eral in VigiliisPaschce
incehsumcefeipaschaliscompositum laudanl. Et huuc et Pentecosles, aliquando etiam in Vigilia Natalis
quideih hymnum ad benedictiohem cerei paschaliS Domini, el in natali sancli Joannis. Huic rei pro-
exhibet vetus Ordo Romanus, et Hymharium anti- bandaeunus fere sufficit Gregorii locus ex lib. vm,
qtium , Romae anrio Superiore impressum. At quia cap. 9, ubi Gunlchramnus rex ita loquitur : < Ger-"
hymhus iste, qui ih CallierrieririOquiriius est, inscri- manus raeus Chilpericusmotiens dicilur 143 Clium
bilur in niembraheis iibris, Hymnus ttd incensUm reliquisse, cujus nulritores raatre deprecante pe-
lucernm,noii cerei paschalis; liinc Sirmundus in riotis tierunt, ul eutn de sancto lavacro in Dominici Nata-
ad Ennodium, et Menardtisin Concordialii regtila- lis soletnnitatedeberera excipere: et non verierunt.
rum inferunt, eumdem hymnum ad accendendas in Rogaverunt deinceps ul ad sanctum Pasclia baptiza-
Lucernario seu Vesperis cjuotidianis iucemas com- retur; sed nec tunc allatus est infans. Deprecati sunt
positumfuisse. In eademsententia est NicolausHein- autera terlio, ul ad festivitatem sancti Joannis exhi-
sius in nova Prudentii editiotie, 142 ubi cerei pa- beretur; sed iiec tunc venit. i Childebertus vero,
schalis ritum Prudentii cevo ignolum fuisse censet Sigeberti filius, < baplismum in die sanclo Pente-
colligiex antiquilatibus ecelesiasticis.Verum lucernmC ( costes accepit, > ex ejusdem libri cap. 4. Vefum Pa-
vocabulumin litulo hymni non sufficit probando id tres synodi Matisconensis,caaone 3, conqueruntur,
quod hi viri docti intendunt: quandoquidem in Vi- quod pene per singulosdiesac nalales marlyrum ba-
gilia Paschaabenedictio ejiam lucemse fiebat, ex di- ptismus conferreiur; veteremque usum ad Pascha
ctis. Deindein iilohymtiofit mentiode Christi Domi- revocant.
ni resurrectione, quod priori senlentiaeconfirmandce [XLII. LEGENDA IN DIESANCTO PASCUE,ADHISSAM.]
quoddam robur addere potest. Sed alia ratio , quam
Menardusnoster affert, melius probat hymnuin litinc EpisloiaPauli aposloliad Corinthios.
de Lucernario quotidiano inlerpretandum , nempe Nolum autem vobis facio, fratres, Evangelium
ipse litulus libri Cathemerinen, quo significantur ea quod praedicavivobis, quod et accepistis, etc, usque
quaeper diem aguntur. Idem suadet eliam libri i, sins Miserabilioressutausbmtiibushoriiinibus.(I Cor. xv.)
prdo, in quo primus hymnus est Ad galli cantum , LeciiosahcttEvaugeliisecundumLucam.
secundus Malutinus,lertius Antecibuin, quartus Post Diebus illis, una Sabbali valde diluculo venerunt
cibum, quinlus Ad incensum Iucernw, sextus Ante mulieres ad monumentum..,. ipsum vero non vide-
somnum.Ubi quintus de Vesperis indubie intelligen- runt (Luc. xxiv, 1.)
dus est, in quibus solemni more in dies accendi lu- D ; NOTi3EET OBSERVATIONES.
cemas lunc mos eral, ut recte Menardus ibidem Avulso uno item folio, deest prima Leciio aduiis-
probat, nimirum in caput 24 Concordise regularum, sam, quaeleclio indubie erat ex
Apqcalypsi, sicut et
§ 2. Neque tamen propterea tam novus est cerei in alicesequenles, etiam in Mozarabico, in
quo lectio
Vigiliis paschalibus.benediceudi ritus, uti Heinsio prima in die Resurreciionis Dominisumilur ex
visum est: cum Eunodius, Ticinensisante annuml320 prin-
cipio Apocaiypsis, secunda ex capiten Actuum apo*
episcopus, geminam cerei paschalis benedictionem stolorum;
Evangeiium ex Joannis cap. xx; Ex notis
scripserit. numericis apparet in Lectionarid noslro nullas pro
In MissaliitemGothicogallicanooccurriiJSfenedicfjo DominicaPaschaelectionesad VigiliasseuMatuiinuiu
cerm beati Augustini episcopi, gUam adhuc diaconus assignatas fuisse; nec fortasse lempus istis Vigihis
cumesset,edidit et cecinit, sub hoc exordio : Exsultet celebraudis reliquum esse poterat, cum omnia quae
jam angelica turba cmloriim, etc, ut modo in Usu superius de Sabbato sancto reltilimtis, itl muitam
habetur. In Mss. riounullis,puta in Noviomensi,aliis- noctera proiraherenlur. Alia ralio est de tuonaste-
que, idera islius benedictionis titulus legitur; Au- riis, in quibus bapiisruus non conferebatur. In Mts-
!9d APPENDIXAD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. 200
sali Geiasiano notanda est rubrica de baptizatis : A EpislolaPauli apostoliad Corinthios.
Pqstea si fueril oblata, agendwsunt missm,el csmmu- Fratres, priraus homo de terra terrenus, etc, us-
nicat; sin autem, dabis ei lantum Sacramenla corporis que Labor vesler non est inanis in Domino. (I Cor.
et sanguinis Christi, dicens: Corpus Domini neslri xv, 47-58.)
144 Jesu Chrisli sit libi in viiammlernam.Ubi com- LectiosanctiEvangeliisecundumJohannem.
munio sub una specie Sacramenia corporis et sau- Diebusillis, erat autem quidam languens Lazarus
guinis Christi appellatur. Qui locus nolandus est ad a Betbania, eic, usque Et viderant ouse fecit, credi-
probandam sub uua specie communionem, et ad si- derunt in eum. (Joan. xi, 1-45.)
iniles locos explicandos, ubi communio corporis C NOT.EET OBSERVATIONES.
sanguinis Chrisli nou raro pro una panis specie su- 146 'n Mozarabicoomnes primae Lectiones ad
milur. missam ex Apocalypsi, secundseex Actibns aposlolo-
Prceclarum exslat fragmentum ex sermone Aviti rum, a Pascha ad Ascensionem : in Lectionario no-
episcopi Viennensis, in die Paschae, ubi hrec verba slro ita passim, nontamen semper. Concilii Tolelani
Chrisli nomine ad apostolos : < Universis igitur ferte iv canon 16 sub gravi interminatione definit ut lilier
qticesumilis.Quodmensceapposui, mtindo traitsraisi. Apocalypsisa Pascha usque ad Pentecostenmissarum
Calix, qttetn vos gaudetis guslasse, cunclorum esl. > "B lemporein Ecclesiis prsedicetur.
[XLIII. LEGENDA FF1UAII PASCHjE, At)MISSAM. lu Africa terapore sancti Augusliniquatuor evan-
Lectio Apocalypsisbeati Ioaunisaposioli. gelislsaa die Paschatis legebantur, unus post aiiuin :
< Prima enim die lecta est resurrectio secunduin
candidi tamquam latia alba, et tanquam uix, et oculi Malihceum;alio diesecundum Lucam; terlio secun-
ejus velut ilamma ignis, etc, usqueQuod est in para- dum Marcum; quarto, id est, hesterno , secundtiui
diso Dei mei. (Apoc. i, 2-7.) Joannem. > lla Augustinus in sermone 247 novceedi-
LeclioAcluumaposiolorum. tionis, qui est 18 in diebus paschalibus. Paulo aliter
Tempore illo, stans autem Petrus cum undertm , evangelislarum ordo se habet in ejusdem sermone
levavit vocem suatn, etc, usqueTestilicatus est, et 232.
exhorlabalur eos. (Acl. u, 14-20.) XLVL LEGENDA FERIAV PASCHiE.
LectiosanctiEvangeliisecundumMarcum. Lectio ApocalypsisIoannisapostoli.
In illo tempore, Maria autem Magdaleneet Maria Tempore illo, ego Johannis vidi, et ecce Agnus
Joseph aspiciebant, ubi poneretur Domiuus Jesus, stabat super raontem Sion, etc, usque Et mare et
etc, ttsqfHe Noricrediderunt ei. (Marc xv, 47, usque fontes aquarum. (Apoc xiv, 1-7.)
XVI,11.) Q LectioActuumapostolorum.
NOT^l ET OBSERVATIONES Tempore illo, Pelrus et Johannis ascendebant in
Et bic avulsutn est unum folium , deestque finis templum, etc, usque Et convertimini ut deleanlur
Evangeiiiquod lcgebalur in die Paschce, cutn inilio peccata veslra. (Acl. m, 1-19.)
Lectionis ex Apocalypsipro feria secunda. In MissaK LecliosanctiEvangeliisecundumfohannem.
Gothico seuGallicano hcec missa ita inscribitur : Diebus illis, una Sabbati Maria Magdalene venit
Missa matutinalis per tolam Pascha pro parvulis qui mane cum adhuc tenebrae essent, etc, usque Quia
renali sunt. oporteril eum a mortuis eum resurgere. (Joan, xx,
XLIV. LEGENDA FKRIAIII PASCHjE. 1-9.)
LeclioApocalypsisIohaunisaposioli. XLVII. LEGENDA FERIAVI PASCH/E.
145 Eg° Johannis fui in spiritu, et audivi voccm LectioApocalypsis Iobannisapostoli.
dicentera mihi: AngeloZ.imirnceecclesisescribe, etc, Teropore illo, ego Johanuis audivi vocem de sede
usque Calcolura candidum, et in calcolo nomen no- dicens, elc, usque In femore suo scribtum, Rex re-
vum. (Apoc.n, 8-17;. Eadem in Mozarabico. gum, et Dominusdominanlium. (Apoc. xix. 5-16.)
LectioActuumaposlolorum. LeetioActuumapostolorum.
Tempore illo, exsurgens Petrus in medio fralrumi tvj 147 Tempore illo, exsurgens autera princeps sa-
dixit, erat aulem turba hominura, etc, usque Et an- cerdotum, et omnes qui cum illo erant, elc, usque
nuraeratus est cum undecim apostulis. Act. i, 15-26). Pro noraine Jesu Cbristi contumilia pali. (Act. v, 17-
LecliosancliEvangeliisecundumMarcum. 41.)
In illis diebus, duobus discipulis DominiJesu am- LectiosancliEvangeliisecundumIohannem.
biilanlihus osiensus est in alia effigie, elc, usque Diebus illis, Maria stabat ad monumenttim foris
Sermonera confirmante sequentibus signis. (Marc. plorans, etc.tis^ue VidiDominum,el hsecdixit mihi.
xvi, 12-20.) In Mo&arabicoEvangeliumex Luca det (Joan. xx, 11-18.)
duobus discipuliseuntibusin Emmaunla. XLVIII. LEGENDA DIESADBATI PASCH/E.
XLV. LEGENDA FERIAIVPASCH^E. Leclio Apocalypsis lohannisapostoli.
LectioApocalypsisIohannisapostoli. Tempore illo, ego Johannis vidi caelum novum et
Tempore illo ego Johanuis vidi in dexteram se- terram novam, etc, usque Ardenti igui et solfore,
dentis supra thronum librura., etc, usque Gloria ett quod est mors secunda. (Apoc. xxi, 1-8.) j
potestas in saeculasceculorum, amen. '(Apoc. xv, 1- EpistolaPauli aposloliad Corinthios.
15). Fratres, coltidie morior per veslrara gloriani, Hc,
201 DE LITURGIA CALLICANALIBER II. 2«2
usque NovissimusAdam in spiritura vivificantem. (/ A Mozarabicosex Dommiccepost Pascha recensentur.
Cor. xv, 31-45.) LV. LECTIONES QVMLEGEND^E SINTIN ROGATIONIS
tectio sancti EvaugeliisecundumIohannem. PRIMO DlE, ADHATUTINOS.
In illo lempore, manifestavit se iierum Dominus LeclioDanihelprophetae.
Jesus discipulis suis, elc, usque Cum resurrexisset Tempore illo, ego Danihelinlellexi in libris nume-
a mortuis. (Joan. xxi, 1-14.) rum annorura, de quo factus est serrao Doinini ad
XLIX. LEGENDA CLAUSCM PASC&E. Hierimiam, etc, usque Super civitatera et super po-
LectioEsaiaeprophetaj. pulum luum. (Daniel. ix, 2-19.)
Spiritus Domini super rae, eo quod unxerit Deus LEGENDA PRIMA DIEADTERTIA INL.ETAMIS.
me, etc, usque Lsetilia sempiterna erit eis, ait DQ- Epistulasanctiac beati facobiapostoli.
minus Deus.' (Isa. LXI,1-7.) Jacobus Dei et Domininoslri Jesu Chrisli servus,
EpistolaPauli apostoliad Corintbios. elc, usque in finem, cum decem divisionibusper lilte-
Fratres, si autern Christus prcedicaturquod resur- ram rubeam.
rexita morluis, elc, usqueVi sit Deus oinnia in Lectiosanctiac beati Iacobiapostoli.
omnibus. (/ Cor. xv, 12-28.) Tempore illo, cum ingressus fuisset Dominus Jesas
DAMHEL CUM BENBMCTIONE , SICUT IMMODIESANCTO in templo [imo in montej ut doceret turbas, dicebat
PASCHJE. I illis : Nolite
putare, quoniaro venisolvere Iegem,elc,
LectiosanctiEvangeliisecundumIohannem.
usque Donecreddas novissimum quadranlem. (Maltii.
148 Diebus illis , cum esset sero die illo , una
sabbalorum nisi videro v, 17-26.)
(Joan. xx, 19.) I.ecliosancti EvangeliisecundumMatthaeum.
NOTJEET OBSERVATIONE5. Pelrus Apostolus Jesu Christi eleclis advenis Pou-
ConciliumMatisconensen statuit canohe 2, ut illis
li, elc, usque ad finem, exceplis tribus ullimis versi-
sanclisshnissex diebus, qui Pasclisediem subsequun- bus, divisa in undecim parles
tur, nullus servile opus audeat facere; sed omnessi- LEGENDA EADEM DIEADSEXTA
mul coadunali, hymnispaschalibusiiidttlgenles,perse- Epistolasancti ac beatissimiPelrt apostoli.
veraiionis nostrw prwsentiam quotidianis sacrificiis 150 Tempore illo, dicebat DominusJesus discipn-
ostendamus,laudantes creatoremel regeneratoremno- iis suis : Nolite judicare, ul non judicemini, etc, us-
ttrum vespere,mane et meridie.Avitus Viennensisepi- que Haecest enira Iex et prophetae. (Mailh.su, 1-12.)
scopus in feria sexla Paschse sermonem habuit cu- LectiosauctiEvangeliisecundumMauhseum,
Jus fraguieula exstant. Dominica sequens Clausum Liber Tobith usque finem,postea Evangelium.
Paschw hic appellatur, ilemque in MissaliGolhico-
LEGINDA ADKONA EODEM DIEIN ROGATIONIBUS.
gallicano. Et sic fortasse Iegendura apud Gregorium Q (
in Historiaelib. x cap. ullimo, ubi Clausum Pascha LecliosanctiEvangeliisecuudumMatthasum.
legitur. Diebus illis, dixit DominusJesus lurbis : AtJtendite
LUI. LEGENDA DOMINICA IV POSTCLAUSUM PASCH^. ne justitiam vestratn faciatis coram hoininibus, etc,
............ . .... usque Sed libera uos a malo. (Malth. vl, 1-15.)
^. .......... . .... LVI. LEGENDA DIE11IN ROGATIONIRUS, ADMATUTINOS.
Leclio sanctiEvangeliisecundumLucam. Lectio Iobel prophetae.
Haecdicit Dominus: Accingite vos, et plangite sa-
Factum est autem ut moreretur mendicus , etc, Et terribilis valde, et quis susti-
credent. cerdotes*,elc, usque
usqueSi quis ex mortuis resurrexerit (Luc uebit eum? (Joel. i, 13, usque n, 11.) •
XVI.) LEGENDA E0DEM DIEADTERTIA.
LIV. LEGENDA DOMINICA V POSTCLAOSUM PASCH^E.
EpistulasanctiacbeaiissiiniPetri apostoli.
Lectio Actuumapostolorum.
Paulum el Siroon Pelrus servus et ApostolusJesu Christi his
Tempore illo, adprsehendentes populi
Silara, etc, usque Igitur exeunles ite cum pacc (Act. D qui cosequalem nobis sortiti sunt fidem, etc, usque
] in finetnsecundmPetri,
xvi, 19-36.)
LectiosaucliEvangeliisecundumMarcum. LectiosanctiEvangeliisecundumMattliasum.
Diebus illis, transiens Dominus Jesus de finibus Diebus illisslahat Dominus Jesus secus mare,et
Tyri, venitper Sidonem, elc, usque Et surdos facift > congregalcesunt ad eum turbse mullse , elc, usque
audire, et mutos loqui. (Marc. vn, 31-57.) Qui hahet aures audiendi audiat. (Maiih. XIII,2-23.)
NOT£I ET OBSERVATIONES. EGENDA E0SEM B!EADSEXTA. >
149 In MissaiiGothicopost GlausmnPaschse, nulla Epistula sancliacbeatissimiIohaunisapostoli.
missa de Dominicisconsequentibus notatur : sic vero
in nostro Lectionario, in quo Domiuicaequinque nu- Quod fuit ab|nicio, quod audivimus, quod vidimus
meranlur ante Ascensionem, uli coiiigitur ex nume- oculis noslris, etc, usque in finem primm lohannis.
ricis notis; tametsi amisso uno quaternioue desunt, LectiosanctiEvangeliisecundumLucam.
misscetres post Clausum Paschce, et ntedia pars le- 151 In iHo tempore, dicebat Dominus Jesus lur-
cliouura proDominicaquarla. Mirumest iti Domitiicai bis: Videte et cavete ab omni avaritia , elc, usque
qniitta nullam assignari-leclioneraex Apocaly.psi.In Et baacorania.adicientur vobis. (Luc. xn, 15-51.)
PATROL. LXXil. 7
203 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERM*rtl PARISIENSIS. 234
LEGENDA ADNONA EODEM DIEINROGATIONIEUS A 4, qucedammulier, « dum tempore Litaniarum.prse cce-
Llber Judilh usque finem, postea Evangetium. catis oculis non posset ire eum populo, audiens cho-
LectiosaticiiEvangeliisectindum.Matthceum. rum psallentium, cum lacrymis dorani Germani ira-
Diebus illis dixil Dohiinus Jesus turbis : Audistis plorat auxilium. >Tertia die, recepto lumine, i mu-
quia dictum esl, Quicumque dimiseril uxorem suani, lier clarescentediead missamcum populo progredilur
det illi libellum repudii, elc, usque Sicut et Pater in processu. > An Litanice dictce sint ex eO quod
vesler coeiestig perfectus est. (Maith. v, 51-48.) sanctorum nomina in eis frequentarenlur, an vero
LVII. LEGENDA DIEIII IN ROGATIONIDUS ADMATUTINUM. hujosmodi preces 153 ex '"'s supplicalionibus Lita-
LectioOseaeprophetae. niarum nomen acceperint, parum interesl. Illud ex
Hsec dicit Dominus: Audite hoc, sacerdotes , et lib. x cap. 1 constat, in illis supplicationi-
Gregorii
adlendite, domus Israhel, etc, usque Scientiam Dei bus, quas Gregorius alter seu MagnusRomae inslituit
plusquam holocausta, ait DominusDeus. (Osemv, 1, ad pestem depelleodam, Kyrie eleison, quod Lilania-
usquevi, 6.) rum nostrarum initium est, per plateas urbis cattta-
LEGENDA EODEM DIEADTERCIA. lum fuisse.
Epistula sanctiac beatissimiIohannis apostoli. Sed non iii solis precibus aut jejunio consistebat
Senior Electsedominae,et rialis ej'us, quos ego di-
B Gallorum pietas in triduo Rogationum; multum
ligo in veritale, etc, usque Communicat operibus etiam
illius malignis. Deinde consequenlerepistola Johannis impendebatur lectioni sacrarum Scripturarum;
illarum maxime quae ad commendaridam orationem
terlia thie titulo : Senior Gaio carissimo, quem ego
et eleemosynam pertinent. Harum autem lectionum
diligo in veritatc, etc, usque Quoniam testimonium modum discimus ex nostro Leetionario, in quo om-
nostrum verum esl* omtssisversibus13 et 1-4. nes accurale referuntur, ut modo vidimus. Optandum
LectiosanctiEvangeliisecundomMatthaeum. esset ut pius hic ritus saltem ex parie restilueretur,
In illo tempore relicta DominusJesus civitate Na- ubi hacienus perseverat in ecclesia Mediolanensiin
zareth, venit el habitavit in Capharnaum |iaritimam, triduo Litaniarum, quce posl Ascensionem Domini
elc (Maiih. iv, 13-17.) Tum consequenter: Venite ad celebranlur. Quod quia non omnibus notnm est, id
meomnesquilaboralis, etc (Malih. xi,28-30'-'eionus paucis exponere juval ex libello singulari, cujus hic
meum leve. titulus est: Litaniw majores ei triduanw solemnesritu
LE8ENDA DIE
EODEM AD SEXTA
Ambrosiario; a sanclo Carolo cardinale lit. sanctw
Epislulasanctiac beatissimiIudaeapostoli. Praxedis archiepiscopoedilm, nunc denuo recognitm,
152 Judas Jesu Christi servus, frater autem Ja- Medioldnianno 1667. Ita vero hse Litanice proce-
cobi, etc, usque in firierii. r dunt.
C
LectiosanctiEvaugeliiseeundumMalthseum. Primo dte harum Litaniarum triduanamm, quae
In illff teinpore loquutus est Dpminus Jesus ad
et ad Pharisseus prOxihiispost Asbensionem Domini feriis seeunda,
principes sacerdotum parabalam clero et populo in me-
terlia, etquarla celebrantur,
hanc : Homo habebat duos filios , etc, usque Pustea ecelesiam congregato, arciiiepiscopus
iropolilanam
ut crederelis ei. (Maith. xxi, 28-32.) vel prjenitentiariuscinerem ex olivarum ramis factura
LEGENDA ADNONA BODEM DlEINR0GATI0N1BDS.
Liber Hester usque finem , poslea Evangelium. benedicit; deinde singulorum eapitibus imponit, di-<
cens : Memento,homo,qnia cinis es; et in cineremre-
Leclio sanctiEvangebisecundumMattUaeum.
Diebus illis , dixit Dominus Jesus discipulis : Si verteris. Respondet accipiens: Memor ero. Deinde'
eriim dimiseritis hominibus peccala eorum', etc, procediturad basilicam sancli Sirripiiciani, ubi dictis
Litaniis el stibditur Dominus vdbiscum.
usque Et omnia hsec adicientur vobis. (Matih. vi, Tura lector oratione,
14-33.) major secundicerius recitat Lectionem
NOT2EET OBSERVATIONES. ex Joele propheta : Hcec dicii Dominus Deus: Cdn-
ex occa- vertiminiad mein loto corde vestro, etc. Et posl res-
Quod in una Viennensi ecclesia singulari
sione instituit Mamertus episcopus sseculo v, qui, 1) _ ponsoriurriiquod primus notarius prceeinit, primus
diaconus ordinarius, prcemisso Dominus vobiscum,
dum urbs hcec insolitis terrce motibus qualeretur, ex Matthaeo:Noliie putare, quo-
« appropinquante Ascensione, indixit populis jeju- recitat Evangelium
niam venisolverelegem, etc Idem fit pro portione per
nium , instituit orandi modum, edendi seriem, ero-
liberalem > duodecim ipsa die eeclesias, in quibus eodem ordine
gandi dispensationem, quod, inquam,
sanclus pontifex ex hac peculiari causa indixit, diversceex Scriptura lectiones fiunt
« eessantibus exihde teiroribus, per cunclas provin- Secunda die itetu fit processio per novefri eccle-
ctas dispersa facti fama eunelos saeerdoies imilari sias, iu quibus singiilisSingulseduselegurilur Lectio-
commonuit, quod sacerdos fecit ex fide, » ait Gre- nes, una passim ex Veteri Testaraento, allfera c\
gorius in Hisloria lib. n cap. 54. Idern in lib. ix cap. Evangelio. In ecdesia seplima, qua3Cst saticti Naz:-
6 modum tradit quo Rogationes illse"celebrarentur: rii, diaconus anle lectionera Evangelii elata voceait:
rtempe ul« procedens pontifex cum populo suo, loca Parcite fabulis. Custos etiam : Silentium habete: Ai-
sancla circumiret. > Rogationes illaealio nomine Li- ter vero respondet: Habele siknliuiri. Turii. legitur
tanim dictse sunt, qiio vocabulo Forlunatus utitur in Evangelium ex Luca: Accessit ad Dommum Jesum
Vitasancti Germani Parisiorum episcogi cap. 33, ubi quidam 154 PfincepS, et interrogavit eum dkeus
205 DE LITURGIA GALLJCANALIBER II. 206
Magister bone, quid faciens vilam mternam possi-• ATheophile,
j etc, usque Quemadmodumvidistis euin
debo? etc. euntem in c-celum.(Act. l, 1-11).
Tertia die, supplicatio instituitur per undecim ec- EpistolaPauii apostoliad Ephesios.
clesias; et in quinta, quseest ad sanctum Lauren- Fratres, obsecro vos ego vinctus in Domino, eic*
tium, dieiturilem a diacono : Parcile fabulis, et reli- usqueIn mensuramcetatisplenituditiisChristi. (Ephes.
qua ut supra; postea Evangelium secundum Lucam, iv, 1-15).
Homo quidamhabuit duos fitios,etc Haecnon parura Lectiosancti EvangeliisecundumIohannem.
conducunt ad illustrandum Lectionarium nostrurn In ilio tempore, dixit Dominus Jesus discipulis
Gallicanum. suis : Filioli, adhuc modicum vobiscum sum, etc.
Aliis eliam diebus fiebant in Galliis ejusmodi sup- (Joan. XIII, 33-35). Tum Joan. xiv, 1-14; ac de*
plicationes, in Epiphania, Ascensionc, et prima die mum Luc. xxiv, 49-53, desinenssic: Laudantes et
Novembris.DeEpiphania testis est Gregorius in Hi- benedicentes Deura.
storiselib: v cap. <4: « Interim advenit dies sanctus LIX.. LEGENDA DIE DOMWICO POSTASCENSIONEM.
Epiphanise, el hic (Roccolenus)magis ae magis tor- LeclioActuumapostolorum.
queri ccepit. Denique cura psallentes de ecclesia Tempore illo, cum venisset Paulus Ephesum, etc,
egressi ab basilicam (neinpe de ecclesia cathedraii B I usque Spiriius nequam egrediebantur per nomen
Turonensi ad basilicam sancti Marliui) properarent, DominiJesu Christi. (Acl. xvm, 22, usquexix, 12).
hic posl crucem, prcecedentibus signis, equo super- LectiosancliEvahgeliisecundumlohannem.
positus ferebalur, > Ilaque in illis supplicationibus In illo tempore, elevavit Dominus Jesus oculos
prceferebanturcrux el signa, uti etiam nunc, id est suos in crelum et dixit: Pater venit hora, clarifica
vexiila. Idem Gregorius de Ascensione in libri item Fiiium tuum, etc, usque Ut dilectioqua dilexisii me,
V cap. 11: « Die aulera beato, inquit, quo Dominus in Ipsis sit, et ego in ipsis. (Joan. xvn, 1-26.)
ad ccelos post redemptum hominem ascendit glorio- NOT^: ET 013SERVATIONES.
sus, cum sacerdos (Is est Avitus episcopus Arver- 156 I" missa Ascensionis prima Lectio est ex
nensis) de ecclesia ad basilicam psaliendo procede- Novo Testamenio, id est ex Actibus apostolorum ;
rel, > etc Ex his colligiraus in Gallicanis olim ec- in Mozarabicoex capite iv Apocalypsis, Ego Joannes
clesiis moris fuisse ut sirailes supplicationes iu maj'o- fui in spiritu, et vidi, etc Leclio secunda in Mozara-
rihus festis, ut modo, fierent. Alias Litanias indixit bico eadera est ctim nostra prima; Evangelium ex
concilium Lugdunense n canone 0 : Ul in prima Joanniscapilexvi, Vadoad eum qui misit ine. Differt
hebdomadanoni mensis, hoc esl ante diem Domini- etiam in- Mozarabicoofficiiuri missce pro Dominica
eam, quw primo in ipso mense illuxerii, Litaniw, G < post Ascensionem, in quo duas tanlura lectiories
licut anie AscensionemDomini sancti Patres fieri de- prsescribit Lectionarium nostrum. Apud Paulinum in
creverunt, deinceps ab omnibus ecclesiisseu parochiis natali 9 desancto Felice Ascensio inter majores fe-
lelebrenlur. Ita statulum anno 567. Denique sanclusi stivilates non numeratur, sed tantum Natale Do-
Gallus Arvernorum anlisles, cum « lues inguinaria mini, Epipliania, Pascha, et Pentecostes. Confer ea
(suo terapore) per diversas (Galliarum) regiones de- quse diximus initio hujus libri. Exstat fragmentum
sseviret, Rogationes iilas instituit, ut raedia Quadra- ex sermone Aviti episcopi Viennensisde Ascensione
gesima, psallendo ad basiiicam beati Juliani martyrisi Domini, dequa etiam hymnus Ennodii habetur.
itinere pedestri venirenl. Sunt autem in hoc itinere LX. LEGENDA 1NSANCTO PENTECOSTEN.
quasi sladia 300. t Apud Gregorium in HistoriceIib. Lectio Iohel prophelse.
IVcap. 5. Idem in lib. de VitisPatrum, cap. 6, men- Hsec dicit Dominus: Noli timere terra, exulta et
tionem facit de Rogationibus illis « qucequotannis Isetare, etc, usgue Invocaverit nomen Domini, sal-
ubiquein Paschale fiunt. > Sed hic Paschatis nomine vus erit, ait Dominus Deus. (Joel. n, 21-32.)
inlelligendum est tempus illud quod a Restirrectione, LectioActuumapostoforum.
ad Ascensionem, irao et Pentecosten excurrit. Ne- Tempore illo, cum complerentur dies Penteco-
scio an de his Rogaliouibus intelligendus sit Genna-, D 3 slen, etc., us^fweInvocaverit nomen Domini, salvus
dii locus ex cap. 99 de Scriploribus ecclesiasticis, erii. (Act. ir, 1-21.)
ubi de Honorato Massiliensiepiscopo etiam tune su- LectiosanctiEvangeliisecundumIohannem.
persliie agens. < Litanias, inquit, ad inclinandam1 Diebus illis, dixit Dominus Jesus discipulis suis :
Dei clementiara cura plebe sibi credila pro viribus' Sidiligitis me, mandatamea servate, etc, usqueVt
agit. >Avitus Viennensis in illo triduo 155 tolidem cum factum fuerit, credatis. (Joan. xiv, 16-29.)
sermones habuit; ex quibus uuus integer, aliortim1 NOTJEET OBSERVATIONES.
vero duorum fragmenta exstaiit. De Lilaniis conlra1 Nullum hic officium praescribiturpro vigilia Pen-
Larbarorum incursiones indicendis, simulque de tecosles. An repetendum ex vigilia Paschce? Cerle
moribus corrigendis exstal insignis Gregorii Magui1 vigilia Pentecostes in Mozarabico notatur ad No-
epistola, nempe 45 lib. IX. nam. Quod jejunii indicium est, cujus lamen nullum
LVIU. LEGENBA 1NASCENSIONE D0M1NI NOSTRI
JESUCHRISTI. apud Isidorum vestigium invenio. Certe neque apud
Lectio Actuumapastolorum. Ambrosium in serraone 60. Neque enim Ambrosii
refertur
Priwuiu quidem sermonem feci de ouinibu», ol videtur esse sermo ille, cujus fraguientum
807 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. 20§
disl. 76, cap. 9, ubi auclor feslum Pentecostes cum A £ nis Baptistse, nec etiani pro Vigilia festi aposlolorutn
Paschale comparando, ait in vigiliis ulriusque fuisse Petri et Pauli; neque item in Gothicoseu Gallicano,
jejtinatum : < Tunc enim, 157 sicut modo feciraus, sed tantum pro ipso die festo. In Codice regio, qui, •
jejunavimus Sabbato, Vigilias celebravitiius, oralio- ex Gelasiano et Gregoriano conflatus est, tres ex-
nibus pernoctantes inslitimus. > In Mozarabico Le- stant missse, nempe missa in Vigilia, item missa in
clio prima pro die Pentecostes ex Apocalypsis cap. media nocte, et missa in die. Consule Menardum.
xxu. Lectio secunda eadem cum noslra, uli et lertia, In prcedicto Missali Gothicoante festum sancli Joan-
uucciu Mozarabicobrevior est, desinitque in hcec nis habeiur missa in lnvenlioiie sanctce crucis, tura
yerba : JVoiiturbelur cor vestrum, neque (onnidel. Iu missa sancti Joannis aposlolietevangelistse,ante Ro-
Lectionario nostro Paraclitus diverso modo scribitur, galiones, ne quid dicam de niissa sanctorum Fer-
primo quidem mendose Paraclytus, deinde rectius reoli et Ferrucionis, quse post Pentecosten.
Paracletus. Nullum officiumprcescribiturpro sequen- LXIII. LEGENDA IN FESTOSANCTORUM PETRIET
libus diebus, quod nulla tunc octava Pentecosles ce- PAULI.
lebraretur. PassiosanctorumapostulorumPetri et Pauli.
LXL LEGENDA PROXIMA DOHINICA POSTPENTE- 159 Teinpore illo cura venisset Paulus in urbem
GOSTEN J Romam, couvenerunt ad eum omnes Judsei, dicen-
B
EpislolaPauli apostoliad Galatas. tes: Nostram fideni, in qua natus es, ipsam de-
Fratres, quaecumqueserainaverit homo,hsecet rne- fende. Non est enim juslum, ut cura sis Hebrseusex
let, etc, usque Crucifixus esl, et ego mundo. (Galat. Hebrseisveniens, genlium te magistrum judices, etc«
Vi, 8-14.) Desinit: Et comprehenderunt eos in Ioco qui dici-
Lectiosancli EvangeliisecundumMattbaeum. tur Catacumbas, via Appia, milliario lertio ; et ibi
' In illo
tempore, assumpsit Dominus Jesus duode- custodita sunt corpora auno unoet mensibus septem,
cim discipulos suos secrelo, et ait illis i Si quis vult quousque fabrecareutur ioca in quibus fuerunt po-
post me venire, etc, usque Unicuique secundum sita corpora eorum; et ibi revocata sunt cum gloria
opera ejus. (Malth. xvi, 24-27.) el hymnorum canlica, et posila sancti Pelri in Vati-
NOTJEET OBSERVATIONES. cano, via Neumacia; et sancti Pauli in via Ostensi,
Mirumest unam bic Dominicam post Penlecoslen ab urbe Roma milliario secundo: ubi praestanlur
locum habere, eum plurium post Epiphaniara et beneficiaChristi per orationem eorum in ssecula sse-
posl Pascha Dorainicarum officia assignenlur. An culorum.
alio in libro pro aliis Dominicis praescriptaerant of- EpistolaPauli apostoliad Komanos
licia ? an vero unum officium per alias Dominicasrc- G ^ Fratres, non enim accepistis spirilum servilulis
pctebatur? At frustra appositum fuisset in titulo, iterum in limore, etc, usque Quia secundura Deum
proxima Dominica post Penlecoslen. In Missali Go- poslulat pro sanctis. (Rom. vin, 15-27.)
ihicogallicano assignantur sex missce Dominicales. LectiosanctiEvangeliisecundumMattbaeum.
Ergo eas repeti necesse erat. Idem in Mozarabico, In illo tempore, videns Dominus Jesus turbas,
in quo septem dunlaxat misscehabenlur post Pente- ascendit in monlem; et cum sedisset, accesserunt ad
costen usque ad Dominicam ante jejunium Kalenda- eum discipuli ejus, etc, usque Glorificent Palrem
rum Novembrium. Ilaque repetebantur illce missae, vestrum qui in cselisest. (Mallk. v, 1-16.)
quando festa sanclorum in Dominicasnon incurre- KOTMET OBSEBVATIONES.
bant. Videlur loco pritnse leclionis recitata fuisse'passio
LXII. LEGENDA 1N FESTIVITATE SANCTI JOHANNIS aposlolorum, nisi dicatur recitata ad Matutinura.
BAPTISTJE.
Quod tameia in Lfjctionario nostro haud notatur. Iit
LectioEsaie prophetse. his Aclis narralur conflicius Petri cum Simone
158 H*10dicit Dominus : Consolamini, conso- mago, referlurque falsa Pilati de Christo ad Neronem
lamini, populus meus, dicit Deus vester, etc, usque epistola; eodemque anno et die Petri elPauIi passio.
Et opus iliius coram eo, ait Dominus Deus. (Isa. XL,D J Altero post Petrum anno Pauli martyrium accidisse
1-20.) ait Gregorius in lib. i de Gloria Marlyrum cap. 29,
LectioAetuumapostolorum. qui proinde aliis actis usus esl. Fortunatus non so-
Diebus illis, surgens Paulus, et manu silentium lum eodem die, sed et eodem anno passos fuisse
indicens ail, etc, usque Ut sis in salutera usque ad videtur asserere sub finem libri ni de Vita sancli
extremum lerrse. (Act, xm, 16-47.) Martini.
LectiosanctiEvangeliisecundumLucani. Una nempedie quospassiosanctabeavit,
In diebus Herodis regis Judaeaefuit sacerdos qui- Et sacrasicgeminussignavittemporaconsul
dam, nomine Zacharias, de vice Abia, etc. (Luc. i, 160 Nescio quid sibi velit Cathulfi epislola ad Caro-
5-25). Deinde Luc.x, 59-47; tum Luc i, fc'6-67; lum Magnumpetenlis id ab eo constitui,ut«sanctiPe-
Denique, Benedictus Dominus Deus Israhel, el mox, tri passionem in toto (ipsius)regno celebrari > curaret,
Puer autem
' crescebat, etc, qui 'est ultimus versus cum ex hoc Lectionario aliisque testimoniis jam sub
cap. i. Meroveadisregibus haeccelebritas instituta videalur.
NOTJE ET OBSERVATIONES Exstat Aviti Viennensis episcopi fragmentum ex
Nullahic missa pro Vigilia nativitalis sancti Joan- homilia dictain basilica sanc" Petri, quam sanctus
209 DE LITURGIA GALLICANALIBER II. 210
episcopus Tarantasise condidit. Quod fragmenlumt A Isetare, etc, utque Non confundetur populus meus in
primum est in Editis. In basilicis Gallicanis sancto- aeternum, ait Dominus Deus. (Joel. n, 21-27.)
rum Petri et Pauli imagines pingi solebant. Unde 8 EpistolaPauli apostoliad Corintliios.
Gregorius in lib. de Vitis Patrura cap. 12 laudat ico- Fratres, quis militat suis slipendiis, etc, utque Ut
nicas apostolorum, aliorumque Sanctorum, superr gioriam meam quis evacuet. (/ Cor. ix, 7-15.)
Leclio sanctiEvangeliisecundumMalthceum.
quas conscriptse erant litlerae, eorum nomina indi-
cantes ad usum speclantium. In illo tempore abiit Dominus Jesus Sabbalo per
LXIV. LEGENDA IN PASSIONE SANCTI JOHANNIS sata, etc, usque Ex hoc pane, vivet in cctcrnum
BAPTISTJE. (Matlh. xn, 1-8). Tum consequenter : Nonne vos
LectioEsaiceprophetse. dicitis, etc (Joan. iv, 35-38). Tum, Ego sum panis
Hsec dicit Dpminus creans te, Jacob, et formans s vilae, elc (Joan. vi, 49-52.)
te, Israhel. Noli tiraere, etc, usque Et in nominee XOTM ET OBSERVATIONES.
Dorainiadsimilabitur, ait Dominus Deus. (lsa. XLIII, '' 1©2 H*0 missa continue missam de sando
1-13). TMIH,omissisoclo versibus, Isa. XLIII,22 us- '• Joanne subsequitur. Evangeiii leclio innnit hanc esse
que XLIV,5. benedictionem novarum spiearum. Maturseuvsebene-
EpistolaPauli apostoliad Hebrajos. T
J5 dictio in Sacramentario sancti Gregorii notatur VHI
Fratres, omnes sancti per fidem vicerunt re- Id. Augusti, die natali sancti Xysii, quo die fit etiam
gna, etc, usque In disciplina perseverate. (Heb. xi,' nunc quibusdam in locis. Fiebat eiiam suo tempore
33, usquexn, 7.) benedictio novarnm fabarum, novorumquepomorum.
LectiosanctiEvangeliisecundumMatthaeum.
In illo lempore audivit Herodes tetrarcha famaro Udalricum legere nori pceniiebil in iib. i Consuetu-
Domini Jesu, et ait pueris suis, etc, usque Et cura- dinum Cluniacensium cap. 55. Adde Menardi notas
vit langnidos eorum. (Mallh. xiv, 1-14.) in Sacraraentarium pag. 175.
SOTM ET OBSERVATIONES. LXVI. LEGENDA IN FESTOUNIUS MARTVRIS,
In Missali Gallicano habetur missa in diem pas- Lectio Esaiseprophetse
gionis sancli Joannis Baptistceet martyris, quam se-'_ Hsec dicit Dominus : Leva in circuitu oculos tuos,
quuntur, quse preecedere debuerant, missse de san- '_ et vide, etc, usque Redemptor luus forlis Jacob, ail
ctis Sixto, Laurentio, Hippolyto, et Sinfuriano. In Dominus Dcus. (Isa. LX,4-16.)
epistola ad Bibianum, quaeAuguslino tribuitur, Joan- EpistolaPauli apostoliad Timotbeum.
nes eodera die traditur conceptus, et Herodis funesli Carissime, labora sicul bonus miles Chrisli, elc,
Perseculionem patiuntur (U Tim. n, 3). Avul'
gladio trucidatus, nempe vm Kal. Oetobris. Est et usque
C sum est unum folium. Desinit Epistola II Tim. m, 12;
prceler nalivitatem alia solemnitas Joannis 161 Ba- LectiosanctiEvangeliisecundumIohannem.
ptistae, iv scilicet Kaiendas Septembris, quando in-
'" Diebus illis , dicebat Dominus Jesus discipulis
ventum Iegitur caput dominici Praecursoris. De ba-
:
silicis apud Gallosin honorem sancti Joannis Bapti- suis Haec mando vobis, ut diligatis invicem, etc,
stse erectis lege librum primum Gregorii de Gloria usque Reroiniscamini quia ego dixi vobis. (Joan. xv,
17, usque xvi, 4.)
roartyrum. LXVH. LEGENDA
Omittitur hic festum sancti Laurentii, et officium DE PLURES MARTVRES fSJC).
*
n Leclio Esaiseprophetse.
sanctorum Agaunensium, quorum raemoria apud Hsecdicit Dominus: Ecce servi mei comedent, elc.,
Gallos semper celebris fuit. Inter Aviti fragmentaa
Et tremenlem sermones meos, ait Dominus
duo habentur, nempe tertium et sexlum, quse ad usque
Deus. (Isa. LXV,13, usque LXVI,2.)
homiliampertinent ab eo habitam in basilica sancto-'"
LectioApocaiypsisIohannisapostoli.
rum Agaunensiumin innovatione monasterii ipsius.'•
Tesnpore illo, ego Iohannis vidi sub allare animas
In priori fragmenlo : « Ornantur oppida non minuss
etc, usque Honor et virlus et forti-
sedibus quara patronis; imo polius illustratce palro-'" ipterfectorum,
tndo Deo noslro in saecula sseculorum, amen. (Apoc.
ciniis fiunt urbes ex oppidis. > In posteriori vero ait
vi, 9, usiruevir, 17), omissa enumeralionetribuum.
sanctos fuisse « decimatos, donec simul colligerentuff 1j LectiosanctiEvangeliisecundumLucam.
> «
elecli. Quod ex consuetudinis debito series lectse fi 183- In illis diebus, ailDominus Jesus discipulis
passionis explicuit. > Unde probatur mos legendi '* suis: Cum audieritis proelia et seditiones, elc,
sanctorum passiones. Denique omittitur, quod forsann Possedebilis animas vestras. usque
(Luc xxi, 9-19.)
iii Lectionario primum locum habebat, festum san- '" LXVIH. LEGENDA DEUNOCONFESSORE.
cti Martini, quod per universam GaDiaracelebre luncc
EpislolaPauli apostoliad Timolheum.
fuisse diximus, patetque in prirais ex Venanlio For- Carissime omnis scribtura divinitus inspirata, eic,
tunato in lib. x, carmine 10, ad Childeberlum et Jt utque His qui diligunt adventura ejus. (/'/ Tim. ni,
Brunichilderade natalitio sancti Martini.
Ecce supervenitvenerandiin sceculacivis 16, usque IV,8.)
Martirrimeritis luce perenne dies, LectiosanctiEvangiliisecundumMattbceum,
Quimodode Gallistotumniire occupatorbem. Diebus illis loquutus esl Dominus Jesus ad turbas
LXV. ITEHADMISSAM DENOVOS FRUCTUS (sic). etad discipulos suos parabolam hanc, dicens : Sicut
LeclioIohel prophetee. homo peregre proliciscens vocavit servos suos, elc,
Hsecdicit Dominus : Nolitetimere terra, exultaetjt usgaelniraingaudium Dominitui. (Ma«/i,xxv,14-2?5.)
211 APPEJNDIXAD OPERA SANCTI GERMANl PARISIENSIS. 212
LXIX. LEGENDA DE PLURES CONFESSORES. A Domini misericordia, quod haberet defunctus requiera
LectioHierimiseprophetae iri die, qua Dominooblationem 1©5 pro ejus anima
Bonus est Dominus sperantibus in eum, etc, us- delibasset. > Idem auctor, in Historieelib. iv cap. 54
que Idcirco tuexorabilis (sic) es.DomineDeu.snoster. ait, Palladium quemdam, qui sibi mortem conseive-
(Thren. m, 25-42.) rat, « non juxta Christianorum cadavera positum
EpistolaPauli apostoliad Timotheum. (fuisse), sed nee missarum solemuia meruisse. >
Carissime, nihil intulimus in bunc mundura, elc, Porro locus in quo fideles tumulabantur, « sacerdo-
usque Sed nec videre potest, cui honor et imperium tali benedictione sacrati > erant, ex lib. de Gloria
in sceculassectilorum..(/ Thn. vi, 7-16.) confessorum cap. 106. Ad hcec, defuncto sancto Sal-
LectiosanctiEvangeHisecundumlohannem. vio, raonachi «nqctem in fletu et psallentio exigunl,)
Diebus illis, dixit Dorainus Jesus discipulis suis : apud eurii,demin lib. vn cap. 1. Denique Baudoni-
Ego sum viiis vera, etc, usque Quodcumque petie- yia, in Actis sanctce Radegundis, de ejns exsequiis
ritisPatremin nomine meo, detvobis. (Joan. xv, 1-16.) agens, ait sanctimoniales « gemitum pro Alleiuia >
NOTJE ET OBSERVATIONES. reddidisse, tum subdit: « Liberce, quseante eam ce-
Commune sanctoruni in offieiis ecclesiasticis jam reos portaverapt, Iptce in gyro sepulcri astabant.
dudum in usu fuit, teste Braulione Csesafaugustano B J Unaquaequein suo cereo suum nomen dabat scri-
episcopo in prologo de Vita sancti yEmiliani : « De ptum : totse uni ex famulis cereos ipsosjuxta ordina-
eadem quoqtie solemnitate (nempe. beali yEmiliani) . lionem tradebant. Fit contentio in populo. Alii dice-
rit missa recitaretur communis, injunxi dileclo filio bant, cereos ipsos in ejus sanclum sepulcrum mitti
meo 1@& Eugenio diacono. > Ofliciumdeapostolis, debere; alii dicebant iion. > Loti et vestiii sepelie-
quod hic prcemilti debuerat, prsetermissum est, sed bariturj ex Sidonii lib. III epistola 3.
occurrit in MissaliGallicano. In concilio Bracarensi ni LXXf. LEGENDA IN NATALE EPlSCOPI.
graviter reprehenduhtur canone 5 quidara episcopi, EpistolaPauli apostdliad Hebrseos.
qui in solemnitalibus marlyrum adecclesiam proces- Fratres, regnum immobilem suscipientes, habemus
iuri, reliquias collo suo imponebant, seque a Ievitis graliam, perquam serviamusplacentes Deo,etc, usque
geslari voiebant, quasi ipsi essent reliquiarum arca. Quod placeat coramse per Jesum Christura.cui gloria
ln Lectionario nostro, et in antiquis MissalibusGal- in ssecula sseculorum. (Hebr. xu, 28, usque xin, 2i.)
licanis aliisque, una est classis confessorum, quos LectiosanctiEvangeliisecundumlohannem.
modo distinguunt in pontifices et non pontifices. Diebus illis, dixit Doiuinus Jesus discipulis suis :
Quod antiquitus in usu non erat, ut.veteres etiam Amen, amen dico vobis, qui non intratper ostium in
litanise probant. In missa unius confessoris unica G ovile ovium, etc, us^tte Unum ovile et unus paslor.
Lectio Evangelio prseraitlitur. Idem vidimusin officio (Joan. x, 1-16.)
de beatissima Virgine, et sancta Genovefa. Nulluro LXXII. ITEMIN NATALE EPISCOPORUM.
commune virginum etiam in Missali Gallicano. LectioEzecbihelprophetse
LXX. LEGENDA IN DEPOSITIONE CUlVOLUERIS. Terapore illo, factum est verbum Domini ad Hie-
zcchiel dicens, Fili hominis, propheta de pasloribus
EpistolaPauli appstoliad Corinthios.
Pascuceriieashomines estis, ego
Fratres ecce mysterium vobis dico : omnes quidem lsraliel, elc, usque
Dominus Deus vester, dicit Domihus exercituum.
•resurgemus, etc, usque Non est inanis in Domino.
Cor. (Ezech. xxsiv, 1-51.)
(1 xv, 51-58.) Epistolabeali Petfi apostoliad gentes.
Lectio sancliEvangeliisecundumIbhannem. Benedictus Deus et Pater Domini nostri
166-
Diebus illis loquutus est DoniinusJesus discipulis Jesu
Christi, qui secundum magnam misericordiarh
suis diceus: Amen, araen dico vobis, non potest filius suam
regeneravit nos in speta vilse, etc, usque Per-
a se facere quicquam, etc, usque Sed voluntatem immarciscibilem glorisecoronam per Jesum
rae. eipielis
ejus qui misit (Joan. v, 19-30.) Christum Dominumnostrum. (/ Pelr. i, 3-20. Tum I
NOTiE ET ORSERVATIONES. J Petr. v, 1-4.)
D
In veteri Codice hic deest articuli numerus, quem
LectiosanctiEvangeliisecunduniMatthaeum.
supplere visum est. Articulus 73 est de depositione
In Mozarabicomissse sunt etiam Diebus illis, ait Dominus Jesus discipuiis suis :Vos
episcopi. particula-
res pro diaconis, tum pro subdiaconismortuis. Extra estis sal terrce, etc., usque Hic magnus vocabilur in
Quadragesiraam Alleluia scepiusrepetilur in Introitu, regno ccelorum. (Maith.\, 13-19.)
et posl Evangeliurn. Deinde ad oblationem dicitur NOT.E ET OBSERVATIONES.
Kyrie eleison, Christe eleiton, Kyrie eleison, prceter Natale episcopi est anniversarius ejus consecratio-
morern. Gregorius, in Historiselib. iv cap. 51, Cato- nis dies. Gregorius Turonensis episcopus hoc sensu
nera presbyterum Arvernum laudat, qui lue in- natalem episeopatus sancli Martini appellal in lib. i
6 :« Sciatis quia post
gruenle « popnlumsepelierat, el missasviriliter dixe- de Miraculis sancli Martini cap.
rat. » Idem, in iib. de Gloria confessorum, cap. 63, hoc triduum natalis episcopalus ejus esse consueve-
raodum natalis cathedrce, natalis cali-
agitde muliere, quae, mortuo marito stio, « per an- rat. >Ad eum
iiuui inlegrum celebrans quotidie missarum solemnia, cis in velustis Kalendariis appellatur. Sic infra
offerebat ohlationem pro memoria viri, non dilfisa de natalo ecclesiaepro anniversario dedicationis. Quili-
215 DE LITURGIA GALLICANALIBER II. 214
bet episcopi anniversariura ordinationis euce diem A Hierusolymis, et liiems erai, etc. (Joan. x, 22-28).
quotannis recolebant, et sermonem ipsis diebus ad Tum consequenlerLuc xix, 1-10.
populum habebant. Exstat Ennodii.diclio in natali LXXV. LEGENDA IN NATALE ECGLESLE.
Laurentii Mediolanensisepiscppi, ubi prseclara hsec LectioIsaiaeptophetae.
verba : < Tibi ergo debetttr venerabilium custodia Lauda, sterilis, quse non paris. Isla jam superius
canonum, > etc in vigiliisNatalis Dominiscribla est. (Ila velusCodex.)
LXXIII. LEGENDA.IN DEPOSVTIONE EPISCOPI. EpistolaPauliapostoliad Ephesios.
LectioEsaisepropbelse. Fratres, gratia enim estis salyati per fidem, etc,
Haecdicit Dominus: Aperite pprtas, et ingrediatur usque Cosedificaminiin habitaculum Dei in Spiritu
gens justa, etc, usqueDonec pertranseat indignatio, sancto. (Ephes. n, 8-22.)
ait DominusDeus. (Isa. xxvi, 2-20.) LectiosanctiEvangeliisecundumMatthseum.
EpistolaPauli aposloliad Corintkios. i Diebus illis cum introisset DorainusJesus Hierpso-
Notumautem vobis facimus, fratres, Evangeliura, lymam, coumiota est universa civitas, etc, usque In
quod prcedicavivobis, etc, usque Ita et in Christo Bethaniam,ibique mansit. (Mailh. xxi, 10-17.)
omnes vivificabuntur. (1 Cor. xv, 1-22.) LXXVI. LEGENDA IN VELATIONE VIRGINUH.
LectiosanctiEvangeliisecundnmIohaimem. "
Diebus dixit Dominus LectioIsaiasprophetae.
167 illis, Jesusdiscipulis
suis: Ego sum panis vilce,elc, usque Honorificabit Gaudens gaudebo in Domino, et exultabit anima
eum Paler meus qui est in cselis. (Joan. vi, 49-59.) mea in Deo meo, etc, v.squeDonec ponat Hierusalem
OBSERVATlO. laudem in terra, ait Dominus Deus. (Isa. LXI,10
In depositione seu obitu episcoporum quid apud usque LXII,7.)
LeclionesdeApostuloetdeEvangeliorequiresuperius
Gallosfieret, docet nos Gregoriusin lib. de Vitis Pa- ad
festivilatemsanctmMariwvel Scthctm Genovevmvi*-
trum cap. 6, ubi de Gallo episcopo Arvemensi: qui
«ablulus vestitus in ecclesiamdefer- ginis. (Ila velus Codex.)
morluus, atque
tur, donec comprovincialesad eum sepelieudumcon- LXXVII. BJECLECTIOLEGENDA , fiCANDO EPISCOPI
venirent... Jacuit autem in ecclesia triduo, assiduo PR^EDICARE DEBENT, UTPLEBS, DECIMAS REDDAT.
. instante psallenlio,cum roagnafrequentiapopuli.Epi- LeclioMalacbiae prophetae.
scopis aulem quarta die advenientibus, eum de ec- 169 Ha5Cdicit Dominus: Filius honorat patrem,
clesia levaverunt; et portantes in sancti Laurenlii et servus Dominum suum, etc, usqueMagnum no-
basilicam, ibi sepeiiunt. Jam vero in exsequiis ejus men meum in gentibus, dicit Dominus exercituum.
'
quanlus planctus, quanti populi adfuere, enarrari vix G (Malach. i, 6-11.)
potest. Muiierescum lugubribusindumentis, tanquam EpistolaPauliapostoliad Corinthios.
si viros perdidissent; similiter et viri oblecto capite, Fratres, quis militat suis slipendiis unquam ? etc,
ul in exsequiis uxorum inos est; ipsi quoque Judsei Ne quod offendiculum demus Evangelio Chri-
usque
SCcensislampadibus plangendoprosequebantur... Et sli. Cor.
(/ ix, 7-12.
quia, ut diximus, provinciales lorige distabant, nec LectiosanctiEvangeliisecundumLucam
celerius venire poterant; ut mos rusticorum habetur,
glebam super bealum corpus posuere fideles, quo ab dixit Tempore illo, audiente DominoJesu omni popujo,
sestu non inlumesceret. > Idem factum in sanctam discipulis suis : Adtendite ad Scribis, qui volunt
ambulare in scolis (sic), etc (Luc xx, 45, usque
Radegundem.Quod ait Gregorius, viros tecto capite
in Galli exsequiis processisse, id etiam nuhc obser- xxi, 4). Tum consequenterMalth. vi, 2-4.
vatur in funere regum noslrorum ac principum in NOT.2EET OBSERVATIONES.
ecclesiaDionysiana.Caelerumepiscopinon alio modo Observationedigna est liaecmissa,quando episcopi
quam laici in tumulo comporiebantur, id est omnes prsedicare debent, ut plebs decimas reddat. Ejus
pedibusad Orientem conversis, exemplo Chrisli Do-. generis est sermo 277 in nova appendice sermonum
minijCujuscorpusin sepulcro hoc modo Corripositura- sancti Augustini, Caesario ascriptus. Habitus est
fuit, ut probat Haimonishomilia in vigilia Paschce,et paulo ante nativitatem sancti Joannis Baplistce,ex
Baronius ad annum 54. num. 4. Quibus ex rebus dareiitur decimse, patel
LXXIV. LEGENDA 1NDEDICATIONE. ex num. 1: « Decimajiributa siirit egentium anima-
Lectiolibri Genesis. rum. Redde ergo Iributa pauperibus, offCrlibamfna
Tempore illo, egressus Jacobde Bersabee pergebat sacerdolibus. Quod si decimas iiori habes fructuum
Harau, elc,usque Decimasolferam tibi. (Gen.xxvm, terrenorura , quod habet agricola, quodcumque te
11-22.) pascit, ingenium Dei est: et inde decimas expetit,
EpistolaPauli apostoliad Corinthios. Unde vivis. De mililia, de negotio, de artificio redde
Fraires, Dei enim suraus adjutores, vos agricul- decimas. > Huc spectant epistola episcoporum pro-
tura estis, etc, usque Teraplum enim Dei sanctum vinciaeTuronicaead plebem, scripta in concilio Tu-
est, quod estis vos. (/ Cor. m, 9-17.) , ronensi n, et canon quintus synodi n Matisconensis.
Lectiosanc.tiEvangeliisecutidumIobannem. Confer Cypriani librura de Lapsis editionis Oxonien-
l@g Diebus illis facta sunt autem encsenia in sis, sub finemIibri
215 APPENDIXAD OPERA SANCTIGERMANIPARISIENSIS. DE LITURG. GAL. LIB. h. 216
LX-XVHI.LEGENDA QUANDO DIACONUS ORDINATUR. j suis:Quis putasest fidelisdispensatoretprudens,etc,
A
Leclio Ezecbihelprophetae. usque Supra omnia quse possidet, constituet illura.
170 H*0 dicit Dominus Levilis filiis Sadoc, quii (Luc xii, 42-44.)
custodierunt cceremonias sancluarii mei, elc, usque ' LXXX. LEGENDA 1NPROFECTIONE ITINERIS.
Et cuslodiant cseremoniasmeas, dicit Dominusomni- EpistolaPauli apostoliad Timotheum.
potens. (Ezech. xuv, 15, 16.) Carissime, hsec vobis scribo, sperans me venire
EpistolaPauli aposloliad Timotheum. ad vos cito, etc, usque Adsumptura esl in gloria.
Carissime, diaconos esse oporlet pudicos, non bi- (/ Titn. III, 14-16.)
lingues, etc, usque Et multam fiduciamin fide, qusa i Leclio sancliEvangeliisecundumLucam.
est in Christo Jesu Dominonostro. (/ Thn. ni, 8-15.)) Diebus illis, factum esl dum complerentur dies
LectioEvangeliisecundumMattbaaum. adsumplionis ejus, etc (Luc ix, 51-56). Tumconse-
In illo terfipore,ambulante DominoJesu cum disci- quenter: Et dixit illis: Sint lumbi vestri prcccincti,etc
pulis suis in via, dixit quidam ad illum : Se^uar leB (Luc vii, 55-57.)
quocumque ieris, etc, usqueRespiciens retro, aptusS LXXXI.LEGENDA DEREDEUND0 ITENEIIE.
est regno Dei. Hoc Evangeliumesl sancli Lucw, cap,
Similia in Malih. 20. D EpislulaPauli apostoliad Romanos.
IX, 57-62. cap. vm, _
NOTJEET OBSERVATIONES. 172 Fratres, habeo gloriam in Christo Jesu ad
Deum. Non enim audeo loqui, etc, usqueIn
Quid a diaconisordinandis exigeret CsesariusAre- abundanlia benediclionisaliquid Christi veniam. (Rom.xv,
latensis pontifex, tradit in lib. i de Vila ejus Cypria-
nus num. 32 : « Adjecit eliam hoc, ut nunquam in_ 17-29.) LecliosarictiEvangeliisecundumlohannem
ecclesia sua diaconem ordinaret ante tricesimum
celalis succannum. Verum etiam et hoc addidil, ut Terapore illo, cum venisset DominusJesus in Ga-
lilceam, exceperunt illum Galilcei, elc, usque Cum
in
^nec qualibet majore aetate ordinarelur, nisi qua- venirel a Judaeain Galilseam.(Joan, iv, 45-54.)
luor vicibus in ordine libros Veteris Testamenti le-
LXXXII.INCIPIUNT LECTIONES COTIDIANAS
gerit ante, et qualuor Novum. > Canones annum_ (sic).
ceialis vigesimuraquintum exigunt. Dispensatumni- LectioEsai» prophetas.
liilo minus in mnltis : quos interEpiphanius Ticinen- Haecdicit Dorainus: MiserationuraDominirecorda-
sis anno cetatis octavo decimo subdiaconus, vigesimo <> bor, etc, usque Quae prseparasli expecianlibtts le,
diaconus ordinalus est, leste Ennodio in ejus Vita. ait DominusDeus. (fsa. LXIII,7, usqueLXIV,4.)
Nimirum « feslinabat ad Leviticam dignitalem con- EpistolaPauliapostoliad Ephesios.
scieutia, quam nunquam vota prsesumpseranl: exi-- (C Fraires, audiens fidem vestram, quaeest in Ghristo
gebat conversalio quod desideria penilus ignora- i- Jesu, el dileclionem in omnes sanctos, elc, usque
bant. >Et inferius: « Talis in diaconatu a vigesimo o Omnia in omnibus adimplivil in Christo Jesu noslro.
incipiens, octo annos explevit. > Non otiose legenda a (Ephes. i, 15-25.)
sunt verba Catonis presbyleri, lametsi vano auimo 9 Lectiosancti EvangeliisecundumJoannem.
prolata, apud Gregorium Turonensem pontificeminii Tempore illo, vidit DominusJesus hominemcaecum
lib. iv, cap. 6 : i Leclor decem annis fui, subdiaco- a nativitate, etc, usque Et procidens adoravit eum,
natus ofliciumquinque annis administravi; 171 dia- (Joan. ix, 1-58.)
conalui vero quindecim annis martcipalusfui, > etc!. 1TEM LECTIONESCOTIDIAKAS.
Diaconii sacramenta nuncupat Ennodius episcopus s LectioMalachiprophetre.
Ticinensis in lib. iv epistola 21, ad Constantium epi- Hsec dicit Dominus : Erunt inihi oves mese, ait
scopum, a quo petit Vigilinm subdiaconum ad diaco- i- Dominus exercituum , in die qua ego facio, in pecu-
nalum promoveri. lium, etc, usquePercutiam lerram anathemate, dicit
Nulla hic menlio de subdiacono aliisque inferiori- Dominus exerciluum. Malac. m, 17, ad finem pro-
bus ordinibus. In Ordine Romano (ut id in transcursua phetim.
observem) ordines etiam minores conferebantur subb ij\ EpislolaPauli apostoliad Romanos.
certo tilulo. Unde in invitalione ordinandorum legi- 173 Fratres, quam speciosi pedes evangenzan-
tur : De domo sanctw Mariw eligimus ill. ad ostia- - tium pacem.... fides ex auditu, auditus aulem.....
rium ad eumdemtitulum. Ila de lectore el exorcista.• (Rom. x, 1G.)
Quin etiam monachi ordinabanlur sub titulo mona- OBSERVATIO.
sterii sui, ut probatum est in prsefatione ad ssecu- Sic desinit Leclionarium anliquissimura, cui pau-
lum v Benedictinum.
cula folia in fine desunt, nempe ttnis Epistolse prae-
LXXIX.LEGENDA 0.UANDO PRESBYTER BENEDICITUR.
EpistolaPauli apostoltad Titum. missse, et Evangelium. An aiiae lectiones pro aliis
Paulus servus Dei, apostolus autem Jesu Chrisli d rebus consecutsesint, incertum. In Leciionibus Evan-
secundum fidem electorum Dei, etc, usque Fitios 1S geliorum nunquam simpliciler effertur Jesus, sed
habens fidelesin Christo Jesu. (Tit. i, 1-6.) semper DominusJesus, honoris ac revereniise causa.
LecliosanctiEvangeliisecundumLucam. Quod etiain in Mozarabico, et in aliis nonnuUis.ve-
Tempore illo, dicebat Dorainus Jesus discipulis js tustis Missalibus observatur.
DE LITURGIA GALLICANA

LIBER TERTIUS,

COMPLECTENS TRIA MISSALIA ORDINIS GALLICANI.

174 *• Quantum subsidii ad illustrandumLiiurgiam Gallicanam attuleril Lectionarium Luxoviense, ex


superiori iibro satis intelligilur : sed nuic cognitioni non parum deesset, nisi etiam alios veteres libros,
qui cseteras ejusderriLiturgise partes continent, aliunde habuissemus. Primara autetn hujus rei gratiatn de-
betnus piaeac mihi in primis venerandaememoriaecardinali Bonse, qui priraus veteres illos libros indicavit
in opere suo rerum Liturgicarum : nec imparem habemus erudito Josepho MariseThomasio, qui libros in-
dicatos, id est tria Missalia, ut vocamus, e lenebris in Iucem protulil
2. Priraum ex illis Golhicumseu Gallicanumappellat, nos uno verbo Gothicogallicanumnuncupate pos-
suraus, proplerea quod in usu fueril apud Gallos, Goihorumimperio subjectos, nempe apud 175 Septi-
manos vel Novempopulanos.Alteruro vocat Francorum; terlium Gallicanum vetus. In primo purus Ordo
Gallicanus: in secundo el terlio Ordo ex Romano et Gallicano mistus exhiheiur. Tria hsec instar proba-
tionum integra huc referre visum est, ne ob raritatem exemplarium Romanceeditionis ea huic operi deesse
nonnulli causarentur : sed breves nolulas adjecimus, ad explicandos quosdam locos instituto nostro ne-
cessarios.
5. De MissaliGothico ita scribit cardinalis Bona in lib. i Rerum lilurgicarum, cap. 12, num. 6 : « Unus
tx his codicibus exstat in Bibliolhecaserenissimse Suecorum reginse, ante annos nongentosscriptus, ut pe-
riti censent, litteris quadratis et majusculis, signatus num. 626. Quem olim fuisse aiunt araplissimi viri Pe-
tavii Senatoris Parisiensis, empfum vero a regina post ejus decessum. Desunt ei aliquot folia in principio
et in fine. Initio prsefixus hic titulus est manti recentiori : MissaleGothicum: el ex eo qucedamLiturgicce
precaliones excerptse sunt, et tomo sexto Bibliothecseveierum Palrum editionis novissimseParisiensis in-
sertae pag. 155. » Hactenus pius et eruditus cardinalis, existimans (quod re vera est) hoc esse velus Mis-
sale Gallicanum, praesertim GalliaeNarbonensis, Gothorum Hispanicorum regno olim subjectse; ut non
temere Gothicum dixerit, quisquis sii ille, qui recentiorem tituluro Codici apposuil. Thomasius Gallicanse
Ecclesiaehoc esse Missale comprobat ex compluribus sanctorum Galliie festis, ut sancti Saturnini episcopj
Tolosani, sanctorum Ferreoli et Ferrulionis martyrum Vesontionensium, sancti Symphoriani marlyris Au-
gustodiinensis, itemque sancti Leodegarii ejusdem urbis episcopi, et sancti Martini Turonensis. Aliud etiatn
argumentum desumitex triduanis anle ascensionem 176 Rogaiionibus, quse in Galliis institulse, serius ad
alias Ecclesias pervenerunt: imo apud Hispanospost Ascensionemrejectae. Adeo ut certum sit hoc Missala
MOU esse Hispanicum, etsi in eo referatur missa in natali sanctae Eulaliae virginis et martyris Lusitanse,
quaeapud Francos olim celebris erat, ut patet ex Gregorio et ex Venantio Forlunaio.
4. De tempore quo scriptus est Codex ille, non oranino constal: attamen ex forma litterarum, et ex Li-
(urgiseGallicanseabrogatione,quse pontificatuAdriani I,,regnante Carolo Magnoante annos nongentos facta
est, apparet, hunc ineunte saeculovni, nernpe ad exemplum alterius codicis velustioris, fuisse exaralum1,
non citius, propter festum sancti Leodegarii, qui anno 678 necatus est.
5. Huic Codici aliquainilio deesse ex cardinale Bona et Thomasio discimus; sed quid illud sit, neuler
explicat. Miliivero non difficilevidelur conjicere ex nuraerica nola iv, quse ad officiumNatalis Domini prae-
ligitur. Hsecenim nota indicat tria deesse officia, quorura unura est iu vigilia Natalis Domini. in Codiceim-
perfeclum. Duo itaque restant qusede Adventu fuisse colligimusex tertio Missali,quod dicilur vetus Galli-
canum, in quo duaelantum missaede Adventu Dominiante officium pro Vigilia Nalalis Domini assignanlur.
Hseduse raissaesi in illo Gothico suppleantur, vix quidquam deerit ad ejus absolutionem praeter paucula ,
quse in fine excidertint. Certe multse precationes utrique Missali communes sunt, ut facla comparatione
multis in locis notavimus.
6. SecundumMissaledicitur Francorum, non solura ob missam de sancto Hilario episcopo Pictaviensi,
sed etiam ob menlionem regni Francorum, quaein benedictione 177 regum non semel occurrit. Hunc Co-
dicem viderat Joannes Morinus, ejusque notitiam suggerit in libro de sacris Ordinationibus, pag. 261.'« In
Bibliothecaviri amplissimi D. Petavii senatoris parlamenti Parisiensis integerrimi, Codex est omnium Co-
dicum ritualium, quos nobis videre contigit, antiquissimus; accurale admodura scripius lilteris uncialibus
majoribus, bene quadralis, splendidissimeefformatis. In gratiam EcclesiaePictaviensisvidetur olim descri-
ptus. Nulliusenim sancli praelersancti Hiiarii missairispecialiter continet; ipsius nomine in orationibus, im
prsefatione,et infra actionem expresso ; cseteraemissse communessunt. In Memenioquoque, posl Cosmam
§19 APPENBIX AD OPERA SANCTIGERMANI PARISIENSIS, 220
el Damianum.Hilajii fit memoria et Martini. Codicem illum Gallicum fuisse dubitari non potest, cum in
missa pro regjbus Francopm, et in variis oraiioriibus imperiurii Romanum nunquam commerriorelur, sed
perpeiuo Deus in eo pro regni Francdrum prosperitale exoretur: liaque mihi videtar Codex ille post an-
num 511, sedanie annum 560 inGallia scriplus, Galljsque npndurn in unum populum cum Francis coaie-
scentibus. Ter enim pro regni Frahcorum nomine pieces fiurii; alias pro Francorum principatu; alias pro
Principihus Francorum; et semel pro salute et incolumitate regni Francorum. Codex ille et vetustale, et
characleris niagnificenlia adeo vetierandus, e Gallia iriigravit Stokolmium Suecorum;tfeliiam, a Chrislina in-
comparahili Suecorum principe cum innumeris aliis auro redemptus, » Hsec Morinus : qui ex eo Codice
vulgavitquae ad sacras ordinationes pertinebant. Nunc iste Codex Romse est in Bibliotheca serenissimse
reginse.
7. Quod attinet ad ejus antiqtiitateni, cerlura est mulla ex veteri Gallicano ritu in illo contineri : sed
nec diffitendum qusedam esse ad modum Ordinis Gelasiani 178 et Gregoriani. Ordinationum quippe ritus
et precationes esedem reperiuntur in Ordine Romano: et Canon idem est item cum Romano, adeo ut etiara
verba hsec : Diesquenoslros in lua paee disponas, quce a Gregorio Magnoaddita perhibentur, in illo Canone
legantur. Unde.Codicem non sceculo vi, pace viri doctissimi, sed insequenti conscriptum fuisse inteiligitur.
At non serius ob duas rationes. Primo enira in benedictione regum, noii de uno, sed de pluribus regibus seu
principibtis Francorum fit mentio, in bunc modum : Francorum regni adeslo principibus; lura : Protege regni
frrancorum nominisubique reclores, qusearguunt Francorum principatum tunc penes unum non fuisse, quando
vel scriplus est Codex, vel composita benedictionis forraula. Deinde in Canone, ubi confessores mariyribus
subjiciuntur, uni recensentur Hilariusiet Marlinus, cum in sseculi IXCodicibus plures alii memorenlur, ut
ex librisSacramentorum a Menardondstro relalis, aliisque manifestum est.
8. Resiat agendum de tertio Missali, quod Thomasius Gallicanum velus appellat, censetque illud proprius
accedere ad ritum Romanuni,« cum in oraiionum, inquit, brevitate ex Romano more, tum in Canone missse,
queiri ssepe citat et supponit. »Veruro et secundus Codex non supponit modo, sed eliam fere integrura re-
fert: cum tertius alium Canonem babeat in secunda missa de Adventu, nec Romanum supponat, nisi in
Ccena Domini, el in priori missa de Adventu ejus parterti. Deinde secundi Missaiis oraliones non tam di-
serte Gallicanum morem sequuntur, quarn tertii MissalisColleetiones. ln secundo enim duae consequenter
assignari sine litulo solent, ut in Gelasiaiio; riec ubique orationes Post Nomina, nec usquam orationes Post
Pacem; nec ullae denique Ante orationem 179 Dotriiriicam,quse in tertio Missali, ut semper in primo, sal-
lem aliquando referuntur. De hoc Codice Thomasius ita prsefatur : « Postremus Godex est Palatinus bibljp-
thecse Vaticancesigriatus n. 493, characteribus uncialibus sive quadratis, sed negligenliori scepe roanu pon-
scriptus, quam piurimis paginis mancus, et erroribus (scilicet amanuensis) referlus. Addit Thomasitis,
« moderni alicujus manu i Codicem inscriptura fuisse : « Missa Roriiana. Quo titulo, inquit, ut a vero lon-<
gius aberrante, sublato, huhc suffecimus : MissaleGullicanum. » Sciiicet qtiod illud Missale sequalur ritum
Gallicanum, non Romanum; quod in eo mentio habeatur horae duodecimae in Vigiliis Natalis Dominiet
Paschae, qua de hora menlio fit in Concilii n Turonensis canone 18. Denique si in eo Missali ad Parasce-
ven oraiio Dat pro Romano imperio, id ad illud lempus referri, quo Galliarum provincise Romani iuris
exstiterunt.
9. Constat porro hoc Missale Gallicani ritus censendum esse, tum quia Gollectiones (ut mox dicebamus)
eodem modo in eo procedunl atque in primo Missali, quod indubie purura exhibet Ordinem Gallicanum;
tum quia utrobique eodem modo appellantur Collecliones, Post Nomina, Post Pacem, Contestalio, oratio
Ante et Post orationem Dominicam; ecedemque aliquando oratiories repelunlur: tum denique quia in utro-
que ad Sabbaluin Paschce post baptismum fit mentio de lotione pedum : quem rilhm a Romano diversum
esse testatur Ambrosius, seu quisquis est scriplor operis de Sacramentis in lib. m, cap. 1: « Ascendisti de
fonte; quid secutum est? Audisli leclionem, succinctus est summus sacerdos, pedes tibi lavit. » Et irifra :
« Non ignoramps quod Ecclesia Roniana hanc consuetudinem non habeat, cujus typum in omnibus sequimur
el formam. Hanc tamen consuetudinem 180 non habet ut pedes lavet. Vide ergo ne forte propter multitudi-
nem declinarit. Sunt tamen qui dicanl et excusare corientur, qtiia hoc non in mysterio faciendum est, non
in baptismate, non in regeneratione; sed quasi hospiti pedes Iavandi sunt. > Eumdem ritum lotionis pedum
post baptismura in ecclesia Mediolanensiusitatum fuisse docet Ambrosius in genuino opere de Mysteriis,
cap. 6. Qui haud scio an dicturus fuisset, quod prselaudalus auclor dixit, suam ecclesiam Roraanse « typum
in omnibus sequi et formam, J quandoquidem multi ritus in Mediolariensiservantur diversi a Romanis, imo
etiam plures Ambrosii setatc Sed hac de re agetur in riovaeditiotie operum saneti Ambrosii, quse modo cura
et studio nostrorum sub prelo versatur. Denique in tertio Missali occurrit, num. xvu, verbum transformavit,
ubiagiturde Conversionepanis et vini in Chrisli corpus et sanguinefn : et in Missaliprimo quater reperilur
vocabulum transformationis in eodem argumenlo, quod vocabulum formse conversionera significat.
10. In eodem vero Missali Gothicogallicano,quod primo loco habetur, prceclarus de sacrificio missselocus
est, nempe num. LXXVIII in Contestatione missaedominicalis: Dignum et justum esl, invidbilis,inwstimabiiis,
immense Deut, el Pater Domininoslri Jesu Christi. Qui formam sacrificii perennis instituens, hostiam set tibi
m DE LITCRGIA GALLfCANALIBER III. S22
piimum obtutit, et primus docuit offerri. Ex quibus intelligimus, quod maxime nolandum, Christum insti-
luendo sacrificium corporis et sanguinis sui, se hosiiain DeoPalri primum tunc obtulisse, cum eam priraus
docuit offerri. Itaque hoecfuit anle arinos mille majorum noslrorum persuasio, Christum seipsmu Palri in
Eucliarisiia obtulisse, cum illam instituit. Iluic persuasioni conformisest sanctio concilii Tridentini in ses-
sionis 22 capite 1 ; Dominusnoster sacerdotem 181 secundumordinem Melchisedechse in mternumcon-
stitutum declarans, corpus et sangniriemsuum sub speciebuspanis el vini Deo Palri oblulit; ac sub earumdem
rerum symbolis,apostolis, quos lunc novi Testameiitisacerdoiesconstiluebat,ul sumerenl tradidit; et eisdem,
eorumquein sacerdolio successoribusui offerrent prmcepitper hmc verba, etc Huc non refero similia Palruni
lrica, uno coiilenlus Leandri Hispalehsis episcopi testlriionid,quod non facile cuivis occurrat, utpole iu loco
quasi peregrino, nempeiu regnlseej'us cap. 7, ubi de sacrificiis veteris legis obiteragens:« Sacrificia cerle,
iiiquit, idcirco pecudumlitabantur, quia verum sacrificium, hocest Chrisli corpus et sangtiinem, figurabaiit.
•VenitVeritas, umbr.i discessil; venit verum Sacrificiuui, et cessavit hostia pecudum. » Quod roanifeste, non
de sacrificio crncis, sed de sacrificio missseinfelligendurriest.
11. Redeo ad MissaleGothicum, quod ex tribus primum locum obtiriel. Incipit ab Oratione, ause Collectio
post.noriiinadieitur, pertinelque ad officiummissse pro VigiliaNatalisDomini, quod officium lenio focoerat
(ut pfsemisimus)in Codice ms. Collectio PostNomina flicebatur post recifationem nominumeorum pro qui-
bus sacrificitimofferebatur. Fiebat autera simul commemoratio tam vivorum qiiam niortuorum. Unde ih
'VigiliiSEpiphaniseCoIIectioPost Nomina sic habet: Ptwsentem ilaque obtalionemita itlabere, ut medelamvi-
venlibus,defunclisrequiemprmslet; et quoruni texuit recilatioprmmissasorlem, inter electosjubetts aggregare.
De his actum est superius in lib. i, cap. 5, rium. 10, ubi notavimus, etiam hoc locp sanctorum faclam fuisse
"coramemoralionem.Et id quidera de Mozarabicorilu constal; at in Gallicanohaud ila expressa habelur hcec
saiictortim commemoratio, 182 n,si admodum generaiis. Altamen in fragmento diptycborum, quod eo.loci
ex Codice Regularum protuiimus, singularis eorummemoria occurrit. Ejtismodidiptycha ad usum Ecclesice
'Arelatensisexstant in tbmo m Analeetorum. Diptychahsecin omnibusEcclesiisusitata eranl; sed in Romana
in Canone tantum, ut modo, nomina recilabanlur, vivorum quidem ante(>mortuorum vero-post consecralio-
riem; at in GallicanoetMozarabico statim post oblaliouero. Hunc ritum irnprobare videtur Innocenlius papa I
in epistola ad Decentiem, cap. 2, ubi rectius putat noniina recitari « inter sacra raysteria, > id est (si bene
'capio) in ipso Canone, quam « iriter alia quaepraemitti » solent. Verba ejus inlegra huc referre juvat: « De
iibniinibusvero recitandis, antequam preces sacerdos faciat, atque eorum oblaliones, quorum nomina reei-
tatida sunt, sua oratione commendet, quam superfluum sit, et ipse pro tua prudentia recognoscis : ut cujus
hostiaro necdumDeo offeras, ejus anle nomen insinues. Quamvis illi iucognitum sit nihil. Prius ergo obla-
tioiies sunl commendandse,ac tunc eorum nomina, quorum sunt oblationes, edicenda, ut inter sacra my-
sieria nomihentur, non ihter alia quaeante prsemittimus, ut ipsis mysteriis viam futuris precibus ape-
riamus. »
12. De his diplychis exstat Sigebaldi Anglorumregis epistola ad Bonifacium praesuleroMoguntinum,quae
tst inter Bonifacianasordine 49, in qua bseclegimus ad propositum : « Notura sit tibi quod ex eo lempore
homen tuum adscriptumhahuissem, cutn missarum solemnia celebrarem, simul cum nominibus episcoporum
liostrorum, » etc, ubi obiter nota verbum celebrarem,quo rex utitur. Cujus rei exempla retulimus in lib. i,
cap. 6, num. 5. Porrohsec nominura recitatio iQ Ecclesia Grsecafiebat per diaconum, apudLatinos persub-
diaconum, ut paletex Folcnino monacho 183 Laubiensi in Chronici Laubiensis cap. 7: « Dixit etiam epi-
scopus supra nominatus (scilicet Adalbero Rhemensis)praedecessorumsuorum ductam usque ad se consue-
tudinem, utinter missarum solemnia, in ea speciali cpmmemoratione defunciorum, qucc supra diptycha
iiicitur, et in consecralione Dominici corporis solemniter agitur; quotidie in aurem presbyteri, recitante
silenter subdiacono, omnium ipsius sedis nomina scripto recitentur episcoporum. » Nomina hcec catalogo
inscripta erant qui « sacro altari tempore sacrificii superponebatur, » ex litteris societalis initse inter cano-
uicos Laudunenseset monachos Remigianos.Denique id genus diptycha erant in usu usque ad sseculura xi,
ut ex Micrologicap. 15 et ex Leoois Ostiensislib. n, cap. 75, manifestura est. Hermannus, sseculo sequenii
apud Tornacum sancli Martini monachus, htinc rilum suo tempore in desuetudinera abiisse innuit his verbis :
« Mos antiquitus instilutus tunc lemporis servabatur in Ecclesiis, ut nomina fralrum circumadjacentium
ecclesiarum, quibus se mutuas orationes debere, vel societalem promisisse noveraut, super sacrosanctura
altare scripta ponereniur : quatenus sacerdos missam cantantibus nominalim recitaret, cum ad illum locum
venisset: Memento,Domine,famulorum famulanmque luarum, qui nos prwcesseruntcum signo fidei, et dor-
iniunt in somnopacis. Tunc enim unus ministrorum altaris ei propinquans praesenlabat recilanda. » Imo
minister ipse recitabat, ut mox vidimus. Consule eruditissimi Carigii observationes.
13. Ilaque posl panis et vini oblationemin Ordine Gallicano vivorum et mortuorum nomina recitabanlur,
ex dictis : sed qualis esset panis oblaius, rion satis explicuimus. Eucharistise particuiam ad communionem
in 184 niaiius dalam fuisse testis est Gregorius in Historiie lib. x, cap. 8, ac proinde ex majori pane de-
cerplarii. Sseculoix in Gallia mos erai, ut panis ille intra ferrum oblatoriura {Udalricuscbaracteratum vocat)
eouueretur, ut ex lihro de Miraculissancti Waridregisili,aliisque probavimus in lib, de Azymo cap. 8 Panis
223 APPENDIXAD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS.DE LITURG. GAL. LIB. HI. 224
rotulas Iso sancti Galli monachus appellat oblatas illas quse circa pectus sancii Otlimarisaeculoix rcpense
sunt illcesce: quaies scilicet in tumulo defunclorumsacerdotum apponi mos erat, teste anonymo cequaliin
lib. iv de Vila sancti Cuthberti episcopi Lindisfarnensis, qui « toto corpore lavato, capile sudario circum-
dato, oblatis super sanctum pectus positis, vestimenla sacerdolalia indutus, » in sepulcro lapideo sepullus
esi. Praeterhsecnihil de pane eucharisticoin Galliis per ea temporaadhibito succurrit, nisi quod nobiiissiraa
qusedaramatrona, nomine Ermentrudis, basilicsesancli Sinsuriani (Sinfurianum, seu Symphorianura intel-
ligo) silaein pago Meldensi, qusedam legat, « unde ad ipsam basilicamoblata quotidie ministretur : » iteui-
que ad oralorium Latiniaciin eodem pago (quod Latiniacuroad discriraen alterius Siccum appellatur) vi-
neam dat, < unde ibidem Oblala occurat. > Quod similiter de alia vinea ad usumecclesicesancti Syrapho-
riani conslituit. Signantius vero servum quemdammaoumitlit, ea conditione,« ut ligna tanlum ad oblala
faciendumministrare procurel. » Hoc testamenlum aulographum, sed mutilum, invenimus in archivo Dio-
liysiano, scriplum in charta seu papyro iEgypliaca : qua in charla exaratus erat ille Augustini Codex, quem
Ruricio Lemovicensiepiscopo submittit Turentius. « Charlaceus liber est, inquit, et ad ferendara injuriara
parura fortis, quia cilius charta, sicut noslis, vetustate corisumitur. i Insignis de charta yEgyptiacalocus;
sed insignior, el ad institutum 185 nostrum opportunior aller ex testamento Ermentrudis: ex quo lntelli-
gilur, lemporeMerovingicsestirpis, panem sacrificii peculiari studio, ut Patres conciliiiv Toletani,canone 6
statuunt, apud Galloscompositumfuisse.
14. Ad oblatas excipiendas inserviebat offerlorium; colum vero seu colatoriumad vinnm expurgandum.
Offertoriavasa erant a paienis disiiticla, in qusepopulus panem eblatum ad altare deponebat: quseprimo
solida erant; deinde linea, seu sericea, aut ex qualibet simili materia. Unum aureura, alia argentea me-
morat vetus ChroniconFonlanellense in cap. 16, ubi de Ansegiso abbate : « Offertoriumaureura cum pa-
leuasua aurea opere mirabili. » Et infra :« Offerlorium argenteum ejusdem calicis, habens effigiemmi-
rifici operis; alia offertoriaargenlea cum patenis argenteis eorumdem. > Unde patet offerloriumcum patenis
fuisse calicis appendicem, paicnam vero offerlorii. Similia loca apud Hariulfum in ChroniciCentuleiisis
iib. n, cap. 10, et apud Ardonemin libro de Vita BenedictiAnianensis.rium.25, quse cum aliis habes apud
Cangium, iiidemque varia teslimoniade offertoriis liueis el sericeis. Itaque offertorium ad excipiendaspa-
nis oblatas, patena ad easdemconsecrandasadhibebalur. Nisi dicas, in patena repositam fuisse hostiam quae
sacerdoli signanler depulala erat, alias in offertorio ad comrounionemfideiium. In offerloriisvero lineis,
qucesolidis suctesserunt, excipiebantur itidem oblatse: simulquecalix el palena, dum sacerdoti offereban-
tur, iisdemofferloriisinvolvebantur.Id eliam nunc in usu, ut patena velo obvolula tenealur a subdiacono,
diccono porrigenda; et.in quibusdam Ecciesiis calix, imo etiam ampullsecura velis ad altare deferanlur, ut
in Rheroensi.
186 *5. Colum, seu colatorium, vasculiseu cochlearis genus erat, tenuissimis ac sublilissimis fora-
miiKbusin imo fundo perforati, per quod vinumex amuiis seu ampullisin subjectum calicem effundebalur-
Id usui erat in ecclesia Romana j'am inde a ssectilov. Nam charta .Cornutiana memorat i hamulam oblalo-
riam,colum, thymiamaterium. > An eliam apud Gallos anle receplura ritum Romanum fuerit usitatum,
incerlum : siquidemnullamde colo seu colatoriomentionem reperio apud anliquos nostros scriptores, Ca-
roll Magniselate superiores, quod etiam de offertorio dicendum. De iistula etiam seu calamo, quosanguis
Christi bauriebalur, non minor difficultas.Quaeomniain GailicanisEcclesiissaliem a saeculoix usitata fuissa
conslat, fortasse exemplo ccclesiseRomaitse,
16. Multasiquidem ctim ritu Romanoin Gallicanuminvectasunt. Unde cappaeRomanaein ChroniciFon-
tanellensis cap. 16, ubi eliam Ansegisusabbas « altare in [honoreperpelusevirginis Mariae(perhibetur) de-
corasse tabula lignea, quam imaginibusargenteis diversis cooperuit. > Idem in Flaviacensimonasterio i in
honore sanclaeTrinilalis basilicamsedificavil,ante cujus aram, tabulam argeuteis imagioibusdecoratam col-
locavit, ipsique araecrucem argenleam imposuit, universamquebasilicam variis picluris decorari jussit. »
Aute eum Uvido abbas FonlanellensiEcclesias« labulas fabricalasante altaria octo » concessit. Antiquitus
quippe apud nostrates Gallosnon allaria, sed pafietes picluraedecorabant. Cujus rei argumenta relulimus
in lib. i, cap. 8. Accedit aliud ex Ruricii Lemovicensis epislola 14, lib. n, quiCeraunisenobili lnatronca
pictorem direxit, ut cujusdam basilicae« parieles yariis colorum fucis depingeret. > Apposite Forlunatus
in lib. i, carmme 15, de basilicasancti Eutropii Saritonensis:
187 Sumpsitim3gineaspariesimilandoiiguras:
fjuasneque tecta prius, hascmodopictanitent.
17. Porro non minus prolixa erat Romana missa, quam Gallicana. Nam unam vel duas horas exigcbatad
tGaliicanaiuCaesarius,ex dictis; ac paulo prolixiuslemporis spatium adhibebat Gregorius, cujus hcecverba
in lib. viu, epistola 35 : « Ecceenim jam biennium pene explelur, quo leclulo teneor; tanlisque podagrae
doloribus affligor, ut vix in diebus festis usque ad horarum trium spatiuin surgere valeam, missarumso-
Iemniacelebrare. >Itaillead Eulogium episcopumAlexandrinum. Hujus prolixitatis partim causa erat ho-
miliarum usus, quaeetiam Romsestatim post Evangeliumad missam fiebaut, prout testatur idem Gregorius
Magr,usinprsefationead HomiliasXL. Sed hcecextra locum.
MISSALE GOTHICCM

SEU

GOTHIGOGALLICANUM.

III. ORDO MISS^:INVIGILI.V NA.TALIS DOMINI. A 1 Post irryslerium.


Collectioa post nomina. Hsec facimus, Domine sancte Pater oranipotens,
188Craia libi sit.Domine,qusesumus,hodierncefe- aeterne Deus, commemoranies et celebrantes Passio-
stivitalisoblatio; ut, tua gralia largiente, per haecsa- nera unici Filii tui Jesu Cbristi Domininostri. Qui
crosancta comraercia in illius inveniamur forma, ini tecum vivit et regnat cum Spiritu sancto in saecula
quo lecum est nostra substantia. Spiritibus quoque sseculorum,
carorum noslrorum tribue , ut mortalibus segregati Ante orationemDominicam.
ccetibus, litteris raereantur conscribi cselestibus. His precibus te, Deus Pater omnipotens , depre-
Prsesla per Dominum nostrura Jesum Christum Fi- camur, quibus nos Dominus noster Jesus Christus
lium tuum, qui tecum viv. dom. Filius luus orare praecepit, dicens : Pater noster.
Collectioad pacem. Post orationemDooiinicam.
Da nobis, qusesumus,Domine, ut sicut adoranda Libera nos a malo, omnipotens Deus, et cusiodi in
Filii lui nalalitia celebraturi, ab hodiernis vigiliis bono. Evacua nos vitiis, et reple virlutibus,';et bona
in confessione lui nominisprcevenimus; sic ejus mu- nobis lam prcesentiaquam aeterna concede. Per Do-
liere capiamus sempilernurn. Et dirigere dignare roinum nostrum Jesum Filium tuum.
angelura pacis,qui oscula noslra puris sensibus inli- j» I Benedictiopopuii.
gata connectat : nosque tibi ab omnibus peccatorum Deus, qni adventum luae raajestatis per angelum
maculis expurgalos adjungat. Per coceternufn libi Gabrihelem, prius quam descenderes , nuntiare j'us
JesumCliristum Filium tutim Dominumnostruro. sisti. Amen.
Immolatiomissse. Qui sineinitio sempiternuses, lerras illustrare per
< Dignumet justum est. Vere dignuro el justum est Virginem, tartara lavare dignasti per crucem.
nos libi gratias agere, Domine sancte, Pater omni- Amen.
potens, aeterne Deus, amanda pietas, tremenda vir- Prcesta, ul hic populus tuus in praeceptis obedien-
tus, veneranda majestas. Qui hanc noctem ventu- ter ambulans, sicut est partus Virginis singularis, ita
ram, loto orbe venerandam, cselorum gratulalione, eis benedictionum tuarum veri luminis irabrem in-
et terrarum remuneratione, angelica exultatione di- fundas.Amen.
lasti : ut nascente in carne Domino nostro Jesii Et lentationum insidias, vel aculeos tentatoris,
Christo Filio luo, superiora pariter et iuferiora gau- spiritalibus armis accinctos, adversarii tentamenta,
derent. Aspice nunc lamiliara tibi supplicem, con- et praeseniis vitaeinlecebras in tuo nomine facias su-
eerva populumtuis laudibus personnantera ; et super- perarc Amen.
venturce h noclis 189 solemnilati ita pervigiles Q C Et primse nativitalis, et secundse regenerationis
redde, ut sinceris mentibus Domininosfri percipere Auctorem suum sciant esse quod natum esl: seque
mereamur Natalem venturum. In quo invisibilis ex lilji intelligant debere quod sanctum cst. Amen.
subslantia tua, visibilis per carnem apparuit in nos- Quod ipse prcestare digneris : qui cura Patre et
tra tecumque unus, non tempore genitus, non na- Spiritu sancto vivis et reg.
tura inferior, ad nos venit ex tempore natus. Per Post communionem.
cujus nativitatera indulgentia crirainum coiiceditur, 190 Cseleslicibo potuque roborati, omnipolenti
et resurreclio non negatur. Merito itaque omnis Deolaudeset gratias, fratres carissimi, referamus,
lerra adorat te, el confitetur tibi. Sedet cceliccelo- poscentes, ut nos, quos dignos habuit parlicipatione
rutu , et angelicaepoteslates non cessant laudare di- corporis et sanguinis Doraini nostri Jesu Cbrisli Uni-
centes : Sanctus, Sanctus, Sanctus. geniti sui, dignos etiam ccelesliremuneratione per-
CoIIectiopost Sanclus. censeat. Per ipsum Dominum nostrum Jesum Chri-
Vere Sanctus, vere benedictus Dominus noster stum Filium suurn.
Jesus Chrislus Filius luus, manens in cselis, mani- Collectiosequitur.
feslatus in terris c. Ipse enim pridie quam pat. Quod ore sumpsimus, Domiue, mentibus capia-
a Desunt hic in raissa vigilice Natalis Domini Domini, quem tilulum proinde supplevimus.
Praefatioseu adhoriatio ad missam rite celehrandam, c Brevissimus Canon in omnibus missis Gallica-
et Collectioante Epislolain, ut ex aliis missis intelli- nis, varius pro variis diebus, ut diximus iu lib i,
gitur. . cap. 5, num. 14elseqq.
* Hinc palet haac missam esse de Yigilia Natalis .
227 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. £-28
mus: et de munere lemporali, fiat nobis remedium rt A
i mus prseceptisejus , quibus nosedoeuit ad saliilem.
'Sempiieriium. Prsesta per Dominumnostrum Jesum Clitistum Fi-
IV. OEDO HISSJJa IN DIENAT1VITATIS DOMINI KOSTM r lium tuum : qui tecum.
JESUCHMSTI. Collectiopostnomina.
Collectiopostpropbetia, Suscipe , qusesumus, Domine Jesu, omnipotens
Ortus es nobis verus Sol justiliae, Jesu Christe.!. Deus, sacrificiumlaudis oblatum , quod pro tua ho-
Venisli de ccelo humani generis Redemptor. ErexistiLi dierna Incarnatione a nobis offerlur, et per eum Sic
nobis cornu salulis; et celsi Geniloris Proles perpe- i- propiliatus adesto, ut superslitibus vitam, defuncti3
tua, genitus in domo David propter priscorum ora- requiem tribuas sempiternam. Nomina quorum sunt
cula valunt, propriam volens absolvere plebem, etit recitatione complexa, scribi jubeas in aelernilale;
vetusti crirainis delere chirographum, ul celernce e pro quibus apparuisti in carne, Salvalor mundi ,
vitse panderes triumplium. Ideoque nunc te quaesu- qui cum coseternoPatre vivis et reg.
mus, ut in uiisericordice tuse viscera nostris appa- Collectioad pacem,
reas mentibus, salus seterna, et nos, eripiendo abu Omtiipolenssempiterne Deus, qui hunc diera In-
iniquo boste, justitise cultores efficias, omnique e carnationis tuse , et parlum bealse Marise Virginis
inortis errore spreto, pacis viam reclo itinere gra-. -D ] consecrasti, quique discordiam vetustam per trans-
dienles, libi recle servire jiossimus, Salvalor mundi.[_ gressionem ligni veteris cum angelis et bominibus
Qui cum Patre et Spiritu sancto vivis, dominaris etjt per Incarnationis mysterium , lapis angularis junxi-
regnas Deus in ssecula sseculoruro. sti, da familisetuaein hac celebritate laelitiae,ut qui
Collectiopostprecemb. te consortem in carnis propinquitale laelanliir, ad
Exaudi, Doroine,familiam libi dicatam, et in tuse fi sumroorumcivium unitatera, super quos corpus ad-
Ecclesisegreraio in bac hodierna sollemnitate Nati- sumplum evexisti, perducantur; et inter semetipsos
yitatis luae congregatam, ullaudes luas exponat.t per externa complexa jungantur, ul jurgii non pa-
Tribue captivisuedemptionem,csecis visum, peccan- ,. teat interruptio , qui te auctorem gaudent in sua
libus remissionem, quia tu venisti ul salvos facias ,s natura per carnis venisse contuberniura. Quod ipse
nos. Aspicede ccclosancto tuo, et iulumina populum n prsestare digneris, qui cura Palre et.
tuura,quorum animus in le plena devotione confl- i_ Immolationiissae.
dit, Salvator mundi. Qui vivis. V.ere dignum et justum est, aequuraet s.aJulare
Praefatiomissae. est, nos tibi gratias agere, Domine sancte, Pater
Sacrosanctum beatae Nativitatisdiem, in quo na- t. omnipotens, aeterne Deus , 192 *Jm3hodie Dpmi-
scente Domino, virginalis uteri :arcana laxata sunt, I(_ nus noster Jesus Christus dignatus est visitare mun-
incorruptorumqtie genitalium pondus, sseculi leva- j. dura. Processit de snerarto cotporis virginaiis, et
men effusumest, sicut exoplavimus votis, ita vene- .. descendit pielate de caelis. Cecinerunt angeji, Gloria
remur et gaudiis. Hic namque orlus die splendidior, ft in excelsis,cum httmanitas claruit Salvatoris. Omnis
luce coruscantior est. In hoc omnipolentcm Deum , deniqne turba exullabat angelorum , quia terra Re-
qui terrenam fragilemque nialeriam 191 causa no- ,. gem suscepit seiernura. Maria beata facla est tera-
Btrce redemptionis adsumpsit, fratres dilectissimi , plum pretiosum , portans Dominum domiriorum.
supplices deprecemur, uti nos, quos ortu corporis is Genuit enim pro nostris delictis vitam praeclaram,
visitavit, societale conversfitiohisedocuit, prcecepto£o ut mors pelieretur amara. Illa enira viscera, quae
pi'sedicationisinstituit,degustaiione mortis redemit, ( humana non noverant maeula , Deum portare rne-
participatione mortis amplexusest, divini Spiritus 1S ruerunl. Natus est in mundo, qui semper vixit et
inftisiOiie ditavit, sub perpelua devotione custodiat j, vivit in caelo, Jesus Cliristus Filiu6 tuus, Dorainus
et in his beati famulatus studiis permanere conce- __ noster. Per quem raajestatem tuam laudant an-
dal. Qui cum Patie el Spiritu sancto vivil et regnat at &eli-
Detts in ssecula sceculorum. Post Sanctus.
CollectioSequiltir. n Gloria in excelsis Deo, et in lerra pax hom.iiilbus'
Deus, qui dives es in misericordia, qua morluos bonse voluntalis, quia adpropinquavit rederaptio
rios peceatis, convivificasiiChristo Filio luo, ut for- noslra. Venit aaliqua expectatio gentium; adest pro
mam Servi acciperet, qui omnia formavit, ut qui erat missa resurrectio mortuorum; jamque prsefulget
iii deitate generaretur iii carne, ut involveretur in seternaexpectatiobeatorum, per Christum Dominun;
panuisqui adorabatur in siellis, ut jaceret in praese- noslrura. Qui pridie quain pro nostra om.niumsai.
pio qui regnabat in ccclo: invocanlibusnobis aurem m Post secrela.
majestatis luae propitiatus adcommoda, donans hoc )c Credimus, Domine, advenlum tuura, recoiimus
per irieffabilemtuce misericordicecaritatem , ut qui ui Passionemtuam. Corpus luum in peccatorum noslro-
exultamus de Nativilate Filiitui, qui vel ex Virgine ne rum remissioneconfractum c; Sanguis sanctus tuus in
nalus, vel exSpiriiu sancto regeneratus e£t, parea- a- pretium nostrce redemptionis effususest; qui cuni
a Hicunica missa in Nalali Domini; unica etiam im raissa Natalis Dominipost Epistolam usitatum fuisse
in LeciionarioGallicano, prseter missam de vigilia lia dicltim est in lil). u.
ipsius Nataljs, c Hcecverba videntur alludere ad antiquam con-
h Idest post hymnum triura puerorum, quera in secraiionis formam, quae in Ordine Ambrosiano, et
229 DE LITURGIA GALLICANALIBER III. 250,
Patre et Spiritu sancto vivis et regnas in saec.ul. d
A V. ORDOMISS^E IN NATALE SANCTlSTEPHANI
AhteorationemDominicam. PBOTOMARTYRIS.
Notinostro prsesumentes, Pater sancte , merilo, , Pra3fatioa.
sfeillihmini nostri Jesu Christi Filii lui obedientes5 Venerabilem alque sublimem beatissimi proto-
iuiperio, audemus dicere. martyris Stephani passionetu hodie eelebranles,'
Post oralionemDohiinicairi Deum martyrum , fratres carissimi, deprecemur, ut
Libera nos, omnipotens Deus, ab orahi malo, ab!> sicut illi contemplatione merilorura suorum corouaiii
otiini periculo , et custodi nos in oihni opere bono > , dare dignatus est, nobis quoque plenissimam mise-
perfecta veritas, et vera libertas, Deus. Qui regnass ricordiam, ipsius precibus flexus, in oiuiiibuslargia-
in saeculasaecu). tur. Per Dotninum noslruhi Jesum Chrislum Filium
Benedictiopopuli. suum.
Collectiosequitnr.
Deus, qui advenlum tuae majestatis per angelum1 1940eus,qui sancto Stephano martyri tuo et prin*
Gabrihelem, priusquam descenderes , nuntiare jus-
cipatum in rainisterio, et prineipem in raartyrio [lo-
sisli; qui dignanter intra humana viscera ingressus, et cum] contulisti, dum nobis sancli diei hujus festivi-
alvoVirginishodiele mundusclarificalus(sic)...193 * tatem pro ejus vel comtaemoralione, vel passione
Anien. j,
donasti, exaudi, quaesumus , supplices farailiaetusa
Tu, Domine, benedic hanc familiam tuam, quam preees ; nobis ejus peculiare praesidium tribue , cu-
hodierna sollemnitas in adventu tuo fecit gaudere.l# jus pro inimicis ac peccatoribus preces piissimus
Amen. acceptasti; tribue etiam ut pro nobis iiitercessor
Da pacem populo tuo , quera pretiosa nativilate
existat, qui pro suis persecutoribus supplicavit. Per
a
vivificas; et passionis tolerantia a morte perpelua Dominura nostrutu Jesum Christura Filiura tuum,
redemisti. Amen. qui tecum beatus vivit.
Trihue eis de thesauro tuo iiideficieniesdivilias bo- Collectiopost nomina.
nitatis, reple eos scientia, ut impollulis aetibus et1 Omnipotens sempiterne Deus, qui Sanctorura vir-
puro corde sequantur te ducem justiliae, quem suum1 tute multiplici Ecclesicetuae sacrum corpus exornans,
cognoscuntfactorem. Amen. primitias martyrum gloriosi levitce lui Stephani
Etsicutin diebus illis advenientem te in mundo9 sanguine dedicasli, da nobis diem nataiis ejus ho-
peffidia Herodis expavit, et periit rex irapius a faciee nore prsecipuo celebrare, quia non diffidimus eura
Regis uiagni; ita nunc prcesenti tempore celebrataJ fideiibus tuis posse suffragari, qui domitiicsecaritatis
sollemnilas peccatorum nostrorura vincla dissolvat. „ imilator, etiara pro suis persecutoribus supplicavit.;
Amen. Tribue , qucesumus, per inlervenlum ipsius, ut vi«
Ut cum iterum ad judicandum veneris, nullus ex' ventes salutem, defuncti requiem consequantur seter-
nobis ante tribunal tuuro reus appareat;sed , dis-" nam. Prsesla per Dominumnostrum Filium tuum.
cussa de pectoribus nostris cajigine tenebrarum ,• Collectioad pacem.
placearaus conspectui tuo, et perveniamus ad illam1 Deus caritatis indultor, Deus indulgentice miiiie-
terram quara sancti lui in requiem possidebuntt rator, qui sancto martyri tuo Siephano in passiona
seternam. Araen. largitus es ut imhrera lapidum clementer exciperet,
Post communionem. et pro lapidantibus supplicaret, pietatera luam, Do-
Cibo cselesti saginati, et poculo ceterni calicis re- mine, subnkis precibus exoramus, ut dum martyris
creati, fratres carissimi, Domino Deo nostro Iaudess lui passionem recolimus , per inlercessioiiera ipsius
et gratias indesinenter agamus, petentes ut qui sa- pacis securilatem ctim peccatorum nosirorum venia
crosanctum corpus Domininostri Jesu Christi spiri*, consequi mereamur. Per Domiuum nostruro Jesum
laiiler sumpsimus, exuti a carnalibus vitiis, spirita- Christum Filium tuurn, qui tecum.
Ies effici mereamur. Per Dominum nostrum Jesum(i Contestatiomissae.
Filium suum. ]
j) Dignuui et justum est, sequura et jtislum est te
Collectiosequitur. laudare, teque benedicere, tibi gratias agere, omni-
Sil nobis, Domine, qucesumus, roedicina menliss potens sempiteme Deus. Qui gloriaris in conventu
el corporis, quod de sancti altaris lui benediclione; sanctorum luorura, quos ante mundi constitutionera
percipimus, ut nullis adversilatibus opprimamur , praeelectos spiriiali in cselestibus benedictione si-
qui lanti remedii parlicipatione munimur. Per Do- gnasli, quosque Unigenilo luo per adsumptionerii
ininum nostrum Jesum Chrislum Filium tuum. carnisetcrucis redemptionem sociasti, in quibus Spi-
forsan eliam in Gallicano sic efferri solebaut i Hoc: facietis, id protestatur dicens : Recolimus passionem
est enim corpus meum, quod pro vobk confringelur., tuam. Corpus tuum.... confractum; sanguis sanctus
Quaeverba ex Apostolodesumpta sunt, nempe ex Ii tuus... effusus est, qtiod repetit ex verbis consecra-
ad Corinlhios, cap. n, 2-4, ubi xXw^evov in Greco le- tionis.
gitur, id est quod frangitur, in Vulgata , tradetur. a Hic alio modo sumitur Prsefatio, quara in Missa-
Quemadmodumveropost Sanctus in hoc Ordine Go- Jibus nostris vulgatis, ubi Praefalio Canoneifl.prseec-
tliico solet repelere sacerdos : Vere Sanctus, ver-e i dit, hic prima sacerdolis oratio, qua circuriistautjum
benediclus; sic et post utramque cousecrationem , anirai prseparantur ad missam.
dicto : Hmc quotiescunquefecerilis, in mei memoriam t
aS» APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANiPARISIENSIS. 254
ritura tuura sanctum regnare fecisli, per quem ad A niartyrii nos desiderium amoris sui
igne succendat,
Jelicis roartyrii gloriam pielatis tucefavore vetierunt. 196 ejusque imitatores efficiat, qui non solura pro
Digne igitur tibi, Domine virtutum, festa sollemni- sui gloria, verum etiam pro exemplis erudilionis
tas agilur; libi hcec dies sacrala celebratur, qtta uoslrce passionem sustinuil. Et cui conferre dignatus
beati Slephani primi martyris tui sanguis, in tuae est in passione virlutem, intercedendi pro nobis tri-
veritatis lestimonio profusus , magnificumnominis buat facultatem; et orationera quam prsecipere di-
tui honorem signavit. Hic esl enim illius norainis gnatus est, dicere sine cunclatione permittat. Pater
priinus confessor quod est supra omne nomen, in nosler.
quo unicum salulis 195 noslrce prsesidium, Pater Post oralionemDominicam.
seterne, posuisti. Hic in Ecclesia tua quam splen- Libera nos a malo, oranipotens Deus, et tribue
didum ad ctinctoriim aniraos confirmandos unicce nobis supplicibus tuis tam prompuira pro Christo
laudis prcccessil exemplum ! Hic post passionemL tuo ad patiendura animum, ut probemur, non nos
Dotiiininostri Jesu Christi",victorisepalutam primus. martyrio, sed nobis defuisse martyrium. Per.
' Benedictio populi.
iuvasit. Hic ut levilico minisleno per Spiritum san- ,«
ctum ab apostolis consecralus est, niveo candore Deus, qui tuos martyres ila vinxisti caritate, ut
confestim emicuit, marlyrii cruore purpureus. OB . g pro le etiain mori cupereut, ne perirent. Amen. Et
benedictum Abrahaesemen , apostolicaedoctrinaeet. beatum Stephanum in confessioneita succendisti fide,
dominicsftcrucis prior omnittm factus imitator et ut imbrera lapidum non timeret. Amen. Exaudi pre-
lesiis! Merito cselosapertos vidit, et Jesum slantem cem familiat!tuse amatoris inier festa plaudentem.
ad dexleram Dei. Digneigitur ac jusle laleni sub tui. Amen. Accedat ad le vox illa intercedens pro po-
nominis confessione laudamus , omnipotens Deus , pulo , pro inimicis quae orabat in ipso martyrio.
Amen. Ut se obtinente , et te rcmunerante, perve-
quem ad lantam gloriam vocare dignatus es. Suffra- niat
illuc plebs adquaesitaper gratiam , ubi te, cse-
gia cjus nobis pro ttta pietaleconcede. Talis pro hac
lis apertis, ipse vidit in gloriam. Amen. Quod ipse
plebe precetur, qtialem illum post trophaea venien-_
tem exullans Chriitus excepil. Illi pro nobis oculi prcestare digneris.
Collectiopost Eucharistiam.
siiblimenlur, qui adhuc in hoc mortis corpore con-
Deus, pereunis salus, beatitudo insestimabilis,da,
Blituti, stanlem ad dexleram Patris Filium Dei in
qusesumus, omnibus luis, ut qui sancla ac beata
ipsa passionis hqra viderunt. Ille pro nobis oblineat,' et sancti jugiler et beati esse merean-
quipro persecutoribus suis, dum lapidaretur, orabat iurapserunt,
ad te, sancte Deus, Pater omnipotens, per Dominum lisr. Quodipse prsestare digneris.
uostrum Jesum Christum Filium tuum. Qui pro3 £G Consummalio tnissae.
peccalis nosiris nasci carnc per Virginem , et patii Gralias agimus tibi, Domine , multiplicatis circa
diguatus est morlem , ut martyres suos suo pati do- miserationibus tuis, qui et Filii tui nativitate nos
cerei excmplo. Cui merito omnes angeli alque ar- salvas, et mariyris Slepliani deprecalione sustentas.
changeli sine cessatione proclamant, dicentes : Per Dominumnostrum Filium tuum,
Sanclus, Sanclus, Sanctus. VI. MISSA INNATALE APOSTOLOROM a , ET
JACOBI
Collectiopost Sanclus. JOHANNIS.
Vere sanctus, vere benedictus Dominus nosler
Electionis Dominicce prseclarum lestimoniuui ,
Jesus Christus Unigenilus tuus, qui martyrem suum
caelestis aulce collegio muneravit, atque apostolicse congregationis admirabile orna-
Steplianum c|ui
corporis nostri infirmilatem suscepit, priusquam n inentum, etevangelicae verilatis cceleste praeconium
humana salute sanctos Dei aposlolos et martyres , Jacobura et
pium sanguinem pro. funderel, my-
." festivilate venerantes, fratres
sleriuui sacrae sollemnitatis instituit. lpse enim pri- Johannem, prcesenti
die quam paterelur carissimi, Doinino ac Deo noslro pariter supplice-
Post mysterium. mus, ut qui eoiura eleelionem vocatione sua prse-
Hoc ergo facimus, Domine , lisec prsecepla serva- j sciit, nostrara quoque vocationem 197 munerutn
sua electione coiifirraet; donetque nobis liiuoris sui
mus, hanc sacri corporis passionem sacris sollein-_
nibus prcedicamus. Quaesumus, omnipotensDeus, ut perseverantiam,qui illis aposlolalus graliara vel Mar-
sicut verilatem nunc Sacramenli caelestis exequi- i- tyrii dedil coronam. Per Dominum nostruiu Jesuui
Chrislum Filiura suutn.
mur, ipsi verilati dominici corporis acsanguinis hae-
reamus. Per Domiiium nostrum Jesum Chrislum JU Collectiosequitur.
Filium lutim. Dnmine,qui bealissimis apostolis «acoooet Johan-
AnteorationemDominicam. ni gloriam martyrii bibitione tui calicis prsedixisti,
Gloriosi levitce exemplis el beatissimi marlyris is ut et confirmares responsionetn quam fides pura
Stepbani uiagisteriis instituli, seterno Regi et Patri tri protulerat, et conferres virtutem quam carilas de-
Deo precem, Fratres carissimi, cum omni humilitaie te vota praesumpserat,hanc eorum passionis meraoriara
fundamus, ul dalo nobis fidei calore vel munere, ad id Ecciesiara luam solleinuiter celebrantein placatus
In Lectionano Gallicano mentio fit de soio san- ii-. Januarii ordinatio epjscopatus Jacobi aposloli fralris
clo Joannc; at in Marlyrologio Gellouensi apud ud Domini,et Asmmptiosancli Joannis evangetistw.
Septimanos, anle annos nongentos scripto: vi Kal. al.
255 DE LITURGIA GALLICANALIBER III. 254
intcntle. Prosit, quaesumus, comraemoraiio sancto- Ariam.pro
A confessione vicloriam prseslare dignatus
rum beatissimorumad oblinendum tuaemiserationis est. Ipse enim qui pridie quam pat.
auditum. Prosit apostolorum titulos recolere, ut Ma- Benedicliopopuli.
jestatis luce aures or-atio nostra valeat inclinare. Deus, qui tuos apostolos pretiosa gentium luraina
Prosit supplicare palrociniis, ut digneris exaudire prseparasli,dumJacobum et Johannem ad iniuslran-
suffragiis, Salvator mundi. Qui cum celerno Patre das animas inter vasa Ecclesiiecandelabra fidei prce-
et Spiritu sancto vivis et regnas. tulisti. Amen. Da plebi ttise imitari, quod unus exo-
Colleetiopost nomina. rando, alius docendo formavit. Amen. Fruclificet in
Domine, quem vocantem sancti aposloli Jacobusi hoc populo, quod serainavil isle verbo, planlavil ille
et Johaunes fide integra sunt secuti, et quem se- martyrio. Ut eorum interventu hseclurba illius refi-
qtientes ex caritale inlegra sunt electi, ut mundi ciatur dulcedine, supra cuj.uspectus carus Johannes
piscatores fierent , qui profundi retia reliquissent , accubuit. Amen. Quod ipse prsesiare digneris, qui
auribus percipe, qucesumus,orationem nostram , et in Trinitate perfecta.
iribue ut dum aposlolicos triumphos admiramur et Postcommunionem.
colimus, si adsequi eorum facta non possumus, ira- Repleti, Domine, apostoiorum celebritate tuorum,
plere saltim monita contendamus. Quodipse praesta- JJ j qusesumusut te semper in eorum commemoratione
re digneris, qui cum Patre et Spiritu. laudemus, et luam misericordiam, iisdem semper
Collectioad pacem. deprecanlibus, consequamur. Per Dominum.
Collectiosequitur.
Domine celerne, cui ita in sanctis apostolis tuis
Jacobo et Johanne placuit arcanum dispensationis Apostolorum, quaesumus, Domine , intercessione
nos adjuva, pro quorum sollemnilate laetantes,sancta
im tit glorioso passionis exemplo , apostolorum
tua percepimus dona. Per Dominura.
chorum ille prcecederet, iste prccmitleret, atque ila
inler utrumque grex consummaretur beatus, ul om- VII. MISS.V IN NATAl.E SANCTORDM INFANTUM.
nium devotionemille prcecederet, iste concluderet, Deus, qui universam Ecclesiam tuara pretiosorum
miserere nostri, et exaudi nos, et praesta, ut possi- 199 mariyrum luorum virlutibus, velut quibusdam
musprsediciorummartyrum tuorum aposlolorumque,, floribus coronasti, ut per triumphos tuorum testium
vel illius exemplo fidem tenere, qua coronalur, vel1 et sollemnitalum gloriam et devotionum exempla
istius magisterio caritatem discere, quam docelur. susciperes, sicut in hoc die, quo pro Domiuonostro
Per Dominumnostrum Jesum Christum Filium luum,, JesuChristo Infantum innoceutiam extollis usque ad
qui te. merita passionum. Feliciter pro Christo mortui sunt;
Immolatiomissce. | sed feliciuscum eodem in seternitale victuri: qui ad
C
Dignumet justum est. Vere sequura et justum estt boc lantum per humanam infirmitatem nali sunt ad
nos tibi gralias agere, vola persolvere , Domine 3 serumnam, ut per Dei gratiam uascerentur martyres
sancle , Pater omnipolens, cetertie Deus. Quouiain l ad coronam. Prcesta, omnipotensDeus, in hac soi-
tibi vivimus omnia opera lua, et in faclura eorum tee lemnitate diei hujus, ul sicut illis dedisli palmas vi-
conlaudantetbenediciintomnes sancti tui, quosprse- ctorice,ita nobis quoque consortium tribuas sempi-
deslinasli conformes (ieri imagini Filii tui. In 198 J ternum. Per Dominum nostrura Jesura Christum
quo exaltatum est cornu salutis eorum qui nomen n Filium tuum, qui tecum vivil.
ejus, quod est super omne nomen, coram regibus ett Collectiosequilur.
poleslatibus hujus sseculi voce libera confitentes,( Deus omnipotenliceac benignatis, Deus misericor-
ipsius Domini Salvatoris exemplo per palibula pce- diceatque p(ietatis, qui Bethleemiticceplebi ac domi-
narum, de persecutoribus suis et diabolo triumpha- nicce civilati pro temporalibus serumnis gaudia
runt, et corpora sua dantes hostiam Deo , preliosa a selerna tribuisti, ut Rachel sancta plorans filios suos,
tibi niorte cecideruiit. Ex quibus exstanl beatissimi<i quse prceferebatcx doiore luctura, nollet ex conso-
apostoli et marlyres tui Jacobus et Johannes, quo- latione solatium, quia licet videretur de prcesenti
rum natalem hodie celebramus, obsecrantes miseri-. D Infantum amissione conterrita, erat laraen beata de
cordiam tuam, piissime alque omnipotens Deus, ut,l, martyrum perpeluitate secura. Da cunctis, Domine,
eorum merilis suffragantibus, preces nostras propi- i. in hoc loco consistentibus, et universse plebi islius
tius exaudias , per Dominum nostrum Jesum Chri- Ioci, ut sic habeant ex sanctae vitaj conversatlone
stum Filium tuum, qui est sanctorum omnium virtuss palmam, sicul habuerunt paruuli ex passione victo-
etgloria, vicloria marlyrura etcorona,pastor ovium, i, riam. Per Dominum.nostrumJesum Christum Filium
et hostia sacerdotum, redemptio gentium , et propi- i- tuum, qui tecum vivit.
liatio peccalorum. Ante cujus sacratissimam sedem u Collectio
post nomina.
statit angeliatque archangeli, et sine cessatione pro-
'" id quod per infantiam videlur exiguum
Deus, qui
clamant, dicentes : Sanctus, Sanctus, Sanctus. magnum facis esse per merita, qui primordia adven-
Collecticpost Sanclus. tus tui (riumphis.glorificas parvulorum, prius eos
Hosanna in excelsis. Vere sanctus, vere benedi- i- psssionis raartyrio quam cetatisprovehis increincnto.
ctus Dominusnoster Jesus Chrislus Filius luus, qui ni Felix mors eorum, ct beatificauda conditio, per
Sancius in sanclis pro morte vitam, pto pcena glo- >- quam eis contigit ut ssevitiamcrudelissimi Herodis
PATROL.LXXIL 8
23S APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMAMIPARlSlENSlS. 2S6
devicerint triuraphando, et Christum mererentur ini A pareat. Gordis nostri prseputia, qusegentilibus 2(11
praemio. Da huic populo, luo nomini consecrato, per vitiis excreverunt, 11011 ferro, sed spiritu circuracidat,
consimilisgratiseadminislrationem, meritorum simi- doneccarnali incremeolo, facinoribns amputatis, hoc
lium dignitatem, ul qui Iianc sanctorum Infantum soluni in natura iiostra faciai vivere, quod sibi et
feslivitatem pro honore nominis tui celebranl, ad[ servire valeat et placere. Quod ipse prsestare di-
ipsorum infanttim beatitudinem profectu fidei sem- gnetur, qui cum Patre et Spirilu sancfo vi. et reg.
per ascendant. Quodipse praeslaredigneris, qui. Collectiosequitur.
Immolatiomissae. Sancte, oranipoiens, selerne Deus, tu nos conver-
Dignumet justum est. Vere dignutn et justum est, tens vivifica, et quos error gentilitatis involvit, agni.
nos tibi scmper et ubique gratias agere, Domioe san- tionis tuaemunus absolvat,ut aculeo mortis extincto,
cte, Pater omnipotens, aeterne Deus, pro his prse- ceternis vivificemuroraculis ; ut sicut per infirmita-
cipue quorutii hodiemo die annua festivitate reco- tem carnis servivimus injuslitiae et iniquilati, ita
lentes mernoriam passionis celebramus, quos Hero- nunc Iiberati a peccalis, serviamusjustitiaein sancli-
dianus saielles lactanium 200 matrum uberibus ficatione. Per Dorainum nostrttm Jesum Christum
absiraxit. Qui jure dicunlur mariyrum flores, qui in Filium tuum.
medio frigore infidelilatis exorti, velut primas erum- B Collectiqpost nomina.
Audilis nominibus offerentum, fralres dilectissirai,
pentes Ecclesice gemmas qusedani persecuiionis
pruina discussit, rutilarne fonlein Beihlehera civi- Christum Dorainum deprecemur, ut sicut pro ejus
lale. Infantes enim quia setate luqui non poteranl, Cireumcisionecarnali sollemnia celebramus, ita spi-
laudem Domini cum gaudio [Forsan gladio] resona- ritalium nequiliarum inlusione devicta lceiennir ,
bant. Occisi praedicanl, quod vivi non polerant. Lo- prsestante pietate sua; ut haec sacriQcia sic viventi-
quuntur sanguine, quod lingua nequiveruiit. Contulit bus proficiant ad emendalionera, ut defunctis opitu-
his mariyrium laudera, quibus abnegaverat lingua lentur ad requiem, Per Dominura nostrum Jesum
sermonem. Praemittit Infantes Infans Christus ad Christura Filiura suum, secum viventem, semperque
caelos; transmittit nova exenia Patri; primitias ex- regn. in unitate Spiritus sancti in sseculasaecul.
hibet Genitori Parvulortim prima marlyria, Herodis Coflectioad pacem.
scelere perpetrata. Praestat hostis corpori, dum no- Deus qui magis circumcisionera cordis quam cor-
cet; beneficium tribuit, dum occidit; moriendo vivi- poris diligis, el non adraitlis inductam per litterarn
tur.cadendo resurgitur, victoria per interitum com- prseputii circumcisionem, sed fidei innexam cum
bouo opere caritatem, tu nostras aures deseca, ne
probatttr. Pro his ergo beneficiis et pro prsesenti
sollemnitaie iramensas pietali tuse gratias referemes Q audiant sanguinem; corda, ne teneant dolum ; ocu-
ne invadanl alienum. Tu in manibus succide
potius quam repeudentes, cum sanclis angelis et ar- los,
a'd malum currit, in
changelis, qui unum te Deura dominantem , distin- quod polluil, in pedibus quod
carnalia concupiscit. f u incide quod
ctura, nec divisura; trinum, nec triplicera; solum, prsepuliisquod
nec soHiarium; consona laudamus voce, dicentes : laniat, praecide quod vulnerat, abscinde quod lace-
Sanclus, Sanctus, Sanctus. ral, excide quod scandala incrementat, ut ampulato
Benedictiopopuli. facinore, sola in nos valeat caritas propagari. Per
Dominum noslrum Jesum Christum Filium tuum.
Deus, qui tibi consecrasli priraitias raarlyrum ab Immolatio.
innocenlia parvulorura. Amen. Et prius libi coapta- et j'ustum est. Vere requum et juslum cst
sti in confessione infantiara quam lingua solverelur nosDignum tibi gratias agere, leque benedicere in omni
in verba. Amen. Concede plebera luam innocentem celerne Deus, quia in te vivi-
lernpore, omnipolens,
per graliam, elsi non sint lerapore sanguine fuso mus, movemur et sumus, et nullum tempus nullum-
martyria. Amen. Servetur hie populus purgatus que moraenturaest quo a beneficiis pietatis tuce va-
baptismate, qui tibi placitam fecisti innocentiam per cuum transagamus. His autem diebus, quos variis
cruorem. Amen. Ut illic suo inlerventu grex accedat.
TJ sollemnitatum causis salutariura nobis. operum tuu-
per lavacrum, ubi felices Parvuli perfusi rore san-' rura et munerum memoria signavit, vel innovanle
guinis glorianlur. Amen. Per Dominumnostrum Je- lcetitia praeleriti gaudii, vel permanenlis boni tempus
sura Christiun Filium luum, qui tecum vivit et
agnoscimus. Et propterea exultamus uberius, quia
regnat. sicut in recens gaudium de venerabilis gratiae recor-
VIII. ORDO MlSS^1NCIRCUMCISIONE D0MINI NOSTRl JESU datione reviviscimus. Uude hodiernum 202 dieni a
CHRISTI. die salutiferi Natalis octavum, legitima Domini se-
Chrislo Dominonostro, qui pro nobis dignatus est cundum camem genili Circumcisione signatum, or-
carnenasci, lege circumcidi, flumine baptizari, in dinata commemoraiione recolenles, sacrificium pa-
hac oclava Nalivitalis ejus die, qua in se Circumci- cis in volis sollemnibus honoratnus, et laiitre digna-
sionis sacramentum secundum prsecepii veteris for- lionis opus in DominiAltissimi pia humilitate veue-
mam agi voiuit, fratr^s carissirai, humiliter deprece- ramur. Qui sicut mortalitatem nostram adsumpsit,
mur, ul intra Eeclesiseuterum nos viventes cotidie ut mortem consumeret, ita et j'ugum legis iu sua
recreatione parturiat, quousque in nobis sua forma, carne suscepit, ut jugum diaboli a nostra cervice
in qua perfectcesetatis pienitudinem leneamus, ap- disiMiteret.r.irr.nmcisnsi>slin CHrneeornoris imstri.
257 DE LITURGIA GALLICANALIBER III. 238
ut nos per verbum Spiritus sui in corde purgati, sine A1 ritu sauclo vivis et regnas in ssecula sseculorum.
carnis vulnere circumcideremur in spiritu; ut utrique Amen.
sexui proficeretcircumcisio spirilalis, quia pro uni- Collectioposl communionem.
versitale generis humani Salvator advenerat. Unde Reteeti spiritali cibo, et cselesti poculo reparati,
utrumquesexura sacramentum lncarnationis ample- omnipotentem Deum, fratres carissimi, deprecemur,
xus est, suseipiens Virum, natus ex Femina. Quam- ut qui nos corporis sui participatione et sanguinis
obrem, Domine, sacrificium Circumcisionissollem- effusione redemit, in requiem sempitemara jubeat
nitate votiva pro nostrce ceternitatis gaudio suppli- conlocare. Per Dominum nostrum Jesum Christum
citerofferentes, placidodignare conspectu conspicere, Filium suum.
et offerentiumpreces placatus exaudi, per Cliristum Collectiosequitut.
DominumnostrUm. Per quem majeslatem tuam lau- Misericordiamtuam, Domine, supplices exoraraus,
danl arigeli. ut hoc tuuro Sacramentum non sit nobis reatus ad
Post Sanctus. pcenam, sed fiat intercessio salutaris ad veniam.
Vere Sanctus, vere benedictus Dominus noster Quod ipse prsestare digneris.
Jesus Christus Filius luus, qui venit quserere et sal- Benedictiob populi.
vum facere quod perierat. Ipse enim pridie quam. pB •
Post secreta. Benedicat vos Doniiiius omnipotens, et per abuu-
Haecnos, Domine, institutaet prceceptarelinenles, dantiam misericordise suae cor vestrum conroboret.
suppliciter oramus, uti hoc sacrificium suscipere, et Amen. Mentem sanctificet, vitam amplificet, casti-
benedicere, et sanctificare digneris, ut fial nobis moniam decoret, atque sensus vestros in bonis ope-
Eucharislia Iegilima in tuo Filiique tiii nomiiie, et ribus semper sedificet. Amen. Prospera tribuat, pa-
Spirilus sancti, in transformalionein a corporis ac cem concedat, saluiera conferat, quietem nuiriat,
sanguinis Domini Dei noslri Jesu Ciirisli Unigeniti caritatem muniat, el ab omnibus diabolicis et huma-
tui. Per quem omnia creas, creata benedicis, bene- nis insidiis sua vos semper prolectione et virtute de-
dicta sanctificas, et sanclificata largiris Deus, qui fendal. Amen. Et ita devotionem vestram placatus
in Trinitate perfecta vivis et regnas in sceculassecu- semper suscipiat, ut quaecumqueab eo postulaveri-
lorum. tis, clementer concedat. Amen. Auferatomnia mala,
AntooralionemDominicam.
Omnipotenlem sempiternura Dominum deprece- quce204 gessistis, el tribual gratiam, quam ro-
Amen. Per Dominum nostrum Jesum Cliri-
mur, ut qui in Domini nostri Jesu Christi Circumci- gaslis.
sione tribuit totius religionis inilium perfectionemque stum Filitim suiiin.
constare, det nobis in ejus portioue censeri, in quo C t IX. 1NCIPIUNT PR/EFATIONES , CCMCOLLECTIONES IN
totius salutis humanse perfectio sumraa consistit, et EpnipnANia;.
VIGILIIS
orationem quam nos Dominus noster edocuit, cum Prasfatio.
fiduciadicere permiltat. Pater noster. Miraculorumprimordia, quaeDominusnoster Jesus
Post orationemDominicam. Christus proferre in adsumptaecarnis novilate digna-
Libera nos a malo, oranipotens 203 Deus, et tus esi, fralres carissimi, debita exultatione venere-
prcesta,ul iucisa mole facinorum, sola io nos profi- mur, quia dum se Deum intra humana viscer.i pfo-
ciant incremenia virtulum. Per Dominum nostrum ferebat, jam de salutis nostraeabsolulione tractabat.
Jesum Chrislum Fiiium tuum. Homo est utique invitatus ad nuptias; et quod in
Benedicliopopuli. nuptiis prolulit, Deum probavit. Cuj'usprseconia nec
Deusrerum omnium rector et conditor, qui orunia inter ipsa quidem virtutum possumus rudimenta de-
qusea te facta suni, majestate imples, scienlia ordi- promere, sed dum tantarum rerum stupescimus glo-
nas, pietate cuslodis. Amen. Respicere dignare bos riam , temerilalem proferendae laudis ingredimur.
populos luos, qui per nostri oris olficiumbetiedictiu- Humili ergo oratione poscamus ut per ipsum ad vi-
num luarum dona desiderant. Amen. Reple eos luse tam aeternamnobis tribuatur ingressus, cujus nati-
scienlia voluntatis , ut in omnibus raandaiorum im- IP vitalis lumine orbis inlustratus est universus. Quod
perio pice venerationis famulentur ofiicio. Amen. ipse prsestare dignetur, qui in Trinitate perfecta vi-
Averie ab his inhonesla et turpia libidinum probra. vit et regnat in sseculasceculorum.
Averle jocundas et noxias corporum voluptales. Collectiosequitur.
Averte invidiam tuis beneficiis et bonis omnibus ini- Omnipotens et misericors Deus, plebi tuae suppli-
micam. Amen. Ut in omni palienlia el longanitnitate citer exoranli pia beoignilaleresponde, quam cernis
crescentes, a le vocati ad Patrem colemi luminis, in hoc die fidelidevotione gaudere, quo Dominus ac
transeant in regnum hereditariaa claritatis. Amen. Deusnoster, vera humilitate suscepta , sic servilem
Quod ipse prcestare digneris, qui cura Patre et Spi- formammisericorditer ostendit in sseculo, ut divi-
" Idem vocabulum infra in misse 20 pro Cathe- quae erat ad prohibendum ab idolis. Communiniieni
dra sancti Petri, el in missa 65 de sanclo Leode- ubique prsecedit benedictio, ex diclis in lib. i, cap.
gario. Item in MissaliFrancoruro, nmn. 8 tibi de i, iium. 1<4,paletque ex prsemissis et sequentibos
ordinatione presbylerorum; item in MissaliGaili- raissis, prseterquarn in missa 21 pro Quadfagesinice
cano, num. 17. # initio.
->>
Haec benedictio esl alterius missae, forte ejus
259 APPENDIX AD OPERA SANCTl GERMANIPARISIENSIS. 240
nam potenliara suam mirabiliter monstraret in caelo. A 1 didit nobis salutis jugum, ul omnes nos exaltaret in
Qui enim pro nobis puer parvulus fuit, ipse ad se regnum, Fralres dilectissimi, supplici oratione pre-
magos officiosfellse praeeuntis adduxit. Obsecramus cemur, ut expellat de sensibus noslris pravse cogita-
ilaque, Ddmine, clemenliam tuam, ut sicut illis de- tionis obscuritatem, ut nullis deinceps peccatorum
disti Christum tuum verum Deum in vera carne co- fuscemur maculis, quibus jubar suce splenduit cari-
gnoscere, sic omnes fideles tuos, quos materno sinu tatis. PerDominum tiostrum Jesum Christum Filiura
sancta geslat Ecclesia, in praesenti tempore prolegas suum, qui secum.
invictae virtutis auxiiio, et in futuro facias regni CoIIectiosequitur.
cseleslisadipisci munere sempiterno. Per ipsum Do- Exaudi nos salutaris noster, et hanc aiinuam sol-
minum nostrum Jesum Christum Filium luura, qui lemnitatis nostrse devotionem
dignanter suscipe; ut
tecum beatus vi. sicut Magis ad oslensionem salutaris vise refulsit
Praefatio.
stella, 206 lta "oslris raentibus per gratiara lui-
OmnipotentemDominum, fralres carissimi, et Je- muneris lumen infundas, ut possimus in -viamveri-
sum Christum Filium ejus et Salvatorem noslrum,
in et tatis confuentes, te protegente, incedere. Per Domi-
qui tantis virluiibus se manifestavit terris,
num noslrum Jesura Christum Filium tuum.
mulla mirabilia demonstravit in populis, universi T. ]
summis precibus deprecemur, ut qui inlirmos cura- Prcefatio.
vit, et morluos suscitavit, leprosos mundavit, csecos Narrantes laudes Domini, et potentias et mirabi-
inluminavit, et de quhique panibus, et duobus pisci- lia quse fecit, fratres carissimi, cum ante conspe-
bus quinque milia hominum saliavit; ut qui hsec ctum populi sui mare divideret, lumen praetenderet,
operatus est in terris, nobis quoque propitius adesse ignera prseferret, caeli januas aperiret, panem ange-
205 dignelur ih cunctts delictis, Salvator mundi, licum ministraret, rogemus uti quoque nobis simili-
qui cum seternoPatre vivit et reg. bus virtutum suarum circumdet excubiis, ne veJsse-
Collectiosequitur. culi hujus fluclus obvolvat, vel incerlum vitaecursum
Omnipotens serapiterne Deus, mundi crealor et iter teneat, vel ignoranliaenox fidei inluminatione
rector, qui hunc superventurse solleranitatis diem deficiat, vel cseliaditus oratioui non pateat, vel panis
eiectionis gentium priraitiis consecrasti, impie mun- vivus vitam, se negando , non prsebeat, sed in re-
dum.gloria lua, el subditis tibi populis per iuminis demptionem adquisitionis, atque in laudem glorise
tui lumen appare, ut salutare luum nova caelorum suae, quod tribuit senigmate, tribuat veritati. Per
clarilate mirabile nostris semper innovandis cordi- Dominum nostrum Jesum Christum Filium suum,
bus oriatur. Per Dominumnostrura Jesum Christum (C qui vivit et regnat.
Filiura, qui tecum vivit et regnat. Collecliosequitur.
Prsefatio. tuorum, Deus, quantum miranda poten-
Operum
Deum omnipotentem, qui nobis liujus noclis festi- tantum raagis est gralia diiigenda. Tuo namque
tia,
vilatem indulsit, fratres carissimi, deprecemur, ut
imperio slella magis ducatum prsebuit, et usque ad
detnobisetiammunditiamcordis, utsieutmagi.stella Chrislum certa itineris directione perduxit : cujus
praeeunte, DominumJesum Christum invenerunt, et humanilas vera sic fuit in carne, ut vera majeslas
optata conseculi sunt gaudia, atque apertis thesauris resplenderet in opere. Infans enim astris famulanti-
suis, obtulerunt ei muneraaurura,lhus, et rayrrham, bus ostenditur, et a magis parvulus adoratur. Quae-
ita et nos famuli sui, ejusdem Salvatoris noslri sumus
ergo, Domine, ut etiam nostros errores raise-
auxilio praemoiiiii, terram promissionis mereamur ricorditer corrigas, et ad veritatis tuse salutiferam
ingredi, ut gaudeamus nos seternaregni caclestispos- visionem, praecedenle nos lusemiserationisinlumina-
. sessione ditari. Per Dominuranoslrura Jesum Chri- tione, perducas. Per Dominumnostrum Jesum Chri-
stum Filium suum, secum vivenlem, semperque re- stum Filiura luum.
gnantem. Prcefatio.
Collectiosequitur.
D Deum, qui sanctificavitJordanis fluenta, benedixit
Deus, qui Verbi lui incarnaiionem prceclari testi- fralres carissimi, deprecemur,
conjugia nuptialium,
monio sideris indicasli, quod videntes magi, oblatis
ut cujus roiracula annuis recolimus vicibus, sola
Majeslalem tuam muneribus adorarunl, concede ut
in menlibus nostris luse stellseno- ejus gratia raereamur indulgentiam peccatorum.
semper appareat qui cum Patre et Spi-
Quod ipse prsestare dignetur,
tilia, ac noster in tua sit confessione thesaurus. Per ritu sancto vivit et
regnat.
Dominuro nostrura Jesum Christum Filium tuutn.
Prsefalio. Collectiosequitur.
Omnipotentem sempitemum Dominum, cujus non Exaudi nos, Domine, in liujus sollemnitatis exeu-
minor est misericordia quam potestas, qui licet bias, et qusesumus ut plebis hujus corda in tuis mi-
cestimatione operum universorura suorum vicerit, rabilibus sacratas tibi excubias celebrantibus, benig-
ipse tamen suorum operum magnitudinem pie- nus adesse digneris; et qui Jordanis sanclificare
tate vicit, miltendo nobis Jesum Cbristuro Filium dignatus es aquas, nos quoque tibi sanctos et imma-
suum Dominumnostrum, cujus et onus leve est, et culatos sisl»re facias. Qui cum Patre et Spiritu san-
jugum suave, virginali ulero procreaius ad hoc tra- cto vivis et regnas.
241 DE LITURGIAGALLICANALIBER III. 242
X. HISSA 1NV1G1LIIS EPHIPHANUE. £\ pallor vina produxit. Araen. Eslo luce familiae ipse
Praefatio. lu» itineris, qui slelia indice clarificalus es Rex sa-
207 Incorruptarum naturarum beneficiorum Do- lutis. Amen. Converte ad le quserendum stupidas
minura ac Deum nostrum, fratres carissimi, depre- mentes hominum, qui nuptiale convivio vertisti la-
cemur, ut nos in Epiphanise, id est Manifestationis tices in falernum. Amen. Ut juncta cum angelis in
suse diem, ad sacratn excubiarum sollemnitalenieol- excelsis, Deo tibi cantet gioriam plebs proteeta.
lectos, tales faciat, qui inlustralionem incarnationis Amen: Praesta, Salvator raundi, qui cum Patre et
ejus, vel nativitatem ex Virgine, vel baptismum apud Spirilu sancto vivis.
Jordanem, vel.mirabile apud Cana signum pro no- XI. MISSA INDIEM SANCTUM EPHIPHANLE.
stra salute credimus factum, nostro in nobis opere Venerabilem ac primitivum in mirabilibus Eplii-
demonstremus, ut beneficiorum immensitatem no- phanise diem, in quo noster Redemptor et Dorainus
stris confessionibuslucidemur.Per Dominum noslrum virtutis suaedocumenta
prcelendens, ab annis infan-
Jesum Christum Filium suum : qui secum vivit. tise paternam prolulit polestatein, obsequiorum no-
Collectiosequitur. slrorum famulanlibus votis, et celebri sollemnitate,
Deus, qui, perUnigenilura Jesum Christum Filium fralres carissimi, veneremur, pia obsecratione po»
tuum Dorainum nostrum, sanclificaiionem salutis ]B scentes ut qui tunc aquas in vina raulavit, nunc in
seternseaquas regenerantibus prsestitisti; et, veniente
sanguinem suum oblationum noslrarum vina conver-
super caput: illius spiritali columba, per Spiritum tat, et qui aliis satnritalem meri polatione concessit,
sancium ipse venisti; dona, qusesumus, ut veniat su- nos
potationis suae libauiin.eet Paraclili Spiritus in-
per hanc omnem Ecclesiara tuam illa benedictio, quse fusione sanctificet. Per Dominum nostrum Jesum
cunctos j'ugiter prolegat, quae diversos sine cessa- Chrislura Filium secum vivit.
suura, qui
lione benedicat, quse cursum te sequeniium dirigat, Collectiosequitur.
se
quae expectationi omnium januam regni caeleslis Deus, qui mirificis virtutum tuarum signis salutis
aperiat. Per Dominum nostrum Jesum Christum Fi- nostrae indicia declarasti, qui, magis stella praeful-
lium luum, qui semper tecum vivit et. gente degressis, adorare et promereri te Regem ceter-
Collectiopost nomina. num Domintimque perpetuum mysticis muneribus
Praesta, omnipolens Deus, per ineffabilem miseri- prsestiiisii, qui in corpore nostro mirabilis
baptismi
cordise tuse cariiatem, ut cujus virtus atque majestas sacramenlo
regeneratos ex Spiritu nos abluis rena-
in mirabilium tuorum diversitate claruit, in nostra- scendo, et inetTabilis
potentise dono hodie aquas in
rum quoque raentium piirificatione clarescat, Prae- vina mulaiido,
discipulis tuis tuam manifestasti 209
sentera itaque oblationem ita inlabere, ut medelara (G divinitatem, exaudi nos
supplices luos ob diem sa-
viventibus, defunctis refrigerium praestet; et quorura cratissimae sollemnitalis, et prsesla ut, gloria tua
texuit recitatio prsemissasortem, inter electos jubeas inlumiiiati, sseculomoriamur, libi
Regi Christo viva-
adgregare. Per Dominum nostrura Jesum Christum mus, Salvator mundi, qui cura Palre, et Spiritu
Filium tuum. sancto vivis et regnas in ssecula.
CoUectioad pacem.
Collectiopost nomina.
Deus inluminator omnium genlium, da populis tuis
Auditis norainibus ac desideriis offerentum, fratres
perpetua pace gaudere; et Ulud lumen splendidum
infundecordibus nostris, quem trium magorum men- carissimi, Dei Patris omnipolentis clementiam de-
tibusaspirasii.PerDominum nuslraro JesumCliristum precemur, ut qtii hodie per Filium suum mirifiee
Filium tuum, lecum vi. aquse speciem vertit in vinum, ita omnium simul
oblationes et vota convertere dignetur in sacrificium
Immolatiomissae.
divinum, el accepto ferre, ut accepto lulit Abel justi
Dignum et j'us(um est. Vere dignum et justum est, sui munera et Abrahce Patriarchse sui hostias. Et
nos te laudare, omnipotens sempilerne Deus; quia
notam fecisti in populis virtutem luam, et Salutare quoruiii nomina texit recitatio prsemissa, eorum sor-
tem inter electos jubeat adgregare. Per Dominuni
tuum cunclis gentibus declarasli, hodiernum decla- D
nostruni Jesum Ghristura Filium suura, secum vi-
rans diem, in qua, ad adorandam veri Regis infan-
liam, excilatos de mundi parlibus viros clarior ce- veniem, semperque regnantera.
teris sideribtis, 208 slella perduceret, et cseli ae Collectioad pacem.
tcrrce Dominum, in salutem omniuin corporaliter na- Domine Chrisle Jesu, qui majeslate sublimis es,
tum, radius luse lucis ostenderet. Proplerea profusis et potestate subnixus, cum in virlute Patris obse-
gaudiis totus per ofbem terrarura mundus exultat: queris jussionibus Matris, ut el Filium hominis os-
sed et supernse concinunt potestates hymntim glorise tenderes obsequiis, et Deum virtulibus adprobares,
luae, sine fine dicentes : Sanctus, Sanctus, Sanctus. qui ad omnitim genlium lavalionem Jordanis aiveum
Benedictiopopuli. sanctificaturus intrasti, ut peccata nostra ablueres,
Deus, qui prsesentem diem ita dignaris diligere, ut conscientiasque purgares, visita Ecclesiam tuam, et
etim tot elegeris miraculis inlustrare. Amen. Qui di- perfice omnium vota; pacem etiam non petenlibus
gnatus es pro forma faeturce tuae salutis nostrae, in pratsia, ut osculum quod in labiis dalur, in eordibus
Jordanis fontem Fons aquse vivcedescendere. Amen. non negetur. Quod ipse prseslare digneris, qui cura
Jn quo le adorandum stella magos docuit, et aquae Patre et Spiritu sancto vivis et regnas.
243 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANIPARISIENSIS. 244
Contestatio. j i recurrenti terapore multiplicasti Pastor vina prius in
Vere dignum et juslum est, sequitmet justum est, hydriis, deinde cibos in cophanis. Amen. Descendat
nos tibi semper et ubi(|ue gratias agere, Domine a sedibus tuis super capita fcynulorumet famtilarum
sancte, Pater omnipotens, ceterne Deus. Qui nobis tuarura Spiritus sanctus ttius ille, qui in Jordane, ba-
super Jordanis alveum de caelis vocera in modum ptizante Johanne, in columba corporaliter visus est
lonitrui prcebuisti, ut Salvatorem sseculj deraonstra- descendisse. Amen. Reple animas eorum vino justi-
res, et Patrem luminis seterni oslenderes; ctelosape- tiae, qui sermone tuo hodie ex aquarum sapore mu-
ruisti, aerem benedixisti, fontem purilicasti, et tuum tasti. Amen. Adesto tuse plebi devotione 211 siti-
Unicum per columbam sancti Spiritus demonstrasti. gulari te sacra per mysteria veneranli. Amen. Por-
Snsceperunt fontes hodie benediclionem luam, et rige, Pastor, epultim, quo, victa farae sseculi, cibis
tulerunl maledictionem uostram : ita ut credentibus ceternitatis animae saginenlur. Infunde eliara super
purificationemomnium deliclorum exhibeant, et Deo eos spiritaiium dona virtutum, ut nihil in eis inimi-
iilios regenerando faciant ad vitam seternam, quos ad cus aut violentiasubrepat, aut fraude decipiat. Ainen.
temporalem vitamcarnalis nativitasfuderat. Namquos Sed per bonse conversalionis perseverantiam ii, qui
mors per prsevaricationemceperat, hos vita seterna adoplicuievocati sunl filiorum, intrare in possessio-
a morte recipiens, ad caelorum regna revocat. Unde [ neui mereantur heredum. Amen. Ut cum hinc trans-
debita exullalione voces nostras jungimus confessio- ferri migrando praecipielur,illic admitti permittatur,
nibus angelorum, qui gloriam luam mirabile sacra- unde te Deum adoravit raagis admiratum adstaus
mento hodiema sollemnitate venerantes, 210 l'ro sidus praesepio.Amen. Quodipse prseslare digneris,
apparitione Jesu Christi Doraininostri, et pro uostrae qui in Trinitate perfecta vivis, dominaris et regnas.
vocalionisexordio sacrificium tibi laudis offerimus, Amen.
per ipsum Dominumnostrum. Per quem majeslatem PostEucharistiam.
tuam iaudant angeli. Divinam misericordiam, fratres carissirai, coa-
Collectiopost Sanctus. cordi oratione poscamus, uti hcec salutifera Sacra-
Vere sanctus, vere bened.ictusDominusnosler Je- menta nostris recepta pectoribus purificent animam
sus Christus Filius tuus, qui ad puerperii ccelestis corpusque sanctificent, atque in spem caelestiumvi-
indicium, haec hodie conlulit mundo sute miracula scera pariter et corda confirment. Quodipse praestare
majestatis, ut adorandam magis oslenderet stellam; dignetur, qui vivit el regnat.
et transacto temporis intervallo, aquas in vino muta- Collectiosequitur.
ret, suoque baplismate sanclificaret fluenta Jordanis, Respice, Domine, propitius ad plebem luam; et
Jesus Christus Dominus noster. Qui prid. quam pa-, I quam divinis tribuis proficere sacramentis, ab om-
tfirct nibus absolve peccatis. Per Dominumnostrum Je-
Post tnysterium. sum Christum Filium tuum.
Sacrificiis pracsentibus, Domine, qusesumus, in- XII. MISSA I NADSUMPTIONE b SANCT^MARIJE MATRIS
tende placatus : quibus non a
jam aurum, thus, et
DOMINI NOSTRI,
sed [quod] iisdem muneribus de-
myrrha profertur, Generosse diei dominicae Genitricis inexplicabile
claratur, offertur, immolatur, sumitur. Per Dominum sacramentum, tanlo mngisprseconabile,quantum est
noslrum Jesum Christum Filiura luum, qui tecum, inter homines AssumptioneVirginissinguiare : apud
et cura Spiritu sancto vi. quem vitce integritas obtinuit Filium, et mors non
AnteorationemDominicam. invenit par exemplum : nec minus ingerens sluporem
Non nostro prscsnmentes, Domine, merito, sed delransitu, quam extiltalionem ferens unico beata
Domini noslri Jesu Christi Filii tui, quem ut nos a de parlu. Non soliim mirabilis pignore, quod fide
tenebris et umbra mortis liberarel misisli, obedien- concepit; sed translaiione prcedicabilis,qua rnigravit.
tes imperio. Indigni quidem sumus nomine filiorum, Speciali tripudio, affectu muliimodo, fideli voto, fra-
sed jubemur dicere: Pater noster. tres