Vous êtes sur la page 1sur 815

Grégoire 01 (pape ; 0540?-0604).

Sancti Gregorii papae I, cognomento Magni, Opera omnia ad manuscriptos codices romanos, gallicanos, anglicanos emendata, aucta, et
illustrata notis. Studio et labore monachorum ordinis Sancti Benedicti, e congregatione San.... 1849.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA,OECONOMICA,

OHNM SS. 1'ATIilll, DOCTORCM SCRIPTORUMQIIE ECCLESIASTICORUM


: QUI /

AB ^EVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA


/
> FLORCERUNT;
/ RECUSIO CHRONOLOGICA
/OMNIUMQUiE EXSTITEREMONUMENTORUM CATHOLICJETRADITiONISPER DUODECIMPRIORA
/ ECCLESIJ: SiECULA,
JUXTA EDITIONES INTER
ACCURATISSIMAS, SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS
MANUSCRIPTISC0H.A-TA8, - _
y PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA;
', COMMENTARHS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUSCONTINENTEB ILLCSTRAtA
5
S OMNIBUS OPERIBUS POSTAMPLISSIMAS EDITIONES QVJETRIBUS «OVISSIMIS
SJ2CULISDEBENTUR ABSOLUTAS
( DETECTIS, AUCTA;
\ INDICIBUS
PARTICULARIBUS ANAL\TICIS,SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUSMOMENTI
[ SUBSEQUENTIBUS, DONATA;
CAPITULIS INTRAIPSUM TEXTUMRITEDISPOSITIS, NECNON ETTITULIS SINGULARUM
PAGINARUM MARGINEMJ3UPEMORJHI
~=--r>-
\ DISTINGUENTIBUS
SUBJECTAMQUE MATERIAM ADORNATA;
SIGNIFICANTIBUS,
1 OPERIBUSCUM DUBHSTUM APOCRYPHIS,ALIQUA VERO AUCTORITATE INORDINEADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS,AMPLIFICATA;
DUOBUS INDICIBUSGENERALIBUSLOCUPLETATA -.ALTF.ROSCILICET RERUM,QUOCONSULTO, QUIDQUIi)
UNUSQUISQUEEATRUSIINQUODLIBET THEMA SCRIPSERITUNOINTUITU ALTERO
CONSPICIATUR;
SCRIPTUR^ESACR^E,EXQUOLECTORI COMPERIRE SITOBVIUMQUINAM PATRES
ET IN QUIBUSOPERUM SUORUM LOCISSJNGULOS SINGULORUMLIBRORUM
SCRIPTUR^; TEXTUS COMMENTATI SINT.
IPITIOACCURATISSIMA, C.ETERISQUEOMNIBUS FACILE ANTEPONENDA , SI PERPENDANTUR: CHARACTERUM NITIDITAS
CHART/E QUALITAS, INTEGRITASTEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS,OPERUM RECUSORUM TUMVARIETAS•
TUMNUMERUS, FORMAVOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE1NTOTO DECURSU
OPERIS CONSTANTER '/
1'RETII
SIMILIS, PR.ESERT1MQUK
EXIGUITAS, ISTACOLLECTIO, UNA,METHODICA
ETCHRONOLOGICVrT""/T\
SEX.CENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HICILLICSPARSORUM/-^fW\
PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ADOMNES .ETATES,I ^ /V'/«\
LOCOS, LINGUASFORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATOBUM./ / ^ v£v*.
SERIES PRIMA, I-
N UUAPRODEUNT PATRES,DOCTORES LATINJB-
ECCLESIiB
SCRIPTORESQUE
A TERTULLIANO ADGREGORIUM MAGNUM. \»
Slccuranfc ^.''p. SRtgne, \
BIBL!OTHEC£ CX.ERX UNIVERS*!,
SIVE
CUR8CUM
COMPJLETORCM1NSINGUL09 SCJENTLE ECCLESIASTICJE
RAMOS KDITORE.

PATROLOGMS TOMUS LXXVII.


SANCTI GREGORII MAGNI
TOMCSTERTITJS.

PARISIIS, VENIT APOD EDITOREM;


IN VIA DICTA D'AMBOISE,PP.OPEPOKTAMVLLGOVENFER NOMINATAM,
SROPETIT-MONTROCGE
I8V9
SANCTI

GREGORII PAP^E I

COGNOMENTO MAGNI,
4

OPERA OMNIA.

AD MANUSCRIPTOS
CODICESROMANOS,GALLICANOS,ANGLICANOSEMENDATA,AUCTA,
ET ILLUSTKATANOTIS.
ORDINISSANCTlBENEDICTl,E CONGREGATIONE
STUDIOET LABOREMONACHORCM SANCTIMACRI
EDIITIO
IIESIORATISSMAPARISIIS
QU.E PRODIIT
ANNOPOMINI AUTEM
NUNC
MDCCV, ACCURATI
)R
ET AUCTIORREVIVISCIT

ACCURANTE J.-P. MIGNE,

BIBLIOTHECiE CLBRI UNIVERSJE


SIVE
CURSUUMCOMPLETORUM RAMOSEDITORE.
1N SINGULOSSCIENTLEECCLESIASTICJJ

TOMUS TERTIUS.

VENEUNTQUINQUETOMI35 FRANCISGALLICIS.

PARISIIS, VENIT APDD EDITOREM/


IN VIA DICTA D'AMBOISE,PROPE PORTAMVULGOD'ENFER NOMINATAM,
SEUPETIT-MONTROUGE.
1849
ELENCHUS OPERUM

QWE Qf HOC TOMO LZXYII «OHTVBVTim,

Liber regul» BWtoraJjs., «jj. 9


Dialogoru» lib*i o^wrtBO»* 149
431
EpistoterCm liM <t<iai>lu«r4b6inr.
Appendix ad Epistolas. 1327

ERRATUM.

In capite paginro 1503-1504, lege lineam quae, errore typographico, initio secund»
column» paginae preecedanlfe posita e»t

Ex lypisMIGtNE,
au Pelit-Moulrouge.
PILEFATIO

IN UBRUM REGULvE PASTORALIS^


I. Post exegetica in Scripiuram sacram primo lomo conipiehensa, in hoc secundo complexisumns reliqua
indubitatsefulei Gregoriana opera, oninis inierpolationisexperlia, cujuscunquesint generis : sive apologelica,
pro detreciaio curse pasioralisonerc; sive historica, nimirum Dialogos; sive dogmatica,et canonica, Re-
pisirum videliccl Episiolarwn, quibus universum pene jus canonicuinconlinetur. Ui autem ab apologetico
lihro HegiiliePastoralis lomum hunc secundum auspicaremur, multa persuaserunt; prseserlimOpusculian-
tiijTiii;is,prxsianlia el ulilitas.
Primo quidemscriptum esse ante Dialogos,Epislotarumque Registrum, in ipso sui ponlificalus exordio,
noii obscurelestalur ipse sanctus Doctor, in epist. olim 4'j, nunc 48, libri i.
Secundo, exoinnibus sancti Gregorii lucubraiionibusiiulla esl prsestantior, sive totius operis ordo et ceco-
nomia, sivesenienliarum copia pnndusque perpendantur.
Tertio, niliilest in toin illo libello plaueaureo, quod maximamnon alferat utilitatem, non solum episcopis
aliisque auimarum pasloribus et rectoribus; sed ctiam omnibus et singulis Christianis, maxime quibus re-
gendse familisecura incumbit.
II. Ilinc ab universis lam Graeeisquam Latinis avide expelitus, magno plausu exceptus est. Hunc sanctus
Leander Uispalensisepiscopus ab amico Gregorio sibi direclum exosculatusest, ac in omnibus Hispaniarum
Ecclesiis evulgavit. Ilunc Mauricius Augustus ab Anatolio diacono impetraltim, cum maxime placuisset,
AnastasioAntiochenoepiscopoin languam Graecamiransferenduui tradidii (a), et publicavil; quod a'gre tulit
sanctus Doctorliuniililaie non minus quam scienlia praestantissimus.Hunc Angli a primis Evangeliiprseco-
nihusnnsiri Gregorii discipulisallatuni summo in pretio seuiper. habuerunt. Nevero soli qui latine sciebartt
liujus libri frutlibus pascerenlur, Alfredns Occidentalium Saxonum rex sapienlissimu«,OxoniensisAca-
deiniae fuiidator, ipsum Saxnnice venit, et suis popularibiis, prxmissa prsefauone gratissimum inunus
obiulit; cujus versionisexsiant exemplaria, tum in biblioihecaSanclissiinseTrinilatis Canlabrigensis, tum iu
Colloniana.
III. Verum nullibiexistimaiio de hoc opere cuncepla magis enituit quam nostris in Galliis, et in linitimis
qna!Francis tunc parebant provinciis, ui ex anliquis monumeulis pcue iiinumeris liquet, quoruin pauca hic
delibabimus.
In concilio Moguntinoan. 813, post sanctum Evangelium, Episiolas Actusqne Apostolornm ac cnnones,
propnsilus est liic liber, in quo scrutarentur episcopi, quibus modisstatum Ecclesiat Dei, et Ckrisiianmplebis
profeclum,sana doclrinaet exemptisjuslilim iitconvulsum,lurgientegratia Dei,per/icereel censervarepoluissenl;
ut in hujus concilii prsufalionelegiiur.
In concilioRbemensin, ejusdem anni, can. 10: Lectmsunt senlenlimlibri Pastoralis beati Gregorii, ut pa-
ilores Ecclesimimetiigerenl,quomodoipsi viveie,etqualitersibi subjsctos deberentadmonere; quoniam,testeeo-
iem bealoCregorio, uliter admonendisunl prmlatialque aliler subdili.
ln concilio Tuionensi m, sub idem tempiishabito, proinnlgatiimest, can. 3: Nulli episcopoliceat Canones,
ttutLibrum Pastoralemu beulo Cregoriopapa, si <ierivotes/, ignorare. In quibusse debel unusquisquequasiin
ipeculonssidueconsiderare.
ConciliiCabilonensisn primus canon decernit ut episcopicanones intelligant, et librumbealiGregoriiPapat
ie cura paslorali; el secundumformam ibideinconslitutainel vivanlel prmdicent.
Deniqneiu concilio Aquisgranensiann. 836, cap. I, de Vita episeoporum, idem liber commendalur can.
7, 9 et 10, ac cap. 2, de doclrina episcoporum. can. 3. 5, 6.
Ad haecaccedit quod ex Hincmani lliiemensi arcliiepiscopo (In Prwf. opusc. 55 Capit.) inlelligimus, to
more lunc rositum fuisse ut ordinandus et consecr.indusepiscopus coram aliari, una cum libro sacrorum
Canoiium Regulam Pastoralem beaii Gregorii in manu acciperei, cum hac obtestatione : ut ita serva-
ret in vivendo,docendoet judicando, sicut ibidemdescriptumest.
Ut auem plnribusprodessenl apud riosuos Gallos perfectissimscet exquisitissimsevidendi regulse hoc li-
oro proposilse, cjusdem versio Gallica miper prodiit farisiis apud Andream Pralard 16cH.Qusesi ad iiiann
exaraios Codices,poiius quam ad excusos fuissel exacia, nuiueris onmibus absoluia merho dici posset.
IV. Pritstantissiinuiii hoc opus, anie iuain ederetnr, diu parlurivit sanctus Doclor. Certe jani mente pra?-
concepliimgerebat, cuni tricesimum libriiin Moralium clucubraiel, ut confereuti argumenta ailinonilioiinui
terliseparlis, cum capiie olim 4. iiunc IIUIII.13, lauilati libri constabii, ubi videlicet legilur : Aliter namqua
viri, aliier admnnendmsunt feminm.A iter juvenes, alittr senes, elc. Quaesic concludil: el quidemde singulis,
quis sil admonilionisordo, subtilUerinsinuare debuimus; sed [ormidata loculionisprolixilaleprmpedimur.Au-
clore autemDeo, ift alio opere id explereapoelit animus;si lamenlaboriosmkujus vitmadhuc aliquanlulumtem-
pus resluverit.
V. Iillel.citer implevit in ipso veluti pontilicalismuneris lyrocinio, ut Joanni Ra<ennati episcopo respon-
derel, amice.conquereuti quod Pastoratis curv ponderafuqere delilescendovoluisset.Rarse adinoduin nunc
suni, at frequentes olim fucrunl liujusinodiquerebe; universisfere piisviris ad ofliciumpaslorale postulatis,
tanliim onus pne animidemissionesummaiue modestia deprecamibus. Eaimlein ob causam exposlulaiiiibus
aniicis rcspondere coacius esl Gregorius aller longesenior coguomenio Theologus, in Apologeiicoseu ora-
timie prima in qua fu^a;sua:, declinaudi episcopaiusgratia, raiioiies exponil (Tom. I); et postquam captan-
lium episcojaium iiisaniam iucrepavii, pistor.uis ollicidillieuliales prosequiiir, tuiu in animariiiii^uberna-
tione, tum in verbi divini erogalioneet pradicatione, tum in cbristianseperfeciionisassequeudseuecessilale :
Aniistiiisenitn, iiiqnit, vitiitmest non esse qi.am optimum.Exiuiiuinsane opus, dignumque ex quo Gr gorins
noster niuita deprompsissejndieeiur, in his pr.i-seniiu sententiam banc : Ars arlium, et scientiascieniiarum
est, hominemregere, quaslegilur in ApologelicoGreg. Nazianzjni cap. 31, et lib. Reg. Past. l part. c. I.
(a) VersionisGraeca:jacluram lugeinus. Nullam illins memoriam superfuisse saeculo ix hinc conjicimus,
quod Pholius, qui in sua Bibliotheca Dialogosa Zacharia Groeceredditos plurimum commendat, Cod. 252,
de Graecatranslationc libri Reg. Pastor. prorsus sile'
PATROI. LXXVIl. 1
11 IN SANCTIGUEGORIIMAGNILIBRUMREGUL^EPASTORALISPRJEFATIO. 12
Eodein quoque arguniento. a siinilioccasionescripsil Joannes Chrysostomuslibrossex de sacerdotio, qui-
bus inler lot eximia sancti Doctoris opeia, primas partes jure merito Suidas tribuit, propter orationis tum
suhlimitalem, tum perspiciiilatemet elegantiam. Sed jam ad ipsum redeamus Regula?Pastoralis librum ; et
quid in illo edendo sit a nobis pra-stiluiu oslendamus.
VI. In plerisque a sancto Poniilice elaboraiis , disiinctio capilulorum eorumque argumenta minimead
eum speclanl. At vero ipsnm agnoscunt auctorem, tum integri Libri Pastoralis disiritiutio quatuor in paries,
tum partium in varta rapitula , pra>lixiquesingulis capilulis tiiuli. Praecipua nobis cura fuii ut purum ab
omnibus, sive antiquariorum, sive lypngraphornm mendis et corruptelis lexium repraesentaremus; quort
pluriniornm, et quidem oplimorum Mss. ope impletum magna saltem ex parle conGdimus.
Et sane tnrpiter defnrniatum jacebat eiiam in novissiniis Editis pulclierriniumopus; iia ut saepesensus
aut haereret, aut penims delicerct, aut etiam, qund pejus est, ad errorem deflecteret: quod paucis exemplii
demonstrare operae prclium esl, non ul aliis Ldiiorlbns invidiam, nobis vero gratiarn quaeramus, sed ut
casligatioris editionis necessiias magis ac magis cluceat.
VII. Tertia parte, capite 1, admonit. 22 , col. 1106 , edit. Gussanv., legitur: Ne cum ferre fruclum boni
operisnegligunt,a prmsenli vilu fundilus,quasi aridilateradicis, exsiccentur;ubi oralionis series, librique ma-
nuscripti cogunt legere : quasi u viriditaie radicis exsecentur.Quaeoptime cohaerentimmediate prnecedenti-
bus : lctnm securisvicinmprmvideant;et ad prclaiam ex Luca Joannis increpationem,jam securisad radicem
arboris positaesl (Luc. in). haud dubie referunliir.
Admonitione25, col. 1108, Mutilu- profertur Matihseicontexlus hoc modo : Qnidputatis, quia pacemveni
milterein lerram? non ulique. sed gUidium(Mallk. x) : cnm in Mss. legatur : Nolite arbitrari, qiiia venerim
paccmmillere in terram (vel in terra)]; non venipacemmittere,sed gladium.
Adnioii. "24.col. 1110: llinc namqueest quod contra damnaliiltius vasa, videlicetAntichristi prmdicatores,
divinavocebeato Job dicitur In Mss. antem exstat : damnati illins vasis , videlicetAnlichrisli; et quidem ad
mentem Gregorii qui solet Antichrisium vas diaboli appellare. Vlde Moral., lib. xxxn, n. 22.
Admon. 36, col. 4H2 : Atquealiter (admonendi sunt) qui bona faciunl, abscondunt. Desideratur sensus,
at reslituendo voculam qum, et legendo: 17111' bona qumfaciunl, abscondunt,coniplelur.
Cap. 2 ejusdem lerliaepartis, col. 1130, quod in noslra Edit. esl cap. 63 : Sic prmdicandasunl bona, n«
ex latrre jubenntur et mala, ubi legertilum: Ne ex latcre jnvenlur et mala, ul habent Mss.omnes. Scopus
saucli Doctoris es proxime cohacrenlibiis palam fit: Sic, inquit, tenacibus infundalttr tribuendi largitas,
111tamen prodigis effusionis [rena minime taxeniur.
Deniquec. K.nobis 58, col. 1129: Concedendoenim tenia, sublrahil acriora , ut qnia ad deserendacuncta
simttlnon assurgerel, dum in qtwddamsuum atiimusfamiliarilerrelinquitur, a quodamstto sinelabore lolerelur.
Si (|iiid sensus his verbis insit, pessimumqu d sonant, nempe animuin in quibusdam minimis vitiis relin-
Huciidum,ut in majnribus toleretur, et quiescat; qnod absil a tanti Doctorisnienie. Sic itaque legendumex
Mss.: Concedcndoenim lenia (vel levia) subtraxit acriora; ut quia ad deserenda cunclasiinul non ntsurgeret,
dum in qnoddamsuum (vilium, ve!, in quodamsuo vitio) familiariter relinquilur, a quodam suo (vilio) sine
dolore tolleretur; quaeplana sunt et sana.
VII. Talibus igitur et longe pluribus erratis piilcherrimumopus fcedanlihus, omnem adhibuimusdiligen-
tiam, ut anliquioruin mclioiis nolae Codicum magnam colligeremus supellectilem, ad quos conferretui'
texlus, eoruniqtie ope lacile lepnrgarctur; quoriiin bic indiculum accipe.
1. Trecensis antiquissimus, uncialibus inajusculisque litteris, non longe post sancti Gregorii obitum , ut
conjicere licet, exaratus. Iloc in Cod.ce eleganieret accurate, unde leslimoiiiaScripturaesacrse proferantur,
annotatur. Si qua \ero juxta LXX lntcrp. laudentur, indicalur. Verum a male feriaio quopiam leciore eor-
ruplus est pretiosissiimisbic liber, uiaxini" in sacrae Scripluraecontexlibus. Ardiium tarnen baud fmlasse-
qni quid ante corrnplelam legeretnr, quod secuti sumus. Commodatusest nobis vetuslissinius hic Codex a
RR. Palribus Oralorii cidlegii Trecensis , annuenle ac favenle reverendissimo patre de la Tour, congrega-
tionisOratorii praepositogenerali ineritissimo.
2. Codex Corbeiensisnot. i5 octingenlorumannorum setatemsuperat.
0. Carnotensis Ecclesiae,ejiisdem fere antiquitatis.
t. Sancli Pelri Carnotensis, vix inferiorisaeiatis.
5. AJlcr ejusdem inonastcrii D <irciter annorum.
6. Sancti Petri lielvacensis. Exaratus est Codex hic BelvacensemEcclesiam regente episcopoHugone,
inedio seculo x, vel paulo post, 111ex versibus de hujus episcopi recenlt morie in calce volinninis eaiiem
manu descriptis assequi possumus.
7. Ecclesia?Laudunensis.
8. 9 et 10. Sancti Pelrl Gemelicensisqiioruni antiquior DCC annorum aetatem praefert.
11, 12 et 13. Sancli Audoeui Rothomag. 1'riinusa DCannorum antiquitate parum abesu
14. EccUsisepiiinalialis Ro.hoinag. o annorum.
15. MonasteriiBealseMarisrde Lyra.
16 it 17. DuoSancii Theoderici piope Rbenios omninoconsentientes.
18. MonasieriiVallisClarie ord. Cisterciensis.
10. MonasiertiLoiigipmilisejusdem ordinis.
20. VigesimoIneo ie<eosen ii Anglicanioclo, unus ex bibliolheca publica Oxoniensi, alter ex bibliotbeca
eollegii Merloniensis,caeterie\ colbgio Sancli Joannis Prsecursoris,aul ex bibliothecaEcclesiseTinionieusis,
de quihus consule ThomamJamesiuiii in Gregoriorestituto.
21. Coiisuluimusprauerea, et adiiibuiniii.-nd insignioraloca duos SangermaiieiisesCodices, quos polissi-
iiiinn, dum preio suhjicereiur exiunuiiiboc opus, ob oeulns habuimus.
Variis quoque Editionibususi sumus, praes rti n Pansiensibus uua an. 1518 et altera 1571.Romana seu
Vaticana Sixii Vsuinmi pontilicis jussn adornata, et aliis aut pene coaevis, aut recenlioribus, praesertim
Pansiensi ann. 1668, quse prodiit ex oflicinaLeonardina,opera Tbeologi Parisiensig, aquo collectas luagna
cura divcrsas leetione-.ex antiquioiibiH M-s. ciuiiuosliis convenire pene ubique observavimus.
1'axil Deis, ut quema.imodiiiiiGregoriusliiiriiiohunc assidue legendo, et consule.idouniversam Eccle-
siain tanta chariiate, pieiate , liumiliiaie, niaiisueliidine, sollicitudine gubernavil; ita qui singulis admini-
sliaudis Ecelesiis 1iseliciuiuurejusdein consiliis et monilis praelucentibus, munere paslorali rite defuugan-
tur, et uic aliis praesiot, nt et illis prosint et sibi.
SANGTI GREGORII DIAGNI,
RPMANIPONWICIS,

REGUL^E PASTORALTS LIBER,

AD JOANNEM EPISCOPUM CIVITATIS RAVENN^E.

PRIMA PARS.

J /letiercntissimoet sanclissimo fratri [Joanni coepi- A clrinae arcem lenere appetunt, a praecipitationlssuae
scopo, Gregorius h. ausibus in ipsa locutionis nostrae janua repellantur.
Pastoralis curae me pondera fugere delilescendo CAPUT PRIMUM.
h Ne venire imperiti ad magisteriumaudeant.
voluisse,benigna, frater carissime, atque bumili in-
tentioue reprehendis ; quae ne quibusdam levia esse Nulla ars doceri praesumitur, nisi intenta prius
videantur, praesentis libri stylo exprimo de eorura meditalione discatur. * Ab imperitis ergo- pastorale
gravedine omne quod penso, ut et hscc qui vacat, magisteriuni qua temeritate suscipitur, quaudo 3
incaute non expetat; et qui incaute expetiit, adeptum ars est artiuui reginten animarum. Quis autem cogi-
se esse pertimescat. c Quadripartita vero disputa- talionum vulnera occultiora esse nesciat vulneribus
lione liber iste disiinguitur, ut ad lectoris sui ani- viscerum? Et tamen saepequi neqiiaquam spirilalia
mum ordinatis d allegationibusquasi quibusdatti pas- praecepta cognoverunt, cordis se medicos proliteri
sibus gradiatur. Nam ciiin rerum necessitas exposcit, non metuunt : dum qui pigmenlorum vim nesciunt,
pensandum valde est ad culmen quisque regiminis videri medici carnis eruhescunt. Sed quia auctore
qualiter veniat; atque ad hoc rite perveniens, qua- Deo ad religionis revereniiam omne jam praesenlis
liler vivat; et bene vivens, qualiter doceat; et recte saeculi culmen inclinalur, sunt.nonnulli qui intra
docens, infirmitatem suam quolidie quanla conside- B ] sanctam Ecclesiain per speciem regiminis gloriam
rationecognoscat, ne aut htimililas accessuin lugiat, affeclant bonoris; videri doctores appetunt, trans-
e aut perveutioni vita contradicat: aut vitam doctrina cendere caeleros concupiscunl, atque attestanlc Ve-
destituat; aut doctrinam prsesumplio extollat. 2 ritate, primas salutationes iu foro, primos in coanis
Prius ergo appelitum timor temperet: posl atitem recubitus, primas iu conveniibus catliedras quae-
magisterium quod a non quserente suscipitur, vita rimt (Matth. xxm, 6, 7); qni susceptnm curae pasto-
commendet; ac deinde necesse est ut pastoris bo- ralis officium mmistraredigiie tanto magis itequeunt,
num quod f vivendo ostenditur, etiani loquendo pro- quanto ad hiimililalis magisteriuin ex sola elalione
pageuir. Ad exlremum vero supercst ut perfecia pervenerunt. Ipsa quippe in magisterio iingua con-
quaeque opera consideratio propriae infirmiialis de- fiinditnr, quando aliud discitur, et aliud docetur.
primat, ne haecanle occulti t' aihitrii oculos lunior Qims conira Dominusper prophetamqueriiur, dicens:
elalionis exslingual. Sed quia sunt plerique inihi Ipsi reqnaverunt, et non ex me; principes exsliterunt,
imperilia similes, qui dum nietiri se nesciunt, quse et ego ignoravi (Osee vm, &). Ex se namque, et nnn
iion didicerint docere concupiscunt; qui pondus ma- ex arbitrio summi Recloris regnant, qui nullis fulti
gisterii lanto levius cestimanl, quanto vim magnitu- virlutibtis neqiiaquam divinitus vocati, sed sua cupi-
dinisillius ignorant; ab ipso libri hujus reprehen- iline accensi, culmen regiminis rapiunl potius quam
dantur exordio; ut quia indocti ac praecipites do- 'C assequuntur. Quos tamen intertius judex et provehit,
» Ila Corb., Belvac. et alii vetnst. Quem tiiuliim atictorem. Scribitur autem quadripartita in anliquis
praetuliinus,i|iioil leiainrin epist. olim46, lib. al. tv, simis Codd. Trec, Belvac, Gemet., Tlieodoric.
nunc lib. v. ep. 49, ut librtunretjulmpastoralis, quem d Trec, Bellov., duo antiq. Caroot., alligalionibus
in episcopatus mei exordio scripsi. In recentioribus e Htcc deerant in Corb., sed addita siintreceiition
Mss. legilur, liber Curmpastoral., quibus conciniinl iiianii. In 1 Carnot. quoque nou legilur, aul vitatu
plur. Edil. Occasioncmhuic litulo forle prsebuit libri doclr. destituat. llla repraesentant Trec. el alii.
exordium, Pasioralis curm me pondera, elc. In Trec. f Corb., videndo.
titulus desideratui'. s Laiidun. et Trec, arbitris oeulos.
b Tertius Gemet. addit, latutem. h Hoc aigunieiitum legitur in indice Trec. Cod.,
e Haec ediloribtis persiiaserunt libruin hunc iu n^c lamen praemillitur capiti primo, quod absolute
iv partes dividemltini, qiiamvis liiijus divisionis iuilla sic incipit : Nulta ars. Prima linea minio esldepicta.
in vet. Mss. sint vestigia. Verum Gregoriu», parte ln inargine nolatur 1, et in reliquis capp. 2, 3,4.,
terlia, c. 26, admonitione 27, imlicat quiedam jam a etc Qua in re liuic Ms. coiicinunt Genielitenses.
se dicia in prinia parte : sicui, ini|uil, in priori ' Corb., Laud., Longip. : Ab i i:per. ergo pastori-
hujus voluminisparlejam diximus. Unde non imme- bus magitt. pastorale sutcivitur in magna lemeritale,
rito intelligitur partitionis libri hujiis i|isiini esse tiuoniamars, etc.
15 SANCTl GREGORIIMAGNI 16
et nescit, quia quos permitlendo tolerat, profecto A t opera perverliintur, quasi corruptis fontibusin po-
per judicium reprobalionis ignorat. Uode ad se qui- tibus lutum sumiuit. Hiuc quoqne scriptum est per
busdam el posl miracula veuieniibus dicit : Itecedite prnphetam : e Laqueus rninm populi mei, sacerdotes
a me operarii iniquilttlis, nescio qui estis (Luc. xtn, mali (Osee. v, 1; ix, 8). Ilinc rnrsnni de sacerdotibns
27). Pastormn imperitia voceVerilatis incrcpatur,cum Domiiius per prophetam dicit : Facli snnt domui
per Prophetam dicilur : Ipsi pastores ignoraverunt lsraet in offendiculuminiqititalis. Nemo quippe (Dist.
intelligenliam (Isai. LVI,11). Quos rtirsum Dominus 83, c. Nemoquippe) amplius in Ecclesia nocet, quam
delestatur, dicens : El lenenteslegem nescierunt tne qui perverse agens, nomen vel ordinem sanclitalis
(Jer, II, 8). Et nesciri ergo se ab eis Verilas queri- habet. Delinqueutem namque hunc redarguere nullus
tur, et nescire se principatum nescienlitim protesta- praesumit];et in exemplum culpa vehementer exten-
lur, quia profecto hi quiea (Dist. 38, c. Qtti ea) quae ditur, quando pro reverenlia ordtnis peccator hono-
sunt Domini nesciunt, a Domino nesciuntur, Paulo ratur. Indigni aulem quique tanti realus pondera fu-
attestante qni ait: Si quis auiein ignoral, ignorabitur gerent, si veritatis sententiam sollicita cordis aure
(I Cor. xiv,38). Quse nimirum Pastorum saepeimpe- pensarenl, quae ait: Qui scandathaveritunum de pu-
ritia meritis congruit subjeciorum, quia quamvis lu- sillis istis qui in me crednnt, ' expedit ei ut suspenda-
inen scieutise sua cnlpa exigente non habeant, di- B tur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in pro-
stricto tamett judicio agitur, ut pcr eorum ignoran- fundum m.-iWs(Matth. xvui, 6). Per molam quippe
tiam hi etiam qui scquiinlur olTendant.Ilinc namque asinariain, secularis vilae circuitus ac labor exprimi-
in Evangelio per seuielipsam Veritus dicit: Si cm- tur, et per profundurn maris exlrema damnaiio desi-
cus cmcoducalum pimbeat, ambo in (oveamcadunt gnalur. Qtii ergo ad saiictitatis speciem deductus,
(Mtiltli. xv, H). tlinc Psalniista non optamis animo, vel verbo caeteros deslruit, vel exemplo; iiielius
sed propbetanlis a ministerio denuntiat, dicens : Ub- prolecto fuerat, ut hunc ad raortem sub exteriori
scurentur ocuti eorum ne videant, el dorsum illorum habilu terrena acta constringerent, quam sacra offi-
semper incurva (Psal. LXVIII,2-i). Oculi quippe suut, cia in culpa cacteris imitabilem deinonsirarent, quia
qui in ipsa honoris sumnii facic positi, providendi iiiiiiirum si solus caderet, utcunque hunc tolerabi-
itineris oflicium susceperunt : quibus hi niiniriiin lior inferni pcena cruciaret.
qui siibsequenler inhaereiit; dorsa iiominantur. Ob- CAPUT III.
scuratis ergo octilisdorsiim llectitur, quia cum lumen De pondere regiminis; et quod adversa quaque despi-
scientise perdunt qui pr;ceunt, profecto ad portanda ciendasunl, et prospera formidanda.
peccatorum curvanlur onera qui seqiiutitur. Il.cc itaque breviter diximus, ut quantuin sit pon-
CAPUT II. C dus regiminis moiisiraremus, ne lemerare sacra re-
Ne locum regiminis subeant, qui vivendo non perfi- gimina quisquis his impar est audeat, et per concu-
ciunl qummediiandodidicerunl. piscenliam culmiiiis, ducatum suscipiat perditiouis.
Et sunt nonnulli qui solerti cura spirilalia prae- Hinc eniin pie Jacobus prohiliel, dicens : Nulite
cepta perscrdtautur , sed quse b tiilelligendo pene- plures magistri fieri, fralres mei (Jac. ui, 1). Iliuc
trant, vivendo conculcant; repente doceol 4 Qi* ipse Dei lioiiiinunique Mediator regnum percipcre
non opere, sedmediiationc didkeriuil; et quod ver- vitavit in terris,qui supernorum quoque spirituum
bis praedicaut, nioiibus impugiianl. Unde lilul cuni scieiiti.inisensuniqne transcendens, ante saeculare-
Pastor per abrtipta grailitur, aor praccipiiiuin grex gnat in ccelis. Scripiutn quippe cst: Jesus ergo cum
sequalur. Ilinc namque per prophetam Dmiiiuus cognovissetquia venlurieiient ut raperent eum, et fa-
contra conlemplibilem Pasiorum scieuiiain (|iierilur, ccrenleum regem, t' fngit iterum in monlemipse solus
dicens : Cuin ipsi timpidissimam aquam biberetis, c (Joan. vi, 16). Quis eniin principari hominibus tam
reliquam pedibus vestris turbabalis; et ovcsmem qum siue culpa potuissel, quaiu is qui hos n.mirum re-
conculcala pedibus vestris fiteran', pttsceba>tlur;et geret, quos ipse creaverat? Sed quia idciico in
qum pedes vcstri turbaverant, hmc bibebanl (Etech. carne venerat, ut nou solum nos per passionein re-
xxxiv, 18, 19). Aquamquippe !iiii|>idissimainPaslo- D dimerei, 5 ^eruin etiaiu per coiiveisalioiiein doce-
res bibunt, cuiu fluenla veritatis rccte intelligenles rel, evcinplum se sequentibus prseb ns, rex fieri
haiiriunl. Sed eanidem aqunm pedihus periurhare, noliiit, ad crucis vero paiibuluin sponte conveiiit;
e~t sancta?meditaiioais studia malo vivendo corrum- obl.ilaiu glor.am ciilniiuis tugit, pceuam probrosao
pcre. Aqiiam scilicel eorum Imbatam pedibus oves inoitrs appetiit; ul ni rnbra ejus vidclicet discerent
bibuiit, cum subjecli quique non seciaiitur verba favores imindi fugere, terrores ininime limere, pro
qux> aiidiunt, sed sola qux d conspiciunt exempla veritate adversa diligere, prospera foriiiidandode-
pravitatis imitanlur. Qui cum dicla sitiunt, quia per clinare, quia et ista ssepe per lumorem cor inqui-
a fiuo priores Gemet, secuudus Aud., Lyr,, Ro- ACorb., conspiciuntopera.
thomag., mynerio. ' in plur. Codd., causa ruinm.
bTerliusCaiiiiii.,Roiboiniig..secundiisAu I., Lyr., 1 1'leriijiie Norin., tneliuseral ei.
Longip., Val. Cl., t-qcndo. Euor foisitan irrepsil ex s Piinius Aud. et tres Gemet. : venerunlul rttpc-
inodo scrihendi veterum, qui dixeruui, iutelligendo, rent eum, ct conslituerenlregem sibi, quo cognito fu-
uicsl in Trec, gil ilerum in momem ipse solus el abscondil se, Alii
< Bellov., retiqua. Norin., quo cegn. Jesus, fug t et abuondil tc.
17 REGULJE PASTORALIS LIBER. — PARS PRIMA. 18
nant, et illa per dolorein purgant. In istis se animus A cngitaiione se animus elevat, et plene in se iram ju-
erigii, m illis autem etiamsi quando se erexerit, dicis provocal, quamvis per iniqua foras opera noii
sternit. In istis sese honio obliviscitur, in iltis vero erumpal. Q Inlus quippe esl qui judicat, intiis quoil
ad sui memoriam imlens etiam coactusque revoca- jiidieatur. Cum ergo in cnrde delinquimus, lalet ho
tur. In istis saspe et anteacla bona depcreunt, in niines quod apttd nos agimns, sed lamen ipso judice
illis autem longi quoque temporis admissa tergun- teste peccauius. Neque enim ° tex Babyloniaeiiinc
tur. Nampleiuinqneadversiialis magisterio sub tlisci- reus de clatione exstitil (Dan. IV, 16, seq.), cum :ul
pinacor preinitur :quod»iadregii>iin;sculmenerupe- elaiinnis verba pervenit; quippe qui ore prophetico
rit.inelationem proiinus usu gloriae periiiulaiur. Sic ct ante cum f ab elatione lacuit, sentenliam repro-
S.ml.quiiiidigiiiimse pritis considerans fiigera(,moxut balionis audivit. Culpamnamque perpetraisestiperbise
regni gubernacula suscepit, iniumuit (/ Iteg. x, 22 ; jam ante delerserat, qui oniiiipoteiilem Deum quem
xv, 17, 50) ; honorari namque corani populo cu- se offendisse reperit, cunctis sub se geniibus praedi-
p'cns, dum reprehcndi puhlice noluit, ipsiun qui * cavit. Sed post haecsuccessti suaepotestatiselevatus,
in regnum seunxerat, scidil (Acl. xm, 22). Sic Da- dum inagna se fecisse gauderet, cunctis prius in co-
vid auctoris judicio pene in cunclis aciibns placens, gitatione se praettilit, et pnst adlittc tmnidus dixit :
mox ut pressurse pondere caruit, in tumorcm vul- B Nonne hoccest Babylon magna, quam eijowdificaviin
neriseiupit (// Reg. xi, 3, seq.), factusque est in domum regni, el in robore (ortiludinis mem, el in glo-
niorte b viri crudeliter rigidus, qui in appetilu fe- ria decoris mei'! (Ibid., IV,27.) Quae videlicet vox il-
ininsefuit enerviter lluxus; et qui malis ante nove- lius irae vindictam aperte perlulil, t quam occulla
rat pie parcere, in bonorum quoque necem post di- elaiio accendil. Nam districtus judex prius invisihi-
dicit sineobstaculo retraciationisanhelare(/iid.,lo). liler vidit quod postea publice feriendo reprehetidit.
Piius quippe ferire deprehensum persecutorem no- Unde et in irrationale animal hunc verlit, ah hu-
luit, et po>t cum d.imno desudantis exerciius etiam mana societale separavit, agri bestiis mulata iiienla
devotum militemexstinxit. Quem profecto ab eleclo- conjunxit, ut districto videlicet justoque judicio hoiuo
rum numero culpa longius raperet, nisi huiic ad ve- quoqtie esse perderet, qui magnum se ullra homiiies
niam flagella revocassent. avstimasset. Haecitaque prolerentes, non potestaiena
CAPUT IV. reprehendimus, sed ab appetilu illius cordis inlirmi-
Quod plerumqueoccupatioreqiminis solidilatemdissi- tatem munimus, ne imperfecli quique ciilmen arri-
pet mentis. pere regiminis audeant, et qui in planis h stantes li-
Sacpesuscepta cura regirninis cor per diversa di- tubanl, in praecipiti pedem ponant.
verberat, el impar quisque invenilur ad singula, dum
CAPUT V.
confusa mente dividitur ad miilla. Unde « qtiidara
sapiens provide prohibet, dicens : Fili, ne in multis De his qui in regiminis cu.mtne prodessc exeinplo
sint actus tui (Eccli. xi, 10), quia videlicet nequa- virtutum possunt, sed quietempropriam seclatidore-
qtiam plene in uniufcujusque operis ratione colligi- fugiunt.
lur, dum mens per diversa partitur. Ciimque foras Nani snnt nonnulli, qui eximia virtittum doni per-
per insnlentemcuram trahitur, a timorts intimi soli- cipiunt, et pro exercitatinne cauerorum magnis mu-
dilate vacuatur : fit in exteriorum d dispo^itione sol- neribns exaltaulur, qui studio caslitatis mundi, ali-
licita, et sui solummoilo ignara, scit inulta cogilare, stinenti.e robore validi, dociriuae dapibus refewi,
se nesciens. Nam cum plus quam necesse est se ex- palienlise longanimitate humilcs, auctorilaiis lortilti-
lerioribus imp'icat, quasi occunata in itinere oblivi- dineereeli, pietatis gratia benigni, justitioe severilate
sciturquo lendebat; itautab stndiosnce inquisiiionis districti sunt. Qui nimirum culinen regiminum si vo-
aliena, ne ipsa quidem quaepatitur damna consideret, cali su-cipere rentinnt, ipsa sibi plerumqiie ilona
etper quanta delinquat ignore;. Neque enim peccare adimiini, quae non pro se tanlummodo, sed etiam
se Ezechiascredidit (IV Ilcg. xx, 13), ciim venien- pro aliis acceperunt. Cumqttesua et non aliorum lu-
tibusad se alienigenis aroniatum cellas ostendit; sed D cra cogitaut, ipsis se, qiise privata habere appetunt,
in damnalionem seculnrse prolis ex eo iram judicis bonis privanl. Hinc namque ad discipulos Veritns
perlulit, quod se facere licenter aestimavit (Isai. dicit : Non polest civitas abscondi super monlempo-
xxxix, 4). Srepe dum inulta suppetunt, dumque ngi sita; neque acceudunl lucernam, et ponunl eam sub
possunt, quae subjecti attia acta suut adniiientur, in modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui
R Ita Mss. pene omnes, aut in regno. Editi, in Q Primus Aud., disputatione.
regem. • lu Trecensi, 1 Aud. et duobus priorib. Geinel.,
h Excusi pene omnes Vrim, invitis Mss. Anglic. et rex Babytonimsuccessusum pol. omissis aliis
nostris. f Corb., cum ad elationem.
c Recetit. Vulgaii, admonet, quibtis contrarii stmt <sCarnot. 1, quam lamentacilmelationts vocem ta-
Mss. Caelerum familiare e-t Gregori > Libri Eccle- cilus attdieit, quia hanc feriendo protiniis repreltendit.
siastici aitctorem, quemdumsapienieinappellare, ut A qiiibns non niultuii! discrepat secundi Caniot. et
patetex lib. vn MoraL, iiiim. 43. lib. xx, nmn. 51, terlii Aud. lectio.
lib. xxvn, iiiiiu. 55, etc. Vide <tiain inlra, secunda L lu Corb., in planis lilubaiit, omisso slantet. Le-
parie, cap. 6. Eodem litulo designat scriplorem libri gitur in Trec.
Sapieutiaepassim. Vide lib. xiv., iniin. 26.
*9 SANCTI GRRGORHMAGNI ao
in domosunl (Matth. v, 15). Hinc Petroait: * Simoni A tinax non esl. Neqtie enim vere htimiliaest, qui su-
Joannis, amns mel (Joan. xv, l(i, 17.) Qui cum se perni nutus arbitrinm ut debeat d praeesse intelligit,
amare protinus respondisset, andivit : Si diligis me, et tamen praeesse contemnit. Sed divinis dispnsitio-
pasce oves meas. Si ergo dileclionis est lesiimonium nibus subditus, atque a vitio obstinationis aitenus,
cur i pastionis, quisqnis virlutibus poilens gregem cura sibi regiminis culmen imperatur, si jam donis
Dei reuuit pascere, pastorem summum convincitur praeventus est, quibus et aliis prosit, el ex corde de-
non amare. Hinc Paulusdicit: Si Christus pro omni- bet fugere, et invitus obedire.
bns mortuus est, ergo omnes mortui sunt. Et b si pro CAPUT VII.
omnibusmortuus etl, superest ul qui vivunt, jam non Quod nonnunquam prmdicationis officiumel nonnulli
tibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est, et resur- laudabiliier appelunt, et ad hoc nonnulti laudabili-
rexit (II Cor. v, 15). Hinc Moyses ait (Deuteron. ter coacti pertraliuntur.
xxv, 5), ut uxorem fralris sine filiis defuncti, super- Quamvis nonnunqiiam prsrdicationis officium et
stes fraier "] accipiat, atque ad nomen fratris filios nonnulli laudabiliter appettiut, et ad hoc nonnulli
gignat: qiiam si accipere forte renuerit, huic in fa- laudabiliter coacti pertrahuntur : quod liquido co-
ciem mulier exspuat, unumque ei pedem propinquus gnoscimus, si duorum prophetanlium facta pensamus,
discalciet, ejusque habitaculum c domum discalceaii j$ ] quorum unus ul ad prsedicandum mitli debuisset
vocei. Fraler quippe defuncius ille est, qui post re- sponte se praebuit, e quo tamen alter g pergere cum
surteciionis gloriam apparens, dixil: Ile, dicite (ra- pavore recusavit. lsaias quippe Domino quaerenti
tribus meis (Matth. xxvm, 10). Qui quasi sine liliis quern mitleret, ultro se obtulit, dicens : Ecce ego,
obiit, quia adhuc electorum suorura numerum non mitle me (Isai. vi, 8). Jeremias auiem mitiittir, et
implevii. Ilujus scilicet uxorem superstes frater sor- tamen ne niilii debeat bumiliter rcluclatur, diceus:
tiri praecipilur, quia dignum prolecto est, ut cura A, a, a, Domine Deus, eccenescio loqui, quia puer ego
sanctae Ecclesiseei qui haiic bene regere praevaiet sum (Jerem. i, 0). En ab utrisque exterius diversa
iniponatur. Cui nolenti in faciem nmlier exspuii, vox prodiit, sed non a diverso fonle dilectionis ema-
quia quisquis ex muneribus quae perceperit prodesse navit. Duo quippe sunl praeceptacbaritatis, Deivide-
aliis non curat, bonis quoquc ejus sancta Ecclesia licet amor elproximi. Per activam igitur vilam pro-
exprobrans, ei quasi in faiiem salivam jactat. Cu; ex desse proxiinis cu(iiens Isaias officium praedicationis
iino pede calceamentiim lollitur, ul discalceali do- appetit; per contemplativam vero Jeremias amori
mus vocetur. Scriptum quippe est: Calceati pcdes iu couditoris sedulo inhaerere desiderans, ne niilli ad
debeat contradicil. Quod ergo laudabi-
prmparationeEvangelii pacis (Ephes. vi, 15). Si ergo praedicandum
ut iioslraiii, sic curam proximi gerimus, utrumque C *• liter alter appetiit, hoc laudabiliier alter expavit: isie
ne tacitsc contemplationis Ittcra loquendo perderet,
pedeni per caleeanientiim munimus. Qui vero suam
damna studiosi operis tacendo sentiret. Sed
cogitans ulilitatem, prowmorum negligit, quasi ille ne
unius pedis calceamentum cum dedecore ainittii. hoc in utrisque est subtiliter intuendura, quia et
Siint itaque nonnulli qui magnis, tit diximtis, mune- is qui recusavil, plene nou restitit; et is qui mitti vo-
ribus dilati, dum solius conlemplationis studiis inar- Inii, ante per altaris calculum se purgatum vidit; ne
aut non purgalus adire quisque sacra f minisleria
descniil, parere utilitaii iu
proximortim pradicatione
aul qucm superna gratia elegit, sub humili-
refugiunl, secretum quietis diligunt, secesstim spe- audeat,
culalionis appetunt. De quo si dislricte judiceniur, tatis specie superhe contradicat. Quia igitur valde
ex lantis proculdubio rei sunt, quantis venientes ad difliule esl purgatum sequeralibet possecognoscere,
publicum prodesse potucruni. Qua enim meiile is praedicationis officium tutius declinatur; nec tamen
qui proxiinis profuturus enitescerei, utititali caelero- declinari, ut diximus, pertinaciter debet, cum ad su-
rum secretum praeponit suum, quando ipse siiniiiii scipiendum lioc superna voluntas agnoscitur. Quod
Patris uiiigenilus, ut multis prodesset, de sinti 1'atris Moysesutrumque miro opere explevit, qui praeesse
egressus est ad publicum nostrum? tantaemtiltitudini et noluil et obedivit. Superbus enmi
CAPUT VI. J forlasse esset, si ducatum plebis iiuiunieraesine tre-
D
Quod hi qui pondus regiminis per humilitatem fu- si pidatione susciperet; et lursuin superbus existerei,
giunl, tunc vere sunt humiles, ium divinisjudiciis aucloris imperio obedire recusaret. Ulrobique ergo
non reluctantur. humilis, utrobique subjectus, et praeesse populis se-
Et sunt nonnulli qui ex sola linmililale refugiuiii, melipsuiu metiendo noluit, et tamen de imperanlis
tie eis quibus se impares aestimanl prseferantur. ijuo- viribus praesumendo consensit. Hinc ergo, liinc qui-
niiii profecto humitilas, si caeleris quoque virtutibus que praecipitescolligant cum quania culpa ex appe-
cingitur, lunc ante Dei oculos vera est, cum ad titu proprio caeleris praeferri noti metuunt, si sancti
respuendum hocquod utiliter subire prsecipitur per- viri plebium ducatum suscipere Deo eliam jubenle
» In pler. Norm., Petre, amas me, quod olim le- d Longip., prodesse, et tamen prodesse. Hic Codex
ctum in Trecensi. aliter capita dividit, quam cstleri; ita ut cap. 7 sit
b Abest pariicula si a Corb. tribus, Geinet. 2, Aud. altextum quinto.
el Lyr. e Rothomag. et primus Aud., quorum tamen.
< lla legere cogunl Mss. omnes, licet in Edilis f Getnet., Aud. secundus, Lyr. tertius, Carnot.,
opiitno sensu legatur, domus discalceati vocelur. Longip., mysteriu.
21 REGULyE 1'ASTORALISLIBER. — PARS PRIMA. 82
limuerunt. Moyses* suadente Domino trepidal, el A petant, operaturos tamen se magua e pertractanl;
inlirinus quisque ut honoris onus percipiat anhelat; fiique ut aliud r in imis inlentio supprimat, aliud
et qui ad casum valde urgelur ex propriis, humerum tractantis auimo superficies cogitationis ostendat.
libenter opprimendus ponderibus submittit alienis ; Nam saepesibi de se mens ipsa mentitur, et fingit se
quaeegit ferre non valet, et auget quod portet. de bouo opere amare quod non amat, de mundi au-
CAPUT VIII tem gloria nou amarc quod amat: quae principari
De his qut prmesseconcupiscunt,et ad usum sumlibi- appetens, fit ad hoc pavida cum quserit, audax cum
dinisinstrumentumApustolicisermonisarripiunt. pervenerit. s Tendens enim, ne non perveniat tre-
Plerumque veio qui prseesse concupiscunt, ad pidat; sed repente perveniens, jure sibi hoc debitum
usum suaelibidinis inslruiiienlum Apostolicisermouis ad quod pervenent putat. Cumque percepli princi-
arripiunt, quoait: Si quis episcopatumdesiderat, bo- patus oflicio perfrui saeculariter cceperit, libenter
num opus desiderai(I Tim. 111,1); qui tamen laudans obliviscitur quidquid rebgiose cogitavit. Unde ne-
desiderium, b in pavorem vertit protinus quod lau- cesse est tit cum cogitatio extra usuin ducitur, pro-
davit, cum repente subjungit : Oportet autem e/iisco- liiius mentis oculus ad opera transacta revocetur;
pum irreprehensibilemesse (Ibid., 2). Cumque virtu- ac penset quisque quid subjectns egerit, et repenle
tum necessaria subsequenter enuinerat, quae sit irre- B I cognoscit si praelatus bona agere quse proposuerit
prehensibilitas ipsa manifestat. Ei favet ergo ex de- possit, quia neqtiaquam valet in culmine humilita-
siderio, et terret ex prsccepto, ac si aperte dicat : tem discere, qui in imis positus nou desiit superbire.
Laudo quod quaeritis, sed prius discile quid qusera- Nescit landem cum suppetit fugere, qui ad hanc di-
tis; ne dum vosuietipsos metiri negligitis, lanto fce- dicit cum deesset anhelare. Nequaquam vincereava-
dior vestra reprehensibilitas appareat, qtianto et a ritiam potesl, quando ad mtiltorum sustentationem
ctnictis conspici in honoris arce festinat. 9 Magiius i tenditur is cui sufficere propria nec soli potuerunt.
eniin regendi artifex favoribus itnpellit, terroribiis re- Ex anteacta ergo viia se quisque inveniat, ne in ap-
Irabit, ut auditores suos et c descripto irreprehensi- pelitu se culminis imago cogitationis illudat. Quam-
bilita.ls culmine restringat a superbia, el officinmi vis plerumque in occupatione regiminis k ipse quo-
laudando quod quaeritur, componat ad vitam. Quam- que boni operis usus perditur, qui in tranquilliiate
vis notaiidum quod illo in tetnpore boc dicittir, quoi tenebatur, quia quicto mari rccte 10 navem et inipe-
quisquis plebibus praeeral, prinius ad niarlyrii tor- ritus dirigit; l turbalo autem lernpestatis fiuclibns,
menta ducebatnr. Tunc ergo laudabileluit episcopa- etiam peritus se naula confundii. Quid namqtte est
lum quaerere, quando per bunc quemque dubium noni pbtestas culminis, nisi tempestas mentis? In qua
erat ad snpplicia graviora pervenire. Unde ipsum, C ' semper cogitationumprocellis navis cordis quatitur,
quoqne episcopatus oflicium boni ope'is expressione. huc illucque incessanter inipellitur, ut per repentinos
definiltir, cuni dicitur : Si quisepiscoputitmdesiderat, excessus oris et operis quasi per obviantia saxa fran-
bonumopus desideral (I Tim. tn , 1). Ipse ergo sihii gatur. Interhic iiaque quid sequendum est, quid
testis esl quia episcopatum non appetit, qui non per lenendum, nisi ut virtutibtis pollens coactus ad re-
liuiic boni operis miiiislerium, sed honoris gloriam! giitien veniat, virtutibus vacuus nec coactus accedat?
quserit. Sacrum quippe ofliciumnon soluin non dili- Ille si omnino renititur, caveat ne acceptam pecu-
git oinniiio, sed ne-cil, qui ail culmen regiminis an- iiiam in sudariiim ligans, de ejus occultatione judi-
lielans, iu occulta meditatione cogitationiscaeterortnni cetur (Matth. xxv, 18), Pecuniam quippe in sudario
subjectione pascitur, latide propria Isctatur, ad hono- ligare, est pcrcepta dona sub oiio lenti torporis abs-
rein cor elevat, reriim alfluentium abundanlia exsul- condere. At contra, iste cum regimen appetit, at-
lat. Miindiergo lucrum quaeritur sub ejus honoriss tendat ne per exemplum pravi operis, Pharisseorum
specie quo mundi destrui lucra debueiunl. Cuiuque> inore, ad ingressum regni lendentibus obstaculum
iuens liiimilitatisculmen arripere ad elalionem cogi- lial: qui jtixla Magistri vocein (Matth. xxm, 13) nec
liit, quodforis appelit, inttis iiniiiulat. ipsi intrant, nec alios intrare permiltunt. Cui consi-
CAPUI ix. D deraiiduni quoque est, quia i cum causam populi
Qucd mens preeessevolenliumplerumquesibi [icla bo- elecius praesul suscipit, quasi ad aegrum medicus
norum operumpromissioneblttndilur. accedit. Si ergo adhuc in ejus k opere passiones vi-
Se I plerumqtie bi qui d subire magisterium pa- vunt, qua praesuinptioiiepercussummederi properat,
storale cupiunt, nonnulla quoque bona opera animo) qui in facie vulntis portat?
proponunt; et quanivis hoc elationis iutentione ap-
a Carnol. secundus, sit rectordiscretusinsilentio, etc Editi habent,Timent
jubenle.
b Aud. secundus, imperium vertit. errore manifesto in nutlis Vulgatis castigato
" Corb., liellov., Carnot. secundus, dislricto.Alii , enim, h Atid. prinius, in se quoque.
maxiine Trecensis, descripto. i Corb. ei Camot. primus, turbatus, prior cum
'' C.mot. secundus, sumere, et And. secundus,, Aud. 1, lurbalis.
leniporule pro pastorale. i Corb. Val. CI.,Theod., Carnot., Norm., Longip.,
e Carnol. primiis, proponunt. Laud., ms. duces sequimur, uon excusos qui habent,
' Aud. primus, in intimis. ctim curam.
* Sic Corli. et al.i Mss.Gallic, Anglic, Norm., etc k Excusi, in ejus corpore, contradicentibus Mss
Hic mutilus estCodex Trecensis et usque ad cap. 15,, pene omnibus.
23 SANCTIGREGORIIMAGNI u
CAPUT X. A habuerit maculam, nonoffertt panes Domino Deo suo,
Qualis quisquead regimenveniredebeat. nec accedelad ministerium ejus (/.eu.xxi, 17). Ubi
Ille igiiur, ille modis omuibtis debel ad exemplum et repente suhjungitur : Si cmcusfuerit, si claudus,
viveudi pertrabi, qui cunclis caruis passionihus mo- si vel parvo, vel grandi et lorto naso, st fracto pede,
riens jam spiritaliter vivit, qui prosp Ta mundi post- si manu, s: gibbus, si lippus, si albuginem habensin
posuit, qui nulla adversa perlimescit, ijui sola in- oculo, si jugem sctibiem,si impeliginem in corpore,
lerna dcsiderat. Cujus intentioni bene congruens, vel ponderosus(Ibid., 18). Ca>cusquippe est, qui su-
nec omnino per imbecillitatem corpus, nec valde pcrnaeconteoiplalionis lumen ignorat; qni prsesenlis
per * conlttmeliam repngnat spiritus. Qui ad aliena vilae lenebris pressus, dum venlurain lucem nequa-
•>cupienda non duciuir, sed propria largitur. Qui per quam diligendo conspicil, « quo gressus operis por-
pietatis viscera citius ad ignoscendum fleclitur, sed rigat nescit. Hinc eienim prophetanle Anna dicitur,
nunquam plus quam deceat ignoscens, ab arce recti- 1'edestanctorum suorum servabit, et impii in tenebrit
ludinis inclinatur. Qui nulla illicila perpetrat, sed conticescent(I Reg. u, 9). Clattdus vero e>t qui i|ui-
perpetrata ab aliis ut propria deplorat. Qui ex af- dem quo pergere debeat aspicit, sed per infiruiila-
fectu cordis aliensc infirmitati compatitur, sicqtie in tem mentis, vila1 viam perfecte non valet lenere
bonis proximi sicut in suis provectibus lselatur. Qui B quam videt, quia ad virtutis slattim h dum fluxacon-
ita se iinitabilcm cseterisin cunctis quacagit iusinuat, sueludo non erigitur, quo desideriuni iiinititiir, illuc
ut inter eos non habeat quod sattem dc trnnsactis gressus operis cflicaciter non sequuntur. Hinc euiin
erubescat. Qui sic sludet vivere, ut proximorum Patilus dicit : Remissasmanut et dissoluta genua eri-
quoque corda arentia doctrinae valeat fluentis irri- gite, ct gressus rectos facite pedibus veslris, ut non
gare. Qui orationis usu et cxperimenlo jam didicit, claudicans quis erret, magis autem sanetur (Heb. xn,
quod obtinere a Domino quae poposcerit, possit, 12, 15). Parvo autein naso est, qui ad teneiidani
c cui per effectusvocemjam quasi specialiter dicitur: mensuram discreliouis idoneus non est. Naso quippe
Adltuc toquente te,dicam, Ecve adsum (Isai. LVIII, odores fetoresque discernimus. Recte ergo per na-
9). d Si enim fortasse quis veniat, ut pro se ad in- sum discrctio cxprimilur, per quam virtules eligi-
tercedendum nos apud potenlein quempiam virum, mus, delicta reprobamus. Unde el in laude sponsae
qui sibi iratus, nobis vero est incognitus, ducat, dicitur : Nasus tuus sicut lurns qum est in Libano
protinus rcspondemus : Ad iniercedeiidurn venire (Cant. vn, &),quia nimirum sancta Ecclesia quae ex
non possumus, quia familiaritalis ejus'notitiam non causis singulis lenlamenta prodeant, per discrelio-
babemus. Si ergo homo apud hominem de qtio mi- nem conspicit, et ventura vitiorum betla ex allo
niine praesumitfieri intercessor erubescit, qua mente C deprehendil Sed sunl iionnulli qui dum sesiimari
npud Deum intercessionis locum pro populo arripil, hebetes noluut, sacpe se in quibusdam inquisitioni-
qui familiarem se ejus gratiae esse per vitse meritum bus plus quam necesse esl exercentes, ex nimia sub-
nescit? 11 Aut ab eo quomodo aliis veniam postu- tilitate falluniur. Unde hic qtioque subdilur : Vel
lat, qtti utrum sibi sil placatus ignoral? Qua in re grandi et lorto naso. Nasus etiim grandis et tortus cst
adhuc aliud est sollicitius forniidanditm, ne qui pla- discrelionis subtililas immoderata, quae dtim plus
care posse iram creditur, hanc ipse ex proprio reatu quam decel excreverit, actionis sttse rectiludinem
mereatur (Dist. 49, initio, et c. 1). Cuncti enim li- ipsa confundit. Fracto autem pede vel iiianu esl, qui
quido novimus, quia cum is qui displicet ad inler- viam Dei pergere omnino non valet, atque a bonis
cedendum mittitur, irali animus ad dcleriora provo- actibus funditur exsors vacat, quatenus hsec non ut
catur. Qui ergo adhuc desideriis terrenis astringitur, claudus saltcm cum infirmitate teneat, sed ab his
cavcat ne dislricli iram judicis gravius accendens, omniniodoalienus existat. Gibhus vero est quem ter-
dum loco delectatur glorise, fiat subditis artclor renae solliciludinis pondus deprimit, 12 oe unquam
ruinae. ad superna respiciat, sed solis his quse in inliiuis
CAPUT XI. calcanlur intendat. Qui et si quando aliquid ex bouo
c Qualisquisque ad regimenvenire non debeat.
D palriae coeleslis audierit, ad hoc nimirum perversae
Solerler ergo se quisque metiatur ne locum regi- consuetudinis pondere praegravatus, cordis laciern
minis assumere audeai, si adhuc in se vitium dam- non atlollit, quia cogitationis statum erigere non va-
nabiliter regnat, ne is quem crimen depravat pro- let, quem terrenae usus solticitudiuis curvtnn lenet.
priuin, intercessor fieri appetat pro culpis aliorura. Ex horum quippe specie Psalmista dicll: Incurvatus
f Hinc etenim superna voce ad Moysendicitur: Lo- sum et hvmilialussum usquejuaque ( Psal. xxxvm,
qnere ad Aaron : Homo de semineluo per [amiliasqui 8, sec. LIX). Quorum cnlpaiii quoque per semetip
* Maluernnt Editores saltera recentiores, contuma- gip-
ciam, contra Mss.fidem. f Ad haec verba inchoatur caput 11 in Mss. Corh.
h Gemet., faventibus Lyr. et Aud. 2, aliena ca- duob., prior. Carnot. et tribtis Gemet.
pienda. « Aud. primus, quo ingressus.... ponere. LauJ., quo
Sic Mss., maguo consensu. Edili, cui prophetica grestum corporis.
h Kditi, dum /luxa eonsuetudine,reluctanlibus Mss.
voeejam.
d Hic incipit caput inideciniumin plur. Editis. Dis- universis.
seiiliunt Codices inanu exarati. 1 Abest a Corb., et humilialus sum.
« lloc caput periinet adbuc ad septimum in Lon-
25 REGULiE PASTORALIS LIBER. - PARS SECUNDA. 26
sani Veritas reprobans, ait: Semen autetn quod in A cura dicebat: Tentatio vos non apprehendal, ntst hu-
ac si aperle diceret: Huinanuin
«pinis ceeidit, hi sunt qui audierunt verbum, et a toi- mana (I Cor.x, 13);
licilttdinibuset divitiis et voluptatibus vitm euntes suf- quidem est lentationem in corde perpeti, dsctiionia-
et in operaiione
[ocanlur, et non referunt [ructum (Luc. vm, 14). Lip- cum vero est in tenlationis certamine
pus vero est, cujus quidem ingenium ad coguitionein superari. lmpetiginem quoque habet in corpore,
veritatis emicat, sed tanieti hoc carnalia opera ob- quisquis avaritia vastatur in mente : quae si in parvis
scurani. In bppis quippe oculis pupillse sanae sunt, non compescitur, nimirum sine mensura dilatatur.
sed Iiutnoredelluente * inlirmalae palpebrse grosse- Impetigoquippe sine dolore corpus occupat, et abs-
scunt; quorum, quia infusione crebro alleruntur, que occupati tsedio excrescens membrorum decorem
etiam acies pupillaevitiatur. El sunt irniiiiilli quo- foedat, quia el avaritia capli animum dnm quasi de-
runi sensum carnalis viise operatio saucial, qui vi- lectat, exulcerat; dum adipiscenda quseqtie cogila-
dere recta subtiliter per ingenium poterant, sed usu tioni objicit, ad inimicitias accendit, et doloreni in
pravorum actuiim caligant. Lippus itaqtie esl, cujus vulnere non facit, quia aestuanti anirao ex culpa abun-
sensum natura exacuil;sed couversationis pravitas dantiam 13 promittit. Sed decor mcmbrorum per-
confundit. Cui bene per angeliim dicilur : Collyrio ditur, quia atiarum quoque virliitum per hanc pul-
c
inunge oculosluos ut videas (Apoc. m, 18). Collyiio B chriludo depravalur; et quasi totum corpus exa-
quippe oculos ut videamus inuogimus, cum ad co- speral, quia per universa vitia auimura supplantat,
gnoscendamveii luminis claritatem intelleclus nostri Paulo attestanle qui ait : Radix omnium malorum
aciem medicamine bonaeoperationis adjuvamus. Al- est cupidttas (I Tim. vi,10). Pondcrosus vero est,
buginem vero habet in ocnlo, qui veritalis lucem vi- qui lurpitudinein non exercet opere, sed tamen ab
dcre non sinilur, quia arrogantia sapicnliae seu justi- hac cogitatione conlinua sine moderamine gravaiur
tiae caecatur. Pupilla naiiique oculi n gra videt, al- in mente;qui nequaquam quidem usque ad opus
buginem tolerans nil videt, quia videlicet sensus nefarium rapitur, sed ejus anitnus voluptate luxuria»
humanae cogitaiionis si siultum se peccaioremque sine ullo d repugnationis stimulo delectaiur. Vititim
intelligit, cognitionem intiinaeclaritatis apprehendit. quippe est ponderis, cuni lniinor viscerum ad virilia
Si autem candorem sibi jusliiiae seu sapientiae iri- labitur, qu:e profeclo cura inoleslia dedecoris intu-
buit, a luce se superna: h cognilionis excludit; et eo mescunt. Ponderosus ergo esl, qui lotis cogitationi-
claritaiem veri luminis nequaqnam penelral, quo se bus 14 ad lasciviam delluens, pondtis turpitudinis
apud se per arrogantiatn exaltat; sicul de quib"sdam gestat e in corde; et quamvis prava non exerceat
dicilur: Dkenles enim se esse sapientes, stulti facti opere, ab his lamen non evellttur mente. Nec ad
sunt (/{om.i,22). Jugem vcro habet scabiem, cui C usum bont operis iu aperlo valet assurgere, quia
carnis pelulaniia sine cessatione dominatur. In sca- gravat hunc in abditis pondus turpe. Quisquis ergo
bie eienim fervor visceruin ad cutem Irabitm, per quolihet horum vilio f suhigilur, panes Domino of-
quam recte luxuria designaiur, quia si cordis tentatio ferre prohibetur, ne profecto diluere alieua delicta
usque ad operalionem prosilit, nimirum fervor in- non valeat is quem adhuc propria « devastaot. Quia
timus usque ad cutis scabiem prorumpit; el foris igitur paucis ad paslorale magisteriura dignus qua-
jam corpus sauciat, quia dum in cogitatione voluptas liter veuiat, alque hoc indignus qualiler perliinescat
non reprimitur, etiam in actione dominatur. Quasi estendimus, nunc is qui ad illud digne pervenerit,
enim cutis pruriginem Paulus curabat abstergere, in eo qualiter vivere debeat denionslremus.
« Hic in Mss. mira varietas. In Laud., infirmitalet d Edili, repugnalionis obslaculo; quod in nullis e
palpebrm.In duob. pr. Gemet., infirmanli palpebra. nostris 6
Mss. legitur.
In Corb., Bellov., Carnot. 2, duoh. Theod., inftr- Camot. piintus et secundus Aud., in corpore.
mantes palpebrm.In priori Carn. et Aud. 1, in/irman- 1 Carnot. primus, subjungiiur. Bellov. et aiii, sub-
tia palpebra. igitur.
•>Gemelicenses, cogitationis. s Hic absolvilur caput in Longip.
c Laud., exulcerat. n

SECUJTDA PARS.
DE » VITA PASTORIS.

CAPUT PRIMUM [Al. XII). ris. Oportet namque ut metiri sollicite studeal quanta
ls qui ad regimen ordinale perveneril, qitalemse in tenendae reclitudinis necessiiate consiringitur, sub
ipso regimine debeat exhibere. ctijus sestimatione populus grex vocatur. Sit ergo
Tantum debet actionem populi actio transcendere necesse est cogitatione mundus, actione praecipnus,
praesulis, quantum distare solet a grege vita pasto- discretus in siienlio, ulilis in verbo, siugnlis com-
* Titulus hic in antiquis Mss. non legitur, nisi re- cio Doctore propositae, cum conveniat haec inscrip-
centiori inanu addictus, ut videtur in 2 Gemel. Con- tio, ju patel ex superioribus verhis quihus cap. 11
tinua ergo serie in manu exaratis sequitur cap. 12. absolvitur, eam retinendaui duxiinus.
In Lonijip. est tanlum cap. 9. Divisioni tamen a san-
27 SANCTI GREGORIIMAGNI 28
passione proximus, prse cunclis contemplatione su- A . siibjectoruni causas pro sola inierni judicis intentione
spensus, bene agentibus per humilitatem socitis, discutere, ut nihil se ei humaniiatis admisceat in hoc
conlra delinquentium vitia per zelnm justitise ere- quod divina posilus vice dispensat, ne correptionis •
clus, inieriiorum curam in exterlorum occupatioue stndia privatus dolor exasperet. Cumquecontra aliena
non mlnuens, exteriorum providertliam in interno- yitia aemulator ostenditur, quse sua sunt exsequaiur,
Mnn sollicitiidine non relinquens. Sed haecquaebre- ne traiiqiiillitatem judicii aut latens invidia maculet,
viler enumerando perSlrinXimus, paulo latius repli aut praeceps ira penurbet. Sed dum consideratur
caiulo disseranms. terror ejus qui super omnia prsesidet, videlicet
CAPUT II [Al. XIH\ judicis intimi , non sine raagno regantur timore
Ut rector eogilationesit mundus. stibjecti. Qui nimirum tiinor dum mentem rectoris
Reclor seinper togitatione sit mundus, qtiatenus liumilial, purgat; ne hanc aut pracsmnptiospiritus
nnlla hunc immtinditia polluat, qni hoc snsoepit of- levet, aut carnis delectatio inquinei, aui per terre-
flcil, ut ili alients qtioque cordilms pollntionis ma- narum 15 rerum f cupidinem importunitas pulve-
Culas tergat, quia necesse est ut esse mumla smdeat reai cogitationis obscurel: quse tamen iion pulsare
frianns , qnse diluere sonles cttral: ne taeta qua'que rectoris aiiiiiiiiin nequeunl, sed fesiinare necesse
deterius inquinei, a si sordida iusei|iieiis lutum h le- Jg esl, nt repugnatione viiicanuir, ne vitiiim quod per
ncl. Ilinc namqtie per prophetaiti licitur : Munda- suggusiionem lenlai, e mollitie delectaiiooissubigat,
mlni qui fertit vasa Domini(Isai. LH, II ). Domini cumque hsec ab animo tarde repellitnr, h mucrone
rteuim vasa ferunt, qui proxliiiorum aininas ad citnsensus occidat.
seierna sacraria perdueendas in su«e conversationis CAPUT III [At. XIV].
flde snscipiunt. Apud semetipsos ergo quanluin de- llt reclor temper sit operatione prmcipuus.
heant inundari conspiciant, qui ad aeiernitalis tem- Sit rector operalione praecipuus, ut vilaeviaiu sub-
pliun vasa vivemia in siuu propnae sponsionis por- diiis vivendo denuniiet, et grex qui pastoris vocein
tant. Ilinc divina voce prsecipitur (Exod. xxvni, 15), moresque sequitur, per exempla melius quam per
iil in Aaron pectore rationale judicii villis liganlibus verba gradialur. Qui enim loci sui necessitate exigi-
imprirnatur, qualeniis « saceidotale cor nequaqiiam tur suinma dicere, hac eadem necessilaie compelli-
cogitaliones fluxic possideant, sed raiio sola con- lur summa monslrare. III<namque vox libentius audi-
stringat; nec indiscrettim quid vel inulile cogitet, lorniii cor penetrat, quam dicentis vita cominendat,
qtii ad exemplum aliis coiistiltitiis, ex gravitate viit» quia quod loquendo imperat, ostendendo adjuvat ut
semper debet ostendere quantam in pectore ratio- liat. Hinc enim per prophelaui dicilur: Super montem
nem pnrtei. In quo etiam rationali vigilanler adjun- C I excelsumatcende tu qui evangetizasSion (Isai. XL,9).
gilur, ut duodecim patriarcharum nomina describan- Ut videlicet qui ccelesli pra ditatione ulitur, ima jam
tur. Ascriptos elenim patres semper in peclore ferre, lerrenoriiin operum deserens, in ' rerum culinine
est antiquorum vitam sine intermissione cogitare. stare videatur; lanioque facilius subditos ad meliora
Nam tunc sacerdos irreprehenaibililer gradilur, cuni perlrahal, quanto per vitae ineritum de supernis cla-
exempla patrum praecedentiiimindesinenter intuetur, mat. Ilinc divina lege arinum sacerdos in sacriliciuin
ctim Sanetorum vestigia sine cessatione considerat, el dexlrum aceipit et separatuin ( Exod. xxix,2"2),
et cogitntiones illicitas deprimit, ne exlra ordiiiis ul non solum sil ejus operatio titilis, sed ctiam sin-
limitem operis pedem d lendai. Quod bene eliain gularis; nec inter malos lanttimmodo quse recta sunt
rationale judicii vocaiur, quia debel reclor suhtili facial, sed bene quoqne operantes subditos, sicut
semper examine bona malaque discernere, et quae lionorc i ordinis superat, ita etiatn inoruni viriute
vel quibus, quando vel qualiter congruant, studiose transcendat. Cui in esu quoque pectusculum cum ar-
cogitare ; nihilque proprium (|userere, sed sua com- mo liibuitiir, ut quod de sacrilicio praecipiiur suuie-
moda propinquonmi hona depnlare. Unde illic scri- re, hoc de semetipso auctori discat immolare. Et
plum est : Pones autem in rtilionalijudicii docirinam non solum l pectore quu: recta sunt cugilel, sed
et veritatem, qum erunt in pectore Aaron quando in- D spectalores suos ad suhlimia arma opeiis invitet :
gredietur coram Domino,el gestabitjudicium /iliorum nulla prospera prsesenlisvitai appetat, nulla adversa
Israel in pectore suo in conspeetu Domini temper perlimescat; blandimenta mundi l respecto intiino
(Ibid., 30). Sacerdoti quippe judicium filioium Israel terrore despiciat, terrores autein considerato in-
in pectore coram Domini conspeciu gestare, est lernse dulcedinis blandimento contemnat. Unde su-
« Vatic, praeeuntibus Paris. 1518, Gilot. et al. e Carnol. 1, malitia dileclionis. Aud. 1, malilia
Ed.( ti ioruida in te mens. Repugnant Angl. et no- delectationis.
«tri Msi. 11Carnot. 2 et Bellov., Vereorne consensussnc-
b Carnot. secundus, manet. cedal.
c In Corb., ralionale. Primus Aud., in cmlestiumrerum.
d And. primus, pon&t. i Audoen. secuudus caret voce ordinis.
* Carnot. primus, et priinus Aud., ttudio. k Hic locus in Audoeo. primo, et primo Carnot.
{ Hic dissentiunt Mss. Corb. habet, cupidinem legitur sine hac voce peclore.
pptlutm putveremcogit. Carnot. secundus, poltutm 1 Laud,, respectu intimi terroris. Favet Carnot.
cogilationis, omisso pulv. Duo priof. Gemet., cupi- secundus.
ditatem imp. ptilvere cog.
tH REGULiGPASTORALISLIBER. — PARS SECUNDA. 30
pernae quoque vocis iniperio (Exod. xxix, 5) in A caro maceretur. Unde et bis tincto cocco torta
ulroque buir.ero saceidos velamiiie superhuineralis byssu^ adjungitur. De terra etenim byssus nitenti
aslringilur, m contra advcrsa ac prospera virtultim specie oritur. Et quid per byssuin , nisi candens de-
semper ornauiento muniatur; quatenus, jtixta vocem core iiinnditiae corporalis castitas designatur ? Quae
Panli (// Cor. vi, 7), per arma justitiae a dextris videlicet lorla, pulchritudini superhumeralis inne-
sinislrisquegradiens, ciim ad sola quae a inieriora ctiiur ; quia lunc castimoniaad perfectum munditise
sunl nitilur, iu nullo b deleclationis infimaelaleie candorem ducitur, cum per abstinentiamcaro faliga-
fJectatur.Non hunc prospera elevent, uon adversa ttir. Cumque inter virtules caeteras eliam afflictse
perlurbeul, non blanda usquoad voluntalem demul- carnis meritum proficit, quasi in diversa superhu-
ceant, nou aspera ad desperatiouem premant ; ut meralis specie byssus torta candescit.
dum nullis passionibusinleiilionemmentis huiniliat, CAPUTIV (Al. XV).
quanta in utroque huinero superhumeralis pulchritu- Ul sit reclor distrelus in silenlio, utilis in verbo.
dine tegatur ostendat. Quod recte etiam superhume- Sit rector (Dist. 43, Sit reclor) discretus in silen-
rale ex auro, byacintho, purpura, bis tincto cocco, et lio , ulilis in verbo, ne aut tacenda proferat, aut
torla fieribyssopraxipitiir (Exod. xxvni 8), utquanta proferenda reticescat. Nam sicut incauta locutio in
sacerdos clarescere virtutum diversitate debeat de- B errorem perlrahit, ita indiscretumsilentium hos qui
monstietur. In sacerdotis quippe habitu aute oinnia erudiri polerant, in errore derelinquit. Saepe nam-
aurutii fulget, ut in eointellectus sapientiaepriucipa- que rectores improvidi humanam amittere graliam
liter emicel. Cui hyacimhus,qui aereo colore resplen- formidanles, loqui libere recta perlimescunt ; et
det adjungitnr, ut per omne quod inlelligendo pene- juxta Veritatis vocem (Joan. x, 12), nequaquam jam
trat, nonaJ favoresinfirnos,16 sed ad atiioremccele- gregis costodise Pastorum studio, sed mercenario-
stiuiii surg.it; ne dum suis inc.iutusJaudibus capitur, rum vice deserviunt, ouia veniente lupo fugiunt,
ipso ctiam veritatis intellectu vacuetur. c Auro quo- dum se sub silentio abscondtint. Ilinc namque eos
que et hyaciiithopurpura permiscetur ; ut videlicet per propbetam Dominus increpat, dicens : Cane»
sacerdotale cor, cum stnnma quae praedicat sperat, muli non valenteslatrare (Isai. LVI,10). Hinc rursum
in senielipso etiam suggestiones viliorum reprimat, queritur, dicens : Non ascendistisex aaverso, nec
eisque vilutex regia polestate contradicat, quatenus opposuistisi.7 ">urumpro domoIsrael, ut staretisin
nobilitatem semper iiilimae regenerationis aspiciat, prmlio in die Domini (Ezech. xni, 5). Ex adverso
et irelcstis regui sibi habitum moribus defendat. De quippe ascendere, est pto defensionegregis voce li-
hac qtiippe nobililaie spiritus per Pelrum dicitur : bera hujus mundi polestatibus contraire. Et in die
Vosautem genus e.ectum, regale sacerdolium(I Petr. C Domini in praelioslare, est pravis decertantibus ex
n, 9). De bac eliam potestale, quia vitia subigimus, justitisc amore resislere. Paslori enim recla limuisse
Joannis voce roboramur, qui ait : Quotquotautem dicere, quid est aliud quam tacendo terga praebuis-
receperunteum, dedit eis polesiatemfilios Dei peri se ? qui niinirum si pro grege se objicit, murum pro
(Joan. i, 12). llanc digniiatemforliludinis Psalmista domo Israel bostibus opponit. Hinc riirsutn delin-
considerat, dicens : Mihi autem nimis honorificati quenti populo dicitur : Prophetm lui viderunt tibi
tunl ainici lui, Deus, nimis[conforlalusesl principatus falsa et stulta , nec " aperiebanliniquitalemtuam; ut
eorum(Psal. cxxxvm, 17). Quia nimirum sanctorum te ad pcenitentiamprovocarent( Thren. u , 14 ). Pro-
mens pincipaliler in summis erigitur, cum exterius phetse quippe in sacro eloquiononnunqiiamdoclores
perpeli abjecla cernuntur. Auro autem , hyacintho vocantur; qui duro fugilivaesse prsesentia' iudicant,
ac purpursc bis linctus coccus adjungilur, ut anle qnae sunt venlura manifestant. Quos divintts sermo
interni judicis oculos omnia virtuluin bona ex chari- falsa videre redarguil, quia dum corripere culpas
tale decorcutur ; et cuncla quaecoram hoiiiiuibiisru- mettiunt, incassum delinquentibus promissa securi-
tilanl, hsec in conspeciu d occuiti arliitri flamma tate blandiuntiir ; qtii iniquitatem peccantium ne-
intimi amoris accendat. Quac scilicet charilas, quia quaquam aperiunl, quia ab increpationis voce con-
Deum simul ac pioxiinum diligii, quasi ex duplici D licescunt. Clavis quippc apertionis est sermo corre-
tinctura fulgescit. Qui igittir sic ad attctoris specietn ptionis, quia s increpando culpam delegit, quam
anhelat, ut proximorurn curam negligat, vel sic saepe nescit ipse etiam qni perpetravit. Hinc Paulus
proximorum curam exsequitur, ut a divino amore ait: Ut potens sit exhortari in doctrina tana, el eos
(orpescal, quia unum lioriim qnodlibet negligil, in qui conlradicuntarguere ( Tit. i, 9). Hinc per Mala-
superhumeralis ornamenlo habere coccum bis lin- cbiam dicitur : Labia sacerdotiscuslodiuntscienliam.
ctum nescit. Sed cum niens ad praecepla charitatis el legemrequirent ex ore ejus, quia angelus Domini
tendiiur, restat procul dubio nt per abstinentiara exercituumesl ( Malac. n, 7 ). Hinc per Isaiam Do-
» Ita Corb. tres Carnol., Belv., AuI. priutus , d Carnol. primus, Laud. et Belvao,, occulti ar-
tres Gemet. Legitur lamen in Edit. , anteriora. bitrit.
h Carnot. pnuiiis, dilectionis.Corb., i» nullo de- e Carnot. primus, et Aud. primus, corripiebant.
leclalionesinfiinmlalere fleclantur. ' Aud. 1 /judicant.
c ln pler. Mss., auro quoqueac bysso aiqUehya- s Tres Gemet., secuudus et tertius Aud., Lyr.,
eintlto; omilti debel ac bysso. Byssi enim infra tne- Corb., increvatio.
minit
31 SANCTI GREGORIIMAGJNi 52
uiinus admonet, dicens : Clama, ne cestes, quasi tuba A tur, cum apud corda audientium loquacitatis incauta
exalla vocemluam (Isaim. I.VIH,1). Prscconisquippe imporlunitate levigatur ; et auctorem suum hsccea-
ofiicium suscipit, quisquis ad sacerdolium accedit, dem loquacitas iitquinat, quae servire aiidiloribus
ul ame ailvenlum judicis qui terribiliter sequitur, ad usuni profectus ignorat. Unde bene p>TMoysen
ipse scilicet clamando gradiatitr. Sacerdos ergo si dicitur : Vir qui fluxum seminis patiiur, immundus
praedicationisest nescius, quam clamoris vocemda- erit (Levit. xv, 2). In mente quippe audieniium se-
iurus est praeco rntitus? Hinc est enim quod super men seculurse cogitationis est audit;e qnalitas locu-
Pasiores piimos in linguarumspecie Spiritus sanctus lionis , quia duin per aurem sermo coneipiiur, cogi-
insedit (Act. n, 3); quia nimirum quos repleverit, latio in niente generaiur. Unde el ab hujiis mundi
de se proiiinisloquentes facit. Hinc Moysiprsecipitur sapientibus praedicalor egregius seininiverbiiis est
ut lahernaculiim sacerdos ingrediens, tintinnabulis vocalus ( Acl. xvn , 18 ). Qui ergo iluxum seminis
ambialur (Exod. xxvm, 33), ul videlicet voces prae- sustinel, inimundus asserilur, quia multiloqiiiosub-
dicationis habeat, nesuperni spectaloris judicium ex ditus, ex eo se inqiiinai, quod si ordinate prome-
sileolio olfendat. Scriptum quippe esi: Ut audtalur ret, prolem rerl;u cogitationis edere in audientium
sonittts quandoingreditur el egredilur sanctuarium in corda potiiisset; dumque iiicaultis per toquacilaiem
conspecluDomini, el non morialur (Ibid., 35). Sacer- B I diffluit, non ad usuiii geueris, sed ad iminiindiliain
dos namque ingrediens vel egrediens moritur, si de semen effundit. Unde Paulus quoque ctitu discipulum
eo souitus uon auditur, quia iram contra se occulli de inslaiuia praedicalionisadmoneret, diceus : Tesii-
judicis exigit, si sine praedicaiionissouitti incedit. ficor coram Deo et Chrislo Jesu, qui judicaturus est
Aple autem tintinnabula vestimentis illius descri- vivosel morluos, per advenlumipsius el regnumejut,
buntur inserta. Vestimenta elenim sacerdnlis quid prmdica verbum, insta opporlune,imporlune(II Tim.
aliud quam recta opera debemus accipere ? Propheta iv, 1) ; dicturus imporlune, praeniisit opportune,quia
attestante qui ait: Sacerdoteslui induantur justitiam scilicet apud auditoris inenieni ipsa sua d vilitale
(Ptalm. cxxxi, 9). Vestimentis itaque illius tintinna- sedestruit, si habere iiiipormniias opportuiiiialem
bula inhaerent, ut viise viam cum iingusesonitu ipsa nescit.
quoque sacerdoiis opera clament. Sed cum reotor se CAPUTV [Al. XVI].
ad loquendum praeparal, sub quanto cauielsestudio Ut tit rector singuliscompassioneproximus,prm cun-
loquatur altendat, ne si inordinale ad loquendum ctis conlemptuitonesuspensus.
rapiiur, erroris vulnere audienlium corda feriantiir , Sil rector singulis comp.issione proximus, prae
et cura fortasse sapiens videri desiderat, uniiatis cunctis conlemplalionesuspensus, ut ct per pietatis
eonpagem insipienter abscidat. Hinc namque Ve- C ^ viscera in se inGrmilaiemcaeteronim transferat, el
ritas dicit: Habete sal in vobis, et pacem habeteinter per spectilationis altiludinein seinelipsinn quoque
voi (Marc. ix, 49). Per sal quippe, a verbi sapientia invisibilia appetendo transccitdat, ne aut alta petens,
designalur. Qui igilur loqui sapienter nititur, ma- proximorum inlirina despiciat, aut infirmis proxi-
gnopeie melual ne ejus eloquio audienlium unitasi morum congruens,appetere altaderelinqiiat (// Cor.
confundatur. Hinc Paulus ail: Non plus saperequam; xii, 5). llinc est namque quod Paiilus in paradisuin
oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem( Rom. xn, , ducilur, ccelique tertii secreta rimatur, et lamen illa
5). Hinc in sacerdotis vestc 18 juxta divinamvocemi invisibilium contemplatione suspensus , ad cuhile
tintinnabulismala punica conjunguntur(Exod. xxvm, carnaliura aciem mentis revocat, atque in occultis
34). Quid enim per mala punica, nisi (idei unitasi suis qualiier debeanl conversari dispensat, dicens :
designatur ? Nam sicut in malo punico, b uno exte- Propler (ornicalionem aittem unusqitisquesuam uxo-
rius cortice multa inierius grana miiniuniur; sic• rem habeal, el unaqumquesuuinviruin habeal. Uxori
c innumeros sanctae Ecclesiae populos unitas fideii wir debilum reddat ; similiter autem el uxor viro
contegit, quos inius diversiias meritorum lenet. Ne> (/ Cor. vn, 2). Et paulo post (Ibid., 5) : Nolile
igitur rector incautus ad loquendum proruat, hoc; fraudare invicem,nisi forte ex consensuad tempus, ul
quod jam praemisimiis,per semelipsam Veriias di-. D vacetit orationi; el iterum reverliminiin \Q idipsum,
scipulis clamat: Habetesal in vobis, el pacem habete » ne lenlet vos Satanas. Ecce jam cceleslihus secrelis
inier vot (Marc. ix, 49). Ac si figurate per habitumi inseritur, et tamen per condescensionisviscera car-
sacerdoiis dicat: Mala punica tintinnabulis jungite ,, naliutn cubile perscrutalur; et quem sublevatus ad
ul per omne quod dicitis, unitatem fideicauta obser- invisibilia erigit, liuiic e miseratus ad secrcta inlir-
vatione leneatis. Providendum qnoque esl sollicitat maniiura oculuin cordis flectit. Ccelum conteinpla-
inlentione recloribus ut ab eis non solum pravai lione transcendit, nec tamen ' stratum cariialium
ntillo inodo, sed ne recla quidem nimie et inordi- sollicitudinedeserii, quia compagecharitatis summis
nate proferanlur; quia ssepe dictorum virtus perdi- simul, et infimisjunctus, et in semetipso virlute
• Laud., verbumsapientue. et alii, ulititate. "
b Tres Geuiet., Carnot. primus el secundus, acz c Longip. ac plurimi, misericorditer.
Belv. una eortice. f Trecensis, Corb., Nonn., Belv., Laud., etc. sic
c Lyr., universos. legendum suadeiil; a quihus longe abeontes Edilo-
d Tre» Gemet., tertius Carnot., Val. CL, secun- res onines posuerunt., statumcarn. Supra habes, car-
tlus Aud. et Lyr., tubtilitate. Al duo Theod., Laud. nalium cubile persc.
53 REGUL/E PASTORALISLIBER. — PARS SECUNDA. 34
spiritus ad aila valenter rapitur, et pielale in aliis A Quoriimquidem no^ aperta opera cernimtts, sed apud
a>quanimilerinfirinatur. Hinc etenim dicit: Quis in- districtum judiccm quaeiilos poslerius maneant in
firmatur, el ego non inftrmor? quis scandalivitttr, occulta relribiilione iiescimtis. Qui tamen cumcon-
el ego non uror (II Cor., xi, 29) ? Ilinc rursus ait : descensionis sua? patientiam diluendis proximorum
Facius sum Judmis lanquamJudmus (I Cor. IX, 20). confessionibus praeparant, velut anle fores leinpli
Quod videlicet exhibebat non amitiendo fidem , liiterem portant ; ut quisquis inlrare aelernitatis
* sedexlendendo piclatem, ut in se personaminlide- januair. nilitur, tenlationes suas menli pastoris iudi-
liumtransfigurans,ex semelipso discctei qualiter aliis cet, ei quasi in boum lutere cogitationis vel operis
mise<eri debuisset, qiiatenus hoc illis impenderet, manus lavet. El fit plerumque ut dum rectoris ani-
quod sibi i|ise, si ita es^cl, impendi recle voluisscl. mus aliena teniamenta condesceiideiido cognoscil,
Ilittc ileriim dicit: Sive tnente excedimus,Deo; sive audilis tentationibuseliam ipse pulsclur, quia et haec
sobriisuw.iis,vobis(II Cor. v, 13); quh et s^met- eadem per quam populi muliitudo diluitur, aqoa pro-
ipstun uoveral contemplando transcendere, et eum- culdiibio luleri- inqninalur. Nam dum sordes diluen-
dem se auditoribus condescendendo temperare. liiim suscipil, quasi suse niuiidilisc sereniiatem
Hinc Jacob Duniinodesnper inniteriie, et uncto deor- perdit. Sed haecnequaqitampastori timenda stml, quia
siun lapide, ascendenies ac descendentes angelos gI Deosubtiliier cuncia pensante, lanio faciliusa sua
vidit (Gen.xxvin, 12); quia scilicet praedicatores eripitur, quanto misericordius exj aliena lenlatione
recli non solum sursuin sanctum capul Ecclesiae,vi- fatigatur.
delicet Dominttni,contetiiplandoappeluni, sed deor- CAPUT VI [Al. XVII].
stim qiioque ad niembra illius miserandodescendunt. Ul sit rector bene agentibus per humilitaiem sociut,
Ilinc Moysescrebro tabernacnlum intrat el exit; et contra detinquentiumvilia per zelumjustitim erectus.
qui inttis in contemplalionemrapitur, foris infirman- Sitrector bene agentibus per huuiilitaiem socius,
tium negotiis urgetur. Intus Dei arcana considerat, conlra delinquenliuiiiviiiaperzeluin jusliiiseerectus ;
foris onera carnaluim portat. Qui de rehus quoque ut et bonis iu nullo se praeleral, el cum pravorum
dubiis semper ad tabernaculiint recnrrit, coram culpa exigit, potestatem protinus sui " prioratus
testamenli area Dominum consulit : exemplum pro- agnoscat, qnatenus et honore suppresso sequalem se
ctildtibiorecloribus pnebens, ut cum foris ambigunt subdilis bene viventibus deputet, et erga perversos
quid disponant, ad meniem semper quasi ad taber- jura rectitttdinis exercere non formidet. Nain sicut in
naculuin redeantjet velut coram teslamenti arca libris Moralibusdixisseinememini (Lib. xxi, Moral.,
Dominum consulant, si de his in quibus dubilant cap. 10, nitnc n. 22), liquet quod omiies homines
apnd semetipsos intus sacri eloquiipaginasrcquiranl, Q ( natura sequales genuil, sed variante meritorum or-
Ilinc ipsa Veritas per susceptionem nostrae humani- dine alios aliis culpa postponit. Ipsa autem diver-
talis nobis ostensa , in monte orationi inbaeret, sitas quae acccssit ex vitio, divino judicio dispen-
miracula in urbibtis exercet (Luc. vi, 12); imitatio- satur;ut quia omnis homo seque slare non valet,
nis videlicet viam Donisrectoribus slernens; ut elsi alter regattir ab altero. Unde cuncti qui praesunt,
jain sunima conlemplando appelunt, necessitalibus non in se polestaleni debent ordinis, sed sequalita-
lameii infirmanlium compaliendo misceantur, quia tem pensare conditionis; nec d praeessese hoinini-
tunc adalta charilas mirabiliter surgit, cum ad ima bus gaudeanl, sed prodesse. Anliqui etenim palres
proxiniorum se miseiicorditer altrahit; et quo be- noslri non reges horninuin, sed pastores pecorum
nigne desccndit ad infirnia, valenler recurrit ad fuis.sememoranlur. Et cum Noe Dominus filiisque
summa. Tales aulem sese qui praesunt exhibeant, ejus diceret : Crescite el multiplicamini, et replete
quibtis subjecli b occulia quoque sua prodere noni terram (Gen. ix, 21), protinus adjunxit : Et terror
eruhescanl; ut cum tentationum fluctus parvuli lole- vesterac Iremorsit super euncta animalia terrm. Quo-
raut, ad Pastoris mentem quasi ad matris sinumi rum videlicet terror ac ireinor, quia esse super
recurrant; et hoc qtiod se inquinari pulsantis culpae : animalia terrae praecipitur, profecto esse super ho-
sordibus praevident, exliortaiionis ejus solatio, ac: j)] mines prohibelur. Ilomo quippe brutis animalibus,
lacrymisoraiionis lavent. Unde et ante fores templii non autem hominibus caeteris nalura praelatusest;
ad abluendas ingredieniium manus mare acneum,id| et idcirco ei dicitur ut ab animalibus et non ab
est liilerem, duodecim boves portant (/// Reg. vn, liominibus timeatur, quia conlra naluram superbire
23, seq.) : qui quidem facie exteiiuseiiiinenl, sed ex; est ab aequali velle timeri. Et tamen necesse est
posterioribus laient. Quid namque duodecim bobus,, ul reclores a subditis limeantur, quando ab eis
nisi uuiversus paslorum ordo designalur? De quibus; Deum minime limeri deprehendunt; ut humana
Paulo disserente lex dicit : Non oblurabis os bovi i saltem formidine peccare meluanl, qui divina judicia
trituranli (I Cor. ix, 9 ; ex Deuleron. xxv, 4). 20 \ non formidant. Nequaquamnamque prsepositiex hoc
a Sequimttr bic Trec, Laud., Gemelicenses, duoss in Aud. primo habes, sui primatus.
Carnoi. Frior Cam. cum primo Aud. babel, sedI d Haecex S. P. Benedicli regnlaec 64, deprompU
appeiendo.Neiiirisconsenliunt Vulgati,inqttihusleg.,, videnlur, ubi exstat : scialque(abhas) sibi oporlere
sed ostendendo. prodesse magis quam prwesse. Nec niiruin, ctini
b Laud., occutlaqumquesua.
e Iia Trec. et plcrique. In Carnot. regulse liujus observalioui assuelactus esset Grego-
primo lanien ett rius.
35 SANCTI GREGORH MAGNI 30
quaesitotimore superbiunt,lnqiio non suam gloriam, A testatem recte dispensat qui sollieiie noverit et su-
scd fnbditorttm justitlam quscrunt. In eo enim qund mereex illa quodadjuvat, et expugnare qiiod tentat,
infiiim sibi a perverse viventibus exigunt, quasi non et aequalemse cniii <l!acaeteris cernere, et tamen se
liominibus, sed animalibtisdominaniur, quia videlicet peccantibus zelo ullionis anteferre.
21 ex qua parle bestiales sunt subditi, ex ea debent Sed banc discretionem plenius agnoscimus, si Pa-
ctiain » formidinijacere sttbstrali. sioris primi exempla cernamus. Petrus nanique au-
Sed plerumque rector eo ipso quo caeteris praeemi- ctore Deo sanctae Ecclesiae principaium lenens, a
net elatione cogitationis rntuniescit, et dum ad usiim foeneagenie Coraelio , et sese ei bumiliter proster-
ciinela *uhjacent, rtum ad votum velociterjussa com- nente, immoderatius venerari recusavit, seque illi
plentur, dum omnes subditi, si qua bene gesta sunt, similem recognovit, dicens : Surge, ne [eceris, et ego
laudihtigefferuni, maie gestis autem nulla auctoritate ipse homosum (Act. x, 2U). Sed cum Ananiaeet Sap-
eoniradicunt, dum plertmiqiie laudant eliam quod phirse 22 culpam d reperit (Act. v, 5), inox quanta
reprobare debuerant, seduetus ab his qnae infra sup- potentia super caeteros excrevisset ostendii. Verbo
petnnt, snper se animus extollitur; et dum foris im- nainque eortim vilam perculit.quam spiritu perscru-
menso favore circuradatur, intus veritate vacuatur, tante. deprehendit: et siiininiiriise intra Ecclesiam
atque oblitos sui in voces se spargit alienas, talem- H ] contra peccala recoluil, quod honore sibi veheinen-
que se credit, qualern se foris audit, non qualem ler impenso coram bene agentibus fratribus non
intus discernere debuit. Subjectos despicit, eosque agnovit. Illic coiiininnioneni aequalitatismetuii san-
aequalessibi h naturae ordine non agnoscit; et quos ctitas actionis, bic zelus ultionis jus aperuit potesta-
sorte polestatis excesserit, transcendisse se etiam lis. Paulug bene agentibus fratribus praelatumse esse
vilse inerilis credit. Cunctis se oestimal amplius sa- nesciebat, cum dicerel : Non quia domivamur fidei
pere, quibus se videt amplius posse. In quodam vetirai, sed adjutores sumus gaudii vestri (II Cor. i,
qnippe se conslituit culmine apud semetipsum, et 23). Atque illico adjuuxil: Fide eitim ttalis. Ac si id
qui aequa caeterisnaturae conditione conslringilur, ex quod proluieral aperiret, dicens : Ideo noti domiiia-
seqno respicere caeteros dedignalur; sicqiie usque ad inur iidei vestrae, quia lide siatis; aequaleseuiin vo-
ejus similitudineni docitur , de quo scriptum est: bis sumus in quu vos stare cognoseimus. Quasi piae-
Omnesublimevidet,el ipse esl rcx super universosftlios; latum se fralribus esse nesciebal, cum diceret :
tuperbioj(Job XLI,25). Qui singnlare culmen appe- Factt tumut e parvuli in medio vetlrum (1 Thett. n,
tens, «t soeiaiem aogelorum vilain despiciens, ait: 7). Et rursum : Nosautem servosveslros per Christum
Ponam sedem meam ad Aquilonem,et ero similis At- (II Cor.tv, 5). Sed cum culpam quse corrigi debuis-
tissimo(Isai. xn, 15). Miro ergo jadicio inlus foveami iC set invenit, illico inagistrum seesse recoluit, dicens,
dejectionis invenil, dum foris se in ciilinine potesta- Quid vuttis? ln virga veniumad vos(I 'Cor. iv, 21).
tts extolfil. Apostatoequippe angefo similis efficiiur,, Suinmus itaque locus bene regilur, ciuii is qui
duin homo liominibus esse similis dedignalur. Sic> pr;eest, vitiis potius quam fratribus dnniinatur. Sed
Saul post humilitatis meritum in tumorein superbiae > cum de.linquenlessubdilos prsepositicorrigunt, reslat
culmine potestaiis excrevit : per humilitatem quippe> necesse est ulsoliiciie atteudant, quateiius per disci-
praelatusest, per superbiam reprobalus, Domino at- pliiue ' deliiluni culpas quidem jtlre polestatis fe-
testanle, qui ait: Nonne cum esses parvulus in oculis; riant, sed per humilitatis custodiain aequalesse ipsis
tuis, capul le eonslilui in tribubus Israet?<I Reg. xv,, fralrihus qui corrigunttir, agnoscaut: qoainvis ple-
17.) Parvulum «e in suis prius ocnlis viderai, scd| lunique etiain dignunt esl nl eosdem quos corrigiiiius,
fulius temporali potentia , jam se parvulum non vi- taciia nobis cogitalione praeferarous.llloruin nainque
debat. Caeterorum namque comparationi se praele- per nos vitia disciplinsevigore feriunlur, in his vero
rens, quia plus cunclis poteral, magnum se prae> quse ipsi cotiiinittiiiius, ne verbi quidem ab aliquo
omnibus cestimahat.Miro autem niodo cum apud se> inveciione laceramur. 'fanto ergo apud Doiuinum
parvulus, apud Ueam magnus; ciim vero apud se. obligatioressttnius, qnanto apud h<>rainesinulle pec-
magnus apparuit, apud Deum parvulus fuit. Plerum-. " caiiius. Disciplinaauiem posira suhditos divino judi-
que ergo «Lum ex subjectoruin afflueniia aiiiiiius in- cio tanto liberiores reddit, quanlo hic eorura culpas
flatur, c in fluxum superbiae ipso potenliae fasligio> sine vindicta non deserit. Servanda itaque est et in
leiiociitaiite coirumpitur. .Quam videlicet potentiami corde hamililas, et in opere disiiplma. Atque inier
beixe regil, qni^ti tenere illam noverit et impugnare. baecsolerler intuendura esi, ne dum iuniioderaiius
Rene lianc le^it, qui stit per illam super^ulpas erigi,, custoditur virtus humilitalis , splvantur jura regimi-
et scit eum illa caeteris sequalitate coraponi. Humanai nis; el diini praelalnsquisque plus se quam decet
eteniin mens plerumque extollitur, etiam cum nultal dejicit, subdiloruii) vilam slringere sub disciplimc
potestate fulcittir; quanlo magisJn allum se crigit,, vinculo non possit. Teneant ergo rectores exteritis
cum se ei etiam potestas adjungit? Quam tamen po- quod pio aliorum uiilitate suscipiunt; servent iiic-
» Tres Gemet., fortitudini. et vet. Edit. in Gilot, et recent. legilur, in lu.iuui.
b Editores maliieronl, naturm origine, invitis ora- d Aud. priinus, repreliendil.
nibus Mss. e Tres Genet., sicut parvuli.
» It» Trec, Carnol., Gemet.,Laud., Val. CL, elc, , f Duo priores Gemet., meritum.
37 REGULJE PASTORALISLIBEH. — PARS SECUNDA. 38
rius quod de sua seslimalioneperiinescunl. Sed ta-iA, stringiiur, magoa se sollicituoine c etiam districtio
men quibusdam signis decenier erumpentibus, eos ipsa moderetur, qualeitus sic jura disciplinsecoutra
apud se esse humiles etiam snbjecli deprehendant, delinquentes exerceat, ut pielaiis viscera non amit-
quaienus et in auctorilate eorum qttod formident tat, Curandum qtiippe est ut reclorem subdiiis et
videanl, et de liumiliiate quod iinitenlur agnoscant. nialrein pietas.et palrem exhibeat disciplina. Atque
Smdeanl igitur sine iniermissioiie qui praesunl, ul inter hsecsollicita circumspectioneprovidendum, ne
eorum potenlia quanio iiiagna exlcrius cernilur, aut districtio rigida, aul pietas sil remissa. Naui sicut
tanto apud eos iuierius deprimatur, a ne cogilalio- in libris Moralibusjam diximus(Lii. xxMoral.,n. 14,
nem vincat, ne in delectatioiiemsui animum rapiai, c. 8, el episl. 25, lib. i), di-ciplinti vel misericnrdia
ne jam sub se mens eain regere non possit, cui se moltum desliiuitur, si una sine altera teneulur. Sed
libidinedominandi supponil. Ne enim praesidentis crga subditos suos inesse rectoribus debet et jus.te
animusad elationem potestatis suaedeleelalione ra- d consulens misericordia, et pie saeviensdisciplina.
piatur, recte per quemdamsapientem dicitur : Ducem Hine namqueesl quod docente Veritale (Luc. x, 34),
te conslituerunt,noli extolti, sed eslo in iUit quati per Samariiani studium seioivivusin stahuliira duci-
unusex illis (Eccli. xxxn, 1). liinc eliam Petrus ail: tur, et vioum aiqueoleum vulneribus cjus adhihetur,
Non domiitantesin clero, ted [orma faeti b gregii B ] ul per vinumscilicet mordeaniur vulnera,"per oleum
(/ Petr. v, 3). Hinc per semeiipsainVeritas ad alliora foveaniur. Necesse quippe est ut quisquis sanandis
nos virtuium merita provocans, dicil : Scitis quia vulneribus praeesl,in vino morsumdoloris adhibeat,
princpes genlium dominantur eorum, et qui majoret in olen niollitiem pietatis.qnateiius per vinuni • mun-
23 *""'• potestalemexercentin eos. Nen ila eril inler dentur putrida, per oleum foveanlur sananda. Mi-
vos,ted quicunqiievolueritinter wt major fteri,til ve- gcenda ergo est lenius cuin severitate; faciendum
sler minisler; (t qui votuerilinter vos primuseste, erit quoddara ex utroiue (emperainenium, ut nequa
veslerservns: siculFilius hominisnon venit minittrari, ' multa asperitate exuleeieulur subditi, neque nimia
ted minislrare (Matlh. xx, 2;i, seq.). Hinc est quod lieitigiiiiates.olvanlnr.Quodjinta Pauli \ocem(Hebr.
servum ex suscepio regimine elatum, quaeposl sup- ix, 4) bene iila Uibeniaculiarca signilicat, in qua
plieia maneanl, indical, diccns : Quodsi dixerit ma- cmii tabulis virga sinuil ei inaiina esl; qiiia ciim Scri-
tut ille servus in cordesuo : Morem facit Dominus plina: giicr.cscieniia in boni rectoris peciore, si est
meus venire,et catperit percutereconservossuos, man- virga 24 distiiclion.s, sil et manna duicedinis. Hinc
ducct autem et bibai cttm ebriis; venieldominusservi David ait: Virga lua et baculusluus, ipsa me conso-
iltiits,in die qua non sperat, et hora qua ignorat, et latasunt (Pttd. xxu, 4). Vifgaeuiin percutiniur, ba-
dividet eum, ngrtemque ejus ponel cum hypocrilisC i culo stistentainur. Si ergo esl djstriclio virgaj qu;E
I Matth. xxiv, 48 seq.). Inler hypocrilas enim jure ferial, sit et consolaiio baculi qucesustentet. Sitita-
deputiilur,qni ex simulatione disciplinaeiniiiisteriuiii que amor, sed non emollieits; n sii vigor, sed non
regiminisverlit in iisiimdominationis; et tamen noo- exasperans ; sit zehia, sed nou iiuiiioderate sseviens;
uunquam gravius delinquilur si inter perversos plus sit pielas, sed non plus quain expediat parcens; ul
acqualitasquamdisciplina custodiiur. Quia enini falsa dum seh in arce regimiuisjustitia clementiaqticper-
pietate superatus ferire Heli delinquentes (iliosuo- iniscei, is qui praeesl corda subdilorimi ei terrendo
luit, apud districtum judiceni semetipsum cura /iliis deuiulceat, et laiuen ad lerroris reverentiaui de-
crudeli damnatione percussit ( / Reg.. iv, 17, 18). mqlcendo constringat.
llinc namque divina ei voce dicitur : HonorustifUiot CAPUT VII [Al. XV111].
tuos magisquam me (Ibid., n, 29). (linc pastores in- Ut sit reclor internornmeurim in exteriorum
«ccupa-
crepal per prophetam, dicens : Quod fraclum est non tione non tmnuens, exleriorum providentiamin in-
alligastis, et quod abjeclumetl non reduxittU (Ezech. temorum solliciiudinenon reimquens.
xxxiv, 4). Abjecius enim reducitur cum quisque in Sit rector inlenioriini curam in exteriorum occu-
culpa lapsus, ad statum justitise ex pastoraiis solliei- paiione iion iiiinueiis, exlerioruiu providentiam in
ludinis vigore revocatur. Fracturam vero. ligan en D i inlernorum sollicitudiue non reiinquens; ne > aul
astringil, cnm culpam disciplina deprimit, ne plaga exterioribus deditus ah intimis corruat, aul solis
usque ad interitum defluat, si hanc districtionis se- interiorihus occupatus,qu;e foris debet proximisnon
veritas non coarctat. jiiipendai. Ssepe namquc nonnulli velut obliii qtiod
Sed ssepedeterius frangitur, cum fracliira incaule fralribus animarum causa praelati sunt, toto cordis
colligatur, ita ut gravius scissuram sential, si iiauc adnisu ssecularibuscuris inserviiint: bas, cura adsunt,
immoderaiius ligamenia constringant. Unde necesse se agere exsuJianl; ad has etiam cutti dcsunt, diebus
est ut cum peccati vnlnus in subditis corrigeudo re- ac noctibus cogitationis turbidse sestibusanhelant.
• Camol. primus, ne cegilationetumeant.Aud. pn- • Tres Gemet., l.yr. et Aud. secundas, mordean-
mus; ne cogitationetimeant. tur. Trec, Val. Clar. et alii, mundentur.
h Tres Gemet., gregi. ' Corb., nimia.Trecensemclalios plur. sequinwr.
• In Edilisaui districiittr, auldislrictor ipse.Quibus 8 Edrt., sitrigor. Relactantur Mss. oittttes.
Mss. omnes reluctantur. h Cainot. prjmus, in arte.
d In plur. Edit. lam Moral. quant Pastoral., con- • Corb. et Gemet. tertius, ne aut solis exieriori'
tolans Apud Gratiauum et in Mss. habes consutens. bits.
50 SANCTIGREGORIIMAGNI 40
Cumque ab his , cessante forsitan a opportumlale, A . praesnnt; ei ut recU pedes valeant itinera carpere,
quieti sunt, ipsa deterius sua quiele fatiganlur. Vo- haec proculdubio capul debet ex alto providere, ne
lupiaem namque ccnsentsi actionibus deprimunlur, a provectus sui ilinere pedes lorpeant, cum curvata
laborem deputant si in lerrenis negotiis non labo- reciitudine corporis caput sese ad terram declinat.
rant. Sicqne fit, ul dum b se urgeri mundanis tumul- Qua autem mente animarum praesulhonore pastorali
tibus gaudent, interna quae alios docere debuerant inter caeleros ulitur, si in lerrenis negotiis quse re-
ignorent. Unde subjectorum quoque proculdnbio prehendere in aliis debuit, et ipse versalur? Quod
• vila torpescil, quia cum proficerespiriialiler appe- videlicet ex ira justse relributionis per pioplielam
tit, in exemplo ejns qui sibi prselatus est, quasi in Dominus minalur, diccns : El erit sicul populus, sic
obstacnlo itineris ofTendit. Languente enim capite sacerdos(OsemIV,9). Sacerdos quippe est ut populus,
niembra incassum vigenl, et in exploralione hoslium quando ea agil is qui spiritali officio fungiiur, qusc
frustra exercilus velociter sequitur, si ab ipso duce illi nimirum faciunl qui adliiic de studiis carnalibus
itineris erratur. Nulla subditorum mentes exhortatio judicaniur. Quod cnm magno scilicet dolore charita-
sublevat, eoruinque culpas increpatio nulla casii- tis Jeremias propbeta conspiciens, quasi sub destrti-
gat; quia dum per animartim prsesulem lerreni clioue lempli deplorat, dicens : Quomodoobscuratum
exercetur officium judicis, a gregis custodia vacat B J est aurum, mutalus esl color oplimus, dispersi sunl la-
cura pasloris; et subjecli verilatis lumen apprehen- pidet sanctuarii in capite omnium platearnm (Thren.
dere nequeunt, quia dum pastoris sensus terrena IV, 1)? Quid namque auro, quod nietallis cscte-
studia occupant, vento lentationis impulsus Ecclesiae ris praeeminel, nisi excellentia sanctitalis? Quid co-
oculos pulvis caecat. Quocontra recte humani gene- lore optimo, nisi cunciis amabilis revercntia religio-
ris Redemptor, cum nos a venlris voracitate com- nis exprimilitr? Quid sancluarii Iapidibus, nisi sacro-
pcscerel, dicens : Attendite aulem vobis, ut non gra- rum ordinum personae signantur ? Quid platearuii
ventur corda vettra in crapula et ebrielale (Ltic. xxi, nomine, nisi praesenlis vit;e latitudo liguraliir? Quia
34), illico adjunxit: Anl in curit hujus vitm. Ubi pa- enim Graecoeloquio 7r>a-roflalitudo dicitur, profecto
vorem qnoque protinus intente adjiciens : Ne forte, a latitudine plateae sunt vocatse. Per semeKipsam
inquil, superveniat in vot repentina dies illa (Ibid.). vero Veritas dicit: Lata el spatiosa via est qum duck
Cujus advenlus eliam qualitalem dcnuntiat, dicens : ad perdiiionem(Matth. vn, 13). Anruin igitur obscu-
Tanquam laqueus enim veniet super omnes qui tedent ratur, cum lerrenis aclibns sanctilatis vila polltiitur.
super [aciem omnisterrm (lbid., 35). Ilinc iterum di- Color optimus commulatur, cum quorumdara qui
cit: Nemopotestduobusdominitservire(Luc. xvi, 13). degere religiose credebantur, aestimatio anieacta
Hinc Paulus religiosorum metues a mundi consortio ,Q minuitur. Namcum quilibel post satjclitalis habitum
contestando , ac potius conveniendo siispendit, di- terrenis se actibus iuserit, quasi colore permutato
cens : Nemo militans Deo implicat te 25 negoliis ante humanos oculos ejus reverentia despecta palle-
tmcularibus, ut ei placeal cui se probavil(II Tim. n, scit. Sanctuarii quoque lapides in plateas disperguii-
4). Hinc Ecclesiserectoribus et vacandi sludia prae- tur, cum causarum secularium foras lata iiinera ex-
cipit, etd consulendi remedia ostendit, dicens : Sm- petunt hi qui ad oriiameniuiii Ecclesiaeinternis my-
cutaria igitur e judicia si habueritis,contemplibilesqui sleriis quasi f in secretis tabernaculi vacare debue-
tunl in Ecclesia,illosconslituitead judicandum(I Cor. rtint. Ad hoc quippe sancttiarii lapides fiebant, ut
vi, 14); ut ipsi videlicet dispcnsationihus lerrenis intra sancta sanctorum in vestiinento summi sacer-
iuserviant, quos doua spiritalia non exornant. Ac si dotis apparerent. Cum vero iniiiistri religionis a sub-
apertius dical : Quia penetrare inlima nequeunt, sal- dilis honorein Rederaploris sui ex merito vitscnon
tem necessaria foris operenlur. Hinc Moyses,qui cura exigunt, sanctuarii 26 'apides in ornamento ponli-
Deo loquittir (Exod. xviu, 17,18), Jethro alienigense ficis non sunt. Qui iiiiiiiriiin sanctuarii lapides di-
reprehensione judicatur, quod lerrenis populorura spersi per plateas jacent, cum personae sacrorum
negotiis stulto labore deserviat : cui et consilium ordinum volupiatum suarum * lalitudini dedilse, ter-
mox praebelur,, ui pro se alios ad jurgia dirimenda jt renis negoliis inhserent. Et notandum quod non hos
constituat, et ipse liberius ad erudiendos populos dispersos in plateis, sed in capite platearum dicit;
spintalium arcana cognoscat. quia et cum terrena agunt, suinnii videri appeluui,
A subditis ergo inferiora gerenda sunt, a rectori- ut et lata itinera teneant h ex voluptate deleciatio-
bus summa cogitanda; ut scilicet oculum, qui pise- nis, et tamen in plaiearum sint capite ex honore
videndis gressibus prseeminet, cura pulveris non ob- sanctilatis.
scurei. Caput namque subjectorum sunt cuncti qui Nil quoque obstat si sanctuarii lapides eosdem
* Hic disseniiunt Mss.Ex Anglican., alii habent multiludo et praestantia ponere, tabernaculi. Nunc
importuniiale, alii inopportunitate; quod habetur in quidem in Trccensi legilur, tancluarii; al a secuuda
Corb., Belv.et secundo Carnot. Sequimur Trecen- iiiaiiu scripliim.
sem ciini quo Norm. conveniiinl, et omues Vulgati. s Recenliores Excusi, tibidini, reluctanlibus omni-
b Corb., urgere se. In Trccens., dum se urgueri. bus Mss. Caeleriim per personas sacrorum orditinm,
c Corb., vila turpescit. hic et paulo superius intelligil Greg. poiissimiiiiiepi-
d Carnot. primus, consolandi. scopos, presbyleris lauien et diaconis non exclnsis.
* Caniotenses, negotia. Vide infra, tiiri sac. ord.
' Excusi, in secretit tanctuarii. Coegit nos Mss. h TresGemet., Lyr. secundus, Aud. Longip., tx
41 REGULiE PASTORALIS LIBER. - PARS SECLLNDA. 42
ipsos quibtts eonslructum sanciuarium existebat acci- A j leneatur. Unde bene ad Ezecliielem dicitur : Sacer-
pitiius : qui dispersi in platearum capite jacent. doles caput suum non radenl, neque comam nutrient,
qtiando sacroruiu orditiura viri terrenis aclihus ex sed tondentcsattondeant capita sua (Ezech. XLIV,20).
dcsiderio inserviunt, ex quorum prius officio sancti- Sacerdotes namque jnre vocati sunt , qui ut sacrurn
tatis gloria stare videbatur. Saecularia itaque ncgotia ducatnm prsebeant, fidelibus prsesunt". Capilli vero
aliquando ex compassione toleranda sunt, ntiiiquam in capite, exleriores sunt cogitationes in menle: qui
vero ex amore reqnirenda; ne cum menlcm diligen- dutii super cerebrum insensibiliier oriuntur, curas
tis aggravaut, hanc suo viclam pondere ad ima de vitae prcesemis designatil; qtise ex sensti negligenti,
ccelestibus mergant. At coutra, iionnulli gregis qui- quia importune aliquando prodeunt, quasi nobis non
ilem curam suscipiunt, sed sic sihimet vacare ad sentieiitibus procedunt. Quia igitur cuncti qui prse-
spiritalia appetuiit, ut rcbiis exteriorihus nullatenus stini, habere quideni sullicitudiiies exleriores dehent,
occnpentur. Qui cuin curare corporalia fundilus ne- nec lamen eis vehementer incumbere, sacerdotes
gligunt, subditorum necessitatibus minime a concur- recle el caput prohibentur radere, et comam nu-
runl. Quorum nimirum piaedicatio plerumque despi- trire; ut cogitationes carnis de vila subditorum nec
cilur; quia diini delinqueutium facta corripiuut, sed a te fuuditus amputent, nec rursum ad crescendum
tamen eis necessaria prsesentis vitse non tribuunt, JJ j iiimis relaxent. Ubi et bene dicilur : Tondentes ton-
ncquaquam libenter audiuniur. Egentis etenim deant capita sua (Ibid.) ;.ut videlicet c curse lempota-
mentem doclrinse sermo non penetrat, si hunc apud Its sollicitudinis et quanluiii necesse est prodeant,
ejus animiim manus misericordise nnn commendat. et tamen recidantur cititis, ne iinmoderatius excre-
Tunc aulem verbi semen facile geiminat, quaudo scant. Dum igitur et per administratam exteriorem
boc in audientis pectore pielas praedicantis rigat. providentiam corporum vita protegitur, et rursus
Unde rectorem necesse est ut inleriora possit infun- 1 per moderatam cordis inientionem non impeditur,
dere, cogilatione innoxia etiam exleriora providere. capilli in capite sacerdolis et servantur ut cutem
Sic itaque Pastores erga interiora studia subditorum cooperiant, et lesecanlur ne oculos claudant.
suorum ferveanl, quatenus in eis exterioris quoque CAPUT VIII. [Al. XIX.]
Vilaeprovidentiam non relinquant. Nam quasi jure, Ne placere rector suo sluilio hominibus appetal, sed
ut diximtis, a percipienda prsedicalione gregis ani- tamen ad quodptacere debeat, inlendat.
mus frangitiir, si cura exlerioris subsidii a pastore Inter hacc quoque necesse est ut reclor solerler
negligatur. linde et primus paslor sollicite admonet, invigilet, ne hunc cupido placendi hominibus pulset;
dicens : Seniores qui in vobis sunt, obsecroconsenior ne cutn studiose interiora penetrat, cum provide
et teslis Chrisli passionum, qui et ejus qum in fuluro n| exteriora subministrat, se magis a subditis diligi
revelaudaest, tjiorim communicalur,pascite qui in vobis quam veritatem qnaerat; ne cum, bonis actibtis ful-
tst gregemDei (I Pel. v, 1). Qui hoc in loco pastio- lus, a mundo videtur alienus, bunc auctori rcddai
nem cordis'au corporis suaderet aperuit, cum proti- extraneum amor suus. Hosiis namque Redemptoris
:ius adjunxit: Providenlesh non coacte, sed spontanee est, qui per recta opera quae facit, ejus vice ab Ec-
secundumDeum, nequeturpis lucri gratia, sed volunta- clesia amari concupiscil, quia adulierinae cogilatio-
rie. Quibus profecto verbis pastoribus pie praecave- nis reus est, si placere ptier sponsae oculis appetit,
lur, ne dum subjeclorum c inopiam satiant, se mu- per quem sponsus dona transmisit. Qui nimirum
crone ambitionis occidant, ne cum per eos carnis amor proprius cum recloris menlem ceperit, ali-
subsidiis reliciunlur proximi, ipsi remaneant a justi- quando hanc inordinate ad mollitiem, aliquatido vero
tise pane jejoni. d Hanc Paslorum solliciludinem ad asperitatem rapit. Ex amore etenim suo mens
Paultts excitat, dicens : Qui suorum, el maxlme do- rectoris in molliliem vertitur; quia cum peccantes
mesticorumcuram nonhabet, ftdem negavit, et esl in- subditos respicit, ne erga hunc eorum dilectio tor
fideli deterior (I Tim. v, 8). Inter liaec itaque me- peat, corripere non praesumit; nonnunquam vero
tuendum semper est, et vigilanter intuendum, ne errala subdilorum quse increpare debuerat, adulatio-
dum cura ab eis exterior agilur, ab inteina inten- rj nibus demulcet. Unde bene per prophetam dicitur:
tione inergantur. Plerumqtie enim, ut prsediximus, Vmhis qui consuunl pulvillos sub omni e cubito manus,
corda rectorum dum temporali solliciiudini incaute et faciunt cetvhatia sub capite universmmlalis ad ca-
deserviunt, ab intimo amore frigescunt; et foras piendas auitnas (Ezech. XIII,18). Pulvillos quippe suh
fusa oblivisci 27 non metuunt, quia animarum regi- omni cubilo iuanus ponere, est cadentes a sua recti-
mina susceperunt. Sollicitudo ergo qtise subditis ex- tudine animas, atque in liuju.s mundi se k delecta-
lerius impenditur, sub certa necesse est mensura tione reclinantes, blanda adtilatione refovete. Quasi
voluntate. Sequimur Trecens., Corb. et alios quos f In Edit. Paris. 1518, Gilot. et plur., per immo-
Editores omnes expresserunt. deratam. Quibus siiffragaiitur intilti Mss., scil. tres
R Primus Aud., exquisiiiori sensu, occurrunt.
b Corb., Belv. et secundus Carnot., non coaclos. Carnot., dtio Aud., Lyr. errare et terlius Getnel. Secus alii,
Prior Carnol., non coacli, sed spontanei. prae.-eriimTrec, quem nusquam deprehcndi-
* IdemCarnot. et priinus Aud., inopiam sentiant. iiius, nisi uhi recenti inanu corruptus fuit.
=' Duo prioros Geinet. hic et deinceps, cubitu; con
d Secundus Carnot., Hinc
paslorum.
e Corb,, cum iionnullis, curm sentiunt Lyr. ct secundus Aud.
temporalis sollicilu- h Duo pr. Ceinet., dilectione.
dines. Laud., curm lemporales sollicitudines.
PATROL. LXXVII. 3
13 SANCTI GREGORHMAGNI 44
enim pulvillo cubitus, vel cervicalibus caput jacentis A CAPUT IX [Al. XX].
cxcipitur, cum correptionis duritia peccanti subtra- Quod scire sollicite rector debet, quia pterumquevitia
virlutes se esse mentiunlur.
hitur, eique mollilies favoris adhibetur, ut in errore
molliter jaceat, quem nulla asperitas conlradiclionis Scire etiam rector debet quod plerumque vitia vir-
tutes se esse mentiuniur. Nara saepe sub parcimonise
pulsat. Sed ha?c rectores, 28 fIul semetipsos dili-
nomine se tenacia palliat, contraque se elTusio sub
gunt, his proculduhio exhibent, a quibus se noceri occultal. Saepeinordinata re-
posse in studio glorise temporalis timent. Natn quos appellatione Iargitatis
nil contra se valere conspiciunt, hos nimirum aspe- missio pielas creditur, et effrenata ira spiritalis zeli
ritate rigidae semper invectionis premunt, nunquam virtus seslimatur. Saepeprsecipitata actio velocitatis
tardilas 29 gravitatis con-
clementer admonent, sed pasloralis mansueludinis efficacia, atque agendi
silium Unde necesse est ut recior auiniaruni
obliti, jure dominalionis terrenl. Quos recte per virtutesputalur, ac vitia vigilanti cura discernat, ne aut cor
prophelam divina vox increpat, dicens : Vos autem tenacia
cum austeritate imperabatis eis et cum polentia (Ezech. occupet, et parcum se videri in dispensatio-
nibus exsullel; aut cum effuse b quid perditur, lar-
xxxiv, 4). Plus enim se suo auclore diiigentes, ja-
se quasi miserando glorietur; aut remiltendo
ctanter erga subditos se erigunt, nec quid agere de- gum
n quod ferire debuit, ad aeterna supplicia subdilos
beant, sed quid valeant attendunt; nil desubsequenti aulimmaniter feriendo quod delinquitur,
de pertrahat;
judicio metuunt, improbe temporali potestate
libet ut licenter et illicita et sub- ipse gravius delinquat; aut hoc quod agi recte ac
gloriantur; faciant, immature praeveniens levigel; aut
ditorum nemo contradicat. Qui ergo et prava studet graviler potuit,
bonae actionis meritum differendo, ad deteriora
agere, ei laraen ad haecvult caeleros tacere, ipse c
sibimet testis est, quia plus veritate se appetit diligi, permutet,
CAPUT X [Al. XXI].
quam contra se non vull defendi. Nemo quippe est Qumesse debet reetorit discretio correptionit et dissi-
qui ita vivat, ut aliquatenus non delinquat. llle ergo mulalionis, (erisoriset mansuetudinis.
se ipso amplius veritalem desiderat amari, qui sib: Sciendum quoque esi quod aliquando subjeclorutn
a nullo vult conlra veritatem parci. Hinc etenim Pe- vitia prudenter dissimulanda sunt, sed quia dissi-
trus increpationem Patili libenter accepit (Gatat. n, mulantur, indicanda; aliquando et aperle cognita,
11); binc David correptionem subdili liumiliter au- inature loleranda, aliquando verO subtiliter et d oc-
divit (II Reg. xn, 7); quia reclores boni dum pri- culta perscrutanda; aliquando leniter arguenda, ali-
vato diligere amore se nesciunt, liberaopuritatis ver- quando aulem vehementer increpanda. Nonniilla
bum a subditis obsequium humilitatis crednnt. Sed quippe, ut diximus, prudenler dissimulanda sunt,
inter hscc necesse est ut cura regiminis tanta mode- C sed quia dissimulantur, indicanda; ut cum delin-
raminis arte temperetur, quatenus subditorum mens quens et deprehendi se cognoscit et perpeli, has
cum qucedam recte sentire pottierit, sic in vocis U- quas in se lacite tolerari considerat, augere culpag
bertatem prodeat, ut tamen libertas iu superbiam erubescat, seque se judice puniat, quem sibi apud
non erumpat; ne dum fortasse immoderatius linguce se rectoris patientia clementer exctisat. Qua scilicet
eis libertas concedilur, vilse ab his humililas amitta- dissiiiitilaliotie bene Judseam Dominus corripit, ciiiu
tur. Scienduin quoque est a quod oportcal ut recto- per prophelam dicit: Mentila es, et mei non es recor-
res boni placere hominibus appelant, sed ut suse data, neque cogilasli in corde tue, quia ego tacens et
eestimationis dulcedine proximos in affectum verita- cjuasi e non videns (Isaim LVII,11). Et dissimulavit
tis trahant, non ut se amari desiderent, sed ul dile- ergo culpas, et innotuit, quia et contra pcccaniem
clionem suam quasi quamdam viam faciant, per tacuit, et hoc ipsum tamen quia lacueril dixit. Non-
quam corda audientium ad amorera Conditoris intro- nulla atitem vel aperle cognita, mature loleranda
ducanl. Difficile quippe est, ut quamlibet recta de- sunt, cuin videlicel rerum minime opportunitas con-
nuntians prsedicalor qui non diligilur, libenler au- gruil, ut aperte corrigantur. Nam secta immature
diatur. fiebet ergo qui praeest, et studere se diligi, vulnera deterius infervescunt, et nisi cum tempore
quatenus possit audiri, et tamen amorem suum pro *'medicamenla conveniant, conslat proculdubio quod
semetipso non quserere, ne inveniatur ei cui servire medendi officiumamitlant. Sed cum tempus subditis
per oflicittni cernitur, occulta cogitationis lyrannide ad correpiionem quseritur, sub ipso culparum pon-
resultare. Quod bene Paulus insinuat, cum sui nobis dere patieniia prsesulis exercetur. Unde bene per
studii occulta manifeslal, dicens : Sicut et ego per Psalmistam dicittir : Supra dorsum meum fabricave^
omnia omnibusplaceo (I Cor. x, 35). Qui lamen rur- runt peccatores(Ptal. cxxvm, 5). ln dorso quippe
stis dicil: Si adhuc homiuibusplacerem, Chrisli servus ouera sustinemus. Supra dorsum igitur suum fabri-
non essem (Galat. i, 10). Placet ergo Paulus, et non casse peccatores queritur, ac si aperte dicat : Quos
placet, quia in eo quod placere appetii, non se, sed corrigere nequeo, quasi superimpositum onus porto.
per se hominibus placere veritateiu quserit. Nonnulla aulem occulta subtiliter sunt perscru-
tt Corruple in Gilol.., Vatic. et plur., quod non c Laud., permitlet.
oporteat; repugnanlibus Mss. Angiic, etc, necnon d Carnot. primus et secundus Aud., el occulte.
invito sensu. e Priuius Carn. cum 2 priorib. Gera., nonaudient.
k Editi, conlra Mss. fidein, quid impenditur.
4S REGUL^E PASTORALIS LIBER. — PARS SECUNDA. 4C
tanda, ut quibusdam signis erumpentibus, rector in \A signa forinsecus, deinde janua apertse d iniquitatis
subdilorum mente omne quod clausum latet, inve- oslenditur, et lunc demum omne malum quod inlus
niat, et interveniente correptionis articulo, ex mini- latet aperitur.
mis majora cognoscat. Unde recte ad Ezechielem Nonnulla autem sunt leniter arguenda : nam cum
dicitur : Fi7i hominis, a fodeparietem(Ezech. vm, 8). non malitia, sed sola ignorantia vel inlirmitate de-
Ubi mox idem prophela subjungit: Et cum (odissem linquitur, profecto necesse est ut raagno modera-
parietem, apparuit ostium unum. El dixit ad me: ln- mine ipsa delicti correptio lemperetur. Cuncti quippe .
gredere, et vide abominationes pessimas, quas isti fa- quousque in bac mortali carne subsistimus, corru-
ciunt hic. Et ingressus vidi; et ecce omnis similitudo ptionis nostrae infirmitaiibus subjacemus. Ex se ergo
reptilium, et animalium abominalio, et uniyersa idota debet quisque colligere qualiler aliensc hunc opor-
domusIsrael depicta erant in pariete (Ibid. 9,10). Per teat • imbecillitati misereri, ne contra inlirmilaiem
Ezechielem quippe prsepositorum persona signatur, proximi si ad increpationis vocem ferventius rapitur,
per parietem duritia subditorum. Et quid est parie- oblilus sui esse videatur. Unde bene Paulus admo-
tem fodere, nisi acutis inquisitionibus 30 duriliam net, dicens : Si prmoccupatu»fuerit homo in aliquo
cordis aperire? Quem cum fodisset, apparuil ostium; delicto, vos qui tpiritales eitis, instruite hujusmodi in
quia ctim cordis duritia vel studiosis percunctationi- jjB spiritu mansuetudinis, considetans teipsum, ne et tu
bus, vel maturis correptionibus scinditur, quasii tenteris (Galat. vi, 1). Ac si aperte dicat: Cum di-
qusedam janua oslenditur, ex qua omnia in eo quii splicet ex aliena infirmitale quod conspicis, pensa
corripitur cogitationum inleriora videantur. Undei quod es; ut in increpationis zelo se spiritus tempe-
et bene illic sequitur : Ingredere et vide abominationes; ret, dum sibi quoque quod increpat timet.
pessimas,quas isti faciunt hic(lbid.). Qtiasi ingreditur Nonnulla autem sunt vehemenler increpanda,
ul abominationes aspiciat, qui discussis quibusdami 31 nt cum cu'Pa au f auctore non cognoscitur,
signis exterius apparentibus, ita corda sttbditoruini qnanti sit ponderis, ab increpantis ore sentiatur.
penetrat, ul cuncta ei quse illicite cogitantur innote-- Et cum sibi quis malum quod perpetravit Ievigat, hoc
scant. Unde et subdidit: Et ingressus vidi; et ecce; contra se graviter ex corripientis asperitate perti-
omnis simililudo reptilium, el anitnalium abominatio 7 inescat. Debitum quippe rectoris est supernae patrise
(Ibid.). In reptilibus cogitationes omnino lerrense si- gloriam per vocem praedicationis ostendere, quanta
gnantur, in animalibus vero jam quidem aliquanlu- in hujus vitse itinere tentamenta antiqui hostis laiuani
lum a terra suspensae, sed adhuc terrenae mercedis3 aperire, et subditorum mala quaetolerari leniter non
prsemia requiienies. Nam reptilia loto ex corpore» debent, cum magna zeli asperilate corrigerc; ne si
terrsc inhseretit, aniinalia b atilem magna parle cor-. C( minus contra culpas accendilur, culparum oiniiiuiu
poris a terra suspensa sunt, appetitu tamen gulse ad1 reus ipse teneatur. Unde bene ad Ezechielem dicitur:
lerrani semper inclinanlur. Reptilia ilaque sunt intra( Sume tibi laterem, et pones eum e coram te, et descri-
paiietem, quando eogitationes volvuntur in mentc, bes in eo civilalemJerusalem (Ezech. iv, 1). Statitnqua
quse a lerrenis desideriis nunquam levantur. Ani- subjungitur : Et ordinabis adversus eam obsidionem,
malia quoque stint intra parietem, quando et si quaa et mdificabismunitiones,el comportabisaggerem, et da-
jam jtista, si qua hcnesia nogilantur, appetendis ta- bis contra eam castra, et pones arietes in gyro. Eique
inen lucris temporalibus honoribusque deservittnt;• h ad munitionemstiam prolinus subinfertur: Et tu sume
et per semelipsa quklem jam qtiasi a lerra suspensaa tibi sartaginem ferream, et pones eam tnurum ferreum
sunt, sed adhuc per ambitum quasi per gulse de-.. inter te et inter civitatem. Cujus enim Ezechiel pro-
siderium sese c ad ima submittunt. Unde et benee pheta nisi magistrorum speciem tenel? Cui dicitur:
subditur : Et universaidola domus Israel depicta eranti( Sume libi taterem, et pones eum coram te, el describet
in pariete (Ezsch. vm, 10). Scriptttm quippe esl:,: in eo civitatemJerusatem.
Et avaritia, qum est idolorum servitus (Cotoss.m, 5).I. Sancli quippe doctores sibi laterem sumunt,
Recte ergo post animalia, idola describtintur, quiaa quando terrenum auditorum cor, ut doceant, appre-
etsi bonesta actione nonnulli jam quasi a terra sc ic D hendunt. Quem scilicet laterem coram se ponuiil,
erigunt, ambitione tamen inlionesla semetipsos ad d quia tota illttd mentis intentiune custodiunt. In quo
terrain deponunt. Bene aulem dicitur, Depicta erant;:; et civitalem Jerusalem jubeniur describere; quia
quia duni exteriorum rerum inlrinsecus species at- t- prsedicando lerrenis cordibus curanl summopere quse
trahuntur, quasi in corde depingitur quidquid fictis is sit supetT.aepacis visio demonslrare. Sed quia incas-
imaginibus deliberaudo, cogitatur. Notandum itaquee suni gloria palrise ccelestis agnoscitur, nisi el quanta
est quia prius forainen in pariete, ac deiude ostium n hic irruant hostis callidi lentamenta noscantur, apte
eernilur, et tunc demum occulta abominatio demon- I- subjungitur : Et ordinabis adversus eam obsidionem,
stratur; quia nimirum uniuscujusque peccati prius is et mdificabismuniliones. Sancti quippe prsedlcatores

o Tres Gem., fode tibi; quod olim lectum in Trec,., d Longip., inquisitionis.
aut, fode ibi. lidem Cod., et cum perfodissem. e Lyr. et secundus Aud., infirtmtali prodesse.
b Ita Mss. et vet. Ed. ln recent., mole corporis;s; f Laud., aetore.
quod minime verum. » Carnot. se.cundus, contra te.
« Aud. secundus, ad ima suspendunt. " Corb., ud monHionem.
47 SANCTI GREGORIIMAGNI 43
obsidionem circa laterem, in quo Jerusalem civitas; A apud se semper ad poenitenliam recurrat; ul per
descripta est, ordinanl, quando terrensc menti, sedI lamenla veniam in conspectu veritatis oblineat, ex
jam supernam patriam reqnirenti, quanta eam ini eo etiam quod per zeli ejus sluditim pecc.it. Quod
hujiis vitse tempore vitiorum impugnet adversitasi figuraie Dominus per Moysenprsecipit, dieens : Si
demonslrant. Nam cura unumquodquepeccatumquo- quis abierit cum amico suo simpliciterin silvamad li-
inodo proficienlibus insidietur ostenditur, qtiasi ob- gna cmdenda, et tignum securis d fugeril tnanu, fer-
sidio circa civitatem Jerusalem voce praedicatoris < ritmque tupsum de manubrio amicum ejus pcrcnsscril
ordinatur. Sed quia non solum debent innotescere; et occideril, hic ad nnam supradictarum urbium " fu-
qualitcr vitia irapugneni, verum eliam quomodoi giet, et vivel; ne forte proximus ejus, citjuseffususesl
custoditse nos virtutes roborent, recte subjungilur: sanguis, dolorisstimulopersequalurel appreltcndalcuin,
Et mdificabismunitiones. Munitiones quippe sanctus: el percutiat animam ejus (Deut. xix, 4, 5). Ad silvam
praedicator cedific.it,quando quac virtutes quibus re- quippe cum amico imus, quoties ad intuenda snbdi-
sistant viliis demonstrat. Et quia, crescente virlute, torum delicta convertimur. Et simpliciter ligua suc-
plerumque bella tentationis augentur, recte adhuc cidimus, cum delinquentium viiia pia inlenlione re-
additur : El comporlabisagrjerem, el dabiscontra eam secamus. Sed securis f nianti fugit, cum sese incre-
catlra, el pones arietet in gyro. Aggerem naraque JJ patio plus quam necesse cst in aspcritatcm perlra-
comportat, quando prsedicalor quisque molem cre- hil. Ferrumque de manubrio prosilit, cum de cor-
scentis tentationis enuntiat. Et contra Jerusalem ca- reptione sermo durior excedit. Et amicum percutit
straerigit, quandon rectscinlentioni audientium hoslis et occidit, quia audilorem stium prolata contiimelia
callidib circumspectas etquasiincomprehensibiles in- a spirilti dileclionis interiicit. Correpti namque nieiis
sidias prsedicit. Alque arie es in gyro ponit, cum repente ad odium proruit, si hanc inunoderata in-
tentationum aculeos in hac vita nos undique circum- crepalio plus quam debuit addicit. Sed is qui incaute
dantes, et c virtutum murum perforantes innolescit. ligna percutil et proximumexstinguil.ad tres necessc
Sed cuncla haec licet subtiliter rector insinuet, est urbes fugiai, ut in una earum defensus vivat;
nisi conlra delicta singulorum aemulalionis spirilu quia si ad pceniienlisc lamenta conversus, in unilate
ferveat, iiullamsibi in perpetuum absoluiionemparat. sacramenti sub spe et charitate absconditur, reus
Unde illic adhuc rccle subjungitur : 32 ^A'" sume perpetrati homicidii non tenetur. Eumque exstiucli
libi sartaginem (erream, et pones eam murum ferreum proximus et cum invcnerit non oecidit; quia cum
inter te et inter civitatem.Per sartaginem quippe fri- disirictus judex venerit, qui sese nobis per naturse
xura inentis, per ferrum vero increpalionis fortitudo noslrae consoilium jttnxit, ab eo proculdubioculpae
signalur. Quid vero acrius doctoris mentem, quam n( reatum non expetit, qtiem sub ejus venia fides, spes,
zelus Dei frigit et excruciat? Unde Paulus hujus sar- et charilas abscondil.
taginis urebatur frixura, ciim diceret : Quit inftrma- 33 CAPUT XI [Al, XXII].
tur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et egonon Quantum rector sacrm legis medilalionibuteste debeal
uror?(H Cor. xi, 29.) Et quia quisquis zelo Dei ac- intenlus.
cenditur, ne damnari ex negligentia debeat, forti in Sed omne hoc rite a rectore agitur, si supernse
perpetuum custodia munitur, rectc dicilur: Pones formidinis et dilectionis spirilu afflatus, studiose
eam tnurum (erreum inter te el civilatem.Sarlago enirn quutidie sacri cloquii praecepta meditettir; ut in eo
ferrea murus (erreus inler prophetam et civitalein vim sollicitudinis, et erga coelestem vitam providae
ponilur; quia cum nunc foilem zelum reclores exhi- circumspectionis, quam humanaeconversalionis usus
hent, eumdem zelum postmodum inler se et audito- indesinenter destruit, divinae admonitionis verba
res suos fortem munitionera tenent; ne tunc ad vin- restaurent; et qui ad vetustatem vilseper societalem
dictam destituti sint, si nunc fuerint in correpiione ssccularium duciiur, ad amorem semper spiritalis
tlissoluli patrise compunciioniss aspiratione renovetur. Valde
Sed inter hsec sciendum est quia dum ad increpa- namque inter humana verba cor defluit; cumque
tionem se mens docloris exasperat, difficile valde D j indubitanier constet quod externis occupalionum
est ut non aliquando et ad aliquid quod dicere non tumultibus impulsum a seinelipso corruat, studere
debet crumpal. Et plerumque contingit ut dum cttlpa incessabiliter debet, ut per eruditionis studium re-
subditortim cum magna invectione corripittir, ma- surgal. Ilinc est cnim quod praelatum gregi drscipu-
gislri lingua usque ad excessus verba pertrahatur. lum Paulus admonet , dicens : Dum venio aliende
Cumque increpalio immoderate accenditfir, corda leclioni (1 Tim. iv, 13). Hinc Davidait : Quomodo
delinquenlium in desperatione deprirauntur. Unde dilexi legem tuam , Domine , tota die meditalio mea
necesse est ut exasperatus reclor, cum subditorum est (Ps. cxvin.97). Ilinc Moysi Doininusde porlanda
nietilem plus quara debuit percussisse considerat, arca praecepit, dicens : Facies qualuor circulos an-
* Corb., recla intentione. A Tres Gemet. et primus Aud., fugeril manunt.
b Gemet. et tertius Carnot,, incircumspectas.Hanc * AL, fugiat, ul est in trib. Gemel.
leclionem amplexi sunt Gilot., Vaiic ac cseteri Edit., f Corb. euin Norm., maiiunifngil.
prsetcr Gussanv., quem sequimur prseeuntibus Mss. s Carnot. tertius , aspmtnte venovetur. Lopg1';:.
Anglic, Trec, Corb., elc. revocelttr.
e Carnot. Secuudus, et virtutemmuri.
.*!) REGUL/E PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 50
reos, quas pones per quatuor arcm angutos, faciesqueA 1 Qui semper erunt in circutis, nec ttnquam extrahentur
vectesde lignis setliim, et operiesauro, inducesqueper ab eis. Quia nimirum necesse est ut qui ad officium
circulos qui sunt in arcm laleribus, ut portetur in eis prsedicationis excubant, a sacrae leclionis sludio non
qui semper erunt in circulis , nec unquam extrahentur recedant. Ad boc nainque vectes esse in circulis
ab eis (Exod. xxv,12,s«7.). Quid perarcam, nisisan- semper jubentur, ut cum portari arcam opportuni-
cta Ecclesia figuratur? Cui qualuor circuli aurei per las exigit, d'e inlromiltendis vectibus porlandi tar-
qaaluor angulos juhentur adjungi, quia in eo quod ditas nulla generetur ; quia videlicet cum spirilale
per quaiuor muiidi partes dilatata tenditur,34Pro" aliquid a subditis Pastor inquiritur, ignominiosum
culdubio quatuor sancli Evangelii libris accincta valdc esl si tunc quserat discere , cum qucestionem
pisedicalur. Vectesque de lignis sethim fiunt, qui debet enodarc. Sed circulis vectes inhaereant, ut
eisdem ad porlandurn circulisinseruntur;quia fortes doctores semper in suis cordibus eloquia sacra me-
perseveranlesque doctores velut imputribilia ligna ditantes, lestamenti arcam sine mora elevent, si
quaerendisiint, qui instruclioiii sacrorum voiuniinum quidquid necesse est, prolinus docent. Unde bene
semper inhaerentes , sanctse Ecclesise uniiatem de- primus pastor Ecclesise pastores cseteros adinonet ,
nuntieni, et quasi "inlromissi circulis arcam portent. dicens : Parali semper ad satisfaclionem omni pos-
Veciibusquippe arcam portare, est bonis doctoribus B j centi vos rationem de ea c qucc in vobis esl spe
sanctam Ecclesiam ad rudes b infidelium menles (1 Petr. III, 15). Ac si aperte dicat: Ut ad portau-
prsedtcatido deducere. Qui auro quoque jubenlur dam arcara nulla mora prsepediat, vecles a circulis
operiri, ut dum sermone aliis insonatit, ipsi etiam nunquam recedant.
vitse splendore fulgescant. De quibus apte subditur:
* Ita Trec, Laud., Gemet., etc ln Editis, inlro- b Carnot. secundus, (idelium.
missis, eontra sacrse Scripturse sensum. c Trec, Theod. et Corb., 1711« in vobis est spes.

a
TERTIA PARS.

QUALMER RECTOR BENE VIVENS DEBEAT DOCERE ET ADMONERE SUBDITOS.

PROLOGUS[AL, eap. XXIII]. C CAPUT PRIMUM[Al. XXIV}.


Quia igitur qualis esse debeat pastor ostendimus, Quanta debet esse diversitas in arte prmdicationis.
nunc qualiter doceat demonstremus. Ut cnim louge Aliter namque admonendi sunt viri, alque aliter
ante nos reverendse meiiiorise Gregorius b Nazian- feminae.
zeuns edocuit (Orat. 1), non una eademque cunctis Aliter juvenes, aliter senes.
exhortatio congruit , quia nec cunclos par morum Aliter inopes, aliter locupletes.
qualitas astringit. Ssepe namque aliis officiunt, quse Aliter lseti, aliter trisles.
aliis prosunt. Quia et plerumque herbse quse hsec Alitersubditi, aliter prselati.
aiiimalia nutriunt , alia occidunl; et lenis sibilus Aliter servi, aliter domini.
equos mitigat, catnlos instigat. Et medicamentum Aliter hujus nitindi sapientes, aliter hebotes,
quod hunc morbum imminuit, alteri vires jungit; Aliter impudentes, aliter verecimdi.
et panis qui vitam fortium roborat,parvulorum necal. Aliter protervi, aliier pusillanimes.
Pro qualilate igitur audientium formari debet sermo Aliter iinpalientes, aliter patietitir
doclorum, ut el ad sua singulis congrual, et tamen a Aliter benevoli, aliter invidi.
communis sedificaiionisarte nunqaam recedat. Quid Aliter simplices, aliter impuri.
enim sunt inlenlse mentes audiiorum, nisi ut ita Aliter incolumes, aliler aegri.
dixerim, qusedam in cithara lensiones stralse ehor- Aliter qui flagella metuunt, et propterea innocen-
daruin ? quas langendi arlifex, ut non sihimetipsi ter 35 vivunt; aliter qui sic in iniquitale dtirtte-
dissimile canticum faciat, dissimiliter pulsat. Et id- ruut, ul neque per flagella corriganlur.
circo chordse consonam inodulalionemreddunl, quia Aliter nimis laciti, aliler multiloquio vacantes.
uno quidem plectro, sed non uno impulsu feriuntur. Aliter pigri, aliter praecipites.
Unde ct doctor quisque , ut in una cunctos virtute Aliter mansueti, aliter iracundi.
charitaiis aedificet, ex una doctrina , non una ea- Aliler luimiles, aliter elali.
dcmque exhorlatione tangere corda audientium Aliler pertinaces, aliter iiiconslantes.
debet. Aliter gulae dedili, aliier abstinentes.

* ln Trec, Corb. et plur. vet. Mss., hic titulus s-cundiis. Cap. 20.
abest, et qua> seqtiuntur capul 25 coinponunt. In b Trec. et Corb., Natan»enu$.
Longip. legitur : Explicit tiber primus , incipit tiber
Sl SANCTI GREGORHMAGNI 52
Aliter qui sua miseiicordiler tribuunt, aliter qui }A [Al., c. XXV.] (Admonitio2.) Aliier adinonend4
aliena rapere contendunt. stinljuvenes.aique aliier senes, quia illos plerumque
Aliterjaqui nec aliena rapiunt, nec sua largiuntur: severitas admonitionis ad profectum dirigit; istos
aliter qui et ea quse habent tribuunt, et lamen aliena vero ad meliora opera 36 deprecatio blanda com-
rapere non desisiunt, ponit. Scriptum quippe est : Seniorem ne increpa-
Aliier discordes, aliter pacati. veris , sed obsecra ut patrem (I Tim. v, 1).
Alifer seminantes jurgia, aliter pacifici.
Aliter qui sacrae legis verba non intelligunt recte; CAPUT II[Ai..OV/J.
aliter qui recte quidem intelligunt, sed haechumi- Quomodoadmonendi tint inopet et divites
liter non loquuntur. (Admonitio3.) Aliter admonendi sunt inopes , at-
Aliter qui cum digne prsedicare valeant, prae ni- que aliier locupletes; illis namque offerre consola-
mia humilitate formidant; aliter quos a praedica- tionis solatium contra Iribulalionem, istis vero
tione imperfeclio vel aetas prohibet, et tamen prce- inferre metum conlra elationem debemus. lnopi
cipilalio impellit. quippe a Doniinoper prophetam dicitur : Noli limere,
Aliler qui in hoc quod temporaliter appetunt, pro- quia non confunderis (Isai. LIV, 4). Cui non longe
sperantur; aliter qui ea quidem quaemundi sunicon- B 1 posl blandiens, dicil: Paupercuia tempestaleconvulsa
cupiscuni, sed laiiien adversilatis labore fatigantur. (Ibid., 11). Riirsuiiique hanc consolatur , dicens :
Aliter conjugiis obligati, aliter a conjugii nexibus Etegi te in camino paupertatis (Ibid., XLVIII,10). At
liberi. contra Paulus discipulo de divitibus dicit: Divitibus
b Aliier admistloncm carnis experli, aliter igno- hujus smculiprmcipenon superbesapere, nequesperare
ranles. in incerto divitiarum suarum (I Tim. vi, 17). Ubi no-
Aliter qui peccata deplorant operum , aliter qui tandnm valde est, quod humilitatis doctor memo-
cogilationiim. , riam divitum faciens non ait, Roga , sed" Prmcipe ,
Al<ter qt.i commissa plangunt, nec tamen dcse- quia etsi impendenda est pieias inlirmilati, honor
runl; aliter qui deserunt, nec tamen plangunt. tamen non debetur elationi. Talibus ergo rectutn
Aliter qui illicita quse faciunt, etinm laudanl; ali- quod dicitur, lanlo rectius jubetur, quanto et in re-
ler qui accusant prava, nec lamen devitant bus transitoriis altiludine cogitationis iiiltimescuiit.
Aliter qui rcpenlina concupiscentia superantur, De his in Evangelio Dointiuisdicit : Vm vobisdivi-
alque aliter qui in culpa ex consilio liganliir. libus, qui habetis consolationemveslram (Luc. vi, 2i).
Aliter qui licet miniina, crcbro tamcn illicita fa- Qtiia enim qusesunt seternagaudia nesciunt,exprse-
ciunl; alitcr qui se a parvis custodmnt, sed aliquan- C I sentis vitse abundantia consolanlur. Offerenda est
do c in gravioribus demerguntur. ergo eis consolatio , quos caminus pauperlatis ex-
Aliterquibona nec inchoant, aliter qui inchoata coquit; atque illis inferendus est limor , quos cott-
minime consummant. solatio gloriae temporalis extollit; ul et illi discam
Aliter qui mala occulle agunl, et bona publice ; quia divitias quas B non conspiciunl possident, et
aliter qui bona quse faciunt abscondunt, et tamen isti cognoscant quia eas quas conspiciunt nequaquam
qtiibusdam factis publicc mala de se opinari per- lenere possunl. Plerumque tamen personarum ordi-
IlliUlllit. nem permutat qualilas moriini, ut sit dives humilis ,
d Sed quid ulilitatis est, quod cuncta hacccollecta sit pauper elatus. Unde mox praedicanlis lingua cum
numeratione transcurrimus , si non etiam admoni- audientis debet vita componi, ut tanlo districtius >'
tionis modos persingula, quanla possnmus brevitale, in paupere elationem feriat, ' quanto eam nec illata
pandamus e. paupertas inclinal; et tanto lenius huiiiilitatetu di-
[Al., c. XXIV} (Admonilio\.) f Aliter igilur ad- vitum mulceat, quanto eos nec abundanlia qute
moncndi sunt viri, alque aliler feminae, quia illis sublevat, exaltat.
graviora, istis vero injungenda suiit leviora , ut illos Nonnuuquam tamen eliam superbus dives exhoi-
"
magna exerceant, istas autem levia demulcendo tationis blandimento placandus est, quia et pleriim-
convertant. que dura vtitnera per lenia fomenta mollescunt, et
a Corb., qui aliena appetunl. Vulgati habent ap- singula disseramus.Assumentum est in Mss. Anglic.
pelunt, pro rapiunt. etnostris ignoliim. Alitindevero inutileest post ista
b Editi, aliler peccatorum carnis conscii, aliler verba : Sed quid ulilitatit, etc, quae in Trecensi et
ignari. Quod nullus ex Mss.nostris exbibet. al. exceplo Corb. legunlur.
c Trec et Corb., in gravibus. f In Trec. et a'l. Mss. cap. 24, et sie deinceps ,
d Ab bis verbis usque ad hsec, admonitio1, nihil siiigiilas admonitiones pro singulis capilibus compu-
legilur in Corb. prseler capitinn bujttsce parlis teitise tando.
et quartae qiiDcadmonitionibus subjunguntur snm- s Sic tegendum ex Mss. Trec., Carn., Val. CL,
niaria. Mox sequitnr : Incipit liber secundus. iloc Tlieodoric,Rellov.,Gemet., etc, non, quas non con-
.in Cod. liber Reg. Past. in duos tantum Iibros divi- cupiscttnl,ui est mGilot. et aliisposter. Edilis. Paulo
r ditur. Eadem est parlitio trium Geniet. et Longip. post, iidem Excusi, omnibus Mss. invilis , qnas con-
|ln Trec, nulla eet distinclio vel librorum vel par- cupiscunt.
tium. h Carn. secundns, in panperis etalionem fervent.
e Hic in Vulgatis attoxitur : De his igitur omnibus 1 Laud. , quanto eum tvmor elationit infeslat,net
s principali tumentet exordium, latius ex ordine per illata pauperlas inclinat.
bJ REGUL<EPASTORALISLIBER. — PARS TERTIA. 54
furor insanorum saepe ad salutem medico blandiente Afiunt,
j sed b conspersionibus existunt. Quibus pro-
reducitur; cumque eis in dulcedine condescenditur, fecto inlimandum esl quod qusedam vitia quibusdam
languor insanise mitigalur. Neque enim negligenter conspersionibusjuxta sunt. Habent enim laetiex pro-
intuendum est, quod cum Saulem spiritus adversus pinquo luxuriam, tristes iram. Unde necesse est ut
invaderet, apprehensa David cithara, ejus vesaniam nou solum quisque consideret quod ex conspersione
sedabat (/ Reg. xvm , 10). Quid enim per Saulem, suslinet, sed eliam quod ex vicino deterius perurget;
nisi elalio potentum ; et qnid per David innuilur , ne dum nequaquam pugnat conlra hoc quod tolerat,
nisi humilis vita sanctorum? Cum ergo Saul ab im- ei quoqtte a quo se liberum aestimat,vitio succumbat.
mundo spiritu arripilur, David canenle, ejus vesa- CAPUT IV [Al. XXVIII].
nia temperatur; quia cum sensus potentum per Quomodoadmonendisubditi et prmlati.
elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad (AdmonitioS.) Aliter admonendi sunt subditi, at-
saltitem menlis quasi dtilcedine cilharae , loculionis que aliter prselati. Ulos ne subjectio conterat, istos
noslrse tranquillitate revocetur- Aliquando aulem ne locus superior extollat. Illi ne ininus quaejuben-
cum hujus saeculi potentes arguuntur, prius per tur implcant, isti ne plus justo jubeant ° quae com-
quasdam simililudines veltit 37 ''c alieno negolio pleantttr. Illi ut humiliter subjaceant, isli ut tempe-
requirendi sunt; et cum rectam sentenliam quasi B ranter praesint. Nam quod intelligi et figuraliter
in alterum prolulerint, tunc modis congruentibus de potest, illis dicilur : FUii, obedite parentibus vestrit
proprio reatu feriendi sunt; ut mens temporali po- in Doinino; istis vero praecipitur : El patres, nolite
tentia tumida contra corripientem nequaquam se ad iracundiam provocarejUiosvestros(Coloss.m, 20,
erigat, quae suo sibi judicio superbiie cervicem cal- 21). Illi 38 discant quomodo anie d occulli arbitri
cat; et in nulla sui defensione se exerceat, quam oculos sua inleriora componant, isti quomodo etiam
sentenlia proprii oris ligat. Hincest eiiiin quod JNa- commissis sibi excmpla bene vivendi exterius prae-
than propheia arguere regem venerat, et quasi de beant.
causa pauperis contra divitem judicium quaerebat Scire etenim praelati debent (n, q. 3, c. Prmcipue,
(// Reg. xu, i, 5, seq.); utprius rex senleniiam di- p. scire prwlait), quia si perversa unquam perpe-
ceret, et reatum suum postmodum audiret, quate- trant, e tot iuorlibus digni sunt, quol ad subditos
nus nequaquam jtistitiae conlradiceret, quam ipse suos perditionis exempla transmittunt. Undenecesse
in se protulisset. Vir itaque sanctus et peccatorem est ut lanlo se caulius a culpa custodiant, quanto
considerans et regem, miro ordine audacem reum per prava quse faciuut, non soli moriuntur [f sed
prius per confessionemligare studuit, etpostmodum aliorum aiiiniaruiii, quas pravis exemplis deslrtixe-
per inveciionem secare. Celavit paululum a quem (G runt, rei sunt]. Unde admonendi sunt illi; ne distri-
quaesivit, sed percussit repenle quem lenuit. Pigrius clius puniantiii-si absoluli reperiri iiequiverint saltem
enim fortasse incideret, si ab ipso sermonis exordio dese; isli ne de subditorum erratibus judiceiitur,
aperte culpam ferire voluisset; scd prsemissa simi- eliamsi sc jam de se securos inveniunt. Illi ut tanto
litudine, eam quamoccultabat exacuil increpationem. circa se sollicitius vivant, quanlo eos aliena cura non
Ad aegrummedicus venerat, secandum vulnus vide- implicat; isli vero ut sic aliorum curasexpleant, qua-
bat, sed de patientia asgri diibitabat. Abscondit igi- tcnus et suas agere non desistant, et sic in propria
lur ferrum medicinalesub veste, quod editcitim su- sollicitudine ferveant, ul a commissorum custodia
bilo fixit in vulnere , ut secanlem gladium sentiret minime torpescant. llli enim sibimel vacanti dicilur:
aegerantequam cerneret, ne si ante cerncret, sentire Vade ad formicam, o piger, et considera vias ejus, et
recusaret. disce sapientiam (Proverb. vi, C). Iste aulem terribi-
CAPUT III [Al. XXVII.] liter admonetur, cum dicitur : Fili mi, si spoponderis
Quomodoadmonenditmti et tristes. pro amico tuo, defixistiapud exlraneummanum tuam,
(Admonitio4.) Aliler admonendi sunt lseti, atque el itlaqueatttses verbiso:.'. lui, et caplus propriis ser-
aiiter tristes. Lsetis videlicet inferenda sunt tristia monibus (Ibid., i). Spondere namque pro amico, est
qnaeseqtiuntur exsupplicio; tristibus vero inferenda D alienam aniinam in periculo suseconversalionis acci-
sunt lseta qtiarjpromitluntur ex regno. Discant Iseii pere. Unde et apud extratieum manus defigiiur, quia
ex niinarum asperilate quod timeant; audiant tti- apud curam soliiciludinis quse ante deerat, mens li-
stes praemiorum gaudia de quibus praesumant. Illisi gatur. Verbis vero oris sui illaqueatus esi, ac propriis
quippe dicitur : Vmvobis qui ridetis nunc, quoniam sermonibus captus ; quia dom commissis sibi cogiinr
ftebiits(Luc. vi, 25); isli vero eodem magistro do- bona dicere, ipsum prius necesse est quse dixerit cti-
cente audiunt : Iterum videbovos, et gaudebit cor ve- stodire. Illaquealur igitur verbis oris sui, dum ratione
slrum, el gaudium vettrum nemo tollet a vobis (Joan. exigente conslringitur, ne ejus vila ad aliud quam
xvi, 22). Nonnnlliantem laeti vel tristes non rebus admonet relaxelur. Unde apud districlum judicem
a In Excusis, quod qumsivit.Omnes Mss. noslri, " Laud. etCorb., qnamcompleanlur.
sensu. d Laud. et Trec, occultiarbitris.
fjiiem, optimo e Gemet. ac plur., lot tormenlis.
b Pcr conspersionemGregorius intelligit hic et alibii
indolcm,uaturain, corporis et aiiitnsctemperaiionemi f Carenl hac parenthesi Trec, Corb., Laud. Esl
et hibittim, ut satis liquet. Vide inlra, cap. 38, juxtai in Gemelicensibuset in primo Aud.
recent. Edit. 3, et 61 in Mss.
K3 SANCTI GREGORIIMAGNI rf
cogilur lanta in opere exsolvere, quanta eura constat A j opera miseri odoris exlendere, et cogitata apud se
aliis voce praecepisse. Ubi et bene mox exhonaiio noxia factis exterioribus exsequendo monsirare.
subdittir, ut dicatur : Fac ergo quod dico, fili mi, et Quem tamen David ferire metuit, quia piae snbdito-
temelipsumlibera, quia incidistiin manus proximi lui: rum mentes ab omni se peste obtrectationis absti-
discWrre, feslina, suscila amicum tuum; ne dederis nenles, praepositorum vitam nullo linguat gladio per-
setnnumocutis luis, nec dormiteittpalpebrmtum (Prov. cutiunt, etiam cuin de impcrfeclione reprehendisnt.
Vi, 3). Quisquis enim ad vivendum aliis in exemplo Qui elsi quando pro infirmitate sese abstinere vix
prseponitur, non solum ut ipse vigilet, sed eliam ut possunt, " ul extrema qua>damalque eueriora pr^c-
amicum suscitetadmonetur. Ei namque vigilare bcne posilorum mala , sed tamen humiliter loqtianttir,
vivendo non sufficit, si non et illum cui pracest, a quasi oramchlamidis silenter incidunt; quia v delicel
peccati lorpore disjungil. Bene autem dicilur : Ne dum prselalaedignitati saltem innoxie et latenter <le-
dederis somnumoculis tuis, nec dormilent palpebrm rogant, quasi regis superpositi b vesteiti fcedanl,
tum (Ibid., i). Somnum quippe oculis darc, est inten- sed lamen ad semetipsos redeunl seque vehemeiiiis-
tione cessanle, subdilorum curam omnino negligere. sime vel de lenuissima verbi laceratione reprehi-n-
Palpebrse vero dormitant, cum cogitationes nostraeea dunt. Unde hene et illic scriptmii est : Post hwc Da-
quse in subdilis arguenda cognoscunl, pigredine de- B ] vid percussit cor tuum, eo quod abscidisset oram
primente dissimulant. Plene enim dormire, est com- chlamidis Saul (Ibid., 6). Facta quippe praepositorum
missorum acta nec scire, nec corrigere. Non aulem oris gladio ferienda 11011 sunt, etiam cum recte re-
dormire, sed dormitare est, quae quidem reprehen- prehendenda judicantur. Si quando vero contra eos
denda sunt cognoscere, sed tamen propter mentis tse- vel in minimis lingua labitur, uecesse est ut per af-
dium dignis ea increpationibus non emendare. Dormi- flictionem pcenilentias cor prematur; quaieiuis ad
tando vero oculus ad plenissimum somnum ducitur, semetipsuin redeat, et cum pr.cpositse potestati de-
quia dum plerumnue qui praeestnialum quodcognoscit liquerit, ejus conlra se jtidiciuni .1quo sibi praclata
non resecat, ad hoc quandoquenegligentiaesuaemerito esl perborrescat. Nam cum prseposilisdelinquimus,
pervenit, ut quod a subjectis delinquiiur, nec agnoscat. ejus ordinationi qui eos nobis praetulil obviamus.
Admonendi sunt itnque qni prsesunl, ui p<r 39 Unde Moysesqtioque cum conlra se et Aaron con-
circumspectionis studium oculos pervigilcs intus et queri popuium cognovisset, ait : Nos euim qnid su-
in circuitti habeant, et cocli animalia fieri con- mus? Nec contra nos est murmur veslrum, sed contra
tendant. (Ezech.i, \%). Ostensa quippe cceli ani- Dominum(Exod. xvi, 8).
inalia in circuitu et inlus oculis plena describun- 40 CAPUT V [At. XXIX].
lur (Apoc. iv, 6). Dignum quippe est ul ctincti < C Quomodoadmonendiservi et domini.
qui prsesunt iiilus atque iu circuilu oculos habeant,
et inlcruo in slu- (Admonitio6.) Aliter admonendi sunt servi, atqite
quatenus judici seuietipsis placere aliler domioi. Servi scilicei, 111in se semp-r bumi-
et
deant, exempla vitse exlerius prsebentes, ea etiam
lilaiem conditionisaspiciani; domini vero, ut namrae
quse in aliis sunt corrigcnda deprehendant. sunt cttm servis condili, iiiemo-
Admonendi sunt subditi, ne praeposilorumsiiorum suae qua sequaliter
vitam temere judicent, si quid eos fonasse agere re- riam non amiliant. Servi adinoiiendi siiut ncdominos
despiciant, ne Deum offendant si or iinalioni illius
preliensibilitervidenl;ne tinde mala recleredarguunl, contradiciini ; doniini quoque adiuo-
inde per elationis impulsumin profundiora mergan- superbiendo
nendi sunt, quia conlra Deumde munere ejns snper-
tur. Admonendi sunt, ne cum culpas pranposiiorum
biunt, si eos quos per conditioneni lenent suhdiios,
considerant, contra eos audaciores fiant, sed sic si sibi per naturae consortium non agnosctint.
valde sunt eorum acquales
qua prava, apud semetipsos dijudi- lsti admonendi sunl ul Sciantse servos esse doinino-
ceni, iil lamen divino timore conslricii ferre subeis rum : illi admoneudi siuil utcognoscaut sc conservos
jugum reverentise non recusent. Quod melius osten-
esse servornm. Istis namque diciiur : Servi, obedile
dimus, si David ad
facttim inediiimdeducaraiis(/ Reg.
dominis carnalibus (Coloss. 111,22). Et rursnm : Qui-
xxiv, i, seq.). Saul quippe persecutor, cum ad pur- **
] cunquesunl ° tub jtigo servi, dominossuosomni heitort
gandum ventrem speluncain fuisset ingressus, illic arbilrentiir (I Tim. vi, 1); illis autem dicitur:
cum viris suis David inerai, qui jam tam longo tem- dignos
Et vos domini eadem facile illis, reiniHentestninqs,
pore perseculionis ejus mala (olerabat. Cumque eum
scientesquod et itlorumet vester Domimts est in cmlit
viri sui ad feriendum Saul accenderent, fregit eos
vi, 2).
responsionibus, quia manum mitlere in christiim (Ephet.
Domininon deberet. Qui tamen occulle surrexit, et CAPUT VI [At. XXX].
oram chlamydis ejus abscidil. Quid enim per Saul, Quomodoadmonendisapienles et hebetes.
nisi mali rectores; quid per David, nisi honi subditi (Admonitio 7.) Aliter admonendi sunt sapienle»
designaulur? Saul igiiur ventrem purgare, est pravos hnjtis sseculi, atque aliter hebetes. Sapientes quippe
praepositosconceptam in corde malitiam usque ad admonendi sunt, ul d amiltant scire qua; sciunt; be-
• Corb., Laud., Longip., t<(non exlrema. d Sic legere cogunt Mss. Trec, Carnolenses, Val
b Vulgati, vesiem secant; potius ex cotijectura CL, duo Gemet. vet., duo And. Edili habenl, «1
quain ex Mss., qui omnes eonlradiciitil. sciant amittere, qtiibus favel Cod. Relvac In lertic
* Carnol. secundus, sub juijo tervitutis. Gemet. legilur, 11«amittant scire.
57 REGULiE PASTORALISLIBER. — PARS TERTIA. 58
beies quoque admonendi sunt, ul appetant scire quse A } quentes Galatas aperte Paulus increpat, dicens :
nesciunt. In illis hoc primum destruendum est, quod 0 insensati Galatm, quis vosfascinavit(Galat. m, 1) ?
se sapienlesarbilraiiliir; in islis jam sedifieandumest Et rursnm : Sic slulti eslis, ul eum spiritu coeperitis,
qiiidqnid de superna sapientia cognoscitur, quia dum nunc carne consummamini(Ibid. 3)?Culpas vero ve-
ininime superbiunt, quasi ad suscipienduma'dificium recuiidantium quasi compatiens reprehendit, dicens :
corda paraverunt. Cum illis lahorandum est, ut sa- Gavisussum in Dominovehemenler,quoniam tandem
pienlius slulti fiant, stultam sapientiam deserant, et aliquando refloruistispro me sentire sicut et senlieba-
«apienlem Dei stultitiam discant; islis vero praedi- tis ; occupalienim eralis (Philipp. iv, 10) ; ut et illo-
candum est, ut ab ea quaeputatur stultitia, ad veram rum culpas increpatio dura a deiegeret, et horum
sapientiam vicinius transeant. Illis namque dicilur : negligenliam inollior sermo velaret.
Si quis videlur inler vos sapient esse in hoc smculo, CAPUTVIII [Al. XXXII].
ttultus fiat, ut sil sapiens (I Cor. m, 18); islis vero Quomodo admonendi proleni et pusillanimes.
dicitur : Non multi sapientessecundumcarnem (lbid., (Admonitio 9.) Aliter admonendi sunt prolervi,
I, 22). Et rursum : Qumstutta sunt mundi eiegit Deus, alque aliter pusillanimes. Illi eniiii dum valde de se
ut confundat sapientes(Ibid., 27). Illos plerumque praesumunt,exprobrandocaeierosdedignanlur;isli au-
raiiocinationis argumenia, istos nomiunquam melius B ] tem dum nimis infirmilalis suaesunt conscii, plerum-
exempla convertunt. Illis nimirum prodest, ut in que iu desperationem cadunt. llli singulariter summa
suis allegationibusvicli jaceani; isiis vero aliquando sestimanlcuncta quseagunt.isti vehementer despecta
suflicit ul laudabilia aliorum facta cognoscant. Unde putant esse qua; faciunt, et idcirco in desperatione
et magisler egregins, sapientibus et insipientibus franguntur.Sublililer itaque ab arguente discutienda
debitor (Rom. i, \i), cum Hebracorumquosdam sa- sunt opera protervorum, ut in quo sibi placent,
pientes, quosdam vero etiam tardiores admoneret, ostendantur quia Deo displicent.
illis de completione Testamenti Veteris loquens, eo- Tunc enim protervos melius corrigiraus, cum ea
rum sapienliam argumento superavit, dicens : Quod quaebene egisse se credunt, male acta monstramus;
enimantiquatur el senescit, prope inleritumest (Hebr. ut unde adepta gloria creditur, inde utilis subsequa-
vin, 13).Cumvero solis exemplisquosdam trahendos tur confusio. Nonnunquam vero cum se vitium pro-
cerneret, in eadem Epistola adjunxit : Sancti ludibria terviseminiine perpetrare cognoscunt, compendiosius
et verberaexperti,insuper et vinculael cavceres,lapidati ad correctionem veniunt.si alterius culpaemanifestio«
tunt, tecti sunt, tenlati sunt, in occisionegladii morlui ris ex latere requisitseb improperio confunduntur;
sunt (Ibid., xi, 36, 37). Etrursum : Mementoteprm- ut ex eo quod defendcre nequeuut, cognoscant se
positorumvestrorum,qui vobislocuti sunl verbumDei, C ( lenere improbe quod defendunt. Unde cum proterve
quoruminluentesexitutn conversalionis, imitamini ft- Paulus Corinthios adversum se invicem videret in-
dem (Ibid., xm, 7);quatenus et illos victrix ralio flatos, ut alius Pauli, alius ApoIIo, alius Cephse,alius
frangeret, et istos ad majora conscendere imitaiio Christi esse se diceret (/ Cor.i, 12; m, i), incestus
blanda suaderel. culpani in medium deduxit, quae apud eos et perpe-
41 CAPUTVII [Al. XXXI]. Iratafucrat, et incorrecla remanebat, dicens : Audi-
Quomodo admonendi impudenteset verecundi. tur inter vos fomicalio , et talis [ornicatio, qualis
(Admonilio8.) Aliler admonendi sunt impudentes, nec inter gentes, ita ut uxorem patris quis habeal.
atque aliter verecundi. Illos namque ab impudentiae El vos infiali eslis, el non magis luctum habuistis,
vitio non nisi increpalio dura compescit; istos au- ul totleretur de medio 42 veitrum qui hoc opus fecit
tem plerumque ad mclitts exhortatio modesia com- (I Cor. v, 1 , 2). Ac si aperle dicat : Quid vos «
ponit. IHi se delinquere nesciunt, nisi etiam a per proterviam , bujits vel illius dicitis , qui per dis-
pluribus increpenlur; istis plerumque ad conversio- soliitionem negligentise,nullius vos esse monstratis?
nem sufficit quod eis doclor mala suasaltem leniter At contra, pusillanimes aptius ad iterbeue agendi
ad memoriamreducil. Illos melius corrigit qui inve- reducimus, si quscdam illorum bona ex latere requi-
hendo reprehendit; istis autem major profectus ad- D I ramiis, utdum in eis alia reprehendendo corripimtis,
ducitur, si hoc quod in cis repreheuditur quasi ex alia amplectendo laudemus, quatenus eorum teneri-
latere tangatur. Impudenlem quippe Judseorum ple- ludinem laus audita nutriat, quam culpa increpata
bem Dominus aperte increpans, ait: Frons mulieris castigat. Plerumque autem ulilius apud illos profici-
meretricisfactaest libi, notuisti erubescere(Jerem. m, mus, si et eorum bene gesta memoramus. Et si qua
3). Et rursum verecundantem refovet, dicens: Con- ab eis inordinate gesia sunl, non jam lanquam per-
fusionis adolescenlimtum oblivisceris,et opprobrii vi- petrata corripimus, sed quasi adhuc ne perpelrari
diiilatis tum non recordaberis, quia dominabilur lui debeant prohibemtis, ul et illa quae approbamus,
qui fecit le (Isai. LIV,i). Impudenter quoque delin- illatus favor augeat, etcontra ea quaereprehendimus
Corb., detergeret. Legendum delegeret, propter Belv. habent, quld vosproiervui. Duo priores Gemel.,
anlithesim cuui velaret; sicqtie legitur in Trec, quid vos prolerviam. Prior Carnot. el Laud., quid
Gemet., Aud., etc, omisso epithelo dura. vos hiijus proterviam. Tertius Carnoi., Rotliomag.,
b Roihomag. et Longip., in proprio vitio confun- primiis Auil., Lyr., Longip., terlius Gemet. , quid
duntttr. vos protervi. Lectionis noslrae, quse est Cod. Trec.
c Miruin quantuni hic discrepent Mss. Corb. et etvulgatoriin), oalet seusus.
59 SANCTI GREGORIIMAGNI 00
magis apud pusillanimes exhortatio verecunda con- A , Pcr boc quoque impalientiae vitium plernmque
valescal. Unde idem Paulus cum Tliessalonicenses meniein arrogantiseculpa transfigit; quia dum despici
in accepta praedicationeperdurantes, quasi de vicino in mundo hoc quisque non palitur, bona si qua sibi
mundi termino quadain cognosceret pusillanimitate occulta sunt, ostentare conaiur, atque sic per im-
turbatos, prius in eis quaefortia prospicit laudat, et palicuiiam usque ad arrogantiam ducitur; dumque
caule monendo postmodum quae infirma sunt robo- ferre despeclionem non potest, detegendo senietip-
rat. Ail eniin : Gratias agere debemusD*osemper pro stim in ostentatione gloriatnr. Unde scriptum est:
vobis,fratres, ita ut dignum est, quoniamsupercrescit Melior est patiens arroganle (Eccle. vn, !J). Qtiia vi-
fidesveslra,et abundat charitas uniuscujusquevestrum delicet eligit patiens quselibelmala perpeti quam per
ininvicem; ita ut et nos ipsi in vobis gloriemur in oslenlationis viliumhonasua occultacognosci.At con-
ecclcsiis Dei, pro patienlia vestra el fide (II Thcs. tra eligil arrogans bona de se vclfalsa j ictari, ne mala
i, 5,/*). possit vel minima perpeti. Quia igittir ctim patienlia
Qtti cum blanda bsec vitse eorum pracconia prse- relinquitiir, etiam bona reliqua quae jam gesta sunt
misisset, pauln post subdidit, dicens : Rogamusau- destruunlur, recle ad Ezechielemin altari Dei fieri
tem «os, frnlres , per advenlum Domini nostri Jesu fossa praecipitur, ut in ea videlicet superposita holo-
Chrisli, et nostrmconijrecjationisin ipsum, nt non cito g causta servenlur (Ezech.xui), 13). Si enim in allari
moveaminia vestrosensu, neque terreiimini, nequc per fossa non esset, omne quod in eo sacrificium repe-
spiritum, neque per sermonem, neque per epislolam riret, superveniens aura dispergeret. Quid vero acci-
tanquam per nos missam, quasi inslel dies Domini pimus altare Dei, nisi animain justi, quse quot bona
(Ibid. ii, l).Egit cnim vertis doctor, ut prius audi- egeril, lot super se ante ejus oculos sacrificia impo-
rent laudati quod recognoscerent, ct postmodum nit? Quid autem est aliaris fossa, nisi bonorum pa-
quod exhortati sequerentur; quatenus eorum men- lientia, qtitt)dum mentem ad adversa loleranda hu-
tem ne atlmonitio subjuncla conciileret, laus pros- iniliat, quasi niore foveae hanc in imo positam de-
missa solidaret; el qui commotos eos vicini finis iiionstrat? Fossa ergo in altari fiat,ne superposiltmi
suspicione cognoverat, non jam redarguebat mo- sacrificium aura dispergat : id est, electorum inens
tos, sed quasi transacla ncsciens, adbuc conimo- paiienti.im custodiat, ne coiumoia vento impatientise,
veri prohihebat; ut dum de " ipsa leviiaie motionis ethoc quod betie operata est amittat. Bene autem
prsedicatori suo se incognitos crederent, lanto re- Jiseceademfossa unius ctibiti esse monstratur(/<W.);
prehensibilesfieri.quanto etcognosci abillo formida- quia nimirum si palientia non descrilur, unitatis
Irent. mensura servatur. Unde et Paulus &it:Iiivkem onera
CAPUT IX [Al. XXXIII}. £ veslra porlute, et sic,adimplebilis legem Chrisli (Ga-
Qnomodo admonendi sint impalienles et paiientes. lat. vi, 2). Lex quippe Christi csl charitas unitatis,
(Admonilio10.) Aliter admoneudi sunt impatien- quam soli perficiunt, qui nec cum gravantur exce-
tes, atque aliter patientes. Dicendum namque est dunl. Audiant impatientes nttodscriptumest: Melior
iiiipatientibtis quia dum refrenare spiritum negli- esl patiens viro forti, el qui dominalur animo suo,
gunt, per multa etiam rttisenon appetunt iniquitatiim expttgnatorewbium (Prow.xvi, 32). Minor enim cst
abrupta rapiunlur, quia videlicet mentcm impellit victoria urbium, quia extra sunt qtisesiibiguntur;
fnrnr quo non traliit desiderium ; et agit commota valde aulem b majus est quod per patienliam vinci-
vclut nesciens, unde post doleat sciens. Dicendum lur, quia ipse a se animtts stiperatur, et semetipsutn
quoque iinpatieniibus, quia dum motionis impulsu sibimeiipsisubjicit, quando eum patientia intra se
prsecipites, qusedamvelut alienati peragunl,vix mala c frenare compellit. Audiant impalienles quoil ele-
sua poslquamfuerintperpetrata cognoscunt.Qui dum ctis stiis Veritas dicit: ln patientia vestra possidebitis
perturbationi suse minimeobsistunt, etiamsi qua ase animas vestras (Luc. xxi, 19). Sic enim conditi mi-
tranquilla mente fuerant bene gesta confundunt, rabiliter sumus, ut ratio animam, et anima possi-
Ctimproviso 43 impulsu deslruunt, quidquid forsi- deat corpus. Jus vero animse a eorporis possessionc
tan diu labore provido construxeruni. Ipsa namque U repellilnr, si non prius anima a ralione possidetnr.
quae mater estomnium custosque virlulum, per im- Custodem igilur conditionis nostrse patientiam Do-
patientise vitium virtusamittitur charilatis. Scriptum niinus esse monstravit, qui in ipsa nos possidere
quippeest: Charitas paliens esl (I Cor. xm, i). Igi- nosmetipsosdocuit.Quantaergo sil ioipatientiseculpa
lur cum minime est paliens, charitas non est. Per cognoscimus, per quam et hocipsum amittimits por,-
hoc quoque impalienlise vitium ipsa virlutum nutrix sidere quod sumus. Audiani impatientes quod per
doclrina dissipalur. Scriptum namque cst: Doctrina Salomonem rursum dicitur •. Totum 44 spirifnw»
viri per patientiam noscilttr (Prov. xix, 11). Tanto stimn profert stullus, sapiens'auleindiffert et reservat
ergo quisque miims ostenditur doclus, quanto mi- in posterum (Prov. xxix, II). Impatienlia quippe im-
nus convincitur patiens. Neque enim potest veraci- pellente agitttr ut totus foras spiritus proferatur;
ter bona docendo impetidere, si vivendo nescit quem idci.rcoperturbatio citiusejicit, quianullaiiite-
aequanimiler aliena niala tolerare. rius disciplinasapientisecircumcludit. Sapicns autem
R Tertius Carn., lev. moniiionis. Belv., lev. movi- b Duo priores Gem., metiusest.
tionis. Laud.. leviiatemolienis. c Lauil., Belv., Carnol. secundus, frenari.
61 RF.GUL^EPASTOBALISLIBER. — PARS TERTIA. C2
diffeit ct reservat in posterum. Laesus enim , in A / tumelias atidiunt, nullo dolore pulsenlur, et sic pa-
praesensse ulciscinon desiderat, quia etiam lolerans tienliam exhibeant, ut rustodire etiam cordis in-
parci oplat, sed tameii jttsle a vindicari omnia ex- noceniiam non omittant; sed cum post paululiim
tremo judicjo non ignorat. haec ipsa quse pertulerint, ad memoriam revocant,
At contra admonendisunt palientes, ne in eo quod igne se doloris inflammant,argumenta ultionis inqui-
exterius portani, interius doleant, ne tantaevirtutis runt, el mansuetudinemquani tolerantes habuerunt,
sacrificium qttod integrum foras immolant, intus retractantes in malitiam vertunt.Qtiibus citius a prse-
maliiise peste corrumpant; el cum ab hominibus dicante succurritur, si quse sit 45 htijus permula-
non agnoscitur, sed lamen sub divina examina- tionis causa pandatur. Callidus nainque adversarius
tione peccatur, tanto deterior culpa doloris fiat, bellum contra dttos movet, unum videlicet inflam-
quaiilo sibi ante homines virtutis speciem vin- mans ut contumelias prior inferat, alterum provo-
dicat. cans ut contumelias lacsus reddat. Sed plerunique
Dicendumitaque est palienfibus, ut studeant dili- dum hujus jam vicior est qni injtiriam persitasns
gere quos sibi necesse estlolerare; ne si patientiam irrogat, ab illo vincitur qui illalam sibi sequaiiimiter
dilectio non sequatur, in deleriorem culpam odii vir- porlat. Unius ergoviclor quem commovendosubju-
tus ostensa vertatur. Unde Paulus ciim diceret: Cha- B ] gavit, tota contra alterum virtutc se erigit, euinque
ritas paliens est, illico adjunxit : Benigna esl (1 Cor. obsistenlem fortiter et vincenietn dolet; quem quia
xin, 4); videlicet oslendens quia quos ex palientia conimovere in ipsa contuineliarum jaculatione non
tolerat, aniare etiam ex benignitate non cessat. potuit, ab aperto certamine inierim quiescens, el se-
Unde idem doclor egregius cum patientiain disci- creta suggeslione cogitaiionem lacescens, apium de-
pulis suaderet, dicens : Omnis amaritudo, et ira, et ceptionis tempus inquirijt. Quia enim publico bello
indignatio,et clamor, el btasphemia toltatur a vobis dperdidit, ad exercendas occulte insidias e.xardescit.
(Ephes.i\, 3l),quasi cunclisexterius jam bene com- Quietis namque tcmpnrejam atl vicloris animumre-
posilis ad interiora converlitur.dum subj'ungit: Cttm dit, etvel reruni danma, aut injuriarum jaeula ad
omnimalitia (lbid.); quia nimirttm frnstra indigna- memoriam reducit, cunctaque quaesibi illata sunl,
ti',o,clamor et blasphemia ab exterioribtts lolliiur, si veliementer exaggerans,inlolerabilia oslendit; ian-
in interioribus vitiorum mater malitia doininatttr; ct toque mentem mcerore conturbat, ut plerunique vir
incassum foras nequitia ex ramis incidilur, b si sur- patiens illa se sequanimiter tolerassc post victoriam
rectura multipliciusintus in radice servatur. Unde captivttserubescat, seque nonreddidisse contumelias
et per semetipsam Veritas dicit : Diligite inimicos doleat, el deteriora rependere.si occasio praebeatur,
vestros, benefacitehis qui oderunt vos, et orate pro £i qutjeral.Quibttsergoisti sunt sitniles, nisi his qui pei
persequenlibusel calumnianlibas vos (Luc.vi, 27). foriitudinem id campo viclores sunt, sed per negli-
Virtus itaque est coram hominihus, adversarios to- gentiam postmodum intra urbis clauslra capiuntur ?
lerare; sed virtus coram Deo, diligere; quia hoc so- Quibus sunt siiniles, nisi iis quos irruens gravis
lum Deussaerificium accipit, quod ante ejus oculos languor a vita non subtrahit, sed leniter veniens
in allari boni operis flammacharitatis incendil. Ilinc e recidiva febris occidit ? Admonendi sunt igitur pa-
est quod rursum quibusdain patientibns, nec tamen tieoles, ut cor post vkloriatii muniant, ut liosteni
diligentibnsdicit: Quid autem videsfestucamin ocuto publico bello superatuin insidiari f moeniis mentis
fratris tui, ettrabcmin oculoluo non vides(Mattli.vn, inleiidantjut laoguoremplussreserpcnlem timeant,
5; Ltic. vi, 41)? Pertubatio c quippe impatientiae ne bostis callidus eo in deceplione postmodumma-
feslucacst; malitia vero in corde, trabes in oculo. jori cxsultatione gaudeat, quo illa dtidutn contra se
Plara namque aura t.enlationis agitat, hanc autem rigida colla viclorumcalcat.
consummata nequiliapene immobiliter portat. Recte CAPUT X [Al. XXXIV].
vero illic subjungitur : llypocrila, ejice primum tra- Quomodoadmonendibenevoliet invidi.
bemde oculoluo, et tunc videbisejicere festucamde (AdinoniiioII.) Aliter adnionendi stint benevoli,
ocutofratris lui (Ibid.). Ac si dicatur menti iniqusejD atque aliter invidi. Admonendi namq.tte sunt bene-
interius dolenti, et sanctam se exlerius per patien- v.oli, ut sic alienis bonis eongaudeant, qualenus ha-
liam demonstran!i:Prius a te molem malitiaeexcute, bere propriaconcupiscanl. Sic proximoriim facta di-
ct tunc alios de impatientiselevitate reprehende, ne ligendo laudent, ut ea eliam imitaudo multiplicent,
dum non sludes simulationem vincere, pejus tibi sit ne si in hoc praesentisvilaesladi.o a,<Jcertamen alie-
aliena prava tolerare. uurn devoti fautores.sed pigri speclator.es assistant,
Evenire etiam plerumque paiieniibus so.ct ut eo eo post certamen sine bravio remaneant, xjuonunf.in
quidem tempore quo vel adversa paliuntur, vel con- certamine non laborant;et tunc eorupi palmas affli-
« Prinnts et lerlins Carnot., judicari. solute verbutn boc, ut in prsef. Moral., c. m, lib.
b Trec, Laud., Rothom., Lyr., duo priores Ge- XXXIII niuii. 1, necnon prsefat. ad lib, xxvni.
niet.. si surreptura. QLougip.,redivivafebris.
' Primus Carnot., impatientibus. t In Geinet,, post corjyeciioneni,insidiari in ejus
d Carn. primus, bello non perdidit. Meliusin csete- mentibus.
ris Mss.,perdidit, hoc est victns fuit, succubuii,a n Rothom., Lyr» et tres Gemet., repetentem.
uroDositoexcidii. Eodem sensu saepeusurpalur ab-
63 SANCTIGREGORUMAGNl Gi
cti respiciant, in quorum nunc laboribus otiosi per- A j vehemehter,et conciditvullus ejus (Genes. IV,4). Li-
durant. Valde quippe peccamus.si aliena bene gesta vor ilaque sacrificii, fratricidii seminarium fuil. Nam
non diligimus. Scd nil mercedis agimus, si ea quae quem meliorem se esse doluit, ne ulcunque csset
diligimus,inquantum possuinusnon imitamur.Dicen- « ampuiavit. Dicenduinest invidis quia dum se ista
diim itaque est benevolis,quia si imilari hona minime inlrinsecus peste consumunt, etiam quidquid in se
feslinant qtise laudantes approbant, sic eis virtutura aliud boni habere videnlur inlerimunt. Unde scrip-
sanctiiassicut stultis speclatoribus lndicrariiiuarlium tum est : Vita carnium sanitas cordis, pulredo ossium
vanitas placet. Uli namque aurigaruni ct histrionum invidia(Prov. xiv, 30). Quid enim per carnes nisi in-
gesta * favoribusefferunt, nec tamen lales esse de- firma quaedamac lenera, et quid per ossa nisi fortia
siderant, quales illos conspiciunt esse quos laudant. acta signantur?Et plerumque contingit ut quidam
Mirantur eos placita egis-e, sed tameti devitant si- cum cordis innocentia in nonnullis suis actibus in-
iniliier placere. Dicendumest 46 benevolis ut cum lirmi videantur, quidam vero jam quacdamante liu-
proximorum facla conspiciunt, ad suumcor redeant, naanos oculos robusia exerceant, sed lamen erga
et de alienis aclibus non prsesuinanl; ne bona lau- aliorum bonaintus invidisepestilentia labescant. Rene
dent, et agere recusent. Gravrjs quippe exlrema ul- ' ergo dicitur:yila carniumsanilascordis; quia si men-
tione feriendi sunt,quibus placuitquod imilari nolue-. B tis innocentia cusioditur, eliam si qua foris inlirma
runi. sunt quandoqiie roborantur. 47 Et rec,e '"ic suhdi
Admonendisunt invidi, ut perpendant quanlsecse- tur : Putredo ossiuminvidia, quia per livoris vitium
citatis sunt, qui alieno proveclu deficiunt, aliena ante Dei oculos pereunt etiam quae humanis oculis
b exsultalioneconlabescunt. Quanlseinfclicitatissunl, forlia videntur. Ossaquippeper invidiam putrescere,
qui melioratione proximi deleriores fiunt; dumqtie est quaedametiam robusta deperire.
augmenta alienae prosperitalis aspiciunt, apud se- CAPUTXI \Al. XXXV].
metipsos anxie alflicti, cordis sui peste raoriuntur. Quomodoadmonendisimpiiceset versipeltes.
Quid islis infelicius, quos dum conspecla felicitasaf- (Admonitio12.) Aliler admonendi sunt simplices,
ficil, poena nequiores reddil? Aliorumvero bonaquae atque aliter irnpuri. Laudandi snnt simplices quod
habere non possunt, si diligerent, sua facerent. Sic: studeant nunquam falsa dicere, sed admonendi siint
quippe sunt universi consistentes in fide, sicut mullai ut noverint nonnunquam vera relicere. Sicut eniin
inembra uno in corpore : qitseper officiumquidem semper dicentem d falsitas laesit, ita nonnuiiquani
diversa sunt, sed eo quo sibi vicissim congruunt, quibusdam audita vera iiocuerunl. Uude coram dis-
unutn fiunt. Unde fit ut pes per oculum videat, et per cipulis Dominiislocutionemsuam silenlio temperan;,
pedes oculi gradiantur; ori audiliis auriiim scrviat, C I ait : Mulla habeovobisdicere, sed nunc non potesiit
et ad usum suiim auribus oris lingua concurral; suf- illa portare (Joun. xvi, 12). Admoneudi sunl igitur
fragetur venter manibus, ventri operenlur manus. simplices, ut sicut fallaciam sempcr uliliter vitant,
Iu ipsa igitur corporis positione accipimus, quod ini ita vcriialem semper utiliter profcrant. Admonendi
actione servemus. Nimis itaque turpe est non imitarii sunlut simplicilalisbono prudentiam adjungaiit,qua-
quodsumus. Nostra sunl nimirum, quse eisi imilarii tenus sic securitatem de simplicitate possideant, ul
non possumtt<s, amamus in aliis; et amanlium fiunt; circumspeciionem prudentiae non amittant. Hinc
qusequeamanlur in nobis. Ilinc ergo pensent invidi, naraque per doctorem gentiiim dicitur : Volovos sa-
cbarilas quantae virtutis est , quac alieni laboris; pienles esse in bono, simplicesautem in tnalo (Rotn.
opera, nostra sine labore facit. Dicendumitaque est xvi, 19). Ilinc clectos suos per semetipsam Veriias
invidis, quia dum se a livore minime custodiimt, ini adnionet, dicens : Estole prudentes sicut serpenles,et
anliquam versuli hoslis nequitiam demergunlur. simpticessicut columbm(Malth. x, 16). Quia videlicet
De illo namque scriplum esl: Invidia auletn diabolii in electorum cordibus debetet simpliciiaiem coltirii-
nwrs intravit in orbem terrarum (Sap. n, 24). Quiai baeasttitia serpentis acuere, et serpentis astutiam co-
eniii) ipse ittluiii perdidit, condito hoc hornini invi- lumbae simplicitas leinperare, qualenus nec seducti
dit, et damnationem suam perdilus adhuc alios per- D , e per prudentiam calleaut, nec ab inlellectus siudio
deudo cumulavit. Admonendi sunt invidi ul cogno- ex simplicitate torpescant.
scantquanlislapsibussuccrescenlis ruinaesubjaceant,, At contra admonendi sunt impuri, ut quamgravis
quia dura livorema corde non projicinnt, ad aperlasi sit, quem cum culpa susiineiit, duplicitatis labor
operum nequitias devolvuniur. Nisienim Cain invi- agnoscant. Dum enim deprehendi nietuuin, semper
disset acceptam fratris hosiiam, minime pervenissett improbas defensiones quncrunt,semper pavidis sus-
aS exstinguendam vitam. Unde scriplum est: Et res- picionibusagitanlur. Nil autem est ad defendeiidniti
pexit Dominus ad Abel et ad munera ejus; ad Caini puriiaie tulius, nil ad dicendumveritate facilius.Nam
veroet ad munera ejus non respexil.Iralusque est Caini dum f fallaciamsuam tueri cogittir. duro cor labore
" Rolhom. et Lyr., tttudibus. d lidem Gemel., lacestii.
b lia Trec, Laud., Relvac, Ires Carnol., Theod. e Corb., Carnot., Relv., Roihom., primus Aud.,
et duo priores Geinei., quibus concinunt vet. Ed. Ini Lyr.. per prudeniiam novicalteant. Longip.,perprud.
Gilot. et recentioribus leg. exaltatione. nova cal. Sequimur Trec, Gemet., etc
e Duo priores Gem., tentavit. In Trec etcseteris,, f Excusi, auleGuss., faisitalem,rekciantibus Mss.
mnputavit,quos, licel aegre,sequimur. Anglic, Trec, Norm., ctc. Ibid,, in Guss. et pleris-
63 REGUL/E PASTORALIS LIBKR. — PARS TERTIA. 06
fatigatur. llinc nanique scriptum esl: Labor labiortim A sermocinari dicitur; quia de supernis mysteriis
ipsorum operiel eos (Psat. cxxxix, 10). Qui enim illorum mcntes radio suse visitalionis illuminat,
' nuiic implet, tunc operit, qttia cujus niinc animum quos nulla umbra duplicitatis obscurat. Est autem
perblandam inquiettidinem exerit, tunc per asperam speciale duplicium malum , quia dum perversa et
retribulionem premit. Hinc per Jeremiam dicitur: duplici aciione coeteros fallunt, quasi pracslantius
Docuerunllinguam suam toqui mendacium, ul inique caeteris prudentes se esse gloriantur ; et quia
agerentlaboraverunt (Jerem. ix, 5). Acsi aperle dice- districtionem relributionis non considerant, de dam-
relur : Qui amici esse veritatis sine labore poterant, nis suis miseri exsultant. Audiant autem quomodo su-
ut pecceiu laborant; cumque vivere simpliciter re- per illos propheta Sophonias vim divinaeanimadver-
iiuunt, laboribus b exigunt ut morianlur. Nam ple- sionis intendai, dicens : Ecce dies Domini venit ma-
rumque in culpa deprebensi, dum quales sint c co- gnus el horribilis, dies irm dies illa, dies tenebrarum
gnosci refugiunt, sese sub fallacisevelamineabscon- et caliginis, d.es nebulmel lurbinis, dieslubmet clan-
dunt, et hoc quod peccant,quodque jam aperte cerni- goris super omnescivilalesmunilas, el super omnesan-
lur, excusare moliunlur; iia ut ssepe is qui eorum gulosexcclsos(Soph. i,14,15).Quid eniin per civiiates
culpascorripere studel, aspersaefalsitatis nebulis se- inuniias expiiinilur, nisi suspectac mentes et lallaci
ductus, pene amisisse se videat quod de eis jani cer- B semper delensione circumdaiac, quse quolies earum
tum lenebat. Unde lecte sub Judseaespecie per pro- culpa corripitur, veritalis ad se jacula non adniit-
phetam conlra peccantem animamexcusanteiiiquese, liinl? Et quid per excelsos angulos (duplex
dicitur Ibi habuil foveam ericius (Isai. xxxiv, 15). quippe semper est in angulis paries) nisi impura
Ericii quippe noinine impurse meniis seseque callide corda signanlur? quse dum veritalis siniplicitateni
defendenlisduplicitas designatur; quia videlicel eri- lugiunt, ad semetipsa quodanimododuplicilatis per-
ciuscumapprehenditur, ejuset 48caputceriiilur, et; versitate replicantur, et, quod est delerius, apud co-
pedesvidentur, et corpus omne conspicitur; sed mox giialiones suas in faslu prudentise ex ipsa se culpa
ut apprehensus fuerit, semelipsum in d spha-ram col- iiupuiitiitis eitollunt. Dies igilur Dominivindictaeat-
iigil, pedes introrsus sublrahii, caput abscondit, et; que animadvcrsionis plena super civilalesmunitas et
inlra lenentis tnatius totum simul amiliiiur, quod to- super excelsos angulos venit, quia ira extremi j'udi-
lum simul anle videbatur. Sic iiiniirtim, sic impurse cii humana corda et defensionibuscontra veritatem
mentes sunt, cum in suis cxcessihus comprehendun- clausa destruit, et duplicilatibus involuia dissolvit.
tur. Caput eniin ericii ccrnitur, quia quo iniiio ad[ Tunc enim munil;e civilalcs cadunt, qnia iuentes
culpam peccator accesserit videtur. Pedes ericii con- Deo f iinpeneiraise damnabuntur. 49 Tunc excelsi
spiciuntur,quia quibus vestigiis nequitia sit perpetratai Q anguli corruunl, quia corda quacse per impuritaiis
cognoscilur, et tamen adduclis repenie excusationi- prudentiaiii criguui, per justilise seiilenliaui prostcr-
bus.impura mens introrsus pedes colligil, quia cun- ntintur.
cla iniquitatis sttaevesligia abscondit. Caput suhtra- CAPUT XH [Al. XXXVI].
hit, quia miris defensionibus nec inchoasse se malum Quomodoadmonendisunl incolttmeset mgri.
aliquod oslendit. Et quasi sphaera in manu teneutis (Admonitio15.) Aliler admonendi sunt incolunies,
remanet, quia is qui corripit, cuncta qusejam co- alque aliter segri. Admonendi sunt incolumes, ul sa-
giioveratsubito amitlens, involutum inlra conscien- lulem corporis exerceant ad salutein nienlis ; ne si
liam peccalorein tenel; etquitotum j'ani deprehen- acceptaeincoluiiiilalis gratiam ad usum ncquitiaeiu-
dendo viderat, lergiversatione pravse delensionis il- clinent, dono deteriorcs fiant; el eo poslnioduiu
lusus totutn pariter ignoiat. Foveam ergo habet eri- supplicia graviora mereanlur, qtto nunc largioribus
cius in reprobis, quia ° malitiosse meniis duplicitasi bonis Dei niale uti non meluunt. Admonendi sunt
sese intra se colligens abscondit in lenebris defen- incolumes, ne opportunitatem saltttis in perpemum
sionis. promerendse despiciaut. Scriptum namque est: Ecce
Audiant impuri quod scriplum est: Qui ambulat nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salulis (II
simpticiter, ainbulal confidenler(Prov. x, 9). Fiducia D Cor. vi, 2). Admonendisunt ne placere Deo si cuui
quippe magnacsccurilatis estsimplicitas actionis.Au- possunt noluerint, cum volueriut sero non possint.
diant quod sapientis ore dicitur: Spiritus sanclusdi- Ilincesl enim quodeos post sapientia deserit, quos
sciptinm effugiet ficlum (Stip. i, 5). Audiant quod prius diutius renuentes vocavii, dicens : Vocavi, et
Scripiura rursum leste perhibetur : Cum simpticibus renuistis; cxtendimanuin meam, etnonfuitqui aspi-
sermoeinatioejus (Prov. m, 32). Deo eniin sennoci- ceret; despexistisomneconsiliummeum, et increpatio-
nari, esl per illustrationem suae prsesenliae liumanis nesmeas negtexislis; ego quoquein interilu vestro ri-
nieniibus arcana revelare. Cum simplicibus igitur debo, et subsannabo,cumvobisquod timebalisadvene-

que Excusis, conatur vel conantur, pro cogitur,quod d Trec, Bellov.et alii velust., spcram. Sic scribi
habes in Corb., Trec, Laud., etc sphwram in anliquiorihus Codd. jam observavinius.
0 QuinqneAngtic, ttunc implicat, nullo ex nostris e Primus Caniot., maliliosumens duplicata.
toiiseiitiente. f lta Trec, Rolliom.et al. Norm. In tertio Carnot
b Corb., Delv.et secundus Carn., exiguntur; se- legitur, impwnilentes.In oiniiibus fere Editis, suspe
([iiimur Trcc, et cuHeros. cta.
c Trec, Ciinol. cl Relvac, cognoscerefugiunt,
07 SANCTI GREGQRll MAGNI bh
ril (PIOD.i, 24, seq.). Etrursum : Tunc invocabuntA $ rursum scriptum esl: Fili mi, noli negligerediscipli-
me, et non exaudiam; mane consurgent,et non inve- nam Domini,neque(atigeris cumab eo argueris, Quem
nient me (Ibid., 28). Salusitaque corporis quando ad enim diligit Dominuseastigat, flagetlat auiem omnem
bene operandura aceepta despicilur, quanli sit mun«- filiumquem recipit (Hebr. xn, S, 6). Hinc Psalmista
ris amissa sentiiur. Et infructuose ad uliimum quae- ait : Multmtribulationesjustorum, c elde omnibusItit
rilur, quaecongruo coneessa tempore ulililer non ha- liberavit eos Dominus (Pial. xxxm, 20). Hine quo-
betur. Unde bene per Salomonem rursum dicitur : que beatus Job in dolore exclamans, ait: Si justus
Ne det alienis honorem tuum, el annot tuot erudeli; fuero, non tevaboeaput, saturalus afflictioneel miseria
ne forte impleanturextraneiviribustuis, el labores tui (Job. x, 13). Dicendumesl aegris,ul si cceleslempa-
sint in domealiena, et gemas in iiofissimij, quando triam, suam credunt, necessario in hac labores vo-
centumpseriscarnet etcorpus tuum (Ibid. v, 9, teq.). lut in aliena paiiantur. Hinc est eniin quod lapides
Qui namque alieni a nobis sunt, nisimaiigni spiritus, exlra tunsi sunt, ut in constructione templi Domini
qoi a ccelestis sunt palriae sorle separati? Quis vero absque mallei sonitu ponerentur; quia videlicetnunc
honor nosler est, nisi quia in luteis corporibus con- foris per flagella tundimur, ut inius d in teraplum
diti, ad Condiioris lamen nostri suinus iinaginem et Dei postmodum sine disciplinae percussione dispo-
similitudinenicreati? Vel quis alius crudelis ost, nisi R ' namur, qualcnus quidquid in nobis est superfluam,
ille angelusapostata, qui et semelipsum pcena mor- modo percussioresecet, et tunc sola nos in acdilicio
lis superbiendo perculit, et inferre morte m humano concordia charitatis liget. Aduionendisunt segri, ut
generi etiani perditus non pepercit? Honorem ilaque considerent pro percipiendis terrenis hsereditalibus
suum alienis dat, qui ad Dei imaginem et simililudi- quain dura carnales filios disciplinseflagella casti-
nera eondiius, vitse suse lempora .» malignorum spi- gent. • Qu3Bergo nobis divinae correplionis pcena
rituum voluptatibus administrat. Annos etiam suos gravis est, perquamet nunquam amiltenda haeredi-
ciudeli tradit, qui ad voluntatem inalo dominaniis tas percipitur,et semper mansura supplicia vitantur?
adversarii accepla vivendi spatia expendit. Ubi bene Iliuc eteniiii Paulus ail: Palres quidemcarnis nostrm
subdilur: Ne forteimpleanturextraneiviribustuit, eti habuimus eruditorea,cl reverebamureos; f non mullo
labores tui tinl in domoaliena. Quisquis enim per ac- magisoblemperabimuspatri spirituum, et vivemus?
ceptam vaietudinem corporis, per tributam sibi sa- Et illi qttidemin temporepaucorumdierum secundum
pientiam inenlis, nonexercendis virtutibus, sed pcr- votuntatcmsuam erudiebant nos; hic aulem ad id
petrandis vitiis elaborat, nequaquam suis viribus; quod utile est in reeipiendosanctificationem ejus(Ilebr.
suam doinum, sed extraneorum habitacula, id est xn, 9, 10).
iinmundorum spirituum facta mulliplicat, nimirum C ' Admonendi sunt segri, ut considerent quanta sa-
vel luxuriando, vel superbiendo agens, ul etiam sei /us cordis sit moleslia corporaiis , quae ad cogniiio-
addito, perditorum inimerus crescat. Rene autem nem sui mentem revocat, el quam plerumque salus
subdilur : Et gemat in novissimis,quandoconsumpse- abjicit, infirmilatis Kmemoriam reformat, ut aniinus
ris carneset corpus (utitn. Plerumque enim acceptai qui exlra se in elationem ducitnr, cui sitconditioni
50 sa'us carnis per vitia b expenditur; sed cum re- subditus, ex percussa quam sustinet carne memo-
pente sublrahitur, cum molesliis caro atteritur, cumi retur. Quod recte per Balaam (si lamen vocem Dci
jamegredi anima urgetur, diu male habita quasi ad[ subsequi obediendo voluisset)in ipsa ejus ititieris re-
bene vivcndum salus amissa requirilur. Et tunc ge- tardatione signatur (Num. xxn, 23, seq.). Balaam
munt homines quod Deo servire noluerunt, quando nainque pervenire ad proposimm lendit, sed ejus
damna negligenliaesuaerecuperare serviendo nequa- votum animal cui praesidet praepedit. Proliibilione
quam possunt. Unde alias dicilur: Cum occidereteos,, quippe immorata asina angelumvidel, quem bumana
tunc requirebanleum (Psal. LXXVH, 54). mens non videt; quia plerurnque caro per molestias
At conlra admonendi sunt segri, ut eo se filiosDeii larda Uagello suo tnenti Deum indicat, quem ineiis
sentiant, quo illos disciplinseflagella castiganl. Nisii ipsa carni praesidensnon videbat, ita ut anxietatem
enim correctis hsereditaleindare disponeret, erudire! " spirilus proficere in hoc mutido cupientis, velut iter
eos per molestiasnon curaret. Hinc namque ad Joan- tendentis impediat, donec ei invisibilem qui sibi ob-
nem Dominus per angelum dicit : Ego quos amo) viat innotescat. Unde et 51 bene Per Petrum dici-
arguo el castigo (Apoc. m, 19; Prov. m, 11). Hinc: tur : Correptionemhabuit sum vesanimsubjugalemu-

Gilot. et alii recent., sensu iia fere poslulante,, Trec, Gemeticenses, Val. CL, Theod, aliique plur.
malignorumspirituumvolunlatibus; cura in vet. Ed. et praesiantissimiMss.
et in omnibus fere Mss. nostris, sc, Trec, Laud.,, d Laud., in templo.
Belv., Corb., Carnot., duobus prioribus Gemet.,, « Carnot. primus, Qumreergo nobis.
exstel, voluptatibus.Malignorumspiriluum voluptatesi { In Ed., nonnemulto. Trec, Belvac, Carnol. et
appellaf, quas illi suggerunt et offerunt. Paulo postt pl,, eodeni sensu, habent simpliciter, noit multo
habent eliam Laud., Corb., Belvac et secundus> magis.
Carnot., ad votuplatem; secus Trec et al. Per vo e SicTrec, Carnotenses et al. Editores omnes,
luptatem inteliigiquoque potest beneplacitum. Quod1 legentes memoria, sensum corruperunt. Hic signili-
idem esse videlur ciiravoluntale. catur molostiam corporis revocare meuioriam inlir-
b SecundusCarnot., extenditur. valetudo.
c Extremam hujus versus partem non babent milatis, quam plerumque abigit optima
fiq WEGULAJPASTORALIISLIBER. — i^ARS TEUTIA. 70
'unt, quod in hominisvoce loquens prohibuit prophetmiA CAPUTXIII [Al. XXXVIlj
hisipientiam(II Petr. n, 15). Insanus qnippe homoa Quomodoadmonendi qtti flagelia metuunl, et qui
contemnunl.
Biihjugalimuto corripitur, qtiando elata mens htimi-
litatis bonumquod lenere debeat ab afflicta carne (Admonitio14.) Aliter admonendi suntqui ftagella
inemoraiur. Sed hujus correptionis donttm idcirco metuunt, 52 et propterea iniiocenter vivunt; alqne
Balaam non obtinuit, quia ad maledicendum per- aliler admonendi sunt, qui sic in iniqiiilale diirue-
gens, vocem, non mentem mulavit. Admonendi sunt runl, ut neque per flagclla corrigatilur. Dicenduin
segriut considerentquantisit muneris molestia cor- namque est flagella timenlibus, ot et bona tempora-
poralis, quaeet admissa peccala diluit, etea qtisead- lia nequaquam pro magno desidercnt, quae adesse
milti poterant compescit; quse sutnpla ab exteriori- etiam pravis vident; et mala praesentia nequaqiiam
bus plagis, concusssenienli pcenitentisevulnera inlli- velul intolerabilia fugiant, quibus hie plerttmque
git. Undescripmni est: Livorvulneris abstergitmala, a etiam bonos affici non ignorant. Admonendisunt ul
et plugmin secretioribusventris (Prov. xx, 30). Mala si malis veraciter carere desiderant, seterna suppli-
eniin livor vulneris abstergit, quia flagellorum d>lor cia perhorrescant, neque in hocsuppliciorum limore
vel cogiiatas, vel perpetratas nequitias diluit. Solet remaneant, sed ad amoris graiiam nutrimento cha-
vero venlris appellalione mens accipi; quia sicut B rilalis exciescant. Scriplum quippe est : Perfecla
venter consumit escas, ila mens pertraciando exco- cltarilas foras mittit timorem (I Joan.iv, 18). El rur-
quit curas. Quia enim venter meiis dicitur, ea sen- smn scriptum est : Non accepistisspiritum servituti"
lentia docelur qua scriptum est : Lucerna Domini iterum in timore, sed spiritum adoptionis fitiornm, in
spiraculum hominis, qum invesligat omnia secreta qtio clatnamus : Abba pater (Rom. vm, 15). Unde
ventris (lbid.). Ac si diceret : Diviniafflatus illumi- idem doctor iterum dicit : Ubi spiritus Domini, ibi
natio, cum in menlem honiinis venerit, eam sibimet- libertas (II Cor. nt, 17). Si ergo adhuc a prava
ipsi illuminans ostendit, quse anie Spiritus sancti actione formidala pcenaprohibet, profecto formidan-
adventum cogiiationes pravas et portare poteral, et tis animuui nttlla spiritus libcrlas tenel. Natnsi po3-
pensare nesciebat. Livor ergo vulneris abstergit nam non metueret, culpam proculdubio perpetraret.
mala, et plagse in secretioribus ventris; quia cum lgnorat ilaque mens gratiam libertatis, quam ligat
ext-CTWSpercutimur , ad peccatorum nostrornm Servitus timoris. Ilona ctiim pro semelipsis amanda
memoriam taciii afflictique revocamur, atque anle sunt, et non poenis coiiipellenlibusexsequenda. Nam
octilosnoslros cttncta quae a nobis sunt niale gesla qui propterea bona facit, quia tormentoruin mala
reducimus, et per boc quod foris patimur, magis metuit, vult non esse quod metuat, ut audenter illi-
intus quod fecimusdolemus. Unde fit ut inter aperta *••cita committat. Unde luce clarius constat qttod co-
vulnera corporis amplius nos abluat plaga secreta ram Deo innoceiitia aiuittilur, ante cujus oculos de-
ventris, quia sanat nequitias pravi operis occultum siderio peccalur.
vulnus dolotis. Ai conira hi, quos ao iniqiiitatihus nec flagella
Admonendisunt acgri quatenus patientiacviitutem compcscunt, tanto acriori invectione fcriendi sunt,
servent, ut incessanter quanta Redcmptor nostcr ab qttanio majori insensibilitate duruerunl. Plcrumqua
liis quos creaverat, pertulit niala, considereni; <|uod eniin sine dedignalione dedignandi sunt, siue despe-
tot abjecta conviciorum probra sustinuit; quod de ratione desperandi; ita duntaxat, ut et oslensa de-
manu antiqui hostis captivorum animas quotidie ra- speratio lormidinem incutiat, et suhjuncta admonitio
piens,insuliantium alapas accepit; quod aqua salutis ad spetn reducat. Di>tricte itaque contraillos diviuaa
nos diluens, a perfidorum sputis faciem non abscon- senleniia1 profereiidaesunt, ut ad cognitionem sui
dit; b quod advocalime sua nos ab pcternis supplt- considerata selerna aiiimadversione revocentur. Au-
ciis liberans, tacilus flagella toleravit; quod inter diant eiiiin in se inipletnm esse quod scriplum est:
angelorum choros perennes nobis honores tribuens, Si coti.uderisstullum in pila, quasi ptisanas ferienti
colaplios perlulit; quod a peccalorum nos punclio- _. desuperpilo, non auferelur ab eo stutlitia ejus (Prov.
nibussalvans, spinis caput supponere non recusavil; xxvn, 22). Conlia hos prophela Domino conqueri-
qnod acternanos dulcedine inebrians in siti sua fellis lur, dieens : Atlrivisli eos, et renueruntaccipere disci-
ainaritudinem accepit; quod qui pro nobis Patrem, plinain (Jer. v, o). Ilinc est quod Dominus dicit :
quamvis divinitate essetaequalis, adoravit, sub irri- lnterfeci et perdidi populumislum, el tamen a viis suii
siOneadoratus tacuit; quodvitaniniorluis prseparans, tion iitnl reversi (Isai. IX, 13). Hinc rursum ait : Po-
usque ad mortem ipse vita pervenit. Cur itaque pulus non est reversusad percutientemse (Jer. xv, 0).
asperum creditur, nlaDeo homo toleret flagella pro Hinc voce flagellantium prophela conqueritur, di-
malis, si tanla Deus ab hominibus pertulit mala pro cens : CuruvimusBabylonemet non est sanala (3a.
bonis? Aut quis saua inteiligentia de percussione LI, 9). Babylon quippc curalur, nec tanien ad saui-
sua ingratus existat, se ipse hinc sine flagello non tatem reducitttr, qiiando mens in prava aclionecon-
exiit, qui hic sine peccato vixit? fusa, verba eorreptionis audit, flagella correpiionis
percipit, et tamen ad recta salutis itinera rediro con-
* Gemelicenses,etplaga. vocationesua. Signilicatur Ghristum, ut docet
b Edili omnes inviiis Mss. Anglic. et noslrig., quod Joaimes, advocat-um apud patrem nos habere.
7. SANCTI GREGORIIMAGNl 72
temnit. Hinc captivo Israelitico popnlo, nec tamen A i reprehensoribus non videntur. Unde nonnunquam
ab iniquitate converso Dominus exprobrat, dicens : inens in superhiam exiollitur, et quos loqueutes au-
Versa esl mihi domus Itrael in scoriam; omnet isti dil, quasi inlirmos despicit. Cumque os corporis
tes, et « ttannum, et (errum, et plumbum in medio claudii, quantum se vitiis superbiendo aperiat non
(omacis(Ezech. XXII,18). Ac si aperte dicat : Pur- agnoscit. Linguam etenim premit.mentem elevat; et
cum suam nequitiam minime cons derat, tanlo apud
gare eos per ignem iribulationis volui, et argentum
illos vel aurum fieri quaesivi, sed in fbrnace mihi in se cunctos liberius, quanto el secretius accusat. Ad-
aes, siannuin, et ferrum, et plumbum versi sunt, monendi sunt igitur nimis tacili, ut scire sollicite
quianonad virlulem, sed ad vitia etiam in tribula- sludeant, non solum quales foris ostendere, sed
tione proruperunt. JES quippe dum percutilur, am- eliam quales se debeant intus exhibere, ut plus
plius metallis caeleris sonitum reddit. Quiigitur in ex cogitationibus occulturn judiciuin quam ex ser-
percussione posilus erumpit ad sonitum murmura- monibus reprehenstonem meluant proximoruni.
tionis, in aes versus esl 53 in medio fornacis. Stan- Scriptum namque est : Fili mi, attende sapientiam
num vero cumex arte componitur, argenti speciem meam, et prudenlimmeminclina aurem tuam, ul cu-
inentiiur. Qui ergo siinulationis vitio non caret in slodias cogilationes\(Prov.v, t). Nil quippe in nobis
tribulatione, slannum factus est in fornace. Ferroi B ] est corde fugacius, quod a nobis loties recedit, quo-
autem utilur, qui vitae proximi insidiatur. Ferrumi ties per pravas cogitationes defluit. Ilincelenim Psal-
itaque in furnace est qui nocendi malitiam non amit- misla att: Cor meum dereliquit tne (Ps. xxxix , 13).
tit in tribulatione. Ptumbum quoque caeteris metallis> Ilinc ad semetipsuni rediens, ait: Inrenit servustutts
est gravius. In fornace ergo plumbum iuvenilur,, cor suum ut orarel te(Il Reg. vn, 27). Cum ergo co-
qui sic peccati sui pondere premitur, ut etiam ini gitatio per cuslodiam 54 restringitur, cor quod fu-
tribulalione positus b a terrenis desideriis non leve- gere consuevit invenilur.
lur. Hinc rursum scriptum est: Multo labore suda- Plerumque autem nimis tacili ctim nonnulla in-
lum est, et non exivil c de ea nimia rubigoejus neques justa patiunlur , eo in acriorem dolorem prodeunt,
perignem (Ezech. xxiv, 12). Ignem quippenobis tri- quo ea quse susiinent non loquuniur. Nam si illatas
bulaiionis admovet, d ut in nobis rubiginem vitio- molestias iranquille lingua diceret, « a conscientia
rum purgel; sed nec per ignem rubiginem amilti- dolor emanaret. Vuhiera enim clausa plus cruciant.
nius, quando et inter flagella vitio non caremus. Nam cum putredo quse interius fervet ejicitnr, ad
iiinc Propbela ilerum dicit: Frustra conflavitconfla- salutem dolor aperitur. Scire igiiur debeni, qui plus
tor; malitiweorumnon sunt consumptm(Jer. vi, 29). quam expedit tacent, ne inter molesta quse lolerant,
Sciendum vero esl, quod nonnunquam cum interr tC dum Iinguam tenenl, vimdoloris exaggerent. Admo-
flagellorum duritiam remanent incorrccti, dulci suntt nendi sunl enim ut si proximos sicut se diligunt, mi-
admonilione mulcendi. Quos enim cruciainenla nonI nime illis taceant unde eos juste reprehcndunt. Vocis
corrigunt, nonnunquam ab iniquis actionibus leniaa enim medicamine utrorumque saluti concurrilur,
blandimenta compescunt; quia et plerumque segros,, duni et ab illo qui infert actio prava compescilur,
quos fortis e pigmentorum poiio curare non valuit,., et ab boc qui sustinet doloris fervor vulnere aperlo
ad salutem pristinam lepens aqua revocavil; et non- lemperatur. Qui enim proximorum mala respiciunt,
nulla vulnera qusecurari incisione nequeunt, fomen- et lamen in silentio linguam premunt, quasi cons-
lis olei sanantur. Et durus f adamas incisionem fer- peclis vulneribus usum medicaminis subtrahunt, el
ri minime recipit, sed leni hircorum sanguine mol- eo mortis auctores fiunt, qno virus quod poterant
lescit. curare nolueruni. Lingua itaque discrete frenanda
CAPUT XIV [Al. XXXVIII]. est, non insoluhiliier obliganda. J-criptum namque
Quomodoadmonendilaciturni el verbosi. est: Sapiens tacebil usque ad lempus(Eccli. xx, 7),
(Admonilio15.) Aliler admonendisunt nimistacili,i, ut nimirum cum opportiiniim considerat, postposita
atque aliter multiloquio vacantes. lnsinuari namque e censura silenlii, loquendo quaecongriiuni, in ustim
nimis tacilis debet, quia dum quacdamvitia incaute e D se utililalis impendat. Et rursnmscriptumest: Tenu
fugiunt, occulie deterioribus implicantnr. Nam saepee pus tacendi, et tempus leqttendi (Eccle. m, 7). Dis-
linguamquia immoderalius frenant, in corde gravius s crete quippe vicissiludiiium pensanda sunt tempora,
multiloquitim tolerant; ut eo plus cogitationes in n ne aul cum restringi lingua debet, per verba inuti-
mente ferveant, quo illas violenta custodia indiscreti
ti liter defluat; aul cum loqui utililer potesl, semetip-
silentii angustat. Quae plerumque lanto latius dif- f- sam pigre restringat. Qnod bene Psalmista conside-
fluunt, quanto se esse securius aeslimant,quia foris.a
.a rans, udicit: Pone, Dotnine, custodiam ori meo, et
tt Hic et infra semper legitur, stagnum, in Trec,., pigmenlorum.
Corb., Laud. et Gemet. f Trec, duo priores Gemet. et velust., adamain ;
b Geniei. aliique Norm. cum terlio Carnot., mter-'- ibid., pro recipil, Laud. habet minimenon recipit,
nis desideriisnon elevetur. oplimo sensu, sc, adamas ne mininiam quidein ler-
c Corb, de eo. Laud., de camino. ri incisionem p.ititiir.
d Trec, Corb., Laud., Gemet. ct alii Norm., ul inin s Corb., Land., Celvac, secundus Carnot., tnent
nos purgct. a conscienlim dolorealiena mancret. Belv. tainen et
° Carnot. primus., purqamentoruin,quem sequere- !- secundus Carnoi. habeni, manaret, pro maneret, er-
murnisi Trec. el caeteriMss.nos cogerent praeferre,>, rore amanucnsis. Sequimtir Trccensem el alios.
73 REGUL^EPASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 74
ctitim circumslantimlabiis meis (Ps. CXL,5). Non A / Jacobus ait: Si quis pulal se religiosum esse non re-
enim poni ori suo panetem, sed ostium petit, quod frenans linguam suam , sed seducenscor suum, hujus
videlicet aperitur el clauditur. Unde et nohis caute vana esl religio(Jac. l, 26). Hinc rursum ait: Sit om-
discendum est. nuaienus os discretum et congruo nit homo velox ad audiendum, tardus aulem ad lo-
tempore voxaperiat, et rursum congruo taciturnilas quendum (Ibid., 19). Hinciterum, linguac vim defi-
claudat. niens., adjungit: Inquitlum malum, plena veneno
Al contra admonendi sttnt multiloqiiio vacantes, mortifero (Jac. m, 8). Hiuc per semetipsam nos Vc-
ul vigilanter aspicianta quanlo reclitudinis statu de- rilas admonet, dicens: Omne verbum otiosum quod
pcreunt, dum per mnltiplicia verba dilabuntur. Hu- locuti fuerint homines, reddent de eo rationem in die
mana elenini niens aquse more R circumclnsa ad su- judicii (Maith. xn, 36). Oliosum quippe verbum est,
periora colligilur, quia illud repetit unde descendit; quod aut ratione justae necessitatis, aut inientione
el relaxata deperit, qtiiase per infimaiiiiuiliter spar- pise uiilitalis caret. Si ergo de otioso sermone ralio
git. Quot enim supervacuis vcrbis a silentii sji cen- exigitur, pensemus quse poenamultiloquium maneat,
sura dissipatur, quasi lot rivis extra se duciiur. Un- in quo et<am per noxia verba peccatur.
de et redire interius ad sui cognitionem non sufficii. CAPUT XV [Al. XXXIX].
quia per'mulliloquium sparsa, a secreto se inlimae gj Quomodoadmonendi pigri el prmcipiles.
considerationis excludit. Totam vero se insidiantis (Admonitio 16.) Aliter admonendi sunt pigri, al-
hoslis vulneribus delegit, quia nulla munitione cus- que aliter praecipites. 1111 nainque suadendi sunt, ne
todiae circnmcludit. Ilnde scriplum est: Sicut urbs agenda bona, dum differtint, amittant; isti vero ail-
patens et absquemnrorum amoilu, ita vir qui non po- moueiidi sunt, ne dum boiior.umtempus incaute fes-
tesl in toquendocohibere spirilum suum (Prov. xxv, tinando pracveniunt, eorum merita immulent. Pigris
2-i). Quia enim muruin silenlii non babet, palet ini- itaque inlimaiidum esl quod ssepe dum opponune
mici jaculis civitas inenlis ; et cum se per verba ex- agere quae possumus noluraus, paulo posl cum vo-
tra semclipsam ejicit, apertatn se adversario osten- lumus non valemus. Ipsa quippe memis desidia duni
dit. Quam tanto ille sine labore superat, quanto et congruo fervorc non accenditur, a bonorum deside-
ipsa quse vincitur, contra semetipsam per multilo- rio funditus, convalescentefurtim torpore mactatu.r.
qiiium pugnai. Unde aperte per Salomonemdieitur :' Pigredo immit-
Plerumque autem quia per quosdam gradtis desi- tit soporem (Prov. xix, 15). Piger enim recte sen.
diosa mens in lapsum castis impellitur, dum 55 tiendo quasi vigilat, quamvis nil operando torpescat,
oliosa cavere verba negligimus, ad noxia perveni- sedpigredo soporem immitlcre dicilur, quia paulisper
IIIIIS; ut prius loqui aliena libeat, posimodum dclra- C i eiiam d recie semiendi vigilantia amillitur, dum a
ciiombus eoriuii vitamb de quibus loquilurmordeai, bene operandi sludio cessalur. Ubi recte subjungi-
ad exlrernum vero usqtie ad apertas lingua coiiltimc- tur : Et anima dissolula esuriet (Ibid.). Nam quia se.
lias erumpat. Hincseminantur stimuli, oriuntur rixse, ad superiora stringendo noti dirigit, neglectaiii se
accenduntur laces odinrum , pax exslinguitur cor- inferius pcr desideria expandit; et diiiu sludioruni
diuin. Undebene per Salomoneindicitur : Qai dimit- sublimium vigore non constringitur, cupiditatis inli-
itt aquam, caput est jurgiorum (Prov. xvn, 14). mae e faine sanciatur ; ut quo se per disciplinam g^J
Aquam quippe dimiitere est linguam in fluxum clo- ligare dissimulat, eo se esuriens per voliiptaium de-
quii relaxare. Quo contra in bona etiatn parle ile- sideria spargal. Hinc ab eodem rursus Salomone
rum dicilur : Aqua profunda, verbaex ore viri (Ibid., scribitur : In desideriis est omnis oliosus (Prov. xxi,
xvin, 4). Qui ergo diinittit aquam , capul est jurgio- 26). Hinc ipsa Verilate prsedicante (Matllt. xn, 44,
rum, quia qui linguam ncn refrenat, concordiam 4S) , uno qiiidciii exeunte spiritu munda domus di-
dissipal. Unde e diverso scriptum est: Qui imponit citur, sed muitiplicius redeunte dtini vacat occupa-
strlto silenlium, iras mitigal (lbid., xxvi. 10). Quod tur. Plerumque piger duni necessaria agere negli-
autem mulliloquioquisque servicns, c recliludinem git, quacdam >ibi difficilia opponil, jquncdamvero
jusi.ili3Clenere nequaquam possit, testalur Propheta, D . incaule formidat; et dum quasi invenit quod velut
qui ail: Vir linguosus non dirigetur sttpcr lerram jttste melual, ostendil qiiodin oiio quasi non inju—
(Ps.cxxxix, 12). Ilinc quoque Salomon ilerum dicil: le torpescat. Cui recte per Salomoneindicitur : Pro-
In multiloqtiio non deeril peccalum(Prov. x, 19). ter (rigus piger arare noluil ; mendicabitergo mstate,
Ilinc Isaias ail: Cultus juslilim silentium (Is. xxxn, el non dabitur ci (Prov. xx, 4). Propter frigus quippe
17), vidclicet indicans quia mentis justitia desolatur piger non arat, f duin desidiae lorpore constrictus,
quando ab immoderaia locutione non oaicitur. Ilinc agere qusc debet bona dissimulat. Propler frigns pi-
a 1n AngL, aqummore circumclusm.Stant pro nos- eliam recle sentiendo vigilantia amittilur. Scilicel non
ira lectione Trec, Belv., tres Carnot., Rolhomag. sufficit rccte sentire, nisi bonum operemur, quo ne-
Lyr. glecto amitlitur vigilantia. Alia lectio quam sequi-
b Lsud., de qiiibusloquimur. mur, estTrec, Gemet., elc
c Belv. ei iluo priores Carnot. , serviens, linguam e Laud. et priinus Carnot., cup. inftrmm acumiiu:
frenare nequiveril accidet ut reclitndinem, etc. sauc. Belv. et secundusCarn. habeiit eliam acumine,
d In Relv., Corb., Theod. el diiohus prioribus additis post sauciatur, his verbis, vel famesaugeiur.
Cantot., recte sentiendo. Quac leclio a recto sensu f Norm. et Carnot., dum desidia et torp.
nco ahhorret. modo *ic legatur: quia paulisper
1'AIROI..LXW!!, -.• 3
75 SANCTI GREGORIIMAGNl 70
ger non araf, dum parva ex ndverso mala metuit, A , ipsis patiuntur irati. Nunnunquam vero , quod est
eloperari maxima prsetermittit. Bene autem dicitur: gravius, irae sttae stimulum justitiae zelum pulant.
Mendicabit wslale, el non dabitur ei. Qui enim nunc Et cum vitium virlus creditur, sine metu culpa cu-
in bonis operibus non exsudal, cum so! judicii fer- mulalur. Saepe ergo mansueti dissolutionis torpes-
ventior apparuerit, quia frustra regni adilum postu- cunt laedio; ssepe iracttndi reclitudinis fallunlttr ze-
lat, nil accipiens aestate mendicat. Bene buic per io. Illorura itaque virtuti vitium latenter adjungitur;
eumdem Salomonem rursum dicilur: Qui observat bis autem suum vitium quasi virtus fervens videtur.
ventum, non seminal; et qui consideral nubes, nun- Admonendi sunt igitttr illi ut fugiant quod juxta ip-
quam metit (Eccle. xi, 4). Quid enim per ventum, sos est, isti quod in ipsis est attendant; illi quod
nisi malignorum spirituum lentalio exprimitur ? Et non habent discernant, e isli quod habent. Ample-
quid per nubes quae movenlura venlo, nisi « adver- ctanlur mansueti sollicitudinem, damnent iracundi
silates pravorum hominum designanlur ? A ventis perturbationem. Admonendisunt mansueti, ut ba-
videlicet impelluntur nubes, quia immundorum spi- bere eliam Eemulationemjuslitise sludeant; admo-
riluum alflatu pravi excitantur bomines. Qui ergo nendi sunt iracundi, ut semulationiquam se habere
observat venlum, non seminat; et qui considerat existimant, mansuetudinem subjungant. Idcirco
nubes, nunquam metil; quia quisquis tentationem .n narnque Spiritus sanctus in columba nobis est et in
malignorum spirituum, quisquis persecutionem pra- igne monstratus, quia videlicet omnes quos implet,
vorum nominum metuit, neque nunc grana boni ope- et columbse simplicitate mansuetos, et igne zeli ar-
ris seminat, neque tunc manipulos sanctse relribu- dentes exbibet.
lionis secat. Nequaquara ergo sanclo Spiritu plenus est, qui
At contra, prsecipilesdum bonorum actuum praeve- aut in tranquillitate mansuctudinis fervorem semu-
niunt tempus, meritum pervertunt, et ssepe in malis lationis deserit, aut rursum in semulationis ardore
corruunt, dum bona minime discernunt. Qui nequa- virtutem mansuetudinis amitlit. Quod forlasse rae-
quam qusc quando agant inspiciunt, sed plerumque lius ostendimus, si in medium Pauli magisteriuin
acta quia ita non debuerunt agere cognoscnnt. Qtii- proferamus, qui duobus discipulis et non diversa cha-
bus sub attditoris specie recte apud b Salomouen» ritate prseditis, diversa lamen adjutoria praedicationis
dicitur: Fili, sine consilionihil facias, el posl factutn impendit. Timotheum nainque admonens, ail: Argue,
non pxnitebis (Eccli. xxxn, 24). Et rursum : Palbe- obsecra, increpa in omnipalientia et doclrina (II Tim.
brmlum precedant gressus tuos (Prov. iv, 25). Palpe- iv, 2). Titum quoque admonet dicens : Hwc loquere,
brae quippe gressus prsecedunt, cum operationem et exhorlare, et argue cum omni imperio (Tit. n, 15).
nostram consilia recta praeveniunt. Qui enim negli- Quid est quod doctrinam suam tanta arle dispensat,
^
git considerando pravidere quod facit, gressus ten- d ut in exhibenda hac, alteri imperium, atque alteri
dit, oculos claudit, pergendo iter conficit, sed praevi- patientiam proponat, nist quod mansuetioris spirilus
dendo sibimetipsi non antecedit, atque idcirco cilius Titum, et paulo ferventioris vidit esse Timoiheuin?
corruit, quia quo pedem operis ponere debeat, per Hlufli per semulationis sludium inflammat, bunc per
palpebram consilii non attendil. lenilatem patientiae temperat. Illi quod deest jungit,
huic quod super esl sublrahit. Illtim stimulo impel-
CAPUT XVI [At. XL]. lere nititur, hunc freno moderalur. Magnus quippe
Quomodo admonendi mansueti et iracundi. susceptse Ecclesise colonus, alios palmites ut crescere
(Admonitio17.) Aliter admonendi sunt mansueti, debeant rigat; alios cum plus justo crescere conspi-
atque aliter iracundi. Nunnunquam enim inansueti cit resecat, ne aut non crescendo non ferant fructus,
cum prsesunt, vicinum et quasi juxta positum torpo- aut, immoderaie crescendo, quos profulerint aniit»
rem desidiac patiuntur. Et plerumque nimia resolu- tant. Sed longe alia est ira quse sub semulationis
tione lenilatis, ultra qtiam necesse est vigorem dis- specie subripit, alia quae lurbatum cor et sine justi-
trictionis emolliunt. At contra iracuudi cum regi- lise praetextu coufundit. Illa enim in hoc quod debet
minura loca percipiunt, quo impellente ira in men- inordinate exienditur, haecautem semper in his quae
tis vsesaniam 57 devolvuniur, eo etiam subditorum non debet intlammatur. Sciendum quippe est quia in
vitam dissipata quietis tranquillitate confundunt. hoc ab impalientibus iracundi differunt, quod illi ab
Quos cum furor agit in prseceps, ignorant quid- aliis illata noli tolerant, isli autem etiam quae tole-
quid irati faciunt, ignorant quidquid a semet- rentur important. Nam iracundi saepe etiam e se de-
* Hoc est, adversantium pravorum impetus, et op- Mantueti per solliciiudinem torporetn damnent, ira-
pugnationes. De sensu vocis hujus apud Gregorium, cundi perlurbationem. Ita etiam primus Carnot., ad-
vide 1.nMoral. n. 51. ut, ante (orporem. In Laud., Belv. et teriio
b Hic sanctus Doctor librum Ecclesiastici diserte jeclo Carnot. : llli quid habent discernant, isli quod non
Salomoni tribuit, cujus auctorem ssepe alibi appellat habent ampleclanlur. Manstietiper sotlicitudinemlorv.
tantum, quemdamsapientem.Vide 1. vn Moral, n. 45; damnent. Duo priores Geinot. : Mantueli -pro soilici-
1. xx, n. 51; 1. xxvu, n.55; 1. xxxin , n. 23. Infra, tudine torp. damnenl. Sequitur cum omnibus Edit.
in admonilione 22, Salomon, juxta quosdain Mss. Trecensem,
optimse fldei, pronunliatur scriptor hujus sacri libri. d Belv. et secundus Carn.,' ut ad exhibenda haic _
Consule ibidem notain o. 0 Laud., dedignantes inseq. Terl-iusCamot., decti-
• Secundus Carn., Corb., Longi.p., Rolhoinag., nuntei ut dedignantesinseq.
Lyr. et terlius Gemet.: Isti quod habent amplectantur.
.77 UEGULJE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 7.8
clinantes insequuntur, rixse occasionem commovcnt, A t sint aeterna quoe appetunt, quam transitoria quse
labore conlenlionis gaudent; quos tamen melius cor- contemnuni; audiant elati quam sint transitoria quae
rigimus, si in ipsa irse suse commotione declinamus. ambiutit, quara aelerna quse perdunt. Audiant humi-
Perturbati quippe quid audiant ignorant, sed ad se Ies ex niagistra voce Veritatis : Omnis qui se humiliat,
reducti tanlo a liberius exhorlationis verba recipiunt, exallabitur (Luc. xvin, 14); audiant elati : Omnis
quanlo se tranquillius toleratos erubescunt. Menti qui se exaltat, liumiliabitur (lbid.) Audiant humiles :
autem furore ebriae, omne rectum quod dicilur, per- Gloriam prmcedil humilitas; attdiant elati: Anie riti-
versum videlur. Unde et Nabal ebrio culpam 58 nani exattatur spiritus (Prov.xv, 33; xvi, 18). Au-
suam Abigail laudabiliter tacuit, quam digesto vino diant humiles : Ad quem respiciam, nisi ud humilem
laudabiliter dixit (/ Reg. xxv, 37). Idcirco enim ma- et quietum, et trementemsermonesmeos (Isai. LXVI , 2) ?
lum quod fecerat, cognoscere potuit, quia hoc ebrius audiant elali : Quid superbil terra et cinis (Eccti. x ,
noti audivit. 9)? Audiant humiles: Deus humilia respkil; audiant
Cttra vero ita iracundi alios impelunt, ut declinari elati : Et atta a longe cognoscit (Psal. cxxxvn, C).
oirminonon possint, non aperta exprobratione, sed Audiant 59 humiles, quia Filius Iwminis non venit
sub qttadam sunt cautela reverenlise parcendo fe- ministrari, sed tninistrare (Mallh. xx, 28); audiant
riendi. Quod melius oslendimus, si Abner facluni B ehli, quia inilium omnis peccati superbiaest (Eccli. x,
ad inedium deducamus. Hunc quippe cum Asael vi 15). Audiant bumiles, quia Redemptor noster humi-
incautse prsecipilationis impeteret, seripttim est: limsil semelipsum, faclus obediens usque ad tnortem
Locutus est Abner ad Asael, dicens : Recede, noli me (Philip. n, 8); audiant elati quod de eorum capite
persequi, ne compellar confodere te in lerram. Qui sctiptuni est: Ipse est rex super universos fitios su-
audire con(empsit,et noluit declinure. Percussit ergo perbiw (Job. XLI, 25). Occasio igilur perditionis no-
eum Abner aversa hasla in inguine, et transjodit eum, strae facta est superbia diaboli, et argumenttini re-
el morluus esl (II Reg. n, 22, 25). Ctijus enim Asael demplionis nostrac invenla esl humilitas Dei. Ilosiis
typum tenuit, nisi eorum, quos vehementer arri- enim noster inter omnia conditus, voluit videri supra
piens furor in praeceps ducit? Qui in eodem (uroris omnia elatus: Redemptor autem noster magnus nta-
c
impetu tanto caule declinandi sunt, quanto et insane nens super omnia, lieri inter oiiinia dignatus esl
rapiuntur. Unde et Abner, qui nostro sermone patris parvus.
lucerna dicilur, fugit, quia doctorum lingua quoe Dicatur ergo humilibtis, quia dum se dejiciunl, ad
supernum Dei lumen indicat, cum per abrupta furo- Dei simililudinem ascendunl : dicatur elatis, quia
ris menlem cujuspiam ferri conspicit, cumque contra dum se erigunt, in apostatse angeli imitaiionem ca-
irascentem dissiraulat verborum jacula reddere, p dunl. Quid ilaque clatione dejecttus, quae dum supra
quasi persequentem non vult ferire. Sed cura iracundi se tenditur, ab altitudine verse celsitudinis elongatur ?
nulla consideratione se mitigant, et quasi Asael per- Et quid humilitate sublimius, quse dum se in ima
sequi et insanire non cqssant, necesse est ut hi qui deprimil, auctori stto manenti super sumtua conjun-
furenles conanlur reprimere, nequaquam se in furore git ? Est lamen aliud quod in eis debeat caute pen-
erigant, sed quidquid est tranquillitatis ostendant; sari, quia saepe quidam humilitatis decipiunlur spe<
qusedam vero subtiliter proferant, in quibus ex obli- cie, quidam vero elalionis suae ignoratione fallunlur.
quo furenlis animum punganl. Unde et Abner cum Nam plerumque nonnullis qui sibi humiles videnlur,
contra persequentem substitit, non eum recta, sed is qui Itoininibus deferri non dehet, conjunctus est
aversa asta iransforavit. Ex mucrone quippe percu- limor; plerunique vero elatos comitari solet liberse
lere, est impetu apertse increpationis obviare. Aversa vocis assertio. Et cum quaedam increpanda sunt vi-
vero hasta persequentem ferire, est furentem tran- tia, illi reticent ex timore, et lanien tncere se sesti-
quille ex quibusdam tangere, et quasi parcendo su- mant ex humilitate, isti Ioquuntur per impatientiam
I erare. Asael aulem protiuus occumbit, quia com- elationis, et lamen se credunt loqui per liberlateni
moiae mentes dum et parci sibi sentiunt, et taraen rectiiudinis. Illos ut perversa non increpent, sub
responsorum ralione in intimis sub tranquillitale jj specie Iiumilitatis premtt culpa formidinis; istos ad
tanguniur, ab eo quod et erexerant statim cadunt. increpanda quse non debent, aut magis increpanda
Qui ergo b a fervoris sui impetu sub lenitatis percus- quamdebent, sub imagine liberlatis effrenalio im-
sione rcsiliunt, quasi sine ferro moriunlur. pellit tumoris. d Unde et elati admonendi suut (u, q.
CAPUT XVII [Al. XLI}. 7, c. Admonendi), ne plus quam decel sint liberi; et
Quomodoadmonendihutnilesel elati. humiles admonendi sunt, ne plus quam expedit sint
(Admonitio 18.) Aliter admonendi sunt humiles, stibjccti, ne aut illi defensionera justitiae verlant in
alquealiter elati. Illis insinuandum esl quam sil vera cxercilationem superbir, aut isti cum student plus
escellenlia quam sperando tenent; istis vero inti- quam necesse est hominibus subjici, compellantur
mandum est quam sit nulla lemporalis gloria, quam eorum etiam vitia venerar-i.
et ampleclenles non teneni. Audiant hurailes quam Considerandum vero est quod plertimque elatos
a Gemet. ac pl. Norm., tanto libentius. 1. xv Moral., n. 20; 1. xvi, n. 37, ac passim.
b Editi, o furorts sui, contra Mss. tam Angl. d Gratianus hasc re'orens, non vcrba sed settsum
quam
nostrorum fidem. veddit.
0 De hoc loquendi modo Gregorio familiari, vidc
79 SANCTI GREGORII MAGNI 8)
uiilius corripimtis, si eorum correptionibus qu.wlam A }. quod valle se despicientes negligttnl, ct ideo levi-
iaudura fomenta inisceamus. Infcrenda uamque illis tate cogitaiiomiin a suo judicio per temporum roo-
sunt aut alia hona qttae in ipsis sunt, aut dicendum menta flectunlur. lllis dicendum est quia nisi melio-
ccrte qtise poterant esse si non sunt; et tttnc demttm res se cseteris a>slimarent, nequaquam ctinctoruni
resecanda sunt mala quse nobis displicent, cum prius consilia suse deliberalioni poslponerent; isiis dicen-
ad audiendum eorum placabilem menlem fecerinl dum est quia si hoc quod sunt, ulcunque attendereot,
prsemissa bona quaeplacent. Nam et equos iinlomitos nequaquain cos per tot e varietatis latera mntahili-
blanda prius nianti tangimus, ul eos nohis plenius tatis aura versaret. Ulis per Pauluin dicitur : Nolite
postmodum etiam per flagella suhigamus. Et amaro prudenles esse apud vosmelipsos (Rom. xn, 16); al
pigmentorum poculo mellis dulcedo adjungilur, n« Conlra isti audiunt : Non circumferamur omni veno
ca quse saluli profutura est, in ipso guslu aspera doclrinw (Ephes. iv, 14). De illis per Salomonen di-
nmariludo senliatur; dum vero gustus per dulcedi- cilur : Comedentfruclus vim sum, suisque consiliissa-
nem fallitur, a humor morliferus per amaritudinem tnrabuntur (Prov. i, 31); de istis aulem ab eo rurstis
vacualur. Ipsa ergo in elalis invectionis exordia, SCribitur: Cor stultorum dissimiteerit (Ibid., xv, 7).
permixta siint laude tcmperanda, ut dum admittiint Cor quippe sapieiitum sibimetipsi semper est simile;
favores quos diiigunt, etiam correpliones recipiant jg » quia dtim rectis persuasionib is acquiescit, c msianter
quos oderunt. se in bono opere dirigil. Cor vero sttiltoruro dissi-
Plerumque autem persuadere elatis ulilia melius mile est, quia diiiii miitabilitaie se varium exhibet,
possumus, si profeclum eorum nobis potiusfJO quam . ntinquam id quod ftierat manet. Et quia quaedam
illis profuiurum dicamus, si eorum b meliorationem vitia sicut ex semetipsis gignuut alia, ita ex aliis
nobis magis quam sibi Impendi poslulemus. Facile oriuntur, sciendum summopere est quod tunc ea
enim ad bonum elalio flcctitur, si et aliis ejus in- corripieudo melius tergimns, cum ab ips > amaritu-
llexioprodesse credatur. Unde Moyses,qui regente se dinis suac fonte siccamus. Pertiuacia quippe ex su-
Deo, deserli iter aerea columna duce pergebatc cum perbia, inconstantia vero ex levitate generalur.
llobab cognatum sumn a gentilitalis conversatione Adraonendi igitur sunt pertinaces, ut elaiione>m
vellet educere, et oinnipoientis Dei dominio subju- snae cogilationis agnoscaut, et semetipsos vincere
srare: Proftciscimurad' locum quem Dominus daturus studeanl; ne dum rectis aliorum suasionibus foris
:tl tiobis; veni nobiscum, ul bene faciamus libi, quia superari despiciunt, inlus a superbia 61 caplivi le-
Vominusbona promisil lsraeli. Cui cum respondisset neantur. Ailmonendi sunt, tit solerler aspiciant quia
ille: Non vadam tecum, sed revertar in terram meam Filius bnminis, cui una seinper cum Patre voluntas
\n qua nalus sum; illico adjtmxil: Noli nos retinquere; „t est, ut exeraplum nobis frangendsenostrae voluntalis
(u enim nosli in quibus tocis per deserttim caslra po- praeheat, dicit : Non qumro voluntatetn meam, sed
nere debeamtis, el eris ductor noster (Num. x, 29, volunlatemejus qui tnisil me Patris (Joan. v, 30). Qui
teq.). Neque enim Moysi mentem ignorantia iiineris ut hujus adhuc virtutis gratiam commendaret, ser-
inguslabat, quem el d ad propheiise scientiam co- vaturiim se hoc in cxtremo judicio praemisit, diceus:
gnilio Divinitatis expanderat, quem columna exlerius Ego a me ipso non possttmfacerequidquam, sed sicut
prseibat, quem de cunclis inlerius per conversatio- audio, judico (Ibid.). Qtia itaque ' conscienlia dedi •
nem cum Deosedulam loculio fatniliaris instruebal. gnatur liorno alienae voluntati acquiescere, quando
Sed videlicet vir providus elato auditori colloquciis, Dei et hominis Filius, ctiin virtutis su:e gloriaui venit
solatium petivit ut darel; ducem requircbat in via, ostendere, lestatur se non a semetipso judicare?
ut dux ei fieri potuissel ad vitam. Egit iiaque ut su- At conlra admonendi sunt inconstantes, ut menieni
perbus auditor voci ad meliora stiadenti eo magis gravilate roborent. Tunceniin genimina in se iiiuia-
fierel devotus, quo putarelur iiecessarius; el unde se bilitatissarefaciunt.cum a corde pritis radicem levita-
exhortatorem suum prsecedere crederet, inde se sub lis abscidunt, quia el tunc fabrica robusta con-lriii-
verbis exhortantis inclinaret. tur, cum prius locus solidus, in quo fiiiidaiiicntiiin
CAPUT XXIII [Al. XLll}. r. poni debeat, providoltir. Nisi ergoante inentis levi-
Quomodoadmonendi perlinacesel inconstantes. tas caveatur, cogilationum inconslanlia minime vin-
(Admonitio19.) Aliter admoiieiidi sunt pertinaces, cilur. A quibus se alienum Panlus fuisse perhibuii,
co-
aique aliter inconstantes. Illis dicendum est quod cum dicii: Nunquid levilateusus sitm? attt qum
ct
plus de se quam suut sentitiiit, el idcirco alienisi gito, secundumcarnem cogito, ut sit ttpttd me, esi
consiliis non acquiescunl; islis vero intimandum est non (1 Cor. i, 17)? Ac si aperte dicat : Idcirco mu-
8 Laud. el secundus Gemet., humor tnortifer. Sic: qu<m,
• Edit. pleraeque,varielatis liilora, quibns ex Ms<.
quoque legitur in Gemet. primo, sed a secundai suw t«o
inanu. iguoramiis. Paulo posl habeni, fructus vinem
b Laud., Longip., Val. Cl., duo priores Gemet., etl vim. Hebr. lextus, ejusque versiones, ivec non M-s.
tertius Carnot., moderalionem. sancli Gregorii cogunt legere. vimsum.
« Al., Jetro. Cod. Corb. Iiabet utramque Iectio- 1 Laud., conslantia.
ncni. t Laud, et lertius Gemet., arescunt. Alii Norm.,
d Laud., Rotbom., Lyr., ad prophetm. In Trec, , arefiunt.
Corb. el plerisque legitur, qucun, sc. mentein, pro)
81 REGULiE PASTORALIS LiBER. — PARS TERTIA. 82
Ubiliiaiis aura non moveor, qtiia leviiatis vitio non A , »'»honorealiquoad taturilatem carnis (Coloss. n, 23).
succumbo. Qua in re notandum est quod in dispulatione stia
CAPUT XIX [Al. XLIII]. prsedicatoregregius superstilioni humilitatis speciem
-absli-
Quomodo admonendi qui intemperantius, et qui jungit, quia dum plus quam necesse est per
parciuscibo utuniur. nenliam caro allerilur, bumililas foris ostendittir,
(Admonitio20.) Aliter adiiioneiidisiinlgulaedediti, sed de hac ipsa humilitate graviter intcrius snperbi-
alque aliter abstinenles. Illosenim superfluitas locu- tur. Et nisi aliquando mens ex abstinentiaevirtute
lionis, levilas operis, aique luxuria ; istos vero sa:- tumesceret, nequaquain hanc velut inter magtia me-
pe impatientiae,saepevero superbiae culpa comitatur. rita Pharisaeusarrogans studiose numeraret, dicens :
Nisi enim gulaededitos immoderata loquacitas rape- Jejuno bis in sabbato (Luc. xvni, 12). Admonendi
ret, dives ille qtii epulaitts quotidie dicitur splendi- ergo sunt guhedediti, ne in eo quod escarum dele-
de in lingua gravius non arderet, dicens : Paler ctationi incubant, luxurisese mucrone traiisligani; et
Abraham, miserere mei, el milte Lazarum, ut intingat quanta sibi per esum loquacitas, quanta mentis le-
extremumdigiit sui in aquam, ut refrigerel linguam vitas insidietur, aspiciant, ne dum ventri inoililer
meam,quia crucior in hac flamma (Luc. xvi, 24 ). serviunt, vitiorum laqueis crudeliter astringantur.
Quibus profecto verbis ostenditur quia epulando ig Tanto eiiim longius a secundo parente receditur,
quotidie crebrius in lingua peccaverat, qui totus ar- quanlo per immoderatum iisuni dum manus ad ci-
densrefrigerariseprsecipuein liiiguarequirebal. Rur- bum tenditur, parenlis primi lapsus iteratur. At
sum quia gulaedediloslevitasprotinusoperisscquiiur, contra admonendi sunt abstinentes, ut sollicite sem-
aucloritas sacra testatur, dicens : Sedit poputns man- per aspiciant, ne cum gulse vitium fugiunt, acriora
dttcareel bibere,el surrexeruntludere (Exod. xxxn, 6). his vitia quasi ex virtute generentur; ne dum car-
Quos plernmque edacilas usque ad luxuriam per- ncm macerant, ad impatienliam spirilus erumpant:
trahit, quia dum satietale venter extenditur, aculei et nulla jam virtus sitquod caro vincitur, si spiritus
libidinis excitantur. Unde et hosti callido, qui prinii ah ira superalur. Aliquando autem dum mens abs-
hominis senstim in concupiscentia pomi aperuit, sed linenlium ab ira se deprimit, hanc quasi peregrina
in peccati laqueo sirinxit, divina voce dicilur: Pe- veniens laeiiiia corrumpit, et eo ahstinentise bonum
ciore et ventrerepes (Cen. ni, 14), ac si ei aperte di- deperit, quo sese a spiritalibus viliis niinime cu-
ceretur : Cogilaiione et ingluvie super bumana cor- stodit. Unde recte per prophelam dicilur : In diebus
da dominaberis. Qua gulaededitos luxuria sequitur, jejuniorum vestrorum inveniuntur voluntates veslrm
prophel.i lestaiur, qui duin aperta narrat, occulta (lsai. LVIII,5, sec. LXX). Et paulopas.1:In judkiaet
denuniiai, dicens : Princeps cocorum deslruxil mtt- Q | rixas jejunatis, et perculitis pugnis (Ibid.) tt Voluntas
ros Jerusalem (Jer. xxxix , 9 ; IV Reg. xxv, 10, sec. quippe ad laeiitiam perlinet, pugnus ad iram. Incas-
LXX). Princeps namque cocornm venter est (Dist. sum ergo per abslinentiam corpus alterilur, si inor-
41, iniiio), cui magna cura obsequium a cocis inipeii- dinatis dimissa motibus mens vitiis dissipatur. Rur-
ditur, ut ipse delectabiliter qibts implealur. Muri sumque admonendi sunl, ut abstinentiam suam et
atitem Jerusalem virtutes sunt animae, ad desiderium sempcr sine imminulioiie custodiani et nunqiiam
siipernsepacis elevaia;. Cocorum igitur princeps mu- hanc apud occullum judicem eximisevirtuiis credant,
ros Jerusaiem dejieit; quia dum venter ingluvie ex- ne si fortasse magni esse nierili creditur, cor in ela-
tendiiur, virtutes animse per luxuriam destruuntur. lionem sublevetur. Hinc namque per prophetam di-
62 Qu0 conira nisi nientes abslinentium plerum- citur : Nunquid tale esl jejunium quod eletji? Sed
que impatienlia a sinu tranquillitatis excuteret, ne- frange esurienlipanem tuum, et egenosvagosque in-
quaquam Petrus cum diceret: Ministrate in fide ve- duc in domumluam (lbid., 5).
itra viriutem, in virlute attlem scientiam, in scientia Qua in re pensandum est virlus absiiueuiiae
autem abstinenliom(II Petr. i, o) ; prolinus vigilan- quam parva respicitur, qu;c nonnisi ex aliis virluti-
ter ailjiingeret, dicens : ln ubstinenliaaulem patien- bus commendatur. Hinc Joel ait : Sanctificate jeju-
liam. Deessequippe abstinentibus patientiam prac- f) i nium. Jejunium quippe sanctiflcare , est adjunctis
vidit, qunc cis ut adessei admonuit. Rursum nisi co- aiiis bonis dignam Deo abstinentiam carnis ostendere.
gilaliones abslineniium nonnuuquam superbiaecul- Admonendi suni abstinentes, ut noverint quia tunc
pa Iransfigerci, Paulus iiiinimc dixissei: Qui non placentem Deo abslineniiam oflerunt, £3 CU1!1 ea
mattducai, manducantem nonjudicel(Rom.xi\.Z). quse sibi de alimentis subtrahunt, indigentibus lar-
Qui rursum ad alios loquens, dum de abstinentiae giuntur. Solerter namque audiendum cst, qttod per
virluie gloriantiumpraeceplapersiringeret, adjunxit: propheiam Dorainus redarguil, dicens : Cum jejuna-
Qumsunl rationemquidemhabentiasapientimtn super- naretis et plangeretis in quinto et in seplimo tnense per
stitioneelhumilitate, elnon ad parcenduincorpori, non hos sepluaginta annos, nunquid jejitnittm jejuitastis
" Trec, Carnot. primus et Belv., a prima manu, desumunlur laudata verba, legilur voluntasaut vo-
voluplas. Reiiiiuimus voluntus, quod referatur ad Inntates. In versionibus Syriaca ct Arabica habes,
locuiii Isaia;,-in quo legitur voluntalesveslrm.Quan- cupidilatibus indutgetis, cupiditatesquwritis. Veriim
quam in Trecensi legamus, votupiates. Al in Ilebr. liic cnpidilalesnon possunt significare voluvtales, aed
fonle et in translatione septuaginta Interp. ex qua propriara volutitaletn.
83 SANCTI GREGORIIMAGNl 8i
mihi? Et cum » comedittis et bibistis, nunquid noni A siibsislnnt. Admonendi sunt
igitnr qui jam quse pos-
tobismetipsis comedistis, el vobismelipsis bibislisi sident niisericorditer tribuunt, ut accelesti Domino
(Zach. vn, 5 seq.)1 Non enimDeo, sed sibi quis- dispensalores se positos subsidiorum temporaliuin
que jejunat, si ea quse ventri ad tempus subtrahit, agnoscant; e( tanto humiliter praebeant, quanto et
non egenis tribuit, sed venlri postmodum offe- aliena esse intelligunl quse
dispensant. Cuuiquc in
renda custodit. illorum minislerio quibus accepta largimiiur
Qi&
Itaque ne aut illos appetitus gulae a mentis stalu constiiutos se esse considerant, nequaquam eorum
dejiciat, aut istos afflicta caro ex elatione supplan- mentes tumor sublevet, sed limor premat. Unde et
tet, audiantilli ex ore Veritatis : Attenditeautem vo- necesse est ul sollicite perpendant d ne commissa
bis, ne forle graventur corda vestra in crapula el ebrie- indigne distribuant; ne qtisdam quibus nulla, ne
tate, et curis hujus mundi (Luc. xxi, 34). Ubi utilis nulla quibus quaedam; ne mtilta quibtis pouca , ne
quoque pavor adjungiltir : Et superveniat in vos re- pauca praebeant quibus impendere mtilta debu»runl;
pentina diea ilta. Tanquam laqueus enim superveniet ne prtecipilatione hoc quod tribuunt inuliliter spar-
in omnes,qui sedentsuper faciem omnisterrm (Ibidem, gant; ne larditale petentes noxie
crucient; ne reci-
35). Audiant isti: Non quod intrat in os, eoinquinat piendse hic gratiae intenlio subrepal; ne daiionis
holninem,sed quod procedit ex ore, coinquinal homi- B ] lumen laudis transitoriae appetitio exstinguai; ne
nem(Malth.xv, 11). Audiantilli : Esca venlri, el veu- oblatum mtinus conjuncta Iristitia obsideal; ne in
ter escis; Deus autem et hunc b el has deslruel (1 Cor. bene oblato munere animtis plus quam decct hila-
vi, 13). Etrursum : Non in commessationibuset ebrie- rescat, ne sibi quidqtiam, cum lotum recte impleve-
tatibtts (Rotit. xm, 13). Et rursum : Esca nos non rint, (ribuant, et simul omnia postqiiam peregerint
commendatDeo (J Cor.vm, 8). Audiantisti, <7»iaom- perdant. Ne enim sibi virtutem suae liberalitaiis de-
nia munda tnundis; coinquinatit autem et infidelibus putent, audiant quod scriptum est: Si quis admini-
nihil est mundum [Tit. i, 15). Audiant illi : Quorum MratftanquamcxvirtutequamadminislratDeus (I Petr.
deut venter esl, et gloria in confusioneipsorum (Phi- iv, 11). Ne in benefaclis immodcratius gaudeant,
lip. ni, 19). Audiant isti : Discedent quidam a fide audiant quod scriptum esl: Cum feceritis omnia qua\
(l Tim. iv, 1, 3). Et paulo post: Prohibentium nu- prwcepla tunt vobis, dicite : Servi inulilcs sumus,
bere, abttinere a cibis, quos Deuscreavit ad percipien- quod debuimusfacere, 'Jecimus (Liic.wu, 10). Ne
duni cum graliarum actione ftdelibuset his qui cogno- largitaiem trisfilia corrtimpat, audiant quod scriptum
verunt veritatem. Audiant illi: Bonum est non mandu- est: Hilarem enim dalorem ditigit Detis (II Cor. i.v,
care carnem, neque biberevinum : neque in quo frater 7). Neexinipenso munere transiioriam laudein qttac-
luus scahdaliiatur (Rom. xiv, 21). Audiant isli : Mo- (Q rant, attdiaiit qttod scriptum est : Nesciat sinistra lua
dico vino utere propler stomachumel frequenles tuas quid faciat dexlera lua (Mallh. vi, 3); Id est, pi;e <li-
infirmilates(I Tim. v , 25). Quatenus et illi discant spensalioni nequaquam se gloria vitae praesentis ad-
cibos carnis c inordinate non appetere, ct isti crea- niisceat, scd optis rectitiidinis f appetitio ignoret
turam Dei quam non appetunt, non audeant con- favoris. Nc irapenssegratioevicissitudiuem requirant,
dcmnare. audiant quod sciiptum est: Cum fucis prandium aut
CAPUTXX[A/.A-L/V]. cmnain, noti vocare amicos tuos, neque fraires tuos,
Quomodo admonendi qui sua dislribuunt, el qui neque cognalos, neque vicinoi diviles, ne forle el ipsi
rapiutil aliena. te reinvitent, et fiat libi reiributio : sed cum fncis con-
(ylrft)iont(to21.) Aliter admonendi sunt qui jam vivium,vocapauperes,debiles, claudoscwcos; elbeatus
stia misericorditer tribuunt, alque aliler qui adhuc eiis, quianonhabent £undere!ribueretibi(Luc. xiv,12
et aiiena rapere contendunt. Admonendi namque sunt seq. elc.) Nequacprsebendasunt citius, seropnebean-
qni jainsuamisericorditer tribuunt, ne cogitationelu- tur, audiant quodscriptum e6t: Nedicasan,icoluo : Va-
midasuper eos sequibusterrenalargiiin(ur,exlollanl; de et revertere, et cras dabo tibi, cum statim possis
ne idcirco se roeliores sestiment, quia contincri per dare (Prov. m, 28). Ne sub obtentu '' largitaiis ca
se cseteros vident. Nam terrense domus doiiiinus *D quse possidenl inutililer spargant, audiant quod scri-
famulorum ordines minisleriaque dispertiens, hos ut pltim est : Sudet elecmosyna in manu tua. Ne cum
regant, illos vero staluit m ab aliis regantur. Istos multa necesse sint, pauca largiantur, audiant quod
jubet ut necessaria caeteris pracheant, illos ut acce- scriptum est: Qui parceiseminal, parce el metet (II
pta ab aliis sumant. Et tamen plerumque offendunt Cor. ix, 6). Ne cum pauca oporlet, plurima praeheaM
qui regunt, et in patrisfamilias gratia permanent qui et ipsi postmodum minime inopiam tolerantes ad im-
reguntur. Iram merehtur qui dispensatores sunt, patientiam erurapant, audiaut quod scriptum csl:
sine offensione perdurant qui ex aliena dispensatione Non itl aliis sit remissio, vobisautem tribulatio, sed ex
a Laud., Val.CI. Corb., Gemet., comedilii el bibi- f In Edit., appetitionem. Cogimur sequi Mss. lnr-
tis. Trec, cum comediis et cnm bibitis. bam, et qtiidemoptimortim, sc, Trec, Laud., Corb.,
b Laud. Trec et duo priores Gemct., et hmc. duoium priorum Carnot.
c Gemet. el Laud., immoderate. r,Ita Corb., Trec, Laud., Gemet. Consentit vet.
' Corb. hic et deinceps longa serie habei nec,
pro Edit. 1518. Aliae ha'bent, unde retribuant.
ne. h Laud. et nonnulli, pietatis.
' Aud. primus, non fecimus.
F5 RRGULyE PASTORALIS LIBER. — PARS TErViTA. 86
wqualitate,vestraabundanlia itloruminopiamsitppleat, A quo eos obliget reatu res rapta, si lali subjicit poetia*
ei ul illorumabundanliaveslrminopimsit supplementum non tradita. Perpendant quid merealur injustitia il-
(Ibid. VIII,15, 14). Cum cnim dantis mens ferrein- lata, si tanla percussione digna est pietas non itu-
opiam nescit, si mulia sibi sublrahit, occasionem pensa.
contra se impatientiae exquiril. Prius namque prae- Cum aliena rapere 'intendunt, audiant quod seri-
parandus eet patientise animus, et tunc aut mulla plum est: Vw ei qui multiplicat non sua ; usquecfuo
snnt aul cuncta largienda , ne dum minus acquani- aggravat contra se densum tfttum (llabac. n, 6) ?
miter inopia irruens ferlur, et prsemissaelargilatis Avaro quippe cor.tra se densum lutum aggravare,
merces pereat, et adhuc mentem deterius murmura- est terrena lucra cum pondere peccati cumulare.
lio subsequensperdat. Ne omniiionihil eis prsebeant, Cum multiplicare large habitationis spatia cupiunt,
quibus conferre aliquid parvum debeiit, audianl quod audianl qnod scriptum est: Vm qui conjungilis do-
scriptum est: Omiti petenti te tribue ( Luc. vi, 30). mumad domum, et agrum agro copulatis, usque ad
Ne saltem aliquid prsebeant, quibus omnino conferre terminum loci. Nunquid habitabitis soli vos in medio
nit debent, audiant quod scriplum est: Da bono, et terrm (Isai. v, 8)? Ac si aperle diceref: Quousquevos
non receperispeccalorem; benefuchumili, et non de- exlendilis, b qui habere in communi mundo consor-
derisimpio(Ecccli. xn, 4). Et rurstim : Panem ttium B tes minime potestis? Conj'unctos qtiidem premitis,
el viniimsuper sepulturamjusii constilue, et noti ex eo sed conira quos valeatis vos exlendere, sempcr in-
manducareet bibere cum peccatoribus{ Tob. iv, 17 ). venitis. Cum augendis pecuniis inhianl, audiant quod
<>5 Panem enim suum et vintim peccatoribus prse- scriptum est: Avarus non imptelur pecunia ; et qu
bct, qul iniquis subsidia pro eo quotl iniqui sunt im- amat divitias, non capiet fruclus ex eis (Eccle. v, 9).
pendit. Unde et nonnulli hujus muiidi diviles, cum Fructus quippe ex illis caperet, si eas bene spargere
fame crucientur Cbristi pauperes, effusis largitatibus non amando voluissel. Qui vero eas diligendo reti-
nulriunt histriones. Qui vero indigenti etiam pecca- net, liic utique sine fructu derelinquet. Cum repleri
tori panem suum, non quia peccator, sed quia homo cunctis simul c opibus inardescunt, audiant quod
est, tribuit; nimirum non peccalorem, sed justutn scripturn est: Qui (cstinat ditari, non erii innocem
pauperero nutrit, quia in illo non culpam, sed natu- (Prov. xxvni, 20); profecto enim qui augere opes am-
ram diligii. bit, vilare peccatum negligil; etmoreavium captus,
Admonendisunl eliam qtii jam sua misericorditer cum escam lerrenarum rerum avidus conspicit, quo
largiuntur, ut sollicite custodire studeant, ne cum strangulelur peccati laqtieo non agnnscit. 66 C"m
cemmissa peccata eleemosynis redimunt, adhuc re- quselibet prsesenlis mundi lttcra desiderant, et ea
dimenda committant; ne venalem Dei justitiam aesti- Q qu;e de fuluro d damna patientur, ignorant, audiant
meiit, si ctitii curanl pro peccalis mimmos tribuere, quod scriplum est : Ilmreditas ad quam festinatur in
arbitrentur se posse inulte peccare. Plus est namque principio, in novissimo benediclione carebit (Prov.
aniinoquam esca, et corpusqttam vestimentum(Maltli. xx, 21). Ex hac quippe viia initium ducimus, ut ad
vi, 25; Lnc. xii, 25). Qui ergo escam aut vestimen- bcncdictionis sortem in novissimo veniamus : qui
tttm pauperibus largilur, sed lamen animsevel cor- itaque in principio hsereditari fe?linant, sorlem sibi
poris iniquiiate polluiinr, qttod minus est justitiae in novissimo e bcnedictionis amputant; quia dum
oblulit, et quod majus est, culpac; stta cnim Deo per avariiiae nequitiam hic multiplicari appetunt, il-
dedit, et se diabolo. lic ab selerno palrimonio exhseredes fiunt. Cum vel
At contra admonendi stint qui adhuc et aliena ra- plurima ambiunt, vel obtinere cuncta quse ambie-
pere contendunt, ut sollicile audiant quid veniens in rint possunt, audiant qnod scriptum est: Qttid prod-
judicinm Dominus dicat. Ait namque : Esurivi, et csl homini si totum muntlum lucretur, animm vero
non dedistis mihi manducare; sitivi, et non dedistis suo:detrinienlumfaciat (Maltlt. xvi, 26) ? Ac si aperte
tnihi bibere; hospes eram, et non coltegistis me;nu- Veritas dicat: Quid prodest homini si lotum quod
dus, et non operuistis me; infirmus et in carcere, et extra se est congregat, si hoc ipsttm solum quod ipse
non visilastisme (Matth. xxv, 53, 36). Quibus etiam j) cst, damnat? Plerumque autem citius raptorum ava-
pramitlit, dicens : Discedilea me, maledicti, in iqnem ritia corrigilur, si in verbis admonentis quam fugi-
mternum, qui paratus csl diabolo et angelis ejus liva sil praesens vita, monstrettir: si eorum ad me-
(Malth. xxv, 44). Ecce nequaquam audiunt, « quia dium memoria deducalur, qui et ditari in boc mundo
rapinas vel quselibet alia violenta commiserunt, et diu conati sunt, et tamen in adeplis divitiis diu ma-
tamen seternis gehennaeignibus niancipantur. Ilinc nere nequiverunt, quibus festina mors repente et
ergo colligendum est quanta damnatione plectendi sitntil abstulit quidquid eorum nequilia nec siniul
siint qui rapiunt aliena, si tanla animadversione fe- nec repente congregavit; qui non solum hic rapta
riunlur qtii sua indiscrete tenuerunt. Perpendant reliqiierunt, sed secum ad judicium causas rapinse
n Corb., Belv., et duo priorcs Carnot., qui ra- bitandam conceditis.Videsnpra, c. 15, nota e.
pinut. r In vet. Edit. 1518 et Gussanv., operibus, crasso
b Trec, tres Gemel., Rothom., Audoen., Lyr., <?«i errore.
non liaberein communimundo minime poteslis. For- d Viliose in Excusis, de fuluro damno.
lasse bic tnmiine, non habet vim negamli, sed signi- e Gussanv., noB minori errore, benedictione-
lical: ne minimamquidem mundi porlionem atiis ha-
87 . SANCTI GREGORIIMAGNI s&
detulerunt. Horum itaque exempla audiant, quos in A sed quia immoderato usu totum se licitis tiadidit.
verbis suis proculdubio et ipsi condemnant; ut cum Admonendi sunt tenaces, ut noverint quod hanc
post verba ad cor redeuut, imilari saliem quos judi- primam injuriam faciunt Deo, quia dantisibi ouinia,
cant, erubescant. nullam misericordiae hostiam reddunt. Hinc enim
CAPUT XXI [Al. XLV]. Psalmista ail: Non dabil Deo propitialionem tuam,
Quomodoadmonendi qui aliena non appelitnl, sed sua nec pretiumredemplionisanimw sum(Psal. XLVIH, 8).
et
retinent; qui sua tribuentes, aliena tamen rapiunt. Pretium nainque redemptionis dare, est opus honum
(Admonitio22.) Aliler admonendi sunt qui nec praevenienti nos graliae reddere. Hinc Joannes excla-
aliena appelunt, nec sua largiunlur; aique aliterqui mat dicens : Jam securis ad radicem arboris posita
el ea quae habent tribuunl, et lamen aliena rapere est. Omnis arbor qum non facit frucium bonum, exci-
non desislunt. Admonendi suni qui nec aliena appe- detur, et in ignem mittetur (Luc. III, 9). Qui ergo se
tuht, nec sua largiunlur, ut sciant sollicite quod ea innoxios, quia aliena non rapiunt sestimanl, ictum
de qua sumpli sunt, cunctis hominibus terra commu- securis vicinse praevideant, et lorporem improvidse
nis est, et idctrco alimenta quoque omnibns com- securitatis amittant, ne cum ferre fructum boni ope-
muniter profert. Incassum ergo seinnocentes puiant, ris negligunt, a prseseiili vita funditusb quasi a viri-
qui commune Dei munus sibi privatum vindicanl; B ditate radicis exsecentur.
qui cum accepta iion iribuunt, iu proximorum nece At contra admonendi sunl, qui et ea quae habent
grassantur, quia tot pene quolidie perimunl, quot tribuunt, ei aliena rapere non desistunt,c ne valde
morientium pauperum apud se subsidia abscondunt. munifici videri appelant, el de boni specie deterio-
Nam cum quaelibet necessaria indigentibus minislra- res fiaut. III etenim propria indiscrete Iribuentes,
inus, sua illis reddimus, 11011 nostra largimur; jusii- non solum ut supra j'am diximus, ad impatientise
tiae debitum potius solvimus, quam misericordiae miirinurationem pioruunt; sed cogente se inopia,
opera implemns. Unde el ipsa Veritas cum de mise- usque ad avariliam devolvuntur. Quid ergo eoruin
ricordia caute cxhibenda loquerelur, ait: Attendite mente infelicius, quibus de largitate nascitur avari-
ne juslitiamveslrmn (acialis coram Itominibus(Mattk. tia, et peccalurum seges quasi cx vinule seminatur?
vi, 1). Cui quoque senlentiae etiam Psalmista conci- Prius itaque admonendi sunt ut tenere sua raliona-
nens dicit: Dispersxldedit pauperibus, justitia ejus bililer sciant, et tunc demum ut aliena non ambiant.
manetin mternum (Psal. ci, 9). Cum enim largita- Si enim radix culpae in ipsa effusione non exuritur,
tem impensam pauperibtis praemisisset, non banc nunquam per ramos exuberans avaritiae spina d sic-
vocare niisericordiam, sed justitiam maluit; quia calur. Occasio ergo rapiendi subtrahitur, si bene
quod a comnioni Dumino tribuitur, justum profecto G piius jus possidendi disponatur. Tunc vero admo-
cst, ut quicnnque accipiunt, eo communiter utantur. niti audiant, quomodo quae habent misericorditer
Hinc etiaiu Salomon ail: Qui justus est, tribuet et tiibuam, quando niinirum didicerunt ul bona miseri-
non cessabit (Prov. xxi, 26). Admonendi sunt quo- cordiae per interjeciam rapinse nequitiam non con-
que ut sollicite aitendanl quod ficnlnea quse fructum fundant. Violenter enim exquirunt quae misericordi-
non habiiit, contra hancdislrictus agricola queritur, ler largiuntur. Sed aliud est pro peccatis misericor-
quod etiam lerram occiipavit. 67 Tcrram quippe diam facere, aliud pro misericordia facienda pee-
liculnea siue fruclu occupat, quando mens tcuacium care : qusejara nequaquam misericordia nuncupari
hoc quod prodesse mullis poteral, inutiliter servat. potesl, quia ad dulcera fructum nou prolicil quaeper
Terram ficulnea sine frucln occupal, quaudo locum virus pesliferac radicis amarescit. Hinc est enini
quem exercere aliusa per solem boni operis valuii, quod ipsa etiara sacrificia per prophelam Dominus
btulius per desidise umbram premit. reprobat, dicens : Ego Dominus diligent judicium, et
ili auiero nonnunquam dicere solent : Concessis odio habens rapinam in holocausto (Isai. LXI,8).
iitimur, aliena nou quaerimus, et si digna misericor- Ilinc ileruni d<xit: Hostiw impiorum abominabites,
disc rclribuiione non agimus, nulla tameu perversa qum 68 offeruntur ex scelere (Prow. xxi, 27). Qui
perpetramus. Quod idcirco sentiuui, quia videlicct D ssupequoque et indigentibus subtrahunt quse Deo
aurem cordis a vcrbis ccelcsiihus claudunt. Neque largiunlur. Sed quanla eos animadversione renuat
enini dives in Evangelio, qui induebalur purpura ct e per quemdam sapienlem Dominus demonstral, di-
bysso, qui epulabatur quotidie splendide (Luc. xvi, cens : Qui offtrt sacrificium de substantia pauperis,
19, seq.), aliena rapuisse, sed infructuose propriis quasi qui victimat filium in conspectu patris sui (Ec-
nsiis fuisse perhibelur, eumque posi banc vilam ul- cli. xxxtv. 24). Quid naiiique esse inlalerabilius po-
irix gehenna suscepit, non quia aliquid illicitum gessil, test, quam mors filii aute oculos pairis? IIoc itaque
• Carnot. priraus, per sobolem bom operis; alii videri appetunt, de boni.
coutradicunt, aliundeque legendum solem probat d Carnot. secundus, secatur.
umbrm oppositio. Duo priores Gemet., per Salomonem.In Trec.
t>Cowuple Guss., quasi ariditttle radicit exsiccen- legilur, quemdam sapientem. At in marg. notatur
iur. Leclioni nostrae favenl duo Mss. S. Germ. et eadem manu, Aput Salomonem,id est, apud Sat.
c;cteri. Ratio quoque suffragatur; nam extecenlur Nam in vet. Mss. t pr<>d solel usurpari. Eadem
nplime relertiir ad ea quaeimmediate praemissasunt: nota legitur infra in hoc Cnd. in Admoii. 31, ubi
ictum teeuris vicinmprmvideant. laudalur alius Ecclesiastici locus.
* Excusi., incoiisuilis Mss., ne dum vatde muniftci
80 REGULJE PASTORALISLIDER. — PARS TERTIA. 90
sacrificium quanla ira aspiciatur ostenditur, quod A contentionessunt in corde vettro, nolite glortari, et
orbau patris dolori comparatur. El tamen plerumque mendacesesseadvertumveritatem.Non esl ista sapien-
quanla tribuunt, pensanl; quanta autem rapiinit, tia desursum descendens,sed temna, animalit, dia-
consideraredissimulani. Quasi mercedem numerant, bolica. Qum autem deturtum est sapienlia primum
et perpendere culpas recusant. Audiant itaqtie quod quidem pudica est, deinde paciftca (Jac. III, 14, 15,
scriplum est: Qui mercedescongregavit,misit eat in 17). Pudica videlicet, quia casle intelligil; pacifica
sacculum periusum (Aggwi. vi). In sacculo quippe autem, d quia per elationem se minime a proximo-
pertuso videtur, quando pecunia mitlilur; sed rum societate disjungit. Admonendisunt dissideuies,
quaudo amittitur, non videtur. Qui ergo quanta ut noverint quod tandiu nullum boni operis D o sa-
largiuninr aspiciunt, sed quanlum rapiunt non per- crifieium immolant, quandiu a proximorum chari-
pendunt, in pei tuso sacculo merccdes mitluiit, quia tate discordant. Scriptum namque est: Si offersmu-
profecto has" iu spem suae(iduciaeintuentes conge- nut luum ad altare, el ibi recordalus fueris quia frater
runt, sed non intuentes perdunl. tuus habel aliquid adversum te, relinque ibi munus
CAPUT XXIl/. [Al. XLVI]. tuum ante altare, el vade prius reconciliari fratri tuo,
Quomodoadmonenditunt discordes el pacati. et tune veniens offeres munus tuum (Mallh. v, 28,
B Ex qua scilicel praeceptione pensandum est
(Admoniiio23.) Aliler admonendi sunt discordes, 24).
hostia repellilur, quam intolerabilis culpa
alque aliter pacati. Discordes namque admonendi quorum
sunt nt certissime sciant quia quantislibet virtutibus monstratur. Nam cum mala cuncta bonis sequenti-
bus diluantur, pensemus quania sint mala discor-
polleant, spiritales fieri nullalenus possunt, si uniri
diae, quae nisi exstincla fundilus fuerint, bonum
per concordiam proximisnegligunt. Scriptum quippe
esl : Fructus autem spiritus est charitas, gaudium, subsequi non permittunt. Admonendi sunt discor-
servare non cu- des, ut si aures a mandatis cceleslibus*>declinant,
pax (Gal. v, 22). Qui ergo pacein
nientis oculos ad considcranda ea quae in inlimis
rat, ferre fruclum spirilus recusat. Hinc Paulus ait:
Cum sit inter vos zelus et contentio, nonne carnalet versanlur aperiant; quod saepe aves unius ejusdem-
estis (I Cor. m, 5) ? Hinc ilertim quoque dicil : Pa- que generis sese socialiier volando non deserunt, et
cem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam,sine quod gregatim animalia bruta paseuntur. Quia si
solerler aspicimus, concordando sibi irralionalis
qua nemovidebitDeum (Hebr. xn, 14). Hinc rursum
admoueiis ait : Sollicili servare unitatem spiritus in natura indicat, quantum malura per discordiam ra-
f
vinculo pacis: unum corpus et unus spiritus, sicut tionalis nalura commillat, quando haec a rationis
rocatieslisin una spe vocalionisveslrm (Ephes. iv, 3, inlentione perdidit, quod illa raotu naturali custodit.
'
4). Ad unam ergo vocationis spem nequaquam per- " At contra admonendi sunt pacati, ne dtim plus
lingiiur, si non ad eam unita cum proximis mente quara necesse est, pacem quam possident amant, ad
Gurratur. At ssepe nonnulli quo qusedam specialiter perpetuam pervenire non appelant. Plerumque enim
dona percipiunt, eo superbiendo donum concordia? gravius intenlionem mcntium rerum tranquillitas
quod majus est, amittunt; ut si foriasse carnem prce tentat; ul quo uon sunt molesta quaetenent, eo mi-
caeteris gulae refrenatione quis edomat, concordare nus amabilia liant quse vncant; et quo deleciant
eis quos superat abslinendo conlemnat. Sed qui ab- prxsentia, eo non inquiranlur aclerna. Unde et per
stinenliam a concordia separat, quid admoneat Psal- semetipsamVeritas loquens, cum lerrenam pacema
mista perpendal; ait enim : Laudate eum in tympano superna distingueret, atque ad venturam discipulos
et choro (Psal. CL,4). In lympano namque sicca et ex praesenli provocarel, ail: Pacem relinquo vobis,
percussa pellis resonat, in choro aulem b voces so- pacem meam do vobis(Joan. xiv, 27). Relinquo scili-
cietate concordant. Qui-quis itaque corpus affligit, cel transitoiiam, do mansuram. Si ergo in ea cor
sed concordiam deserit, Deumquidem laudal in lyin- quae relicta est figiiur, nunquam ad illam quai danda
pauo, sed non laudat in choro. Ssepe vero diun est, pervenilur. Pax igilur prsesens iia tenenda est,
quosdam major scientia erigit, a caeteroriim socie- et ut diligi deheat et conlemni; ne si immoderate
tate disjungit, el quasi quo plus sapiunt, eo a con- " diligitur, diligentis animus in culpa capialur. Unde
cordise virtute desipiscunt. Hi iiaque audiant quid et admonendi sunt pacali, ne dum niinis humanam
per semetipsam Veritas dical : llabele sal in vobis, pacem desiderant, pravos hominum inores nequa-
et pacemhabeteinter vos (Marc. ix, 49). Sal qtiippe quam redarguant; et consentiendo perversis, ab
sine pace non virtutis esl donuin, sed damnationis auctoris sui se pace disjungant; ne dum humana fo-
argumentum. Quo enim quisque mclius sapit, c co ras jurgia metuunl, interni fcederis « discissione
delerius delinqnit; et idcirco inexcusabililer mere- feriantur. Quid est enim pax transitoria, nisi quod-
bilur supplicium, quia prudenter 69 si voloissel, dam vestigium pacis aelerna'?Quid ergo esse demen-
potuit viiare peccatuni. Quibus recte qtioque per Ja- tius potest, quam vestigia in pulvere impressa dili-
cobum dicitur : Quod si zelum ainarum liabetit, et gere, sed ipsum a quo impressa sunt, non amare?
» Laud. et primus Aud., in tpecie tum fiducim. e Corb., non dectinanl.
b Ediloribus magis placuit, voces socvlm, invitis f Laud. et Val. CL, cum rationis. Et qtitdemsensu
omnibus Mss. nostris. meliori. Cogimur tamen sequi Trec et caeterosCod.,
c Laud., eo concordiamdeseremdeterius delinquit. tum manu exaratos, tnm excusos.
* Corb., quia pralatione. « -fielv.ct dtio priorcs Carn., discussione.
91 SANCTIGREGORHMAGNI 92
Hinc David dum totum se ad fcedera pacis internae A lamen in veslra qui corripilis mente tenealur. Unde
constringerel, testatur 'qttod cum malis concordiam idem rursitm discipulosadmonel, dicens: Si quis nnn
non teneret, diceus : Noune qui le oderunl, Deus, obeditverbonoslro, per epistolamhunc notate: el non
oderam illos, et super inimicostuos labescebam? Per- commisceamiiti cum ilto, ut confundatur(II Thess. m,
[ecto odio oderam itlos, inimici facit sunt mihi (Psal. 14). Alque illico adjunxit : Et notileut inimicttmexi-
cxxxvm, 21, 22). Inimicos etenim Dei perfecto odio siimare itlum, sed corripile ttt fralrem (lbid., 15). Ac
odisse, est et quod facli sunt diligere, 70 et tuod si dicerel: Pacein cum eo exteriorem solviie, sed
faciunl increpare; mores parvorum premere, vitse interiorem circa illuni medulliluscustodite ; ut pec-
prodesse. canlis meiitein sic vesira discordia ferial, quatenus
Pensandiim ergo est, quando ab increpatioue pax a cordibtis vestris nec abnegata discedat.
quiescitur, qtianta culpa cum pcssimis pax teneiur, CAPUT XXIII [.1/. XLVll].
si propbeta tantus hoc velut in hosiiam Deo obttilil,
quod cotilra se pro Domino pravorum inimiciliasex- Quomodoadmoneiuliqttijurgia serunt, el paciftci.
citavit.llinc estquod IrihusLeviassumptisgladiis per (Admonitio24.) Aliter admonendi sutit seminanles
caslrorura raedia transiens, quia feriendis noluit jurgia, atque aliter pacifici.ftdmonendi naniqtie siint
peccatoribus parcere, Deo manus dicla est conse-1B qui 71 jurgia scminant, ut cujus sint sequaces agno-
crassc (Exod., xxxn , 27, seq.). Hinc Pliinees pec- scant. De aposlala quippe angeloscriptum est, cum
caniium civium graliam spernens, coeuntes cum Ma- bonsemessi b inserta fuisset zizania : Inimicus homo
dianitis perculit, et iram Domini iratus placavit hoc fecit (Mallh. xni, 28). De cujus etiam inembro
(Num. xxv, 9). Ilinc per semelipsam Veritas a dicit: per Salomonemdicilur : Homo apostata, vir inuiitis ,
Nolite arbitrari, quia venerimpacemmitterein terram, graditur ore perverso,annuit oculis, leril pede; tligito
Non veni pacemmiltere, sed gladium (Malth. x, 54). toquitur, pravo corde machinalurmalum, el omnilem-
Malorum namque cum incauie amicitiis jungimur,< porejurgia seminal (Prov. vi, 12). Ecce quem semi-
culpis ligamur. Unde Josaphal, qui tot de anteacta1 nantem jurgia dicere voltiit, prius apostatam nomi-
vita praeconiis aitollitur, de Acliab regis aniiciliis' navit: qtiia nisi morc superbientis angeli a conspectu
pene periturus increpaiur.Cui a Dominoper proplie- Condiloris prius inlus aversione mentis cadcret,
tam dicitur : Impio prmbesatixilium, el his qui ode-' foras poslmodum usqiie ad seminanda jurgia non
runt Dominum,amicitiajungerit; el idcirco iram qui- venirel. Qui recte describitur quod annuit oculis,
dem Domini merebaris, sed bona opera inventa sunt; digito loquilur, terit pede. Interior nainque est cu
in te, to quod abslulerislucos de terra Juda (II Par. stodia, c qusc ordinata servat exterius mcmbra. Qut
xix, 24). Ab illo enim qui summe rectus esl, eoipso* C I ergo stalum mentis pcrdidit, subsequenler foras in
jam discrepat, quo perversorum amicitiis viia nostia1 inconstantiain motionis fluit, atque exteriori mobili-
concordal. Admonendisunt pacali, ne si ad corre- tate indicat, quod nulla inlerius radice subsistat.
ptiouis verba prosilianl, temporalemjpacemsibi per- Audiant jurgiorum seminatores quod scriplum est:
lurbare formident. Rursumque admonendi sunt, ut' Beati pacifici, quoniamfilii Dei vocabuntur(Mallh. v,
eamdem pacem dileelione integra inlrinsecus teneanl,> 9). Atque e diverso colligant, qtiia si filii Dei vocan-
quam per inveeiionemvocis sibi extrinsecus turbant.. tur qui pacem faciunt, proculdubio Salanse sunt filii
Quodulrunique provide se Davidservasse perhibet,i qui confundunt. Omnes autem qui per discordiam
ciim dicit: Cum his qni oderunt pacem, eram pacift- separanlur a viriditate dilectionis, arefiunt. Qui etsi
cns, cum loquebarillis, impugnabantme gratis (Psal. boni operis fructus in suis actionibus proferunt,
cxix , 7). Ecce et loquens impugnabatur; el lamenl profecto nulli sunt, quia non d ex unitate charitatis
impiigtiaius,erat pacificus,quia nec insanienles ccs- oriuntur. Hinc ergo perpendant seminantes jurgia ,
sabat reprehendere, ncc reprehensos uegligebat t quam multipliciler peccant: qui dum unam nequi-
atnare. Hinceliam Paulus ail: Si fieripotest,quodext tiam perpelrant, ab humanis cordibus cunclas sitnul
vobis esl, cum omnibus Iwminibus pacem habentes » virtules eradicant. In uno enim malo innumera per-
(Rom. xn, 18). Horlaturiis enim discipulos ut pacem n " agunt, quia seminando discordiam , charitaletn quae
cum omnibus haberent, prscmisit, dicens: Si fieri "« nimirum virlutum omnium maler est, exslinguunt.
potcsl, atque subjnnxil: Quod ex vobis est. Difficile e Quia aulem nihil preiiosius est Deo virtule dilectio-
quippe erat ut si male acta corriperent, habere pa- nis, nil est desiderabilius diabolo exstinclione chari-
ccm cuin omnibus possent. Sed cum temporalis paxx tatis. Quisquis ergo seminando jurgia dilecti.onem
in pravorum cordibus ex nostraincrepaiioneconfun-i- proximorum perimit, hosti Dei familiarius servit,
ditur, inviolata necesse est u( in noslro corde ser- quia qua ille amissa cecidit, hanc iste vulneralis
vetnr. Recte iiaque ait: Quodex vobisest. Ac si nimi- i- cordibus sublraliens, eis iter ascensionis abscidit.
rum drcat: Quia pax ex dtiarum partium consensu u At contra admonendi siint paciflci,ne lantse aclio-
a nis pondus levigent, si inter quos fundare pacein
subsislit, si ab eis qui corripiunlttr expellitur, inlegra
» llic restiiuimus texlum Evang., magna ex parle le In Trec. et aliis, zizania usurpatiir in singulari.
mntilum in Editis, duorum Germ., Belvac, Trec,., ° Carnot. primus et Thcod., qttmcrnuta.
etc, ope. d Laud., ex virtute carilatis.
b In Laud. et lertio Gemet., iiuer(ofuistent titania.i.
03 REGUL^E PASTORALIS LIRER. - PARS TERTIA. 94
debeant, ignorent. Nam sicut multum nocet si unitas A salubritcrabscindere sauciata dcbuerunt. Admonendi
desil bonis, ita valde est noxium si non desit malis. sunt, ut perpendant quo Scriplura sacra in nocte
Si ergo perversorum nequitia in pace juugitur, pro- vilse prsesentis quasi qusedam nobis lucerna sit po-
fecto eorum malis actibus robur augetur; quia quo sita, cujus nimirum verba dum non recte inlelligunl,
sibi in malitia congruunt, eo se robuslius bonorum de lumine tenebrescunt.Quos videlicctad intcllecium
affliclionibtisillidunt. Hinc namque est qtiod a coti- pravum iiilenlio perversa non raperet, nisi prius
Ira damnati illius vasis, videlicet Anlicbristi prsedi- superbia inflaret. Dum enim se prse caeteris sapien-
catores, divina[voce beato Job dicitur: Membracar- tes arbitrantur, scqui alios ad melius intellecta de-
nium ejus cohwreniia sibi (Job. XLI, 14). Hinc sub spiciunt; atque ut apud imperium vulgus sciemise
squamaruiii specie ,de ejus satellitibus perhibetur: 'sibi nomen extorqueant, student summopere et ab
Una tini conjungilur,et ne spiraculum quidem incedit aliis recte intellecta destruere, et sua perversa robo-
per cas (lbid.,1) Sequaces quippe illius quo nulla rare. Unde bene per prophetam dicitur: Secuerunt
ir.ter se discordiaeadversitate divisi sunt, eo in bo- prmgnanles Galaad ad dilatandum terminum saum
iicrum gravius nece glomerantur. Qui ergo iniquos (Amosi, 15). Galaad namque acervus testimonii in-
pacc sociat, iniquilati vires adininistrat, quia bonos " terpretatur. El quia cimcta simul congregatio Eccle-
deteritis deprimunt, quos et unanimiter persequun- ' siaeper confessionem servit testimonio veritatis, non
tur. Unde praedicator egregius gravi Pharisseorum incongrue per Gaiaad Ecclesia exprimiiur, quae ore
Siidducseorumqueperseculione deprehensus, inler cunctorum (idelium, de Deo quscquevera sunt tesla-
semetipsos dividere siuduit, quos contra se graviter tur. Prsegnantes aulem vocantur animae, quse intel-
uniios vidit, cum clamavit, dicens : Viri fratres, ego lectum verbi ex divino amore concipiunt, si ad
Pharhxns sum, ftliusPharisworum, de spe et resur- perfectum lempus veniant, conceptam intelligentiam
rcctionemortuorumegojudkor (Act. xxm, 6). Dum- operis ostensione pariturae. Terminum vero suum
rjiie Sadducaeispem restirrectionemque 72 mortuo- dilatare, est opinionis suse nomen exlendere. Secnc-
rum esse denegarent, quam Pharisaei juxla sacri runt ergo praegnanles Galaad ad dilatandum termi-
eloquii prseceplacrederent, facta in persecutorum num suum; quia nimirum hseretici mentes fidclium
iinaniniitate dissensio est, cl divisa (urba illaesus qusejam aliquid de veritatis intellectu conceperant
Paulus exivit, quae htinc unila prius immaniier pres- perversa praedicatione perimunt, et scientise sibi
sit. Admonendiitaquc sunt qui faciendx>pacis studiis nomen extendunt. Parvulorum corda jam de verbi
occupantur, ut pravorum mentibus prius amorem conceptione gravida, 73 erroris gladio scindunt, et
debeant internae pacis infundere, quatenus eis post- quasi doctrinse sibi opinionem faciuiit. Hos ergo cum
modum valeat exterior pax prodesse; ut dum eorum C conamur instruere ne perversa senliant.admoneamus
cor in illius b cognilione suspenditur, nequaqtiam ad prius necesse est, ne inanem gloriam quncranl. Si
nequittam ex hujus perceptione rapiatur; dumque enim radix elationis absciditur, consequenter rami
c supernam provideut, lerrenam nullo modoad usum pravse assertionis arefiunt. Admonendi sunt etiam,
suae deteriorationis inclinent. Cum vero perversi ne errores discordiasque geuerando, legem Dei quse
quique tales sutit, ut nocere bonis nequeant, etiamsii idcirco dala est nt sacrificia Satanae prohibeat, eam-
cnncupiscant, inler hos nimirum debet (errena pax; dem ipsam in Salanse sacrificium verlant. Unde per
construi ei priusquam ab eis valeat superna cogno- prophetam Dominus queritur, dicens : Dedi eit fru-
sci; ul bi scilicetquos contra dileclionem Dei mali- menlum, vinumel oleum, el argentum muliiplicavi eis
tia suae iinpielalis exasperat, saltem ex proximi: el aurum, qum feceruntRaal (Osemii, 8). Frumentum
aniore mansuescant; et quasi e vicino ad melius5 quippe a Domino accipimus, quando in diclis obscu-
(ranseant, ut ad illam quae a se longe est, pacem^ rioribus subducto tcgmine lilterae per medullam spi-
Conditoris ascendant. ritus legis inlerna sentimus. Vinum suum Dominus
nobis prscsiat, cum Scripturse suse alta prsedicaiione
CAPUT XXIV [Al. XLVIIl]. nos debriat. Oleum quoque sutim nobis tribuit, ctim
Quomodoadmonendi rudes in doclrina sacra, et D praeceplisaperlioribus vilara noslram blanda lenitate
docti, sed non humiles. disponit. Argentum multiplicat cum nobis luce veri-
(Admonitio25.) a Aliter admonendi sunl qui sacrae e tatis plena eloquia subministrat. Auro quoqne nos
legis verba non recte intelligunt; alque aliter quiii ditat, quando cor nostrum intellectu summi fulgoris
recte quidem inlel/igunt, sed hsec huiniliter non lo- irradiat. Quae cuncta bserelici Baal offeruni,
quia
quuntur. Admonendienim enim sunt qui sacrae legiss apud audilorum suorum corda corrupte omnia intel-
verba non recte inlelligunt, ut perpendant, quia a ligendo perverlnnt. Et de frumento Dei, vino atque
saltiberriniiiiii vini potum in-^veneni sibi poculiim n oleo, argento pariter et auro, Satanae sacrificitim
vcrtnnt, ac per medicinale ferrum vulnere mortali se e immolant, quia ad errorem discordioeverba pacis in-
feriunt, duin per hoc in se sana perimunt, per qtiod d clinant. Unde admonendi sunt ut perpendant, quia
a Gilot. et alii recenl., contra damnati illius
, ticbristi vasa nuncupare.
reluclanlibiis Mss. Trec, German., Belvac, elc,vasa,
imoo b Duo Gemet. priores, cogitatione.
repugnante sanclissimo doctore, qui solet Antichri- '.- c Corb. et tertius GGm.,superna... icrrena/oplinta
stuiii vas iliaboli appellare. Vide lib. xxxn Moral.,, supernam, sc, pacem.
iiuin. 22. Hic autem ediloribus placet peccatores An-i- d Laud. et Corb., Atiteradm. eniinsunt.
95 SANCTIGREGORIIMAGNI '.C,
dum perversa mentede praeceptispacis discordiamfa- A < jungas, ne in divini vcrbi minislerio hostesluos ad to
ciunl,'justoDeiexamine ipsi deverbis vilsemoriuntur. parlicipes admittas. Aquas ergo et in plateis dividi-
At conlra admonendisunt qui recte quidem verba mus, et tamen soli possidemus,qttando ct exlerius
legis inlelliguni, sed haechumiliier non loquuntur; late praedicalionemfundimus, et tamen per eam hu-
ut in divinis sermonibus prius quam aliis eos profe- manas laudes assequi miniineambinius.
rant, semelipsos requirant, ne insequentes aliorum CAPUT XXV [Al. XLIX].
facta, se deserant; et cum recte <uncia de sacra Quomodoadmonendiqui
hoc solum illam contra officiumprwdkationisnimia
Scriplura senliunl, quod per humilitate detrectani, et qui praeipiti (estinutione
elaios dicitur, non attendant. Improbus quippe el occupant.
imperitus est medicus, qui alieuum mederi appelit, (Admonilio26.) Aliter admcnendi sunt qui cum
et ipse vulnus quod patitur nescit. Qui igiiur verba praedicaredigue valeant, prae nimia humiliiate for-
Dei humililer non loquuniiir, profecto admonendi midani; alque aliler admonendi sunt quos a pracdi-
sunt, utcum medicaminasegrisapponunt, prius virus catione imperfeclio vel aetas prohibet, et tameu prae-
suae pestis inspicianl, » ne alios medendo ipsi mo- cipitalio impellit. Adnioiiendinamqiiesunlqtii cum
rianlur. Admoneri debent, ut considerent ne bavir- praedicare uliliter possunt, immoderaiatamen bumi-
tule dicti, dicendi qualitate discordent, neloquendo 1$litate refiigiunl; ul ex iuinori consideiatione coili-
aliud, et osleudendo aliud prsedicent.Audiant itaque gant quaiilum in majoribus rebus derelinquant. Si
quod scriptum est : Si quis loquilur, quati sermones enim indigeniibus proximis ipsi quas haberenl pecu-
Dei (I Petr. iv, 11). Qui ergo verba quae proferunt, nias ahsconderent, c adjutores proculdubio calami-
cx propriis non haheni, cur quasi de propriis tu- tatisexstitissent. Quoergo reaiu consiringantur aspi-
mcnt? Audianlquod scriptum est : Sicut ex Deoco- ciant, qui dum peccanlihus fratribus vcrhum prsedi-
ram Deoin Christo toquimur (11 Cor. n, 17). Ex Deo cationis subtrabuni, iiiorientibus mcntibus vitsere-
enim coram Deo loquilur, qui praedicaiionisvcrbnm media abscondunl. Uude et bene quidam sapiens
el quia a Deo accepit inlelligit, el placere per illud dicil : Sapientia abscondilaet thesuurtisd iiinsws,quai
Deo iion homiiiibus quaerit. Audiant quod scriptum utilitai in utrisque (Eccti. xx, 52)? Si populos fames
esi: AbominatioDominieslomnisarrogans (Prov.xn, altereret, et occulia frumenta ipsi servarent, ' au-
15). —Quia videlicel dum in verbo Dei gloriam pro- ^clores proculdubio mortis existeretit. Qua iiaque ple-
priam quxrii, jus danlis invadit; eumque laudi stiae ciendi sunt pcena considerenl, qui cum fame verbi
postpouere neiiuaquammeiuit, a quo hoc ipsum quod animac pereant, ipsi panem perceptaegratiae non mi-
laudalur accepit. Audiant quod prsedicalori per Sa- nisirant. Unde et bene per Saloinonem dicilur : Qui
lomonem dicimr : Bibe aquam de cisterna lua, et C abscondit(rumenta, maledkeiur in populis(Prov. xi,
flnentapulei lui. Dcrivenlurfonles tui foras, el in pla- 26). Frumenta quippe abscondere, est prsedicationis
tcis aquas divide.Habetoeas sclut, nec sinl alieni par- sanctae apud se verba retinere. In populis autem la-
ticipes tui (Prov. v, 15). Aqiiamquippe praedicator lis quisque maledicitur, quia in solius culpa silentii
de cislerna sua bibit, cum ad cor sutim rediens, pro niullorumqiios corrigere potuit pcena daiimatur.
prius 74 au(i>1 >Pseqnod dicii. Ribit sui llucnta pu- Si medicinalis artis minime ignari secanduin vulnus
lei, si sui irrigaiione verhi infundiiur. Ubi hene sub- cernerent, et laineii secare recusarent, profecio pec-
jungiiur : Dirivenlur (ontes tui [uras, et in plateis catum fraternaemortis cxsolo torporecommitierenl.
aquat divide (Ibid., 18). Rectum quippe est ul ipse Quanla ergo culpa involvamur aspicianl, qui dum
prius bibat, et lunc praedicandoaliis influat. Foutes cognoscuut vulnera mentium, curarc ea negligunl
iimnque foras derivare, est exterius aliis vim prsedi- sectione verborum. Uude et bene per propbetam
cationis infundere. In plateis aiilem aquas dividere,i 75 dicilur : Maledictusqui prehibet gladium sttum a
est in magna auditorum ampliiudine juxla uniuscu- saiiguiiie (Jer. XLVIII, 10). Gladiiiniquippe a sanguinc
jusqiiequalitaiem divina eloquia dispensare. Etquiai prohibere, est praedicaiionisverbum a carnalis vit.e
plerumque inanis glorise appetitus subrepil dum ser- iiiterfectione retinere. De quo riirsum gladio dic-
nio Dei ad muliorum nolitiam currii, postquami "lur : El gladius meus f manducabil carnes (Dew.
dictum est : In plaieis aquas divide, recte subjungi- xxxn. 42).
tur : Uabeto eat solus, nec tinl alieni parlicipesluii Hi itaque cum apud se sermouem ptadicationis
(Ibtd.). Alienos quippe malignos spiritus vocat, dei occultant, divinas conlra se sentenlias lcrribiliier
qtiibus per Propheiam teutaii hominis voce dicitur : audiant, quaienus ab eorum cordibus limurcm timor
Atieniinsurrexeruntin ine,el forlet qumtierunlanimam> expellat. Audiant quod talentum qui erogare noluit,
meam (Ps. LIII, 5). Ait ergo : Aquas et in plateis di- cum senlentia damnalionis amisit (Matth. xxv, 24,
'
vide, et lamen solus hahe. Ac si apertius dicat: Sic seq.). Audiant quod Paulus eo se a proximorumsan-
necesse est ut praedicationiexterius servias, qttale- guine mundum credidit, quo fericndis corum vitiis
nus per elationem te immundis spiritibus non con- non pepercit, dicens : Conteslor vos hodiema die,
» Trec et alii Mss. unanimiter ila habenl, quod c Laudun., auciores.
recenliores mutarunt in, o/it'«medendo. d Cainot. piimus, el primus Aud., absconditut.
b Eadem libertate, spretis Mss., Gilot. et alii re- e Gemet. et pl. Noriu., exactores.
cent. habent, a virtule dicendi, vivendi qualitate dis- { Gemel. cum pritiio Aud., dev^rabit.
ivrdent, vel, a virtule dicti, vivendi,elc.
97 - RLGIL/E PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 9K
quia mundussuma sitntjuineomnitim: non enim sub- A t profecto esse se Dei denegat, qui inquantum suflicit,
terfugi quominus annunliarem omne consilium Dei incrcpare vitam carnalium rectisat.
vobis (Act. xx, 26, 27). Audiant quod voce angelica At conlra admonendi stint quos a prsedicationis
Joannes admonetur, cum dicitur : Qtti audit, dical: officiovcl imperfeclio, vel selas prohibet, el lamen
Veni(Apoc. xxn, 17). Ut nimirum cui se vox inler- praccipilatio impellit, ne dum tanti sibi onus oflicii
na insiuuat, illuc etiam clamando alios quo ipse ra- praecipiialione arrogant, viam sibi subsequentis me-
pilur trahai; ne clausas fores etiam voealus inveniat, liorationis abscidanl; et cmn arripiunl inicmpcslive
si vocanti vacuus appropinquat. Audiant quod Isaias qucd non valent, perdant eliam quod implere quan-
quia a verbi ministerio tacuit, illustratus superno doque lempestive poluissent; atque scieniiam, quia
lumine, magna voce poeniteiiliaese ipse reprehendit, incongrue conanlur ostendere, juste ostendantur
dicens : Vw mihi quia lacui (Isai. vi, 5). Audiant amisisse. Admonendi suut ut considerent quod ptilli
quodper Salomonem in illum piscdicationis scienlia avium si ante pennariini pei fectionem volare appe-
iniilliplicari promiitilur, qui in boc quod jam obti- lant, unde ire in alta cupiunt, inde in ima mergun-
nuit, lorporis vitio non tenelur. Aitnamque : Anima lur. Admonendisunl ut considerent quod, strticttiris
quw benedkil, impinguabitur; el qui ittebriat,ipse quo- recenlibus necdum solidatis, > si tignorum pondus
ifueinebriabitur(Prov. xi, 25). Qui enim exterius prse- B superponitur, non habitaculum, sed ruina fabricatur.
dicando benedicit, interioris augmenli pinguedinem Admonendi sunt ut considercnt quod conceptas so-
recipit; el a dum vino eloqnii auditorum menlem boles feminse si priusquam plene formentur profe-
debriare non desinit, potu multiplicaii inuneris de- runt, nequaquam domos, sed tumulos replent. Ilinc
brialus excrescit. Audiant quod David hoc Deo in est enim quod ipsa Veriias, quae repente quos vellet
munere obtulil, quod prsedicationis gratiam qtiam roborare potuisset, ul exemplum sequentibiis daret,
acceperat non abscondit, dicens : Ecce tabia mea ne imperfecti prsedicare prsesumerenl, postquam
non prohibebo.Domine, tu cognovisti;justitiam tuam plene discipulos c de viriute prsedicationis inslruxil,
tion abscondiin corde meo, veritalem luam et salutare illico adjunxit: Vosautem sedetein civitaiequoadusqne
tuum dixi (Ps. xxxix, 10, U). Audiant quod sponsi inditamini virtute ex allo (Luc. xxiv, 49). In civitate
colloquioad sponsam dicilur : Qttw habitas in Itortit, quippe considemus, si inlra meniium noslrarum nos
tmici attscullant; fac me audire vocemluam (Canl. claustra constringimus, ne loquendo exlerius evage-
vin, 15). Ecclesia quippe in hortis habitat, quse ad mur; ul cum virtute divina perfecte induimur, ttinc
viriditatem inlimam exculta planlaria virlulum ser- quasi a nobismetipsis foras cliani alios instruenles
vat. Cujus vocem amicos auscultare, est eleclos exeamus. Hinc per quemdam sapientem diiitur :
qtiosque verbum prsedicationis illius desiderare : C ( Adolescensloquere in causa tua vix; et si bis interro-
quatn vidclicet vocem sponsiis audire desiderat, quia galtis fucrisjtabeat initiumresponsiolua(EccU. XXXII,
ad prsedicationemejus per electorum suorum animas 10). Hinc est quod idem Redempier noster, cumin
nhelat. Autliant quod Moyses cum irasceniem Deum ccelissit condiior, etostensione susepolentixsemper
populo cernerct, et assumi ad ulciscendtim gladio doctor angelorum, ante tricennale temptis in lerra
juberel; illos a parte Dei demintiavit cxistere, qui magtsler noluit fieri hominuni; ut videlicet praccipi-
delinquentium scclera incunctanler ferireni, dicens: tatis vim saluberrimi timoris infttnderet, cum ipse
Si quis Domini csl, jungalttr mihi; ponat vir gladium etiam.qui labi non possel, perfeclaevita: graiiam non
tuper [emur suum: ite ct redite de porla usque ad por- nisi perfecta aetate praedicaret. Scriplimiquippe est:
tampermedium castrorum, el occidat unusquisqtte(ra- Cum faclus esset annorum duodecim, remansit puer
trem, et amicum, el proximum suum (Exod. xxxn, Jesus in Jerusalem (Luc. n, 42). De quo a parentibus
27). Gladium quippe super femur ponere, est prsedi- requisito, paulo post subdilur : Invenerunt illttmm
cationis studium voluptatihus carnis auleferie; ut templo seaentemin medio doctorum, audientem illos
cum sancia quis studet dicere, curet necesse est illi- et interrogantem (Ibid., 46). Vigilantiitaque conside-
cilas suggesliones edomare. De porta vero usque ad raiione pensandnm est, quod cum Jesus annorum
portam ire, est a viiio usque ad vitium, per quod ad J) ] duodecim dicitur in medio doctorum sedens, non
mentem mors ingredilur, increpando discurrere. Per docens, sed interrogans invenilur. Quo exemplo sci-
niedium vero castrorum transire, est tanta asquali- licct oslcnditur ne infirmus doiercquis audeat, si
tnte intra Ecclcsiam vivere, ut qui delinquentium ille puer doceri inlerrogando voluit, qui per divini-
talis potemiam verburn scienliaeipsis stiis doctoribus
culpas redarguii, in nullius se debeat favorem decli-
niiiiisiravii. Cuni vero per Paulum discipulo dicilur.
nare. Unde et recte subjungitur : Occidat vir (ra-
Prmcipe hmcel doce: nento adolescentiamluam con-
et et
tretn, amicum, proximum suum. Frairem scilicet temnat Tim.
(I iv, 1S); sciendum nobis est quia in
et amicum el proximum interficit, qui cum punienda sacroeloquio aliquando adolescentia juventus voca-
iuvenll, ab increpationis 76 gtatlio nec eis quos per tur. Quod citius oslendiltir, si Salomonisad meditiiu
cognationem diligit parcil. Si ergo ille Dei dicitur verba proferanlur, qui ait : Lmtare juvenis in ado-
qui ad ferienda viiia zelo divini amorls excitalur letcentia lua (Eccle. xi, 9). Si enim utraque unum
« Corb. et alii a Guss. visi, dum divinoetoquio. c Laud., de virlutis prmdkatione.
b Corb., si litjiiorum.
99 SANCTI GREGORIIMAGNI 100
essenon decerneret, qtieni monebat in adolescenlia,,A cvn, 7). Neque enim ait manu, sed dexlera; ut vide-
juvenem non vocaret. licet cum dexteram dicerei, quia aeleniain salulem
77 CAPUT XXVI [At. L]. quxreret, indicaret. Hinc rursum scriptum cst:
Dextcramanus lua. Domihe,confregitinimicos(Exc.d.
Quomodo admonendi quibus omnia ex sentenlia suc-
cedunt, el quibus nulla. xv, 6, sec. LXX). Hostes enim Dei clsi in sinistra
(Adtnonitio27.) Aliter admonendi sunt qui in boc ejus proficiunt, dexiera frangunlur quia plcrumqtia
quod temporaliler appelunl prosperantur; atque ali- pravos vila prsesens elevat, sed advenlns rxlcrnac
ler qui ea quidem quae mundi sunt concupiscunt, bealitudinis damnat.
scd lamen adversitalis labore faligantur. Admonendi Admonendisunt qui in hoc mundo prosperantur,
namqiie sunt qui in hoc quod temporaliter appotiinl ut solerter considerent quia praescntisvilse prospe-
prosperanlur, ne cum cuncla ad votum suppetunt, ritas aliquando idcirco datur ut ad nieliorem 78
dantem qua rerc negligant; » sed in bis quaedantur vitam provocet, aliquando vero ul in aelernum ple-
animumfigant;ne peregrinalionem pro patriadiliganl, nius damnet. Hinc est enim quod plebi Israeliticae
ne subsidia itineris in obslacula perventlonis ver- Chanaan terra promittitur, ut quandoque ad seterna
lant, ne nocturno lunse liimine deleclaii, claritatem speranda provocelur. Neque enim rudis ille populns
solis videre refugiant. Admonendi itaque siint ut B promissionibtis Dei in longinquum crederel, si a
quseque in boc mundo conseqiiuniur, calamitatis so- promissore suo non etiam e vicino aliquid perccpis-
latia, non autem prsemia rctributionis credant; sed set. Ut crgo ad aeternorum fidem cerlius roboretur,
conlra favores mundi menlem eriganl, ne in eis ex nequaquam solummodo spe ad res, sed rebus quo-
(oia cordis delectalione succiimbanl. Quisquis enim que ad spem trahitur. Quod liquidoPsalmista lesta-
prosperilatem qua uiitur, apud judicium cordis, lur, dicens : Dedil eis regiunes cjenlium, et labores
melioris vitse amore non reprimit, favorem vitac populorum possederunt: ut cuttodiant jttslificatioiies
Iranseunlis in moriis perpeluse occasionem vertil. ejus, et tegemejtts requirant (Ps. civ,44). Sed cum lar-
llinc est cnim quod sub Idumseoriimspecie, qtii vin- gientem Deum huinana mens boni operis • res-
cendos b se prosperitati suse reliquerunt, in hujus ponsione non sequilur. unde niitrita pie creditur,
muiidi sticcessibnslseiantes increpantur cum diciiur: inde justius damnatur. Hinc enim per Psalmistam
Dederunt lerram tneam sibi in hwreditatem cum gau- rursum dicitur : Dejecisti eos, dum allevarentur (Ps.
Aio,el loto corde, et ex animo (Ezech. xxxvi, 5). Qui- LXXII,18). Quia videlicet reprobi cuin recta opera
bus verbis perpenditur, quod non soluni quia gau- divinis muneribus non repetidunt, cuni lolos se hic
deanl, sed quod loto corde ct ex animo gatideant, deserunl, et afflueiitibus prosperitatibus dimiitunt,
districla reprebensioiie feriantur. Ilinc Salomon aii: «1 unde exlerius proliciuul, inde ab intimis cadunt.
Aversioparvulorum inlerficiet eos, et prosperitas stul- Hinc est quod in infemo cruciato diviti dicitur:
\orum perdel illos (Prov. i, 52). Hinc Paulus admo- Recepistibona in vita lua (Luc.xvi,25). Idcirco enim
uet dicens : Qui emunt, tanquam non possidentes, et iiona hic recepit et malus, ut illic plenius mala reci-
ijui uluntur lioc mundo, tanquam non utantur (I Cor. peret, quia hic fuerat nec per bona conversus.
VII,30). Ut videlicet sic nobis quse suppeluni, exte- At contra admonendi sunt, qui ea quidem qtiac
rius serviant, quatenusa supernx c delectaiionis slu» niundi sunt concupiscutil, sed tamen adversitatis
dio aniiiium non inflectaiit, ne Iiiclum nobis internse laborc fatigantur, ut solliciia consideratione perpen-
peregrinaliouis temperenl eaque in exsilio positis dant, Creator f disposilorque cunctorum qutinta
subsidium prsebent; etquasi felices in iransitoriis nos super ~cos gratia vigilat, quos in sua desideria non
d
gaudeamus, qui ab seternis nos inierim miseros relaxat, ./Egro quippe quem medicus desperat, con-
ceriiinius. Hiiic namqiie est quod eleclorum voce cedil ut cuncla quae concupiscit accipiat. Nam qui
dicit Ecclesia : Lwva ejus sub capile meo, el dextera sanari posse credilur, a multis quae appelit prohi-
illius amplexabilur me (Canl. n, 6). Sinistrain Dei, belur : et pueris nummos subtrahimus, quibus tota
prosperilalem videlieelvitseprsesentis,quasisubjcapite simul palrimonia hceredibus reservamus. Ilinc ergo
^
postiit, quam intenlionc summi amoris premit. Dex- de spe aeternae hsereditatis gaudium sumant, quos
tera veio Dei cam ampleclitur; quia sub scterna advcrsitas vilae lemporalis humiliat; quia nisi sal-
ejus beatitudine lota devotione continetur. Ilinc vandos in perpetuum cerneret, erudiendos sub
rursuin per Salomonemdicitur : Longiludodierum in disciplinaeregimiue divina dispensatio non frenaret.
dextera ejus, in sinislra vero illius divitiw et gloria. Admonendi ilaque sunt qui in his quaetemporaliter
(Prov. ni, l(j). Divitise itaque el gloria qualiter sint concupiscunt, adversilatis labore faligantur, ut sol-
babenua docuit, qusc posita in sinistra memoravit. licite considerent quod plerumque etiam justos cuni
Hinc Psalmisla ait: Salvum me fac dextera lua (Ps. lemporalis polentia sustoHil, velut in laqtieo cnlpa
» GemelicenseSjsed a quo dantur unimofigam. Alii Corb., Laud. et duobus prioribus Carn. Tertius ha-
Norm., cum terlio Carnot., si in liit qum, elc bet,e nos interius.
b Corb., Belv. et duo priores Carnot., se vrosperi- Visum esl Editoribus ponere, repensatione pro
tale sua.
* Belv. primus et tertius Carn., Rolliom., Lyr., responsione, quod legilur in omnibus Mss. nosliis.
f lidem Ed. mutarunt disposiler (sic liabcnt Mss.
Val. 01., dilectionis. omnes) in, dispentator.
* Excusi, nos interimi. Adhacreinus Trec, Belv.,
101 REGULJE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 102
coF>iprehendil.Nam sicut in priori hujus voluminis jA desiderio exspectat. Non flendo autein flere, est sic
paite jam diximus (i parte, c. 3), DavidDeo amabi- exteriora adversa plangere, ul tamen noverit aelernac
lis reclior fuit in servitio, quam cum pervenit ad spei consolatione gaudere. Et rursum, non gaudendo
regnum (/ Reg. xxiv, 18). Servus namque amore gaudere, est sic de infimis animum attollere, ul
jusiiiise, deprehensum adversarium ferire timuit; lamcn nunquam desinat summa formidare. Ubi apte
rex autem persuasione luxurisc devotum miliiem quoque paulo posl subdit: Prmterit enim figura hujus
etiam sub sludio fraudis exstinxit (// Reg. xi, 17). muudi (Ibid., 1). Ac si aperte diceret: Nolile, con-
Quis ergo opes, quis poteslaiem, quis gloriam quse- slanter mundum diligere, quando et ipse non potest,
rat ir.noxie, si et illi exstilerunl noxia, quihsec ha- quem diligitis, slare. lncassuin cor quasi manentes
buit non qusesita? Quis inter bsec sine magni dis- figilis, dum fugit ipse quem amalis.
criminis labore salvabilur, si ille in his culpa inter- Admoneiidi sunt conjuges, ut ea in quibus sibi
venienle turbatus est, qui ad hsec fuerat Deo eli- aliquando displicent, et palientes invicem lolerenl,
gente praeparaius? Admonendi sunt ut cousiderent et exhorlanles invicem salvent. Scriptum namque
quia Salomon qui post tantam sapienliam usque ad esl: lnvtcem onera vestra portale, el sic aditnpkbitis
idololatriam cecidisse describitur, niliil in h oc legemChrisli (Galat. IV,2). Lex quippe Christi cba-
mundo priusquam caderet, adversilatis habuisse me- g ritas cst; c quia ex illo nobis et largiler sua bona
moralur ; sed concessa sapientia funditus cor dese- contulit, et seqttaiiimitermala nostra portavit. Tunc
ruit, quod nulla vel minima (ribulationis disciplina ergolegem Christi" imilandocomplemus, quando et
custodivit (/// Reg. xi,4). nostra bona benigne conferimus, et nostrorum mala
79 CAPUTXXVU. [Al. LI] pie siistinenuis. Admonciidi quoque sunt, ut eoriun
Quomodoadmonendiconjugali et cwlibes. quisque non lam quse ab allero lolerat, quam quse
(Admonitio28.) Aliter adinonendi sunt conjugiis ab ipso tolerantur aitendat. 80 S' enim sua quae
obligati, atque aliler a conjugii nexibus liberi. Ad- portanlur considerat, ea quse ab altero susiinet, le«
monendi namquc sunt conjugiis obligati, ut cum vius portat.
vicissim quae sunt alierius cogilanl, sic eorum quis- Admoncndi sunt conjnges, ul suscipiendseprolis
que placere studeat conjugi, ut non displiceat Con- se meminerinl caitsa conjunctos, et ctim immodeiatoQ
ditori; s c ea quachujus mundi sunt agant, ul tamen admislioni servientes, propagationis artictilum in
appetere quae Dei sunt non omittant; sic de bonis usum transferunt voluplatis, perpendant quod licel
prsesentibus gaudeant, ut tamen sollicita inlentione extra iion excant, in ipso lainen eonjugio conjiigii
mala seterna penimescant; sic de malis temporalibus jura irascciidunt. Unde necesse est ut crcbris • exo-
lugeant, nt tamen consolaiione integra spem in C rationibus deleant quod pulchram copulae speciem
bonis perennibus figant; quatenus dum in transitu admistis voluplatibus fcedant. Hinc est enim quod
cognoscunt esse quod agunt, » in mansione quod peritus mediciuse cceiesiis Apostolus non lain sanos
appetunt; nec mala mundi cor frangant, curn spes instituit, quam .infirmis medicamenta monstravit,
bonorum ccelestium roborat; nec bona praesentis dicens : De quibitsscripsislis rnihi: Bonum est homini
vilse decipiant, cum suspecta subsequeniis judicii mutierem non tangere; propler fornicationem autem
mala conlristant. ltaque aniraus Christianorum con- unusquisquesuamhabeqt tixorem,et tinaqttwquesiiiim
jugum et infirmus et fidelis, qui et plene cuncla virum habeat (I Cor. vn, 1, seq. etc). Qui enim for-
temporalia despicere non valet, et tamen aeiernisse nicationis metum praemisit, profecto non slanlibus
conjungere per desiderium valet; quamvis in delec- prseceptum contulit; sed ne forlasse in lerrarn i ue-
talione carnis interim jaceal, supernse spei refe- rent, leclum cadentibus osiendit. Unde adhuc infir-
ciione convalescat. Et si habet quae muiidi sunt in mantibus subdidit: Uxorivir debilumreddat, similiter
usu itineris, sperat quae Dei sunt in fructu perven- et tixor viro (Ibid.). Quibus dum in magna honestaio
tionis; nec totum se ad hoc quod agit conlerat, ue conjugii aliquid de voluptate largiretur, adjunxit:
ab eo quod robuste sperare debuit funditus cadat. Hoc autem dico secundum indulgentiam, non secun.
Quod bene ac breviter Paulus exprimit, dicens: D dum imperium (lbid.). Culpa quippe csse innuitur.
Qui habenl uxores, lanquam non habentes sint; el qui quod indulgeri perbibetur; sed quse lanio ciiius re-
flent, tanquam tion flenles; el qui gaudenl, tanquam iaxelur, quanto non per hanc illicitura quid agitur,
tton gaudentes (I Cor. vii, 29, 30). Uxorem quippe sed hoc quod est licitum, sub moderamine non lene-
quasi non habendo habel, qui sic per illam carnali lur. Quod bene Loth in semetipso exprimit, qui ar-
consolatione uiilur, ut tamen nunquam ad prava denlem Sodomam fugit; sed tamen Segor inve-
opera a melioris intentionis reclitudinc ejus amore niens, nequaquam mox montana conscendil ^Gcti.
flectatur. Uxorem quasi non habendo habet, qui xix, 50). Ardentem quippe Sodomam fugere, c.sl
transitoria esse cuncla conspiciens, curam carnis ex illicita carnis incendia declinare. Altitudo vero mon-
necessitate tolerat, sed selerna gaudia b spiritus ex lium, est mtindilia conlinentium. Vel cerie quasi in
n Removimus hinc sciant, ab Editoribus frustra prius in Editis legerelur, quiaiUe nobit.
additum, ipsius eliam sensus dainno 4 Carn. primus, medilando.
b Laud.,« desideriospiritus. ' Ita Trec, Laud., Gemet. et alii. In Exctisis, trt-
c Sic lestituitnus ad M;s. oiiinium lideui, ctun bris exhortationibus, reptignanle setisu.
103 SANCTI GREGORII MAGNl 104
iiionte sunt qui ctiam carnali copulae inhscrent, sed A / persuasit, ne sollicitudiiie lerrena ligarenlur. Qucm
tamen extra suscipiendae prolis ailmisiionem debi- igilur c.xlibem curarum saccularium impedimenlura
lam, niilla carnis voluptate solvuntur. • In monte pracpedit., et conjugio se nequaquam suhdidit, et ta-
quippe stare est, nisi fructum propaginis in carne men conjugii onera non evasit. Admoncndi suntcav
non quaerere. In monte stare, est carni carnaliter libes, ne sine damnaiionis judicio misceri se feminis
non adhserere. Sed quia nmlli sunt qui scelera qui- vacantibus piuent. Cum enim Paulus fornicalionis
dem carnis deserunt, nec tamen in conjugio positi vitium lot criminibus exsecrandis inseruit, cujus sit
usus solummodo debili jura conservant, exiit qui- realus indicavit, dicens : Neqne fornkatores , neqtte
dem Lolh Sodomani, sed tamen mox ad montan.i idolis servienles, neque adulteri, neque moltes, neque
n«n pervenit, quia jam damnabilis vita relinquitur, masculornm concubilores, neque fttres,neqiteavari, ne-
sedadhuccelsitudoconjugalis continentiaeb subtiliter que cbriosi, nequemaledici, neque rapaces regnum Dei
non tenelur. Est vero in medio Segor civitas, qusu possidebunl (I Cor. vi, 9, 10). Et rtirsum : Fornicalo-
fugientem salvct iiifirmum, quia viddicot cum sibi re.sautem et adulteros judicabit Detts (Hebr. xm, 4).
per incontineniiain miscentur conjuges, et lapsus Admonendi itaque suni, ut si tentaliouum procellas
scclertim fugiunt, el lamen vcnia salvanlur. Quasi cum difficultate salutis lolerant, conjugii portum pe-
parvam quippe civitatem inveniiint in qua ab ignibus B ] tant. Scriptum namque est: Melius est nubere, quam
defendantur, quia conjugalis hsec vita non quidem uri (I Cor. vn, 9). Sine culpa scilicel ad conjugium
in virlulibus mira est, sed tanien a suppliciis secura. veniunt, si lamen necdum meliora voveruiil. Nam
Unde idein Loth ad angelum dicit: Esl civitas hic quisquis bonum majus subire proposuit, bonum mi-
juxla, ad quam possum fugere, parva; et salrabor in nus qnod licuil, illicitum fecit. Scriptum quippe csl:
ea. Nunqttid non tnodica esl, et vivet anima mea in JVemomiltens manum suatn d a.t arairum, et respi-
ea (Genes. xix, 20)? Juxta ergo dicilur, et lamen ad ciens relro, aptus esl regno cmlorum(Luc. ix, 62). Qui
salutem luta perhibelur, quia conjugalis vita nec a igitur fortiori studio intenderat, retro convincilur
mundo longe divisa est, nec tamen a gaudio salutis respicere , si relictis amplioribus bonis ad minima
aliena. Sed lunc in hac actione vitam suam conju- retorqueiur.
ges quasi in parva civitate custodiunt, quando pro CAPUT XXVIII [A.. LII].
se assiduis deprecationibus iniercedunt. Unde et
Quomodoadmonendi peccala carnis experti, el eorum
recte per angelum gl ad eumdem Lolh dicilur; cxperles,
Ecce eiiam in lioc suscepiprecestuas, ul non subvertam (Admonitio29.) Aliter admoiiendi sunt peccato-
urbem pro qua loculus es (Ibid. 21). Qui videlicet rum carnis conscii, atque aliter ignari. Admonendi
cum deprecalio funditur Deo nequaquam lalis con- G ( namque sunt peccata carnis experti, ut mare saltem
jugii vita damnatur. De qua deprecatione Pauhis posi naufragium meluant, et perdiiionis suac discri-
quoque admonet, dicens : Notite fraudare invicem, mina vel cognita perhorrescant; ne qui pie post per-
nisi forle ex consensu ad tempus, ut vacelis orationi petrata mala servali sunt, haec improbe repetcndo
(1 Cor. vii, 5). moriantur. Unde peccanli animse et nunquam a pec-
Atconlra admonendi sunt qui ligati conjugiis non cato desinenti dicitur : Frons mutieris merelricis facla
6i;ni, ul prseceptis ccelesiibuseo rectius serviant, quo est libi, noluisti erubescere(Jerem. iu,5). Admonendi
cos ad curas mundi nequaquam jugum copulse car- itaque sunt ut studeanl quatenus si accepta naturae
nalis incliuat; ul quos onus licilum conjugii non gra- bona integra servare noluerunt, saltem scissa resar-
vat, nequaquam pondus illiciium terrense sollicitudi- ciant. Quibus nimirum necesse est ut perpendant
nis premat; sed taiito eos paraliores dies ultimus, 82 'n lam magno fidelium numero quam multi et
quanlo et expediliores inveniat; ne quo meliora se illibatos cusiodiant, et alios aberrore convertant.
agcre vacantes possunt, sed tamen negligunl, co Quid ergo isii dicturi sunt, si aliis in integritate stan-
snpplicia deteriora mereantur. Audianl quod Aposto- tibus, ipsi nec post damna resipiscunt. Quid dicturi
lus cum quosdam ad cxlibatus gratiam instrueret, sunl, si cum mulli et alios secum deferunt ad reg-
'
non conjiigiiim sprevit, sed curas mundi nascentes D num, hi exspectanti Domino nec selrietipsos redu-
ex conjugio repulit, dicens : Hoc ad utilitatem ve- cunl? Amonendi sunt, ut practerila commissa consi-
ttram dico, non ul laqueum vobis injiciam; sed ad id derent, et imminentia devitent. Unde snb Judaeae
quod honestum est, el quod facultalem prmbeal sine specie per propbetam Dominus corruptis in hoc
impedimenloc Domino observiendi(lbid., 35 ). Ex mundo mentibus Iransaclasad memoriam culpas re-
conjugiis quippe tcrrense sollicitudines prodeunt; et vocat, quatenus pollui in futuris erubescanl, dicens:
idcirco magisler genlium auditores suos ad meliorai Fornicalm sunl in Mcjypto, in adolescentia tua forni-
» Hiclahoral sensus in Edilisubi legitur, inmontc tere.
b Laud.. primus, and. et nonoulli. sublimiler. In
quippe stare quid est, nisi fruclum propaginis in came•
iwn qumrere? Quod pugnat conlra super.iora : Ini Trec et cseieris, tubtiliier.
monletunt qnietiam camali copulm inliwrent, sed ta- c Trec, Laud., Val. Cl. et Ires Gemet., Domino
men extra suscipiendw protis admislionem debitam, observandi. Corb., Dominum observandi; ei secunda
nulla carnis voluplaie solvunlur. Expressiinus pr.ii- manii, Dom. obsecrandi.
sertim Mss. Trec, ubi, itisi fruclutn non qumrerei d Laud., Tlieodor. ci Val. Cl., super aralrum.
ideiu esl ac, nonnisi fnietum propaginis in carne quw
105 REGULiE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA, 106
catm sunl; ibi subacta sunt ubera earum, et (ractm A quia quo magis loco prominenli consistunt, co cre-
tunt mammm pubertalis earum (Ezech. XXIII,3). In brioribus sagillis insidiatoris impetuntur. Qui tanto
iEgypto quippe ubera subiguntur, cum turpi hujus ardentius solet erigi, quanto robustius se conspicit
mundi desiderio humanaementis voluntas subslerni- vinci; tantoque intolerabilius dedignalur vinci, quanto
tur. In ./Egyplo pubertatis mammse franguntur, contra se videl per integra infirmae carnis castra
qtiando nalurales sensus adhuc in semetipsis integri, pugnari. Admonendi sunt ul incessanter prscmia
pulsatitisconcupiscentiaecorruplione vitiantur. Biiscipiant,el libenter proculdubio lenlalionum quas
Admonendi sunt peccala carnis experli, ut vigi- tolerant labores calcabunt. Si enim altendatur felici-
lanti cura conspiciant post delicla nobis ad se re- tas quse sine transilu attingitur, leve fit quod trans-
detintibus Deus quanta benevolenlia sinum suae pie- eundolaboralur.Audiant quod per prophetamdicitur.
tatis expandat, cum per prophelam dicat: Si dimiserit Hwc dicit Dominuseunuchis: Qui euslodierinl sabbata
vir uxoremsuam, el illarecedens duxerit virum alium, mea, et elegerint qua}volui, el fwdus meum lenuerint;
nunquidreverlettir ad eamulira? Nunquid non potluta daboeis in domomea et in muris meis tocum et nomen
et contaminata erit mulier illa ? Tu autem (ornicala es meliusa filiis et filiabus (Ita. LVI,4, 5). Eunuchi
cum amatortbtts multis, tamen reverlere ad me, dicit quippe sunt, qui compressis motibus carnis, affectum
Dominus (Jerem. m, 1). Ecce de fornicante et relicta B I in se pravi operis abscidunt. Quo autem apud Pa-
muliere argumentum justitiae proponilur, et tamen Irein loco habeantur,oslendilur; quia in domo Patris
nohis post lapsum redeuntibus non juslitia, sed pietas videlicet seterna mansione etiam filiis prseferuntur.
exhibelur. Ut hinc uiique colligamus, si nobis delin- Audiant quod per Joanuem dicitur: Hi sunt qui cum
queniibus tanla pielale parcilur, a nobis noc post mutieribusnon sunt coinquinati: virginesenim sunt, el
delictum redeunlibus quanta improbitate peccatur ; sequuntur Agnum quocunque ierxt (Apoc. xiv, 4). Et
aut quse ab illo erit super improbos venia, qui non quod canticum cantant, quod nemo potest dicere,
cess:it vocare post culpam. Quse nimirum bene per nisi illa centum quadraginta qualuor miliia. Singula-
prophetam post delictum misericordia vocationis riter quippe canticum Agno cantare, est cum eo in
exprimilur, cum averso homini dicitur: Et erunl perpetuum prse cunciis fidelibus etiam de incorru-
oculi lui videnles prmceptoremtuum , et aures tuw au- ptione carnis gaudere. Quod tamen electi cseteri can-
dient verbum post tergum monentis (Isai. xxx , 20). ticum audire possunt, iicel dicere nequeant, quia
Humanum quippe genus Domiuus in faciem monuit, per charitatem quidem in illorum celsitudine Iseti
quando in paradiso condito homini atque in libero sunt, quamvis ad eorum prsemia non assurgant. Au-
arbiirio slanti, quid facere, quidve non facere debe- dianl peccalorum carnis ignari quod per semetipsam
ret, indixit. Sed homoin Dei faciera lerga dedif, cum C
' de hac integritate Veritas dicit: Non omnes capiunl
superbieus ejus jussa contempsit. Nec t.nnen super- verbum hoc (Matlh. xix, 11). Quod eo innotuit sum-
bientem Deus deseruit, qui ad revocandum hominem mum, quo denegavit omnium; et dum praedicit quia
legem dedit, » exhorlantes angelos misit, in carne difficile capitur, audientibus innuit b captum cum
nostrse morlalitalis ipse apparuit. Ergo post tergum qua cautela teneatur.
stans nos admonuit, qui ad recuperationem nos gra- Admonendi sunt itaque peccata carnis ignoranles,
liscetiam contemptus vocavit. Quod igilur generaliter ut et prseeminere virginitatem conjugio sciant, et
simul potuit dici de cunciis, hoc necesse est specia- lamen se super conjuges non extollant, quatenus
liler semiri de singulis. Quasi enim coram Deo"posi- dum et virginilatem prseferunt, et se postponunt; et
lus quisque verba monitionis ejus percipit, cum illud non deserant quod melius esse aestiiiianl, et se
priusquam peccala perpetret, volunlalis ejus prsc- custodiantc quo se inaniter non exaltant. Admonendi
ccpta cognoscii. Adhuc enim ante faciem ejus stare, sunt ut considerent quod plerumque aclione saecula-
est necdum eum peccando contemnere. Cum vero rium vita continentium confundilur, cum et illi ultra
derelicto bono innocentise, iniquitatem eligens appe- habitum assumunt opera, et isti juxta ordinem pro-
tit, jara terga in ejus faciem mittit. Sed ecce adhuc prium non excitant corda. Unde bene per prophetain
et post tergmn Deus subsequens monet, qui etiam Ddicitur:
] Erubesce, Sidon, ait mare (Isai. xxtn, 4).
post eul|>amad se redire persuadel. Aversum revo- Quasi enim per vocem maris ad verecundiam Sidon
cat, commissa non respicit, revertenli sinum pietatis adducilur, quando per comparalionem vitae saccula-
expandit. Vocem ergo posl tergum moneutis audi- rium atque in hoc mundo fluctuantium, ejus qui mu-
luus, si ad invitantera nos Dominum sallem post nitus et quasi stabilis cernitur, vila reprohatur. Saepe
peccata reverlimur. Debemus igitur pietatem 83 v0~ enim nonnulli ad Dominum post carnis peccata re-
cautis erubescere, si justiliam nolumus formidare; deuntes, lante se ardenlius in bonis operibus exhi-
quia lanto graviori iraprobitate contemnitur, quanlo bent, quanto damnabiliores se de malis vident. Et
el contemptus adliHcvocare non dedignatur. saepe quidam in carnis integritale perduranles, cum
Ai coutra admonendi sunt peccata carnis ignoran- minus se respiciunt habere quod defleant, plene sibi
tes, ut tanto sollicitius prsecipitem ruinam meluant, sufficere vitse snse 8& innocentiam pulant, atque ad
quanto altius stant. Admonendi sunt, ut novcrint, fervorem spiritus nullis se ardoris stimutis inflam-
» Geinet. primus, exhertatus. c Carnot. primus, quos inaniter.
b Corb., cmplum.
PATROL.LXXVIl. 4
107 SANCTICREGORHMAGNl 108
m.iiil. Et fit plerumque Deo gratior amore ardens A j cum Judissc singula delicla pensarentur : Divisionet
vita post culpam, quam securitate torpens innocen- aquarum deduxit oeulusmeut (Thren. m, 48). Divisas
lia. Unde et voce judicis dicitur: Remittunturei pec- quippe ex oculis aquas deduciiuus, quando peccatis
cata multa, quia ditexit multum (Luc. VII,47). Et: singulis dispertitas lacrymas damns. Neque enim uno
Gaudium erit in cwlo super uno peccatorepmnitente, eodemquetempore sequemens de omnibus dolet; sed
magit quam supernonaginta novemjustis, quibus non dumnunc hujus, nunc illiusculpaememoriaacrius tan
Jput at pamitentia(Luc. xv, 10). Quod citius ex ipso gilur, simulde omnibusin singuliscommota purgatur.
usu colligimus , si nostrae mentis judicia pensemus. 85 Admonendi sunt, ul de misericordia quam
Plus namque lerram diligimus qusepost spinas exa- poslulant, praesumant, ne vi immoderataeaffliclionis
rala fructus uberes producil, quam quaenullas spinas intereant. Neque enim pie Dominusante delinquen-
habuit, sed tamen exculta sterilem segetemgignit. lium oculos flenda peccaia opponeret, si per semet-
Admonendi sunt peccata carnis ignoranies, ne su- ipsuin ea districte ferire voluisset.Constat eniui qnod
perioris ordinis celsitudinese cseteris prseferant, cum a suo judicio abscondere voluit, quos miserando
ab inferioribus quanta se melius agantur ignorant. prsevenicns sibimetipsis judices fecit. Hinc euim
In examine namque recti judicis mutat • merita or- scriptum est: Prwveniamusfacietn Domini in confes*
dinum, qualitas aclionum. Quis enim consideraiis g] sione (Psal. xciv, 2). Hinc per Paulum dicitur : Si
ipsis rerum imaginibus, nesciat quod in natura gem- nosmetipsot dijudicaremus, non utique judicaremur
(narum carbunculus praeferatur hyacintho?Sed la- (I Cor. xi, 51). Rursumque admonendi sunt, ut sic
*en caerulei coloris hyacinlhus prafertur pallenli de spe fiduciam habeant, ne lamen incauta securi-
carbunculo; quia et illi quod naturse ordo subtrahit, late torpescant. Pleruraque eniin hostis catlidus men-
species decoris adjungit; ei hunc quera naturalis tem quam peccato supplanlat, cum de ruina sua af-
ordo praelulerat, coloris qualitas fcedat. Sic ergo in flictam f respicit, securitaiis pesiiferaeblandiiiis se-
humano genere et quidam in meliori ordine deterio- ducit. Quod figurate exprimitur, cum facium Dinae
res sunt, et quidam in deteriori meliores, quia el memoralur. Scriplum quippe est: Egressa est Dina
isti sortem extremi habilus bene vivendo iranscen- utvideret mulieret regionis itlius ; quam cum vidisset
dunt, el illi superioris loci meritum moribus b non Sichem fitiusHemor Hevmi, princept lerrm iltius, ada-
exsequendo diminuunt. mavit eatn, et rapuil, et dormivil cum Ula, vi oppri-
CAPUT XXIX [Al. LIII]. mem virginem; et conglulinata est anima ejus cum ea,
Quomodoadmonendi qui peccata optrum lugent, et trislemque btanditiit delinivit (Genei. xxxiv, 1-5).
qui tolum cogitationum. Dina quippe ut mulieres videat extraneae regionis,
(Admonitio30.) Aiiter admonendi sunt qui peccata £( egreditur, quando unaquseque menssua studia uegii-
deplorant operum, atque aliter qui cogitalionum.Ad- gens, actiones alienas curaus, extra habitum atque
monendi quippe sunl qui peccata deplorant operutn, extra ordinem proprium vagalur. QuaraSichem prin
ut consummala mala perfecla diluant lamenta, ne ceps lerrae opprimit, quia videlicet invenlam in cu-
plus astringantur in debito perpetrati operis, c et ris exterioribus diabolus corrumpii. Et conglulinatd
minus solvanl fletibussatisfaclionis. Scriplum quippe est anima ejut cum ea (Ibid.); quia unitam sibi per
est: Polum dedit nobisin tacrymis in mentura (Psal. iniquitatem respicit. Et quia cum mens a culpa resi-
LXXIX, 6); ut videlicet uniuscujusque mens tantum piscit, s addicitur, alque admissura flere conatur :
pcenitendocompunclionissuse bibat lacrymas, quan- corruptor autem spes acsecuritates vacuas aute ocu-
tum se a Deo meniinitaruisse per culpas. Admonendi los revocat, qualenus utilitatem tristitiae sublrahat,
sunt ul incessanter admissa anle oculos reducant, recte illic adjungitur : Tristemque blanditiisdelinivit
atque vivetido agant, ul a districto judice videri non (lbid.). Modoenim aliorum lacta graviora, modo nil
debeant. Unde David d cum peteret, dicens: Averte esse quod perpelraium est, modo misericordem
oculostuos a peccatis meis (Psal. L, 11), patilo supe- Deum loquitur, modo adhuc lempus subsequens ad
rius intuiit: Delictum meum * coram me est sentper poeniteniiampollicetur; ut dum per hrc decepta
(Ibid., 5). Ac si diceret: Peccatum meum ne respi- |) t mens ducitur, ab intentione pceniientiaesuspemlatur;
cias postulo, quia hoc respicere ipse non cesso. Unde qtiatenus lune bona nulla percipiai, quam niinc maia
et per prophetam Dominus dicit: Et peccalorumtuo- nulla coniristani: el tunc plenius obruatur suppliciis,
rum memornon ero, tu aulem memoresto (lsai. XLIII, quse nunc etiam h gaudet in delictis.
25, 26, sec. LXX). Admonendi sunt ut singula quae- At Contrnadmonendi sunt qui peccata cogitaiio-
que adniissa considerent, ei dum per unumquodque num deflenl, ut sollicite considerent intra mentis ar-
erroris sui inquinationem deflent, sitnul se ac totos cana utrum delectatione tantumraodo, an etiam con-
lacrymis mundent. Unde bene per Jeremiam dicitur, sensu deliquerint. Plerumque enim ' leniaiur cor,
• Idem, meriia eordium. s Vulgati, mss. conlradicentes, ad se ducitur.
h Idera Cod., non tequendo. Familiaris est nostro Gregorio vox isia, addicititr,
• Laud., ti minus solv. dc qua j'am lib. u Moral., nuni. 15. Vide eiiam 1h.
6 Corb., Carnoi., Belv., cum
pwiitteret.Sequimur ix,bnum. 52, et lib. xxu, num. 22, 25.
cum edilis Trec, Norni., etc. prima manu, gaudet in detkis.
e Corb., conlra me. ' Bellov.,
Ita Mss., vel, lentatum cor. In Gussanv., tc.rtttu
f Belv., Corb. ei n*rimusCarnot., reperit. cor.
109 REGULJ; PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 110
et ex carnis ncquitia delectatur, et tamen eidem A , runt, nec tamen plangunt. Admonendi sunt enim qui
nequitiae ex ralione renititur, ut in secreto cogitatio- admissa plangunt, nec lamen deserunl, ut conside-
nis et conlristet quod libet, el libeat quod conlristat. rare sollicite sciant quia flendo inaniter se mundant,
Noonunquam vero ita mens barairo tentationis ab- qui vivendo se nequiter inquinant, cum idcirco se la-
sorbetur, ut nullatenus renilatur, sed ex delibena- crymis lavaiit, ut mundi ad sordes redeant. Hinc
lione sequitur hoc, unde ex delectalione pulsatur; enim scriptum est: Com'sreversut ad suum vomitum,
et si faeullas exterior suppetat, rerum mox effectibus et sus lota in volutabro luti (Prov. xxvi, 11; // Petr.
interiora vola consumroat. Quod videlicet si justa n, 22). Canis quippe cum vomit, profecto cibum qui
animadversiodistricli judicis respicit, non est jatn pectus deprimebat, projicit; sed cum ad vomitum
cogitationis culpa, sed operis; quia etsi rerum tardi- revertitur, unde levigatus fuerat, rursus oneiatur.
tas foras peccatum distulit, intus hoc consensionis Et qui admissa plangunt, profecto nequitiam, de qua
opere voiuntas implevit. male satiali fuerant, et quse menti6 intima deprime-
In primo aulem parente didicimus quia tribus mo- bat, confitendo projiciunt, quam post confessionem
dis omnis culpae nequitiam perpetramus, suggestione dum repelunt, resumunt. Sus vero in volutabro luti
scilicet, delectalione et consensu. 86 Primum ita- cum lavatur, sordidior redditur. Et qui admissa plan-
que per hostem, secundum vero per carnem, tertium B ] git, nec'tamen deserit, pcenaeegravioris culpsc se sub-
per spirilum perpelratur. Insidiator enini * prava jicit (Eadem dist., c. 14, Qui admista plangit); quia
suggerit, caro se delectationi subjicit, aique ad ex- et ipsam quam flendo potuit impetrare veniam con-
tremum spiritus victus delectatione consentit. Unde temnit, et quasi in lutosa aqua semetipsum volvit,
b el ille serpens prava suggessit, Eva autem
quasi quia dum fletihus suis vitse munditiam subtrahit,
caro se delectationi subdidit, Adam vero velut spiri- anle Dei ncnlos sordidas ipsas etiam lacrymas facit.
tus suggestione ac deiectalione superalus assensit. Hinc rursum scriplum esl: Ne iteres verbumin ora-
Suggestione itaque peccalum agnoscimus, delecla- tione tua (Eccli. vn, 15). 87 Verbum namque in
tione vincimur, consensu eiiam ligamur. Admonendi oratione iterare, est post lletum committere quod
sunt igitur qui nequitias cogitationis dellent, ut solli- rursum necesse sit flere. Hinc per Isaiam dicitur:
ciie considerent in qua peccati mensura ceciderunt, Laxamini (lsai. i, 16), mundi eslote (Eadem dist., c.
quatenus juxta ruinae modum quam in semeiipsis in- 15, Lavamini). Post lavacrum enim inundus esse ne>
trorsus sentiunt, eiiam mensura lamentationis eri- gligit, quisquis post Iacrymas utac innoceiitiam non
gantur, ne si cogilata mala minus cruciant, usque ad custodit. Et lavantur ergo et nequaquam muudi sunt,
perpetranda opera perducant. Sed inter hsec ita ter- qui commissa flere non desinunt, scd rursus flenda
rcndi sunt, ut tamen niiniinefrangantur. Saepe enim < Q commiltunt. Hinc per quemdam sapienlem dicilur :
misericors Deus eo cilius peccaia cordis abluit, quo f Qui baptizatur a mortuo, el iterum tamjil itlum, quid
bsec exire ad opera non perniitlit; et cogitata ne- proficit lavatio ejus (Eccli. xxxiv, 30)? Baptizatur
quilia quando citius solvitur, quia effeclu operis quippe a morluo (Eadem disl., c. 16, Baptizatur),
districtius non ligatur. Unde recte per Psalmislam quimundatur flelibus a pe'ccato; sed post baplisma
dicitur : Dixi, pronunliabo adversum me injustitias mortuum tangit, qui culpam post lacrymas repetit.
meas Domino, et tu remisisli impietatem corttis mei Admonendi sunt qui admissa plangunt, nec ta-
(Ps. xxxi, 3). Qui enini impietatera cordis subdidit, men deserunt, ut anie districti judicis oculos eis su
quia cogitationuminjustitias pronunliare vellet indi- esse similes agnoscant, qui venientes ad faciem quo-
cavit. Dumque ait: Dixi, pronunliabo, atque illico rumdam hominum, uiagna eis submissione blan-
adjunxit, Et tu remisisii; quam sit super hsec facilis diuntur; recedentes autem, inimicilias ac damna
venia ostendit. Qui dum se adhuc petere promittit, quse valent alrociler inferunt. Quid est enim ciilpam
hoc c quod petere se promittebat, obtinuit; qtiatenus flere, nisi humilitatem Deo suaedevolionis ostendere?
quia usque ad opus non venerat culpa, usque ad cru- Et quid est post fletum prava agere, nisi superbas in
ciatum non perveniret pcenitentia, sed cogitata affli- eum quem rogaverat, inimicitias exercere? Jacobo
clio mentem tergeret, quam nimirum tantummodo jrj) atteslanle qui ait: Quicunque voluerit atnicus esse
d cogitata iniquitas inquinasset. smculikujus, inimicus Dei constiluilur (Jac. iv, 4).
CAPUT XXX [Al. LIV]. Admonendi sunt qui admissa plangunl, nec tamen
Quomodoadmonendiqui a peccatis qum deflent, non deserunt, ut sollicile considerent quia ita plerumque
abslinenl; et qui cum abslineant, nondeflent. raali inntiliter compunguntur ad justitiam, sicut
(Admonitio 31.) Aliter admonendi sunt qui ad- plerumque boni innoxie tenlantur ad culpam. Fit
missa plangunt (De pmn., dist. 3, c. Qui admissa quippe mira exigentibus meritis dispositionis internae
piangfunl),nectamen deserunl; atque aliter qui dese- mensura, ut et illi dum de bono aliquid agunt, quod

» Carnot. primus.,cum pfdva suggerit. « Bellov. et secundus Carn., tanto graviori culpw..
b Trec, duo priores Carnot.', duo priores Gemet.- et ipsam.
quanto
et Bellov., per correctioiiein, et iltic terpens. f Ad htinc locum in cod. Trecensi annotatur in
e Laud., Val. CL, tertius Gemet et tertius Car- margine : Apud Salomonem.QuOd probat Saiomon
not., hocquod peleret, pcenitendoobtinuit. tmic ascripluni fuisse Ecclesiasiici librum.
d Duopriores Ge;nei., agitata.
111 SANCTlGREGORIIMAGNI 1!2
tamen non perficiunt, superbe inter ipsa quacetiam A humiliare contemnit. Qui vero peccata jarn dcserit,
plenissime perpetrant mala confidant; et isii dum de nec tamen plangit, jam quidem humiliu, sed lamen
maio tenlantur, cui nequaquam consentiunt, quo cor conierere recusat. Ilinc Paulus ait : Ei hmc qui-
per iiifirmitatem titubant, eo gressus cordis ad justi- dem fuistit; e sed abluti esiis, sed sancliftcali eslit
liam per humilitalem verius figant. Balaam quippe, (I Cor. vi, 11). Quia nimirum illos emendatior vila
justorum labernacula respiciens, ail: Moriatur ani- sanctificat, quos per poenitenliam abluens affliclio
ma mea morte juttorum, et fiant novissimamea horum fletuum mundat. Hinc Pelrus cum quosdam territos
similia(Num. xxm, 10). Sed cum compunctionis malorum suorum consideratione conspiceret, admo-
tempus abscessit, contra eorum vitam, quibus se si- nuit, dicens : Pmnilentiam agite, et baptizeturunus-
inilera fieri etiam moriendo poposcerat, consilium quisquevestrum (Act. ii,38).Dicturusenimbaptisina,
prsebuit; et cum occasionemde avaritia reperit, il- praemisit pcenilenliaelamenta, ut prius se aqua suse
lico oblitus est quidquid sibi de innocentia optavit afflictionisinfunderent, et postmodum sacramento
(Ibid., xxiv, 14). Hinc vero doctor ei praedicator baptismalis lavarent. Qua igilur mente qui iransaetas
genlium Paultis, ait: Videoaliam legem in membris culpas flere negligunt, vivunt securi de venia, quan-
meis, repugnanlem legi menlis mem, et captivumme do ipse suinmus Pastor Ecclesiaehuic etiam Sacra-
ducentemin lege peccati, quce esl in membris meis n meiito addendam pccnitentiamcredidit, quod peccata
(Rom. vn, 23). Qui profecto idcirco tentatur, ut in priucipaliter exstinguit?
bono robustiusex ipsa infirmitatis suse » cognilione CAPUT XXXI [Al. LV].
solidelur. Quid esl ergo quod ille compungitur, ct
Quomodoadmonendiqui itlicita quorum sunt conscii
lamen juslilise non appropinquat; iste tentaiur, et laudant; et qui condemnantet, minime tamen ca-
tamen eura culpa non inquinat, nisi hoc quod aperle venl.
ostenditur, quod nec malos bona imperfecta adju- (Admoniiio32.) Aliter adroonendi sunt qui illicila
vant, nec bonos mala inconsummala condemnanl? qu:e faciunt eliam iaudant; atque aliler qui accusant
At contra admonendi sunt qui admissa deserunt, prava, nec lamen devitanl. Admonendi sunl eoim
nectamen plangunt; ne jam relaxatas aestimentcui- qui illicita quae faciunt etiam laudant, ut considerent
pas, quas etsi agendo non multiplicant, nullis tamen quod plerumque plus ore quam opere delinquant.
fleiibus mundant. Neque enim scriptor, si a scri- Opere namque per semetipsos solos prava perpe-
plione cessaverit, quia alia non addidit, etiam illa irant; ore autem per lot personas iniquitatem exhi-
qusescripscrat delevit; nec qui contumelias irrogai, bent, quot audientium mentcs iniqua laudauies do-
si solummodo tacuerit, satisfecit, cum profecto ne- cent. Admonendi ergo sunt, ut si eradicare mala
cesse sit ut verba praemissse superbise verbis subj'e- Q dissimulant, saltem seminare perlimescant. Admo-
ctaehumililatis impugnet; nec debitor absolutus est nendi sunt, ut eis perditio privata sufficiat. Rursum-
quia alia non multiplicat, nisi et illa quse Iigaverat que admonendi sunt, ut si mali esse non metuunt,
solvat. Ita el cum Deo delinquimus, nequaquam sa- erubescant sallera videri quod sunt. Plerumque enim
tisfacimus si ab iniquitate 88 cessamus, nisi vo- cuipa dum absconditur, effugalur, quia dum mens
luplales quoque quasdileximus,econtrario appositis erubescit videri quod tamen esse non metuit, erube-
lamentis insequamur. Si enim nulla nos in hac vita scit quandoque esse quod fugit videri. Cum vero
operum culpa maculasset, nequaquam nobis hic ad- pravus quisque impudenler innotescit, quo iiberius
huc degentibusipsa ad securitatem innocentia nostra omne facinus perpetral, eo eliam liciium putat;
sufficeret. quia illicita animum mtilla pulsarenl. Qua 89 et quod licitum suspicalur, in hoc proculdubio
ergo mente securus est, qui perpelratis iniquitatibus mulliplicius mergitur. Unde scriptum est: Peccalnm
ipse sibi testis est quia innocens non est? luum ticut Sodomaprmdicaverunt, nee abtconderunt
Neque enim Deus nostris cruciatibus pascitur, sed (Isai. ni, 9). Peccatum enim suum si Sodoma abs-
delictorumb morbos medicamentis contrariis mede- conderet, adhuc sub timore peccaret. Sed funditus
tur, ut qui voluptaiibus delectati discessimus, fleti- frena timoris amiserat, qnaead culpam nec tenebras
bus amaricati redeamus; etqui per illicita defluendo p inquirebat. Unde et rursum scriptum est: Clamor
cecidimus, etiam a licilis nosmetipsos reslringendo Sodomorumel Gomorrhmmultiplicalutesl (Gen. xvm
surgamus; etcor quod insana laetitia infuderat, salu- 20). Peccatum quippe cum voce, est culpa in actio-
bris tristitia exurat; et quod vulneraverat elatio su- ne; peccatum vero eliam cum clamore, est culpa
perbijc, curel abjeclio humilis vitse. Hinc enim scri- cum libertate.
ptum est : Dixi iniquit, Nolite inique agere; et delin- Al contra admonendi sunt qui accusantprava.nec
quentibus,Notite exallare coritu(Ps. LXXIV, 5). Cornu tamen devitant, ut provide perpendant quid in distri-
quippe delinquentes exaltant, si nequaquam se ad cto Dei judicio pro sua excusaiione dicluri sunl, qui
prenitentiam ex cognitione suseiniquitaiishumiliant. de reatu suorum criminumeliam semetipsisjudicibus
Hinc rursum dicitur : Cer contritum el humiliatum non excusanlur. Hi itaque quid aliud quam praecones
Deusnon tpernit (Pt. L, 19). Quisquis enim peccata sunt sui? Voces contraculpas proferunt, el semeiip-
plangit, nec lamen deserit, cor quidem conterit, sed sos operibusreos trahuut. Admonendisunt ut vidcant
» Carnot. primus, cogilattone. ' Omitlilur in Guss., ted abluti ettit.
' Idem Cod., morbit.
115 REGULiE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA 114
quia de occnlta jam retributione judicii est, quod eo-,A citudinisdormiens verberatur et non dolet, quia sicut
rum mens malum quod perpetrat illuminatur ut vi- imminentia mala non prospicit, sic nec quse perpe-
deat, sed non conatur ut vincat; ut quo melius videl, traverit agnoscit. Trahitur et ncquaquainsenlit, quia
eo deterius pereat, quia el intelligentiae lumen per- per illecebras viliorum ducitur, nec lamen ad sui
cipit, et aciionis prava3lenebras non relinquit. Nam custodiam siiscitatur. Quaequidem evigilare optat, ut
cum acceplam ad adjulorium scienliam negligunt, rursum vina reperiat, quia quamvis somno torporis
hanc conlra se in leslimonium vertunt; el de lumine a sui custodia prematur, vigilare taraen ad saeculi
intelligentiaeaugent snpplicia, quod profeclo accepe- curas nititur, ut semper volupiatibus debrietur; et
rant ut possent delere peccala. Quorum nimirum ne- cum ad illud dormiat in quo solerter vigilare debue-
quilia cum malum agit quod dijudicat, venturum j'am rat, ad aliud vigilare appetit, ad quod laudabiliter
judicium hic degustat; utcum selernis suppliciis ser- dormire potuisset. Hinc superius scriplum est: Et
vaiur * obnoxia, suo hic interim examine non sit ab- erit quati dormientin mediomari, et quasi topilut gu-
solula; tantoque illic graviora tormenta percipiat, bernator amisso clavo (Ibid., 34). In medioenim mari
quanto hic malum non deserit, etiam quod ipsa con- dormit, qui in hujus mundi tentationibus positus,
demnat. Hinc enim Veritas dicit : Servus qui eogno- providere motus irruentium vitiorum quasi imminen-
vit votuntatem Domini sui, et non prceparavit, et B '. tes undarum cumulos negligit. Et quasi clavum gu-
non fecit secundum voluntatem ejus, b vapulabit bemator araittit, quando mens, ad regeudam navem
mulits (Luc. xn, 47). Hinc Psalmista , ait : corporis, studium solliciludinis perdit. Clavum
Detcendant in in[ernum vivenlet (Ptal. LIV, 16). Vivi quippe in mari amittere, est inleniionein providam
quippe quaecirca illos aguntur sciunt et sentiunt, inter procellas hujus sseculi non tenere. Si enim gu-
mortui aulem sentire nil possunt. Mortui enim in in- bernator clavum sollicite stringii, modo in fluctibus
fernum descenderent, si mala nesciendo perpetra- ex adverso navem dirigit, ' modo veniorum impetus
reot. Cum vero sciunt mala, et tamen faciunt, ad per obliquum findit. lta cum mens « vigilanter ani-
iniquitatis infernum viventes miseri c sentientesque niam regit, modo alia superans calcat, modo alia pro-
descendunt. videns declinat; utet prsesentia laborando subjiciat,
CAPUTXXXII [Al. LVl]. et contra futura certamina prospiciendo convalescat.
de fortibus supernae patriae bellatoribus
Quomodo admonendiqui tubilo motu, et qui contulto Hinc rursum
peccant. dicilur : Uniuscujusqueentis super femur suutn, pro-
(Admonitio33.) Aliler admonendi sunt qui repen- pter timoret nocturnos(Cant. m, 8). Ensis enim sup«r
tina concupiscentia superantur, alque aliter qui in femur ponitur, quando acumine sanctaepraedicationis
culpa ex consilio 1gantur. Admonendi quippe sunt C < prava suggestio carnis edomatur. Per noctem vero
quos repentina concupiscemia superai, ut iu bello caecitasnostrse inurmilatis expriinitur, quia quidquid
praesenlisvilaese quotidie positos attendant, et cor adversitatis in nocte imminet non videiur. Uniuscu-
quod d praevidere vulnera non polest, scuto solliciti jusque ergo ensis super femur suum ponitur » pro-
timoris teganl; ut occulta insidiantis hoslis jacula pter nmores nocturnos, quia videlicet sancti viri dum
perhorrescant, et in tam caliginoso certamine inten- ea quae non videut metuunt, ad inlentionem certa-
tione continua intra mentis castra se muniant. Nara minis parati semper assistunt. Hinc rursum sponsaa
si a circumspectionis sollicitudine cor deslituitur, dicitur : Natus tuus sicul turrii qum est in Libano
vuineribus aperitur, quia hostis callidus tanto liberius (Cant. vn, 4). Rem namque quam oculisnou cernimug,
pectus percutit, quanto nudum a providentiae 90 I plerumque odore praevidemus. Per nasum quoque
lorica deprehendit. Admonendi sunt qui repentina odores fetoresque discernimus. Quid ergo per nasum
concupiscentia superanlur, ut curare nimis lerrenai Ecclesise,nisi sanctorum provida discretio designa-
desuescant; quia iiiientioiieiii suam dum rebus tran- lur? Qui etiam turri similis quae est in Libano dici-
sitoriis immoderaiius implicant, quibus culparumi tur, quia discreta eorum providenlia ita in alio sita
jaculis transfigantur ignorant. Unde et per Salomo- esl, ui lentationum certamina et priusquam veuiant
nem vox percussi et dormientis exprimitur, quii ** videat, et conlra ea dum venerint munita subsistat.
ait: Verberaveruntme, ted non dolui; ' traxerunt tne,, Quse enim futura praevidentur, cum praesentia fue-
tt ego nonsenti. Quando evigitabo,el rurtum vina re- rint, ' minoris virlutis fiunt; quia dutn comra ictum
periamIProv. xxvm, 35) ? Mensquippe a cura susesolli- quisque paratior redditur, hoslis qui se inopinalum
* Laud., innoxia. Theod., modo undat superant calcat, modo alia pro-
b Gemet., plagisvapulabtt muttit. videns declinat, ntodo venlorumimrielus per obliquum
e Laud., tcienlesque. findit. Ita. Excusis suflragantur Trecensis, Gemet.
d HaTientantiqui Mss. Trec, Bellov., Gemet., pro- et al.
videre. s Recent. Ed., vigilantem. Repugnant Mss. Obest
• Corb., transfixeruntme. Indicia sunt correclionis; sensus a sancio Doctore propositus.
factsein Trec, ubi videtur olim ila lectum. Cmterum l h In plerisque Ed., propter tentaliones tive timoret
lectionis hujus fundamenta uulla, nulla vestigia ex- nocturnoi. Glosseraa est.
stant aut in Hebr. lextu, aut in variis ejus transla- 1 Hoc est, minori vi pulsant; quod fortasse n<miu<
tionibus. Nequesic legit Gregorius, cura postea dicai,, telligentes Editores, mularunt virtutis in tmorit
locum hunc explicando: trahitur, el nequaquamsenlit. coiilradicentibus quotquot legimus Mssi
' Corli i Carnoiii Bslvi, Laudi, Longip.t Val. CR»>
H5 SANCTI GREGORHMAGNl MG
91 credidit, eo ipso quo praevisus est, enervatur. k. A enim sua si despiciuut limere cum pensant, debent
At contra admonendi sunt qui in culpa ex consi- formidare c.umnumerant. Altos quippe gurgites flu-
lio ligantur, quatenus provjda consideratione per- minum, parvae sed innuraerae replent guttae pluvia-
pendant, quia dum mala ex judicio faciuut.districtius ruin. El hoc agit sentina lalenter excrescens, quod
conlra se judicium accendunt; ut lanlo eos durior patenter procella saeviens.Et rainuta sunt quse erum-
sententia feriat, quanto illos in culpaarctius vinculai punt membris per scabiem vulnera, sed cum multi-
deliberalionis ligant. Citius lortasse delicta pceniten- tudo eorura innumerabililer occupat, sic viiam cor-
do abluereot, si in his sola praecipitationececidisseot. poris sicui unum grave inflictura92 peclori vulnus
Nam tardius peccatum solvitur quod et perconsi- necat. Ilinc videlicet scriptum est:
lium solidatur. Nisi enira mens omni mpdo aeternai Qui modica spernit, paulatim decidit (Eccli. xix,
despiceret, in culpa ex judicio non periret. « Hoc: 1). Qui enim peccata minima flere ac devitarenegli-
ergo prsecipitatione lapsis per consilium "pereuntesi git, a statu justitise non quidem repente, sed parli-
difTerunt,quod cum hi a statu juslitiae peccandocon- bus totus cadit. Admonendi sunl qui in minimis fre-
cidttni, plerumquesimui et in laqueum desperationisi quentcr excedunt, ut sollicite considerent quia non-
cadunt. Hiiic est quod per prophetam Dominus noni nunquam in parva deterius, quam in majori culpa
tara praecipitationumprava, quam delictorum studiat B I peccalur. Major enim quo citius quia sit culpa agno-
reprehendit, dicens : Ne [orte egrediatur ut ignis in- scitur, eo eiiam celerius emendatur; niinor vero dum
dignalio mea, et succendalur,et nontit qui cxstingual, quasi nulla creditur, eo pejus quo et securius in usu
propter malitiam ttudiorum vestrorum (Jer. iv, 4). retinelur. Unde fit plerumque ut mens assuela ma-
Ilinc iterum iralus dicit : Visilabo super vosjuxtai lis levibus nec gravia perhorrescat, atque ad quam-
[ructum sludiorutn vestrorum (Ibid. xxin, 2). Quiai dam auctoritatem nequiliaeper culpas nutrita perve-
ergo peccatis aliis diflerunt peccata quae per consi- niat; et lanto in majoribus coiilemnat periimescere,
lium perpetrantur, non tam prave facla Dominus s quanto in minimis didicit non timendo peccare.
quam studia pravitatis insequitur. In factis enim sse- At contra admonendi sunt qui se a parvis cuslo-
pe infirmitate, ssepe negligentia, in studiis vero mali- diunt, sed aliquando in gravibus demerguntur, ut
tiosa semper inlentione peccatur. Quo contra rectee sollicite seipsos deprehendant, quia diim cor eoriiin
beati viri expressione pei Prophelam dicttur: Et inn de cusloditis minimis extollilur, ad perpelranda gra-
cathedra pestilentim tton sedit (Ps. i, 1). Calhedraa viora ipso elationissusebaratbro « devoranlur; ei duin
quippe judicis esse vel praesideutissoiet. In cathedraa foris sibi parva subjiciunl, sed per tnanem gloriam
autem pestilentise sedere, est ex judicio prava com- intus inlumescunt, languore superbiaeinlriiisecus vi-
mittere : in cathedra pestilentiaesedere, est et exx *» ' ciam mentera etiam foras per mala
majora proster-
ratione mala discernere, ei lamen ex deliberatione e nunt. Admonendiergo sunt quisca parvis custodiuni,
perpetrare. Quasi in perversi consilii calhedra sedei,!, sed aliquando in gravibus demerguntur, ne ubi se
qui tanta iniquitatis elatione altollilur, ut adimpleree slarc extrinsecus aestiraaiii,ibi intriusecus cadant, et
malum etiam per consilia conetur. Et sicul assisten- juxla districtijudicis retributionem elatio minoris ju-
libus turbis prcelati sunt qui cathedrae honorc ful- I- stitise via fial ad foveam gravioris culpae. Qui enini
ciuntur, ita delicta eorum qui prsecipiiatione cor- r- vane elati, boni minimi d ciistodiam suis viribus tri-
ruunt, exquisila per studium peccata transcendunt. t. buuni, juste derelicii culpis majoribus ohruuntur; et
Admonendi ergo sunt, ut hinc colligant qui in culpa a cadendo discunt non fuisse proprium quod steterunt,
etiara se per consilium ligant.qua quandoque ultione e ut mala immensa cor reprimant, quod roinima bona
feriendi sunt, qui nunc pravorum non socii, sed d exaltant. Admonendisunt ui considerent quod et in
b principes fiunt.
culpis gravioribus alto reatu se obliganl, et lamen
CAPUTXXXHI[ALLV//]. plerumqtiein parvis quaecustodiunt.deterius peccant,
et in illis iniqua faciunt, ct per ista se homiiii-
Quomodoadmonendiqui minimis, sed crebris noxis, quia
et qui minimascaventesgravibus aliquando immer- l hus quod iniqui sunl l guni. Unde fil ut cum majora
guntur. D mala perpetrant coram Deo, apertsee iniquilatis sit;
(Admonitio34.) Aliter admonendi sunl qui, licet et el eum parva hona ciisiodiuni cnram hominibus, si-
minima, crebro tamen illicita faciuni; atque aliter ;r mulalSRsanctitalis. Hinc cst enira quod Pharisseis di-
qui se a parvis custodiunl, sed aliquando in gravibus is cilur : Liquantes culicem, camelum autem glutientes
demerguntur. Admonendisunt qui quamvis in minii ( Matth. xxiu, 24 ). Ac si aperte diceretur : Minima
mis, sed tanieu frequenter excednni, ut nequaquam ii) mala discernitis, majora devoratis. Hinc esl quod
considerent qualia, sed quanta committunt. Facta la rursura ore Veritatis increpanlur, ciim audiuut : De-
« Editi, hac ergo prwcipitalionelapsi per consitium m peccatis aliis di/ferunt peccala.
>- b Ita melius Mss. quam Excusi, ubi legitur, prin-
peretintesdifferunt, in quibus sensus desideratur. Le-
gendtim igitur, ut habent Trec, Corb., Theod., Val. I. cipes sunt.
c Trec, cui coiisenliuiit Editi recentiores, devo-
Cl., Laud., Norm., etc. Hoc erge, id est, in hoc ic
prmcipitalionelapsis, id e>l, ab hisqui per prwcipi- i- ratur, sc, cor.
d Cqrrupte in Guss., cutlodiam suam viribus.
tationemlnbunlur, per centilium, seu ex aeliberqtione, e,
peretintes drfferunt. V'6t. Mss. Iiabetit tqbtis pro ta-
i- c Tres Gemel. et duo poster. Carnol., iniq. sint.
nsis. In Theod. legitur, a prwcipatidhelapsis. Infra, a, Legilur stCiu Trec. el iu al., opiiuio quidem sensu.
117 REGULiE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. ,M8
cimatis mentham, el anethum,et cyminum; et relinqui- A J sicttt vos scitis : hunc definilo consilioet prmscienlia
lis quw graviora sunt legis,judicium, etmisericordiam, Dei traditum, per manus iniquorum °>afftgentes inter-
el ftdem. Neque enira negligenter audiendura est emistis, quem Deus susciiavit tolulh doloribus inferni
quod cum decimari minima diceret, extrema quidem (Act. ii, 22-24); ut videlicel crtidelitatis suse cogni-
de oleribus maluit,sed tamen bene olentia memorare; tione destructi, sedificalionemsanctse prsedicationis
ut profeclo ostenderet quia simulatores cum parva quanto anxie qusererent, tanto utiliter audirent. Unde
ciisiodiunt.odorem» de se extendere sanctae opinionis el illico respondet : Quid ergo (aciemus, viri (ratres ?
quacrunt; et quaravis implere maxima praetermittant, Quibus mox dicitur : Agite posnitentiam,et baptizetur
ea tamen minima observant, quae bumano judicio unusquisque vestrum(lbid., 37,38).Qua;aedificationis
longe laleque redoleant. verba profeclo contemnerent, nisi prius salubriter
CAPUT XXXIV [Al. LVIII]. ruinam suse destructionis invenissent. Hinc esl quod
Saulus eum ccelitusluxemissa resplenduit,
Quomodoadmonendiqui bona nec inchoant et qui in- non cumsuper
choata non absolvunt. jam quid recte deberet facere, sed quid prave
(Admonitio 35.) Aliter admonendi sunt qui bona fecisset, audivit. Nam cum prostratus requireret,
nec inchoant, 93 al1ue al,ter °,u> inchoata minime dicens : Quis et, Domine? Respondetur protinus ;
'
consummant. Qui enim bona nec inchoanl, non sunt fj ] Ego sum Jesus Nazarenus , quem tu persequeris
eis prius sedificanda quse salubriter diligant, sed de- (Act. ix, 4, teq., xxn, 8, seq.). Et cum repenie
struenda ea in quibus semelipsos nequiier versant. subjungerel : Domine, e quid me jubes facere (Ibid.)?
'
Neque enira sequuntur quae inexperta audiunt, nisi lllico adjungilur : Surgens ingredere civilalem, el ibi
prius quam perniciosa sint ea quae sibi sunt experta, dicetur tibi quid te oporteat f&cere (Ibid.). Ecce de
deprehendanl, quia nec levari appetit, qui et hoc ip- cceloDominus Ioqtiens persecutoris sui facla corri-
sum quia cecidit nescit; et qui dolorem vulneris noti puit, nec tamen illico quse essent facienda monstra-
seniit.salutisremedianonrequirit. Prius ergo osten- vit. Ecce elationis ej'us fabrica jam tota corrueral, et
denda sunt, quam sint vana quse diligunt, et tunc 94 Posl ruinam suam htimilis sedificari requirebat;
deuium vigilanter intimanda quam sint utilia quse et cum superbia destruitur, sedificalionis tamen
praeterraittunt. Prius videant fugienda quae amant, et verba retinentur; ut videlicet persecutor immanis
sinediflicullatepostmodum b cognoscantamanda esse diu deslructus jacerel, et tanto post in bonis solidius
qux fugiunt. Melius enim inexperta recipiunt, si de surgeret, quanto prius funditus eversus a pristino
expertis quidquid disputationis audiunt.veraciter co- errorc cecidisset. Qui ergo nulla adhuc agere bona
gnoscunt. Tunc igitur pleno voto discunt vera bona cceperunt, a rigidilate antea suse pravitalis, correc-
quaerere, cum certo judicio deprehenderint falsa se C ( tionis manu evertendi sunt, ut ad statum postinodura
vacue tenuisse. Atidiant ergo quod bona prsesentia et rectae operaiionis eriganlur, quia et idcirco altuui
a delectatione citius transitura sunt, et laraen eorum silvse lignum sitccidimus, ut hoc in sedificii tegmine
causa ad ultionem sine transitu permansura; quia et sublevemus; sed tamen non repente in fabrica poni-
nunc quod libet invitis subtrahitur, et tunc quod do- tur, ut iiimirum prius vitiosa ejus viriditas exsicce-
let invitis in supplicium reservatur. Itaque eisdem rt- tur, cujus quo plus in infimis hinnor excoquilur, eo
bus terreantur salubriter, quibus noxie delectantur; ad summa solidius levatur
ut dura perculsa mens alta ruinae suae damna con- At conlra admonendi sunt qui incboata bona mini-
spiciens, sese * in prsecipitium pervenisse deprehen- me consummant, ul caula circumspectione conside-
dil, gressum post terga revocet, et pertiincscens quae rent quia dum proposita non perficiunt, ctiam quse
amaverat, discat diligere quaeconlemnebat. fuerant ccepla convellunl. Si enim quod videtur ge-
Hinc esl enim quod Jeremiae raisso ad prsedica- rendum sollicita inlentione non crescit, eiiam quod
lionem dicilur : Ecce constitui te hodie super gentes fuerat bene gestum decrescit. In hoc quippe mundo
el super rcgna, ut evellas et destruas, et ditperdas et! humana anima quasi more navis est contra iclum
dissipes, et wdificeset plantes (Jer. I, 10). Quia nisii fluminis s conscendentis : uno in loco nequaquam
prius perversa destruerei, sedificareutiliter recta noui D siare periiiitlitur, quiaad ima relabilur, tiisiadsumma
possel; nisi ab audilorum suorum cordibus spinasi conelur. Si ergo inchoata bona fortis operanlis manus
vani amoris evelleret, nimirum frustra in eis sanclsei ad perfeclionem non suhlevat, ipsa operandi remissio
praedicationisverba planlaret. Hinc est quod Petrusi contra hoc quod operalum esl, pugnat. Iliiic est enim
prius evertit, ut postmodura conslruat, cum nequa- quod per Salomonem dicilur: Qui tnollit et dissolutui
quam Judseosmonebat quid janl facerent, sed de hisi etl in opere suo, frater est sua opera dissipantit
quse fecerant, increpabal dicens : Jesum Nazarenumi (Prov. xvin , 9). Quia videlicet qui ccepla bona
virum approbatum a Deo in vobis, virlutibusel prodi- districte non exsequilur, dissolulione negligentiae
giii et tignit quteper illum fecit Deus in medio vestri,, manum destruentisimitatur. Hinc Sardis Ecclesiseab
" Vulgali, de se ostendere. Stant contra Mss. om- « Guff., mendose, affligentes.
nes, quibus inhaerenduni censemus. o Vulgali recenl., quidmevis facere?
b Carn. seeundus. cognoscent. ' Excusi, surge et ingr.
c Trec, Belv., Theod., et primus Carn., tete int %Corruptissirae Editiante Guss., condescendentis.
pracipiti. Alii, prmcipitio. Emendantur tam ex Mss. Angl. quam ex nostris.
1)9 SANCTI GREGORII MAGNl 120
angelo dicitur: Esto vigilans, et confirma cmlera qum A j ciosa exterius, sed lnortuorum ossibus plena Veritas
morilura erant, non enim » invenio opera lua plena vocat (Malth. xxm, 27), quia viliorum mala iutu's
coram Deomeo(Apoe. m, 2). Quia igitur plena corara. contegunt, humanis vero oculis quorumdam demons-
Deo ejus opera inventa non fuerant, moritura reli- tralione operum, de solo foris justitise colore blan-
qua etiam quaeerant gesta praedicebat. Si enim quod diunlur. Admonendi itaque sunt, ne quae agunl recta
niorluiim in nobis est ad vitam non accendilur, hoc despiciant, scd ea meriti melioris credant. Valde
eiiam exstinguitur, quod quasi adhuc vivum tenetur. namque bona sua dijudicant, qui ad eorum mercedem
Admonendi sunt utperpendantquod tolerabilius esse sufficere humanos favores putant. Cum eniiii pro
poluisset recti viam non arripere, quam arrepta post recto opere laus transitoria quserilur, aeterna retri-
tergum redire. Nisi enim retro aspicerent, erga ccep- bulione res digna vili pretio venundatur. De quo vi-
lum sltidium nullo torpore languerent. Audiant ergo delicet prelio perceplo Veritas dicit : Amen dico
quod scriptum est : Melius eral eis non cognotcere vobis, receperunl mercedemsuam (Matth. vi, 2, 5).
viam justitim, quampost agnilionem retrorsum converti Admonendi sunt ut considerent quia dum pravos se
(11 Petr. n, 21). Audiantquod scriptum est: Ulinam in occullis exhibenl, sed tamen exempla de se publice
frigidut esses , aut calidus; ted quia tepidus es, el nec in bonis operibus prsebent, ostendunt sequenda quae
frigidus, nec catidut, incipiam te evomereex ore meo B ; fugiunt, clamant amanda quse oderunt, vivunt po-
(Apoc.m, 15). Calidusquippe est qui bona studia et ar- slremo aliis, et sibi moriuntur.
ripit et consummat; frigidus vero estqui consuminanda At contra admonendi sunt qui bona occulle faciunt,
nec inchoat. Et sicut a frigore per teporem iransilur et tamen quibusdam faclis publice de se mala opinari
ad caiorem, ila a calore per teporem reditur ad fri- permittunt, ne cum bona semetipsos actionis rectae
gus. Quisquisergo b amisso infidelitatis frigorevivit, virtute vivificant, in se alios per exetnplum pravae
sed nequaquain tepore superato excrescit ut ferveat, scslimalionis occidanl; ne minus quam se proximos
procul dubio calore desperalo, dum noxio in tepore diliganl, etcum ipsic salubrem polum vini sorbeant,
demoratur, agit ut frigescat. Sed sicut ante teporem intentis in sui consideratione menlibus pestiferum
frigus sub spe est, iia post frigus tepor in despera- veneni poculum fundant. Hi nimirum in uno proxi-
tione. Qui enim adhuc in peccalis est, conversionis morum vilam minus adjuvant, in allero multum
fiduciam non amittil. Qui vero post conversionem gravant, dum student et recta occulte agere, el qui-
tepuit, et spem quse esse poiuit de peccatore subtra- busdam factis, ad exeraplum de se prava seminare.
xil. Aut calidus ergo quisque esse, aut frigidus quae- Quisquis enim laudis concupiscentiam calcare jam
ritur, IIe tepidus evomatur; ut videlicet aut necdum sufficit, aedificalionisfraudera perpetrat, si bona quae
conversus, adhucde se spem 95 conversionisprsebeat, G agii, occultat; et quasi jacialo seraine germinandi
aut jam conversus in virlutibus inardescat ;neevoma- radices subtrahit, qui opus quod imitandum est, non
tur tepidus, qui a calore quem proposuit torpore ad ostendit. Hinc namque in Evangelio Veritas dixit;
noxium frigus redii. Videant opera vestra bona, el gloriftcent Patrem ve.
CAPUT XXXV [Al. LIX}. strum qui in cmlisest (Matth. v, 16). Ubi illa quoque
Quomodo admonendi qui mala clam el bona palam sentcntia d promilur, 96 Q,uae longe aliud prsecepisse
faciunt; ac qui verta vice. videtur, dicens : Altendite nejustitiam vestram facia-
(AdmonitioZG.)Aliteradmonendi sunt quimalaoc- tis coram hominibus,ut videaminiab eit (Mallh. vi, 1).
culte agunt, et bona publice; atque aliter qui bona Quidest ergo quodopus nostrura et ila faciendumest
qui' faciunt abscondunt, et tamen quibusdam factis ne videatur, ettamen utdebeat videri praecipiiur, nisi
publice mala de se opinari permiltunt. Admonendi quod ea quaeagimus, et occultanda sunt, ne ipsi lati-
enim sunt qui mala occulle agunt, et bona publice, demur, et tamen ostendenda sunt, ut laudem ccelestis
ut pensent humana judicia quanta velocilate evolant, Patris augeamus? Nam cum nos justitiam nostram
divinaautem quanta immobilitale perdurant. Admo- coram hominibus facere Doininus prohiberet, illico
nendi sunt ut in line rerum mentis oculos figant, adjunxit: Ulvideamini abeis. Et cuni rursus videnda
quia et liunianoelaudisatlestatio praeterit, et superna D ab hominibus bona opera noslra prseciperet, protinus
sentcnlia, quse et abscondita penetrat, ad retributio- subdidit: Ut gloriftcenl Patrem vestrum qui in cmlis
nem perpeluam convalescii. Dum igilur occulta mala est (Matth. v, 16). Qualiter igitur videnda essenl, <el
sua divinis judiciis, recia autem sua humanis oculis qualiter non videnda, ex sententiarum line monslra-
anleponunt, et sine lesle est bonum quod publice fa- vit, quatenus operantis mens opus suum et propt r
ciunt, et non sine seterno teste est quod lalenter se videri non quaereret, et lamen hoc propter coe-
delinquunt. Culpas ilaque suas occultando hominibus, lestis Patris gloriam non celaret.Unde fit plerumque
virlutesquepandendo, et undepuniri debeant abscon- ut bonum opus elin occultosit, cum fit publice; et
dentes detegunt, et unde remunerari poterani, dete- rursus in publico, cum agilur occulte. Qui enim in
genles abscondunt. Quos recte sepulcra dealbata spe- publico bono opere non suam, sed superni Patris
« Corb., inveni. Sic prius lectum in Trec. c Trec el Corb., tatubre potum.
i>Adjecimus ex Mss. Angl. et Gallic, yivil, post, d Belv.,repromittitur. Duo priores Carnot., prmmit-
frigare.; et mavimusexardescit EdWorumiaexcrescit, titur.
uuod liabent Mss. oriines; vel, erescit.
121 REGULiE PASTORALISLIBER. — PARS TERTIA. 122
gloriam qnaerit, quod fecit abscondil; quia solum A augeatur actionis. Sic inquietis ponatur modfls, ut
illum testem habuil, cui placere curavit. Et qui tamen otiosis non fiat torpor securus. Sic ab impa-
in secrelo suo bono opere deprehendi ac lau- tieniibus exslinguatur ira, ut tamen remissis • ac
dari concupiscit; ct nullus fortasse vidit quod lenibus non crescat negligentia. Sic lenes accendan-
exhibuit, et tamen hoc coram hominibus fecit, quia tnr ad zelum, ut tamen iracundis non addatur incen-
tot testes in bono opere secum duxil, quot huma- dium. Sic lenacibus infundatur tribuendi largilas,
nas laudes in corde requisivit. Cum vero prava ut tamen prodigis eifusioiiisfrena minime laxentur.
aestimatio, in quanlum sine peccato valet, ab in- Sic prodigis praedicetur parcitas, ut tamen tena-
tuentium mente » non lergitur, cunctis mala creden- cibus periturarum rermn custodia non augeatur. Sic
tibus per cxcmplum culpa propinatur. Unde et ple- iiiconliiientibus laudetur conjugium, ut tamen jam
rumque contingit, ui qui negligenler de se mala conlinenles non revocentur ad luxum. Sic coniinen-
qpinari permitlunt, per semelipsos qutdem nulla libua laudetur virginitas corporis, ut tamen in con-
iniqua faciant; sed tamen per eos qui se imitali jugibus despecta non fiat fecundilas carnis. Sic
ruerint, multipliciusdelinquant. Hincestquod Paulus praedicanda suut bona, ne ex lalere-' juvenlur et
immundaquaedamsine pollutione comedentibus, sed mala. Sic laudanda sunt bona summa, s ne des-
imperfectistenlationis scandalumsua hac comestione B perentur ultima. Sic nutrienda sunl ultima, ne dum
moveniibus dicit: Videlene forte hmclicenlia vetlra sulficere creduntur, nequaquam lendaturad suinma.
offendiculumfiat infirmis(I Cor. vui, 9). Et rursus . CAPUT XXXVII [Al. LXI].
Et peribit infirmus in lua conscienliafrater, propler
De exhorlalionequm uni adhibendaest conlrariis pas-
quemChristus mortuusest. Sic autem peccantesin fra- sionibuslaboranti.
tres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Et gravis quidem praedicatorilabor esl, in com-
Christumpeccalis(lbid., 11,12). Hincest quod Moyses muiiis pncdicationis voce, ad occultos singulorum
cum dicerel: JVonmaledicessurdo, protinusadjunxit: motus causasque vigilare, et palaeslrarum niore in
Nec coram cmcopones offendiculum(Levit. xix, 14). diversi lateris arte se
est absenti el non audienti vertere; mullo tamen acriori
Surdo quippe maledicere, labore fatigatur, quando uni e conlrariis vitiis ser-
derogare : coram caeco vero offendiculum ponere, vienti
pracdicare compellitur. Plerumque enim quis
est discreiam quidem rem agere , sed lamen ei laetae nimis h conspersionis existit; sed tamen eum
qui lumen discretionis non habet, scandali occasio- rcpente tristitia oborta immaniter
nem praebere. deprimit. Curan-
dum est iiaque praedicalori quatenus sic tergatur
CAPUTXXXVT[Al. LX[. tristilia quie venit ex tempore, ut non augealur laeti-
De exhortatione mullis exhibenda , ul sic singulorum lia
virtutes adjuvet, quaienusper hanc conlraria virtuti- quae suppetit ex conspersione; et sic frenelur
bus vitia non excrescanl. laeiiiia quac ex conspersione est, nt tamen non cre-
b Hsecsuntquse prsesnlanimarum in prsedicationis scat tristitiaquse venit ex tempore. Iste gravatur usu
diversitate custodial, ut sollicilus congrua singulo- inwnoderatae praecipiiationis,el aliquando tamen ab
rum vulneribus medicamina c opponat. Sed cum eo quod festine agendum est, eum vis praepedit su-
magni sil sludii ut exhortandis singulis serviatur ad bito natse formidiuis. Ille gravatnr usu immoderaise
singula, cum valde laboriosum sil unumquemque dc formid:nis, et aliquando tamen in eo quod appetil,
propriis sub dispensaiione debitseconsiderationis in- temeritale impcllilnr prsecipitationis. Sic ilaque in
struere, longe tamen laboriosius esl auditores d in- isto reprimatur subito oborta formido, ut tamen noti
numeros ac diversis passionibus laborantes, uno e«crescat enulrita diu prsecipitalio. Sic in illo reprl-
eodemque tempore vooe unius et 97 tanta arte vox matur repente oborta prsecipitatio, ut latnen non
temperanda est, utcum diversa sinlauditorum vitia, convalescat impressa ex conspersione formido. Quid
et singulis inveniatur congrua, et tamen sibimetipsi autem miriun si menlium medici ista custodiunt,
non sit diversa; ul inter passiones medias uno qtii- dum tanta discretionis ane se lemperant, qui non
dem duclu Iranseat, sed more bicipitis gladii lumores _. corda sed corpora medentur? Plerumque enim de-
cogitationum carnalium ex diverso latere incidat, bile corpus opprimit languor immanis, cui languori
quatenus sic superbis prscdiceturhumilitas, ut lamen 98 scilicet obviari adjutoriis forlibus debet, sed ta-
limidis non augeatur'nietns, sic limidis infundatur inen corpus debile, adjutorium forte non siistinet.
auctoritas, ut tamen superbis non crescat effretiatio. Studet igiiur qui medetur, quatenus sic superexisten-
Sic otiosisac torpenlibus prsedicctiir sollicitudoboni tem morbum subtrahat, ut nequaquam supposita
operis, ut lamen inquietis imraoderalaelicentia non corporis debilitas crescat, ne fbrtasse languor cum
« Ita cum Trec, Theod., Corb., Laud. et Gemet., Norm., etc, non ut liabent Editi, jubeantur. Occa-
veteres E<l.,cuin in recent. legatur, non tegitur. sionem hallucinalioni prsebtteruntvet. Mss., in qui-
b In Corb. est cap. 37. In Longip., 57. bns scripium, jubentur, pro juveniur, littera b pro v
• In Excusis, apponat. Obsequimur Mss. usurpiia. Postea Editores mutarunt jubenlur, iu ju-
d IJelv. et primus Carn., tnntitnerif ac diveriis. betintur.
Uelinemus jam vulgatam lect., quae est Trec et * Ex niera conjectura, rejeclo desperentur, Edito-
CSEt. res prseiuleruut despiciantur.
• Duo priores Gemet., tevibus,et infra leves. b De voce jam dictum est in admonitionu 4,
• Itu leaendntn ex Mw< Germ.j Belvac, Trec, ba_c
seu cap. 5.
123 SANCTI GREGORIIMAGNI 121
v ta deficiat. Tanta ergo adjutorium discretlone /\ 99 CAPUT XXXIX \Al. LXIII].
<oiiiponii, ut urio codemque tempore et languori ob- Quod infirmit menlibutomnino non debentalta prce-
viet et debilitati. Si igiiur mediciua corporis indivise dicari.
adhibita servire divisibiliter polest (lunc enim vere ' Sciendum vero est praedicatoii, ul audiloris sui
medicina est, quando sic per eam vitio superexi- animuiu ultra vires non trahat, ne, ul ita dicam, dura
stenti " succurrilur, ut etiam supposilseconspersioni plus quam valet tendilur, mentis chorda rumpatur.
servialur), cur medicina mentis una eademque prse- Alta enim quaeque debent multis audientibus con-
dicatione b apposila, morum morbis diverso ordine tegi, el vix paucis aperiri. Hinc namque per semet-
obviare non valeat, quae tanto subtifior agitur, ipsam Veritas dicit : Quis pulas ett ftdetit dispensa-
quanto de invisibilibustraclalur? tor el prudens, quem conitiluit dominussuper famitiam
CAPUT XXXVIII \At. LXH.] suam, ut det illis in temporetritici mensuram(Mattlt.
Qtiod aliquando levioravitia relinquenda sunt, ut gra- xxiv, 45; Luc. xn, 42)? Per mensuram quippe tri-
viora sublralianlur. tici exprimilur modus verbi, ne cum angusto cordi
Sed quia plerumque dum duorum vitiorum lan- incapabile aliquid tribuitur, extra fundatur. Ilinc
guor irruii, hoc levius, illud fortasse gravius pre- Paulus ait : Non polui vobii loqui quati spiritalibus,
mil; ei nimirum vitio rectius sub cclerilate subveni- B ' ied quasi carnalibus. Tanquam parvulis in Chrislo lac
vobit polumdedi, non etcam (1 Cor. m, 1). Hinc Moy-
lur, perquod festine ad iuteritum tendilur. Eisi hoc
a vicina morte restringi non polest, nisi illud eliam ses a secreto Dei exiens, coruscanlem coram populo
quod existit conirarium crescatc tolerandum prae- faciem velat (Exod. xxxiv, 33), quia nimirum turbis
dicatori esl, ul per exhortationem suam artificioso clarilatis intimae arcana non indicat. Hinc per eum
moderamine unum patialur crescere, quatenus pos- divina voce praecipitur (Ibid. xxi, 35), ut is qui ci-
sit aliud a vicina morte retinere. Quod ciim agit, sternam foderit, si operire neglexerii, corruente in
non morbum exaggerat, sed vulnerati sui, cui medi- e.< bove vel asino, pretium reddat; quia ad alta
camenttim adbibei, vilam servat, ut exquirendaesa- scienliae fluenta perveniens, cum haec apud bruta
lutis coiigriium tempus inveniat. Saepe enim quis a audientium corda non contegit, poensereus addici-
ciborum se ingluvie minime temperans, jamjamquc tur, si per verba ejus in scandaium, sive munda sivu
pene d superantis luxuriae slimulis premilur , qui immunda mens capiatur. Hinc ad bealum Job dici-
httjus puguaemelu territus, dum se per abstinenliam tur? Quis dedit gallo intetligenliam (Job. xxxvm,
restringere nililur, inanis gloriaelentatione fatigatur: 36)? Prsedicalor etenim sanctus duni caliginoso hoc
iii quo nimirum unum viiium nullatenus extinguilur, clamat in lemporc, quasi gallus canlat in nocte, cum
nisi aliud nutriatur. Quae igitur pestis ardenlius iu- C dicit: Hora est jam nos de tomno surgere (Rom. xm,
sequenda est, nisi quae periculosius premit? Tole- 11). Et rursum : Evigilate jitsli, et nolite peccan
randum nunquam est ui per virtutem abslinentiae (l Cor. xv, 34). Gallus autem \QQ s profundiori-
intcrim arrogantia contra viventem crescat, ne eum bus horis noctis altos edere cantus solet; cum vero
per ingluviem a vita funditus luxuria exstinguat. matutinurn jam tempusin proximo esl, minulas ac
Ilinc est quod Paulus, cum infirmum audilorem tenues voces format, qnia nimirum qui recte praedi-
suura perpenderet, aut prava adhuc velle agere, aut cat, obscuris adhuc cordibus aperla clamai, nil de
du actione recta humanaelaudis retributione gaudere, occullis mysteriis indicat, ut tunc subtiliora quseque
ait *. Vis non limere potestatem? bonum fac, et habebis de ccelestibus audiani, cum luci veritatis appropin-
laudem ex illa (Rom. xiu, 3). Neque enim ideo bona quant.
CAPUT XL.
agenda sunt ut potesias hujus mundi nulla limeattir,
aut per haec gloria transiloriae laudis suuiatur. Sed De opere prmdicationiset voce.
cum infirmam menlem ad lantum robur ascendere Sed inter haec ad ea quac jam superius diximus,
non posse pensaret, ut et pravitalera vitarel simul cbaritatis studio retorquemur, ulpraedicaior quisque
etlaudem; praedicatoregregius ei, admonendo ali- plus actibus quam vocibus insonet, et bene vivendo
quid obtulit, el aliquid tulit. Concedendoenim lenia, vestigia sequacibush imprimat potius, quam lo-
sublraxit acriora; ul quia ad deserenda cuncla si- quendo quo gradiantur ostendat. Quia et gallus iste,
inul non assurgeret, dura in quodam suo vitio ani- quem pro exprimenda boni praedicatoris specie iu
mus familiariter relinquilur, a quodam suo sine la- loculione sua Dominus assumit, cura jam edere can-
bore • tollerelur. tus parat, prius alas excutit, et semetipsum feriens

•Mallemus, occurritur, quod legiturin primoCarn., invitis Mss. repugnanteque lotius oraiionis sensu,
nisi in Trec. et aliis eiiam polioribus esset, succur- recentiores Editores habent hic, toteretur. Docet ila-
ritur. que Gregorius fideles in miuoribus viliis aliquandiu
b Corb., Laud., Theod. el priraus Carn., oppo- lolerandos, ut facilius a majoribus tollantur et exi-
sitn. mantur.
c Corb., Belv. et duo priores Carn., curandum. ' Rothom., Lyr. et tertius Gem., sludendum.
Trec et al., toteranditm. 6 Corb., in profundioribus.
d Primus Carn., superalis. h In Guss., omissa erat vocula polius. In aliis ha-
•Iia Gent., Trec. Relvac, Corb., Norm., elc. Att betur : imprimat, ut potiut agendoquamloquendo.
125 REGULJE PASTORALISLIBER, — PARS QUARTA. 128
vigilantiorem reddit, qtiia nimirum necesse cstut hi A vesiigationc deprehendant, districta animadverstoiie
qui verba sanclse praedicalionis« moveni, prius stu- corriganl; el tunc demum alinrum vilam loquendo
dio bonaeaclionis evigileut, nc in semeiipsis torpen- coroponant; prius punire propria flelibus curent, el
tes opere, alios excitent voce; prius se per sublimia tunc quaealiorum punienda sunt denunlient; etante-
facta excutianl, et tunc ad bene vivendum aliossol- quam verba exhortationis insonent, omne quod lo-
licitos reddanl; prius cogilationum alis «emetipsos culuri sunt, operibus clament.
feriant; quidquid in se inutiliter (orpet, sollicita in-
• Excidit Editoribus monent, pro movent, quod legimus in omnibus Cod. mss.

QUARTA PARS.

QDALITER PR^EDICATOR O-.INIBUS RITE PERACTIS AD SEMETIPSUM REDEAT ,


NE HUNC VEL VITA VEL PRJEDICATIO EXTOLLAT.

Sed quia saepe dum prsedicalio niodis cengruenli- B nio serviret accepit; opinionis suce gloriam dilatare
bus ubertim funditur, apud semeiipsum de oslen- desiderat, satagit ut mirabilis cunciis innolescat. In
sione sui occulla laetitia loqueutis animus sublevatur, suo ergo 101 nomine fornicatur, quae legalis thori
magna ctira necessc est ut limoris laceratione se connubiiim deserens, corruptori spiritui in laudis
innrdeat, ne qui aliorum vulnera medendo ad salu- appetitu stibsternitur. Hinc David ait : Tradidit m
tem revocai, ipse per ncgligentiam suse salutis in- capitvitatem virtutem eorum, et pulchritudinem eorum
lumesc.it, ne proximos jtivando se deserat, ne alios in manus inimici (Psal. I.XXVII, Cl). In captivilalem
crigens cadat. Nara quibusdam saepemagniludo vir- elenim virtus, et pulchritudo ni manus inimici tra-
tutis occasio perdiiionis fuil; ut ciim de confidentia ditur, ciiti) dcceptae menli antiquus hostis ex boni
viritim inordinate securi sunt, per negligetiliani in- operis elatione dominatur : quaetamen virtutis elaiio,
opinate morerenlur. Virtus namquc cum vitiis reni- quamvis plene non superat, ulcunque tameu el ele-
litur, quadam delectaiione ejus sibimetipsi auimus eioniiii animuin saepetentat; sed cum sublevaius de-
blandilur; fitque ut hene agentis mens metum stitniiiir, destitutus ad formidinem revocatur. Hinc
suae» circtimspectionis abjiciat, atque in sui confi- eienini David ilerum ail : Ego dixi in abuntlantia
dcntia secura requiescat; cui jam (orpenti seduclor mea, non moveborin mlernum (Psal. xxix, 7). Sed
callidus omne quod bene gessii enumerai, eamque C quia de confidentia viriutis iiitiiniuit, paulo post quid
quasi prse cseteris prsepollentem in tomore cogilalio- perlulil adjunxit : Avertisti faciem luam a me, et [a-
nis exaltai. Unde agitur, b ul ante justi judicis ocu- ctus sum conlurbalus (Ibid., 8). Ac si aperte dicat :
los, lovea mentis sit memoria virtulis; quia remi- Forlem mo inter virtules credidi, sed quanlse inflr-
niscendo quod gessit, dnns se apud se erigit, apud mitatis sim derelictus agnovi. Hinc rursum dicit :
humililatU auclorem cadit. Hinc namque superbiemi Jurttvi el slalui custodirejudiciajustilimlum (Ps. cxvni,
animaediciiur : Quo pulchrior es, descende,e et dormi 106). Sed quiaejus viriuninon crat manereincuslodia
cum incircumcisis(Ezech. xxxn, 19). Ac si apertedi- quam jurabat, debilitatem suam protinus turbatus in-
ccretur : Quia ex virtutum decore le elevas, ipsa tua venit. Unde et ad precisopem repentese contulit, di-
pulchritudinc impelleris ut cadas. Hinc sub Jerusa- cens : Ilumilialus sum usquequaque,Domine; viviftca
lem specie, virtute superbiens anitna reprohatur, me tecundum verbumluum (Ibid., cvn). Nonnunquaih
ctim dicitur : Perfecla eras in decore meo, quemposue- vero superna moderatio priusquam per munera pro-
ram super le, dicit Dominus; el habens fiduciam in vehat, infirmilaiis uiemoriam ad mentem revocat, ne
pulchriludine tua, fornicata es in nomine luo (Ezech. de acceptis virtutihus intumescat. Uude Ezechiel
xvi, 14, 13). Fiducia quippe suae pulchriludinis ani- propheta quoties ad contemplanda ccelestia ducittir,
niiis allollitur, cum de virliitum meritis laeta apud se D 102 Pr,us M"ushominis vocatur; acsi huncaperte
securitate glorialur. Sed per hauc eamdein fiduciam Domious admoneat, dicens : Ne de his quaevidcs, in
ad fornicalioncm ducitur; quia cum iuterceptam elatione cor su bleves, caulus perpende quod es; ut
menlem cogitationes suse decipiunl, hanc maligni cum sumina penetras, esse te hominem recognoscas,
spiritus per innumera vitia seducendo corrumpuut. quatenus dum ultra te raperis, ad temelipsum solli-
Notandumvero quod dicilur : Fornicala es in nomine citus infirmitatis tnae° freno revoceris. Unde necesse
tuo; quia cum respectum mens superni rectoris dese- est ut cum virlutuin nobis copia blanditur, ad infir-
nt, laudem protinus privatam quaerit, et sibi arro- ina sua nienlis oculus redeal, seseque salubriter
gareincipit oinne bonum, quod ut largitoris praeco- deorsum prernat; nec recta quseegit, sed quaeagere
* Gemelieenses, suspecionis. libus pFSBSUinenteiii. Adliuiremus Mss.
h Ed. Gilol. et iionnullae,anie stulti judicis; quod <=Corb., surtjcq.uidormis cum incircumcists,
optime referri potest ad menteiii stulle de suis virtti- dLyr., considerutione.
147 ARGUMENTUMIN QUATUORLIBROS DIALOGORUM S. GREGORHMAGNI. 128
neglexit aspiciat; ut dum cor ex memoria infirmita- A ccre, de praecipuis actibus non audeant stipcrbire.
tis atteritur, apud humilitatis auctorem robustius in Ecce, bone vir, reprehensionis mese neccssitaie
virluie solidetur. Quia et plerumque omnipotens compulsus, dum monstrare qualis esse debeat Paslor
Deus idcirco Rectorum mentes quamvis ex magna invigilo, pulchrum depinxi hominem pictor fcedus;
parte perficit, imperfectas taraen ex parva aliqua aliosque ad perleclionis liitus dirigo, qui adhuc
parte derelkiquit; ut cum miris virtutibus rutilanl, in delictoruiu fluctibus versor. Sed in hujus quaeso
imperfectionis suae laedio labescant, et nequaquam vitae naufragio orationis tuse me tabula sustine, ut
se de magnis eriganl, dum adbuc contra minima in- quia pondus proprium deprimit, tui meriti manusme
nilentes laborant; sed quia extrema non valent vin- levet.

ARGUMENTUM
IN QUATUOR LIBROS DIALOGORUM SANCTI GREGORII MAGNI.
Ex editione Itomanaanoi 1591.
103 ',,ud sanctissimo eruditissimoque pontifici Gregorio propositum fuit, ul quaecunquede cura pastorali
insututa et praeceptalitteris mandasset, ea episcoporura in Italia, cuni sanelitate vitaetum episcopalis virtutis
disciplina floreniissimorum, exemplis vere solidequeexprimerel. Optimo igitur jure facium videtur, ut Pasto-
rali libro praeclarosillos Dialogorum de vila el miraculis Patrnm llalicorum libros, tiim Latinos, tum Gric-
cos in Vaticana bibliolheca conquisilos «ummaquefideex veterum exemplarium ratiooe emendatos, adjun-
geremus. Tanli attlem hos libros velus Graeciafecil, ut ob praestinliaiti, Gregorium Dialogi nomine appel-
laril. Cum vero coulra Grsecosipsos est aliqua suscepla disputatio, plerique Graecinon modo illi veteri Gr.e-
cia digni, sed etiara ab hac selale recenles, ex ipsis his libris argumentorum arma siunpsernnt adversus
suos, ut in ultima hujus argumenli parte perspicue demonstratur. Sunt vero hi lihri ita suaviter et lucu-
lenter scripli, ut eorum auctorem facile quis agnoscat Gregorium Magnum,qui Petrum Diacouum, cum
interrogantem inducat, aditum et viam sibi aperii, curn ad praeclara illa divinaque responsa, tum ad expli-
candas magnas quaestiones,qtiaedifficiles explicatus habent. Et vero ex iis secundns liber plenus est mira-
culis et exemplis vitsc sancli Renedicti Abbalis. Reliqui vero tres varie aspersi snnt documentis, et exem-
plis aliorum perfeciorum et probatorum virorum, prsesertimepiscoporum, ut faulini Nolani, Marcellini An-
conitani, Ronifacii Fereniini, Fortunati Tudertini, Constantii Aquini, Fulgentii Uiilriculani, Herculani Pe-
rusini, et aliorum multorum, quos longum nimis esset reccnsendo enuuierare. Est igilur cur ab omnibus
eo studiosius legantur, quo cumulatiores siint, et documenlis, et exemplis, quibus in omnes partes sanciae
vitaeusus conformari potest.
Latihis autera DialogisGrsecosapposuimus, quoniam sapientum virorum judicio, alque exemplo optimum
factu illud videtur, ut Grseca cum Latinis conjungantur. Quod cum in caeteris omnibus fieri expedii, tnm
omnino effici oportuit in horum Dialogorumediiione, qui haereticorum quorumdam, omnia lemere oppu-
gnanliiini, pravis studiis cxagitali, in posterum praesidio firraissimo coiumuniuntur Graccaehujus inlerpre-
tationis veteris, qua a lam erudito Pontifice Zacharia nihil neque ad veri perspicienliam,*neque ad rerum
quse commemoraniur gravitatem, neque ad purum sermonis cullum, neque ad sententiarum gravilalem, ne-
que ad dogmalum pondus prseslanlius dici aut exprimi potuit. Hatc autem editio, qiiam in omncs partes
utilis, vel potius necessaria sit, cum ex aliis mullis facile intelligi possit, tum ex eo maxime, quod non
solumolim in concilio Lugdunensi, quod Gregoritis decimus habuil, verum etiam in Floreniino, ii Dialogi
Grtci, unacumaliis veterum GraecorumjPalrum moniinenlis desiderati non modo sint, verum eiiam jam
inde usque a Grsecia asportati, ad retundendam ipsorum Graecorum, pertinaciter a Laiinis dissidenlium, au-
daciam. Quare factum est ut cum contra Graecosest aliqua unquam suscepla dispulalio, plerique etiam
Grseci, ex iis ipsis Dialogis contra suos argumenlorum arma sumpserint. Id vero in muliis aliis animadveni
licei, 104 sed praesertiin el in Emnianuele Caleca, qui horum Dialogorum docirinis instrtictus, in codem
concilio Lugdunensi, egregia disputaiionum certamina contra suos confecit, et in Gennadio Scholario pa-
triarcha Constantinopolilano, qui in ipsa synodo Florentiiia cecumcnica Grsecos cum Latina Ecclesia de
quibusdam fidei caiholicaedecrelis diu pugnantes vicit argumentorum et doctrinaruni armis, quse sibi ad di-
micandum sumpsit ex horum Graecorum Dialogorum auctoriiale, quam maximi semper fecii et velus, et
recens Grsecia. Sed res est in prompiu, neque opus habet cur in prsesenti pluribus expiicetur. Ut igitur
ralionibus publicis consuleremus, operse prelium censuimus, Latinis sanctissimi Gregorii papae Dialogis
eos adjungere, quos itidem erudilissimus 'Zacbarias pontifex Grsecosdivine fecit. Ciiin autem alisc plures
causseesse possint, eaequegravissimae, quamobrem hanc Grsccam Dialogorummterpreiationem e Vaticana
lypographia emiserimus, eas relinquimus judicio erudilorum hominum, de catholica republica bene scn-
lieniium. Caeterumillud inficiandum nohis non esl, in hac ipsa Editione, praeserlim libro lerlio, desidcrari
liaeecapila sex (1) Utpole r.%.nepl TWV fiq 6sh)0-uVToiv yetapyuiv,xxi urro TWV
T£o-<rapaxovTOt
fu«po<p«yi5o-at A07-
yo6«p$av«TtoxeyaitfftSsvTwv. Deinae alterum capul proxime sequ^ns, xn'. nspi TWV «tj£ft«XwTwvTWV JXJJQshiaia-
TWVT«VTiicwyof xe<f«>riv tmi xaTaffyaysvTwv.
7r/)o<ntuviQ<7«t, Posl, caput lertinm nempe, z6'. iTzpi 'Aostavov
ejrio-xoTi-ou Proximum etiam caput quartum nolatumlitlera V. nepi T-h;<ixx>))o-ia<;
cvtfi.uBivToc. TH;ayia; «yaCifl,-
eil T«VSovi6oup«v. Aliud ilem Caput COIlSequenS, videlicet W. ntpi 'EpuijvtyD.Sou
pnyi; irpwmv'Ap-iavo\)imup-
Xovrof,xai StaTOjrpoo-eMefv «UTOVT>5opOoSotu ffiirTSt,uiroTOOt<5iouiraTpb;ayarjfaTo;.Ullimumet sexlum c;i-
put est, X6'.nepi TWV <<7ro emo-xbnuv,TWV
'A<p/itxrif Sta TTIVop96<5o?ovjrt<TTtv x«t TZVXIV
^.wo-troxoTDjSsvTwv, ).u.).r,-
cravTwv.tlsec quidein capita sex ordine numeraia absunt in hac Valicana Editione, non dolo, nec frandc,
sed quia eiiam accuralissime invesiigala ea nulla exstant in duobus exemplaribus vetustissimis, quoruin
(1) Sex illa capita libri terlii, quae deeranl in prima Dialogorum Graecorum editione, in posterioribus
editionibus restituta sunt ex Henrici Canisii tomo 111 leclionum anliquarum. Sic etiam habentur in ins.
CodiceRegio, ex quo plura alia restaurata sunt, ut dicetur in notis ad Dialogos. (Monitum Petri Gusian-
tillmi).
m VINDICI^EDIALOGORUMSANCTI GREGORHMAGNL 130
iinum est Vaticanum, ancriirn nobilissiroaeRibliothecseCryptae Ferratae. Nec vero si hsec capita desideran-
lur eam ob rem negligenda fuit haecGraecorum DialogorumEditio, cum caelera capila, Graece reddita, in
onines pailes maxime utilia essequemt ad reipublica; catholicse usmn; illa vero sex quae desideranlur,
cum prascriim in exemplari Gregoriano Lalino, et in caeteris Lalinis monumeniis ita belle et usqueadeo
enucleate perscripla stint, eliamsi, vel lemporum vetustale, vel hominum vitio deleta his lemporibus non
essent, nulla inde jaclura facta puletur.

VINDICIJE DIALOGORUM SANCTI GREGORII MAGNI J


ADCTORE PETRO GUSSANVILL^O.
105 Pe vindicandis Gregorio papseprimo, qui et Magnuscognominatur, Dialogis, uullus, quod sciam,
hacienus laboravit (a), lum quia illos conslans plurimorum saeculorumconsensusauctori suo asserebat, tum
quia criticorum natio certos sibi fines inquisitionis circumscribens, nondum ausa fueiat veritates quaslibet
siiarum dubitaiionum tormenlis aggredi. Prodiere tandem aliqui nostro sscculo, qui Dialogosistos aut oinnino
repudiani, aut certe sancto Gregorio abjudicant, levibus, ut exislimo, conjecturis adducli. Eos refellere
animus esl, ne novus error si negligitur, serpat latius, et incuriosorum mentes inlicial; quibus ut caveamus
jubel charitas, susceptique in edendo Gregorio muneris ratio deposcit. ld auiem ul cum efficacitate prseste-
mus, prodibit 1" Gregorius, suos ipse sibi Dialogosvindicans ; 2° sequentur auctores plurimi omnium fere a
Gregorio saeculoruin; 5° astipulabuntur innumeri Codices manu exarati, iique melioris notae; 4° demum
praecipuacrilicorum islorum momenta difllabimns.
Sancltts Gregorius rogattts a familiaribus, ut exemplo Hieronyini, Tbeodoreti, et Cassiani, illusiriora
quicque Patrum qui paulo ante in Italia floruerant facta describeret, aniiiiit, litlerisque ad amicos dalis
instanter petiit, ut quaecunquead rem istam perlinentia noverant, sine mora transmitierent. Legesis episto-
lam 50 libri n, ind. 11, ad Maximianum : i Fratres mei qui inecum familiariler vivunt, omnimoito me
coinpelluiitaliqna demiraculis Patrum, quse in Ilalia facta audiviinus, suh brevilate scribere. Ad qiiam rem
solatiovestraecharitatis vebementer indigeo, ut ea quae vobis in memoriam redeunt, quseque vos cogno-
visse contigii, mihi breviter indicetis. De domno enim Nonnoso abbaie, qui juxta doiiinuni Anastasiumde
Penlumis luit, aliqua retulisse le memini, quae oblivioni mandavi. Et haecigitur, et si qtia sunt alia, tuis
peto epistolis imprimi, et niibi sub celeriiate transmitti. i Maximianum rescripsisse liquet, ex c. 7 1. i
Dialognrum,ubi de Nonnosoverba faciens Gregorius, testatur se bsecomnia a Maximiano, quem et episco-
pum ii'iniiiat, et adhuc in vivis esse indicat, didicisse. Erat autem annus quartus pontificatusGregorii, cum
id scribebat, Christi vero 594. Porro Maximianus obiil ann. 5'J8, ex historiae Siculaescriptoribus. De eo
etiam mentionem facil lib. III Dialog., c. 56, et I. IV, c. 32, sicut et homilia 34, in Evangelia; quibus in
lo is eum dicit episcopum Syracusanum, et monasterii sui Patrem, ad quem etiam sunt plures epistolaein
Regesto.
Notabitlector in Homiliiset in Dialogiseasdem historias eisdem fere verbis expressas.et tanquam abeodem
relatas, inveniri, ut in l.iu DiaIog.,c. 6,et in lib. iv, c. 56, ubi de Cassio JNarniensiepiscopo verba facit, de
quo etiam loquiiur hom. 57 in Evang. in eodem I. iv, c. 14, ubi de Servulo, cujus antiqua Martyrotogiamc-
miiieruni ad dieni x Kal. Jan., ait se de eo in liomiliislocutum,quod videre esl in homil. 15 in Evang. Sic et
iu c. 15 ejusdem I. iv, loquitur Gregorius de Romiila, de qua sc in homiliis verba fecisse teslaiur, nempc
hom. 50 inEvang.Idemdicendum de c. 16,ubi de Tarsilla, de qua hom. 38, cap.19; de Stephano, hom.39,
cap. 27 ; de Theophanio, hom. 36, cap. 57 ; de Theodoro puero, hom. 38, cap. 38; de Chrysaorio, hom. 12.
Eodem c. 38, de Athanasio presbytero Isauriae, de quo ssepe in epistolis meiitionem facit. Cap. 57, loquitur
de Agatho Panormitano episcopo, quem cousiat ex nistoriis vixisse tempore Pelagii 11decessoris Grcgorii,
ut ipsemet loquiiur. Sed et de eodem Pelagio praedecessore suo disertis verbis agit cap. 16 lib. m, et.de eo
rdias ssepe mentionem habet. In cap. 19, de Aularilh Longobardorum rege, de quo lib. i, epist. 17, et alibi.
Hisloriamveio Herminigildi quis ad alia quam ad Gregorii tempora referat, cum ipse dicat eam se ab
amico suo Leandro, llispalensi episcopo, qui ei inierfuit, didicisse? Rem fuse narrat in ejusdem 1. cap. 31.
Sed et in c. 32, 56 et 37, de sua ad urbem Constantinopolitanam 106 legalione, cum esset Pelagii II
Apocrisiarius, refert. Quis porroignoret Leandrum jara lum in urbe Constautinopoli pro Wisigolboruin
rege legatione fungentem, Gregorio familiarissimum fuisse; unde el ipsi Moralium libros, ejushortatu ela-
boratos, inscripsit, et ad eum piures epistolas dedit.
Denique scripturus Vitam sancti Benedicti, inilio libri n Dialogorum, ait se quae dieturus est accepisse
a quatuor ejusdera sancti discipnlis, quorum adhuc duo in vivis erant.
Ex his omnibus luce meridiana clarius consiat, quantum aberraverint qui Dialogos istos Gregorio II,
Gregorio nostro 150 annis juniori, assignarunl, cum haecomnia quae reiulimus alteri quam Gregorio 1
convenire nemo sanus aflirmare aut judicare possit.
Inter auctores qui post Gregorium vixere, primum profero Paterium, ipsius familiarem ac discipulum,
sanctx RomauaeEcclesiaenotarinm et secttndicerium, de quo etiam iu Regeslo mentio habeiur. Is libruiu
Testimoniorum edidit, ex omnibus Gregorii operibus collectum, idque sancti Palris horlatu, ut ipsemct in
Praefaiione loquitur, in quo plusquam viginti ex ipsis Dialogis testimonia iisdem prorsus verbis adducil ut
leciori sludioso indicabunt notaead marginem posilae(b). Paterii liber operibus Gregorii subjiinctus est.
Taius vel Taio Caesarauguslanusepiscopus, qui vivebat ann. 650, insigne opus edidit, quod inscripsit
Colleclaneumexoperibus sancti Gregorii, ut ipse in procemiotestatur, quodque in libros quinque divisit,
ct Uuirico episcopo Toletano, viro celeberrirao dicavit. ln hoc opere plura de Dialogis Gregoni leslimouia
proferuntur, quaecausa brevilatis omitto, et quse lector videre poterit in insigni rnanuscriplo Codice , qui
asservatur in bibliotheca Thuanea.
(a) Imo ex Nostris plurimi jam id praestiterant, prsesertim Benedictus Haeftenus, in prolegom. ad Vilam
sancti Bened., etJ. Mabillonius,in praefat.ad lom. IActorum, §2.
(b) In Ediiione GussanvilUeananullae notae indicant testimonia ex Dialogis a Paterio excerpta. Sunt la-
men aliqua ejus Collectioni inserta; ul in lib. Num. cap. 4, et in lib. Josue eap. 1. Sed longe pauciora
ipjani GussanvilUeusasserit, quia Palerii non sunt Collecla in Novum Teslamentum nomine Palerii insir
enita et vulgota, ut suo loco demonstrabimus.
131 VlNDICI.dE DIALOGORUM SANCTIGREGORHMAGNI. 132
ldefonsus, Tolelanus episcopus, qui obiit an. 667, in libro quem composuit de Scriplorlbus Ecc.esias-
ticis, cap. 1 , Dialogos nostri Gregorii memorat his verbis : De vitis Palrum per Italiam commorantiuni
edidit (Gregorius) etiam libros quatuor, quos volumine uno compegit: quem quidem Codicem Dialogoruni
maltiii appellari.
Julianus, Toletanus etiam episcopus, an. 680, opus edidit, quod Prognosticon futuri sseculi appellavit,
et Idalio Rarcinonensi episcopoinscripsit; iu eo plura ex Dialogis loca refert lib. n, cap. 8, 12, 19, 24,
25, et aliis.
Beda presbyler, qui florebat an. 730, lib. u Histor., cap. 1, facta Gregorii referens, sic ait: c Libros
etiam Dtalogorum quatuor fecit, etc, i Et panlo ante inducit sanctum Gregorinm, de onere Pasiorali cou-
querentem his verbis, qu;e habenlur iuilio Dialogorum : < Infelix animus meus, etc. •
Paulus Diaconus, qui vivebat an. 780, in Vita Gregorii, quam ejus operibus pr.ieliximus, ila loquitur :
t Libros eliam Dialogorum qualuor edidit, in quibus rogatu Pctri Diaconisui virlutes sanclorum, etc. i Et
paulo anle referl ex prsefalioneDialogornmhsec verba : « Qualis aulem In monaslerio fueiit, quainque lau-
dabili studio vitam duxerit, ex ipsius possumus verbis colligere, quibus ipse in ponlificatu jam posilus,
dtim cum Petro suo colloqueretur Diacono, flendo nsus est dicens : Infelix quippe aiiinius meus, etc. >Iu
historia denique quam de Gestis Langobardorum inscripsit, lib. iv, cap. 5, Dialogorum qitoque meutionem
ila facil: < Saplentissimus et bcatissimus papa Romanse urbis, postquam alia.multa ad uiilitatem sanctae
Ecclesiae scripserat, etiam libros quaiuor de vita --artctornmcomposuit, quem Codicem Dialogum, id est
duorum locutionem , auia ipsum cum suo Diacono Petro colloqiientem edideral, appellavit. Hos igitur
libros pratfatus papa Tb tideliiidaereginaedirexit, quam sciebat utique et Christi fidei deditam , et in bouis
actibus esse praecipuam. »Jam supra, in lib. i, cap. 26, de his etiam Dialogis verba fecerat, ubi de sancto
Benedicto agens, in hunc modum loquitur: <His quoque diebus beatissimus Beuedictus, etc., cujus vitam,
sicut notum eSt, beatissimus papa Gregorius in suis Dialogissuavi sermone composuit. i
Joanues Diaconus, qui circa an. 875 floruit, vitamque Gregorii accuralissime scribens, omnia Ecclesiae
Romanse scrinia diligenter evolvit, pluribus in locis Dialogorum a Gregorio editorura mominit. Lib. i,
cap. 7, refert recuperatam sanitatem a Gregorio precibus Eleulherii monachi, de quo lib. in Dialog.,
cap. 37, et plures alias ejusmodi historias, qu:e in Dialogorum opere continentur, passira recenset.
Lib. ii, cap. 11 sic loquitur: < Inter prudeiilis<-imos107 consiliarios ramiliaresque delegit Petrum Dia-
conum, coaetaneumsuum, cum quo postea disputanS, quatunr Dialogorumlibros composuii. i Et in lib. iv ,
cap. 75, Gregorius sanctorum miracula Palrum cum Petro suo Diacono, quaeper inquisitionem atque re-
sponsionem protulerat, expositionis altius studium interrumpens, sola nominum prsenotalione disiinxit,
et in iibros quatoor ordinavit, etc.
Hadrianus papa 1, an. 787, in epislola ad Carolum magnum pro septima synodo, actione 5, cap. 16,
citat Dialogorum cap. 9 lib. i, his verbis : < Sanctus Gregorius in Dialogis suis meminil de saucto Boni-
facio, elc. »
Auaslasius Bibliolhecarins, in Vita Zacliariaepapse, ait eum quatuor Dialogorum sancli Gregorii libros
cx Latina in Grsecamlinguam vertisse ; abiit autem ann. 887.
Alcuinus, Bedaediscipulus et Caroli Magnipraeceptor, in fine libri de divinis Officiis, ubi de 3, 7 et 30,
die pro defunctis agit, lesiimoniutn super ea re ex cap. 55 lib. iv Dialogorumatferl. Florebat ann. 790.
Hincmarus , Rhemensis arcbiepiscopus, qui floruit an. 860, plurima in operibus suis ex Dialogis Gre-
gorii tesiimonia profert, ut lom. I, pag. 106, 422, 460, 524, 557, 548, et aliis, quae referre laediosum
osset.
Paschasius Ralbertus, Corbeiensis monachus, circa an. 850, in libro de Corpore et Sanguine Domiiii
laudat cap. 58 lib. iv Dialogorum.
Prudentius, Trecensis episcopus, an. 845, librura scripsit de Praedestinalione contra Joannem Scotum
Erigenam , in quo nonnulla profert lestimonia ex Dialogis Gregorii, ui inc. 17, n. 10, c. 19, u. 2, et aliis.
Photius, Palriarcha Constantinopolit., an. 870, in sua Ribliotlieca, cod. 252, post elogium Gregorii,
de qiialuor Dialogorumlibris ab eo scriptis, et a Zacbaria papa in linguam Graecamtranslatis ita loquitur :
< Quin etiam vitas eorum qui in ltalia claruissent, salubribus admist s narraiiouibus, qijatuor Dialogiscoii-
cinnavit. Elenim per centum et sexaginta quinque annosjii qui Laiinam linguam ignorarcnl, sola militate
hujus operis frustrati sunl. Zacharias vero, qui hujus sancti viri post illud tempus successor fuii, tanlum
opus Italia conclusum in linguam Graecamvertens, conimunem utilitatem orbi terrarum benigne exhibuit.
Taceo plurimos alios e Graecis, Joannem Damascenum, Eutbjmium et alios, qui Gregorium ob Dialogos
ab ipso scriptos Dialogumcognominarunt. »
Regino, Prumiensis abbas, qui excessit anno 904, lib. n de Ecclesiastiasticis disciplinis, c. 198, narrat
hisloriam quse habetur lib. iv Dialogorum, cap. 32, de quodam qui filiotamsuam polluerat.
Concilium Triburiense subFormoso, an. 895, cap. 17. Ut nullus in Ecclesia sepeliaiur, refert ex lib. i
Dialogorum, cap. 55, historiam Valeniini cujusdam iu Ecclesia sepulti, et ex ea a daeinouibusejecti.
Rerno Augiensis abbas, an. 1020, in libello de quibusdam rebus ad missam spectaniibus, cap. 12,
narrat quaea beato Gregorio de Paschasio Diaconoscribunlur iu Jib. IVDialogorum, cap. i'J.
Rurchardns, Wormatiensis episcopus, plurima in Decreiis suis ex Dialogorumlibro testimonia adducit.
Vivebat an. 1000.
Al^erus Cluniacensis monachus, qui florebat an. 1050, lib. u de Sacramento Corporis et Sanguinis
Domini, proferi, cap. 31 lib. III Dialogorum Gregorii.
Lanfrancus, Cantuariensis arcliiepiscopus, an. 1080, in libro de Corpore et Sanguine Domini, cap. 14
et 20, argumenlum sumit ex cap. 58 lib. IVeorumdem Dialogorum.
Idem facil Durandus, Troarnensis abbas, qui circa an. 1U75florebat, in libro de Corporc ei Sauguiue
Christi, parie vi; ei Guitmundus, Aversanus archiepiscopus, ann. 1070, in libro de Verilate Eucliaristiai.
Anselmus, Lucensis episcopus, qui decessil anno 1086, in Collectione canonum, lib. v, cap. 24, relert
caput fere integrum 30 lib. ni Dialogorum.Lib. u, c 159, alTert lestimonium de Purgatorio, ex lib. IV
Dialogorum, c. 59, et plura alia.
Aiulfus, monachus Tornaccnsis, qui floruii an. 1080, edidit exemplo Paterii, sed longe Pateriano am-
pliorem libruni insigueni, coropositumex omnibus operibus Gregorii, quem proptcrea Gregorialem inscri-
psil, ubi teslimonia rel.ilit in duodecim prophelas et in alia qusedam sacrae Scripturae loca <iti< 1'aieriiis
omiserat. ls itaque iu exceptionibus tam super Velus quam super Novtim Testaraenlum innumera proferi
J33 VINDICL45DIALOGORUMSANCTI GREGORII MAGNI. iSi
loca ex variis Gregorii Dialogorum libris. Cseterum 108 noc °PUSA.lulfi(a)ordinis exslal in tribus voluminibus
aniiqna manu et eleganti characlere exaratum, in monasierio Longiponlis, Cisterciensis, Dioecesis
Puessionensis. .
Possemus adducere plurimos viros insignes, qui Dialogos illos approbarunt, Sigebertum Gemblacen-
sem, Ivonem Carnotensem, Honorium Augustodunensera, Rupertum Tuitiensem , Beniardum Claravallen-
sem, Gratianum (b), Petrum Lombardum, diclum Magislrum senteniiarum, Guillelmum de Campellis, Cauo-
nicorum sancti Victoris Parisiensis Institutorero, ac posl episcopum Catalaunensem, Petrum Cliiniacensetu,
Albertum magnum, Thomam Aquinatem, Bonaventuram, et alios qui ad saeculum usque nostrum flortie-
runl. Verum ne simus fastidio, lectorem ad eos remittimus.
Sed nec manuscriptos Dialogorum Gregorii Codices enumerare operse preliura est, cum infiniti prope-
modum ubique inveniantur, nec ullum fere antiquum monasterium sit in quo duo aut tria exemplaiia Diu-
logorum Gregorii scripta non reperianiur.
Quibus niachinis tot testium lestimoniorumque roburSunt valeant adversarii infringere, non salis video.
Restat ut quse a ratione pelunt argumenta dissolvamus. autem tria quse maxime opponunt. Primum
ducunt ex siylo, quem in Dialogis omnino diversum, insequadem, el ineleganlem, barbaris et corrtiptis
vocibus referlum aiunt, et Gregorii ingenio, majeslateque prorsus indignum. 2° In eis mulia mirantur quse
sunt penitus incredibilia. 3° Doctrinse Gregorii qusedam adversantur, ut lib. iv Dialogorum, cap. 29, ubi
gehennse ignein esse corporeum dicitur, cum e contrario manileste dicat Gregorius, lib. xv Moral., c. 17,
ejusraodi ignem esse incorporeum.
Quod ad stylum attinet, agnosco diversitatem aliquam, non tamen omnimodam. El vero quis nesciat
idem fere in omnibus sanctorum Patrum operibus animadverti, et varium esse stylum pro varietale tra-
ctaiuum ac materiarura ? Neque enim eumdein esse orationum, epistolarum, historiarum, dialogorum,
etc, siylum, quis sanus asseruerit. Quanquam in hisce Dialogis mulla sunt, quse cseterorum Gregorii operum
stylum, vim, elegantiam, immo et scieutU: aliitudinem referant, faleri ut Iegenti patet. Sed et ipsam styli di-
versilatem non mirabitur, qui viderit Gregorium ipsum ingenue se eumdem stylum in solo opere
Moralium observare non potuisse. Sic enim loquilur lib. xi Moral. cap. 1 : < Quamvis in prolixo opere esso
culpabilis slyli mutabilitas non debeat, etc. >Et paulo post : < Immutatiouem istyli, lector meus sequani-
miter accipe, quii et soepeeosdem cibos edeniibus diversitas placei coctionis.
Ad phrases et dictioues barbaras quod atiinet, quis nesciat multa ejusmodi in sanctorum Palrum tracta-
tibus reperiri, qui uon tam elegantise et puritati sernioiiis, quam verilati et simplicitati studuerunt. Idqua
se de industria faclitasse fatetnr ipsemet Gregorius in epistola ad Leandrum Moralibus praefixa, ubi de his
ita loquitw cap. o : < lpsam artem loquendi, quam magisteria disciplinse exterioris insinuant, servare dc-
spexi. Nam sicut liujus qtioque epistolsc lenor enuntiat, non metacismi collisionem fugio, non barbarismi
confusionem devilo, silus motusque praepositionum, casusque servare contemno; quia indignum vehe-
iueiiier existimo, ut verba coelestis oraculi restringam sub regulis Donati. Neque eiiini haec ab ullis
inierpretibus in Scripiurae sacrae autoritate servata sunt. > ldem de vocibus barbaris dicendum, quas Lan-
gobardorum el aliorum populorum barbaries in lialiam invexerat : unde et jain Lalinae linguse puritas velut
iulo isto prorsus inticiebatur. lmo et illa verba, piulo ut ita dicara rusticiora, non ipsius Gregorii, sed
alioruin esse ipsemet profiletur in prologo Dialogorum : <ld vero scire te cupio, quia in quibusdatn sen-
sum solummodo, iu quibusdam vero el verba cum seusu teneo; quia si de personis omnibus ipsa specialiter
verba tenere volussem, haecrusticano nsu proata slylus scribentis non apte susciperet.»
De histoiiis quae iu Diaiogis coutiiieiilur, niliil est quod dicam, nisi qtiod Gregorius eas referendo prout
ab aliis didicerat, fidem suara liberavit. Paucse enimsunt, quas ipse se vidisse, aul quibus inlerfuisse di-
xerit. Fecit quod plurimi sanciorum Patrum fccerunl in niultis historiis , quae utique incredibiles videbuu-
tur, s't ad rationis humanaetrutinam cxpendantur. Quia vero sunt uiiracula, id est fidem humanam exce-
denlia, humano judicio melienda non esse quis ambigat ? Standum putavit rumoribus publicis, uti tesles
oculati ipsi defuertint, cuin ex eo proesertim fidelium posset augeri pietas, el nulla erroris aut falsi 103
aliunde species appareret. Pracclare et apposite ad rem nostram Tiieodoretus, in praefaiioue Historiaesan-
ctorum Patrum : < Narrando autem procedet oralio, non ulens legibus encomiorum, sed pauca quaedam
vere referens. Rogo aulem qui in hauc religiosam inciderint historiam, seu formam monasticae exercita-
lionis (vocet enim quis hoc corpus (c) ut voluerit), ne iis quae dicuntur minus creilant, si quid audient quod
eorum vires superet, nec ex se illorum virtuteiii mclianttir ; sed aperte sciant quod piorum aniniis Deus
desuper metilur dona sanctissimi Spiiitus, et majora largitur perlectioribus. Hsecaulem a me dicla sunl
ad eos qui in rerum divinarum mysteriis non sunl admodum accurate initiali; myslse eiiim adyioruiu
Spiritus sc iini gloriam Spiritus, el quaenamper bomincs in hominibus faciat miraeula , attrahens incrc-
dulos ad Dei cognilionem. Qui autem non est crediturus iis quse a rne diceuda sunt, clariiiu esl eum ne iis
quidem credere lauquam veris quse per Moseu et Jesum et Eliam et Elisseiim facta sunt, liabere auleai
eliam pro iabulis miracula quse facta sunt a sauclis apostolis. Siu auteni illa esse vera leslatur, baecquoque
credat esse a falso alicna. Quse enim iu illis operata esl gr.itia, ea per illos quoque fecit ea quae fecit. Pe-
reunis enini gratia et eos qui digni sunt eligens, veluti per quosdam salientes per hos effudit fluenia su;e
opeiationis. Ex iis autem quae sunl dicenda , ipse quidem vidi iionnulla ; quse auiem non vidi, audivi ab
illis qui viderunl, viris virtutis ainaiilibus, et qui digni sunt habili ut et eos viderent, et eorum doctrina frue-
rentur. Evangelicae aulera doclrinae scriplores fide digni non solum sunt Malthseus et Joanues, magui el
primi in evangelisiis , qui Domini videre miracula , sed eiiam Lucas et Marcus, quos qui ab ii.otioviderunt,
et fuerunt Verbi minisiri, non solum qu;e passus est, cl quae fecit Dominus, sed ea ctiam qiise perpetuo
docuit, accurate edocuerunt. Eteiiim cum uon vidisset ipse beatus Lucas,in priucipio operis dicit se ea
narrare de quibus certior factus est. Non ergo elsi audiamus eum non vidisse ea quae narrat, sed banc
doctrinam accepisse ah aliis, uon minus ei et Marcocredimus quam Malthaeoet Joanni. Ulerque enim est iti

(a) Alulfi opus in Novum Teslamcnium, Palerii nomine insignilum, prodiit seorsim Romaeanno 1553, et
inier sancti Gregorii Opera ann. 1591 , ac deinceps in variis Gregorianis Edilionibus. Hallucinationcm
oslensuri sumus, cuin Paierium iuiegrum et genuinum infra exhibebimus.
(b) lnserta Graiiaui Decreto Dialogorum leslimonia quotquot occurrerunt in margine notare, quod ne-
glexit Gussanvillseus, nobis curae fuit.
(c) Apud Theodoritum legitur, TOa-iiyypappK,quod significat hoc setiptum, sive, ut apud intrepretem
babelur, hos opus, non vero boc corpus. In caMerisveterum scriploruin locis, hic aut alibi a Gussanv.
laudatis, pro ipso spoinlere minuie volutnu.i.
135 VINDICLE DIALOGORUMSANCTI GREGORH MAGNI. 130
narrando fide dignus, ut qui didicerit ab eis qui Vidermit. Nos itaque alia quidem narrabimus, ut qtiat a
nobis visa sunt, alia autem ui qui crediderimus eis qui viderant narrantibns viris, qtii illorum vilam sunt
semulati. Prolixiori autem de iis usus sum oratione, dum volo persuadere me vera narralurum. >
Terlio denique certum est sententiam sancti Patris eamdem esse in Dialogisquae in caeteris ejus operibus.
Frivolum est enim quod aiunt, diversam,imo contrariam eam omnino esse de igne iuferni, quem corpo-
reum in Dialogis esse profiteiur, scilicet in lib. iv, cap. 25. Verba sunl: Si igitur diaboli ejusque angeli,
cum sjnt incorporei, corporeo sunt igne cruciandi, quid mirum si animse, et antequam recipiant corpnra,
possint corporea sentire tormenta ? Cum econlra, in lib. xv Moral., cap. 17 (o), apertissime dicat ignein
gehennae esse incorporeum, scilicel exponens illa verba cap. xx Job: Devorabtt eum ignis qui non succen-
ditur. Sic enim loquilur : < Miro valde modo paucis verbis expressus est gehennae ignis; ignis namque cor-
poreus ut esse ignis valeat, corporeis indiget fomentis. Qui cum necesse est ut servetur, per congesia ligna
proculdubio nutritur ; nec valet nisi succensus esse, et nisi refoius subsistere. At conlra gehennse ignis cum
sit incorporeus, et in se missos reprobos corporaliter exurat, nec studio humano succenditur, nec lignis
niiirilur. Sed creatus semel durat inextinguibilis, et succensione non indiget, ei ardore non caret. » Fateor
in quibusdam Edilionibus iia legi, imo et in nonnnllis mss. Codicibus ; vemm errorem esse oscitantium
exscriptorum et imperitorum librariorum nemo non judicabit, cum viderit infiniios illos Codices mss.
antiquissimos, et probatissimos, ex quibus nonnulli a nobis inspecti sunt : nimirum in bibliotheca Vaticana
Codices inss. Moralium, n. 574, 575, 578, 579, 582; Codex aniiquissimus bibliothecse Barberinse ; alius
item ms. Codex in folio magno pergameno admodum antiquo, qui tempore Alexandri VII ex Bibliolheca
IJrbinaie Romam advectus est; duo etiam BibliothecseChisiae : omnes isti Codices sciiptum habent corpo-
reus; et licet duoMss. alii, num. 576 el 589, habeant incorporeus, manifesto lamen apparet syllabam,
in, recentiore manu supra adjunctam esse. Sed et anliqua translatio Ilalica Moralium, cdita Florentise
ann. 1486, sic eam sentenliam transfert: ma lo (Uocodali inferno e tullo per contrario. 110 Imperoche et-
sendo egli cosa corporale et ardendo corporalmente li miseri dannati, etc. Hsec omnia supradicta ad me mi-
sit eminentiss. card. Bona, qui ea prse eximia sua erga litteratos benignitate recensere dignatus est. Eo-
dera modo scriptum habent Codices Gallicani, Sorbonicus 600 et amplius ann.; cathedralis Sanctae Mariae
Rhemensis 600 annorum ; Sancti Remigii Rhemensis duo 800 et 600 ann. ; Sancti Germani a Pratis 800
fere ann.; Codex antiquissimus et optimse notae Ecclesise Bajocensis ; Codex Biblioihecseviri clarissimi et
eruditissimi Claudii Jolii, Cantoris Parisiensis, 700 ann. ; Monasterii Regalis Montis ord. Cisterciensis 600
ann. ; BibliothecseEcclesiae Bellovacensis 700 ann.; Codices duo Sancii Cornelli Compendiensis, alter 800
et amplius ann., alter 3tl0 ann.; Codex Regius 400 ann. ; in Bibliotheca Ecclesise Carnotensis, 400 ann. ;
in Bihliotheca viri cl. Emer.ci Bigotii, 400 annorum; in monasterio Cluniacensi Codex scriptus a Bertramo
monacho, jussu sancti Majoli abbatis, qui obiil an. 994, cum prsefuisset annis 40.
Sed et antiquiorum ei emendatiorum Editionum auciores ita legisse constat. Profero Venetam an. 1480,
quse prima censetur fuisse Editionum sancti Gregorii, studio BartholomaeiCremonensis, canoniei regularis,
in qua, lib. xv, cap. 50, legitur, corporeus. Sic in alia Veneia 1496; in Parisiensibus annorum 1495,1518,
1521, et aliis, quas sludio b.evitatis omiilo.
Eodem quoque modo legerunt qui Gregorii Moralium libros in compendium redegertint. Cujusmodi est
ms. Codex Corbeiensis, tempore Adhalardi abbatis, circa an. 750, qui asservalur in Diblioihecasancti Ger-
mani Pratensis, scilicet post epistolas, numero 54, sancti Gregorii a Paulo diacono ad eitmdem Adhalardum
missas, habetur liber, cui titulus cst: Incipit ecloga quam scripsit Lathen filiui Bath, de Moralibut Job, qnas
Gregorius fecit. Ubi, I. xv, ante finem, ita legitur: < Devorabilque eum ignis qui non succenditur. Gebennae
ignis, cura sit corporeus, et in se missos reorobos corporaliter exurat, » et caetera, ut apud sanctum Grego-
rium.
Odo Cluniacensis abbas, qui floruit an. 940, in Epitome Moralium sancti Gregorii, c. 20, num. 26, sic ha-
bel: < At contra gehennae ignis cum sit corporeus, etc. >
Garnerus, canonicus regularis sancti Vict-iris Parisiensis, sub Hilduino abbate, an. 1140, in opere quod
Gregoriauum nominavit, 1. xi, c. 1, eodem plane modn legit quo supra.
Ita eliam legitur in ms. Codice qui asservatur in Bibliotheca CoelestinorumParisiis, ei appellatur Reme-
diarium conversorum, quique collectus est ex dictis sancli Gregorii in Moralibus. Hic, in terlia parte, I. vi,
capitul. 7, in timlo sic habel: < Quod damnatorum corpora simul et animse torquebuntur igne corporeo
el inexstinguibili, I. xv Moral. > In corpore autem capituli ila legitur : < ln reprobis qtiidem per desidcrium
ardet conscientia, et foris cruciat ignis geheiinae.Qui cum sit corporeus, et in se missos reprobos corporali-
ter exurat, elc. i Cseternmhoc opus sine aucioris nomine tribuitur Petro Blesensi a quibusdam, nempe in
Catalogo mss. Codicum Angliae. Pitsaeus tamen in libro de Scriploribus Anglisetribuil Petro cuidam arcbi-
diacono Londinensi paulo recentiori.
Denique iia legendum esse constat ex iheologorum communi doclrina, qni post Magistrum senteniiarmn,
in iv, dist. 50, et sanctum Tboraam, in iv, dist. 44, qusest. 2, artic. 5, asserunt ignem inferni esse corpo-
reum, et duobus maxime lesiimoniis nituntur, nempe sancti Augustini et sancti Gregorii. Et quidem sanctus
Augusliims, 1. xxi, de Civitate Dei,c. 10, iia loquitur : < Cur autem non dieamus, quamvis veris, miris tamen
modis eliam spiritus incorporeos posse poena corporalis ignis affligi. >Et paulo post: < Adliaerebuntergosi
eis nulla sunt corpora spiritus daemonum,imo spiritus daemones,licet incorporei corporeis ignibuscruciandi. >
Et tandem sic concludit: < At vero gehenna illa corporeus ignis erit, et cremabit corpora damnatoruni, aut
et hominum el dsemonum, solida hominum, aerea daeinonnm,etc. > Sancms autein Gregorius, qiii a senten<
tia sancli Augustini vix uni|uam recedit, idem docet duobus illis locis quae retulimus, nempe I. xv Moral.,
c. 17, etl. lvDialog., c. 29 (Nunc numero 35), ubi expressis verbis ait ignem gehennae esse corporeum.
Quod autem sit ejus isia docirina , demonstrat luculenter Prudentius, Trecensis episcopus, qui vivebal
circa an. 850. Etenim in responsione ad Joannem Scotum Erigenam sic ail: < Primo haectua scntenlia in
eo falsitatis arguilur, quod ignem illum ab Augustino corporeum, a Gregorio incorporeum dici mentitur.
Nam uterque eum absque. coiilradictione corporeum confitetur. Et quia super Augusiino tu ipse fassus es,
ipsius senienliam ponere non nccessarium duximiis. Super aeslimauone autem Gregorii, ne cui in dubium
veniat, tarnetsi paulo superius sententiam iilius de eodem igne in Moralibus posuerimus, qua eum corpo-
reum fatetur; non ab re lanien videtur, si aliam ejus sententiam ex alio ipsius opere ad meditim deduca-
inus. i Nam sicul liber illius, J.U qui Dialogorum prsenotaiur, refert, Petrus Diaconus, cum de niemorato
igne inter alia susciians \Lege sciscilans] ita adorsus esl, elc, refert verba c. 29 lib. iv Dialog. Tunc conclu-
(o) Nunc num. 55, ubi tamen legiiuripitis... corporeus.
137 PR.EFAT10 IN LIBROS DIALOGORUMSANCTI GREGORII MAGNL 133
dit:<Ecce dum ignis illius corporei testimonia certa proponimus, ad omnia pene quae in praefata lua senten-
tia posueras, responsio vera reddita comprobatur. Nam auctorilate lanti docloris non solum ignis ille corpo-
reus asseveratur, verum etiam et animas hominum et apostatas spiritus in co sensibiliter cruciari probabiliter
docetur. > Eadem fuit opinio Flori magistri, EcclesiseLugdunensis diaconi, Prudemii aequalis,qui in scripto
qnod edidit nomine Ecclcsise Lugdunensis conlra eumdem Scolum Erigenam, c. 17, probat ignem inferni
esse corporeum, relerens Gregorii lestimonium boc modo : <Gebennaeignis cum sit corporeus, > et reliqua,
ut apud sanctum Gregorium, Moralium loco citato. Ilsec desumpta sunl ex libro qui inscribitur, Vindkicc
prmdeslinationiset gratim, auctore clarissimo viroD. Guillelmo Mauguino. Rem totam optime elucidavit Sex-
tus Senensis, in Bibliothecaesacrae lib. v, annot. 141, ubi post relatum sancli Gregorii testimonium ex lib.
xv Moraliumsic ait : « Videtur ex his verbis deduci quod ignis inferni sit incorporeus, et ab hoc igne nosiro
specie diversus, etc. Caeterumnon ita sensisse Gregorium perspicue demonstralur lib. iv Dialogorum c. 29,
eic. >Tum ita concludit eleganter : < Proinde sciendum est haec verba Gregorii in omnibus CodicibusLugdu-
nenSibus Hugonis a Porta, et in aliquibus mss. exemplaribus corrnpie legi, ubi in his habetur : Ignis vero
gebennsecum sit incorporeus, etc. Delenda fuerat syllaba in, ut pro dictione incorporeus,legeretur corporeus.
Hoc enim sequentia verba palam ostendunt. > Et in hunc inodum ea citat divus Tbomas in IV Sententiarum
volumine, dist. 44, quaest.2, etc. Ex quibus apparet eum corruptionem quorumdam cxemplarium tam mss.
quam impressorum agnovisse, quibus nos quamplurimos et optimse notaeCbdices opposuimus, prseter anli-
quiorum et probatiorum Ediiionum cxemplaria, quse voccm corporeus retinuerunt. Et propterea illam lib.xv
Moral., c. 17, restituimus, cum in posterioribus Edilionibus haberetur vox incorporeus. Sed de his satis su-
perqtie.
Lx supradictis aperte (ni fallor) intelligi colligique potest quatuor Dialogorum libros non alii quam Grego-
rio papa:, ejus noniinis primo, tribui oportere: quibus ille homo Romanus, genere ac opibus clarus, miracula
Patrttm, qui in Italia paulo ante lloruerant, litteris mandavit; sicut eadem tetate Gregorius, Turonicus epi-
scopus, librum coroposuit de Vitis sanctorum Patruin, seu quorumdam (ut ipsius nomine ular) (eliciosiorum
qui in Gallia sanctitate miraculisque claruerant, cum episcoporum et presbyterorum, tum abbatum et
reclusorum. Sed uter altero prior scripserit, aut uler ab altero ea in materia praeventus sit, haud facile
dixerim.
Post assertos Gregorio Magno Dialogos, superest ut quid hac in Editione prsestitum sit paucis leclorem
admoneamus.
In primis texlum Latinum multis in locis depravatum ad fidem plurimorum mss. Codicum emendavimtis:
quorum indicem hinc apponere supervacaneum est, cum initio totius Gregoriani operis id abunde
prsesiiterimus, ubi Mss. omnium quibus in universo opere emendando usi sumus, catalogum texui-
mus.
Deinde quod ad versionem Grsecam attinet, ejus auctorem faciunt Zachariam papam Gregorii magni
post annos 175 successorem, qui cuni natione Graecus esset, pro aniore gentis suaeDialogos ilios in lin-
guam Graecamaut transtulit aut transferendos curavit, ut qui Latinam linguam ignorareut, lanti operis
uiilitate non frustrarentur, inqoit Pholius in Bibliotheca, Cod. 25-2.Id etiam demonstrat auctor anonymus
praefationisGraecsequam a nobis Lalinc reddiiam praeliximusDialogis, ex ms. Codice Bibliothecse regis
Cbristianissimi desumptam, quam quia in multis notarius corruperat, cmendavimus ex allero ms. Codice
RibliothecseAinbrosianaeMediolani:cujuspraefationisGraecseexemplum benigue mihi transmisitvirclarissimus
Petrus Paulus Boscha, doctor theologus, et ejusdem bibliothecaepraefectus, qui et varias quasdam eorumdem
DialogorumGraecorumlectiones dedil, ex quibus nonnulla Ms. Regii o-^akp-aTa. correxi : unde et pro tanto
beneticio maximamviro doctissimo et humanissimo graliam me habere proliteor. Sed nec parum me obstri-
clum esse sentio erudilo viro D. Emerico Bigotio litteratis omnibus nolissimn, qui suis in lextum Grsecuin
doctissimis et maximi judicii conjecturis, necnon et collatione quam de libro secundo ad exemplar Ingolstadiense
sunimo cum labore fecit, me plurimum adjuvit. Porro notandum est versionis hujus Dialogorum auctorem
non semper menti sancti Gregorii adhsesisse; sed ssepeparaplirasibus et addiiionibus usum, et in transfe-
rendis verbis 112 a Gregorii sensu recessisse, ut in notis denionstrabilur. Sunt etiam mullae voces barbarae,
prout ferebanl ea tempora, in quibus Grxca simul el Lalina lingua corrumpi incipiebat. Plurima quoque
reperiuntur vocabula Latinograeca, quorum syllabum inlra adjiciemus. Praeterea versio illa Graeca non
usquequaque similis est in Edidilis el in Ms. Regio; imo in plurimis differt, ita ut integras interdum
periodos reperire sit in Ms. quse in Editionibusnon leguntur.Quod si conjectura uti licet, factum crediderim
ex eo quodDialogos illos forle bis traduxeritZacharias; quod ideni sibi contigisse refert Socrates, lib. nlli-
storise Ecclesiasticae,cap. 1, ubi ait se ea qute in priori Editione minus accurate relulerat, in posteriori enu-
cleatius et studiosius reddidisse. Quamvis autem Grsecamultis in locis ope Ms. Regii emendaveriinus, id
taincii accuratius acluri fuisscmus, si plura suppetissent exemplaria. Adde quod iu Ms. illo Regio naevi non
pauci amanuensis iraperitia aut oscitantia irrepserunt. Postremo notas adjecimus, paucas lainenelin loca
dillkiliora, id cxigentibus viris doctis; slatueram euim sulas Epistolas nolis illustrare, has tameu quales-
cunque benevolo lector animo accipiet, benignoque oculo perleget, interim dum ampliores et elucubraliores
ab Eruditis parabuntur.

PRiEFATIO
IN LIBROS DiALOGORTJM SANGTI GREGORII VkVM.
113 I. Edituri Dialogosqui sancti Gregorii papsenomen prae se ferunt, paucissaltem praefaridebemi%
tuni de auctore tum de opere. Quamvis enim de utroque argumento jam copiosissime disputalum sit et
doctissime, quacdamtamen atlexere libet, quam fieri poleril brevissime, unde controversisehac de re insli-
lutae faciliusdirimendte magis ac magis lux affulgeat.
II. Gregorium hujus nominis primum Romanum pontificemDialogorum istorum parentem esse negavit
Cedrenusvir Graecus et in Latinis peregrinus; dubitavere Huldricus Coccius, Chemnitius,Andreas Rtvetus et
alii ex heterodoxis non pauci. Asseruerunt autem, invictissimisque argumentis demonstrarunt ex nostris
praeserlim BenedictusHaeftenusAffligeniensismonaslerii praepositus in DisquistttombusMonasttcts, prolegom.
2 et seq. ad Vitam sancti Benedicti; ac Joannes Mabillonius, tomo I Act. sanctorum ordin. sancu Benedicli
PATROL.LXXVII. 5
139 PRJEFATIO IN LIBROS DIALOGORUMSANCTI GREGORII MAGNI. 140
in prsefatione, a num. 17 ad 50. Idem non minus strenue postea praestilit Pelrus Gussanvillmusin Vindiciit
qnas prsemiltendas duximus. Verum prae caeleris eamdem materiam cumulalissime simul ac ornatissime re-
iractavit e sodalibus nostris, qui laudatos Dialogos e Latino in Gallicum converlit, ediditque an. 1689, ni-
mirum in praefatione qua eximium hoc optis munivii. Hoc ipsum breviter uno quasi syllogismo complexuri
sumus liic ct confecturi.
III. Dialogorumproxime edendorum scripior, quicunque sit, monaehum induisse, et quidem in Romano
quod condiderat ipse monaslerio, passim profiletur, scilicct in ipso Dialogorum prologo, lib. m, cap. 33;
I. iv, cap. 21, 58, 47, 55, etc. Ex assignatis locis, maxime ex cap. 55 libri iv, liquet eumdem a se conslriicto
monasterio prsefuisse. Apocrisiarii provinciam Constanlinopoli obiisse constat ex Iib. m, cap. 3G. Postea Ro-
niaiium pontilicem creamm esse, palam fit ex ejusdem libri cap. 16, ubi Pelagium II papatn suum antecesso-
reni appellat, et ex 1. iv, c. 57, ubi ej'usdem sui antecessoris adhuc meminii. Roma> sedens Homilias in
Evangelia ad populum habuit, ut ssepissimeleslatur, maxime lib. iv, cap. 14, 15,16,19, 27. In laudatisHo-
miliis vicissim de Dialogis a se conscriptis loquitur; potissimum hom. 58 libri i Dialogorum, caput 7. Est de
Nonnoso abbate, ubi quae de co narrat, profitetur a MaximianoSyracusano episcopo accepisse. Porro, lib.
in, alias 2, indictione 11, cpisiola olim 50, nunc 51, eumdem Maximianum rogat Gregorius, ut qusnde Non-
noso abbaie noverit, et de Italicorum Pairum miraculis, sibi per epistolas nuntiare curet; quod a fratribus
suis de hoc argumento scribere compellerettir. Idem prorsus est quod in Dialogis. perlractatur, ut ex ipso
litulo non obscure polest intelligi. i
IV. Quis antem sanse mentis, alteri quam nostro Gregorio, vel unicum ex his omnibus veluti iineamcniis,
quibus ejns vila perfectissime exprimitur, convenire posse suspicetur? Et certe optime conveniunt cuni his
quse de eodem sanclissimo Patre, ex indubitatis ejusdem operibus didicimus; scilicet ex lib. Moralium, ma-
xime in epist. prsevia ad sanclum Leandrum, ex Registro Epist., ex Homiliis, etc. ;
V. Verum, inquies, qui sub Gregorii persona latere voluit Dialogorum scriptor, cum sancii Patris histo-
riam ad unguem ex assidua operum ejus Iectione didicisset, iis se coloribus pingere ac ornare studuit.
Quasi vero lam peritus fallendi artifex csse potuisset, is cui nimiam simplicitatem in miraculis credendis et
narrandis adversarii nostri passim objiciunt. Praeterea quonam pacto fraus universos qui de Gregorio scri-
pserunt, sive suppares, sive cliani sequalcs, I.Kere potuit? Quomodo fefellit ejus notarium et exceplorem
Paterium ? Sane in lam cerlis luceque meridiana clarioribus probandis frustra diutius immoraremur.
Vindicatis itaque nostro Gregorio Dialogis, jam ipse ab obtreclatoribus vindicandus; qui scilicet eum
nimise creduliiatis argiiunt, imo rudis et stolidse simplicitatis, qua nobis aniles fabulas ab eo referri
conqueruntur.
VI. Primo autem peto a morosis illis acutisque censoribus utrum sincere cre.dant quae tum in Veteri tura
in Novo Testamento narrantur miracula, licel omni verisimililudine careant: Evae colloquium cum ser-
pente, Genes. m; uxorem Loth in statuam salis conversam, Genes. xix; Asinam cui Balaam insidehat, iiu-
mano more, imo prseler plerorumque lioiniiium captum et consuetudinem, cum ipso sapientissime dispu-
tasse, Num. xxu; e molari denlc maxillsea-siniaquas erupisse, ut unius Samsonis sitis restinguerelur, Judic.
xv; slaterem inventum in ore piscis recenter hamo capti, Matth. xvn; H4Petrum super aquas ambulasse,
Matth. xiv; legionem dsemonumex unico homine ejectam a Christo et missam in porcos, qui prsecipili cVrsu
in mare se projecerunt ac perierunt, Marci v; et similia quumplufima.
Secundo, inlerrogare liceat eos qui ita exsufflant relata a Gregorio miracula, utrum indubitatam fidem
habeant Chrislo etiam- cum sacramento asserenti, Joan. xiv, 12 : Amen, amen dico vobis, qui credit in tne,
opera qum egofacio, et ipse (aciet, el tnajora horum (aciet.
Tertio concedant nobis illi tam emunclse naris criiici, lempus edendis ilns signis ac miraculis magis ido-
neum fuisse, quando vocandi ad lidem fuerunt barbari a vera religione Deique cognitione prorsus extorres.
Quippe, Apostolo teste, I Cor xiv, 22, Lingum(idem dic de caeteris miraculis) non fidelibus, sed inftdelibus;
propheiimautem non infidetibus, sed fidelibus. Judaeisergo quibus concessaeprophetise tanquam fidelibus, de«
negata ut plurimum signa quse gentilibus a (ide prorsus alienis reservata ei reposita fuerunt.
VII. flis autem impetratis, minime obsiupescendum, labente quinto saeculoet fere toio sexto percurrento
(qusetempora Gregorius Dialogissuis complectitur) tot tantaque a Deo procuraia fuissemiracula. Nimirum lotus
pene tufifcorbis aul in idololatrice tenebris, autin densa nefandarum haeresum caligine misere jacebal, adeo
utvix unns lunc, maxime in Occidente, regnaret princeps, qni verum Deum legitimo rilu coleret. ltalia aut
ab Ostrogolhis Arianam pcrfidiam amplexis occupata, aut Langobardis poslea tradita, qui Ari:inorum errores
seque seciabanttir, vel idololatriae, quod pejus est, serviebant. Gallia Francis idolorum cultoribus, vel ab eo-
rum cullu paulo ante, nec perfecle revocatis parebat, aut Visigotbisaliisque barbaris iidei catholicae infestis.
Hispania iisdem Visigothis ct Suevis aequeArianis cesserat. Brilannia insula novis hospitibus, Anglis videlicet
subdita, redinlegraium suis in templis idolorum culium ingemiscebat. Vandali Africa potiti, bellum atrocis-
simum Catholicis indixerant, ul Arianum dogma staluerenl.
VIII. Nunquid igitur a Dei benignitate ac providentia tum abhorrebat fieri miracula tot et tanta, quibus
ad veritatis lucem inlideles pcllicerentur ? Quod sane contigit. Nam inlra non multos annos Langobardi
Arianam impietatem ejurarunt; Gothi catholicam fidem amplexi sunt in Hispania, auctore ac hortatore Rec-
caredo rege ; Angli Christo nomen dederunt; omnes denique ad Chrisiiauoc et orthodoxse lidei unitatem
recepti.
IX. Quod speclat ad Langobardos, qui magna ex parle Iialiam his temporibus obtinebant, eorum convcr-
sionem non mediocriter proinoverunl Gregoriani Dialogi : his enim ad se missis a Gregorio, uti narrat Fau-
lus Diaconus, usa esl Tbeodelinda regina, ad catholicam lidem tum rcgi, tum ejus gentilibus et subditis per-
suadendam. Et vero bac in historia plurima narrantur miracula (Histor. Langob. I. iv, c. 5), ipso speclanle
Langobardorum exercitu lacla, quse nisi certo constitissent, omniumque fuissent calculo comprobata, La.igo-
bardi quos Gregoriusursis magisquam honiinibus similes propter ferocitatem deptngit, irrisissent; maj<rique
quam antea odio in calholicam fidcm, Ecclesiamque Romaiiam cxarsissent. Contrariuiii autenv contigisse
refert ex eadem gente Paulus Diaconus, lib. iv de Gestis Langobard., c. 4. Scilicet Agilulfumregem, cseteris
fere ipsius .exemplum sequentibus, catholicam fidem amplexum esse, Ecclesiis adempta bona restituissc,
episcopisquc debilum lionorem impendisse.
X. Prseter idololatriscreliquias in Italia el alibi passim adlmc superstites, aperteque grassantes haereses,
tunc apud ipM.setiam qui Callioliciaudieh.<nl,exitiosi serpehanl occulteqtie disseminabantur errores, contra
animarum iininoiialitatem, et corponim resiiireciioncni. De resurreclione ancipilem olini sefuise, huiuiliter
faietur ipsc Gregoritis, boinil. 20 in Ev.mgclia. Mitlit enim, inrjuit, de resurrectione dubitantes, sicut et tws
aliquandofuimus. Vide ctiam I. n in Ezechielem, hom. 8','oliin 20, et I. xiv Moral., n. 70. Greg. Turonitus,
141 PR^FATIO IN LIBROS DIALOGORUMSANCTIGREGORHMAGNI. m
I. x Hist., capp. 13 et 14, (eslattir quemdam Ecclesisesuac presbyterum docuisse futurnm non esse retnrrec-
tionem; qnem ipse debellavit.; et Theodulfum Diaconumurbis Parisiacw, qui sibi vidcbaturin aliquo sciolus,
swpiusde hac causa altercationesmovissc.AudiamusPetrum Diaconumcum Gregorio colloquentem, I. m, c.
58 : Quia mullosintra sanctmEcctesiwgremiumconsliiutos,de vita animw post mortemcamis perpendodubilare.
Quorum saluti prospiciens Gregorius, post asserta invictissimis argumentis haec (idei dogmala, plurima con-
gerit miracula et prodigia, quibus ut immortalitas animse, ita resurrectio carnis apud rudiores elficacius
proharetur.
XI. Ex his quaegesla refert Gregontis, nonnulla sunt quibus ipse interfuit, alia vero a locupletibus tesiibus
acceperat; nimirum a sanctissimis episcopis, fuci prorsus expertibus, ah inlegerrimsc vilsemonachis aut mo-
nasteriorum praefectis,a viris nobilibus el ingenuis. Nihil cx imperiti vnlgi rumusculis scripsit. Cur ergo reus
poslulaliir, cum exploratum sit, historise leges ab eo tanla caulione scribente religiose fuisse observatas?
115X11. Neque lamen idcirco velim asseverare nihilfalsi cbrepsissein rerum quse narranlur adjunctis et
circuinstantiis. Quinimmoinficiari non possum in his quaelegunliir de sancto Paulino episcopo Nolano aliqua
contra historiaaveritatem pugnare; videlicet quod abductns ftterit in Africam a Vandalis Campaniam devas-
lamibus, cum nonnisi diu post sancti Paulini obitum Vandali Africam occupaverint et depopulati sint Italiam.
E.vboc tamen loco insolubiles difficultates non oriuntur. Dici etenim potest Vandalos hic pro Gothis esse
sumptos, quod, ut observat post Procopium Chiffletiusin Paulino illustrato (Lib. de Bel. Vand., c. <Z;Chi[fl.,
p. 187), ex eadem gente forent orti; legibus iisdem utercnlur, eademque lingua, quam Gothicam vocant, ei-
dem haercsiaddicti essent.
Nolam a Gothis fuisse captam circa ann. Christi410, consentiunt scriptores omnes. Quo tempore a bar-
baris vinclus Paulinus, ut ubi opes reconditas haberet, indicaret, Deum ita precabatur, ut refert AiiKusti-
nns, I. 1 de Civitate Dei, c. 10 : Domine, non excrucier propler aurum et argentum; ubi enim sint omnia
mea tu scis. Verisimile autem videlur captivos, et in his Paulintim, una cum Gothorum exercilu, ex Italia
in Gallias, et triennio post in Hispaniam abductos, ac Vandalis qui ab anno 109 llispaniain invaserunt,
venditos. Legesis dissertaiionem 7 operibus et Vitse sancti Paulini attextam, in nova Editione, an. scilicet
11'85. Hac enodata difficultate, plana sunt omnia in Dialogis, tum quoad historiam , tum quoad chro-
nologiam.
XIII. Si qua describantnr miracula rationi minime conscnlanea, similia occurrunl apud Ambrosium,
Augustiniim, prsesenim in libris de Civitale Dei, Hieronymttm, Sulpicium Severum ex Patribus Latinis;
ut interim taceam Gregorium Turon., Fortunatum Piclav., Nicetium Trcvirensem; atque ex Grsecis, apud
Theodoritum in Hisloria religiosa, Greg. iNyssenum in Vita Gregorii Neocsesar. episcopi cognomento
Thatimaltirgi,ipsumque Athanasium in Vita sancli Antonii, quam ei jure merito nostri asserunt in novissima
operum sancti Doctoris Editione. ltaque ne propter insolenliam, narratis a Gregorio miraculis fides denega-
retur, minus credibilia similibus exeroplis aliunde accersitis munire curavimus, ut videre esl 1. 1, capp.l, 3,
•4,etc; lib. 111,c. 3 et seq.
Quod spectat ad eos quos pius Doctor in extrerais positos futura valicinalos esse testatur, ut 1. iv, c. 26,
id illustrari potest ex August., 1.xn de Genesi ad litt., c. 17, ubi similia proferuntur, quem consule.
Lege quoque doctissimum Petitum, 1. 1de Sibyl., quo in loco laudat Tertullianum, libro de Anima, c. 53,
cl^iititur testimonio Tullii, 1. 1 de Divinalione asserentis hominem quemdam ex insula Rhodo sex aliorum
moriem proedixisse.
XIV. Cx-lerumqnibus non ita placent miracula, liherum est, his prselermissis, itisignia virtutnm exempla
hic proposita seligere ; quacprocul dubio, ul ipse monet sanctus Doclor, 1.11,cap. ultimo, miraculis omnibus
suiit anleponenda. Ut in unico stemus, quis ad Sanctuli presbyteri humilitatem, patienliam, charitatem, ui
in libro 111,c. 57, delineantur, non obsltipescat?
Mttlia etiam fidei dogmata his in Dialogis exponunlur et astruuntur; idque forsitan helerodoxorum in eos
odium polius excitavit, quam longa miraculorum series. De corpore et sanguine Chrisli in Eucliarisiia
quid senliat, vide 1. 11,capp. 24 et 37, el lib. iv passim. De viatico morti proximis ministrato, iege 1, 11,
c. 37, ac 1. iv, capp. 15 ei 55. De sanctissimo novse legis sacrilicio pro vivis ct pro defunctis oflerendo,
consule I. iv, c. 55 cl seq. De purgatorio agit codem lib., cap. 39, 55, etc. Prscdestinatio doclissime expli-
catur 1. 1, c. 8. Immortalitas aifimse pcenarumquereprobis et proemiorum justis retribucndorum aeternilas,
validissimis argtimentis proptignattir 1. iv, c. 4 et seq. De visione Dei theologice disseritur I. 11,c. 35.
De justorum beaiitudine ante resurrectionem legendum caput 25 I. IV. Ut de mystica theologia qusedam
d. libemus, nullibi clarius explicatur quid sit compunctio, quot ejus species, qui effec(us,elc, quam I. m,
c. 54. Sed jam Dialogorum vindiciis ponamus modum, nt summatim quse de ipsis observanda supersunt
absolvamus.
XV. Dialogorttmauctorem esse sanclum Gregorium, ex supra dictis constat; verum cum in Dialogis duo
saltem colloquantut, quis hic qui cnm sanctissimo doctore congreditur inquireiidum. Id nos docet ipse
Gregoritts in Dialogorumexordio : Dilectissimus fitius meusPelrus Diaconus adjuit, qui mihi a primwvo
juvenlulisflorc amkiliis [amiliariter obstrktus est, ulque ad sacri verbi indagationem socius. Hoc de Petro
teslimoitium multis perguasit, eum in sancli Andrese monasierio monachum fuisse, ac sub Gregorii tnnc
abbatis disciplina inslitutitm. Joanncs Diaconus tainen, in Vita sancii Gregorii, I. 11,c. 11, Petruni clericis
poiius accenset qtiam monacliis in sancli Patris contubernio viventibus. Ipsummet csse Pctrum'Subdiaco-
num, ad quem s;cpe, et quidem familiarissime scribit Gregorius, nihil conjicere prohibet. Hic priino Gre-
goriani ponlificaius anno ecclesiasticum patrimonium rexit in Sicilia, aliero vero iti Campania. llis provin-
ciis defunctus, potuit ad diaconatum proinoveri, ac deinceps lateri summi pontificis adhoerere.Lege epp. 1
ei 2 1. 1, et 1.11, 32, olim lih. xn, 50. Ejus elogium Iiistoricum legesis tom. 1 Act. sanciorum ord. sancli
Bened., pag. 497.
116 XVI. Itoc vero scribendi genus.mulua fingenfJo.coifoquia,usurparunt sancli Palres, non solum ad
res polemicaspertractandas, ut Hieronymus tum adversus Luciferianos, lum in Pelagianos, et Theodoritus
iribus prioribus libris tractalus qui Eranisles nuncupalur; sed etiam ad gesta sanctorum referenda. Sic enim
Palladius Joannis cognomento Chrysostomi vitam perscripsit, et Sulpicius Severus tribus Dialogisvirtules
monachorum Orientaliumet sancti Martini proseculus est.
XYH. Occasionemrationemque scribeiidornm Dialogorumaperit ipse Gregorius in epist. ad Maximianum
Syrac. Fratres mei, inquil, qui mecumfumiliaritervivttnl,omni modo me compcltunt aliqua de miraculis Pa-
trum rjv.win Italia (acta audivimtts,snb brevitate scribere. Ad quam rem soluiio vestrw charitatis vehementer
indigeo, ttt ea quwvobisin menteredeunt, quwquecojnovkse vos contigit, mihibrevitcrindicctis(Lib. 111,at. 11
intt. i\,epist.olim 50, nunc 51), elc. Giegonum nonnisi de sanciis qui in ltalia florucruni loqui cogilasse
445 PR/EFATIO IN LIBROS DIALOGORUMSANCTl GREGORII MAGNL 144
patet ex 1. in, c. 14, ubi de sanclo Isaac iia loquitur : Ilic itaque venerabilisIsaac ortus ex llaiia non fuil, sed
ea illius narro miracula quw conversaiusin ltalia fecit. Ubi excusatum se petit, quod de Isaac non in ltalia
natoagat. Per miracula Patrum inlelligi possunt tam stupenda virtulum opera, quam signa et prodigia, quse
bonis operibus posiponenda, nec immerilo docet sanclus Gregorius, 1. n, c. ult. Unde non minus accurale
illa observavit, quam isla.
XVIII. Tempus quo scripti sunt Dialogi, explorari posse videlur ex 1. m, c. 19, ubi legimus : Ante hoc
fere quinquennium,quandoapud hanc Romanamurbem alveum suum Tiberis egressus est, etc. Hanc Tiberis
exundationem brevi secuta estlues, quaePelagium papam abstulit. Quo defuncto Gregorius in ejus locum
suffecius estmense Seplembri ann. 590. Ah illaitaque inundatione quam nono mense, hoc est Noveinbri
ann. 589, coniigisse narrat Gregorius Turon. annos quinque computando (Lib. x Hist., c. 1), usque ad
tempus qiioscripti suni Dialogi, pervenimusad ann. 594. At vero 1. ivDial., c. 215,Gregorius nosler tres
lanlum numeral annos elapsos ab extrema pesle quse Romam devastarat : In ea quoque mortatitale, inquit,
quicante triennium hanc urbem vehementissimaclade vaslavit, elc. Qtiacinter se pugnantia componere possu-
mus, dicendo priori loco non Gregorium loqui, sed Joannem Tribunum, cujus refert verba. Deinde Joannem
non assignare quinquennium inlegrum, sed fere quinquennium. Preeterea ipsum compulare annos ab inun-
datione, Gregorium vero a peslilentia, quse quidem paulo post inundafionem ccepil, sed diu postea desaeviit,
et ultra annum integrum, ut ex hom. 1 in Evangelia liquido constat : Pestilenlias sine cessatione patimur,
inquit Gregorius jam summus pontifex faclus; hanc enim homiliam, quae legitur habila Dominica secunda
Adventus, prius pronuntiare non poluit, quam elapso anno integro ab exundatione. Tandem Joannes de
annis solum inchoatis forlasse loquilur, Gregoriusde expletis. Assentimur ergo his qui Gregorium Dialogos
elucubrasse volunt anno 593 aul 594.
XIX. Ut huic operi tranquillius incumberet, secessum quidem petiil vir solitarisevilse studiosissimus, ut
inipso Dialogorum exordio legitur; neque tamen Roma excessit, cum 1. IV, c. 26, jam laudato, Romam de-
signansdicat : ln ea quoquemorlatitate quwanle triennium hanc urbem,.... vastavit. Ua saepeloqttitur, maxi-
me I. III, capp. 19 et 33, et-1. iv, c. 52, quod manifeste probat eum Romae tunc fuisse. Neque vero decebat
vigilantissimum pastorem gregem suum, tot imminentibus periculis, tot lupis circumslantibus diu deserere.
Ex veteri auiem inscriptione quara publici juris fecit noster Mabillonius tomo IV Analect., pag. 497, inielli-
gilur Gregorium ad condendos Dialogos in monasterium sancii Andreae secessisse.
XX. Statim ac in lucem editi sunt Dialogi, toto in orbe Chrisliano summa gratulalione sunt excepti, maxi-
me in Italia, et ab ipsis etiam Langobardis, favente praesertim Theodelinda regina, ut jam diximus, maximo
in pretio habiii. Certe quanti eos fecerint majores nosiri, probant innumeri propemodum exarali manu Co-
dices, in quibus aut integri conlinentur, aut in epitomen redacti. Illis autem contrahendis operam dedit prse
cseteris sanctus Odo, Cluniac. abbas. Hujusmodi compendium in Codice Uticensi sexcentorum annorum iu-
venimus, quod ulrum sit Odonis an alterius nos latet (Vide tom. XVII Bibl. PP. Lug.).
XXI. Optimam de iisdem conceptam opinionem confirmat quoque quod tot in linguas conversi legantur.
Prseter Graecamenim versionem, de qua moxagemus, exstat Arabica in bibliotheca Colb. asservata, quse
anno 779 facta fuit ex Gracca, non ex ipso latino textu. De illa consule praefationem novse interpretaiionis
gallicse, p. 106 et seq. Ibidem lege quae commemorantur de Saxonica versione jussu regis Alfredi facta in-
clinante sseculoix, vel eliam ah ipso elaborata, ut asserit Guillelmus Cavein historia Litteraria ; de vcrsione
Gallica in bibllotheca Joannis ducis Bituricensis 117 qui Joannis regis tertitis filius eral asservata, olimque
magno prelio comparata; ac de plurimis aliis. Bibliothecam monasterii Lyrani in dicecesi Ebroiccnsi per-
liistrando, incidimus in Codicem nann. eosdem Dialogos Gallice redditos et rythmice continentem. Esstant
quoque ^ricta oratione Latina descripti in Bibliotheca Gemeticensi. Ex his omnibus unicam lantum inter-
pretationem exhibemus, scilicet Grsecam, in qua edenda quid a nobis prxstilum sit dicemus, postquam de
ipsius Laiini lex(us nova hac Editione quaedamfuerint praemissa; de aliis enim quse praecesserunt, sulliciet
legere Dialogorum Vindicias, auctore Petro Gussanvillseo supra excusas, ubi plurimas recenset, quarum
copiam habuit. Infra quoque post recensitos mss. Codices quos consuluerimus subjicietur.
XXII. 1° Argumenta seu capitum titulos relinuimus, quod in Mss. fere omnibus legantur, atque ab ipsomet
Gregorio prodiisse jure credantur.
26 Breves notas infra columnas attexuimus, in quibus aut variantes lectiones inserimtis, aut restituiionum
a nobis faclarum rationem reddimus, aut quse sanctus Gregorius narrat illuslrantur, aul nonsiuUisdifficulta-
libus occurritur, scrupulique removentur. Ex his autem notis paucas a Gussanvilheo et Mabillonio muiuaii
sumus, parum curantes titruni nostra darenius an aliena, modo nostris meliora. lllorum autcm a quibus cas
mutuo sumpsimus, nomen in calce duximus ascribendum.
XXIH. 5° At nihil nobis antiquius fuit quam totum opus pristinaj reddere sanitati et integriiaii, opc Mss.
Codicum quorum indicem hic accipe: — 1. Codex S. Germ. a Praiis saltem DCCCannoium notatus a tergo
162, quem brevitatis causa Geriuan. appellamus; — 2. Duo alii Codices inferioris setatis in ejusdem mo-
nasterii bibliotheca asservati, quos Sangerm. nuncupaturi sumus;—3. Sancli Petri Carnotensis Codices
tres, unus nono saeculo,aller undecimo, lertius vero decimo tcrlio descriptus; — 4. Duo S.Theoderici prope
Rhemos notati58 et 59, qui non faro ab invicem dissenliunt; — 5. Compendiensis monasterii Sancti Cor-
nelii a tergo signatus 30; — 6. Codex monasterii Longipontis, ord. Cisterciensis; — 7. Exemplar optimae
notae monasierii Vallis Clarse, ejusdem ord.; — 8. Duo monasterii S. Petri Genietieensis, quorum anliqiiior
ad DCCannorum sctalem accedit; — 9. Codex monasteiii Pratellensis, ejusdem fere sevi et antiquitatis; —
10. Duo monasterii S. Audoeni in urbe Roihomago non minus quam DCann.; — 11. Totidein Beccenses
aliqua>idomutili; — 12. Codex biblioth. Bigotiansc apuil Rothomagum D, ad niiiiimum, annortiui; —
13. Codex monasterii Lyrani. — 14. Tot Mss. Gallicanorum seriem claudel insignis Codex bibliolb. Regise,
nono circiter sseculo exaratus, at ex longe anliquiori descriptus, ut conjicere licet ex litulo, ubi Gregorius
minime vocatur sanctus; sic enim legitur : Incipit liber Dialogorum Gregorii pa/;o: urbis Romw, de diversis
miraculis pulchris. Et postea : Dialogorum Gregorii papw urbis Romcenum. h, de miraculis Palruin Ilaliw.—
15. His omnibus accedunt qualuor exemplaria mss. ad qiisc in Anglia coilati sunt Dialogi, quoruin varias
lectiones publicavit Thomas Jamesius. — 16. Adhibuiinus quoque proeslantiorcs Editiones : Parisiensem,
an. 1518, per magistrum Rertholdum Rembolt et Joan. Parvum adornalam; Gilotianam ^Parisiis vulgatam
an. 1571; VaticanamParisiis rccusam 1605; denique Gussanvillseanaman. 1675.
XXIV. Neque vero tanti laboris in evolvendis tot Codicibus, nos poenitet, quandoquidem eorum auxilio
non solum factarum a Gussanvillaeo reslitulionum rationes, quas ipse dissimulavit, compertas babuimus,
sed etiam plurima in omnibus Editis adbuc corrupta sanavimus ct restituimus, quod nonnullis exemplis, u'
ge offerent, nunc breviter sumus demonstraturi.
145 PRJEFATIO IN LIBROS DIALOGORUMSANCTl GREGORHMAGNI. 146
L:!>.i, cap. 9, de s.nnctoBonifacio, legilur in Excusis : Episcopatus offtcium tenuit, moribusimplevit.At in
Mss. elegantius, propter nntiihesim : Episcopatum offtciotenuit, moribus implevit.
Eodem libro, cap. 11, Edili habent: Crudi panes signo signari solent. At Mss. a quibus slandum credidi-
rniis : Ligno signari solent. Cseteroquin, signosiqnari, quid sensus habet ? quid sonat?
Lib. ii, cap. 1, in Editione Gussanvill. : Sed Benedictusplus appelens mala tnundi perpeti, H8 quam lau-
des ab hominibusquwrere. Tria ullima verba quse proprio marte, nullo praelucenle ms. Codice addidit, rese-
c imus; quibus rejectis periodus magis sapii. Paulo antea corruple habetur in Excusis, omnes agnoscerent,
u quanta Benedkttis pucr conversalioitisgratia perfectione ccepisset.Pro, oimies agnoscerent, Beneilictuspuer
conversationisgratiam, aquanta perfeclionecwpissel.
Lib. in, cap. 2, irrepsit in Editos, Jusliniantim seniorem principem, pro Jusiinuiii seniorem, ut ex Mss. le-
gendum; neque sinit historiae verilas aliter legere.
Eodem libro, cap. 37, <leSanctulo in Vulgatis habetur : sicut jucundus erat el vultu el animo; ubi cxstat in
Mss., siculjocundi erat ct vutttiset animi. Significatsanctus Gregorius Sanclulum laeto semper animo et vullu
fuisse, iinde subdit : Laborantes Langobardos Iwtovultu salulavit. Et paulo post : Quibus, videlicel Lango-
bardis a quibus injuriis Iacessitus fuerat, vir Dominitmtiori adhuc vuttu respondit.
Lib. iv, cap. 35 in Excusis : Qiiidam Stephanus qui alio nomine Optio diclus fuit. In Editione Gussanvillaei
ad marginem addilur : ctti cognomenOptio fttit. Restituimus autem ex Mss., Quidam Stephanut q.uiinnume-
ro Oplio fuit. F.rror a primis Ediloribus incoepit; quod forsan ignorarunt, quid hic numerus, quid Optio
significaret. Utrumque docebuut nolae ad hunc Iocum.
Ejusdem libricap. 47 : In eodemqucque monasterioalitis quiilam Joannes diclus est, magnm indolis adole-
sctns, qui mtalemsuamintellectu et gravilate transigebat. Da barbare libri editi, et conlra sehsum. At ex Mss.
lumen afiulsii, ubi legitur, transibat, qtiod prsetulimus. Sed de his, et de Latinis Dialogis satis. Nunc de ver-
sione Graecaconjunctim hic edita, paucis prsemonilum lectorem velim.
XXV. Dialogorumsancti Gregorii interprelem esseZachariam testanlur AnastasiusBibliothecarius(In Zach.),
Joannes Diaconus (Lib. IV, c. 95), Pbotius (Cod. 252); diffitetur nemo. Errant autem lum Joannes Diaco-
nus, tum Photitts in assignando lempore quo prodiit hsec interpretatio; Joannes enim id factum docet, post
annos fere centttm septuaginla quinqne, temporibusimperatorisConstantini, scilicet Copronymi. Photius vero,
quem sequitur anonymus in praefalione Graeca versioni praemissa, asserit centum sexaginta quinque annos
effluxisse, inter Dialogosa Gregorio conditos, eosdemque a Zacharia Graeceredditos. Conslat autem san-
ctum Zacliariani an. 741 sedere ccepisse, nec ultra decem annos et paucos menses Ecclesiamrexisse. Unde
cum abanno 593, quo cilitis conditi nonsunt Dialogi, usque ad extrema ponlificatus Zacharix tempora, non
nuineranlur nisicentum quinquaginta oclo anni, ulrumque in Chronologia peccasse necessc est.
Quod spectat ad ipsam versionem, legenti patebit eam ab authentico Latino, tum in capitulorum titulis et
argumentis, tum in aliis multis dissenlire, ut aliquotin locis observavimus. Quanlum ad scribendi rationeni
atiinet, vocibusscatet barbaris, qusedoctissimo Cangio linguse GrsecobarharseGlossarium colligenti amplam
segetemsuppeditarunt.
XXVI. Hanc inierpretationem corruptam fuisse 1. n, cap. ultimo, anliqua est Joannis Diaconi aliorumque
orthodoxorum querela. Ubienim Laiine legitur : Cumconstelquia Paraclitus Spiritus a Paire semper proce-
dat et Filio, Groocus interpres, vel potius interpolator reddit : Manifeslum cst quod Paraclitus Spiritus ex
Palre procedat, et in Fitio tnaneat. ld fraude Graecorum Spiritus sancli processionem a Filio impugnantium
factum querilur Joannes Diaconus. Hujus autem corruptelse auctorem fuisse Photium, peritissimum scilicet
lalium depravationum artificem, inde maxime suspieor, quod Zachariaeopus et Gregorianos Dialogospluri-
mum commendet. Nimirum exillisinlerpolalis, jamjain sibi aut suis contra processioncm Spiritus sancti ar-
ma confiabat, et machinas comparahat.
Caeterum a Grsecorum crrore quantum sit alienus Gregorius, probare in promplu est, lum ex symbolo
quod initio sui ponlificalus edidit, ubi docet Spirilum sancium nec genilum nec ingenitum, sed cowternum de
Palrc et Filio procedentem,lum ex multis Moral. locis. Nempe lib. l, num. 30, olim cap. 7, ait: Dum san-
cium Spirilum qui a se procedit, id est a Filio. Et lib. v, num. 63 : Qui de Palre procedens, et de eo quod
esl Fitii accipiens.Clarius adhuc hom. 26 in Evang., post iniliuin : De Patre procedil el Filio.
XXVJI. Superesl ut quantum a nobis laboralum sit ut emendatiorem Editionem procuraremus hujus inler-
pretationis Graecsepaucis aperiamus. Dissimulare non possumus in recensenda Editione Gussanvillaeana
offendissenos in gravissima 0-fakp.aTa.Comparaiione autem facta cum Vaticanis Editis, intelleximus Gus-
sanvillaum ex iis oinnes pene typographicos lapsus etiam graviores, in sua transtulisse; religione erga
Romanos typos, an oscitantia, judicent alii. Quod, ne inaniter a nohis jactari credatur, quihusdam exempfis
in mediiuii prolatis contirmandum est.
119— In Editione Gussanv., lib. m, cap. 21, col. 178, legitur iv.dhSnvat,iv/AnHnwi.Ita quoque in Vali-
cana. Cap. 20, col. 187, vitiosa esl interpunclio in ulraque Edilione hoc modo : v.aiT« p.-A vtzoo-xeklbtj.e-ja,
giyor Tii;, eic, ubi transposita virgula legendum, <j7roCTTsX).6fiov«?i<po?,ijv, elc. Col. 188 ejtisdem capitis
ultimum verbum mendose scribitur in utraque, scilicet : Trsipaau^ai, pro neipao-oy.at.—Cap. 28, col. 190,
in utraque, v.v.Qo>T;ep, —
pro ?.aQanep. Cap. 34, col 203, in utraque hsec oniittunlur fere initio : Qpn-jtivTui bQev
ix vpoaimo-j T&IV (ZETIXVOUVTMV pro vjo-up..—
'up. Ihidem, infra, post quindecim circiter lineas, oi o-\jp.p.eToxn,
Cap. 37, col. 2io, prope finem O-JTO,proojTw?.
Lib. iv, in tilulo, cap. i, col. 226, legitur 'Ev.-Anctao-Ti/.ov, In extrema cap. hujus
pro'Evtz),wat«o-Tou.
parte, col. 230, prsetermissaesunt duse linese integrse. — Initio sequentis capitis, ibid., desunt tria verba.—
Cap. 15, paulo post initium, col. 256, deficilomnino sensus duarum linearum omissione.—Cap. 38, non longe
ab exordio legitur v.alel;, pro lakei;. Et versus finem Spoftoo,loco, T/3O«OU.—Cap. 42, circa medium inep-
xaTw, pro xiTiov.i.Tjj.
Anle col. 178, nullos similes errores observavtmus, non quod superiora puriora sint et castigaliora, sed
quia jatn fere integram Editionem Dialogorum adornaveranius, antequam venirel in mentem haecanimad-
vertere.
Ut ab his erratis utrique communibus Editioni, et a multo pluribus expurgaremus Zacharianam interpre-
talioiiein, praesto iiobis fuerunt exemplaria duo Grseca, Regium el Colbertinum; quod tamen in cap. 13
libri II desiuit. Neque vero satis nobis fuit eorum ope mendosa emeiidare, nisi eiiam ouibusdam notis, quae
sana jam et pura erant, illusiraremus, ut lectoris laborein levaremus (quod aequibonique consulat), uullum
detrecianles.
*
PR,EFATTO IN DIALOGOS SANCTI GREGORII MAGNI,
AUCTORE ANONYMO.

120 'E7r«(V0uvTK£ p-evStxuioj;tcupk TckvToiv oi apeTnvA j. 121 Merito quidem virtutis seclatores laudibus
p.eTepybp-evoi' ovyupKVTOI p-bvoiTOU v.epSov;p.iTey^overtV omnium celebranlur. Neque enim sibi solis lucruin
kXkkxai Toi; p.eTeTceka bp8£>;b |3twvatTvpoaipovp.ivoi;, comparant, verum etiam posteris recte vivendi stu-
xaQanep eptTcvovv stxova xai crvftvive^vyov, Stk TV5<;dio dedilis illam velut viventem quamdam imagitiem
pvnim; TauTWvxaTa/\tft7ravou<7tv. 'AiiJtSTraivETWTEfJOi Ss et animatam statuam factorum suorum relinquunt.
pakkovol 7r«<7«v <7TrouSviv TiQip-evoi, fieTUTOxaT0/>9waat Sed multo ampliori laude digni censendi sunt, qui
TvivupiTnv,TOVv.ut avyypk[itJa.TU TW/Stwx«Ta/\si7TEtv,post virtutis opera omne sludium in eo posuerunt,
Zvvap-evarcpb; apsTvivyvpivk&tv,TOV;TTOBM TOVTOI; ut scripta mundo relinquerent, quse eos, qui cum
EVTU7X«VOVT«!;. MEyio-TH y«p 636?rcpb; TVJV TOUX«9VJ- affectu illa legerent, ad virtutem instituere et exer-
XOVTOJ evpecrtvn pekeTn TWV8e£wvypay&v(Basilius, cere possent. Maxima enim via ad id quod lionestum
epist. 1 arf Gregor. Naz.). 'Ev T«UT«I<; yap xat at TWV est inveniendum, Scriplurarum divinarum est medi-
7T/Ja?EWV vicoQnitutevpio-v.ovTut, xat (3totTWVpuxupioiv latio; siquidem in iis actionum prsecepta reperiun-
kvSpS>vkvuypwKTOi irupuSeSoptivoi,oiov eiv.bve;Ttvi; tur, et vilae sanctorum virorum scriptis tradiue vel-
efi^ivyotTvifxaT«0s6v TTO^tTsiat; TWfj.ip.ritj.UTi
TWV «7«- uli quiedam divinaeconversaiionis imagines animata;
6wvepyojvTcpbv.eiVTat' xa9«<;c xai TIVS? TWV uyiojvvjotwv ad imitalionem bonorum operum proposita: suiit,
rruTepavrceplTOVTOV iftkoabtfncruv. I1O/\/\<HV
ToivuvOTVOU- ] prout quidani sanctorum Patrum nostrorum philoso-
B
S«iwvkvSpavXKT«TvivTzukutuv xat xatvvivSiuQnxnv avy- phati sunt. Cseterumcum multi exstiterint siudiosi
ypuii.ti.uTKxuTukekoncoTOjv TW|3i<w,to-Topiu;Te TWV ye- viri tam in Veteri quam in Novo Testamento, qui
yovoTwvxai TcpotfnTeiu; TWVfis)WvTwvTrspts^ovTK,ou scripla proeteritarum rerum historias et futur.irum
fiviv«W.ajSiou?«yiwvxat ivupeTcov avSpwv,TWV TS XOIT»:praedictiones continentia orbi reliquerunt, necnon
Tviv'AvaTo).vivxat AtyujrTOv iv ucrxno-ei SIUTCpe-fykvTCjjv' ex Vilas sanctorum et virtule praeditorum hoininum, qui
Ttvevu.uTo; uyiov v.tvnQei;,v.ui6 7T«VT6J £7raivouvrcipTe- per Orientem et iEgyptum in vita monastica excel-
po; 6 EVuyiot; tiuTnp viptwvTpnyopto; 6 Tcufi-fj-av.kpicTTO; luerunt, Spirilu sancto motus, omni laude major
b Tn; [J.eycd.tj)vvii.ov
rcokeoi;'Vijp.n;yevbfievo;TCUTCU;, <7uv sanclus Paler nosler Gregorius beatissimus et inclytoe
r.ui eTepoi;TckeicrTOt; fiiO.oi; v.kXketTEki^eca; xai (Safiet urbis Romaj papa, una cum plurimis aliis libris di-
VOV7J/.«TWVSta)afx7rou<7tv, xat TOU? /3iou;TWV SVTV5 'iTa^ia ctionis venustate et sensuum profunditate niten.
0ta7rpE<|/«VTwv uyiojv.avSpwv,* za9' ouj TE^povout;xat tibus, Vitas etiam sanctorum hominum qui in Italia
TOTTOUJ yeybvaaiv, iv Teaaapai pt§).iot?" TV? 'Pwaaiwv eluxerunt, et quo lempore quibusve in locis flo-
5ta/\EXT«SteyfKipaTO.AISMOVTWV Se riSv)7rou IxaTov ruerunt, qualuor libris Laiina lingua conscripsit.
tHvixovTa TTEVTE IvtauTwv,v.ulp.nSevb;TWV TravTwv <77rou- Cum autem effluxissent h jam cenlum et sexaginla
Snv Oep.ivov erri TvivTauTwvp.eTUtfpa.atv ex TXJ;'Pa>u.uia;'G quinque anni, et ex omnibus nemo reperlus esset
ti; Tviv'EW.aSayk&TTUv, 6 ex TVIJavMt^Ev f pottn;
i|/vjyt- qui ad ipsos ex Latina lingua in Gracani transfe-
<j-8£tfTrotuvjvTExat Tcouj.evu.pxit; v.ui bSnybt;bpQoSo%ovrendos operam impcnderet, divino consilio electus
ni-CTTer,);,b TOVirpoiToSaBpov TWV«TTOO-TOXWV Tlhpov pastor, et princeps pastorum, orthodoxse lidei dux,
Sti.Soy^o;Zayupiu;, b TpicT\j.a.v.upicTTo;, xat trruyyelo;, et principis apostolorum Pelri successor Zacbarias,
«7TO<TTO),IX6;xai otxou^Evtxoj 7r«7v«?,iftkbOeo; oiv x«i yt- ter beatus, et angelis par, aposlolicus et cecumenicus
^6/.a/\ofTvivi|<u^viv,xat bkovIUVTOV uvuQei;TVIp.e~kkovo-rjpapa, cutn animam haberet Dei et praaclararum re-
^tETair«VTO)v
(jtt<r9«7ro5o<7ta, auToiiTWVayuQojvy.UTop- rum amantem, et totum se retributioni futuraecon-
BoipLUTcoveTctu.ekoi; <7j/o).«?wv T«r? Qeiui; ypufui;, V.UTUsecrasset, inter csetera ab ipso praoclare gesla, dili-
TIJV£VTO/\viv TOUV.VpiOV TvivIJ)«!7X0U<7«V, 'EpEUVaTE Ta? genter Scripluris divinis vacans, juxta praeceplum
ypwfu;, ev KVTUI;yup SOXSITE fwvivatwvtov eyjetto' Domini dicentis : Scrutamini Scripturas, quia in ipsis
eTcip.vnrrOei;icepi TOU/3iouxui Tn; nokiTeiu;TWVX«T« videminivilam mternamhabere (Joan. v, 19). Recor-
Tvjv«v«To).vjv yevop.evav«yiwv TCUTepojv xat atrxvjTwv, datus vilse et conversationis sanclorum Patrum et
[3ouXviv apio-TnvEOOU).EUO-«TO , TOUxai B Ta? auTaf ^i- monachorum qui in Orienle vixerunt, opiimum sci-
6)\out;Taf 7rapa TWVavwTs^wfxvvifiOVEu9svTwv o-vyypa,- licet suscepit consilium tam libros illos a viris supra
fsi<ra; TVI'Pwf^ataSta/\£XTw , Taf TE 7r£^t£^ouo-«» TWV ] memoralis Lalina lingua conscriptos, quam eos qui
D
xaTtiT>6V 'lTa/\iavStaTr/Js^avTwv «yiwvTcaTepoiv gtpeTa;, complectuntur virtutes sanctorum Patrum qui in
a Abest a Codicibus Laiinis, et ab Ed. Vatic. Ex- i5Colbert. T«s «UT«f Tecro-apa;fiiQ.ov; rcapx zav
Stat Grajce in Cod. Reg. 2934, el Colb. 2300. «vtuTs'pwp.vn'J.ovevQevTo;
«otSifiOU -rcuTpb;«ftwvVpnyo-
b Colb. jStouv.
• Mss.-xatTtvtTWV....Tr£yt)oo-6yv?T«t. piov a-vyypafeirru;.
h Joannes
d Mss. xa9' otou?TE. Diaconus, lib. iv, cap. 75, immerat cen-
lum et sepluaginla quinque annos. Utrumque in
' Colb. Tfl'POf/aia.
' Mss. 9si«f rlonn;. Clironologia aberrasse oslendiimts in pricf.
149 DIALOGORUMLIBER I. 150
Ilalia claruerunt, in linguam Graecam transferendi; A sic;Tviv'E)./\«S«fj.ETUtfpuaui ykajTTKV «tfBbvaj;TcuttivBi-
cupiens videlicet utilem animse fruclum ex ipsis )\wvTcupeyeivTOV et, «UTWV icopt^bfievovipu^txov Tckov-
TOUTO ouv £t; Tcipu;ayaywv, 0vjo-«up6v
provenientem abundanter cunclis elargiri. Hoc igitiir TOV. f*£v«VEX-
ad linem deducens, thesaurum quidem indefieientem )."E17TT0V TOi; 7r69wEVTUy^C/.VOUUtV XKTeklTCZ, EaUTW5s
iis qui studiose libros illos legerint reliquit; sibi vero TOV aTroxitt/Evovfitcr96vTWVTTIOTWV xai ypovtfiwvoixo-
fidelibus et vou-wv TceptZTcotnauTo. a Twv Se vTcoTeTKyfJ.evoJv
|3i6),wv
repositam prudentibus dispensatoribus
mercedem acquisivit. Subjectorum aulem librorum eiaiv Ta v.efukaiuOUTW?;.
a Quocsequuntur desunt in Colb.
capita sunt hujusmodi.
NOIA.Hic, iu editione Beuedictiua evolviiur Gra>co-latinaseries elenchorumcapitum,qua nos consultocaremus,
quippeqnodiidem elenchisinguliscapilibus prsefixileganlur. EDIT.

SANCTI GREGORII VkVM

DIALOGORUM LIBRI IV,


DE VITA ET MIRAGDLIS * PATRUM 1TALICORUM,
KT DE /ETERNITATEAINIMARUM.

rPHropiOY
IOr ArlQTATOr h IIAIUTHInPESBVTEPAX
KAIAIlOSTOAIKOr TiiMHI
c
AIAAOrOI I2T0PIK0I.
npoz nETPON, d AIAKONON,
UepiTcolizeiu;Stufbpcov TraTEOwv
TWV EVTV? 'lTa),taSta^af/^avTwv.

PRIMUS. B
LIBER BIBAION IIPQTON.
149 Quadani die nimiis quorumdam sseeularium 15CS Mi« TWViifj.ep'jjvafoSpai; Ttatv kvkyvut; v.oa-
lumuliibus depressus, quibus in suis negotiis plerum- fj.tv.ui;(iupnQei;,ic\ wvEVTat? uvTui; Tcpu.yfi.ri.Tdui; ix-
est non de- kveaOxtiv.TCKVTO;
que cogimursolvere etiam quod nos cerlume
kvayv.uClbu.eOc/.,
brcep TOUTO EVviufvTO
bere, secrcium locum petii amicum mfieroris, ubi avvokovstvat oux IfeO.et, riTnakfinvtfwurw navykclov
omne quod de mea milii occupatione displicebat, se T« Ttva T07rovyi),ovTn; XJrcn;,iv w TOTTW «7r«vT«Ta zn
patenter ostetideret, et cuncta quae infligere dolorem Efiv)UTcapeav.ovTa fpovTtSt,uvTufioifuveptjj;'eTceSetxvvov-
consueverant, congesta ante oculos licenter venirenl. TO,X«t 7TKVT« V.TOV 7TOV0Viv.OklSetV Etw9a<7tJ , EVWTTIOV
Ibi ilaque cum aflliclus valde et diu tacitus sederem, TWV lu-wvbfQxkfj.dv evxbkca;rcapiaTKVTO. Ev.eiTOIVVV v.uO-
dilectissimus filius meusPelrus diaconus adfuit, milii s£of/.£vouftou, 7ravu TeOkvxp.ivov v.ui navyktovTo;, b
a primaevojuvenluiis llore amicitiis familiariter ob- kyuTcnTo;ftou vib; YleTpo;b Stkv.ovo;Tcupiarnfxoi,6;
slrictus, alque ad sacri verbi indagationem socius. Tt? VJAiv.r.pinov v.uipovTn; nhv.iu; UVTOV , v.uliv TW
Qui gravi excoqui cordis languore me intuens, ait: TV5;VSOTV7TO; KVOEI, yvrio-loj;iv :w TVJO filia; 8 SeafiSi
Nunquidnam novi tibi aliquid accidit, quod plus te awnpfi.baOnuot, ou u:i,vkXkkv.ui ev TVJTWViepojv),6ywv
solito mceror lenet? Cui, inquam : Mueror, Petre, p 6i«TU7rwo-££ xotvwvo;f/.otyeyovij;,5; TI; 9£a<j«c/.£v6; u.e
queni quolidie patior, et semper milii pcr usum velus GfoSptTig TW Tvi?v.upSia;voanfi.uTiavyxaibfievov,e'fn '
f
esl, et semper per augmentum novus. Infelix quip- MVJTOI ye ve'ovTtavvedn, 6VtrckeiOTepu ae TOU E'9OU;WTTVJ,
pe animus meus occupationis sua; pulsatus vulnere, 6)?bpoj,v.aTeyet;w Ttvtk.Tcov.ptOei;, etTcov''II kvrcn,Tji-
meminit qualis aliquando in monasierio .fuit; J52 Tpe, nvrcepz«9' nfiipav vTcou.ivc,j, TW^tsv s'9sticukuik

a Ita pler. Codd. Abest tamen Itaitcorum, a Ge- AMss. kpytSiv.v.ovov.Infra diaconus simjiliciter
met. et Aud. Sanclus Gregorius satis iniiuit sibi pro- nuncupatur, tam in textu Lal. quam in translatioiie
posilum esse de Patribus Italicis loqui. Consule prse- Gra;ca.
e Germ., mwrori. Gemet., mwrori tneo.
fat. Porro per Palres intelligendi sunt majores, seu
sancli, superiorisaetatis.Non igitur solos bic designat 1 Iste locus usque ad verba haec, quemreliqui, ex-
moiiaclios, eo sensu quo dicitur, Vila Patrutn. Quan- scriptus est alieda, 1, n Hist., cap. 1, et a Paulo
quam soleat S. Doctor monachos Patrcs appellare Diac., in sancti Greg. \ita. Similia scribit sanctus
(Vide l. IV,olim m, episl. 4G, al. 44), et veteres mo- Doctor in pncf. Moral. ad Leandrum, et in episl. 4,
naclios, abbales, lioc est 1'alres, nunciipalos leganius. 5, li, etc, lib. i.
b Abest xai «Ttoo-To/\ixQua Mss. Colb. 6 Ueg. 3E<7<XW, Colb. convenil cum Editis, qui Qie-
* Seg. Stkkoyo;. ftw prarferunt.
1M SANCTI GREGORH MAGNI l!W
iori, Sta SE 7r/50<r9v)XY]f VEK^EI. a Ta/\atTrwf)Et Toivuvvj,i A quomodo ei labenlia cuncia subler erant; quantum
^vyn fiou TVIlaUTvjf«<7%o/\t«, vvaaop.evnTWTpuvptuTi. rebus omnibus quae volvuntur eminebat; quod nulla
Uvnfiovevet ykp brcoiuTTOTE <lvTWfiovuaTnpioj\§\vicnp- nisi ccelestia cogitare consueverat; quod eliam re-
ye' Tcijj;uvTnTCUVTU TKp-n avvjxovTa vrciv.et.TO'Tcoaojvi tenlus corpore, ipsa jam carnis claustra
contempla-
TcpayfJ-aTOJVTWV EV TW (Siwxu/\tOfi£vwv u7rEf>avs'<7Tv)xsv,vi'
; lione transibat; quod mortem quoque, quse pene
Ti; ovSiveTepovst pi Ta ovpkvta.fi.eptu.vuv e"ojOeV xpa- cunctis pcena est, videlicet ut ingressum vitae et la-
Tovfiivnyup TW<rwf/.«Tt Ta TVJ<;aupv.b;xkeiQpx,TOQeoj- boris sui prsemium amabat. At nunc ex occasione
piu VTcepiSutve' Sto xai TOVOavaTOV, TOV 7r«<7ifoSepbv , curx pasloralis saeculariumliominum negotia palitur,
VTckpyovTu, ojarcepsfcoSovtwvif xat TOUxap.k.Tov KVTTI;: et post tam pulcliram quietis SUSB speciem, lerreni
kfxotSnvnycJ.Tca. "ll Tt; vvvicpofkaetTcoifi.uvTtxn; p.epifx- actus pulvere fcedatur. Cumque se pro condescensio-
vn;, xoo-f/.txwv «v9pw7rwvTtpkyfi.rj.atv vrcorciTCTei, >>x«t; ne multorum ad exteriora sparserit, etiam cum in-
/xsTaTO<70UTOV ojpuiovTn; uiStOTnTo; KVTYI; xulko;, yrtt- teriora appetit, ad hsec procul dubio minor redit.
vn; Tcpk^eo;TWxovtopTw * o-uvo?s'vst.
'Hvixaykp euVTnv , Perpendo itaque quid tolero, perpendo quod araisi.
Sta truYxaTt/Saatv TTOW.WV ei; Ta ec\ojOev av.opTci^et, OTE Dumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius
TOtfsvSoveictvevaei,icpb; TUVTU ° Spufxovau, quod porlo. Ecce etenim nunc magni maris fluctibus
TibpfojQev
£^a%i<7Tvj vrcoaTpifet.KUTUVOOI Totyupoxiv TIvrcofipco,xai; B qualior, atque in navi meniis tempestalis validaepro-
Tt a7rs§a/\6f*vjv. 'Ev oaa Sekfopmei; o kTcijh.au,yiveTui •cellis illidor. Et cum prioris vitoe recolo, quasi post
TOUTO (lupvTepovorcepj3a<7T«?w. 'iSou ykp fieyiaTn; Qu- tergum ductis oculis viso littore suspiro. Quodque
hltXTn;TOtfxvfiaat Sovovfiut,kX).kv.uiiv TWTT/WM TOU adbuc gravius est, dum immensis fluciibus turbaius
VOOJ, kvuyv.n;TWXWSOVI
<7<j)oS/jOTaTV7<; Tcpoaupv.aaofj.ai. feror, vix jam porlum videre valeo quem reliqui,
Kat sv 6<7w TvicTcpijTn;?wvjffivnft-ovevo), wanep ei; T« quia et ita sunt casus mentis, ut prius quidem per-
OTciaoJ TOuf6jj9a),</ou!; a7rsveyxaf,Oeiifievo;TOVktfj.eva dat bonum quod tenet, 8 si lamen sc perdidisse me-
«va<7TSva?w.
o9svs'5v)).9ov, "Orcepfxotxat lartv kv.finv (jupiv- minerit; cumque longius recesserit, etiam boni ipsius
repov, OTIiv oo-wTOI<; kfxeTpnTOt; xvfiuat Tcefvpu.ivo; fe- quod perdiderat obliviscatur; fitque ut post nequc
poput, fxbkt;koncbvTOV ktfiiva QeuauaQut Svvuy.ut,bvrcep per memoriam videat, quod prius per aclionem te-
XKTs)\i7roV TOIKUTKI y«f>at avfxfopui TOUvoof VTcup- nebat. Unde hoc agitur quod prsemisi, quia cum
yovat, TcpCiTOv p.iv uTcokiautTOx«)6v, brcep v.uTiyei, navigamus Iongius, jam nec portum quietis quem
ptvnfiovevetv SioTcepkrcijkeaev 6'TESe fj.nv.oQev urcoaTn, reliquimus videmus. Nonnunquam vero in augmen-
v.uiKUTOU ovrcepkrcojkeaevkyuQovE7ri/\av9avsTaf yivSTat lum mei doloris adjungitur, quod quorumdam vita
Si OTCOI; p.eTeTcetTU \m TE£7rt fj.vnu.n;QeaanTut,brcep qui prsesens sseculum lola mente reliquerunt, milii
TcpoTepov Sta Tcpkcew;iv.puTet."OOev TOVTO khiOi; vrckp-'G ad memoriam revocatur. Quorum dum culmen aspi-
yei o TcpoeQifinv, 6'TIvivixafivixo9svTcleofxev, ovSi TOV cio, quantum ipse in infimis jaceam agnosco; quo-
ktfievuIOITCOV Tvit;vio-uxta?;,ov x«TS^i7rofi£v, Oec,ipovfj.ev.riim plurimi Conditori suo in secretiori vila placue-
Ast ouvuknQoj;ei; TcpoaQnxnv TOUEftouVTO'VOU TcpoaTtQe- runt, qui ne per humanos actus a novitate mentis
TKtV)^WviTWV XKT«)\Et<|<aVTWV TOVTCUpoVTU X0<7f/.0V6Xv) veterascerent, eos omnipotens Deus hujus mundi
TJ)St«9£o-si,xai ei; v^o; kyyehv.n; TcoktTeia;kvuSpu- laboribus noluit occupari. Sed jam quieprolata sunt,
fxbvTojv,wv sVi pvnptn; TOUI^OJTOU |3ioufipojv, r.baov melius insinuo, si ea quse per inquisitionem ac re-
iyii iv Toi; V.UTOJTUTOI; v.stfiut, eTctytvijav.o)'e^ wv os sponsionem u dicta sunt, sola noiiiinum pranola-
Tr/\st<7T0tTWsauTwvXTOTTV) EVTp navyoj twvlevnpiaTn- tione distinguo.
cuV tva pn St kvQpoJTcivojv Tcpk^eov EXTOUVEK?OVTOJ koytap.ov7ra),aiw9wo-i, TOUTOUI;OUV6 7ravToSuvafto<;
&eb;xaX;-zov
r.bafxovTOUTOU <pf30VTi<7tv ou o-uvs^wfOvjtrEV S£<7ftsu9iiv«t. "09EV ),ot7rovTa TtpoekQbvTU Stk Tn; epojrn-
iv.TiQnu.1,
TcpoQvuto>g
aea; xat uTcoxpiaeoj;,xui Tn; TWV ovopaTwvSia^vwasws;
IIETP.Ourravu sv TV5 'iTukia TIVWV TVJV7ro),tTsi«v Su- PETR. Non valde in Italia aliquorum vitam virtu-
vafiiso-id Sta^Kf^atravStsyvwv"£xTivwvToivuvTn fJ-tfin- tibusfulsissecognovi; ex quorum
igitur comparaiio-
e
<7St kvuTCTn kyvoij. Ka),ou<; piv ouvav9f)W7rouj EVTVJ ^vj ne accenderis ignoro. Et quiilem bonos viros in hac
TauTV)yeyovivuiovx UTCIOTO), anfJeia Si xai Svvku.et; terra fuisse non dubito, signa lamen atque virtutes
f ou3«fiw<; Ei Ss xui aut ab eis nequaquam facta exislimo, aul ita sunt
Tcap'KUTWV ys^ovivat UTro),«fi§avw.
elai fieypi TOU 7rafOVTO? atyn xukvTCTOfj.evu , p.n kyvon- hactenus silenlio suppressa, ut ulrumne sint facta
aojfiev,KTctp -/syovoTK v-rckpyovatv. nesciamus.
TPHrOP.'Eav p.ovu,TliTpe,TKTrEptTWVTEXEIWV xai GREGOR. Si sola, Petre, referam, quse de perlectis
Soxif^wv «vSpwvkvayyeikoj,arcep sywp-bvo;TOkvQpojTco:-probalisque viris unus ego homuncio, vel bonis ac
piOV,St« TEXakitJV XKtTTKTTWV kvQpijTCOJV flapTVpOVVTOJV fidelibus viris attestanlibus, agnovi, vel per memeu

a Reg. Ta),KtTrwj3iaToivuvv; -Sfvyj)fiov <7Uvi/ST«t, quod minus respondet Lalino textui.


TvjjsauTOua<7%o/\ia, TW,etc. Colb., vu<7<70- e Excusi, «vaTTTSTat,
vu<7<70tts'vv) deliciente sensu.
ftivviTW Kpuyp.a.Tt. f Reg., aknQb~>;
b Reg., yevnaQut.
xai ftSTaTOwpatovv.kXko;UVTYI; TV5; KtStOTv)- s Fortasse legenduin, sic tamen ut se perdidisse,
rof TWxovtopTw Tvi<; avvotjvet,etc.
ynivn; Tcpkx,eoj; etc, ad quod valde alludit versio Graeca.Iu oinnibiis
c Reg. et Colb., SSAIWCTK. tamen Mss.habetur si tamen se.
d Ita Mss. cum in Yulgatis legatur StK).«/x'i«vTOv, >' Ita Mss., ubi Editi habent, dicenda sunt.
iS3 DIALOGORUMLIBER I. m
ipsum didici; dies, ut opinor, ante quam sermo, A tptaQov,xai o<7«St' SKUTOO tyvoiv, tTttktUfttp.t, «j ol-
cessabit. ptai, Scoyovfjevov b ypbvo;.
PETR.Vellem quacrenti mihi de eis aliqua narra- IIETP.AUO-WTTW, TcavkytetcuTtp, TckvuTTOSOOVTO? ptbo,
res. Neque pro hac re interrumpere expositionis tv« Tflf TcsplUVTOJV «fit) Stnynaeoj;, x«t ptvi(iaptiu vo-
sludium grave videatur, quia non dispar a.dificalio y.taOnn uhnat; TOUStavotyvjvatTHTnt vnoQsatoj;' ou
orilur ex memoria virlutnm. In expositione quippe ykp e ptSTpiaotxoSopiKVKTE^XXSI ex Tn; ftvviftvx;TWV SU-
qualiter invenienda atque tenenda sit virtus, agno- vupteojv.'Ev ykp TvjStuQeaei,TO,TTW<; tvpiaxtTui xut xoa-
scitur; in narralione vero signorum cognoscimus TStratviSuvafit;, SiayivwtrxETai' EVSE TV)ic\nynaetTWV
inventa ac retenta qualiter declaretur. Et sunt non- <7v)ftsiwv Eups9st<TK xai xp«TV)9st<7K, XafiTrpuvsTat. Eiai
nulli, quos ad amorem palriae cceleslis plus exempla, ykp TckeiaTOt, ov; iv TWTT69W Tn; f £7roupaviou (iuai).siu;
quam praedicamenta 153 succendunt. Fit vero rcksiovuTUvTCoSeiyfiuTU fxuXkov,nrcep 154 tk xnpvy-
plerumque audientis animo duplex adjutorium in p.KTU Steyeipovat.TiveTUtSi s'vTvjTOUaxouovTOt; ^u^vj
exemplis Patrum, quia si ad amorem venlurae vitai SiTcXn [3ovi9sta Ta TWV 7raTspwv uTroSsiyf/.aTa*oTt xai ti;
ex praecedenlium comparalione accenditur, etiam si TOV VT69OV TV5? USXXOUO-VK ?wv?<;EXTV)?TWVrrpo)«>i6vTWV
se esse aliquid existimat, dum meliorade aliis cogno- pnfxriaeoj; QepfiOTepo; yiveTai, xat sav E'«UTOV Etv«iTt vo-
verit, humiliatur (Eadem leg. , hom. 38 et 59 in B I ui?v),EVo<7wtcepiETspwvXjOsiTTOVa B St«yvw, TKTTStVoO-
Evang.). T«t.
GRECOR. Ea quse mihi sunt virorum venerabilium TPHrOP. tvrctpfioi VTckpxovat,rcupkkvSpojvevaeSom
narratione comperta, incunctanter narro sacrae au- StnynQevTu, sxstva xkyo) ev ifXfUveaTUTri Smynaet iv.zi-
cloritatis cxemplo, cum mihi Ittce clarius conslet Qnpti, ispu; upynyia; TWvrcoSsiyfxuTt ercopivo;,x«9wj
» quia Marcus et Lucas Evangelium quod scripserunt, ftot SUVKTOV uTckpyei.\Mupv.o;ykp x«i Aouxaj, urctp
non visu, sed auditu didicerunt. Sed ut dubitationis avvtypkSfavTOevuyyikiu, ovyl TV)Oix, kXkk TV) axovi
occasionem legentinus subtraham , per singula quae ptefiuOnxuatv.Ofiwf, tv« Tn; kiciaTia; TvivvnbQeaivix
h
describo, quibus hsec aucloribus mihi comperta sint TWV «v«7tvw<7X0VTwv TcapeTckpo), icepi exkaTovoJvirep
manifesto. Hoc vero scire te cupio, quia in quibtts- ypkfoj, Tcapk TIVOJV p.oi tiat StnyvQivTK favtpotcotnaoj.
dam sensum solummodo, in quibusdam vero et verba TOUTO Ss kknQSi;ytvuaxttv ae j3ou)\of««,OTIE'VTIO-ITOJI
cum sensu teneo; quia si de personis omnibus ipsa voOvptovov, EVTI<71 SE xai pn/JUTuavv TWvot xpKTto"
specialiter verba tenere voluissem , haec rusticano txavEtvykp nQekovrcpoaojTctxbj; krckvTOJv auTwv TV5V
IIsu prolata stylus scribentis non apte susciperet. <up«ioTv)T« TWVXoywvxpuTnaat, TUVTU TVJiStwTtKp.ov
Seniorum valde venerabilium didici relatione quod TcpoolnQivTu b xkkapo; TOOypufioj; ov rcpoafbpa; v-rce-'
narro. * SEXETO.
C Ilapa npeaSvTOJvovv afoSpu <7EptvoTaTO)V T»V
Scnynatv,vjvkfnyovfiut, ftsptaSvjxa.
CAPUT PRIMUM. KE4AA.A'.
k De Honorato abbale monaslerii Fundensis. ns/)t 'OvwpaTOU nyovfxivovptovvjjTVIJemktyofievn;
4ouvSv)f.
e Venantii quondam patricii in d Samnii parlibusI BsvavTiooTOUT«vtxauT«rcuTptv.ioviv TOI;TV; Sufx-
villa fuit, in qua colonus ejus filium Honoratum no- via; x^fas' P-iptai xojpiovvrcnpxev,iv w yeojpyb;auTou
mine habuit (Martyrolog., 1(1 Jan.), qui ab annisi uiovf <7/sv, ovoftaTt'OvoipaTov,b; Tt; ix vnniu; UVTOV
puerilibus ad amorem ccelestis palrise per abstinen- viXtxia;,sir;TOV VTO'9OV Tvifovpuviov>7raTpiSo<; St*iyv.pa-
tiam exarsit. Cumque magna conversaiione polleret, , TEiKfi%exuvQn. Evcn TOIKUTVJ OUV uyvn kvuoTpofnTcpo-
seque jam ab otioso quoque sermone restringeret, t XOTCTOJV, iuvTovXot7rov xai urcbkxuipovXoyouKVEVTEXXEV,
multumque, ut praefalus sum, per abstinentiam car- ixavwt;SE, xa9w?TrpoEtTrov, St' iyv.pa.TeiK;Tviv<7aox«
nem domaret, die quadam pareutes ejus vicinis suis! ISa^a^EV o'9svsv ata viptspaoi TOUTOU yovei; Toi; yeko-
convivium fecerunt, in quo ad vescendum carnes5 aiv auTwvavfxTcbaiov svw ei; J3pw<7tv
STrotvio-avTO, i XOSK
paratse sunt : quas dum ille ad esum contingere pro) TcupeTeQnauv, urcep UVTO; fuyetv n u^aaOxt TravTsXws
abstinentiaeamore recusaret, cceperunt eum parcntes">D ] krceTpSTTSTO , Sta TOV TV5S eyv.puTtiu;TCOQOV, "HpiavTOou»
ejtis irridere , ac dicere : Comede; nunquid piscemI oi yovei; UVTOV sptTrai?stvauTwXKIliyttv <lkye'ptnykp '
in his montibus tibi allaturi sumus ? Ula vero in loco) j^9uv irotsv TOUTOIJ ^ Totf bptatv exop-ev 'Ev
TcupaOeivr/.i.
pisces audiri consueverant, non videri. Sed cum his5 exeivojSs TWTOTTW, IxQv; pev vixousTO, ouSauwjSi evpta-
sermonibusHonoratus irrideretur, repente in convi- xbfitvo; iQtojpttTO.'Ev oo-w SETOUTOI; Toff pnp-aatv6
vio aqua ad minisleriumdefuit; et cum situla lignea,, OvotpuTo; svsTrait^STO,vScopel; TvivTOO o-uf«7ro<7tou
vrcovp-
sfciit illic moris est, mancipium ad fontem perrexit.. ytav TrapEXXEi^s' '
xat pttTa o-tTXat; ^uXivnf,xa9w<;au-
» Eadem exempla profert Theodorelus in praefat.
Reg. habet, uTrip. Edili, tXnto.
Hist. Relig. s Colb., Sisyvw.
b Hujus meminit Martyrol. Rom., die 16 Jan. h Reg,
c Is esse videtur cujus encomium legitur apud 1 Reg., STrapw.
(3a<7tXEiafet paulo post, uyveiuy.ai«vao-Tfio-
Cassiod., I. ix, epist. 23. In Colb. tantum legitur, ouv kvaaTpof^; quod
J Mss. pler., Samniw. Pralell. et Germ. hic habent fn.Lalintim textum melius reprcesentat.
Samnitv, et postea Samnii. I MSS.
' Reg., fj.iv.pk. k Reg.,xpiu.
Toi; txipeatv.
1 Mss., ouooviouTCUTpiSo; TKUTTOS...
Tckeibvoj; 1
JJJTS,». Reg., amhuc. Colb., o-ixXaf.
155 SANCTI GREGORHMAGNl (K
tot?i sBofEOTJV, TOavSparroSovstj T>ivr.nynv «rrvjXSs. A Dumqne hauriret aquam , £ piscis situlam intravit.
K<Kt ev o<7wv]vrXstTO uSwp,i^uj Ttf st; TOavTXvjpta Reversumque mancipium anle ora discumbentium
ettrvjXSiv.TvT0<7Tpsi}ia<; SE6TOuSwpxofti^wv,7rp67rpot7- piscem cum aqua fudit, qui ad totius diei viclum po-
WTTOU TWV«v«xsiftsvo)V TOV iyQvv<7uvTwuSaTt't\iyetv, tuisset Honorato sufficere. Mirati omnes, totaque illa
eortf St' 6'XvifTvjfrifxipu;ei; ppwatv TW'OvwpaTwauT- pareiitum irrisio cessavit. Coapere namque in Hono-
a Ss TCUVTOJV, ixstvo; rato venerari abstinentiam , quam anle deridebant;
apxiaut viSuvviSn. 0«uptat7<JvTwv
eXofo T<3v yovswvsfMraryptof srcuvaev.Kai TvivTOU'Ovw- sicque a Dei homine irrisionis detersit opprobria
paTOU tyxpaTEtavnpc\uvTO ceSeaQat,nvrcepxuTeyilojvTO piscis s de monte.Quicum magnis virtutibus cresce-
jrpoTspov"OUTWJ ouv arro rou av9pwrrouTOUQsou TOU rct, a praedicto domino suo liberlate donatus est,
h
eu.Tcutyfi.ovTvivuSptv6 iyOv; TOU6'poufaTrviXsnisv. llpa- atque in eo loco qui Fundis dicitur, monasterium
xb^iavTo;Si auTO»b fxeyiaTUt;Svvkfiect,TcupkTOU 7rpo- construxit, in quo diicentorum ferme monacliorum
XE/9S'VTO? KUTOU xupiou sXsuSsoiKf sTvye, xu\ si; ev.ei- Pater exslilit, ibique vita iilius circumquaque 156
vovTOV TOTTOV TOV $ouvSvifXsyoptsvov ptovao-TviptovwxoSo- excmpla eximiae conversaiionis dedit. Nam quadam
unatv, EV<3Staxoo-iwvXotrrovtxovuyojvTcaTvpyeyovev. die ex eo monte qui ejus monasterio in excelso pro-
ExEtouv " vi ?wviauTOuEVaTr«<7tv155 u7roS£iyftaT« minet ingentis saxi moles erupta est, qutBper de-
Cauptao-tat;StaywyvjfSsSwxtv.'Ev ptta ouv np-ipa ix TOOg vexum montis lalus veniens, totitis ruinam cellse,
auTou opov;, iv w TOptovaaTviptov auTouiv TWv-tyetStk- oinniumquefralruminteritumminabalur. Quam cum
jtstTat, Xi9of TcufxfisyiQn; KTctTfinQn, b; TI; Sta Tvifav- venientem desuper vir sanctus vidisset, frequenti
TO5•*xUTuyojyn; ix rckayitv TOUopov; IX6wv7rTw<rtv TOU voce nomen Christi invocans, extensa mox dexlera
uivaOTvipiou xai 7rtwTwv TWVaSsXywvaTrwXstav viTrsiXst" signum ei crucis opposuit, eamque in ipso devexi
v» 6 uyto; ixsivo; kvhp avojQsvipxbu-evovQea.akfi.svo;, montis latere cadentem fixit, sicut religiosus vir
avxvn T« «pwvyi TOTOU Xptorou EVtxaXso-Kptsvof ovopta, Laurentius perhibet. Et quia locus ei non fuerat quo
xottTvivSsStavx^Pa ixTtivu;, TOVTUTTOV «UTW TOUTt- inhaererc poluisset, aspicilur ita ut hucusque moaiea.ii
[MOU oraupou £7TE9V)XSV, xat 7rapa)/pv)ptasv TWTOU opouf cernentibus, casura peudere videalur.
it/wptvwxu.Ttpxbu.svov eaTnce, V.UQOJ; b crcovSuio;kvnp AaupevTtOfXsyst.To7rouSE ptviuirap/ovTOfEVw npoc-
xoXXv)Sv1vat oXt9ofSuvvitrviTai, pts/pt T0'-ircupbvTo;rcupk t Tckai9swpEtT«t,7rwfa7ro<77ra<79Etf EXTOU 6'poufxpsptaTat,
ov o uyto; TV)TOU Xpto-Tou Suvaptstecrnaev.
IIETP. rJuv9«voptat,TtpttETTKTsp,6 TrEpttfKVvis; ouTOf PETR. Putamus, hic tam egregius vir, ut post
(SMpMTTOf, 6 SVUOTSpW 3l5K<7XK),Of fS«9v)TWV ^EyOVWf , TO magister discipulorum fieret, prius habuit magistrum?
jrooTEpov eax 1 5IS«<7XKXOV ; C
rPHT. OuSKptwf TOUTOV ysyovivatTtvoffxaOnTnv «xvi- GREGOR. Nequaquam hunc fuisse cujusquam disci-
xo«"TOUSi ayiov rcvevfxuTO; TOStiipovvoptwou <7TEVO0-pulum audivi,sed lege non constringitursanctiSpiritus
T«t. "Optwf!'9of Tn; bpQn;kvaaTpofn; vrckpyji, "tva donum. Usus quidem rectae eonversationis est, ut
•KpotcTKaQai Tif ftvi Tokfinan,b; TI; vTcoTaaasaQat ov praeesse non audeat, qui subesse non didicerit; nec
utpikOnv.e, fxnS' vrcuv.onv Toi; vTcoxetfiivot; iTctTpi^at,nv obedientiam subjectis imperet, quam prrelatis non
«UTOfEXTMVTcponyovfievojv ixTekiautovx E^VWXEV. Eu- novit exliibere. Sed tamen sunt noiinulli qui ita per
pto-xovT«t 5s Ttvsf sx Tn; TOO7rvsuptaT0fStSuyn; svSov magislerium Spiritus intrinsecus docentur, ut etsi eis
SiSatrxopiEvot, xa.v e%ojOsv uVTOt;kvQpojTcivn; SiSayJi; exterius humani magisterii disciplina desit, magistri
ouxvTckpxst,vi TOUs'vSo9sv
ETTt<7Tviptv) SISKO-XKXOU <70yiK intimi censura non desit. Quorum tamen libertas
oux ExXsiTTEt. TOUTO 5s avfj.Sui.vst st; TsXstoufavSpaf, wv vitae ab infirmis in exemplum non est trahcnda, ne
» Tflf?wflfIXsu^spia,e svTMurroSEiyptaTt TWV «O-SEVEO-TE- dum se quisque similiter sancto Spiritu impletuni
pwv xKT«7rs<7Etv ou SuvKTat,tva fj.n TI; euvmv optotwf praesumit, discipulus hominis esse despiciat, et ma-
jrvsuptaTOf ayiou TceTcXnpojfi-ivov eivat vofj.iau;, fxuOnTn; gister erroris flat. Mens auiem quae divino spiritu
kvQpijTcov yevicQuticapuxpovanTUt, v.xiTckkvn;StSkav.u- implclur, habet evidentissime ' signa sua; virtutes
XofysvviTat.NoufSs 6 TOO 9siourcsTcknpojfiivo; TcvejfnuTo; ,, scilicct el bumilitatem, quae si utraque perlecte in
iptfuvicTUTU exet-TUanfxeiuKUTOU, a Ttva.s;<7tSvvufit; una mente conveniunt, liquet quod de praesemia
xai TUTcetvofpoavvn, uicep iuv aptyoTSpasv s'viXoyco-ptu sancti Spiritus testitnoiiittra ferunt. Sic quippe etiam
oXoxXvipwf <7UvsX9w<7t, aufo>;TnvfiupTvpiuvTn; TOV b.yiov Joaiines Baptista magislrum habuisse non legitur,
irvsuptaTOftcupovaia; fipovctv. OUTWJOUVIw«vvv)f6 neque ipsa Veritas, quaeeorporali praesentia aposto-
BKTTTtOTvif StSacrxaXov ptviiayixivxt avaytvwo-xsTaf ovSe los docnit, eum corporaliter inter discipulos aggre-
yup KUTV) » 'AknOetK, b xvpto; vif/wv'ivjaoufXptaTo;,aw gavit; scd quem inlrinsecus docebat, exlrinsecus
a Excusi, 9aupta<7ovTSf Ss wavTSf.Ita rcsliluimus ex liam facta referuntur.Simile pene lege apud Sulpiciimi
Mss. et ex grammaticaelegibns. Severum, dialogo 3, de virtutibus sancti Martini,
b Reg., sv Quvfj.v.atv fisyiaTot;v.ut r.upu TWVrrpoXs- C 13. Ad primutn jactum reti permodicoimmanemeso-
•^SSVTWV yoviojv... e\evOepiu; T UJ/WV, sif Ixstvov... cem diaconus exlrax.il, Martino , qui, etiani in leriis
c Reg., "EvTcaciTvji^ojri«UTOU uTroSctyuKTa Oxvp.u- Pasclialibus, a carnibus abstinebat, apponendum.
(TTiiffStaywyvjfu7rsSst?Ev.Colb. liabet, E"5WX£V , pro s Nonnulli Ediii, de fonte.
SsSwXSV. h Gemel. et Pratel., qui Flundis. Fundi urbs est
d Reg., xuTuSuceoj;. iiiiiic episcopalis in Latio.
' MSS.,BXTWV U 7roSsfV|«dTWV. 1 Sic legendum ex Mss. non, evidentissimasigna
' Pluriiiia miracula a<i couimendandam abslinen- sua, ut ferunt Edili. Quani seiiteiitkiiHad se trahunt
!57 DIALOGORUMLIBERI, 158
quasi in sua libertate reliquerat. Sic Moyses in A ptaTtzvj Tcupovaia.Touf arrog-ToXouf StS«?«f, TOOTOV OU-
eremo * edoctus mandatum ab angelo didicit (Exod. ptKTtxwf f/.£T«S;uauTwvavvnOpbicev'SVSO9EV OSptaXXov
xxui), quod per hominem non cognovit. Sed haec, StSatrxwv,s"?w9sv sv EXsu9spia e XKTEXITTSV ouTWfM«u-
ut prxdiximus, infirmis veneranda sunt, non imi- an; sv TV)ipnua urco kyyelov bSnynOei;,EVTOXVSV ptEpta-.
tanda. Svjxsv,vrvirspSi kvQpi)Tcov oux syvoj. TauTa Ss, xa9wf
TcpoitTcufj.sv,Totf kcOsvicTSpov Stuv.sip.ivoi;f ceSacTea.
tici, xai ovfufxnTiu.
PETR.Placet quod dicis; sed peto ut mihi dicas si HETP. Apicv.eto kiyet;' «X).'atVwtva ftot EiVryjf , ikv
tantus hic Pater aliquem sui imitalorem discipulum b TOtoOTOf TcuTnp EVUTOU
fttptvjTviv rtva sx TWVpt«9v)Twv
reliquit. xaT£),t7rsv
CAPUT II. KB*AA.B'.
De Libertino prwposito ejusdem monasterii •>. Ilspt AtSspTtvouBSevTepapiov Tn; UVTH; ptovvjf.
GHEGORIIIS. Vir reverenlissimus Libertinus, qui rPHFOrlOS. 'AviipTtf £u).a6s'o-T«TOf AtSspTtvofovb-
leroporeTolilaeregis c Gothorum ejusdem Fundensis ptUTt,sv Toi; ypovot; ToTtXaTOOpnyb;, TOUauTOu<l>ovv-
monasterii praepositus fuit, in discipulatu illius con- SEtrivouaovao-TKpiou SzvTepkoto;vrcnpyjv, iv TOrrat-
versatus aique eruditus est. De quo quamvis virtules JJ SSUOEI, zai fxjQnaiaTOU uyiovTOVTOV kvSpb; avaorpa-
niultas plurimorum narratio certa vulgaverit, pra> tfsi;. Hspiou TroXXaf SuvaptEtfTTOXXWV n Stnynct; ka-
dictus tamen Laurentius religiosus vir, qui nunc fuko>;kvnyyetksvptaXtora5s 6 TcpokeyOei; suXaSsora-
superest, 157 el e' >PS 0 >n lempore familiarissimus TOfaviip AaupsvTtof,6f Ttf xai vuv Trsptsortv,<f xc.i
fuit, multa mihi dicere de iUo consuevit, ex quibus aUTwszstvwh 7rappv)<7t«<7TtxwTaT0f yiyovev, Tcokkkpot
quaerecolo, pauca narrabo. vrspiauToO\iyetv stw9ev,6'9svt%wvfxifivr,fxai okiyuTtvk
Stnyncofxut.
In eadem provinciaSamnii, quam supra memoravi, 'EvTnTrpoptvv)ptov:u6si<7v]T«f Safxviaf/wpaf 6 auro;
idem vir pro uliliiate monasterii carpebat iter. Dum- cuXaSEo-TKTof avvipAt?£pTlVOf StKTVJV TOUU0VK<7TV)pi0U
que Darida d Gothorum dux cum exercitu in loco j^psiav £V65w eSkSt^ev.AapSaf ' yoiiv 6 TWVTOT9WV
eodem venisset, Dei servus ex caballo in quo sede- xbfin;, pteTucTpuTovTWSOUXW TOU0EOU ) vrcuVTncev,
bat, ab hominibus ejus projeclus est. Qui jumenti xai EXTWVav9pwrrwv «OTOO Ttvsf, TOUTOV EXTOOt7T7rou
' b; Tt;
perditi damnum libenter ferens, etiam flagellumquod EVw sxa9s££TO x«TEa?avTEf, TOV tTTTrovkfeikuvTO
tenebat, diripientibus obtulit, dicens: Tollite, ut ha- irpoOvfj.oj; TvivTOOa^catoEOEVTOf t7T7rou^nfJ-iuvvrceviy'
beatis qualiier lioc jumentum minare possilis; quibus xaf, xai TOk fkuyikktovbrcepev.puTet,TOUTOtf SsSwxsv,
dictis protinus se in orationem dedit. Cursu aulem C st7rwVAaSsTS,"va S/»)TS7rwfTOx.Tvivof TOUTO ilaaut.
rapido praedictiducis exercitus pervenit ad fluvium, TOUTWV SEpnQivTOJV evQioj;iuvnv ei; evynv SsSwxs.
nomine Vulturnum, ibiqueequos suos cceperunt sin- Apoptw SETa^UTKTo) TOO TCpohyOivTo; a.pyovTO;6 OTpa
gulihastis tundere,etcalcaribuscruentare; sed lamcn TOfTOVrrOTaptov XKTsXafiE TOVXsyoptsvov Bou).TOupvov
equi verberibus cae.si,calcaribus cruenlali, fatigari 1 "Hp?avTO ouv1'xao-TOf TOV sauTOuITTTTOV TVJTvif p'opt-
yolerant, moveri non polerant; sicque aquam flumi- yaiaf m vaTn TvicTetv,XKIT«tf TCTepvtcTnpui; icknTTStv.
nis tangere quasi mortale praecipilium penimesce- ErcivrXstw5s ot "ITCTCOI v.ai TcXnTTOfxevot
TVTCTOf>.evot xoicot
bant. Cumque diu csedendo sessores singuli fatiga- pev vrcifxevov , xtwiSvjvtxtSe ovxnSvvuVTO' OUTW yv.p™
rentur, unus eorum intulit, quia ex culpa quam servo USKTITOU7roTKptou TcpoaeyyicuiifoSovvTO,v.aOuTcep
Dei in via fecerant, illa stti itineris dispendia tolera- xpwfivw9zvKaiptw. "OTSSSSTTI rroXuTouftrr7roufsptaffTt-
bant. Qui statim reversi, post se Libertinum rcpe- ywoav, xat S;V)T6V/)<7!V £xa<7T0f,Etf ic\ UVTOJV STTTE- Atk
riunt in oratione proslratum. Cui cum dicerent : TO7rTKtTptK, OTTSp EVTV)6Sw£t'f TOVSouXoV TOU0SOU
Surge, tolle caballum tuum; ille respondit: Ite cum TTSTroivixKusv, TKUTafTaf npoaSo).k;TV5;65uvcf uTroys'-
bono, ego caballo opus nou habeo. Descendenies pou.ev.0'i Ttvsf TrapaUTastf Ta OTricro) " vicoaTpi-fyuvTe;,
vero, invitum eum in cabellum de quo deposuerant, evoiav.ovctAtSspTtvov iv TV3evyn xeip.svov,WTJVI st7rov'

heterodoxi, ut probent hominem cerlo debere cre- D siti et cellerarii scu oaconomifungebatur Libertinus.
derenon lantum se esse juslum, verum etiam elecluin. In concilio Constaniinop., sub Mena, act. 1, legjlur,
Refelluntur autem a Theodoro Petrcio Carihusiano ifXxStuvb; TcpeaSvTSpo; xuiSsvTSpkpto;.Et illlra, Ava-'
Confession.Greg., 1. n, c. i, n. 7. <7Ta<7t0f rcpsaSvTspo;xui SsuTspaptOf. Non repugnat
* Aud., Lyr., Pral., educlus. Geniet., ductus. hoc noiniiie designari eliaiii ceconoinum et cellera-
h AddilGeinel., quomodoprojeciusdeCabtdloftierit. rium, qui secundus ab abliate dici potest; quia
c Abest Gothoruma tribus Carnot., Germ., Norm. quemadmodum abbati spiritualia, ita cellerario tein-
et pler. In Graecavcrs. non legitur. poralia credita sunt. Hinc in reg. S. P. Bened., cap.
d Carnot., Longip. et primus Theod., Golh. Comes, 51 : Cellerarius... omni congregationisil skul pater.
ut in Graec.Alter Theod. habet Gotli. rex. k Colb. TcuppnaiojTKTo;.Reg. rrapajrXvio^tof.
e Mss., XaTsXstJTSV. > Colb. ouv.
f lidem Cod., <7a6a<rfua sio-t. i Vulgati uTravTvio-af,conlradicentibus mss. et re«
s Hoc est, qui secundas paries in monasterio ob- pugnante sensu.
tinebat. is autem vocalur prwpositus, maxime in reg. 15Mss.tspavsXXtov.
S. P. Bsned., c. 65. Qua> lamen hic de Libcnino 1 lidem, npZuxo.
narrantur, ceconomumpolius quam praepositumvi- ra Mss., aora TUTTTEIVxtxtTatf TTTEpvto-Tvjtrtv
TrXniTTiiv.
deniur adumbrare. Forsilan utroque oflicio pnepo- n Reg. CTpufivTt;.
iS9 SAJNCTIGREGORHMAGNI m
'AvaCTK, kuSiTOV tTTTTOVffou. 'ExiivofSEurcexpiQn, kiyojv'A levaverunt, et protinus abscesserunt. Quorum equi
'hrctkQtTtptSTaxaXoO,iyoj xpsiav TOOtTnrou'ovxe"^w. tanto cursu illud quod prius non poterant transire
KaT£X96vTSf Ss ptSTa^iaf, auTovstf TOV t7nrovo9evXKT- flumen, transierunt.acsi ille fluminis alveus aquammi-
nyuyovixovftcav, r.ai rcupevQv;kvexijpnaav. 'iivTtvwv nime liaberet. Sicque faclumest ut cumservoDeiunus
ot t7rjrotTOO-OUTW Spbfxo) exetvovTOV TcoTUfxbv,ovTcepnpb- cabalIussuusredditur,omnes a singulis reciperentur.
Ttpov Tctpkaat ovx VJSUVKVTO, rcupnkOOV, OJ; 6'TEuSwpjraVTsXwf ouxet;££V.a 0»TWTOIVUV ye-yovEV, 'ivaTOU
SouXou
TOO0sou 6 iTcno;uTcoSoQei;, TCUVTC; XOITTOV«xoTrwfTrspao-w<7tv.
•: Tw aUTwTOtvuvxatpw E'V rotf TvjfKaftrraviaffxipeatv, Eodem quoque tempore in Gampaniae parlibus
o BouxsXtvof ptSTa<ipkyxo)V nkOs. <*npnovv £*vj),9sv, OTL Buccellinus i cum Francis venit. De monasterio
h TW ptOVKOTVjpiw TOOTrpoXsj^EVTOf SouXoUToO0SOO vero praefalifamuli Dei rumor exierat.quod pecunias
, 'OvojpknvTcoXkk /pviptKTaarroxEtVTat. Eto-sX9ovTSf Se iv mulias haberet. Ingressi oratorium Franci, cceperunt
TWsuxTviptw ot <tpv.yv.oi,npiaVTOptSTK 7rXsi<7T0u 9upto0 saevienlesLibertinum quserere, Liberlinum clamare,
TOVAt&spTtvov >!Tri?v)TEtv,xtzi £? bvbfxuTO; AtSspTtvov ubi in oralione ille proslratus jacebat. Mira valde
jtoa£stV ExstvofSs sv TVJevyri exevtonrckoju.evo;. 0aupta- res : quaerentes, saevientesque Franci, ingredientes
crov •youvTcpuyfxaavviSn' '(nTovvTS; ykp UVTOV , xai in ipso impingebant, et ipsum videre non poteranl;
•>Suf/.opta^ouvTSf ot Qpkyxot eiaspy_bfxsvoi ftev EV TW sicque sua ccecitate frustrati.a monasterio sunt vacui
EUXTV)piw, Etf auTovc Tcpociv.OTCTOv, OeojpnautSi auTOV B regressi.
ouxvi5uv«VTo' ouTWfovvTV)EKUTWV TuyXwostptaaTryw^eVTEf, £x TOOpovucTnpiovd aaSovpoi s|v)X9ov.
Ev «XXwToivuvxKtpw,Sta Tcpuyfj-u TOU fiovuaTnpiov Alio quoque temporc pro causa monaslerii, abbalis
Y.UTU xikevctvTOOnyovfdvovTOUV.UTU StaSo^viv'Ovw- jussu, qui Honorato ejus magistro successerat, Ra-
p«TOuTOOStSatrxaXou auTouTCpoyttptaQivTo; iv 'PuSiv- vennam pergebat. Pro amore vero ejusdem venera-
vn krcnpxsTO.Ata S'eTOV 7ro9ov, ovst;£S7rp6fTOV EVayiot; biiis Honorati, quocunque Liberlinus ibat, ejus sem-
ivsivov'OvojpuTov, brcovSviTTOTE O'AtSspTtvo;uTcnpyjTO, per k caligulam in sinu portare consueverat. Itaque
TO* xaXiytovauToOiv -r<Ji s'auTOuxoXrrwf3«trT«?siv siw- dum pergeret, accidit 'ut qusedam mulier exstincli
8JV.ATcspxoptivov 5s auToOiv 'TuSivvn,wf elpnTut,avv- filii corpusculum ferret. Quaedum servum Dei fuisset
kSn yvvuixk TIVUTekevTihauvTo; TOVviov UVTXI; TOa-w- inluita, amorefilii succensa, jumentum ejus per fre-
fiu KUTOO J3K<7TK?SIV,n Tt; TOVTOV Oeuauptevn , xui @eov num tenuit, atque cum juramento dixit: Nullatenus
SoOXoV aUTOV EtVKtTTtO-TEUO-KO-a, TW7r69wTOU TSXEUTWTKV- recedes, nisi filium meum suscitaveris. At ille inusi-
TOf«uTvifufoufk.eyOfj.ivn, TOVITCTCOV KUTOU exTOU{ j£a- talum habens (ale miraculum , expavit petitionis
XtvapiouixpuTnct, vui ptsfl'opxou syvj fxnSufxoj;auTov illitts juramentum : declinare 160 mulieiem voluit,
e«<rat u7ro%wpvio-at, £t ptviT6Vutov auTvjf«vaorvio-st. sed nequaquam praevalens, anitno haesit. Considerarc
'Exetvof Ss Tceipuvpn exojv TOIOVTOV OuvftuTo;,e:JcTn libet quale quantumque in ejus pectore certamen
Ejrt TWopxw153 n; uknaeoj; auTvjf 6'9sv ev.x\ivutp fuerit. Ibi quippe pugnabat inter se humilitas conver-
iv. Tn; yvvutv.b;nQeknaev,KXX' ouSaptwfnSwnOn,8 EXOX- sationis, ac pietas matris: timor ne inusitata prsesu-
Xvi9v) yap $vyjv.S>;Sta T^f <7UptTra9staf. KaT«vov)<7«t ouv meret, dolor ne orbatae mulieri non subveniret. Sed
icTtv, OTTOIOV x«i 7r6<70V E'VSO9EV styev aywva. IloXEftOf ad majorem Dei gloriam vicitl pietas illud pectus
ykp, wf otptat, o-uvviTTTSTO TvifTa7rstvoypot7uvv)f Tvifau- virlutis, quod ideo fuit validum, quia devictum ; vir-
TOU 7roXtTsiaf 7rp6fTVJV TvifptvjTpofeuo-TrXay/viav. *6§of lutis enim peclus non esset, si hoc pietas non vicis-
Se xai Tro'vof *>TcupetrcovTO' fbSo;, Stk TO kavvnQe;TOO set. itaque descendit, genua flexit, ad ccelum manus
TOtOUTOU 6KUptKTOf' TTOVOf, "tVU fJ.ilTn TrXvjTTOptSVV)
ptV)Tpt tetendit, caligulam de sinu protulit, et super exstincti
truptTra^vio-v).Ilpof SE ptsyi<7Tv)V TOUQEOO Soitaveviv.naev pueri pectus posuit. Quo oranle, anima pueri ad cor-
•thevaTckuyyyiu.Ouxav Ss TOUTO 6 koytafib; xuTtcxvaat pus rediit: quem manu comprehendit, ac flenti ma-
SuvKTofsysybvet,st ptviT^avfiTcuOeiu vnnpxsv nTTnp-i- tri viventem reddidit, atque iter quod cceperat m per-
DOf.KaTsX9wv ouv sx TOO t7r7rou,xai xXivafyovu, ei; TOV egit.
oupavovTaf ^stpaf eseVetvsv, ' XKIe^EvsyxafEXTOO auTOu,o £7rsys'pET0
x6),7rou xukiytov, ETravwTOO<7Tvi9ouf TOU
tfS^vswTOf 7r«tStoueOnxev.T.vyofi.ivov«UTOO,vi ij/uj/viTOUTratStous'v TWcwptaTtu<Tst7Tpei|/E, x«t Trapa^pvjpttt
«ve'<7TV)"xpuTncu; Se KUTOU TH; XEipofTV)XXKIOUO-V) p.v)Tpt<^WVTK «TTOSESWXS, xai ouTWfT«V 6S6VKUTOU vivnp-
|KTOETropeuuv).
" MSS., TOOTO Toivovyiyovevtva TWSouXw...aTro-0 Colb., TTK/ssiTrovTO
> fbSo; avTopiolnaai,etc.
So9v). Reg., e^eveyxwv.
b Reg., ?uyoptax<>OvTSf. i Theudeberti regis Francorum dux, dc quo legc
c MSS.,jrpOEXOTTTOV. Tur. 1. m Hist. Franc, c. 52.
6 Reg., «TrpaxTot.Vocem akSovpb;ssepissimcusur- Greg. k Gemet., Aud. et Prat., Callicutam. Lyr., gatli-
pavil interpres, ut vacuum signilicaret. Vide infra, culatn. Caligaenumerantur inter calceamenta aut vc-
c. 7, ei consule Glossar. Graecum Cangii, ubi vocem stimenta monachorum inilio reg. sancii Pachomii ct
hanc derivari censet a saburra sen arena, qua sola si in prologo, nec non in reg. S. P. Benedicti, cap. 5i.
naves onerentur, vacuaedicunlur. Lege Hieronymum in praef. ad reg. sancti Pachomii:
e Reg., xaXvi-viov.Infra lamen habet xaXuytov.Colb., Nihil habent in cellulis (Tabennenses) prreter psia-
xaXXviytov. thium baltheolum lineum, et caligas et oaculum.
' Mss., xaXtvoO. Primus Theod. habet caligam, sccundus ligulam.
s Reg., exoXut5.vi.Fortasse, exwXu9v). 1 Bigot., pielasmalrit.
h Reg., 7Ta/5V)TrTOVT8 fbSo; auTOptoXvjcrat Sta TO,etC m Lyr., Big., Prat., pergit.
.01 DIALOGORUMLIBER I. 1G2
PETR. Quidnam hoc esse dicimus? virlutem lanti. A IIETP.Ti ouv EtvKtTOUTO Xs'yoptev;TOO"OvwflaTOU $
miraculi Honorali egit meritum, an petitio Liber- uytoTn; TvivSuvapttvTOU TOO^OUTOU 6aupt«TOfjrsTrotvixev,
tini ? )) TOO AtfiepTivou vi«tTvxrtf;
GREGOR. In ostensione lain adrnirabilis signi cum rPItr. 'Ev TVJ srrtS£i?stTOU TOWUTOU d QstVfxuoTOv <TW-
fide feminaevirtus convenit uirorumijue; alque ideo fxeiovp.iTuTn; rri<7TSwf Tvif -/uvatxof v5 Suvapttf TWV
Libertinum existimo ista potuisse, quia plus ^jdidice- «ptyOTspwv auvvi).8s-x«t 5t« TOUTO urroXafiSavw AtSspTt-
rat de magislri, quam desua virtute confidere. Cujus vovTauTaSuv«o-9«i,6'TIrroXXw ptaXXov TV)TOUSiSao-x«-
euim caligulam in pectore exslincti corpusculi po- Xou Suvaptst,vjTTSp TV)E«UTOO jrsTrotSevatEjrio-TEUosv.
suit, ejus nimirum animam obtinere quod petebat OuTtvofykp TO xaXiytovsv TW arviflst TOOTs6v£WTOf
rcstimavit. Nam Eliszeusquoque magislri pallium fe- S'9V)XEV, «UTOO Sv)X«5vi Tviv^u^vjv urrKxouaOvivat, ojrsp
rens, atque ad Jordanem veniens.per.cussitsemel, et V)Tvi<7KTo urt£Xau.6KVEV. 'E7rsiXKJ'EXtatrKtOf TOO5lSa<7XK-
aquas minime divisil. Sed cum repente dicerel: Ubi XouTvivptv)XwTviv /3K<7TK£WV , X«iEtf TOV 'lopS«VV)V sX9wv,
esl Beus Eliceetiam nunc(IV Beg.xw)? percussit flu- i-rcuTuiev«7r«5, x«i oOSaptwf TK USKTK StnpiQn'i>; Si
viummagistri pallio, aciter intcr aquas fecit. Perpen- TCUpevOv SITCS,IIoOEOTtV 6 ©SOf'IlXtOU ; X«i7T«XtV TOV 7T0-
dis,;Petre,quantum in exhibcndis virtutibus humilitas TKptOV TV)TOUStSatTXCcXoU ptV)XwTV) E7raTa!;£v , 656vkvufie-
valet?Tuiicexhiberemagistii virtutem potuit,quando " aovTWVUSOCTWV jTErroivjxs. KaTavostf, IISTps,Tcbaovvi
magistri nomen ad meinoriam reduxit. Quia enirn ad TarrEtvoypoo-uvvj EVTa?f ytvofiivut; Svvufj.saiviayvet;
humililatemsub magislro rediil, quod magister fece- TQTS ykp TcotnaatTviv'ianvTOUStSaoxaXouSuvapttvviSu-
rat et ipse fecit. vnOn,6'TSTOUSISKO-XCZXOU TOovoptastf ptvviptviv nyuys,
v.u'tOTSTV5TKrrstvoypoo-uvv) Errt TOVSISKITXKXOV av9uTTE'-
CTpeSje,TOTe xai auTOf7re7roivixev 07repxat 6 StSa<7Xa-
Xof.
PETR.Libet quoo dicis; sed, quseso te, estne ali- nETP. 'ApsVxsto kiytt;' «XX'KITW,«ptte TcuTtp,tarti
quid aliud quod adhuc de ipso ad nostram aedificatio- KXXO TI rrspt KUTOU, orrsp£t'f viptSTepav oixoSoptviv oyeiXvjf
nem narres? StnynauaOut.
GREGOR. Est plane, sed si sit qui velit imitari «. rPIir. 'E<7Ttv 6'vTWf,ekvn b Qskojvptfj.naa.cQut.'EytJ
Ego enim virtulcm patienliae signis ct miraculis ykp TvivSuvapttvTvjf u7roptovvif ptet^ovaTWVOauptaTwv
majorem credo. Quadam namque die is qui post ve- XaiTWV <7v)pteiwve vat rrir/TSuw: 'Ev ptta ouve rtfxipaixei-
nerabilis Honorati exilum monastcrii regimen !ene- VOf,6 pt£T«TvivTOO£uX«§E<7T«T0U "OVWp«TOU TsXsiwtTlV
bat, contra eumdem venerabilem Libertinum g/ravi TvivTn; ptovn; TcotftavTtv.nv r4yef).oviuv v.uTeyjijv,XKTK
iracundia exarsit, ita ut b eum manibus caederet. Et "J TOOSsoytXoufAtfiEpTivou (iupvTUTO) Qvu.ojetyifOn,WOTS
quia virgam qua eum ferire possef, minime invenit, Etf «UTOV Ttif EKUTOU yjipu; irctSuhiv. KKJptvisupwv
comprehenso scabello suppedaneo, ei caput ac fa- pK§5ov,Si' f<; «UTOV pucTtyojaut SvvnanTut,v.puTnaa;
ciem tuiudit, totumque illius vultum lumentein ac TOurroTroStov,TvivxscpaXviv auTOuxal TO Tcpbaoncot
lividum reddidit : qui vehemenler caesus, ad stratana ITU^E,xai 6'Xov ptsXavov xai 7rEtpu<7«ptEvov 7r£7roiv]x£.
2yo-
proprium tacitus recessit. Die vero altera erat pro Spwf ouvftatTTtyw^Eif EVTrixkivnTV)tSia a7rs),9wvvitru-
utilitate monaslerii c causa constituta. Explelis igilur •/u%ev.TIIv5eTcpuyfiu wptoptevov StaTvivTOU povKO-TWpiou
hymnis matutinalibus, "Libertinus ad leclum abbatis TWVew9tvwv
ypovTiSK,XKIT« e!;vjfviptepa,rrXv)pw9evTwv
venit, orationem sibi humiliter peliit. Sciens vero uptvwv,AtSspTtvofetf TV;V TOO viyouptevou xkivnvarrviXOe,
illc quanium a cunclis honoraretur, quanlumque di- v.ai ptETaTckan; TUTcetvofpoavvn; Eu-^vivviTvia-aTO. Tt-
ligeretur, pro injuria quam ei ingesserat, recedere vwtrxwv Ss 6 viyouptEVOf TCOJ; ix TCUVTOJV ETtptaTO xai vi^a-
eum a monasterio velle putabat, alque requisivit, TraTO6 At§spTtvof,sv6ptt<7sv OTtSta TvivuSptv nv auTM
dicens: Ubi vis ire? Cui ille respondit :Monaslerii ircnyuyev,vrcoxoJpnautix TOUptovao-Twptou «9SXEV, O9;V
causa constituta est, Pater, quam declinare nequeo, 3t«tviptoTvxrEv auTov,keyojVIIoO(3ou).st«rrsXOEfv ; w Ttvt
quia hesterno die me hodie iturum promisi, illuc ire tirroxptOEif,ETTrs" ToO ptovacTnpiovrcpuyfiu ojptap.ivov
disposui. Tunc ille a fundo cordis considerans aspe- D XCTI,rraTSp,orrsp «SuvaTWfsj^u TOUiacott' Tn jup
ritatem et duritiam suam, humilitatem ac mansuetu- j/6sf nfdpu ojptaa anfxspovEXEIOE EupsOvivat. TOTEEXEI-
dinem Liberlini, ex Iecto 161 prosiliit, pedes Li- vof EX[3a6oufxapSiaf <7Tsv«?af,xat xaTavowaf Tviv
benini tenuit, se peccasse, seque reum esse testalus EKUTOO Suo-xoXwTaTviv o-xXv)po'TV)TK, TvivSE TUTcetvofpo-
est, qui tanto talique viro lam crudelem facere conlu- <7UVV)V X«iTCpUQTnTU TOVKlSepTtVOV , EXT?,fxXivVjf KV«-
meliam praesumpsisset. At contra Libertinus sese in <7TKf ToufrroSafKUTOU 162 ixpKTnas,xai EVUTOV viftap-
lerram prostcrnens, ejusque pedibus provolutus, stiae rvjxEVKt, xai xaTaxptTOV EtvatwptoX6yv)<7sv, OTtTOIOUTW
E7TS-
culpae, non illius saevitiaefuisse referebat quod per- XatTVjXlXOUTW avSpi TOt«UT)5V wptWT«TV)V |5«<7«VOV
SEAtSspTtVOf EaUTOV £t'f
tulerat. Sicque actum est ut ad magnam mansuetudi- vsyxat 6 ETrsToXptvjo-s. TOUVKVTIOV
nem perduceretur Pater, et uumiliias discipuli ma- T«vynv vTcoaTpojau:,xat TOtf EXEIVOU jroo-tjrpoo-xuXw
11In'Audoeno est.
b Theod., Gemet.,etLyr. additur, ignoro.
ac al. Norm., in eum manibus * Reg., ouvTWV viptEpwv EXSlVOf.
excederet, vel excesserit. f Reg., jrpocrwTrov sv«UTWETUI^EV.
» In Aud. et Lyr., causa conslitula exiCurus; « Reg., nOikncev.Colb. jjuToptoXvxrev,
* Reg.. 9«upt«TOf xui anfxeiov. Colb., hic mulilu<v
405 CANCT1GREGORIIMAGNl 564
oVuftSvof,TOOiSiou rrTai<7pt«T0f, v.u'-ov Tn; iv.sivr.vA gistra fieret magistri. Ciimquepro ulilitate monasterii
kcOi.eia;yiyovevutektysv,OTttfv'rcey.eivs. TOUTOU 6e ye- ad constitulionem causac egressus fuisset, multi viri
•yovoTOf, ev fxeyicTnrrpaoTvjTt S7ravrjX6tTv 6 Tca-.np,xai vi noli ac nobiles quieum valde honorabant, vehemen-
TK7rsivwo-tf TOUu.uQnTOv bSnyb;yiyovejov StSuaxakov. ter admirati, sollicite reqtiirebant quidnam hoc esset,
"0TSouvSta TvivTOUptovaa-Tvjpiou ypoVTiSa etf TOwpt<r- quod tam lumentem ac lividam haberet faciem. Qui-
pte'vovrrpaypta krcni.Qe,rroXXot avSpe; evyevei;Te xui bus ille dicebat: Hesterno die sero, peccatis meis fa-
yvi>ptfj.oi, ot TWEfauTOV ptsyaXwfETiptmv, rravu Saupta- cientibus, in scabello suppedaneo impegi, atque hoc
<7aVT£f, kv.ptSoj;erreCjviTOUv 7r69svKUTW TOUTO avviSn, pertuli. Sicque vir sanctus servans in pectore liono-
ort ouTWf7reyu<7v)u.svov xai " p.e).av6vEt^e TOTcpbao)- rem veritatis et magistri, nec patris prodebat vitium,
TTOV. npof ouf krcev.piQn' XQi; rcph; ea~ipav TWV uuup- ncc falsitatis incurrebat peccatum.
TtWVptOU7TOIOUVTWV, Etf TOU7T07r6SlOV TOUCTXZptvioU Tcpoaxb'\iu;TOVTO vrcifietvu.OuTwf ouv 6 uyto; kvnp iv
eauTwTvivTtptvivkXcQeia;fvkuTTOjv, OVTSTOVTCUTP'O; TvivatTiav ISflaoo-isutrsv,OUTETVJufxupTtv.TOO-J/suSouf
VTctTcecev.
IIETP. rvwvat f,0ekov,9EOTiotv)TS TcuTep , ikv b evku- PETR.Putasne vir isle venerabilis Liberlinus, de
SSCTUTO; ouTOfavvipAtSspTivo;,rcspl ov TOCUVTU an- quo tot signa et' miracula retulisti, in tam ampla
p.iiu xai Qavfikcta Sivjyvi<7w, sv TV)EKUTOO cruvoS/aptt- congregatioiie imitalores suos in virtutibus non re-
ptvjTKf auTOuh E'V Tatf Suv«pt£<7t xaTsXtrrfv. liquit ?
KE*AA.T'. CAPUT III.
TH;uvrn; p.ovn;. B De liorlulano monacho monasterii ejusdem.
nspt c,ptova/ouxnTcovpov
rPHTpVlOS.THvTtf d £VTWauTw ptovae;TV)piw *vjXiE; GREGORICS. Felix qui appellatur s Curvus (Marly-
ovoptaTt , 6 £7rtXEy6ptevof Ksxuywf, TOUTSO-TI xupTOf,6v rol. C Novemb.), quem ipse bene nosli, qui ejusdem
xal auTOfxaXwfi-rciaTucut,b; Ttf xal tJsvTspkpto;Tn; nionaslerii nuper praepositusfuit, mulla mihi de l'ra-
auTflfjptov^fyeyovsv.OuTOfrroX)aptot6auptao"TK 7rspi tribus ejusdem monasterii admiranda narrabat : ex
TWV KUTo9t KSSXJJWV5ivjyv)<7aTO.'E; wvTC* f/iv TcupuatojTcoj,quibus aliqua quae ad memoriam veniunt supprimo,
SIK.TO eif ETspaUECTTTEUSSCV , TrXviv E'v6fE; auTwv,OTcep quia ad alia festino. Sed tinum dicam, quod ab eo
ouSzptwfirapsX^sTv Suvaptat. narratum proetereundumnullo modo acstimo.
Vtovuyb;Ttf sv TWauTwp.ovuaTno'to) vicnpys OuVfxu- In eodem monasterio quidam magnae vitac inona-
orvif ^tayojyn;, b; Ttf TvivTOOxvirroufpovTiSunv TCS- clius erat hortulanus. Fur vero venire consueverat,
irtaTSVfiivo;.KXerrTJjf SETtf 5ta TOOfpayptoveicepxb- per sepem ascendere, et occultc olcra auferre.
ptsvofxpucfivi Ta Xa^avaeXaptfiavev. 'Exetvofouv TrXsfoTK Curnque ille multa planlarel, qux miiius invetiiret,
fVTSvojv, xai oXtyaeupto-xwv,aXXaSe Toff rroo-JxaTa- et alia pedibus conculcala. alia direpta conspiccret;
TceTCUTnuivu, xai ETepaxsxoptf/.sva 9swpwv,6'Xov T6Vxvjrrov lotum horlum circumiens, invcnit ilcr unJe ftir ve-
yvpevau;, evr,eTvivEUTOSOV 5i' vjf6 xkircTn;iv TWxvjirw nire consueverat. Qui in codem horto deainbulans,
tiaipxsaQut etojOe.Tupsuwv5s TOVV.JITCOV, supsv 6'ycv," rcperil ctiam serpentem, cui praecipiens dixit : Se-
WTtVi X£Xs0<7Kf, EtTTS"'AXO).OU9EI fl.Ot. 'E).9wV OUV SVTri£t<7- quere me: atquead aditum furis pervcnicns, impe-
o'ScjSt' n; b vXircTn;eianpxeTO,kiyet TWocpsf'Ev TW ravit serpenti, dicens : In nominc Jesu proecipiolibi
ovoptKTt IvxrouXpto-TOu xsXeuwcrottva T<ivEUTOSOV T«U- iitaditum istum custodias, ac furem huc ingredi non
TV)V xai TOV
<pu),a£;vjf, XXE7TTV)V Ev9a5E Et'<7s).9srv
ptvisao-v)f. pcrmittas. Protinus serpens totum se in iiincrc in
Eu6swfouv6 oft;, 6).oviuvTovkrckijau; exketae' Tviv transversum teiendit, et ad cellam monacbus rediit.
o56v,6 Se ptova^ofev TWea.UTOu xeXXic.) u7rE<rTpsi|/ev.h Cumque meridiano tempore cuncli fralres quiesce-
'HvixaSe 7r«VTEf sv TWfxeanu"ptvwv.utpo) kveTCuvovTQ , 6 rent, more solito fur advenit, ascendit sepem; et
xXsiTTvjf, xaTaTOe"6of,sX9wv Etf TOV fpuyfibvkvnkOev, xai cum in bortum pedem deponeret, vidit subito quia
cif TOV 7rd5aauToOeif TOV xvirrovxuTnyuyev,«yvw6s«- lensus serpens clausisset viam; et tremefactus post
ckfieva; TOV6'ytvvirrXwptsvov xKt Tviv6S6v xketauvTU, semctipsum concidit, ejusque pes ' per calceamen-
yevbfxevo; evTpouo;ei; TUoTciaoj erceaev 6 Se rrouf au- tum in sude sepis inliaesit, sicque usque dum hortu-
TOOEXTOUurroSviptaTof EVTotfTOOfpuyp.ovIfuXotfev.pu- lanus rediret, deorsum capiie pependit. Consueta
TnOn, xai Iwf ou 6 v.nrcovpb;vi)/;e, xaTKXECfaXa f iv.pe- hora venit hortnlanus, pendentem in sepc furem re-
txuTQ.Tououv xvjrroupou s).96vTOf, xai TOV XXSTTTVIV SVTW perit, serpenti aulem dixit : Gratias Deo, implesli
tfpuyp.5)xpEplKplEVOV £U^I<7X0VT0f , TW p.£V6'c»StETTTEV' ^quod jussi; recede modo. 184 Q1"statim absces-
" Colb., ptsXavoptEvov.
*•Reg., EVTotf Qavfiaaiv. rcg.1 c. 48. VidcConcordiam Regularum, c. oti.
c Colb., TtVOf Gemet., ji«r calcanettm.Porro non dissimile mi-
plOVK?OVTOf i raculum a sancto Spirrdione Cypriorum episcojio
d Editi, EVTWauTou. iactum refertSocrales, I. i Ecclesiast. liist., c. 12 :
8 Colb., TvivEt<7o5oV. Fures media nocte caulas ejus cltinculoingressi, oves
f Reg., ixpsptsTo.6 ouv xnrcovpo;ekQoJV xutTovXXE- inde abduceretenlabanl. Sed Deusqui pastorem ipsum
TTTV]VEupwvsvTco foaypS)xoEptaptsvov, TWftEV Oj;Et stTrsv servabal, ovesquoqueejus consenavit; fures eiiim in-
su^apto-TwTW0£w OTt67rXv)pwc7af o iv.ekevOn;vicoyij- visibiliquadam virlute conslricti lenebantur. Quos ta-
/Jijtrova/3Tt.ocrTtfTcupuxpnfi-u vrceyijpnaev. men poslea liberos dimisit et ariete donavit, adjecto
sGerm., duo Carnot., 2 Theod., Compend. et hoc facele dicto : Ne, inquit, fruslra vigilasse videa-
<L.ongi<i.,Coruus. Non sic lectum a Zacharia papa. nitni. Adlinc similius nccurrit apud Grcg. Turon.,
h Pomeridiani somni meminit S. P. Benedictus 1. de Vit. Patrum, c. 14.
iC5 DIALOGORUMLIBER I. 166
sil-.Ad furem vero perveniens, ait: Qtiid est, fra- A EvyaptaTiuTW0SW,sjrXvioeocraf o £xsXeuo-6v)f, 103 VTTOI
tcr ? Tradidit le mihi Deus. Quare in labore mona- xiipnaov apTt. OCTI;TcupevQv;«vs/wpvxrs.Ilpof Si
chorum furtum toties facere praesumpsisti? Et haec TOVxXE7TTriV E),6WV, Et7TS" Ti EC7TIV, aSsXepE; 'l5ou TCUpi-
dicens, pedem illius a sepe in qua inhseserat, solvit, SwXE C7S 6 @SOf.AtKTtStf TOVXaptaTOV TWVptOVK/WV
eumque sine laesione deposuit. Cui dixit: Sequere xkeptuuTcketaTuv.t; TcotnautSToXptvjcraf; TauTaovvrrpof
me. Quem sequcntem duxit ad horli aditum, et auTOV eircijv,TOV TCOSU auTOusx TOO fpuyuov, iv o)v.ou-
olera quae furto appetebat atiferre, ei cum magna TVj9eif vTcnpyjv,e).u<7Sv,xat aveuj5X«Sv)f «UTOV xv-nyuys,
dulcedine praebuit, dicens : Vade, et post haecfur- fnca; vcpb;«UTOV 'AxoXou9se ptot.'Axo),ou9ouvTOf Si «u-
Uim non facias; sed cum necesse habes, huc ad me TOU,kicnyv.yev UVTOV ei; TvivTOO xnrcovetaoSov,x«i btcep
ingredere, et quaslu cum peccato laboras tollere, ego kkxavovx),ei|<iptKtw Tporrwe S7r«p«trj'9sXs,piSTaTckan;
tibi devotus dabo. xukonOsiu; SESWXEV, st7rwv"A7r£X9e, xui TOO Xot7rouxXEptpto;
' ftviTo).ptvio-»f
jrotvierat,kXk'OTE\xptiuv s x*1;, evQev7rp6fpts etcskOe , x«i orcepaoi USTKufxupTtu;nyojvtaat
inuput, i'ji) <70tptETK £U^«OlO"Ti«fSiSwptt.
PETR. Nuncusque, ut invenio, incassttm ego non IIETP. Ka9wfe.vpiav.o), f-expt TOO jrapovTOf«x«t'pw?
fnisse Patresin llalia qui signa facerent aestimabam. ivbfj.£,ovEVTV)'PraXtaptviyeyovivutnuTspa; cnp.siQf6^
CAPllT IV. "R Povs' KE<*AA. A'.
De Equitio abbate provincia;* Valerio?. IlEpt'ExuTtou8 viyouptEVOu x^P"-? BaXspiaf.
GREGORIUS. Fortunati viri venerabilis abbalis mo- rPHT0PI02. Atnynatv m Xsyw.,rrapa «topTOuvaTOU,
nasterii quod appellalur b Balneum Ciceronis, alio- «vSpofsuXaSscrTaTou viyouptevou •ys-yovoTOf ptovuaTnpiav)
rumque etiam virorum venerabilium didici relatione T5Uerrovoptajoptsvou AoUTpou Ktxipwvof, xat ETSpwvavSpwv
quod narro. Vir sanctissimus Equitius nomine (Uar- svXǤwv,iuaOov. TUvTtf avvipuytojcvvn^ SeaXaptrrwv,
tyrol., 11 Aug.), in Valeriaeprovinciae partibus, pro iv TOtf fxipeatTvifBaXspiafyi>pu; , bvbp\UTt ,'ExUTtof*
vitaesuaemerilo apud omnes illic magnae admiratio- 6*<7Ttf Sta TovpiovauTOuTOV evapeTOV, 7raereTOtf* sxstoe
ms habebatur, cui Fortunatus idem familiariler no- xo'<rpttof vicnpyjv. OVTIVO; ,b TcpokeyQei; <^opTOVvu.To;%
tus fuit. Qui nimirum Equitius pro suae magnitudine Tckvviv uyuTcnviveyvwo-ptevof. Oo-Ttf'ExuTtof,Sta T<iv
sanctitatis multorum in eadem provincia monaste- rroXXviv KUTOU kytroavvnv,TzkeiaTOJv ptovaerTvjpiwv sv TV)
riorum Pater exslilit. Hunc cum juvenlulis suae KVTn X^Pa rcuTnpyiyove.TOUTOV, vivixaTWTvifvsoTviTOf
lempore acri certamine carnis incentiva fatigarent, KUTOU xpbvoj,fieyuko;ot Tn; cupv.b; -stpuafioi eyeiua-
ipsaesuae tentalionis angustiac ad orationis studium £ov, auTvjvi TWV Tcetpaapojv 1 errsvwcriftrrrouSatoTspov
solerliorem fecerunt. Cumque hac in re ab omnipo- EVTMTVJfEU^V]f k'/0)Vl7T£7roiv3X!V. 'ilf OUV XOUCft<7pl6v
tenti Deo remedium continuis precibus quaereret, ^J TWV TCetpUCfXOJV TCUpk TOVTCWJToSwufXQV 0SOUptETti 7ToX-
nocte quadam assisteute angelo eunuchizari se vidit, XvlfSsvicrswf '' viTStTo ),Ǥstv,EVpttaVUXT! 9ewpstuyyekov
ejusque visioni apparuit, quod omnem motum ex Traps<7TwT« «UTW , xat ojarcep«UTOV euvou^t<r9rivaiurr'
genitalibus ejus membris abscideret; atque ex eo KUTOU svootto-sv, 6<7Ttf TCUCKV xivnctv aupv.b;ix TCUVTOJV
'A7r6OUV ' Tnf nuipu; ixeivn;
tcmpore ita alienus exstilit a tenlatione, ac si sexum avTovTOJJ pts/wvE|£XOI]/£V.
noii haberet in corpore. Qua virtute fretus ex omni- ouTwf.sx TOOTcetpucfiov nkevOepojQn , o>aTevopti^etv av-
potentis Dei auxilio, ut viris ante prseerat, ita ccepit TOV ptvjrreptxeta^KtcrwptK. Tetx<.t79etf ouv TV^TOUrravTO«
poslmodumetiam feminis praeesse ; nec tamen disci- 5uv«ptou0eou (ionQeiv. b m kvSpkatrcpoTepovTcposaroJC,
pulos suos admonere cessabat, ne se ejus exemplo np\v.TOXotTrovx«i Tatf Qnksiat;TCpoiaTuaQut. Touf Si
in hac re facile crederent, et casuri tcniarent do- fiuOnTu;KUTOU n vou6eTwvoux e7rausT0,6'rrwfptvjEoru-.
num quod non accepissent. TOUf. EVTW <'<7WptETpW TOO TOtOUTOU TcpuyftUTO; EUXoXwf
v.vzuTciCTevcoJtttV tva f.n ix Tcetpuap.ovTCTOJCIV UTTO'
fi£tVW<7lV.
Eo autem tempore quo malefici in hac sunt Ro- Tw xutpi) ovv exsivw,6'TEoi fupfxav.oiiv TKUTVI Ti
mana urbe deprehensi, « Basilius, qui in magicis wv 'Pwt/.Ktwv rroXetexflKTvi9v)0-av, BaeriXstof6 sv TOtf
0 _ .., . .
operibus primus fuil, in monachico habitu Valeriam uuytxot; epyat; jrpwTOf u rrapj/wv, fvyn xpvcuftevo;tt
fugicns petiit. Qui ad virum reverentissimum Casto- ptova^txwttxntxuTtTotf TvifBaXspiaffxipeatvsrrsSvipivs-
rium d Amiterninse civitalis episcopum pergens, <7Ev."OfTtf jroof TOVeuXafisVTaTOv SojSpaKac-Topiov,
a Regio est Latii juxta lacum B Hsec omittiinlur in Coll).
Fucinum, ubi urbes *>Reg., Si ETEpwv
Valeria siveMarsi, Amiternum, Reate et aliac. StaX.
b AutPuteolis, aut in agro Tusculano, ubi Cicero > Reg., £'x£i<7£
ceSkafito; urrvip/sv.TOUTOU 6 rrpoXe-
villas et eleganies domos possidebat. jf;6£lf<l>oupTOuv«TOf jravu vjvjrpoo-ytXvif.
oetTtf'ExuTtos
c Dehoc Basilio legendus Cassiodorus, I. iv, cpist. 5ea TvivivkpZTQv KUTOO rroXtTStKVjroXXwvf*qva<7Tv)piwi
22 et 23, ubi ei magicarum artium accusato judices EVTviKUT^ ^wpa jTKTvip XKtxuOnysfiojvyiyovs.Colbert/
assignantur; nec non Baron., ad an. 504. habet etiam aeSucfito;.
d H»c. urbs nunc diruta, Valeriae provinciae erat. i Reg., TaTrsivwo-tf.
« Reg.,XaS£t:v. !<Iia Mss. Ed., VJTVJTO.
™w™- «^' o« xpEiaveyn; e\Q'ejrpof 1 Mss., Tvifijpu;.
,' o/*e?-' ^ue-.v. 111
pk, ykp uuupTiu; pteXkst;kaSeivxp'uov)56v,
£-yw UCg.,TWV «VOpWV... TWV9v)).£tWV.
OOt, e tc. v Reg., VOf*o9sTWV 0'JX£7T«U<T«.T0.
167 SANCTI GREGORIIMAGNI 168
rov 'AptHTJpftaf r5f jToXswfErrierxo7rov X«T«X«6WV, ESU-A , petiit ab eo ut eum Equitio abbati committerel, ae
0"W7Mt tvtxaurov 'ExurteaT<3vryouptsvea irpocaykyn, orrwf sanandum monasterio illius commendaret. Tunc atl
iv TW/jtovaoTnpica auToOSe«TvifauToOTcupaOeaeoj; TOO- monasteriuin venit episcopus, secumque Rasiliuin
TOV stVSi!;v]Tat. 'O ouv sjrtCTXOrrOf EVTWptovaorvjpiw rra- nionachum deduxit, et Equitium Dei famulum roga-
paysvoptevof,nyuys pts9'EKUTOU BaoiXEtov TOV ptovaj^ov, vit, ut eumdem monachum in congregationem susci-
xai TOV TOU 0eoOSouXovEXUTIOV TTaoexaXst, oVwfTOOTOVperet. Quem statim vir sanctus intuens, ait: Hunc
EVTvia eruvoStaE'«UTOO urroSstJviTai. *Ov6 uyta; exetvof quem mihi coinmendas, Pater, ego non video mo-
«vvip9sao-«ptevof, stjre*TOOTOV 6v TtupuTiQsaui ptot,Tiptte nachum esse, sed diabolum. Gui ille 165 respon-
jr«TSp,iyoJou Oeojpoj stvat ptova^ov,aXXaStafioXov. Up6f dit: Occasiouem quseris ne debeas pracstarc quod
ov ajroxpt9stf6 ETrioxoTrof, 166 «wre'Upbfuatvliytt; peto. Ad quem mox Dei famulus dixit : Ego quidem
ptvi6sXwvTvifviptSTspafatTvi<7Ewf urraxouoKt.'0 Ss toO lioc eum esse denunlio, quod video; ue tamen nolle
©EOO SoOXof e'fn' 'EywOTrsp aiirovetvatopw,TOOTO kvay- me obedire existimes, facio quod jubes. Susceplus
yikkoj."iva 8s ptvi6sXstvptBurraxoOo-at %oyian,orcepxe- itaque in monasterio est. Non post multos dies
ievet; TCOIOJ. 'TrreSsj^ijToivuvEVTWptovaaTvjpiw. Oupiixa idem Dei famulus pro cxhorlandis ad desideria su-
jroXXafSe viftepaf,6 avrof TOO0EOOSoOXofExuTtOf, perna fidelibus, paulo longius a cella digressus est.
drpofTOoixoSoptvjaat kbyo>StS«crxKXi«f Touf TvivoupavtovB c Quo discedente contigit ut in monastcrio virgi-
jro6oOvT«f «rr6Xauo"<v, bkiyovix ptvixoufTOOfxovacTnpiov num, in quo ejusdem Patris cura vigilabat, una ea-
t§viX9e.TOOTOU Se £?sX9oVT0f, <7uvs6vi sv TtpptovKOTvjpiwrum quaejuxta caruis hujus putredinem speciosa vi-
<rwvTcupOevo>v , wv TVIV jrpovovjTtxviv errtpteXstav 6 auTOf debaiur, febricitare inciperet, et vehementer anxiari,
jraTvipwv avaSe^aptsvof , ptiavTtvkic]«UTWV , jTrtffjravu magnisque jam non vocibus, sed stridoribus cla-
t> X«T«Tviverapxa TauTvjvsuorrTOfujrvip^sv, 7rupsTw mare : Modo moritura sum, nisi Basilius monachus
X«6poT«Tw xaTayXs'ys<r9«t, xat ywvaf acptevat Xe^youcrav'venia!, ct ipse mihi per suae curationis studium sa-
HavTWff «pTtwf«rro9vrio"xw, eav ptviBa<7tXet0f 6 ptova^of lutem reddat. Sed in lanti Patris absentia accedcre
EX6V), xat auTOfptotSta Tvif eruvSpoptvjf Tv)fIKUTOU e'«- quisquam monachorum in congregationem virginuin
rpetaf, Tviv'IKCIV Tcupkaxri. OOSeifouv TWV«SeXcowvnon audebat; quanto minus ille qui novus advene-
(«'XptaTviTWV rrap6svwvtruvoStaTipoctyyiaaiev TETOO rat, cujusque adhuc vitam congregatio fratrum ne«
eaUTWvTcucpb;kvaxojpnaet, TcbaojptaXXovexetvof 6 sciebat. Missum repente est, et Dei famulo Equilio
VEWcrTt Tcupa.yevbfi.evo;, ounvof axptvivTOVj3iovvi TWV nuntiatum, quod sanctimonialis illa immensis febri-
(cSsXcfwv truvoSiaoux eyivwcrxev. Eu9iwfouv«jreoTetXav, bus xstuarel, el Basilii monachi visitationem anxie
x«t TWTOO ©souSouXwExuTtweptvivuerav, oTtviSetvapto- quaercret. Quo audito vir sanclus, dedignando suliri-
vkcTpiaercfvoSpcjS TTU/OSTW xaTKyXe^ETKt, x«i Ba<7tXsiou TOOC sit, atque ait: Nunquid non dixi quod diabolus essel
ptovaxoOTvivETrierxsil/tv arevojcwpouptevv) £Trt?v)TEt.TOUT» iste, non monachus? Ite et eum de cella expellite.
SE«xou<7af6 Six«tofouTOf«vvip, viyavaxTvxrsv, uTToptet- De ancilla autem Dei, quae anxietate febrium urgc-
3e«<7«f Si serrsvTApaouxstjrov,OTIStaSoXofE<7Ttv ouTOf, tur, nolite esse solliciti, quia ex hac hora nequa
xai ovyi ptova^of; 'ATTEX^ETE ouv,xal EXTOO xeXXiou TOUTOVfebribus laboratura est, neque Basilium quacsitura.
piipaTE,jrsptSsT«fSovkn;TOU 6EOU,VJTtf TvisierSoXvi TOV Regressus est autem monachus, et ea hora saltiti
7rupSToO xaTayXeyeTat, ptviSev ptsptptvwvjTS* ckrroykp rn; restitutam Dei virginem agnovit, qua d eamdein sa-
eopaf TauTvif,OUTS TWrrupsTW xorrtaerEt,OUTE BaotXetov lutem illius Dei famulus Equitius longe positus
E7rt?V)TV)<7Et. TTrOOTpElpJtf SE6 ptOVK^Of, EUpEV OTtEVKUT^ dixit; in virtute scilicet miraculi exemplum tenetis
TviovpaTviv taertvvi TOU©SOUrcupOivo;ekuSev, iv j 6TOO 0EOO Magislri, qui invitatus ad iilium reguli (Joan. iv,
SoOXof 'ExuTtOf ptvixo6ev uvrapij/wv et7re.TwTOO SISKO-XKXOU 46), eum solo verbo restiluit saluti, ut revertens
•VKO «xoXou6wv urroSeiyptaTt, TvivTOO 6aupt«T0fTOUTOU SU- pater ea hora lilium restilutum vilae cognosceret,
vapttvsipykauTQ'xai 6 xuptofykp np-ojvIvx7oOf XpttrTof, qua vitam illius cx ore Verilatis audisset. Omnes
TOU|3a<7iXtxoO SutrwTroOvTOf, kbyoj ptovwT«vWev TW autem monachi jussionem Patris sui implentes, eum-
TOUTOU rra^eo"XETO utw, xa9cifEVEuayysXiotf EupioKoptEv'dem Basilium ex inonasterii habitatione repulerunt.
u7roo"Tpsi|<avT0f ykp auToOevTWEauToO otxw,sv auTJ)T>Iry Qui repulsus dixit, frequenler se cellulam Equitii
&pa tvpe TOVutov auToOTJJVta<7tvu7ro5s?aptEvov, OTE magicis artibus in aera suspendisse, nec tamen ejus
ttxTOUo"ToptaTOf Tvir'AXnQtiu;TOOTO KXKIZOEV. Ot 5Epto- quempiam laedere potuisse. Qui non post longum
VK^oijravTEfTvivxsXsut7tvTOOiSiou TcuTpb;ixrcknpoj- tempus, in hac Romana urbe, exardescente zelo
aotvTt;, TOVauTov BaeriXsiov ex Tn; TOOpavucTnpiov Christiani populi, igne cremalus est.
xaTOtxtKf £Siw<;«v. Atwxoptsvof Se, Efv)<7vxvwfTOTOO 'ExuTiouxsXXtov7T0tvjo-«t auToOTE/vatf £t'f TOV
T«t"fpt«'ytxKrf
itipu xptfxaaQnvai,ouSaptwfSe nSvvnOn ex TWV KUTOU TtvaTO irupknuv jSkk^at.Ou piSTajroXuvSs y_pbvav iv TKUTVJ
TWTwv"Pwpt«i<av jroXst, £viX<u TWiroof QEOV TOOjjpt<7Tt«vtxuT«T0u Xaou Exxav6evT0f,TOUTOV TTE-
jrupl xauo"6viv«t
rrotvixacrcv.
'Ev ptta SETWVMpt£/)wv EXTOO auTOU ptovao-Tnptou TWV Quadam vero [die una Dei famula ex eodem mo-
crrexpStivtav, t»ov«<TTfli« TIJ si; TOV xrjrrovBt<7EX6ouo"«, xai nasterio virginum Iiorttmi iiigressa est: quse lactu-
» Reg., ptovvj.
b Reg., XKT«irwptaeuwTTTOf yeaQut.
(forle, Euwrrof) c Gemet., quo deseendente.
iTcnpXf
ITUJOSTW XaciGpoTKTw (liaud dubie XK§POT«TW) x«T«<pXe- a Pratel. et Big., eamdemsalvalam.
itO DIALOGORUMLIBER I. 170
cam conspiciens concupivit, eamque signo c.rucis A Qeuaufj.ivnfupovktv, iv irciQvpiuUVTOV yeyovt. TovSe
benedicere oblita, avide momordit; sed arrepla a TOOCTavpovTurrovETreXvjer^Etaa jroivio"ae,wf yuaTpifxup-
diabolo prolinus cecidit. Cumque vexaretur, eidem yof TOOTO efuyev. Eu9swfouvurro TOOSeadoXou v.puTn-
Patri Equitio sub celeritate nuntiatum est, ut veni- Qeiau,Tceaovaueppkyn.TOUTO OUV oc TrapovTSf Oeaak-
rel concitus, et a orando succurreret. Moxqueh lior- psvot, u.STuo-rrouSvjf TWrr«Tpi ExuTtw eptvivuer«v, orrwf
lum idem Pater ut ingressus est, ccepit ex ejus ore EVTuxet sX9wv,Sta Tvif auTou svyn; TV)xtv5uv£uou<rn
quasi satisfaciens ipse qui hanc arripucrat diabolus S <7UftTr«9n<rv). EvSswff Si TOO TcuTpb; stf TOV xviirovEIO-EX-
clamare, dicens : Ego quid feci? ego quid feci? 66vTOf,np^uTo6 T«UTV)V p'vi;afStaSoXof,wf Tcknpofopijv
c Sedebam mihi super lactucam; venit illa, et mo- auTov Sta TOO cTofiuTo;auTvjfxpK?stvxat XeyetV'Eyw
mordit me. Cui cum gravi indignatione vir Dei prae- Ti eTcoinau ; v.v.Qe^ou.ivovptouETTOVW TOO fjtupovkiov exeivvj
cepit ut discederet, et locum in omnipotentis Dei v)),9e xut sSuxi pts. '0 Si TOU 0EOUavOpojno;pteTbpyn;
famula non haberet. Qui protinus abscessit, nec 11TOUT';) iTceTifxnatv, orrwfEXTviff TOU 0sou SouXvjf UTTO-
eam ullra conlingere praevaluit. XOJpnan, v.uiTorrov sv auTviTOO XOIJTOO ptviayjQ.napa.UT«
ouvxaTa TOVXoyovauTOuTOuv.kQupTOV Ttvevpui\\nkOt,
xai fxnSau.oj; aUTviTOU Xot7ro0 icpoasyyicuiSToXpsvjasv.
168 Quidamvero, Felix nomine, Nursiaeprovin- B 167 AvvipSETtf £uyEVE'<rTaTOf, bvbptuTt *v)Xtt],«rro
ciae nobilis, pater hujus d Castorii qui nunc nobis- Nouptriaff Tn; /wpaff bpfj.iu.tva;,icuTnpvTcupyjjjv' Ka-
cum in Romana urbe demoralur, cum eumdem aroptou TOOvuy pts9 viptwv sv TauTV) TWV 'Pwuaiwvrr6).£t
venerabilem virum Equitium sacrum ordinem non xaTOtxouvTOf, TOOTOV TOV Eu),aS£<TTaTOV uvSpu'EXUTCOV,
habere conspiceret, et per singula loca discurrere, t£p«Ttxovuiio)ptaptvieyetv yivijav.ojv, ajTouSxiwf Si xa9'
atque sludiose praedicare, eum quadam die familia- sxaerTOv TOTTOV Se«Tps';£OVTa StSaerxKXiaf ykptv 9swptsvof,
ritalis ausu adiit, dicens : Qui sacrum ordinem non EVptta TWVnfxspojv,TV)rrpof auTOVTcuppnaiuQuppijv,
habes, atque a Romano pontifice sub quo degis prae- ripcluTO UVTOV i-rcspojTuv'
'lepuTtxbv KcjiwptK ptviiyov, ptvJTe
dicationis licenliam non accepisti, pnedicare quo- ETrtTpoTrviv TvifxnpOrjswfrcupkTOO TWV 1 "Pwptatwv Tra-
niodo praesumis? Qua ejus inquisitione compulsus Tptupyov kuSiiv, ov xai ujrdxseaat,jrwf TOOTO jroeviaat
vir sanctus indicavit praedicationislicentiam qualitcr ToXptaf ; Ilpof 6v 6 ayeof ouroffavvipuTcexpiOn' TUVTU,
accepit, dicens : Ea qure milii loqueris ego quoque arcepfxot keyet;,xiyw e'vE^ptKUTw 5(EXoyeo-aftvlv•TOrrwf
mecum ipse periracto. Sed quadam nocte speciosus SE TiivTvif v.npv%eo>; ErrtTpoTrviv ekaSav, fuvspbv aoi
mihi per visionem juvenis astitit, atque in lingna jroioupt«t* svptt«VUXTI St'OTCTuaiu; veijTtpo;jrc/vuoipatof
mea medicinale ferramentum, id est phlebotomum rcupicTnfxot, xai ev TV) yXwTTvj pov iuTptv.bv ioyuketov,
posuit, dicens: Ecce posui verba mea in ore tuo; (C TOUT£<7Tt CpXstvOTOptOVTs9st/EV, eipnv.ij;fjOf 'iSouTOUf X6-
egredere ad pradicandum. Atque ex illo die eliam youf ptouiOifinviv TWCTop.UTi aov,e%ekOe TOO xvjpuTTEtv.
cum voluero, de Deo tacere non possum. 'Arro ouv Tvifnuipu; exeivn;, ei xat 6sXvjcrw ertwrrviaae,
ouSaptwfSuvaptai,TOO©SOU pt££t'fTOUTO avayxa?ovTOf.
PETR.Vellem etiam Patris hujus opus agnoscere, IIETP."H6e).ov TOO TraTpoff TOUTOU TOepyovStayvwvae,
* of Tef ToeauTa^apio-jitKTa
qui ferlur lalia dona • percepisse. XeyeTatetXvjcjjsvae.
GiiF.GOR. Opus, Petre, ex dono est, f non donum rPIirOP. To ipyov, nerpe, exTOOya.picp.UTO;, ou^i
ex opere, alioquin gratia jam non est gralia. Omne TOykptap.u ix TOUipyov. 'Errei13y_kpt;ovv.ht yivsTat
quippe opus dona proeveniunt, quamvis ex subse- Xkpt;. 'EV.UCTOV ovvepyovT«/apierptKTse TcpakufxSkvovat,
quenti opere ipsa etiam dona succrescunl; ne tamen EX5ETOOE7rav.oXou9ouVTOff epyovTa /api<rptaTaav\k-
vitae ejus cognitione frauderis, bene hunc reveren- vovatv'tva Se/xnTvifrroXtTsiaf auTOuT^VErriyvwtrev <7TE-
tissimus vir AlliinusReatinseantistes Ecclesiaecogno- pnQn;,6.'AXStvof6 euXaoeo-TaTOf avvip,6 TvjfexxXvjo-iaf
vit, etadhuc supersunt multi qui scire poluerunt. 'PeaTvjfe7tio"xo7rof,7ravu xaXwfTauTvjv Steyvw,xai erepoi
" Secundus Theod., protegeret; pleriquc concur- epist. olim 31 1. iv, md. 13; nunc 40 lib. v.
reret. Quod aulem liic legitur miraculum, conlirmari e Expunximus, 0 Deo, inserlum ab Editoribns,
potest ex Origen., I. VIII,contra Celsum, p. 591)et ]D invitis Mss. ln Graeco quoque non exprimitur, elsi
401, de iis qui propter cibos vetilos diabolo pu- semper subintelligendum sit.
niendi traduntur; et ex sancto Cypriano, 1.de Lapsis, 1 In Gilot., Vatic. et plerisque Edit., corrupte,
de puella parvula qum de idotothylis gustaverat, et donum ex opere, delracta negatione, quod falsum et
velut lorlore cogente... conscientiamfacti... falebalur. haereticum sensum reddit. Locum hunc sanavimus
Ibidem de alia : Postquam sceleralus cibus sumptus ope Mss. tum Gall., tum Angl., et Graecorum * (iod.
esl, in perniciemsuamrabies armata est oris. s Additur in Colb. De hac voce consule
b Compend. et Germ., portam. Neutrum legitur in Gloss. GraccttmCangii, xbpv. ubi multis adductis testimo-
Graccavers. niis probat ea lactucam signifieari.
c Ila legilur in Mss.At in Editis, sedebamibi. Si- U MSS.,TOUTOV E7r£TiptV)<76V.
niilem loquendi modum habemus apud Bern.,serm. 1 Colb., N£<7T0pt0U.
61,in Cant. n. 61 : lbo mihi ad illa sic referla cellaria; i lta semper appellat Rom. pontificem. Ignatius
et serm. 10 in ps. Qui liabitat, Curram mihi ad ea; Constantinop. patriarcha Nicolaum papam vocat,
et serm. de sancto Martino: lbo mihi. In duob. prior. IlpoeSpov xat IIaTptapj/v]V rravTwvTWV Qpbvojv, in epist.
Carn. legilur, supcr lactucam meam. concilio iv Consiaiitinop. inserta.
d Haud dubieCastorii magistri mililum qui in ob- k Mss., OVTIVK TotauTa.
Sidione Roro. niullum Gregorio collaboravit. Lege
* Nonnenascnolsepars rererendaest ad vocem
w.n,., qrjaesijiirahabetur, vel ad vocem<MtwUm quasinfra7 EDIT.
PATROL. LXXVII. 0
171 SANCTIGREGORIIMAGNI 179
5s jrXsterTototTtvefx«l fieypt ?ou rcupovTo;jrepteeae.A . Sed quia plus quaeris operis, quando concordabat
TlXstw SsTI?v)T£tfepyov,orroTava auvscpwvst viTvjfjroXt- vitae mundilia ctim studio praedicationis? Tantus
TtiotffxaQuptoTn; Tn cttovSp TOUxnpvyptuTo;;ToaovTO; quippe illum fervor ad colligendas Deo animas accen-
ykp auTovTr69ofetffTOrrpoasvsyxatTW0SWi^u^af, e\- derat, ut sic monasteriis praeesset, quatenus per
ixv.vaev,SJCTS xat p.a*v.aTnpioi; TCpo'icTap.tvo;,ov Stikt- ecclesias, per castra, per vicos, per singulorum
TTEV ^vexxXvjaiaef, ev TroXeatv, EViptTcopiot;,v.uiiv ivkcTOJ quoque fidelium domos circumquaque discurreret,
rorrw TWV7rta-wv St«Tp£^wv , xat TCZ? TWVKZOUOVTWV el corda audientium ad amorem patriae ccelestisex-
xupSia; el; TOV7r69ovTvif b Ktwviou?wvi?Stsysipwv. citaret. Erat vero valde vilis in vestibus, atque ita
D«vu SksuTsXsaTKTOtff evSu.uaaevexiypnTO'WSTE TOU? despectus, ut si quis illum fortasse nesciret, saluta-
ptviytvwaxovTaff auTov7rpoaxuvoupts'vouf 7TKp'auToO,(S5e- tus etiam resalutare despiceret, et quoties alia len-
XuTTea9ae TOUTOV «VTeTrpoaxuvviaai. 'Ev eTepoc? SETOirotf debat ad loca, >>jumenlum sedere consueverat, quod
c e'Qo;nvauToiTWsuTeXeaTaTw 7I«VTC.JV TWV despicabilius omnibus jumentis in cella potuisset
jropsuoptevof,
evTWp.ov«aTV)piw tTrjrwvirciSnvui. Ka7reaTpiwSe UVTI reperiii; in quo etiam capistro pro freno, et verve-
'-
Xahvapiov, v.uikvTtcskkn; Sipfiuct rcpoSv.TOJV iyjnTO. cum pellibus pro sella utebalur. Super semetipsum
Taff Si iepk; j3i?Xouf,EVSepu.uTivo) Seaaxxiw£6e«rTa!;e, sacros codices in pelliceis sacculis missos dextro
x«t ojrou8' av KTcnpxsTO, TvivTnf ypufn; «voiywvrrvjyv)», . laevoque poriabat lalere, et quocunque pervenisset,
B
TlivTWV liOVJftKTWV eTCQTiCfiyvjv."EfOuttSSi V.UlptsjjptT7)ff Scripturarum aperiebat fontem, et rigabat prata
TWV 'Fwptalwv rroXewff vifnfj.nTn;UVTOV xnpv^ea;. Ka9eJff mentiiim. Hujus quoque opinio prsedicationisad Ro«
SEi'9ofTOtf'' r.'Akj\\tv vTckpyst,Stk Tvjfoixeia; yXwTTvjfmanacurbis notitiam perveuit; atque (nt est lingua
TOU axpowptivou auTOt?Tviv-Ifvyr.vsrriaTrwf/iSvou? oovsusev, adulantium auditoris sui animam amplectendo ne-
xaT' sxstvovTOV xatpbvoexXvjpexoi TOUTOU TOO «rroaToXt- cans), eodem tempore clerici hujus apostolicaesedis
° «pyoXoyoOvTS?,
xoOQpbvovTWTcpoiSpo) ikeyov' Tif antistiti adulando questi sunt, dicentes: Quis est
EaTtv6 aypotxo;uvOpojrco; OVTO;, b; TETVJV Tviffxvjouijswf iste vir rtisticus, qui auctoritalem sibi prsedicationis
au9£vriave"avTw srrtcrrraTat,xat TvivStaxoviavTviff upts- arripuit, et officiumapostolici nostri Dominiaibimet
Tspaf, SsaTroToe, jravaytaTlaf etf EKUTOV ptSTaT£8£tx£v,indoclus usurpare praesumit? Mittatur ergo, si pla-
auToptsXwv afta6eaTaTOf ouv, et SoxEi"
; nsfji<f>9viTw upttv, cet, qui huc enm exhibeat, ut quis sit ecclesiasticus
of Ttf OUTOV ivra06a ocoEiXst kyayeiv, evayvwrtf viex- vigor agnoscat. Sicut autem meris est ut occupato
xX»at«<7Ttxvi xKTtiaTaaiff vrckpyjt. KaOkrcsp Se rroXXaxtf in multis animo adulatio valde subrepat, si ab ipso
aufiSaivecirspejroXXei Tvifipu^vifaaxoXouptsvvjf, Tvivxo- cordis ostio nequaquam 169 fuerit citius repulsa,
Xaxiiotv iv KVTTI /wpav Xapt?avsev,sav ptviaypujrvweyu- suadenlibus se clericis consensum pontifex praebuil,
).«xvii\\ «uTviff «jrojrspty9vj , cvviSnxat TOTS TotfSeXea-G ut ad Romanam nrbem deduci debuisset, et quae-
^ouatvauTov170 xXnpexoff eruvatvsaKt TOV TtaTptkpxnv, nam sua esset mensura cognosceret. Julianum tanien
v.uiTOV auTov«yi<J>T«Tov uvSpu EXUTCOV S'VTnTWV'Pw lunc defensorem mittens, qui Sabinensi Eccle»iae
ptatwvTToXet sve^9v)vat ixeXeuasv,orrwf TtieauTouptETpa postmodum in episcopatu praefuit, hoc praecepit, ut
orroeaeffTevsjrtyvwavjTae. 'iouXtavov5i «TroaTsiXaf, TOV magno cum honore eum deducerei, nec qtiidquam
TVJVCXKOTK SEtpsvaopa ujreip^ovTa,esy_uTo>; Se xai Tviv Dei famulus ex conventione eadem injuriae seniiret.
ETreaxoTrviv Tvif £V2a6tvv)sxxXvjaiafSet9uvovTa,TOUTOVQui parere de eo clericorum votis concitus volens,
iv.iksvttsv,oirwffEVfjsyitttn Ttptviayayvj, tva ptn iv otw- festine ad ejtis monasterium cucurrit, ibiquc absenta
SiicroTe Tpojrw6 TOU 0SOOSouXofuSptvuTroptetvu. 'Ixavof illo i antiquarios scribentes reperit, ubi abbas esset
Ss TotfxXvjpexotf EVTOUTW 8EXWV bfQnvat,pt£T«a7rouSvif inquisivit. Qui dixerutl: In valle hac quae monaste-
sv T<SptovaaTvjptw xaTeXaSsvxai TOUTOV sxeiae ptvisupvj- rio subjacet, fenum secat. Idem vero Julianus su-
xwf, ToufTWV «SsXywv Trpou-yjovTaf evTviptovylxaXXtypa- perbum valde atque contumacem puerum habuit,
youvTaf9saaapttvoff,vjpt-aTO srrepwTav,jroO6 riyouptsvo? cui vix poterat vel ipse dominari. Honc ergo misit,
• 'Ev TauTV)
vTckpyji.IljOofov ftjroxpt9£VTS? Bi.jrov Tvixoe- ut ipsum ad se sub celeritate perduceret. Perrexit
XaSe,T^ TWftovaaTyipioi uTroxeeptsvv)-^opTOV 8epi5st.'O puer, et protervo spiritu pratum velociter ingressus,
Se auTO?'IouXtavofjratSa et/e JTKVU 8 sVapptevov, x«l D omnesque illic intuens fenum sccantes, requisivit
urrepviepavov ovxai auTOfivtoXtf xupteOerae V5SUV«TO. ToO- quisnam easet Eouitius. Moxque ut audivil quis
" Uterque Mss., aupttfcovee:. J Antiquariorum laborem monachos maxime de-
11Reg,, irroupeCTiou. cere jam observavimus in Vita Cassiodori Gallice
c Mss., e9of «T^eTW.Et paulo pOSt,srrttvaivtiv. scripta, I. in, c. 5, § C. Lege ipsum Cassiod., de '
d In ulroque, x6X«$tv. Instit. c. 50, et Sulpicium Sev., de Vita sancti Mar-
0 Rcg., xo),KxsuovTSf. Colb., tini, c. 7, ubi laudans disciplinam in monasterio a
f Reg., viu.sTEp«f. «/JyoxwftwSovVTEf.
sancto Martino institutam : Ars, inquit, ibi, exceptis
s Retf., eTcnpuivov. nulla habebatitr.!n Vita sancti Epijilianii,
h Pler. Excusi, jumenlo sedere, quod etiam habent scriploribus, auclore quodam ejus discipulo, num. 5 : Occurrit ei
panci Mss. De lioc loqueivdi modo, Gregorio et qtiidam vir Cliristianus, non/ineLucianus, admirandtis
coa;vis, aut etiam antiquioribus scriptoribus Tami- el eruditus, qui vitam exercebalmonasticam,et elegan-
liari jam praemonuimusin nota ad 1. i Moral., num. tis librariiartem apprime tenebat, eiqitenavansstrenue
22. Yide pr&terea 1. n in Ezech.. hom. rS num. 2, operam ex ea panem quarebal qitotidiamm. Sacris li-
not. bris descriuendis etiam sanctimoniales na-
' Editi, per semetipsum., Mss. Germ., Norm., vnsse, probat exempium Melaniaejunioris.operam Vide Sur,
Tl»eod.,Val.CI.,Longip., Coinpend., etc.,sequimur. ad diem 51 Januarii.
173 DIALOGORUM LIBER 1. 174
esset, eum adhuc longe positus aspexit, et immenso A 1 TovouvjrpofauTov«jrsaTStXev, ojrwfpttra (TirouSjif aurov
timore correptus, ccepit tremere, lassescere, seque kykyn.'A-rceXQi>v Seo rratf, x«t «7rOTOftwf ev T<5XtSaSiw
ipsum nutanti gressu vix posse portare. Qui tremens Etas).9wv, EifjravTKfToufTOV X°PTQV 6spi£ovTaftrovi-
ad Dei hominem pervenit, alque ulnis humiliter ejus <r«f,sjis^viTSt Tif saTtv0'Exu9tof wf SE7r«o'«UTWV Tif
genua deosculans, slrinxit, suumque dominum ei EffTtStiyvw,ptv)xo9sv TOUTOV VTckpyjjVTK Qeuttkfievo; ,
oceurrisse nuntiavit. Cui resalutato Dei famulus avuptOfxnTO) ooSw|5Xv)9sif, rip?«TO Tpeptstvxai «ywvtav,
praecepit, dicens: Leva fenum viride, porta pabu- xat ptoXifSuvaa9«trji TOO (JnfxuTo; xtvnastSaSi^etv."O;
ltim jumentis in qtiibusvenistis : ecce ego, quia pa- Ttf rrpof TOV TOO0eoOKvOpoJTcav SsSotxwfeXflwv,ptET«
rum superest, opere expleto te subsequor. Is autem Tckun;TUTcetvofpottvvn; Totf jtoalv«UTOU TreptTrXaxetf,
qui missus fuerat, Julianus defensor mirabatur valde xat TOUTOU? 7rept7TTuaa6,otevof, TvivTOUxuplouaurou
quidnamesset quod redire morarelur puer: cum ecce jrapoualavsv TWptovaaTvipioi "OvTtva6 TOU
sptvivutfsv.
revertentem puerum conspicit, atque in collo fenuu) 0soOSouXofTCpottuyopsvaa;, xbpTOV «UTW ykojpbvsrra-
ex pralo deferentem; qui vehementer iratus ccepit /sat7rpoas'T«?£V etf TpoyvivTWV XTVJVWV,evotf 7rapeysvovTO,
claiiiare, dicens : Quid est hoc? Ego te misi homi- XsywVArreX9e, TSXVOV, XKIC TrXv?pouVTOc ftou TOevairo-
nem deducere, non fenum portare. Cui puer respon- ptstvavoXiyovepyov,su9swfxaTaXaptfiavw. 'IouXeavof Se
dit: Quem quaeris, ecce subsequitur. Tum ecce vir J> ] 0 Stfivco>p,ttfbSpaiOavfxu^ev ircirn ">TOUrratSoff/3pa-
Dei, clavatis calceatus caligis, falcem fenariam in SuTflTt. 'TnoaTpsyovTa SeTOOTOV 6saor«ptEV0f, xcclev TM
collo delerens, veniebat: quem adhuclonge positum wptwybpTQv iv.TOU XtSaSiouiTCtftpbfxtvov, QvpojQei; np-
puer suo domino quia ipse esset quem quoereret in- \UTOxpijstv xai Xs'ysevTi ecTt TOOTO ; jyw av9pw7roi
dicavit. Idem vero Julianus repenle' ut vidit Dei fa-> «yaysevae aTrsaTSeXa, ouj^iSs /opTOvBuaTUaut.7Q.Ttvt
mulum, ex ipso habitu despexit, eumque qualiter 6 jraeffKTroxpt9siff, etrrev' 'iSou ov?v)Teef , bicittOev ptou
deberet alloqui prolerva menle praeparabat. Mox axoXou9wv xaTK).Kpt6Kvei. Eu^EWff Se0 TOO 0eouuvQpojTco;
vero ut servus Dei cominus adfuit, ejusdem Juliani vTcoanikpsvo;,e xui Seaptviaaff TK uTroSviptaTK auToO,
animum intolerabilis pavor invasit, ila ut tremeret, erriTOO wptou(3aaTa?wv TOSperravov,e'v<3TOV
a ^oprov
atque ad insinuandum hoc ipsum quod venerat, txorcTS,TcupeyeveTo. "OvEXptvixouf6 7raef ipxbfxevov
vix jsufficere lingua potuisset. Qui humiliato mox Qeuaufieva;, TWxupiw«UTOO EptvivuaEV,'OTI ov7rsp?vjTstf,
Sfiritu ad ejus genua cucurrit, oralionem pro se «uTof vTckpxet.'0 5e auTOf'iouXeavof,vivtxaTOV TOO
fieri pctiit, et quia pater ejus b apostolicus pontifex 0JOOf SoOXov Epcv;6pitvovMsetaaTO, &,UVTOV TOU cynfiu-
eum videre vellet indicavit. Vir autem venerandus TOfTOUTOV s65sXut;aTO, T4rrwfSi B ocpeiXee Bptapoj;KUTW
Equitius ccepit immensas gratias omnipolenti Deo1 StaXej/9vivKt vjuTpsrricJeTO.nX/jaiovSi «UTOO 6 TOU 0EOU
agere, asserens quod se per sunimum pontificem{C uvQpojTco; rcapuyevofxevo;, kvvTcbaTaTo; foSo; evTVI 'IOU-
gratia superna visitasset. IHicovocavitfratres, prap.ce- Xtavou^u^vj eicnkOe,xui Xoerrov Tpeutojv,ptbkt;kvuyyet-
pit horaeadem jumenta praeparari,atque exsecutorem1 Xat nSwnQnTOSIKTIeXiiXu9e. T«7reevw8eVTOf ouv TOO
suum ccepitveliementer 172 "fgere ut statim exire1 tfipovvipLKTOf «UTOO , TOtfybvuat TOVkyiovTcpoaiSpufxe,
debuissent. Cui Julianus ait: Hoc fieri nullatenus xaeevynvv-rceps'auroOIJTSTTO ysvlaSat,xat ort 6 rcuTnp
potest, quia lassalus ex itinere bodie non valeol viptwv 6 arroaToXexof 7ro9etTOO 6eaaaer9atOptaf,xai h errt
exire. Tunc ille respondit: Contrislas me, fili, quiaI TOUTM ptea7rEOT£e).£v. 'O St!euXaSeaTaTOf ccvvip'ExuTeof
si hndierna die non egredimur, jam crastina nonI npiuTOevxuptttTYipiov; vptvav;TW TTaVToSuvav.co 0£w
exibimus. Dei itaque famulus exsecutoris sui lassi- muTcifxTcstv , xae Xsysev,"OTIvi avojQev yupt; Stk TOV
tudine coactus, in monaslcrio suo eadem nocte'. v-fynkoTUTav ptsTCUTptkpyov Eu6ewfouvx«-
eTCeo-v.e-ifuTa.
demoralus est. Cum ecce sequenti die sub ipso lucisi XsaafToufkoekfav;, exsXsuaev auTOtfevaur^ TV5 wpa Ta
ciepnsctilo vehementer equo in cursu fatigato ad Ju- XTvivvj eTQtfikttut, y.ui > TOV Ex§e§aaTiiv auToO171 np-
liannm ptter cum epislola pervenit, in qua praeceptum 1 5«TO£7rta7r£u5£tv , 'iva eu6ewff7repejr«Tigawae. Ilpoc;ov
est ei ne servum Dei conlingere vel movere de mo- louXeavof e'fn' 'EcrtkvQnv ixTn; bSov,rcuTsp,xai aviptepov
naslerio auderct. Quem cum ille requireret cur sen- i^skOeiv ov Suvaptae.'Ajroxpe6eifSE6 TOO 0EOOSOUXO?,
tentia esset mutata, cognovit, quia nocte eadem, in1 p) eejrev«UTW ' ©XeSeef pte, TEXVOV , ikv ykp Tvitt-fifispov
qua ipse exseculor illuc niissus esl, per visum pon- nfxipupev) Ttop£u6wptsv, uvptovkoncbvUSVVO.TOV ittTVJ VJplSf
tifex fuerat vehementer exterritus, cur ad exhiben- 7ropeu6flvat. 'Avayxaa9sif5evrcbTOO'louXtavoO, TV)V aO-
dum Dei hominem miltere praesumpsisset.Qui pro- TvivvuxTae'vTWptovaaTrjpiw eptetve,Tvi8e eTrtouavj nftipct
tinus surrexit, seque venerandi viri commendans 5 «uya?0VT0ff TOU ywTof,rratf jrpof 'louXtav6vpteT'eTrtaTO-
* Ita ex Mss. legendum. Editi, explicationiscausa,, cari summumpontificem.
sic habent: b.ocipsum pro quo venerat. In Big., hoc c c Colb., 7r),npouvT0ffTOa7roxetptevovoXiyov.
ad qu.od. d C<ill).,TOOTcuTpb; BpuS.u7roaTE...TOVjtatSa.
ipsum e Reg., v.v.l'jTcoSnau;
b Hocnmnine jam saeculovi designabatur pontifex X TU.
f Idem, v.vOpojrav.
Rom., quod ad nos usque perseveravit. Hinc in pu- s Reg.: icctXet
blicis supplicaiionibusrogamus ul demnum apostoli- iayypbjc,UVTOJ v)UTpsTrt?ev,
5taXe)/6vivai
cum, etc. Mosiste apud Graecosetiam receptus. Unde e wf SEicknaiov«UTOU 6'TOO9EOU uvQpojico;
TcapeyivtTa,
Tlieod. Sludita, I. 1, epist. 54, ad Lcon. papam : kvvTcbaTUTo; fbSo; iv TviT OU
'iouXeavoO.Colb. 8taXex<9vi
Tifriprimo omniumapostolicocapiti nostro, etc.; et:t v«l wTrXi^ETO.
1. 11,epist. 55 : /1/isicpistolasduas ad aposlolicum. h Colb., Stk TOOTO pte.Reg., EjrtToOTo'pt«.
Et ita passim. Observa<iiioquepaulo post papam vo- 1 Reg., TOV £7rt§«aTV)>
«78 SANCTI GREGORII MAGNl 176
XvifxaTsXaSe , a<f6Spa TOV errrrovIXaaaff, itepteyjjvan;A orationibus, ait: Rogat s Pater noster ne faiigari
Tn; iictttTokn;,tva TOV TOU0EOOSOUXOV ftviToXftviav) EX debeatis. Cumque lioc Dei famulus audisset, con-
TijffptovvjfauTOU xtvnaut. TovSs aTroaTaXivTa ircepOTojv, tristatus ait : 'Nunquid noti die hesterno dixi
SIUTIn krcbfUttt;VTcnXlkyn, Errlyvw,OTIsv auT«TV)vuxTt tibi, quia si statim non pergeremus, jam pergere
EVn b auTOf'iouXtavof«7reaTaXvi, St'oTCTUttiu; o TraTOt- minime liceret? Tunc pro charitalis exbibitione ali-
ipyn; £pt<f>o§of ysyovs,* 5t' 6v «7roaT£tXat EToXptvjtjEV,tva quantulum exseculorem suum in cella detinuit, eique
vovTOO0£ou S.vOpo>Tcov kyiyn. TiupevQv; Se avaaTaf, laboris sui h commodum coacto renitentique dedit.
td eaUTovT«ff TOUayiou kvSpb;evyui; TCupuOepevo;,Cognosce igitur, Pelre, in quanta Dei custodia sunt
jpof auTove'fn' IlapaxaXse6 7raTvipviptwv 6 jraTptapj/vjf qui in hac vita seipsos despicere noverunt; cum
tov avjb xojrv)9vivat uptaff.TouroSE6 TOU 0eoOuvOpoJTCo;quibus intus civibus in honore numerantur, qui des-
kv.ovaa;,TCUVV XvicnQsi;, eircev'Ouj/eTVJ yQi; nfxipv.etrcbv pecti foris bominibus esse non erubescunt; quia
aot, OTIikv ftvisu9swfTCopsvQojfxsv, ouSaptwfXot7rov vipttv econtra in Dei oculis jacent, qui apud suos et proxi-
KTTEX6SCV «7ro§via£T«t; TOTE ouv St« TOTcotnttutkyk-rcnv, morum oculos per inanis gloriaaappetilum lument.
TOVKUTOV SeyEvaopaoXtyov TcapuxpuTnttu;, x«i ujrEpTOO Unde et quibwsdain Veritas dicit: Vos estis quijusti»
xorrouauToOfitaQbvTtvu,xatTOtftviSeXovTOf KUTOO rcupx- ficatis vos coram hominibtis, Deus aulem novit cara'a
C
aywv, krcittTsike.Tivwaxeouv, IIET^£,EVTTOIKS6?v)B vestra : quia quod hotninibus altum est, abominabile
7TKPK 0soO u7r«pyouatvoe e'«UTOuff EVTWjr«povTt(3iw est ante Deum (Luc. xvi, 15).
(35sXuxTouf sev«esXoptsvoe* pteTKykp TOJV TviffiicovpaviavTcuTpiSo; jroXtTwv«pt6ptouvTKt, ot TIVEJ(SSEXUXTOCToef
«v9pwrroefsevaeoux aeSouvrae."Oaot Se Sta Tvi?ui|/v)Xoc<)poauvv)ff EauTOufIvwjreovTWV Stzaeouaev,xat
jrXvjalwv
Sea Tviffx£VoSo?iaf <j>uatouvTat, kicevuVTtu; TWV TOU©EOU 6y6aXptwv xEtVTat.06ev auTOufx«i 6 Tvif* 5t5aax«).i«f
Xo'yofSteXsy^wv,Xeyet"'TptsefEVTS oi StzKtouvTSff s'auTOufevwrrtovTWV av6pw7rwv6 0s6f SE yevwcrxse Ttif xapSiaf
uttwv,TOyap uiivjXov EVav9pwrrotff, SSsXuyptajrapa 0sw uTrapyst.
IIETP.0Kupt«?wXt'«v,OTC7r£plTOIOUTOU kvSpb; trvv- PETR.Miror valde quod de tali viro subripi ponti-
STcupttiTOV TcuTptupxnv v)Suvvi6v]ffav. fici tanto poluerit.
rPHrOP. Ti 6«upt«?stf, IlETpe,e et TWvw ittfukn; GRBGOR. Quid miraris, Petrc, quia fallitnur qui
av9pwTT0t ykp ovTefTr),avwpts9«, ojrsp xat AaueSujrEaTvJ, homines sumus? An mente excidit quod David, qui
dffTtffxai rcpofnTeia;rcvevu.ueyjtv fxeptupTvpnTut, OTE prophetiae spirilum haberc consueverat, contra in-
TOuffXoyourTOU7rai56f ipEuSoptsvou axouaaff, ipvj<povnocentem Jonathae filium sententiam dedit, cumverba
v.uTaTOO«Owou utoO'lwv«9avSSSWXEV. Orrsp 5s St«TOO pueri mentienlis audivit? Quod lamen quia per David
A«utSysyovs,TWxpU7TTV) TOU©EOU xpiast, Slxatovsevae factum est, * et occulto Dei judicio justum credimus,
TreaTEuoptsv Tn ykp kvOpojTcivn xuTuvonttst,cjrwfSixaeov et tamen humana ralione qualiter juslum fuerit, non
faTtvoux £TteaTapt£9a. Ti ouv 9aup.aaTov,eavTotfXoyotf„ videmus. Quid ergo miruin si ore mentienlium ali-
TWVi|/£u5optevwv, xae viptEffee'f eTtpu kicayijfieQa,oe quando in aliud ducimur, qui prophelrc non sumus ?
Tev£ffTcpofnTutovy vTckpxoft.ev; Ov ptiyu ovv ei xui Multum vero est quod uniuscujusque pracsulis inen-
evb; ixkttTOvTWV TcuTptupyjuv TOV VOOV viTWVypovTiSwv tem curarum densilas devaslat. Cumque animus di-
KXXsTraXXvjXof fxeptfxvaXuptaivSTat. 'OTTOTKV yciovi i^u/vi viditur ad multa, fit minor ad singula : tantoque ei
£e'fjroXXaSeaftepiJeTae,aptexpuvSTae xv.O'exuaTov, xae in una qualibet re subripitur, quando latius in mul-
iravTwvEtf EVauvEjratpeTat,ev ocrwevrroXXotf Tn ktrxo- tis occupatur.
Xia TTAKTUVETKt.
IIETP.StfioSpK kXnOnuntp keylt; vrckpxovatv. PF.TR.Vera sunt valde quocdicis.
rPHTOP.Ou^ viyouptKe SixaeovouSe TOUTO atynaur, GREGOR. Silere non debeo, quod de hoc viro abbale
OTctp TcupkBKXEVTIVOU TOUEUXKSEOTKTOU, TOTv)vtxauTa quondam meo revercntissimo i Valeniino narrante,
vjyouptEvou ptouyEyovoTOff, crEpiTOUTOU TOOayiou kvSpb; agnovi. Aiebat namque quia corpus ejus dum in
SeuyouptEvou axvjxoa."EX£y£ yap OTCEVTWevxTnpitoTOU beati Laurentii marlyris oratorio esset humatum,
fiuv.upiovptkpTvpo;Aaup£vT<»u TOawpta «UTOU nvTE- stiper sepulcrum illius msticus quidam arcam cum
SaptptEvov.'Erravw5ETOU ptvriptaTOf yecapyb;Tif ' apxav frumento posuit, nec quanlus qualisque vir illic jace-
ptETtiaiTous7rs'6v)xsv, fxnxuTuvonau;,OTcoio; uvnp avrbQir. ret, perpendere 173 ac vereri curavit. Tunc re-
174 exetTO.AeyviStovouv Txp«xo; ec,ovpuvbOsv ysyo- pente turbo ccelitus faclus, rebus illic omnibus in
vsv, x</t7ravTwv sv Tn iaUTwvXKTaaTaase SeansvovTwv, vj sua stabililate manenlibus, arcaro, quae stiperposita
ETravwTOUptvviptaTOf TeOeiau apv.u ircnpOn,xai UTCO sepulcro ejus fuerat, extulit, longeque projecit, ut

Colb. 8i'<Sv. laboris praemium,Graece,xo'rroupita6ov.


SacpeIiaecvox
h»Reg.,St'ou.
Uterque Cod., xojrw9viva<. apud Gregorium accipitur pro qualibet pensilatione,
c Colb., TOCttst. ul 1.1, epist. olim it, nunc 44.
'' Uterque, kknQeia;,et melius quidem, juxta textum 1 Duo priores Carn., duo Audoeni, Big. et Lyr., el
Lat., veritas dicit: Vos, etc. occutlumDei judicium justum cred.
e Reg.. se sv TWkvQpijTcoj. i Bigot., 2 Aud., Longip. cum Germ., Valentio.'
f Reg., apxXuov,et inira,
kpxkiov.Colb., KOXXK; Tnes Carnot., Gemet., primus Aud., Prat., Lyr.,
fortasse ad signilicandum arculam. Valentione.Hic uola Gregorium vitam monasticanf/
S Plerique Mss., Pater vester. esse.
!•>Gommodumliic signilical stipendium, mcrcedem. amplcxum
177 DIALOGORUMLIBER /. 178
palam cuncti cognoscerenl quanli esset nieriii is cujus A
. ptvixouffippifn, orrwf yVwawvTatjravTEffjroavjf jrapa
lllic corpus jaceret. ©EOU Tepevif vjt;cw9v],ouTtvofTOawpcasxseassxeeTO.
Etiam ea quae subjungo, praedicti venerabilis viri T«0T« 5e ajrEp vuve c xa9ujro§aXXw TW 5tv)yvipt«Tt
Fotiunati, qui valde miliiaetate, opereelsimplicitate TrapciTOO TcpokeyQivTo; svkaSsttTttTOV kvSpb;<iapTOvvu-
placet, relatione cognovi. Eamdem Valcriae provin- TOUSevjyouptsvou sjrEyvwv. d
"OaTeffxal TWynpu, xui TOtff
ciiin Langobardis inlrantibus, ex monasterio reve- ipyot;, x«i Tviaxaxla Ttavuptoeapsaxse."EXeysSe ouTOf,
reniissimi viri Equiiii in praedicto oratorio ad sepul- OTtev Tri avrn Tn; Buktpiu; xwpa TWV e AoyyoSapSwv
crum ejus monachi fugerunt. Cumque Langobardi se'a£X96vTwv, ptova/ot EX TOU ptovaaTwplou TOUsuXa§e-
ssevientes oratorium intrassent, cceperunl eosdem <7T«TOU kvSpb;'Exvciov,etffTOptvvipta «UTOO tv TWjrpo-
monachos foras trahere, ut eos aut per tormenta Xe^9e'vTtsuxTvjpiwjrpoaEcfuyov. Ot SEAoyyo§eipSot 6u-
discuterent, aut gladiis necarent. Quorum unus in- ptw6£VT£f, XatEVTWEUXTVjplw SeasX6o'vTSff, Tip%KVTQ TOUff
gemuit, atque acri dolore commotus clamavit : Heu, ptova%ouff eIjt» aupstv, OTtwf«UTOuf,strESta Battkvojv
lieu, saucte Equiti, placet libi quod trahimur, et nos ptaaTiywawatv,EITErjljse6avaTwawatv. Etf Se ic\ auTwv
non defendis? Ad cujus vocem prolinus saevientes 0"TEv«<;aff, xai sx ptsylaToujrovouxtvnQti;, ixpac\tv'Ae,
Langobardos immundus spiritus invasit. Qui corrueu- ayes 'EXUTCS, kpittxet aot OTIavpbpeOu,xai oux exSi-
tes in terram tandiu vexati sunt, quousque hoc cun- B ] xsiv viptaff;n«psu8uSsavv TWXoywauToO,jrvsOptakxk-
cti, eliam qui foris erant, Langobardi cognoscerent, QupTov ti; ToufQnptijStt;AoyyoSc/.pSou;- se'av)X9s-xae stf
quatenus lucum sacrum teraerare ulterius nou aude- TvjvyvivxaTajrEaovTSf sjri TOOOOTOV ESatptovlafivjaav, Ewf
reut. Sicque vir sanctus dum discipulos defendil, o3 jr«VT£fot srjw 6'vTSfAoyyoSapSoe TOOTO ' ptspta6vixa-
etiam niultis posl remedium illuc fugientibus prae- erev, waTS TOOXoejroO TW tspw TOTTW sxsivwouSaptwf
elitil. ijrttSvivat
EToXptnjaav. 'O yap aytof ouTOf«vvjp,Toufpta6vj-
Ttiff TOTSExSixviaaf,jroXXotf8 iir' ecxkiov jrpovotav
jrapsa%ETO Toefexti xuTotfevyovttiv.
CAPUT V. KEfcAA.E'.
h
De Comtantio mansionario Ecclesim sancti Stephani. IlEplKwverTavTiouTcupup.ovupi.ov ExxXviaeaf TOO«yiou
STsyavoujrXv)atov T»iriroXswff'Ayxwvwv.
Cujusdam coepiscopi mei didici relatione quod Ilapa auvEjrtaxojrouptou Ttvoffptspt«6vjxa, «vjrsp Stvj-
narro : qui in Aiicoiiitana urbe per annos multos in
yoOptatkfhyntttv, baTt; iv Tn 'AyzwvwvjroXEt,ETTI jroX-
monachico babitu deguii, ibique vitain 11011 mediocri- Xouff ^povouf EVTW(«ova^txw5tE'jrpsi/<E trp^viptaTt,ajrou-
ter religiosam duxit; cui cliam quidam nostri jam Saiwf xat sv TckantvkuStia ixiiat TroXiTSuaaptEVOf' w
provectioris aetatis, qui ex eisdem sunt partibus, at-1(J Ttvt uvfxfiapTvpovtti v.uiex TWV vipteTepwv TtvefficpaSeSn-
lestantur. Jux.taeam namque civitatem ecclesia beali xoTEfvi'5vj Xotrrov,xal EXTWVauTo6eysyovoTtf ptepojv,
martyris Stepliani sita est, in qua vir vitaevenerabi- 1 wf OTtTcXnniov tn; auTviffjroXswf'Ayxeovwv, sxxXviaea
lis, Constantius nomine, mansionarii functus officio TOOaytourrpwTOptapTvpoff STEcpavou StaxseTae.'AvvipSs
deserviebat (Marlyrolog., 23 Sept.) : cujus sanctita- TtffTviTroXtTEta cjravuEuXa§£'aTaTOff, KwvaTavTtof TOUVO-
lis opinio sese ad nolitiam hominum longe lateque pta, sv «UTV) jrpoaxapTspwv,TvivTvifixxXvjaiafSouXsiav
tetenderat, quia idem vir fundilus terrena despiciens, EjrtTsXst. 'Houv fnu-nTvifaytwauvvjfauToOrraatvavflpw-
toto annisu menlis ad sola ccelestia fiagrabat. Qua- jrotf xaTtiSrAofSta jtXKTOUf ylyovsv-Et;oXrjfycip Tvif
dam veru die dum in eadem Ecclesia oleuin deessel, xapSiu; «UTOO T« ejrtyetapSeXu^aptsvo?, 6Xvj TviTOO voof
et pradiclus Dei famulus unde lampades accenderet Sta9sac;tetf ptovaTtioupavtaEVJTEUSEV. 'EVptta Ss nf-epu
omnino non haberet, a omnes lampades Ecclesionim- tfkutoviv TV)«UT^sxxXvjala jrap£XEtif<sv, waTSjravTsXwf
plevit aqua, atque ex more iu medio b papyrum po- ptvje'xsti TOV jrpoXe-^SevTK TOO 0eoOSouXov 66svTtif xav-
suil; quas allato igne succendit, sicquc aqua arsit ini SviXjief oystXvi a<|<ae.TEptlaaffSEjreiaaf uS«TOf,x«t TTpof
lampadibus ac si oleum fuisset. Perpende igilur, Pe- auvs9seavEVpteawTOi ajrTprjv^aXwv, jrpoaayaywvTO

Germ., omnes candelas; primus Aud. el Lyr.,, D d ldem, x«i.roef Xoyoeff x«eTOef1'pyoefjravu kpittxn.
omnescyalhos. In Graecavers. legilur, xavSvjXaf, xav- eksyeSe ouTwf.
Snkci;;qua voce intelligi luccrnas olearias multis pro- e Mss., AoyytSkpSojv, AoyyiSapSot.
bat Cangius in Gloss. Gr. 1 Uterque CoJ., ftsfta6vixaatv.(Sic.)
b Papyrum hic pro ellyclmio adbibitam legimus; S Colb., srr' £a%aTouTcapiQtTOTcp.
quod eiiam lestatur Gregorius Turon. de Vitis Pa- t Caetera quae lii tilulo leguntur, desunt in Cod.
triini, I. vin: In quo nec papyrus addita, nec olei gultai Colb.; jrapaptovaptofautem optime respondet voci
tlillanits adjecta. Ad cereos conficiendos usurpatam Latinie Mansionarius; et a Txapu.fj.ava derivatur, quod
docet sancius Paulinus in nat. 50, de sancto Felice : custodiam, vel stationem niilitarem au custodiam
Luminaceratisadolenlurodorapapyris. palatii significat. Mansionarius enim Ecclesiae dici-
Porro per papyrum liic intelligi debent papyri, tur, qui ejus est custos el assiduus in ea ministrat.
quod est fruticis palustris genus, pbilyrai, quae adI Infra, I. III, c. 24, iiidiscriininalim idem Theodorus
cliartas, funes, stragulus, vestes, el ad varios aliosi vocalur modo, <juXa?, custos,modo7rap«ftovaptof, Man-
usus praeparabantur, Papyri onginem ex locis palu- sionarius. Idem occurri/ ?ap. 2S, seq., de Abundio.
, Siribus, usumque ad luminariaoplime describit En- 1 Colb., o'jffEVTflTrXvjaiov.
liodius in benediclione cerei, opusc. Paptjrum ad! i Reg., <i7rpiv.Colb., avrpnv. Retinemus «TrTpijv,
atmenta itjnium lympha trammisit. quod signilicat ellychnium. Vide Gloss. Gr. Cang.
c iteg., <7uvsT«i;«
Tji. 'Arro TEOKTTTW accendo derivatum videlur.
4-79 SANCTI GREGORIIMAGNl >8t>
trup trtysv' ouTWfSi TOvSojp iv TKI;xavSviXatf wtysv,.A tre, cujus meriti vir iste fuerit, qui necessilatecoin-
a eSfOT6eXatovurrvipxev.KaTavoviaaff (Sic) ouv,IlETpe, pulsus, elemenli naturam mulavit.
troiaff Sexaeoauvviff 6 avOpoJTco; QVTO; yiyovev,OCTI;TVJ
axayxviTW aTevwaewfvuTroptevof, TV5V TOUawxsiou
yuatv tvviXXa^ev.
IIETP."Ovtwf ttfbSpu QavfxuttTav ittTtvbrcepUXOVOJ, PBTR.Mirum est valde quod audio; sed nosse vel-
«XX'i'9eXovyvwvKtev rrota TarretvwaEe evSovvnnpxev*> lem cujus humilitalis apud se esse intus potuit istc,
ToaauTJ) ui^waeei^ojQevStuXxp.rcojv. qui tantae excellentiaeforis fuit.
175 TPHrOP. METK<;U b TWV5uv«pi£wv EV7rototffvj 176 GUEGOR. Iuler virtules animuni coiigrue rc-
>J<u%vi StKXEtTae, xaXwffETrt?v)TseV afbSpa ykp TOV VOUVquiris, quia multumvalde estquod tentaiione sua iutus
tfvSovExjrXviTTOuatv svTviSoxeptKatot arrEpi^ojOevytvovTat mentein lacessunt mira quaeforis liunt. Sed si hujus
BauptaTa.TOUTOU SETOO aeSuafiiovKwvaTavTlou sv 6'rrsp Constantii venerabilis unuin quod fecit audis, cujus
EjrolvjaEV E«V«xouavjff, T«%£wfpta9vjas),rrolaf TKTTEIVW- humilitatis fueril, cilius agnosces.
<7£wf yEyovEV. PETR.Postquam facti illius tale miracnlum dixisti,
IIETP.'HvlxaTTEpiTOUTOIOUTOU 6auptaTOff Sevjyviaw, superesl etiam ut me de humililate meutis eius sedi-
tlecTt Xourov,ojTWff pte xai 7replTvjfTarrsevwaewf TOU;g lices.
voof«UTOO oixoSopiviav)ff. GREGOR. Quia valde opinio sanctilatis ejus excre-
FPHroP. 'Ev TWCfbSpu Tvivyvjptvjv Tvif«yewauvvjf vcrat, multi bunc ex diversis provinciis anxie videre
KUTOO c rrXKTUv6vjvat, ex Stufbpoivx^pojv avvep- siliebant. Quadam vero die ex longinquo loco ad vi-
7roX).oi
Xapevot,TOUTOV 6ewpviaae ETrs9uptouv. 'Ev pteaSe npepu deiidum eum quidam rusticus venit. Eadem vero hora
yeojpyb;Ttf ex TWVE'Xptvjxouf5t«xetptevwv TOTTWV 7rp6f casu contigeral, ut sanctus vir slans in ligneis gra-
TO6e«a«a9at KUTOV icupuysyovevV.UTauTvivSe Tviv dibus, reficiendis deserviret lampadibus. Erat autem
ojpuvavviSn TOV «yeovTOUTOV ii.vSpaev !;uXivw TSTpaTro- pusillus valde, exili forma atque despecta. Cumque
SiwicTafxevov, TU;xuvSnka;axeu«£etv.Ilavu yap d aTS- is qui ad videndum eum venerat quisnam esset inqui-
v6fvTcnpxsvTnnhxia, xaeicyyb; T«TOUowptaTOfxa- reret, alque obnixe peteret ut sibi debuisset osleudi,
Taaxeuvi,xai aeeSvifTVJptopyvi.ErriftsXwff Se TOUjrapa- hi qjji illum noverant monstrarunt quis esset. Sed
ll
yevoptEvou yewpyouTrpofTOQskcuaOttiUVTOV errt^vjToOv-sicul stulliB mentis homines merita ex qualitate
rof Ttf 6 eu).«§eaT«TOf «vvipKwvar«vTtof vrckpyjt, x«i corporis metiuniur, eum parvulum atque despectum
oVwff«UTWocoeiXvj ETriSet/^vivat SuawjrouVTOf, ot TOOTOVvideus, ipsum hunc esse ccepitomnino non credere.
aufb~>; eirtaTaptsvot, TWyewpywKUTOV uTre5et?«v. KK9K- In mente etenim rustica inter hoc quod audierat el
jrep Si ot afpavt Xoytaptw xpi>'xevot,xat ex TvjfTOOaw- |Q videliat, quasi facla fuerat quxdam rixa; et oestima-
ptaTOfxKTKaxsu^f T>ivapsTiivavSpioplJovTKt,TOV auTov bat tam breveui per visionem esse non posse, quem
e aTSVov x«l ii.fi.opfov TOV aytov9s«a«- lam ingentem haboerat per opinionem. Cui ipsum
rporrovxai OUTOJ,
ptsvof,ouSauwff eTrlaTSUS TOUTOV stvat7r£plou axvixoev. esse dum a pluribus fuisset asserlum, despexit et
*EvSe TWXoyeaptw «UTOU aptyt§oXia Ttf iTtnpyjv, wvTE coepitinidere, dicens : Ego grandem hominem cre-
rrsoi KUTOO nv kxovttu;', v.ui Tcepiwv E6s«a«T0" StsXo- diili,. isle aulem de homine nihil habet. Quod ut vir
ylt^ETO y«p SV£«UTW ptliSuVKO^Kt TOloOTOV S aTSVOV EtVKt, Dei Conslantius audivit, lampades quas reficiebat
6vE'V 7roXXw Sti Tvifffhfxn;eiyjv. 'Q.;Si ev.Tckei- protinus laelusrelinquens, concitus descendit, atquo
ttEyti^se
»TWV «xouaaff,yavspovKUTW yeyoviv,OTtKUTOJ vrckpxti in ejusdem rustici amplexum ruit, eumque ex amore
icepiov axiixoEv, np\u.TO xaTuye\uv,xut/5SsXuTT£a9at au- niniio coiislringere ccepit brachiis, et osculari, ma-
TOV,XsywVEywpttyav av6pwjrov6seiaaa6ai rrpoasSo- gnasque gralias agere quod is de se talia judicasset,
xouv,ouTOfSs Kv9pwrrou ouSivE/st. '0 Se TOV 0eoOKV- diccus : Tu solus iu me aperlos oculos habuisli. Qua
tSpjwrroff KwvaTKVTtof TOUTOKxouaaff,v.v.Tttkei^iu; Kff ex re pensandum est cujus apud se humilitatis fuerit,
ETTEptEXEtTO XKvSviXaf, ptETaa7rOu5'Sf ZKTVjX9£ , x«t £t'fTOV qui despicientem seruslicum auiplius amavit. Qualis
TOUyeojpyovkaTcuafjbv iSpufxev,v.ut fxeTU nokkovTCOOOV enim quisqueapud se lateat, contuuielia illata probat.
Tatf EKUTOO %£paiTOOTOV TcepikaSijv,npcuTOUVTOV V.U-]f) Nam sicut superbi bonoribus, sic plerumque humi-
TKtptXstv xtti ptsy«X«fykptTu; UVTOJ optoXoystv, OTt7rspe les sua despectione > gratulantur. Ciimquese et in
«JTOUouTwfsxptvsv'iksyeykp UVTOJ, "OTC au ptovofTOiif alienis oculis viles aspiciunt, idcirco gaudent, quia
6f9KXptouf aou sa^kf kvso>yp.ivov; si; ijxi. ExTOUTOUhoc judicium conflrmari intelligunt, quod de se ct
o-jv TOOTrpeiyptKTOf x«T«vovia«l ecTt icoiu; Tcap'tauTw ipsi apud semetipsos habuerunt.
Ta7r£tvwaBWff u7rvip-y;Ev,offTtf TOV pSfXuaaoptsvov auTOV yeojpybviceptaaOTipoj;ptaXXov nyvr.naev ev.uaTOvyko
TvivEVSOV /Expuftftivvjv TTpittipStttvvj Tzpottttyofxivn vSpt; Sav.tfxkCei' xa9«rrspy«p oc urrspvicvavot T«tf Tt^uKtf,ou-
Tof ot T«Treiv6topovEff EJTITVJEKUTWV EijOuSsvwaEt «y«XXovT«f 6T«VSE xai ev TOtf TWV«XXorptwv 6f9aXptoff
Ei;ou5svv]f*Evot opwvTat,irXEtovwf -^aipovTae, xai TVJV iauTtovv.piatvaTnpe^9«vatrrterTEuouoev, oTtorroiou,-
EauTouf
etyov, TOtouTot xat jrap EXEIVWV Evoptia9vjaav.
a Colb., wf OTIeXatov. c MsS.,ErrlaTSuaEV.
J*Reg., TWV avjptsiwv. S Reg., fitxpbv.Colb., asptvov.
c Colb., TrXaTuvea8«e. h Prat.,
d Uterque Cod., aepivof Hig., Lyr., primus Aud., Gemet. et unus
' lidem, csp.vbvxai vrcnpxsv Caun., slallm menteshominis, vel hominum.
v.u.opfov,error vidclur. ' Aud. et Lyr., glorianlur.
181 DIALOGORUMLIBER I. 1S<2
PETK.Ut agnosco, vir iste magnus foris fuit iii A IIETP.'Qf olptae,6 awip ouTOfptsyaf ptevyeyovsve%o>-
tniracnlis, sed major inlus in humilitate cordis. osvsv Cauptaat,pt-tcjwv SESVSO9EV EVT«7TEtvo«ooauvv).
CAPUT VI KE$AA.c'.
" De Marcdlino Anconitanmcivitatis tpisctpo. IleptMapxeXXivou e7rtaxorrou Tvjf«UTviff
7r6Xewff.
GRIGORIDS. Ejusdem quoque Anconitanae antistes rPHTOPlOS. 'Ev Tvjaurvi ToivuvTviff 'Ayxwvwv7r6X£wf
Ecclesiuevir vitaevenerabilis Marcellinus fuit (Mar- ijcxXviala E7rtaxoTrof ysyovsv«vviprravuTviTroXtTela evka-
tyrol., 9 Jtwi.), b cujus gressum dolore nimio poda- SsaTKTOff, MapxsXXeVOf TOUVOftK, OUTCVOffTVJV TWV 7roSwv
gra contraxerat, eumque familiares sui sicubi neceSse f3<iatv viTvif7roSaXyiaf voaof auvea7raaEv,waTExtvvi9vj-
erat in manibus ferebant. Quadain vero die per cul- vae auTovptiiSuvaa9at" «XX'ocrouXf,e'Kw>auTovarrEX-
pam incuriaeeademcivitasAnconitana 177 succensa Beev,ev Taef ^spaiv TWV oixslwvauToOvrcavpyojvTOUTOV
est. Cumque vehementer arderet, concurrerunt om- f3aaTa?Ea9«e.Evfl ptt« 5e npepu Stk muiafj.uTb;Ttvof
nes ut ignem exstinguerent. Sed illis aqnam certatim apteXecav vi«UTVJc/roXtffj.78 'Ayxtivevs7rup!a9v). Tou Se
projicientibuS, Ita crescebat flamma, ut jam totius TTUpofc-foSpij; TvivTTOXCV XKTavEfxoptsvou, auveSpaptov
urbis ihteritutn minari videfelur. Cumque propin- arravTEf,etrrwf xaTaa§£a«t «UTOSuvvj9wae.TJpof6 5e
quiora sibi qusequeioca ignis invaderet, jamqtte urbis TWTTUptOSwpETTE^UVOV, 7rXetOT£pWffV)CJ)X6?U7T£pv)Ut;«-
psrteni non modlcam consumpsisset, et obsisiere B V£v,waTEXotrcov 7r«VT£Xvi «7rwX£t«v TVJaurv) 7r6Xstarret-
nullus valeret, deduclus in manibus venit episcopus, hjOnvut.Mvoaw5ESeacpopouf TorrouffTO7r0pxaTeepXEcJEv,
et tanta periculi necessitate compulsus, familiaribus xai ou pttxpovptepoffXot7rovTviff7r6Xewff XKTeveptriaaTO,
suis se poriantibus pnecepit, dicehs:c Contraignem fivjSsvoff u7roaT«v«eSuvaptsvou,6 Errtaxorrof/spai S«-
me ponite. Quod ita lactum est, atque in eo loco est <7T«£6pisvoff X«TSX«§£, xal T^ 63uvvjTWfTOO7rup6f«v«y
positus, ubi tota vis flammae videbatur incumbere. xv)fvuTTopisvof, Toi; «UTOV (3«aT«touaev sxsXEuas, Xiywv
Ccepit autem miro modo in semetipsum incendium KaTEVKVTt TOU7rup6fEptE9yjaaTS,orrsp XOCTTOV xai y£yo-
retor<]ueri, ac si reflexione sui impetus exclamaret vsvx«t evExsivw TejiTOTTW ETE9V),SVWTT«T«<5Tviff cyXoyof
se episcopiim transiie non posse. Sicque factum esl Suv«uefETrt6X'<i9etaa^<f)alv£TO.''lIp£;aTo5e9«uptaaTwTp6T
ut flamma incendii illo lerniino refrenata, iu semet- T07rup7rp6ffEKUTO uTroaTpiystv, waTEyovviiff Sixrjvxev.px-
ipsa refrigesceret, cl contingere ulterius quidquam yivat TnTn; vnoaTpofn; UVTOV 5uv«aTsl«, ptvjSuv«a9ae
atdificiinon auderet. Perpendis, Petre, cujus sancli- TOV E7riaxo7rovrrapsX9eev.OUTW TOIVUV ysyovev, waT£TVJV
tatisl'uerita:grum liominem Sedere, etexorando flam- T'OOefi.Tcvpiap.ov fkbya /aXtvaywyri9eeaav,ev aurw TW
masprcmere? °po9eaiw i^u^peiv Ssivat, xal TOOXotrroup.n k^uaOui
TtvoffTWV XTtaptKTwv. KKTKVOEtff, IJsTps, 7rotKffocyewau-
(J vviffvTcnpxevouTOf 6 av9pw7rof,oTt aa9svviffwv, x«t
xa^Ec^optsvof, St' su^vif TVJV <pX6ya x«Te7r«uasv;
PETR.Et perpendo et obstupesco. TJETP.K«T«vow,x«i ),!«v£X7rXviTTopt«e.
CAPUT. Vll. KE*AA.Z'.
NovvwaouoevTtpupiovptovvjff T«ffstff TO2sp«ce9viv
De NounoiOpr&posilomonasterii in monted Soraclis. nspi 6'pof.
GREGOUICS. de vicino nunc loco tibi aliquid narra- tPHrOPIOS.Kspt7rXv)ae«?0VT0f TOTTOUVUV aoi TeStvj-
DO,q«od et viri venerabilis e Maximiani episcopi, et ynaotxut,brcepTcupk«vSpwveuX«§wv«cpviyoupiEvwv ptspta-
Laurionis, quem liosli velerani monaclii, qui ulerque Qnxot,Mat;tpte«voO )iyw Svi TOO£7reaxo7rou xai Aavoio-
nuncusque superest, relatione cognovi ; qui scilicet vo; yipoVTo;peova^oO,0V7rspx«e eru lyvwf, otTtVEfx«e
Laurio in illo monasterio quod juxta Nepcsiuam ur- fJtXP1T0^vuv rrEpietatv.'Of Ttf Aauplwvsv TWfxovuuTn-
bem f Supiientonia vocatur, ab Anaslasio viro san- ptoj TW5taxEtpt£vw Tcknaiovirvif> N£7r£at«f7r6Xewf,OTrep
ctissimo nutritus est. Qui nimirum Anastasius, vitoe 'Xnbv.pnfxvov xuketTut,7r«p«'AvaaTaaiouavSpofaytwTei-
venerabilis VirO « Nonnoso pracposito nionaslerii, TOU kveTpkfn.'0 ouv auTOf'AvaaTaertof,Xlavv-rckpxojv
quod io Soractis monle situm est, et propinquitate Tvi7ro),tTslaaeSi.ap.io;, ickvv TcpoaixetTO NovvwawTW
loci ei morunl magnitudine, et virlulum sludiis assi- SsuTEpaplwTviffptovns,TviffEVTW2spay9vivopst Seaxse-
due juiigebatur (Martyrol., QSept.). Idem vero Non- T\ ftSVVJff, X«iSt« TV)VTOUT07T0U x«t SeaT17V
TrXvjatOTVJTK,
nosus sub asperrinio sui mbnaslerii degebat Patre : TWVv)9wvpteytaTvivxoapteoTV)T«. 'O Se «UTOfNovvwaof
a Titulus in Gemet. est : Quomodo Marcetlinus Nunc sancti Sylvestri, qui in.eo latitasse fertur, no-
episcopuspositus esl conlra ignem, et exstinctus est. mine insignitur hic mons. Nomen tamen , sancti
Ubique argumenta prolixibraexliibel Iiic Codex. Gregorii aevo nondum mutaverat: quod facile pro-
b Gemet., cujus gressum nimius dolor contraxerat. bat lunc nondum disseminatam de sancti Sylve-
° lloc exempiuiri refert Veiier. Beda in Vita sancti stri laiebris, de meditato ad Constantini curationem
Cuthberti, c. \i. infanticidio, ejusdemqiieimperatorisbaptismo Rumae
d Monsliic Poetis olim decantatus. Virgilius recen- celebrato, historiam.
sens populos qui contra .rEneaiiiin proelium descen- » Syracusani, de quo sxpe in epistolis.
derunl, de liujus montis accolis canit, /Encid. 1. vn : f Vide, cap. seq., nolam a el li (col. 185, not. b
Hi Soractishabent arces. etc).
s Nonnosi meminit sanctus Gregorius, lib. olim.
Et Horatius, 1. i Carni., ode 9 : II, bind. II, epist. 50, nunc 1. m, episl. 51.
Videsut alla stet nive caudidum Ileg., 5eTWV
pttc/. nuepijv.
Soracte. 1 Reg., NsptEaiKf, Colb., NsaTreai«f.
183 SANCTI GREGORIIMAGNI 184
UTTO axX»po'T«TOV TCKTepK TOVTriffptOVV)ff auToOSeviyevA . sed ejus mores mira semper sequaiiiniiiaietolerabai.
ei'X).aTVJVaxXvjporvjTa TWV TOUTOU V)9WV, 9auptaaiwfickv- Sicque fratribus proeeratin mansuetudine, sicut cre-
TOT6 vTcifepev.Kai OUTW
TV)fj.uv.poQvfj.ia TOeffaSEXcyoef ev bro Patris iracundiam ex liumilitale mitigabat. Quia
TcpuoTnTt oitTTeTOVTOOTCUTpb;
7cpo'ittTaTO, Qvubv,Stk vero ejus monaslerium in summo montis cacumine
TviffIKUTOO Tarretvocopoauvvjff 7ravTOTS x«T£7rpKuvs. To silum est, ad quemlibet parvum hortum fralribus
SEauTopeovaaTvipeov EVTV)kxpoTKTn TOVbpov;xopvfn excolendumnulla palebat planities : unus aulem bre-
Seaxslptsvov vTckpyjt' bQsvicpb; TOTrowaaiTotffK5EX- vissimus locus in latere montis excreveral, quem in-
yotf pttxpbvxmckptovovSeptiaiab-n; iv TWT07rwEJJKI- gentis saxi naturaliter egrediens moles occupabat.
JETO.Ev Si TWTOOopov; 7tXaytwa aTEvoff T07rofu7rvjp- Quadam die dum Nonnosusvir venerabilis cogitarct,
Xivt 6v ETrExpaTSt XI9ouTcuufjeysQov; UTcbxkuafiv.. 'Ev quod saltem ad condimenta olerttm nulrienda locus
pte«Ss nptipv.6 EuXa§s'aTKTOf avvjoNovvwaofEVeaurw idem aptus potuisset existere, si hunc moles saxi il-
Se£),oyl?STO E7reTviSeeovTOVTOTTOV vr.upxetv Tcpb;vrircov lius non teneret, occurrit animo, quod eamdem mo-
Tcoinatv,iuv pevi 6 XI9ofKUTOV ir.tv.puTSt.TOUTOV Se f/£T«- lem •>quinquaginla boum paria movere non possent.
xtvviaatrrsvTvixovT« [£euyv)powvoux riSuvavTO" 69svXot- Cumque de humano labore facta esset desperatio,
TTOV oux vjveXrrtf>>5t' «v9pwrr!vou xKpt«TOu TOUTO y£vs'- ad divinumse solaiium conlulit, seque illic noclurno
c9«t. 'ApittTnv5e fSouXviv /3ouXsua«ptsvof, srri Tr,vOeiv.rivB silentio in orationem dedit. Cumque mane facto ad
xu.TUfSvyet Borfistuv,xtte sv ixsivwTWTO'TTW stf etrvjvjv eumdem locum fratrcs venirent, inveneruut molem
IKUTOV SiSwxsvEVTV)vuxTsptviinavyiu. llpwtaf 5Eys- tanta: magiiitudinis180 ab eodem loco longius re-
vop.ivn;iv «UTWTWTOTTW ol «SEXyolTcupeyivavTO, v.ui cessisse, suoque secessu largum fratribus spatium >
iSovTOfxeyeQa; TOOToeouTou Xi9ouEupovc fxttxpoQev i§ dedisse.
EXEivou TOOTOVOU 173 u7ro^wpviaav,xai Tvi KUTOU
u7ro-^wpviase rrXaTuaptov y£vEa9«tTrpofxvirrouicoinatv
Toi; kSskfOt;.
'EvaXXwTOIVUV xatpw, £v 6aw 6 auTOf a£§aa,ueoff Alio quoque tempore cum idem vir venerabilis
«viipxavSviXaf EVTWEUXTVipiw frrXuvEV, ftia EXTWV au- lampades vilreas in oratorio lavaret, una ex ejus ma-
TOUxztpo>vei; TX,V yvjv TceaovauavveTpiSn,ojaTSsi; nibus cecidit, quaeper inuumeras partes fracta dis-
likeittTUxkkaptuTUyeviaQutKUTV)V. TvivSETOU TcttTpb; siluit : i qui vehementissimumPalris monasterii fu-
GfoSpoTuTnv bpynvcso§ouptEvof, aTravTaTKTvifxavSvjXvjfrorem limens, lampadis protinus omnia fragmenta
zX«apt«T«auvayaywv, evw7rtovToO9uat«aTV)p!oj15»- collegil, alque ante altare posuit, seque cum giavi
xsv, EVUTOV Se sif evynvSESWXS. TjXvjpwaavTOf SEKUTOOgemitu in oraiionem dedit. Cumque ab oratione ca-
Trlvevxnv, v.uikvattTuvTo;,uyevjTvivxav5vi).«v evpev,vjf'G put levasset, saiiam iampadem reperit, quam timetis
Tti xXo:api«T« <j)o§ouptsvofvivauvayaywv.'O aeSkafJto; per fragmenta collegeral. Sicque in duobus niiracu-
ouv ouTOf«vvipEVToefSuai TOUT.otff 9«upt«at,Suo 7raT£- lis duorum Palruin virtutes imitatus est : in mole
k
pjwvTnvSuvapttvEVTvi£7rt5sli;se TWV avjp.siwv ifxtfi.r,auTO' scilicet saxi, faclum Gregorii qui montem movit;
iv Tvipt£Ta9sa£tTOUXi9ou,TpnyociovTOOXoywTOV X!9OV in reparalione vero lampadis, virtutem * Donati.qui
ftETaxtv/iaavTOff- ev5e r^f xavSviXvjf > avaxriaet, TVJV TOO fractum calicem pristinaaincotumilali restituit.
AovarouSuvaptev,viTtffTO xexXaaptivov rroTvipeov EVTVJ
TcpijTnuyeoTvjTe a7T£xaTeaTV)aev.
1IETP.Ka9wff9ewpw,exop.ev6'ptotaTWV 7raX«ewv ve'« PETR. Habemus, ul video, de exemplis veteribus
CauptaTK. nova miracula.
TPiir. &eket; iv Tn TOONovvwaou epyuaiuoptotovTt GREGOR. Visne aliquid in operatione Nonnosi dc
TWV TOO 'EXeaaatou° yvwpiaaf, imitatione quoque Elisaei cognbscere?
TJETl 5. <9sXwxat TTKVU E7re9uptw. PETR.Volo, atque inhianter cupio.
rPHr. 'E),«iouTTOTE EVTWp.ovutTTnpio> Xse^efyiyovev, GREGOR. Dum qtiadam die in monasterio velus
rpj S'ekotrcbvb v.utpb;TOV uojpevcutiv.TWVSfvSpwvTaf oleum deesset, jamque colligendae olivaetempus in-
sXaiaf, aXX'ouSaptwfv.upTcb; iv Toi; TOOfj.ovuttTopiov D cumbeiet.sedfructus in oleis nullus apparerei, visuin
SivSpot;ifuivtTO.£ Bou).«ff ouv6 TcuTnpTn; fxovn;yiyo- Palri monasteiii fueral ut circumquaque fralres in
vev, orrwffot KSEXCOO! rrEptt;Trpoff TOufe'xovTu;ikuiu; irci colligendis olivis ad exhibenda extraneis opera per-
TWauvKt;Kc K7ri),9watv,S orrwfex TOO ptta9ouTvifepya- gerent, qualenus ex mercede sui operis aliquantulum
<7«afKUTWV SvvnOojtttvcXtyovekutoviv Tn ptov^EVEyxae. monasteriooleum deportarent. Quodvir DominiNou-
'O Se TOO0EOO uvQpojTco;Novvwaoff, ptETci TroXXvifTa7TEt- nosus (ieri cum magna humilitate prohibuit, ne ex-
11Colb. habet adhuc treu.vb;,pro aTEvof;
Rcg., ptt- ex Mss. tam. Angl. quam Gall.,et ex Graeca vers.
xpo'f. > ln Ediiis contra Mss. fidem additur, ad excolen-
">Reg., St' «vJpwTrlvwv dum hortum.
c Colb., ptv)x69sv; yjtpojv.
Ct paulo post Tckv.Tvnp.bv yEyovoTK i Germ., Compend. et unus Theod., IJWvehemetf
rroof.
d Uterque Cod. Reg., sc. el Colb., «VKXTOTEC. lissitne. t Cognomeiilo Thaumalurgi, Neocaes. in Ponlo
e Colb., vovjaae.
' Mss,, (3ouXviSvi episc, incujus Vita a sancto GregorioNyss. couscri-
TWrraTCt. ptai legilur hoc niiraculum.
KReg., K7TWf.(vel ouv)
h In Ed. ante Guss., Qui Arctii in Elruria fuit episcopus et pro mar-
quingenta; corrigitur hic error lyre colilur die 7 Aug.
185 DIALOGORUMMBER I. 4«6
eunles fratres ex monasterio dum lucra olei quaere- J^ vofpoavvn;TOUTO ysve'a9atexwXuas,ptvJTTwf TWV kSekf&t
rent, animarum damna patereulur. Sed quia in mo- Tvjf ptovvife;eo^oftevwv,sv oaw xipSn eXaiou£vjToOae,
nasterii arboribus oliva>.paucte inesse videbantur, eas tyvxtv-nv?v)pet'«v vTcofxeivojct. MaXXov 5s'E'VTOtfTOU ptov«-
coiligi proecepit, et iu praslo mitti, et quamlibet pa- CTnpiovSevSpotff TouTOUf «7reX9ctv ExiXsuasv,oXiyaeyeip
rum olei exire potuisset, sibimet deferri. Factuin- eXaiat iv auToff E9EWPO0VTO, xui KVTU;cojpevQnvatx«t
que est, et susceptum in parvo vasculo oleum fra- e'vTWeX«tOTpt§eiw j5Xvj9viv«t 7rpoaeTa?ev,e x«t et Ttbki-
tres NoimosoDei famulo delulerunt: quod ipse pro- yovSXKIOV e!s),9etvSuvvjavjTae, 6'rrwfKUTW Trpoaaytiywae.
linus ante allare posuit, cunctisque egredienlibus TeyoveTolvuvxat ev aTsvwTKTw £ «yyetw TOeXatovot
oravit, alque accersitis postmodum fratribus praece- «SsXyoi5e£;«ptsvot, NovvwawTWTOU©EOU SOUXW B Krrvi-
pit, ut hoc quod deiulerant oleum levarent, et per yayov.' O-rcep«urof SsrJKptEvoff ifXTcpoaOsv TOOOvciotCTn-
cuncta vasa monasterii exigue fundendo dividercnt, piov TeOetxs'xoti TCUVTOJV £<;EX96VTWV, ptovofsvSovTvjf
quatenus benedictione ejusdem olei omnia infusa vi- ixxXnaiu;aTcsp-stvsv, xae EKUTOV ttf eu^vjvSESWXE. METK
derentur : quae protinus ut eraut vacua claudi fecit. Si TOUTO fojvnaa; Touf aSsXyouff,ExiXsuaEV tva OTTEO
Die vero altera. aperla omnia plena reperta sunt. «UTW Tcpoanyayov skutov sTckpojat,x«t elf 6'XaTKTOO
pavuampiovkyyeiuXKT'oXlyovexyjavTs; Stufxepiaojaivr , 6Vw<;EXTvifTOOEXK!OU EuXoytafUTCUVTU TCIUVQOJCI, xui
T«UT«akSovpu bvTa rcupevOvxketaQnvui 'Ev> Ss «XXvj
Tce-rcoinxev. viptspa«vot^9svTa, uTcavTayiptovTK sups9vja«v.
PETR.Probamus quoiidie impleri 'gverbaVerilalis, B IIETP.UeaTEuoptsv x«5' nfxipavrcknpovaOaiTOO«Xvj^.
quaeait : Pater meus usque modo operalur, et ego ope- <9evou 6eo0 xai xupiou viptwv 'ivjaoOXptarou Tti pnptuTKt
ror(Joan. v,27). urtsp TcpoelpnxiV '0 TCUTnp /xoveo>;upTiipyk&TKt,xayei
ipyk^Oftui.
CAPliT VIII. KE*AA.H.
De Auastasio abbate monasterii, quod >>Suppenlonia JJept'AvaaTKatouviyouptevou ptovviffTviff 'Xjroxpvjptvovovo-
vocatur. ptK?opts'vvjf.
GREGORIUS. Eodem quoque tempore venerandus vir rPHrOPIOS.'Ev KUTW ToivuvTWXP^V ° ae§«apttOf
Anastasius, cujus superius memoriain feci (Cap. 7), «vvip'AvaaTtiatof, ouTtvofcivwTspw fivtiavercotnakfxnv,
sanctte RomanaeEcclesite, cui Deo auctore deservio, 11 vwTKpiofvTcfipyjTOtvTn;TvifTWV 'Pwptaltov«yi«f TOU
notarius fuit (Mariyrol., il Jan.). Qui soli 181 Deo ©EOU iv.x).naiv.;,n @eov^tipeTtvuvi SOUXEUW syw."Of Ttf
vacare desiderans, scrinium deseruit, monasterium 182 ®£V M0VM ^v navxiu SouXeuaatE7rt9uptwv,TO
c
elegit, atque in eo loco quem praefatus sum, qui axpivtav xar«Xsi'^Kff,TOV fxovhpn(3iovEI;SXS;KTO, v.v.ih
Suppentonia vocatur, per annos multos in sanctis ac- TV)7rpoptvv)ptovsu9siavj ftovvj,vjTIJ "TTroxpvjptvov XKXETTKI
tibus vitam duxit, eique monasterio solerti custodia UTcoTu\kfi.svo;, irci TcoXkov; y_pbvov;Stupxicu; , iv ayla
praefuit. Quo videlicet in loco ingens desuper rupes p kvuaTpOfnTrlv ?wvjvTcxpnyuye'TviffSE auTvijptovvif
eminet, et profundum subter d praecipitium palet. «ypurrvw<fuX«xvj xat TVJV vjysptovt«v Errt ETVJ txav« sv-
Quadam vero nocte cum jam omnipotens Deus ejus- s;£Etoia9>j. 'Ev «UTW OUVTW TOTTW TcaufieyiQn; X!9o?«vw-
dem venerabilis viri Anastasii labores remunerare 9:v u7re'px£tTat,xat |3«9uT«TOff xpnfjvb;xuTOjQev Qeo>pti-<
decrevisset, abaltarupe voxfacta est, quaeproduclo TUl."OT£SEXotTTOV 6 7TaVToSuvapt0ff ©EOff TOO«UTOO 0"S-
sonitu clamaret, dicens : Anastasi, veni. Quo vocato §aaptt'ou kvSpb;'AvaaTuaiovTQI; xorroefaveaevTcuptif
alii quoque seplem fratres vocati sunl ex nomine. cxsiv exeXeuaev,e'v ptta VUXTI e'x TOUui^ouffTOUX!9OU
Parvoautemmomento eaquaefueralemissa vox siluit, ywvvjyiyavsvfxeTuhxm kiyavau' 'AvuaTuate,Sevpo.Au-
et octavum fratrem vocavit. Quas dum aperte voces TOOSt xXv)9sVTOff, STSpOe ETTTK KSEXCOO! E| OVOptKTOJ Ex-Xvj-
congregatio audisset, dubium non fuit quin eorum Onauv.Mtxpov5i TTI;ysvoptsvvjff fojvn; atojicnakan;, xai
qui vocati fuerant obilus appropinquasset. Intra pau- TOV6'ySoov «SsXcfov sx«).sas. Uuau ovv vj ' auvoSslafa-
cos igitur dies primus venerandus vir Anaslasius, vspwfTvjff <f)wvn> sxetvvjf«xouaKaa, iv rrXvjpocpopia yiyo-
cacteri autem iu eo ordine ex carne educti sunt, quo vsv, OTC TWVxsxXvjptsvwv 6 9«vaTOfETrXvjaiaae. METK^O
de rupis vertice fuerant vocati. Frater vero ille ad ouv oXiywvvjpcepwv 7rpwT0f6 EuX«§s'aTKTOf «v^p 'Av«-
quem vocandum vox parum siluit, atqueeum ita no- CTuato;, xui oe XotrroixaT' bpStvovTWV SeapojvTOVaoj-
mitiavit, morientibus aliis, paucis diebus vixit, et tunc j. pt«TOf«rto),u9svTSf, rrpof xuptov sejsSviptvjactv, 6v Tporrov
vitam finivit; ut aperte monstraretur quia interje- BXTviffv.opvfn; i TOUXi9ou ExXvi9v)a«v. 'O Ss «SsXcoof
ctum vocis silenlium parvum vivendi spatium signa- exEevof,ov navykauau n fojvnftsT' oXtyovsxtiXsae,TE-
verit. Sed mira res contigit, quia venerabilis vir Ana- >£UTv)a«VTWv TWV «XXwv fviaaff6Xty«fvjptepaf,xai auTOff
stasius dum de corpore exiret, erat quidam fraler in Xoeirov ev xupiwST£Xstw9v), waTS5sev;9vjva.,OTJTOSe«-
0 Germ., parum oleutn. Norm., parvum oleum. Et paulo pOSt, aefXVQTKToj
h Nunc caslellum sancti Elise. Saptou. kyytio). Plurima
deinceps vocis hujus hoc sensu usurpatae
c ln Ed. quem prxfalus suin Suppentoniam vocari. recurrent. exempla
d Propler boc pr:ecipiiium locus hic 'X7r6xpv)pevov 6 Reg., krcnyayov.(Sic.)
Graccevocatur. Forlasse etiam Suppenlonia dicitur, 11Uierque, voT«ptof.
quod superpeudeai, et quasi pensilis immineat. > Mss., auvoS!«, et quidem melius; neque lamen
e Keg., tawf oXiyoje"X«tov.
' Colb., aeptvoTKTto aliquid mulare praestimpsimus, quia queinadmodum
«yyelw.Reg., petxooTarw. Saepe diciiur E?oSi«et sgoSsiaesitus, ila dici posse videtur
Zacharias ulilur voce aefxvb';,ad sigiiiticanduin par- auvoSiaet auvoSsiaCOUVentUS.
vum, exiguum, ul infra videbimus, c. 9, aeptvouirai- 1 Coll)., TOU 6'pOUff.
iS7 SANCT! GREGOItll MAGiSI m
etnixtz.tvj? utfni ¥80Si&XfiuvTOf, fuv.pkvkvufiovhvUVTO> .A monasterio qui super eum vivcie nolcbat: provolulus
wu ?nv B rrpoeaviflcivev. ©auptaaTovSe r.puypu pt£T« vero ejus pedibus coepil cum lacrymis ab eo posiu-
TbOtoGvveSn'tovykp aeSucpiovkvSpb;'AvuaTuaiaviv. Iare, dicens : Per illum ad quem vadis, te adjuro, ne
rou 7rap6vTOff |3toupt£TaaT«VTOf, «SeXyofTtj E'VTWfto- seplein dies supcr le in lioc mundo i faciani; ante
vtto-TWpiw urrvjpxev,of T<f errcivw«UTOU ?via«eoux hOe- cujus septimum diem ctiam ipsc dcfuncius cst, qci
Xev.ToeffSi TroaiVCXUTOU 7rpoaxuXtv5oupt£voff, pt£T«8«- tamen in illa noctc niler caeterosnon fuerat vociitiis,
xpuwv tx£T£UEV «UTOV , XsywVOuTWfeyot ae rcpb; bv ut aperle clarcsceret, quia ejus obilum sola vcnera-
kxepxti, ptvjeotavjfpte ET;«VW aou £7TT«hfxspa; iv Tw bilis Anaslasii inlcrcessio obtinere potuisset.
xoaotwTOVTOJ rtOtvjaat.IJpoovvTn; eSSoan; hu.epu;xai auTojXotrrov ETsXsuTvjasv,6'aTefouz vjv sv ev.tivoT/>VUZTC
ijiBTei TWVaXXeov XSXXV)</E'VOJ. *avspovb ouvvTckpyjt,OTITVJV TOUTOU aexkttTUtttvubvn h TOUsuXaSserTtiTOu 'Ava-
OTaaioVTrpoasO^riUTraxouaSslTaa vj3uvv)9vj7roeviaae.
IKTP. 'Hvlza S aSsXtyofouTOfxsxXvjptivof fxeTu\vTWV PiiTit. Cum idem frater et vocatus inter caetcros
«W.WV OUX VJV, eiXXii tafff eu-^aefTOO «yioukvSpb;sz TOO non est, el lamen sancti viri intercessiouibus cx b.ic
xitfftoUTOUTOU ptSTsaTij, TI STEpbvSiSoTatvosev,se ptvj luce sublractus est, quid aliud datur inielligi, nisi
OTloeirapeiTw V.upio)TiXstot6'vTSf,Stxalwffu7raxou- quod lii qui apud Doniinuin magni sunl merili, obti-
cQhvutWoXXaxtff * SuvaVTKt, xui ei; avtk urcepTrpowpta- here aliquahdo possunt ea etiam quas non sunl prac-
ftEVcX ov-j\vTzi.px^vcxv. Btleslinata?
fPUTOP.'Trraxoua9y5vat OvSaflwfSuVKVT«t ev Toffptvi GREGOR. "Obtirieri nequaquam possunt quae prae-
•jtrtipxooat crrpowpiaftsvotff, «rrep 51 euxoptsvoeoi «yebe deslinata non lucriiit (Gialiaii., caits. 25, q. i, c. 21,
tlvSpe;Tcotovaiv,hSn lombv rrpowptaptivKetalv, OTreof Obtineri); sed ea quae sancti viri orando efliciunl, ita
Stti Tcpoaevyh;TOJTWV eictTev\ojVTUt. KKI KUTV; ykp vj praedeslinala sunl, ut precibus obliiicaniur. Nam ipsa
•cn; atwvibuBattthia; xXvjpOvoptia 7rap«TOU7TKVTOSUVK- quoque perennis regni praedestinatio ita cst ab om
^ TcpooptttQeiaa
ptou©EOO TOefezXexToff vrckpxet, Stk nipotenli Dco disposita» ut ad lioc electi ex labote
Se v.uuuTOV rroXXoO x«t SfvjaEWf X«pt§civEev «UTOuf e v)uS6- perveniant, qualenus postulando mereantur accipe-
xvjaEV, a7r£p7rpoTWV atwvwv5wpviaaa9atTrpowptasv. re quod eis omnipotens Deus anle saecula disposuit
donare.
ntiTP. "H6E/.OV TvjXauywf ptotd£t-y;6r,v«e, £«vSvvnTKt h PETR.Probari milii apertius velim, si polest prae-
TCpobptat; Tn evyjpavvepyhCKt. destinatio precibus juvari.
TPHrOP.TOUTO, IliTpE,oTrspeyw TcpoeQiutnv, CVVTO- GHECOR. Hoc quod ego, Petre, intuli, concite valet
ptwf ' 5uv«T«t iictyvojvui.K«9wf ouv srriaT«a«e, TW probari. Ccrte eteniin nosti, quia ad Abraliam Domi-
'Afipukfx6 ©EOff strrev 'liviVacixx).vj9vja£T«i aot arcipp.u. nus dixit: fu Isaac vocabilurtibi semen (Genes. xxi,
Ktti TreiXtV IlKTEpK 7roXXwv E9VWV Ti9£ex«as. iial rr«Xev C 13). Cui etiam dixerat : Patrem multarum gentium
uTrEaj^ETO «urw, XsywvEuXoywv suXoyviaw as, x«t TTXVJ-conslitui te (Ibid. xvn, i). Cui rursiiin promisil, di-
truvwv7rX»9uVw TOarc'epp.9. aov o\; T« uttTpuTOO oupavou, cens : Benedicamtibi, cl mullipticubosemenluuni si-
x«i wf TvjvaptptovTnv rcupk TO^sfXofT>if9K),«aervjf. cul stcllas cmli, et ' sicut arentim quie esl in lillore
*09EVXotTrovfuvepbv v.uQittTnxev, 6Ve6 7r«VTo5uv«pcofmaris (Ibid., xxu, 17). Ex qua re aperte constat
<3e6f,St« TOU 'Ia««x 7r).vj90v«e TOCTcippuTOUASpukft quia omnipotens Deus (eiiien Abrahaemultiplicare
183 Tcpoojptae. 6 TiypuTCTutSe, 6Vt'Ia««x vjTviaKTOper Isaac praedestinaverat, 184 et lamen scriptum
TOV xuotov7rep!TvjfyuvKtxofKUTOO , 5e«TOetvKtKUTIJVest : Deprecalusest Isaac Doininumpro uxore sua,eo
trTetpzv,xai et'a<ixouaev KJTOU , xat e'Swzsvuv~navkkr,- quod esset stetilis, qui exaudivit eum, ct dedit conce-
')<tvTvi 'PE§EZXK. 'EV.V olv TO arcipfju TOUASpv.kpt Stk ptum Rebeccai(Genes.xxv, 21). Si ergo muliiplicatio
TOU'\aukx TcknOvvut Tcpoi>piae, StUTiavCvyavCTtipuv generis Abraliaeper lsaac praedestinata fuit, cur con-
ik.xSev.'EVTSU9EV OUV * fuvepbvvrckpxet,OTIh rcpobpiat;
jugem sterilem accepit? Sed niiiiiriim coustat quia
T«ff EU^Ktff 7rXv)poOTKl, EVTW.3t' SU/VJff UTTC<XO'Ja9viv«t prndestiiiatio precibus impletur, quando is in q IO
TOV 'Iaaax Tsxvorrotviaat, evw6 0e6f 7rXv)90vat TO' arcip- Deus multiplicare semeu Abraboe prsedestinaverat,
pta TOO'A§paeif/.vjvTcpoopiau;. oratione obtinuil m ut filios babere poluisset.
IIETP.OuSsv(tot TvjfkrctttTta; xaTaXiXetTrTat' TOyap B PETR.Quia secrelum ralio aperuit: uihil milii du-
ptuaTvipeov vjrcknpofopiuifuvipojce. bietatis remansit.
TPHrOP.QiXstffex TWVTvirTouaxlaf ptspwvaot Tt GnEGOR. \is tibi aliquid de Tusciae parlilius nar-
Seviyvjaoptat \Forte leg. Sevjyvjawptae], tva yvwfTOTCOTU-rem, ut cognoscasquales in ea viri fuerint, ei omni-
TCOI uvSpe;evtuvTneyevovTO, v.xirroaovTW7rKVToSuv«!piw 1 potentis Dei notilise quanlum propinqui ?
6ei> Tn yvuaet E7rXviaia?ov;
n lla Mss., ul)i Editi liabent Ttpaetthfxxtvev. ' Illem Co9., arripptKaurou Tcpaijptasv.
b Mendoseouxpro ouvin Ed. irrepsil. i Excusi, ttvam. Sequimur unaiiiincni Mss. con-
c Colb., viSuvavro. seusum, et vers. Graicam in qua legilur, r.bthcut
AUlerque, 7tpoopta6efaa.
e lideill, euSoxviasv. facere.
k Germ.et nonnulli, obtinere.
' Reg., 5uv«a6«tETTtyvwvat. 1 Excusi, sicul arenam maris. Caetera omissa sup-
8 Mss., yeypuTcTut ykp OTt.Colll. addit, ar.ipaa, plevimus ex Mss.
post xuptov. m Germ. et plur., ut ftlium.
h Reg. pro fv.vepbv,liabet 5>i)6vicTtvOTI.
|g9 DIALOGORUMLIBER I: 190
PETR.Volo, atque boc omnimodo exposco. A IIETP.0eXoi,xai TOUTO rravTtrpoTrwa«T<S.
CAPUTIX. KEtAA.0'.
De *>BonifacioFerenlincecivitatis episcopu. nspi BovitpaTtousTriaxo^Ttou 7r6X£wf *£pv»)ff.
GREGORIUS. Fuit vir vilae venerabilis Bonifacius rPHTOPIOS.'AvvjpTtf u7rvipxsvevapETOU 7roXtTStKf
h f BovecpKTeof
nomine, qui in ea civilale quae Ferentis dicitur TouvoptaEVTV) *spvv)TV) c/roXse.
XsyoptEv») °0;
episcopatum officio lenuit, et moribus implevit TefTvjvTauTvjfsTreaxorrviv rraae tpoTcat;xprjaTOTvjTo;
(Martyroi. 14 itfaii). Hujus multa miracula is qui ad- xaTExoaptvjas. Il£pi TOUTOU crroXXa 6aupt«ata StviyefTc:t
buc superest Gaudentius presbyter narrat. Qui nu- T«u5ivTiofh 6 TTpEaSuTEpOf, 6f Tlf x«iVUV TTEpltaTtV 6
tritus in ejus obsequio, tanto valet de illo quacque ev T/i «UTOO VTCovpyiu kvuTpttfei;.TOO«OT« yap 7r£pi
veracius dicere,c quanto eis liunc contigit interes- auToO£7r'aXv]9e!af Suvarat Xsyetv,oaa x«t oipEtTrapwv,
se. HiijusEcclesiaegravis valde paupertas inerat, quac E9j«aaTO.TOUTOU TVJV ixxXvjaiavafoSpoTUTnTTTwxsia
bonis mentibus esse solet cuslos humilitatis, nihilque xaTei^sv"Toff 5e «ya9offXoytaptoffauysfvatStKrravToff
aliud ad omne slipendium, nisi unam lanlummodo Et'9taTO,<f)uX«zTriptov TOUTOUf Tvjf Ta7iEevoe<)poauv)jf.
viueam habebat : quaequodam die ila grandine ir- x£zTV)ptivof. OuSsvSs ETspoveiff7raer«vStoixvjatv £t/EV,
ruente vastata est, ut in ea paucis in vitibus vix par- eeptviIvuz«! ptbvovapt7reXwva. 'Evftta Ss viptipa ^aX«fn;
vi rarique racemi remanerent. Quam cum Dei prac- B £7TE).9ouar;ff, x«c auTOffx«TEXu6vrf toaTEptvi«TTOpttfvae ev
dictus vir reverentissimus Bonifacius episcopus auTMaTKyuXriv, £t pth" 6'rrouxat lv (WpuStovEtf kputk
fuisset ingressus, magnas omnipotenli Deo gratias vXhfxuTu, ei; bv6 TcpoXeyQei; evkuSicTUTo; kvhp Bovt<p«-
retulit, quia in ipsa sua adhuc ihopia scse angustiari Ttof 6 eTcicv.QTco; eiaekQi>v,£U%«piaTvjpiouf uptvoufTW
cognovit. Sed cum.jam tempus cxigeret ut ipsi quo- TraVToSuVKptO) 0SW«VETrEftlJyE , x«l TOtsv TOIKUTVJ 7TTW-
que racemi qui remanserant, maturescere potuissent %et«x«iaTsvwaeevizkpxojv."OTB 5eXot7r6v 6 xatpoffi XKT-
custodem vineae ex more posuit, camque solerti vi- ikuSe TOU ojptpkttut«uToufTouf<sva7rofuivavTaff oXtyouf
gilanlia servari proecepit. Quadam vero die mandavit BoTpvu;,fvkxv.v.TOU<ipt7rs).wvof x«Tti TOs"6off xaTsaTVj-
Consiantio presbyiero nepoti suo, ut cuncta vini va- ae' xui TOUTOV «ypu7rvwejiuXaxvi TvjpeferfiatsxsXsuasv.Ev
scula in episcopio, omniaquc dolia, ita ut aute con- pua 5i hfxipuKwvaTavTtea TWTcpeaSvTepo) TW E«UTOO
sueveratjpice superfusa praepararet. Quodcum nepos «vs-|/tw,7rpoaeT«c;ev, 07rwf6).a Tti ev TWE7rtaxorriw TOU
illius presbyler audisset, valde admiratus est quod OIVOU av.evnk 7rXv)9uv9wot, XK!Tr«rao9wai,xa9wf !'9of
quasi insana praeciperel, ut vini vascula praeparari vtchpyjv. "Orcep6 TrpeaSuTepof 6 auTsuave^fnof «xouaaf,
faceret, qui vinum minime haberct; nec tameu prae- Xi«viQavptttaev,6'TIolvovptvjejrwv,T<iax£u» TOOO'-'VOU
sumpsil inquirere cur talia juberet, sed jussis obtem- «Toeptaaae «vuyewf exiXeUasv. OuptsvTO!ys errSToXptvjaev
perans, omnia ex more praeparavit. d Tunc vir Dei G tvX,nTriiattt, StuTtTOeauracrrpoa£r«c;Ev, aXX«T/I xeXeuaei
vineam ingressus racemos collegil, ad calcatorium auTOuurrazouaaf,7TKVT« XKTK TOe"0off vjToiptaae.TOTE <i
detulit, omnesque exinde egredi proecepit, solusque «v9po>7rof TOU©soueif TOV«ptTreXwva eiaeX9wv,TVJV eu-
ibi cum uno parvulo puerulo remansit, quem in eo- pe9efaavaTatpuXviv auv«i;«ff,*t'fTVJV XVJVOV
«Trviyayev, xal
dem calcatorio deposuit, et calcarc ipsos paucissimos 7raVT«fsxEfSev^ Et;£X9sfv xeXsuaaf, ptdvofptSTa evof
racemos fecit. Cumque ex iisdem racemis parum ali- asptvoO 7rat5«ptouEVSOV a7riptEtvsv. EvSsTVJ Xvjvw TOcjrat-
quid vini deflueret, ccepit hoc vir Dei suis manibus1 Siov(3«Xwv, 7raTvj9»vat auTOUf Touf oXiyouf(3oTpuafTre-'
in parvo vase suscipere, et per cuncla dolia omnia- Tcainxev. 'HVCXK SEE| «UTWV otvofoXiyof7rpoEX9£fv vjp<;aTO,
que vasa quae parata fuerant, pro benedictione divi- TOUTOV 6 TOU©eou S.vQpoJTco; vai; iSiut; /Epatv e»
dere, ut ex eodem vino omnia X85 vascula vix mciptvoTaTW ayyelwSe^aptsvof, eis 6X«T« £T0tu.«a6evT«
infusa viderentur. Cum vero ex liquore vini parumi axeuvjeuXoytafx<ipivStEpioeasVwaTEptoXef7T«VT« T<i'
aliquid in vasis omnibus misisset, vocalo protinusl kyyeiu iv.TOU KUTOO \QQ oti/ou7re,<v6«vae. METeiSeTa
presbytero , jussit pauperes adesse. Tunc ccepit vi- (3),v)Cvjvat ev uTCtttttToff «yysioif T«UTr,vTvjvEuXoyiav,
num in calcatorio crescere ita ut omnia quae allatai xaXiaaf TOV 7r,p£aSuT£pov, 7rap£u9uToufTTTW^ouf rcupu-
'
fuerant pauperum vascula impleret. Quibus cum se . y£via9at exiXsuaE.TOTEhp\uTa b otvofEVTvi).<jvwau-
idonee S2lisfecisseconspiceret, ex calcatorio jussit! I» lciveiv,watE UTCUVTU TK svE^OivTa TIWVTTTW^WV ayysfa
e
puerum descendere, apolhecam clausit, alque ' TOUTO ouvOsKo-aptsvof x«i TcknpofopviQei;, TO
yep.taOhvxt.
impresso sigillo proprio munitam reliquit, mo.vqueI 7rat5iovev.TvjfXvjvou ExiXEuaEV «v£X6Bfv" TrivSi «Tro6vixvjv
ad Ecclesiam rediil. Die vero lertia praediclum x.XEtaaf,xai T«VtSiavcfpttyiSa e-rciQifxevo;, ptcTeiaacpa-
Constantium presbyterum vocavit, et oralione facla XeiafxaTsXerrE, xat Eu6iwfiv TV5iv.xknaiv.u7rs'aTps^t.
apothecam aperuit, et vasa in quibus tenuissimunvi: MsTtiSi TpitQvvjptipav,TOV7rpoXe/9tVT« KwvaT«VTtov
* Iu Germ. et aliis antiqr.ioribus Mss. scribilur, sonuin.
Bonefacius. ' Caret Iiac voce Conipend.
h Ita melius Codex Reg. ncccc an., San-Germ. et 8 Colb., bvbuatt BoveyaTtbff.
Mss. peneomnes; ubi Excusi babent, episcopatusof- 11Reg., 6 erciav.QTco; OCTI;.
ficiam tenv.it,et moribus impl. 1 Reg., orou EVpOTpuStov £('?oXiya<puXXa, te'f ov.
' Carnot., Germ. H primus Theod., quanto ei. ) Colb., ifOttcej TOV.
1 Hoc leslimonioutitur Adiian. P., epist. adCarol. Mdein Cod., TcknOvvQojci.
M., pro septima synodo, cap. 16, Tom. vn Concil. 1 Mss., e<;eX6etv exeXEuasv, x«i ptovoffrtTa aeptvou.
6 Plurimi mss., ascendere.In id. Gilot., Vatic. et m Rcg., pttXpOT«TW.
DOimullis,discedere,quod versioniGraecat;magis con-
491 SANCTI GREGORII MAGNI 102
TovTcpeaSvrtpav xaXiaaf, xui tvyhv 7roeria«f,TVJV «7ro-A liquorem infuderat, uberlim vinum fundentia invetiit,
©VJXVJV T«Si axsuo EVoif 6 sx7reEa8stf
vjvoe<;s. bkiyo; oevof ita ul pavimentum omne excresceniia vina invade-
iSkf,Qn,Sa^tXwf TOVotvov sx^uvovTaevptv WOTE£t" rent, si adhuc episcopus lardius intrasset. Tunc ler-
eSivjaETOV Eiriaxorrov oXiyov(3pa5uvatTOOEtaeX^Efv, r/jv ribiliter presbytero prascepit ne quosque ipse in cor-
•yhvTSf a7ro9vixvjf 7raaav £7r!TOOu7rspsx^sop.svou otvou pore viveret, hoc miraculum cuiquam indicaret;
* axs7taa9rjv«t.TOTE TWTcptaSvTtpo> ptTU«OaTvjpoTvjTOf pertimescens videlicet ne in virtute facti favore hu-
exiXeuaev,tv« ptvjSsvt TO9a0pcaTOOTO Ewf ou o mano pulsatus, inde intus inanesceret, unde foris
e!;Et7rvj,
E7riaxo7rof ex TviffTcupovan;?<)»)?psTikQn,foSovpevo; bominibus inagnus appareret: cxempluiii etiam Magi-
ph rrwf sv TVJysyovuia SuvaptseTOOSauptKTOf, StciTOO slri sequens, qui ut nos ad viam humililalis s instrue-
TWVkvQpijTcoJv eTcaivov,BkkSnvrtvk vTcofieivn' h TCUVVret, de semetipso discipulis praecepit,dicens ut ea
ykp TciffTcpk^et;Ttiff«y«9Kf 6 TWVav9pwrrwvErraevof quse vidissent, 1,neinini dicerent, quousque Filius bo-
7rapK6).K7TT£tv eteoSev* XK!EVTOUTW TWTOUSeSKaxetXouminis a mortuis resurgeret (Matth. xvn, 9).
WTroSEtyptaTt E?KZOXOU8WV, 6'aTtf viptafiv TVJTaTTEtvvi 6Sw Tvjf TarrEivoypoauvvjf oSviywv, TOtffeauTOUfta6v;r«f;
EVSTEt-XaTO, Xiywv,7repewve9ewpouv avjptsiwv,evaptvjSsvtet7rwaev,ewffou 6 Ttof TOO «v6pw7rou sx vsxpwv«v«aTvi
IIETP. npojoaaewfeux«tpou«v«y«vstav)f,67rtJv)Tvia«e IB PETR.Quia occasio apta se praebuil, hbet inqui-
fiiXwT! /3ou).6Tae eevwe^oVe6 XuTpwTvjff viptwv ©e6f, ev rere quidnam sit quod Redempior nosler cum duo-
otrw TOtf Suai TUcyXoff TO ywf iy_upiattTO,ixikevaev bus cacis lumen reddidit, jussit ut neinini dicerent,
OTCOJ; ixnStvielicojtttv'exeivot5e K7reX96vTSff , 5<Ej.viptea«vet illi abeuntes diffamaverunt eiim > in tolam ler-
IKUTOV ev 7raavjTVJyn exeivn; ptvjT! ys 6 ixovoyevh; TOO ram illam (Matth.ix, 27). Nunquidnam unigeni-
TtuTpo;Ttof, XKITOO ayiou7rv£uptaTOf ouvacStofivTOUTW lus Filius, Patri et sancto Spiritui coaeternus, hac
TWTrpkyptttTL Oeknfxu£tX£V,07r£poux hSwhOnTcknpb")- in re velle nabuit, quod non poluit implere , ut
trat' waTETOQuvtxu,orcepcioJTcnQhvuthQeke, ptvjSaptwf c miraculum quod taceri voluit, minime poluisset
SvvnOfiVai KTcav.pvShvut. abscondi?
TPHr. 'O XuTpwTvif viptwv ©soff, St« TOO9vvjTo0 ai>- GREGOR.Redemptor nosler per niorlale corpus
[XV.TOC, txucTovOTcep tipyuauTQ,hy-ivvTcbSeiyptu d 7rpa- omne quod egit, hoc nobis in exemplum aclionis
ejewffTcapecyjTO'"tvaxui vjptsffSuv«pt£tfavjptjlwvEpya- praebuit, ut pro noslrarum virium modulo ejus
fyfxevoi,TporrwToeouTW Toff t^vsatv «UTOU S7raxoXou- vestigia sequentes, inoffenso pede operis prasentis
6ouvTSf,UTCpoaxbrcToj. TTOSI sv TofffTvifTcupovan;twviff vilae carpamus viam. Miraculum namque faciens, et
«pyotf oSsuawptsv,6KUptaaiwfvopto9eTviaaf, xai havyk- taceri jussit, et lamen laceri non poluit; ut videlicct
tjeevxeXeuaaf,xai pcciXXov oux hSvvhOn'waTe((3et elecli ejus exempla doctrinae illius sequentes, in
aewrrvj6vjv«t
Xotrrovx«iTouffexXsxTOuf TOUJTWurroSeiyptaTt TvjffauTOU magnis quie faciunt, Ialere quidem in voluntate ba-
StSaaxaXtaffaxoXou9ouvTaff, EVotf ipyu<C\avTut fieyiaToi; beant, sed ut prosint aliis, prodantur inviti; quate-
6uvp.tt.ai,xpvShvutptivTaOTa,TcpbOectv iyjtv, kkX tv« nus et magnae humilitalis sit quod sua opera taccri
xal etspot ojfeknQioct,fotvepkvaOiaTttVTuf TOOTO SEx«t appetunt, i et magnae utilitalis sil quod eorum opera
Tarreevoypoauvvj pesyiaTvjvTckpyst,6VeT« epy« «UTWV taceri non possunt. Non ergo voluit Dominus quid-
y.pvShvtttOskovat,x«i wyiXetKV pteiJovK ev TWT«0T«atw- quam fieri, et minime potuil; sed quid velle ejus
Trvj9viv«eptviSuv«a9«t.Ou5«ptwfSi Tt 6 zuptofyevia8«t membra debeant, quidve de eis etiam nolentibus
ij9iXvjasv,ojTEpTcothttttt oux hSvvhQn'et TI Se rrepi «u- fiat, doclrinae magisterio exemplum dedii.
TOOXiysTKt9sXija«t, x«i ptvi8EXviaae, aw^tiaTexwf auroO
ToffkvQpijTcot; eTctSnixovvTQ;, ei; vjptBTipav StSaaxaXlav
e uTroSstypta SiSwxsv.
HETP.'Apsazse6 Xsystf. PETn. Placet quod dicis.
TPIir. Axptviv6),tya Ttva TWV spywv BovtyaTiouTOO GREGOR.Adhuc pauca aliqua quae de Bonifacii
ErriaxoTTOu, arr£pxaTEXEi^/Kptsv, ouTevoff ptvfiiavErroevjaei- episcopi opere supersunt, quia ejus memoriam fe-
pts9a, Sis?£).9efv Slxatovhyovfxat.'EvaXXwTOIVUV xaepw I) cimus , exsequamur. Alio namque tempore beati
TOOptaxaoiou l TlpoxovkovTOOfxkpTvpo;vjTvjfiopth; Proculi niartyris natalitius propinquabat dies, quo
irchittbiltv hfxipu. Ev «UTW SETWTOTTW «viipTeffsvysve- in loco vir nobilis Fortunatus nomine nianehat:
«rraTOff xaToSxee, *opTouvKT«ff Touvopta* 6aTt?TWceSaa- qui magnis precibus ab eodem venerabili viro postu-
(iiw TOUTW kvSpi TroXXvjv ixeaiuv Tcpochyuyev,tva T^V lavit ut ctim apwd bealum marlyrem missarum so-
XetTOupyiav ErrtTsXouvTO? «OTOO T»?TOOpiaxxpiouptap- lemnia agerel, 188 k a& benedietionem dandam
Tupo?187 ioprh;, euXoylavevTWotxw«UTOO eVexXivij in suam domum declinaret. Vir autem Dei negare
a Colb., Tre«v9v)v«e. f Mss., npoxXou.
b Hanc periodum ac sententiam Zacbarias addidil, e Secundus Theod., introduceret. Edtliante Guss.,
cum in Lalino tcxtu nulla sint ejus vestigia. Signili- duceret.
cat autem : Multum enim nocere consuevilbonis ope- 11Germ. etCompend., minimcdicerent. Paulo post
ribus, hominumlaus. tainei) legilur :jussit ut neminidicerent.
* Mss., >jSuvv)6vj. > Secundus Camol., in lotani reqionem.
* Reg., tipykauTQ"tvuvjpteff. i Tertius Carnot., et primus Tueod., el magncs
e Reg., urr6Seeypt« Ss'- a;diftcationis.
yiyovsv.Colb., urroSs!ypt«T« k Compend., ad benedicendum.
OWXSV.
195 DIALOGORUMLIBER I. 194
non poiuit quod ab eo ex Fortunati mente charitas A Souvaf 6 SETOO©SOU uvQpVjtco; TOUTO ou 7rapv)Tvia«TO,
poposcit. Peractis igilur missarum solemniis, ciim ad SteiT6 p.ET<i TriaTswffXKCEtXtxpevoOf kykrcn; TOV*op-
praedicti Fortunati venisset mensam , prius quam TOVVUTO-X ZOVTO v.tThav.cQut'Tv)f5s ayia? TOU0EOUXEI-
Deo bymnum diceret, sicut qnidam ludendi arte ToupyiaffTE).ea9iiav)f ev TV)TOOjxkpTvpo;iapTn, iv brjoy
victtim solent quaerere; repenle ante januam cum Ee'ff d TrivTOO 7rpo),£x9ivTOf $opTOUvaTOU Tp«7r£C*«v vjX9e,
bimia vir astitit, et cymbala percussit. Quem 7rplvh «UTOV Tvivojptauevnvevy_hvev TV5TpurcetnT&S
sanctiis vir a sonitum audiens dedignatus , dixit : ©sw Tcpoueviyxut,w? i'9of Teai TWV7rpoa«eTouvTwv
Ileu, heu, mortuus est miser iste , mortuus est U7r«p/£efJteTcc TratyveSiou £v]T£fvTpoyvjv,7rapEu9uspt-
miscr iste. Ego ad mensam refectionis veni, os 7rpoa9svTvjf9upaf avvjp Ttf e piSTaaiarpoiv TcapeaTn,
adhuc b ad laudem Dei non aperui, et ille cum simia xae Ttt xvp.Scd.tt ev.pavasv.'O Ss aytoff «vvipouTOf, TOV
veniens percussit cymbala. Subjunxit tamen et ait: VJ/OVTWVxupt§<iXwv (35sXut;Kpesvof, OUK<
s"efvj* , OUK! ;
Ite et pro charitate ei cibum potumque tribuite; KTciQKvev o iXsEevof OUTOJ* iyij ev TVJTpurceCnTvifeu-
scilote tamen quia mortuus est. Qui infelix vir dum ypoauvvjfeX9wv,TOaTopt«ptoukv.uhvei; TVJV TOO©eou
panam ac vinum ex eadem domo percepissei, egredi atveatv oux vjvotxa,xcixetvofpteTtictCTpojve).8wv,xupt-
januam voluit, sed saxum ingens subito de tecto ce- Sttku iv.povaev.XlpoaQei; Se etrrev*'A7riX9eTS 5t« TVJV «y«-
cidit, eique in verticem venit. Ex qua percussione B 7TV)V, xai TOUTW Tpofhv xui TCOTOV So>phauaQe'"tvuSe
prostratus in manibus jam semivivus levalus est: yevwaxvjTE, OTC «7ri9avsv.'O Ss SXEEIVO? ouTOfavvip,«pTOi»
die vero altera secundum viri Dei sententiam fundi- xat otvovIx TOOauTOuotxou XaSwv,TVJV Qvpv.v£<"sX9et'4
tus finivit vitam. Qua in re , Petre, pensandum est 9sXwv,Xi9offftiyaf ' tx TOUxspaptou«tcfviStov crrsawv,
quantus sit viris sanctis timor exhibendus; lempla zaTci TviffxscoaXvif «UTOO SiSwxev,x«i TOUTOV TcsttbvTU
enim Dei sunt. Et cum ad iracundiam vir sanctus hptOuvhiv Taff yjpaiv £§«aT«a«V ev Si «XXvj viptipez
trahitur, qnis alius ad irascendum nisi ejusdem XKTIX TvjvTOOkvOpiiTcov TOO0eou ^infov-rekttTOO|3lou
templi inhabitalor excitatur? Metuenda ergo tanto exphttUTO."E? OUnpkyptuTo;, Tlhpe, xuTuvohauiia-Ti
est ira justorum, quanto et consiat quia in eoruui TCOJ;foSepoi oc «yeoe TOOQEOUavOpwrcotTvyyk-
cordibus ille praesensest.qniad inferendam ultionem vovtti, v«ol ycip 0£oO uTra.p^ouat.'K«i E«Vei; opyviv
quam voluerit, invalidus non est. aupt§v)«uTouffxtvnOhvut,6 ev uvToi; xuTotvMV St' auTwv
Tr)vSuvapttvepykXjTut.ToaouTOV ouv foSspb; iaTiv o TwvSexaiwv9uptoff,ore sv Tatf xapSiatf «UTWV «si rraowv
saTtv6 TrivszSixvjatver.uyaytiv Svvkutvo;, otavauTotSouXwvTat.
Alio quoque tempore praedictus Conslantius pre- Ev aXXov Toivuvxatpw 6 7rpoXe/9stffKwvaTttVTtOf o
sbyler nepos ejus, equum suum duodecim aureis •KptttSvTepo; b TOUTOU tive^eoff,TOV IKUTOU errrrovse'f 5w-
vendidit, quos in propriam arcam ponens, ad SSZK vopxafiuTuTciTcpv.v.e' z«e TKOTK EVTviiSiu s «pzXv)
exercendum opus aliquod discessit. Cum subito jSaXrdV, TrpofTOepykauaQuii%hkQev. AifviStavSeT.To>ya't
ad episcopium pauperes venerunt, qni imporlune p evTo>iiciav.OTcirj) v.uTikuSav, ontve; avaiSwj TOV aytovTOO
precabantur ut eis sancttts vir Bonifacius episco- 0EOUuvQpo>Tcov TJovteyetTtov TOV£7riaxo7roviSuawirouv,
pus ad consolationem suae inopiae aliquid largiri " «uTofff£t Tt ouv 3wp<iavjTae
6'7rc.)ff rpoff TOTVJV Tvjf
debuisset. Sed vir Dei quia quid tribueret non habe- 7rTw/£laf IvSseav Tcv.pupvQhauaOut. 'O Si ayeof. OUTO?
bal, restuare ccepit in cogilatione ne abeo pauperes «vvjp, ftvi'eyo)VTI SoOvat, hp%ttTO ttTevayapeiaOatra
vacui exirent. Cui repente ad memoriam rediit, XoyeaptcT),ptvj8i).wvTouf TCTojyav; xoXrrw ZEVW sXurcQttTsi-
quia Constantius presbyter nepos ejus, c eqimin Xat. Ei; p.vhunvSi «UTW vjXSev, oVeRwvaTcivTeof 6 rcpec-
quem sedere consueverat, vendidisset, atque hoc SvTepo;b KUTOU TOV
ezv£y<t6ff, tTrrrovC/.UTOOTrirrpaze,xat
ipsuin in arca sua pretium haberet. Absenle igitur TO' XoyaptvOTTED ekuSev,ev Tvii apxXvj aurou styjv. Ev
eodem nepote suoaccessitad arcam, el pie violen- Taff«Trouaiae?ouvTOUTOU siaslOiiv,iv w TOTTW vi«px).a
tus claustra arcae comminuit, duodecim aureos tu- EXSITO, xae azorrwevaeSeiu; TU v.jeiOpaauTvjfauvrpt-
lit, cosque indigentibus, ut placuit, divisit. Itaque •liu;, ircupojvTUSWSEZK vofj.iap.XTU TUVTU, Toi; Seou.e-
Constantius presbyler reversus ex opere, arcam vot;, xuOii; UVTOJ k
npscrs, Stsu-iptasv.'TrcoaTpi^iu;Se
fractam reperit, et caballi sui pretinm quod in eam EXTOUspyov KwvaTKVTeof 6 rcpettSvrepo;,xcit TVJV ZXE!-
posuerat, non invenit. Ccepit itaque voce magna SovatvTvif«pxXvjff xevXv.afi.ivnv Oea.akp.eva;,ptvisupwvSi
perstrepere , et cum furore nimio clamare : Omnes r. TOkoykptv,S-rrepetf TVJV Ttptvjv TOOtTrrrouvjvX«6wv,hp-
a Germ., quem sequitur Gussan., omitiit, audiens,
reliiciantibus omnibusaliis .Mss. ixpavae v.ui, clc. Colb. habet etiam xaT<ipro PIETK,
b Yal. Cl., ad laudandum Deum. quod in qiiibusdam editis legitur.
s Mss., apzXa. Pau[o post Reg. habet epyktlecTui.
c De hoc loquendi modojam dicturn est h Reg., KUToff OTIouv SwpviavjTat
i. supra,ad
' irpo?T>ivTVJ?.
cap. Mss., Xoyaptov.Aoytipeov,aul koykptvproprie non
'' Coll). Tv)VTOU7TpoXiJ£8sVTO?
u.kpTvpo; p.vhptnv significat pretium, sed summam pecuniae, et certam
<l>oupTouv«TOu eef T!,VTpv.TceZav
hkOevicptvhUVTOJ TVJV nummorum quantilatem, ut probat coacervatis testi-
opwjtsvvjv iv
Tpofhv TviTp«7TE'?yj QswTcpoceveyxui o>;iQo; moniis eruditissimusCangius, in GIoss. Gr. Ilinc Xo-
Ttci TWV, quaemiiiime probanda.
e Colb.,etc, xai. Legendum for- yuptafxb; est ratio, subductio, tiumeralio.
i Colb. : c/pzXoc
ptsTticvaTpojvTckpsttTt auToO-EV.Reg., apxXa auToOt^n
tasse astaTpwv.SsfaTpovest crepilaculum quoddam. EVSe TafffarrouaiKtff auTOu£tas).9wvev w TOTTW EXEITO
ln Latino, liuic voci respondet Simia, cum qua quid xai axo77<7>.
Sistrum commune habeat, non videmus. k Colb., vjpsaxev.
f Reg.x£j! zaTti TvifxsjiaXvj?
auToO
Twv^zspaptiwv....
1<>5 SANCTl GREGORII MAGNI 496
\ttTOfi.STopyvjffptsyei-Xv) Tvi cywvvj xpvt^eivv.xt ki/stv' A hic vivnnt, solus ego in domo hac vivere non pos-
n«VT«fEVT«U9K svt ^httxt, pcovo? Si iyw iv TWotxeuTOUTWsiiin. Ad ciijus nimirum voces venit episcopus ,
£vjaaeou Svvuuut.Ee? Ta? epwvci? Si CTOTOO 6 iTciav.oTco;,omnesque qui in eodem cpiscopio aderant. Cumque
v.v.iTCUVTS; 6'aoehauviv TWir.ittv.OT.ioj rcv.psyivavTO. Kai eum locutione blanda vjr Dei lemperare voluisset,
DiXwvaurovo uvQpoJTto; TOO QEOO V.UTUTCpkvvut, vjpjaro coepit ille cum jurgio respondere, dicens : Omnes
XiyoeffxoXaz.EUTexofff rcuputveivUVTOV. 'ExsfvoffSi ptsra tecuni vivunt, solus ego liicantete vivore non pos-
CCoswff arrexpi9vjXsywv"TlavTSff ptSTtiaou £wat, ptovoff sum : 189 redde milii i solidos nieos. Quibus voci-
£/'> ifiTcpottQev aov ijvjaatou SVVU/JUI, 190 «froSo?ptoe bus comniolus episcopus, beatae Marire semper vir-
-:, Xoyciptv ptou.Kevv)9eif 5i 6 eTciav.OTta; Tui; TOUTOU yw- ginis Ecclesiam ingressus est, et clevatft manibus
vv.t;, iv TWvaw Tvifaylaf 9EOTOXOU x«i uetTcupQevov Ma- extenso vestimento, slando ccepit exorare, ut ei red-
" TOfekovtovKUTOO
pitx; staelQoJV, foowv, zai £XT£ivaf deret unde presbyteri fureiuis iiisuiiam mitigare
Tti?yjipu; h vjptjaTo evyjaQut, OTTOJ? au-w 6 0e6?x«pn- potuisset. Cumque subito oculos ad vestimentum
yviavj,69EV TWTcpeaSvTepoj SvvnQnuTcoSovvut uicepuv- suiim inter extensa brachia reduxisset, repente in
TO> ETr£<JviT£e,xaeTOV9upt6vx«TaTTKua«c. Eu^optevouSi sinu suo dnodecim aureos invenit ita fulgentes ,
«UTOU, zat T«? yjipu; urrozaTwTOVfekoviovui^wptEvaf tanquam si ex igne producti eadem hora fuissent.
iyavTa;, TOU? 6cf8aXptouf rcpb;euVTOv eTctttTpe-ba.;, ufvoj ]B Qui mox de Ecclesia egressus, eos in sinum furentis
evptsawTWV 5uo«uTou^sepwviv ra c EVEVSUTVJ SwSexa presbyteri projecit, dicens : Ecce habes solidos quos
vofiicfxuTK evpev, OUTW? krcottTpkrcTOVTU, w? OTIiv quaesisli; sed hoc libi notum sit, quia post mortem
auTvi^ TV)Jvpaix TOUTruooff vjaavii*£X8ivTa. HapEuSuff meam tu hujus Ecclesiae episcopus non cris propter
ouvix TvifEzxXvjaiaf EC;EX9WV, £e'fTOV ZOXTTOV KUTSU TOO avaritiam tuam. Ex qua scntenliae veritate colligi-
6uttw9ivTOff TcpzaSvTipav eppt^/e, Xiywv'iSou iyjt; TO tur quia, cosdem solidos presbyter pro adipiscendo
koykptv,orcepet^nTnaa;,TOUTO Seaot yvwarovEVTW,oVe cpiscopalu parabat. Sed vki Dci sernio pracvaluit,
ptSTK 9«VKT0V ptOU, £VTKUTVJ TvjEZzXvjaiK ETriaZOTTOff tt\J nam idem Conslantiusin presbyteratus officiovilam
ou pthyevhanStk TVJV xvvjrriavCTOU.TOOTO Si kknOe;vrchp- finivit.
yjv, OTC 6 TcpeaSvTepo; Stk TOSTrcTu^sfv TviffiTctaxOTch; TOXoyeipev 'A).X'6 XoyofTOUkv0pij7covTOU
vjTOipf.^sv.
©soOou SeviptapTEV e EVTWTOO
rcpeaSvTipovykp TuyfxaTib>v,TOTVJ? ("wvifTSXOJ
crrapouav;? sSs^aro.
'Ev aXXe.) TOIVUV x«tpwSuo Tevif TOT9OC , ev'PaSivvvj Alio quoque tempore duo ad eum Gothi hospita-
e»«axovT£f otTcipxeaQxt , TcupkTW«ylw TOUTW «vSpt se'f litatis gratia venerunt, qui Ravemiam se festinare
ptovvjv urrsSix^vjaav.JlpoTciftTcrov Si UVTOV;, fxtv.pbv axevo; professi sunt. Quibus ipse parvum vas ligneum vino
?uXtvov otvouyeptiaaf, TviotxtlotxilPl TourotfeTTiStSw- plentim manu sua praebuii, quod fonasse in prandio
xeV 07r£ps'v Tvi65w aptarwvTWV KUTWV "ao)ffapxtaat t, itineris habere potuissent: ex quo illi quoadusque
«UTvffviSuvaTO. "Ewffou 5s iv 'PaSivvvjetervjXSov, Stv\t- Ravennani pervenirent, k biberunt Gothi. Aliquan-
Xwff ec;KUTOU TrtvovTEf, XK!EVauTviTn TTOXEI 5S6Xiy«? tis autem diebus in eadem civitate morati sunt, et
huipa; StuTptyuvTe;,b rcapk TOVayiou TOUTOU kvSpb; vinum quod a sancto viro acceperant, qnotidie in
ScrQei; avToi;ocvoffiv TWS aeptvoTaTw axsuEt, ouStekti- usu habuerunl. Sicque usque ad cumdem venerabi-
^sv a)Xkxui vr.attTpityuvTs; rcpb; UVTOV, vjyzyovsx TOO lem Patrem > Fercntis reversi sunt, ut nullo die
KUTOO otvou,XK8'huipav ei; v.bpov rrivovTSf, xccipiSirroTS cessarent bibere, et tanicn vinumeis ex illo vasculo
EVTW«UTWaxEust srreSaXovTEff ' h «XX'wf tva
e'Spvevf nunquam deesset, ac si injllo vase ligneo quod
OUTW 5tijpx£a£. Episcopus dederat, vinum non augeretur, [sed nas-
cerelur.
ripoiv TI; xknptxb;, apTtwsiz TWVptspwvtxsivwvEV- Nuper quoque de ejusdem loci partibus senex
r«08« x«TiX«Ssv,oartf 7rspi TOO«UTOU «yiou kvSpb; quidam clcricus advenit, qui ea de illo narrat, qux
Bovtcy«Tiou TtxvTU' SinyeiTUt , urcep a<wrrv)9vivae ovx silentio non sunt premenda. iNamdicit quod quadam
* 4sX6vtov proprie accipitur pro veste sacra maxime riorum solidum essevotuerunl (vcteres) scilicetul ra-
ad episcoporum et presbyterorum usum. Vide Ger- diantis melalti formala rolundilas wtatemmundi quasi
manum patriarcham CP., in Mystagog. Et emin.. j sol aurcus convenienterincluderet.VideCang.inGloss.
card. Bona, Rerum Liturg, 1.1, c. 2i, num. 8. Quan- et notas in Epist. ubi de solido saepeloquendi occa-
doque tamen cpsXoveov est vestimentumcommune idem sio.
significans quod Latine penula; quo nomine in k Editi, biberunt. Gothi aulem aliquanlit, mnlata
scriptoribus noslro Gregoriocoaevis non raro intelli- Codicum mss. iuterpunctione. ln duob. Aud., tiigot.
gilur veslis eiiam vilioiis genus. Greg. Tur., 1. de et Pralell., pro biberunt, legilur biberent.
Vit. vet. Patr., c. 4, ila susciperetpenulam pauperis, 1 Sex mss. Norm., (erentes, quibus accer.seri po-
ac si veneraretur togam mititis. test Val. Cl., ubi legitur, deferentes. Plerique Edili
b Colb., Eif TOV Norm. mss. consenliunt. Plurimai sunl urbes in Ita-
oupavov
c Colb., ErrEvSupiaTt. vjp|aTO.
lia quaoFerentum, Ferentia, Ferentanum, Ferentinum
d Idem, Tvpviptepa. dicuntur, sive in Apulia, sive in Latio, sive in Etru-
e M*S.,o (v TWTOO. ria. Porro ea de qua bic agitur Ferentia, est in_
yap auTofKovaTKVTtof
f Iidem Cod., et; aOrouETTIVOV. Etruria, olim episcopalis, cui Viterbium, quinque"
* Ueg., fXlV.pOTUTOJ. tanlum inill. distans , in ssde episcopali succes-
* Reg., kkkkksYvkoj; BJ\VCTUVO)V ouTWfSevjpxEaev. sit. De urbe Tusciaesivc Etruriaj loqui Gregorium
' Coll)., ex his verbis , quae caput octavum claudunt inaui-
Sojyvjaotro.
i Intelligit aureos dc quibus supra. De solido festum est : Vis tibi atiquid de Tuscim parlibus nar-
aureo ("assiod. 1.1 Var., epist. 10 : Sex miltia dena- rem, etc.
197 DIALQGORDMLIBER I. 198
die ingressus bortum, magna bune a eracse mnliitu-, A vjyouptae Siv.aeov."EXeysyeip, tTTtevpetahp-ipa ee'asX86v-
d;ne invenit esse coopertum : qui omne olus depe- TOf «UTOU '81? TOVxnTtov,evpt TTOXU 7rXvj9off
xaptTrvjf,
rire conspiciens, ad easdem erucas conversus, dixit: wars 6XovTOV xvjrrovcxiTcaaOhvv.t, rrav SekkyttvovarroX-
Adjurovos in nomine DoniiniDei nostri Jesu Cbristi, Xuptevov Oiuttkfievo;,rcpb; Tijv aufvivxaptrrvjvirreaTpa-
recedile hinc.atque haecolera comedere nolite. Quae cysif,EerrEv" 'OpxiCojuptaf EVTWbvbptuTt TOOxupiou z«J
statim ad viri Dei verbum ita omnes egressae sunt, ©eou.xat erwTvjpo? vjptwv'Irjaou XpeaTou,8 kvuxojphauTt
ut ne una quidem intra spatium horti remaneret. ivttvQtv , xui TO-Xa^avovTOUTO <fayeivptvjToXptviavjTE.'
Sed quid mirum quod lioecde episcopatus ejus lem- EvSi TWXoywTOO«v9pwrrouTOU©sou evQioj;UTCUV TO
pore narramus, quando jam apud omnipotentem 7rXvj6oe- ixecvoei\hkQev,waTSptvjSeev E"VSOV TOOxvirrov
Deum ordine simul et moribus creveral, dum illa «rroftsfvat.Tt Se 9«upt«aTov,OTtTKOTK«rrep iv TWTVJ?
magis miranda sint quae eum hic senex ctericus err(axo7rijf«UTOU /povw TreTrotvjxe Sevjyoypts9x, b OTe•£«-
ad-hucpuerulum fecisse testalur ? Nam ait quod eo piri tou rravToSuvotptou OeoO,avv TW Tvjf lepwauvvjf
lempore quo cum matre sua puer habitabal, egres- TticyptKTe xul TOT;9auptaaev«peaircnvinaev; sxsfvaSi
sus hospitium, nonniiiiquam sine linea,crebro etiam QavpMtttojTiptt peaXXov UTrap-jouaev , «rrsp «xpevjv vnTctaii
sine tunica revertebatur, 192 quia mox ut nudum auToOovTOfTrsrroevjxivae auT&vIptapTupse6 yepojvOUTO?
quempiam reperisset, b vestiebat hunc, se expolians, B 6 xknptxb;."Ekeyeykp icepi KUTOU, 6'TIere 7raptiTV;ptvj-
ut se ante Dei oculos ° illius mercede vesliret. Quem Tpi wv,rreivuvvirrtoff U7r«p*£wv, e^epj^optsvof ex TOOotxou
mater sua frequenier increpare consueverat, dicens auToO,7TOTE ptiv aveu • u7roxapteaiou , 7TOTBSe aveu aTt-
quod juslum non esset ut ipse. inops pauperibus Xotpiav191 vrcsttrpsfsv. 'Hvlxay«p yuptvovTtva iQetx-'
vestimenta largiretur. Quae die quadam horreumin- ttUTQ, aTroSuoftevoff urcep vjptepieaTO , TOUTOV EVS'5UE,
ftS"
gressa, pene omne triticum quod s.ibi in stipendio VOCf TOfffTOUTTKVTtSuVKptOU 8SoO6<j8HX,UO?ff TOUTO XKT-
totius anni paraverat, invenit a filio suo pauperibus OTtTevecQat Oekojv , jrap' ou xae TOVptaQbv vjXrrefe.
expensum. Cumque semetipsam alapis pugmsque Su/vOTepwfSe rrapci Tviffoexeiaf finTpb; iTcSTiu.uTt>
lunderet, quod quasi anni subsidia perdidisset, su- Xsyouarj?,ftvielvaeSixKtov,«UTOV EVSEVJ UTrap^ovTa, Toff
pervenit Bonifacius puer Dei, eamque verbis quibus TTTw^offf svsuptaTaSapsicOui. 'Ev pteaSi vjptepa£;s Tti
valuit consolari ccepit. Qua?cum nihil consolationis 6'pp'eov£t'asX8o0aa,a^sSov 6XovTOVafrov ov etf Stoixvj-
admilteret, hanc rogavil ut ab horreo exire dcbuis- aa TOO otieouauTnf TravTOf TOOiveauTOutTatp.kcaauhv,
set, in quo ex omni eorum trilico parum quid inven- evpe TcupkTOOueou KUTvjff TOtffTcrojyjji;7rap«5o8ivTa«
tum est remansisse. Puer aulem Dei sese illic proti- TOOTO SE Oeacafxivnhp\ttTOQpnvsiv,xtti TOTcpbaoJTcov
nus in orationem dedit, qui post paululum egressus, «UTVjf TUTTTEtV, WffTOUEVt«UTOU 7r«VTOf TVJV «JTO-
TpOCPrlV
ad horretim matrem reduxit, quod ita (ritico plenum C kiaacu. 'KvTOuroifSi 6 TOUQeouTr«ffBovtyaTtofxaTs'-
inventum est, sicut plenum ante non fuerat, cum X«6EV , oattf «uTvivXoyoeff 7rKp«tvSTexotff XKTCWpuvvecv
niater illius totius anni sumptus se congregasse gau- hp%uTo.Eif OUSEV 5i TvivauTou7rao«lvsaevTauTv)?Xoyt-
debat. Quo viso miraculo cumpuncla mater, ipsa traptevqf,TrapaxaXsfv auTvjv hp^UTO,orrwf ix TOO6pp'iou)
jam ccepit &agere ut daret, qui sic celeriter posset £C"JX9V), o) aho; oXiyoffivuTcop.eivu; vjv.Taurv)?Si E?BX-
quac peuissel accipere. Haec itaque in hospitii sui Bouavjff, o TOO0eoO7rafffeaUTOv ei; su^viv Iv auTtoT<3
vestibulo gailinas nutrire consneverat: sed eas e ex TO.TCM u7rs'aTpwasv, xat ptST'okiyovet;eX8wv TVJV iauToO
vicino rure vulpes veniens auferebat. Quadam vero ptvjTEpa etffTObbpeovetaiiyocyev, oVspirupaxphfxuyifxov
die dum in eodem vestibulo puer Bonifacius staret, airov evpiQnvTcepev.Tcsptattov TOU crpwviv, oucjrepvjptvjTvjp
vulpes ex more venit, et gallinam abstulil. Ipse au- auToOawpeuerKaahv, /Kipouaa"' sif TVJV TOOJTKVTO?
lem concitus Ecclesiam intravit, et se in orationem ivtKUToO StoizvjatvTOUTO Si TO6«0pt«Qeunufxevn, Z«T«-
prosternens, apertis vocibusdixit,: Placet libi, Do- vuyefaavjpt;aTO Xiystv aurw StaSouvae6Vou [Sou),£Tae,
mine, ut de nutriinentis matris meaemanducare non vjvizaOUTWauvTOptwfSuvaTKt\v.Seiv, orcepTcupkTOO
possim? Ecce enim gallinas qttas nutrit vulpes co- O-oO«tTEfrat. *H auTviTO!VUV iv TWTOOOTXOU «UTvlf
medit. Qui ab oralione surgens, Ecclesiam est egres- 7rpoau),iws'8offeiysv i bpviOtakvv.TpifStv. 'Ex Si rrpoa-
sus. Moxautem vulpes rediit, gallinam quam ore te- " rrapaxsepiivou «ypou aXwTrvjc; ipyjfxivn , TX.VTU ekkfxSa-
nebat dimisit, atque f ipsa moriens ante ejus oculos vev. 'Ev fteci5i vjptipa,iv ott>>EVTtp «UTWTrpOKuXlw o
in terram cecidit. rrafffBovecfioiTiofeoTaTO, vjaXoarrvit; X«T«TO£'9ofi).6oOaa,
a lla Mss. At in Edilis, erucarum. In Codicibus 8 Reg., kvKX^phaut.
tamen mss. poslea legitur, ad easdemerucas. 14Mss., ^eipiTty«p TOOflsoO.
h Editi, vel, vestiebat,hic se exspolians; vel,vej(it3» 1 'T7roxapiaeovsubucula est seu camisia , Galice
bat, hoc; vel, tesiiebqimnc; contradicentibus mss, ehemise. Interula etiam dieitur, quasi veMisinterior.
Angl. et noslris. Aliquando pro veste saera intelligitur; docctque Sy-
c Val. Q.etlougip., illiusobtentu mercedis.Germ., meon Thessalon., de Sacris Ordinat., c. 2, idem csse
Lyr. et secundus Aud., illius obtentu mercede vest. ac penula seu ytXovtov.Verum hic nonnisi pro com-
Compend., illius operationemtreedis vest. muni profanaque veste accipi poiest. Idem staluen-
d Gemet. acPrat., rogare; primus Aud., Big. et dum de voce o-Tt*>>;aptov quae, etsi aliquando ecclesia-
Lyr., cogere. sticam vestem, aut monacliicara significei, eo tamen
e Longip., ex vkinilale. loci est strictioris tunicse genus, etiam laicorum usui
' Primus Auil. et Lyr., ipstj hora moriens. Secun- concessac.
dus A;:J., tuiii Gemet., ipse moriens. i Reg., opvtSaf... TKUTKC skkjxSuvtv.
199 SANCTI GREGORII MAGNI 200
6pv!9eov hpicaatv. AuTOfoe eruvTOftWf etf TvivIxxXvjacav eeaeX^wv , xat eauTovecffevyjiv vTcoar pi>cu; Seoptevof,
"
t?Xsyev* 'Apeaxetaot, xupee,tva et;wv vj fxhrnp ptou kvaTpifei bpveojvfkyeiv ptvj5uvv)9w- K7rav-K ycip vj KXM-
fnS, auTvjxaTsyaysv.h 'Avuark; ouvIx Tviffsu^vir, x«l EC;EX9WV e'x TijffsxxXvjaiaff,Tcapuy%phu.u h aXwirvjl;irco-
CTpHfUtttt,TO 6pvi9tovOTrspEVTW[erToptaTt Ecaasv, auTvi51 EVCOTTIOV
xaTsfjt*£V, TWV6CJ>9KXKWV «UTOO IV TV5yvj
TreaoOaaa7rl9avsv.
u
IIETP.Aiav 6auptaaTOV vickpxtt, OTI IV 7rp«yptaatv,^ PETR. Valde mirum quod exaudire preces in
eUTeXsaTKTOtff T«ff su^aff TWV£e'f OUTOV iX7re?6vT<uvse sperantium etiam in rebus vilibus dignatur Deus.
u7r«zo0a«ez«Ta?eof6 6s6f.
TPHrOP. TOUTO , nlTOB,lx pteyiaTvjfe TOOXTtaTOu GREGOR. HOC,Petre, ex magna Conditoris nostri
vjftwvocxovoptiaf ytvETae,tva Stk TWV ptexpwv wvXaptSti- dispensatione agitur, ut per minima quae percipimus,
VOC/EV, x«i 7rsptTWV ptsytiXwv IX7rii*£tv
7rtaT£uwptev. Etavj- sperare majora debeamus; exauditus nanique est iu
zoua9vjToivuviv TrpkyfiutttvtvrekeaTttroi;o «xaxofxat rebus vilibus puer sanctus el simplex, ut in parvis
aytof TraffouTOff, oVwfIv ToefpttxpoffpteiSvj iroaovoysi- disceret quantum de Deo praesumerein magnis peti-
Xstz«t sv TOffptByiaTOtf 7rap« ra ©sw«tTvjptaatxaTa- tionibus deberet.
ToXptvjaat.
HETP.'ApsaxEto XsyEtf. PETR.Placet quod dicis.
KE*AA.I'. CAPUT X.
Ilspt *opTOUveiTOU IrrtaxoTrou A c/roXEWff TouSipEwff. De Fortunalo ' Tudertinwcivitatis episcopo.
TPHrOPIOS."AXXoff TOIVUV «vvipTCUVV suX«5ouff rroXe- GREGORIUS. Alius quoque vir vitoevenerabilis in
TEtaff,iv Tofff«uTOtff TvjffTouaxiaf ysyovsfxiptat, Qop- eisdem partibus fuit Forlunatus nomine, Tuderiinre
TOVvaTOf ovoptaTt,TvjffTouSipswfSs IxxXvjaiafxurittrn B anlistes Ecclesiae(Martyrol., 44 Ocioi.), qui in cf-
IjriaxoTrof'oaTtf 7rapaQEOO yy.pivstXvjepwf, eyuyaSEUTviffugandis spirilibus i immensaevirlutis gratia polle-
Twvtixa6apTwv TTVEUuaTwv u7rvip^Ev'sc\uiato;,ojareSV'LOTS bat, ila ut nonnunquam ab obsessis corporibus le-
Ttif TWV Satptovwv Xsyeivafex TWVawptaTwv iv ocfxaT- giones daemonum pelleret, et continux orationis
wxouvStwxwv,Ttif eTcepyap-ivtt; auTw7rap'auTwv7TXEI- siiidioiiilentus,objectas conlraseeorum muliiiudines
«rTaffETrtfiouXaf, SteiTviffeTctfxbvavxui xupTeptvh;evyjh; superaret. Hujus viri familiarissimus 193 fuitk Ju-
vTcepiSatvev. TOUTOU TOU ayiou«vSpofotzstoTaTOff IfQfcev lianus nostraeEcclesiaedefensor, quianle non longum
kyk.Tcnyeyovtv'louXeavo? 6 TV5?hp.STspu;exxknaiu; Se- tempusin hac urbe defunctus est. Cujus cgo quoque
fivttojp. "OttTt;ou 7rp6rroXXoO zatpoOlv ruvrn TVJ7r6).se hoc didici relatione quod narro, quia saepe gestis il-
* vjv51
iTsXsurvjaEv Xlyw Stviyvjatv UTT' «OTOO pt£pt«6vjx«. Hus > ausu familiaritatis intererat, ejusqtie post me-
OUTO? ouvsv TTOXXVJ Tctxbpnaiu Tcpb;KUTOV vrckpxcov,TU moriam ad instruclionem nostram quasi favi dtilce-
TWV icpk\eoJV UVTOV kxptSoj; ercittTUTO. "Oart; TvivTOU- dtnem in ore retinebat.
TWV yXuxuTvjTa £e'ff
hp-iTtpavcrnptypbv, xaSarrspjxiXtTOff
xnpiavStk Tvjffpevvjptvjff Iv TWaToptaTtkei Tceptiftptv.
'Ekeye S's, OTIptaTpwvti TI? EuyEvsaTKTvj Iv e Tof? Matrona quacdamnobilis in vicinis parlibus Tusciae
ystTvi<i?ouat TVJ? Touaxia?ptipeatv,ou 7rp6TroXXoO xaepoO£ nurum habebat, quae intra breve tempus quo filium
iiupteyvjv Et'f TOVueov auTvjf vivXaSouaa"vjTtffup.uTVJ ejus acceperat, cum eadem socru sua ad dedicationem
iauTnff7r£v8sp«£t'ffiyxKtveaptov euzTVjpiou TOO ptaxapiou oralorii beati Sebastiani martyris fuerat invitata,
pkpnpa; 2e6«aTt«voOhv xXvj6£fa«. TvjSi VUXT! EXEivvj Nocle vero eadem qua subsequente die ad dedicatio-
rjptsXX.EV vj TWViyxatviwvhfxepuTOO f su- nem prxdicti oratorii fuerat m processura, voluptatc
TtpolsyQsvTQ;
XTvjpiou STrtcf)«!yeev,TVJTvif cupv.b; hSavnvtxvj9efaa,ex carnis devicta, a viro suo sese abstinere non potuit;
TOOe«UTvif «vSpofiyxpKTeuaaa9ae ouxhSvvhOn.Upojta; cumque mane facto coiiscientiam deterrerct perpe-
51Xoejrov yevoftlvvjf,ptijeuXafivjSsfaa Tvivyevoptlvvjv Tvjf trata n carnis delectalio, processionem vero impera-
aupv.b;hSvTckOetuv, TcpoelQiiv 6 hpeTtcuTO, TOTWVav- ret verecundia, plus erubescens vullum bominum,
tt Colb., «Xorrvjt; TaOTaxaTEcy«ysv. I Germ.,Longip., Val. Cl., primus Carnot., Big.
h Reg., «vaaTKVTOff ouv KUTOO ix TviffEujt^vjf xat Tvjf et secundus Theod., usu. Retinemus ausu, suadenli-
IxxXvjaiafi;E),9o'vTOf Tcapuxphp.a. bus aliis Mss. et vers. Graeca.
c Colb., TOOTcotnrov. mProcedt-re,apud
d In eodem Cod. legitur simpliciter, E7reax67rou. ecclesiasticos auctores, Ambrosium,Gregorium,a!iosque
loca sacra adire, et
• Ita Ed. cum Reg. Ms. Colb. habet iv Toff yseT- religionis causa ad ea sesignificat conferre, aut etiam rem sa-
vewae. j. cram facere. Gregorius, I. olim iv, epist. 39 : iVuu-
f Colb., EuxTnpiouETreyuEtv rh..... viSovvj v
xtvnQsiau quam cum eo procedereprwsumas. Idem, 1. olim xi,
ex. epist. 59, nunc48 llbri xm, hortandus est (Januarius
8 Uterque Mss., vjpeTtaaro. Calarit.) ttt quolies aliquam molestiamsen-
b Addunt Excusi, videtur, ve), mihi videtur, invilis episcopus terit, non procedat, hoc est sacrificium non celebret,
Mss. ut patet ex epistolae contextu. Vide Ambr., serm. 17,
1 Tudertum nunc Todi, urbs episcopalis Umbri*e. etconsule Menardum in notis ad sacrament., p. olim
i Primus Theod. et Val. CI., spiritibus immundis. 177, et ad concordiam Reg., p. 746.
Secundus Theod. et Longip., spiritibus matignis. II Ex Hieronymo, in Apolog. ad Pammach., patet
k De defensoribus agitur saepe in epistolis. Lege Romanos pro piaculo habuisse ecclesias adire post
praeserlini epist. olim 25, i. IV, nunc I. v, epist. 29, copulam eliam licitam : Quare, inquit, ad martyret
ind. 13, iibi quidquid ad eorum officium, instilutio- ire non audent? Quare non ingrediuntur ecclcsias?
neni, cnnditionemquespeciat, exponiiur. Hac mulier, haud dnbie sacram F.ucharisiiamper-
201 DIALOGORUMLIBER I. 202
quam Dei judicium metuens, cum socru sua a ad de- A j QpijTcavptaXXov —pbttomov ipvOptojau,vjTV;V TOUGsou
dicalionem oratorii processit. Mox vero ut reliquiae xpitttv foSnOsitttt,oOevptsrv.rn; iv.vrh; icevQepu;ei; TOV
beali Sebasliani marlyris oratorium ingressre sunt, iyxatvtaptovTOUEuxTvjptourrpoviXSsv. 'llvtxoe 51TKketyava.
eamdem praedictaematronre nurum malignus spiritus TOOayiou pkprvpo; leSuttrtavoviv TWsuxTvjpiwtierijX-
arripuit, et coram omni populo vexare coepit. Ejus- 6ov, TVJV Tcpok-yQsittuv rn; ptKTpwvvjff vuptcovjv, Trvsupea
dem vero oratorii presbyter dum eam vebementissi- TTOVVJCOV v.purhttuv,iviirctovrcavrb;TOU XKOO 5«iptovca9vj-
me vexari conspiceret, ex altari protinus sindonem V«t TT£7roi)J!C£V. 'O 51 TOUSUXTVJpiou TrpEaSuTEpOf , CfO•
tulit, eamque operuit; sed hunc simul repente dia- Spcoff TauTVjv S«tptovtJoptivvivOeucv.fxevo;, ix TOO8uat«-
bolus invasit. Et quia ultra vires voluil quidquam aTvjptourriv atv56v«XaSwv,TKUTIJV Iaxl7raa£. rjapauTei
praesumere, compulsus est cognoscere in sua vexa- Si xat £tffauTov6 SttiSoXof eiahjQe, Stk TOu7rip c 5-Jva-
tione quid essel. Hi vero qui aderant, puellam in ptevTOUTOV TC«iroTO/ptviaat' tva lv TviiauToO byhittei
manibus ex oratorio sublatam ad doniuni propriam auvwSoup.Evof, yvwT! saTtv6 TTITTOV^SV. OtSl ixsfas EU-
deportaverunt. Cumque hanc antiquus bostis vexa- ps9ivT£f,TV]V xbpnv iv rui; %spalv Ix TOOsuxTvjptou
tione continua vehementer attereret, propinqui sui «pavTEf,ei; rbv tStovotxov«miyKyov.'Ev6aw 51 TauTvjv
eam carnaliter amantes, et amando persequentes, ad o kpxiv.uv.o;ixQpb; a^oSpoTKTvj Biu 6/XwvtruvETpeSsv,
obtinendum salutis remedium maleficis tradiderunt; j> oe TcknoiovauTviffawptKTtxwf«uTvivay«7r<3vTEf,x«e
ul cjus animam funditus exstinguerent, cujus carni aTTsuoovTEf 5t« TviffOepuTttiu;aojrnpiu; «UTVJV Tu-y^Efv,
magicis arlibus ad tempus prodesse conarentur. fupfiuxov; auTvjrtpoahyuyav,QTCO>; TOawpt«T«ff ptayt-
Ducta est itaque ad fluvium, atquc in aquam mersa; x«ff riyvut; 7rp6ffxvtpbviKtp.ekhauttOut Qikovrt;, TVJV
ibiquc diulius incantalionibus agere malefici molie- ^ivxhv ix (ittQpojvttSiaojtttv.'A7rv)vl^9vj TOtyapouvsif
bantur, ul is qui eam invascrat diabolus exiret. Sed 7rOTaft6v,xai Iv ™ uSaTtBknOsiatt,Tcokkai;s7rtX«Xt«ff
iniro omnipotentis Dei judicio, dum arte perversa oe yapptaxotxpnakfjevot, ISOUXOVTO OTt6 ETrtSeiff «urvi
unus ab ea repellitur, in eam subilo legio inlravit. StKtSoXoff i'i\sksvanrut. AkkkQavfxuarhTOO TravToSuvaptou
Ccepit ex boc illatot motibus agitari, tot vocibuscla- ©soOvjxpiatf yiyovsv.'Ev 6'awyeipSeeiTviffiisarpupfxi-
moribusque perslrepere, quot spiritibus tenebatur. vv)frixvn; b ei; Saiptwv«TT'auTvif5ew^9v5v«i rcpoatSa-
Tunc inito consilio parentes ejus suae perfidise cul- xaro, ttfvoj ei; auTviv XsyEovv d eiankQsj."llp^uTOouvJJ
pam fatentes, hanc ad venerabilem virum Fortuna- xbpnroauvrn SovvjaseTOOaeope«TOf avvTpiSeaQnt,jtttt/
tum episcopum duxerunt, eique reliquerunt. Qua ille Toa«uT«ifu).«xT£fv foJvui;, oiare icuai yavtpovy£via9«.
suscepta, multis se diebus ac noclibus in oralionem urro Tr).vi9ouff S«tptovuv «UTVJV Bucuvi^eaOut.Tbre oi ruv-
dedit; tanloque annisu precibus incubuit, quanto et rn; yovei; BovkhvkyaOhv(iovksvckfxsvot, xai TOatrtov
in uno corpore contra se assislere legionis aciem rh lauTwvuTctcriaeTctypx^/uvre;,rttvrnv rcpb; TOVEU-
iuvenit. b Cum non post multos dies ita sanam atque X«SiaT«TOv uvSpu<ioprovvaTOv TOV i7rlaxorrovaTrviyayov,
incolumem reddidit, ac si in ea jus proprium dia- c SsoftsvoeauTou BonOhautTVJ 7r«p' aurw
J(;stpta5optE'vv]•
bolus nuiiquam habuisset. Si TauTvivxaT«X£iip«vT£ff, kvey_i>pnax.v. 'O Ss TOO6EOO
Kv8pw7rof TauT«vSs^aptEvof, xat irci Tcokkk;hfxipa; x«iI vuxTa?Iv TJi7rp6ff©EovSfviaEtI«UT6VSESwxwf,Toaaurvj
ETriptovvjT«fffsvyui; iyphaaro, 6'aovTT.VTvjfXsyswvof : 7tXvj8uv TvivEVTWivi acopt«Ttouaav, «vStaTaptsvviv auTei
tup£v.Ou ptETci Tcokkk;Si hp-ipu; ovra; uvrhv uytv)x« «i lpp'wftivv)v TOtf yovsuaiv«7ri5wx£v,wf 6'TEOUSETTOTE EV
avrn 6 StaSoXofi^ovaiuvEO^EV.
196 Alio quoque tempore idem vir omnipotentisi 195 '^"vaklo)TOtvuv xatpw, 6 asSaapteofouTOff kvhp
'
Deifamulus ex obsesso quodam honiine immundumi 6 uknQtvb;TOO7r«VToSuv«ptou QsoOSoOXof,avQpoJTcbv
spiriium excussit. Qui malignus spiritus cum vespe- rtva UT:67rvsuptaTOf kxuQkprovy.purovpevov,Stk rhl
rascente jam die secretam ab bominibus horam cer- ayiaf auToOEu^vifvjXsuSlpwaEV. To 51 ISjEXvjXuBof Trovvj-
neret, peregrinum quempiam esse se simulans, cir- pov TrvsOpta, c/rpofiaT.ipcjvv)5vjXotrrovTvifvjptlpafxXt-
cuire ccepit civitatis plateas et clamare : 0 virum1 vouavjf, xxi Tvjffvuxrof lrr£X9ouavjf, rravTwvsv viau^ia
sanctum Fotlunalum episcopum! ecce quid fecit?t 6'VTWV, \ivovrtvk ixvrbv rrpoarrotvjaaptEvov , T«ffTfjffrro-
peregrinum hominem de hospilio suo expulit. Quaero > Xswff 7rXaTEt«f yvpevetvhp\aro, xpi?wvx«i Xlywv*&TOU
ubi requiescere debeam, et iu civitate ejus non inve- *' «yeoukvSpb;toprovvkrovTOO£7reax67rou" T! 7T£7roivjx£v;
nio. Tunc quidam in hospitio cum uxore sua et par- ISouy«o t;lvoviv9ow7rovlxTOO XEXX!OU «UTOO e\iSxke.ZVJT»
vulo filio ad prunas sedebat, qui vocem ejus audiens,, S rrou wcpEXov «VKTravivKe [Forte leg. kvaTcavcOhvat\, xui
et quid episcopus ei fecerit requirens, hunc invitavitt £VTWTT0).£t «UTOO T07TOV OU^EUpiaXW. T«UTV)ff Sl j)WVV)ff
hospitio, sedere secum juxta prunas fecit. Cumque2 tivvipTtff kv.ovttu;,ivr',>otxw«UTOO, ajtaTviflauToOaupt-
vicissimaliqua confabularenlur, parvulum ejus filium1 tfloux«i ttSfxvav tcutSiavTcupkTVJ 7tup«xa6E?6ftsvof, TOUTOV
idem malignus spiritus invasit, atque in easdcm pru-' xukiau;, xai srrtc/fjTviaaff ri uvrov 6 Irriaxorroff 7r£7coi-
cepit, quod conjugibus post opus carnale legilmsi in quam.
c Mss., SuvaptivTt aTTOToXptav
ecclesiasiicisesl interdiclum. Lege Can. 21, Omnis i Troeviaat.
homode cnnsecratione, dist. 2, et Mabil!.. in notisi d lideill, Xsyatwv.
ad epist. Vaselini abbatis, t. I Annal., p. 516. ' Reg., Ssoptsvoe
xai 7rap«x«XouVT*f
avrbv^BnQHfM.,»
a Norin., primus Carnot. ct duo Tlieod., ad dedi- vTcsxkpnauv.
f Reg., 6 «Xvj9wff
candumoratorium. TOU.
b Ita legerecogunt Mss. Excusi niutaverunt cuml s Mss., 7rouocpsiXw,
PATKOL.LXXVJI. VI
203 SANCTl GREGORHMAGNI 204
vjxsv,Iv TWauTw otxwTOUTOV eiahyotyt, xae TrXxjatov A nas projecit, ibique awx ejus animam excusgit. Oui
IKUTOO a TrapaTriTtupfiv.v.Qiaai auTov7TS7roivixE. KK8E- orbatus miser, vel quem ipse susceperit, -velquem
Sl KUTWV
<%ofj.(vojv , XK!7rp6ffeiXXvjXouff ipteXowvrwv , TO episcopus expulisset, agnovil,
auTO7rowjp6v 7rvs0piK h tv TWauTOuaEftvwTratSieo Et'asX96v,iv TVJ7rup« auro ippt^s, xai Tcapa.yphu.tx EVaurw T<U
iropl Tviv^vxhv avrav arcoSouvat7rs7roiv)xE. TOOTO OUV O IXsEtvofsxEivoruTroptEtvaf Erriyve»,T!V«6 E7riax8rrof
E?"v)yays, xat TivaouTOfu7TESi<;aTO.
HETP.Ti OUV TOOTO Xiyoptsv;rrwf TvjvTOUeovsuaat PETR. Quidnain boc esse dicimus, ut occidendi
et\ovciaviv TWoftcw TOUTOU 6 kpxsxuxo; eyOpb; ikuSev, austiin in ejus liospitio anliquus hostis acciperet, qui
oaTtfTOOTOV "jivovvopt!?wvvrckpyjtv, urroSo^fjffykpv* butic peregrinum aestimans, ad se bospitaiilalisgra-
EVTWlaUToOXEXXIW TrpoasXafisTo; tia vocasset?
TPIirOP.rioXXa,niTps , 6Ec.>pouvT«t voptt?6pt£va xaXa GREGOR. Multa, Petre, vidcntur bona, sed non
sTv«e,etXX' oux siae, SeoTtkyuQrie St«8iaEeou yivovrat. sunt, quia bono animo <noafiunt. Unde et iu Cvan-
*08svxeetev TWcvayyekm h k-fyevSh; rav xupiou XlyEt gelio Veritas <dicit: Si ocutut tuus nequam fuerit, to-
ftavh' 'EKV6 6tf9aXpto'ff aou<>Tcovnpb; iartv, oXovTOaw- tum corput tnum lenebrosumerit (Uatth. vi, 25). Quia
ptdtaou axoTStvov cVrtu. 'Ev exkcro)yeip Tcpuyp.urt,iitv ciiui perversa est intentio quacpraxedit, pravum est
pt£T«SoXtoTvjrof vj kpyh ylvvjTat,7ravTOE7raxoXou9ouv B omne opus quod sequitur, quamvis esse reclum vi-
IpyovaxoXtov lupiaxSTae,x«v ei bpObvetvut vopt!£otTO. deatur. Ego namque bunc virain, qui dum quasi
EyoiouvTOOTOV TOV uvSpa, iv IjevoSo^iavcjrotrjaKe 6EX»J*hospitalitalem exhiberel orbatus est, non pietatis
aKVTK,TuyXwaEt7rEpt7r£ao'vT« axvixoa, ou^i EVSXEVopere delectatum aestimo, <sedepiscopi derogatione;
tvaTrkayxvia; TOOTO Trotvjaat«UTOV urroXaptfiavw, kXkk nam pcena «ubsequens iiinotuit, quia praecedensilla
rbv ETriaxoirov fieptfbpteva;. 'H ytxpuor«xoXou6via«aa xpi- susceptio sine culpa non fuit.Sunl namque iioiiiiulli,
aeff fitvepbvTOOTO 7tSTroivjxsv, ore VJytvoptlvvjUTTOSO-^VJ qui idcirco bona facere studeot, ut giattain alieuaa
«vsu irTalaptaTOff oux >iv.Etat TOtyapouv ouxoXiyoe,oert- operationis obnubilent; nec pascuntur bono quod
VE?spyov kyuQbvTcotncatE7rtTvjSEuouatv, tv« TVJV TOU laciunt, sed laude boni qua i caeleros premuut/ Qna
tiXXoTpiou epyov kperhv avcxtkao>atv ovSi ykp evextx de reesjstimo hunc virum qui luaJigiuiin spixiUimin
ptta9a7roSoal«ff TOkyuQbv 7rot£tvTcpaatpovvrut, aXX't?7rat- liospitalkatem «uscepit, esteBtalioni potius uitetidisse
VEtafiat8IXovT£f, xaeTvaTa T<»V aXXwv xaXtikvarpstyaj- qoam operi, ut meliora quam episcopusfecisse vide-»
««v. *08svujToXctptfciavw x«t TOOTOV TOV avSpa TO7rowip6v retur ; quatenus ipse «usciperet eum, qtieiu vir Do<
TrvsOpta vTcoSoxh;X*PIV^6t;«ptevov , th ETrtSEtEjsi ptaXXov, mini Foriunatus exftulisset.
(0ovpTCttQeia; evtxevTOUTO irotwavTa- ojcrt v.pttrr&rtpovKUTOV ev TOUTW TOUnrto-itojTOu OTIOVav«
epotvnvctt,
6pwTrof TOO0EOO *opTouv«T0f iihyaysv, e auTOfujroSEt;aa8«ie scictcev.
DETP.f Ka9«iT£pseprjxaf, ouTwfiati' TOreXofyap C PETR.Jta est ut dieis; nam iinis eperis probabat,
«0 Epyov aoreSetSE, xcdkftfeSoXtaev TOUTCO OUXvrrap- q>oodmunda k intentio ia operatione non fuerit.
Xtt.
rPHT.'Ev HXkoj. TOIVUV xaepwTOT«OV oejvSaXuwv fS>;Ttf GREGOH. Alioquoque tempore, cum oculoromqui-
S «jrotT«X<iv, jrpof TOV «yeovTOOTOV avopa ktcnveyQv, ^am lumen amisisset, ad hunc deductus intercessio-
Sehatt;«UTW rov (3ovj9eiaf 1>*7rt- nis ejus opem petiit, et impetiavk. Nam cum vir Dei
rcpockyojv -rrap"«UTOO
Ttv^ecQut,QTcep x«eyiyave.ToOy«p «vSpcoTrou TOOOEOO oratione facta oculis ej«s * sigflmn crucis iuiprime-
JU^vivC<rOtV)0-«VTOff, X«tTOffTOUTOU 6<J)6«XpioffTOV TU7TOVret, ab eis, protinus luce reddita, nox caecUatis
TOUCTaupouijTt8EVTOff, TcapvtxphfXK TOfZ>; «7riXa6t, abscessit. Prseterea equus cujusdam mililis inrabiem
TOUerxoToufTvjfTUtfXwtrwf <fuy«5£u8ivTOf. x trputiii- fuerat versus, ila ut a niultis teueri vix posset: sed
TOU c/reiXev
TtvofTOV ITTTTSV XVCCK afoiporkm xareixtv, et quoscunque potuisset invadere, eorum membra
b>areTOUTOV ptoXtfUTTO rroXXwv xpaTV)9nvat Suv«o,8«e" *e'f morsibus dilaniaret. TUBCutcunque a multis liga-
oiif ytip £7rttSiiv«tv)Suvvi8vj TOUTWV TKptsXvj Toff Sviyfiiaat tus 197 <i<l virtiin Dei deductus est. mQui inox eju«
xaTiTrXvjTTE. 'OTS ouv UTTO rroXXwvxptxrnQei;ISs8vj, capiii extensa niami eignuin crucis edidit, cunctam
198 TrpofT6VTOUQEOO avQpoyrcov ioprovvarov krcn- ejus rabiem in mansuetudinem «iutavit, ita utpostea
vi/8vj.'"OaTif7r«peu8uTrjviauTOuixreiv«; jc*£fp«, xai 0 mitior existeret, quam ante illam insauiain fuisset.
* Reg. et Colb., Tijvc/rupav. des ; quod doctissimo Cangio non probatur.
b ln Reg., EeffTO rrsepei
auToO7raeS<5v (lorte, 7raeStov) seasX- i In duob. prioribus Carnot., qua caslerisprwemi-
66v. nent. Consentit Val. Cl.
c fieg., Tcpoaxpian. k Germ., Vsd. Cl., Longip., secuncUis Tbeod.,
d Uteique, cxarstvb; icrtv. Comp. et Prat., munda susceptioin op.
e Ueg., auTOff urrsSelaro.Colb., UTroSlq«a9«t sarrou- 1 Crucis signum a veteribus Cbristianls frequen-
JaaEv. tissime usurpattnn <lisce«x Tert., I. deCoron. mil.,
1 Colb., xa9' a Tcpoeipnxu;. c. 5. De ejusdem vero efflcacia in patrandis miracu-
s Reg., RTroSaXXoptsvoff. Colb. idem liabet cnm uni- lis lege Petavium, lom. 11,in £piph., p. 57. Nprrat
co X. Gregyrius Nar., or.it. 5 in iiiliaBtini, hunc aposlavJin
h Uterque, E7rtT£uc;aa9ai. siimmo in nielii ac discrimiuead crucis signum con-
* Haecvox nou senrper militem gregarium siguifi- fugisse,eoque daemonesfugasse.
cat, sed aliquando officialem, alicujus pracfecturae m Big., gui tnox ul... dedit, quod olim in piimo
dignitate insignem. lNonnullivolunt strtrtiotas spe- Aud. lectum. ln Val. Ci. legilur quocjoe, dedit, pro
ciaiim appellatos aliquos, imer itnperatoris custo- etlidit.
8VJ DIALOGORUMLIBER I. 206
Tunc idem miles equum suum, quem celerrimo mi- A srr!rhv TOOerrTrou v.tfakhvTOV T*J7TOV
TOUaTOrupou iroerj-
raculi imperio a SHavesania vidit immutatum, eidem aa;, TCUCUV auTOuTrlvXuaaavstj cjrpaoTUTa ftETiSaXtv'
sancto viro ilecrevit offereridum. Quem cum susci- ewaTE Tcpubrepovaurov ftezXXov EXTOTE ytviaOtuurrip TO
pere ille renueret, ipse vero in precibus, ne despice- TrpoTEpov, 7rpivh rhv Xuaaavixsiv»vcx\n- TOTS Oatpv—
relur ejus oblatio, perseveraret, sanclus virmediam riijrn; ixeivo;rbviavrov iTrTrov, ov7t'p8auptaai«xsXsuaEt
duarum panium viam tenens, et petitionem mililis avvrbp.oj; ix rh; Xvacn; iuQivra iQekaa.ro,Ttviayiw
audivit, et munus recipere proexhibila virtule recu- TOUTW a.Sp! Tcpottcviyxut iv.ptvt.c Mr)J3ouXopiivou 8i TOV
savit; prius namque dignum pretium praebuit, et t7T7rov TOO i7rtaxo7rou Sii;aa9ai, auTGffa7riptsvsvCXETEUWV
postea equum qui sibi offerebatur accepit. Quia [xhTcupatv.TpojQhvut rhv auToOrrpoa<popeiv. "O5s ayto;
enim si non susciperet, eum contristari conspexe- kvhpouTOf,ftiaijvbSbvxpaniaaff, xal TrivTOO aTpaTtw-
ral, cliaritate cogente emit quod necessarium non TOU atTiitrivETtXrlpcoaE, xat TOSwpovSec\ucQatStk TO
Iiabebat. ysvopttvov Sauptaovv.hOeknae.UpbrtpavouvSexaiavArt-
fihvosSwxwf,TOTETOVtrr7rovT6VTcpoasvsxOivTK auTto iSiljaTO.Ee ptrl ykp TOOTOV XafistvXKTsSilaTO, TTKVU 6
«TTpaTttJTnff QktShvut husklsv. Tn; avv kykrcn; kvayxtt^ovan;,hybpaasv,ovrcspjcpsiavouxst-y^sv.
Neque boc silere de hujus viri virtutibus debeo, B OvSiTOUTO TcapattiojTcnQhvat Sixaeovxptvojex rS>jTOO
e Suvaptstav,ocrsp7rp6 TWV8W-
quod ante dies fere duodecim agnovi. Quidam nam- «yiou TOUTOU eicvSpoff
que ad me deductus est senex pauper; atque ut mihi SexttTOUTCOV hfxspoivsyvwv.ripwv ykp TtffTTTWJCO? vkQt
senum collocutio esse semperamabilissolet,studiose pt£.'Q; Si TrpoaepeXrif
ejrpoff ptotTravTOTE TWVyepbvro>v h
hunc unde esset inquisivi, qui se esse de Tudertina ervvrvxittvTtkpxei, vovvexio;TOOTOV TTOSEV iariv hp-.k-
civitate respondit. Cui inquam : Quaesole, Pater, ptnv ercepo>TuV bttrt; xui krcb rh; 7T6XEW? TouSipstof
num Fortunatum episcopum nosti? Qui ait: Novi, et dauTovstvae syaaxsv. 'Eyi> Si TcpoaOei; s.7rov* ACTM as,
bene novi. Tunc ipse subjunxi : Dic, rogo, si qua Tckrep,iaprovvurovrbv tTcicxoTcav •ytvcoaxEtf; Avrb; Ss
illius miracula nosti, et desideranti mihi qualis vir «TroxptSstff, £t7r£*Ttvwaxej,xai Treivu xaXw?aurov ytvi>-
fuerit innotesce. Qui ait : Homo ille longe fuit ab <jrto>. 'Eyo>avvTcpb;OUTOV ifnV Biici, Sua<»7rw, ieivTIVK
islis bominibus quos videmus modo. Nam quidquid TWVKUTOU Quvpkrojvytvijaxn;, rai £Trt8uptouvTo; ptou
ab omnipotenti Deo petiit, ila dura peteret impetra- f Stnyhca.1orroioffkvhp virhpxc- TOTSOyiptovkrcov.pt.
vit. Cujus hoc unum narro miraculum, quod ad prae- Csiff,ECTrsv* 'O eivripsxsevoff ptaxpavuTrrip-^sv 8 K7roTiiov
sens animo occurrit. Quadam namque die Gotlii kvOpi>Tco>v rh; ytvtu; ravrn; <5vvOv6soopo0ptsv. Etrt
juxta Tuderlinam civilatem venerunt, qui ad parles ykp TcttpkTOU 7ravToSuv<iptou 0soO ijTEtTO,btv0ioj; TOUTO
Ravennaeproperabant, et duos parvos puerulos de C tlXcipttlavEV. "Ev Si s'xTWVoeuTOu 6auu.aTeov,07rspptot
possessione absiulerant, quaepossessio praefatseTu- 7rp6ffTOrcapbvIv TtpXoytaptwUTTEtai"X8s, * Seriyi)aEa6at
dertinaecivitali subjacebat. Hoceum viro sanctissimo Tcstpi.aop.ttt. 'Ev ptta hfxipa.rcknciovrhi rcoksoj;TouSi-
Fortunato nunliatum fuisset, protinus misit, atque pswf, roT6oeXKTEXKSOV , otTtvEff i7riTKpipn '?«Sivvn;
eosdem Golliosad se evocari fecit. Quos blando ser- kvhpxovro.Avoovvc/ratSiaasptvakicbxrhpuro; i urroxse-
mone alloquens, eorum prius studuit asperitatem ptivouSTrripaaav. 'Q; ovvTOUTW TWtxyio)Tkro>kvSpi<ioprov-
placare, ac post intulit, dicens: Quale vultis pretium vkrt.)ipnvvOn,evQiojg ktciarztke,xai rov; avrov; ToT^ouff
dabo, et puerulos quos abstulistis reddite, miliique crrpoc; iauTov fj.iruarsikvLfi.evo;, hpt\uro TOUTOUJ xoXaxsu-
hoc gratiae vestrae munus pracbete. Tunc is qui prior Ttxotffkbyot;irpocfipecQttt,QikuvTcpbrepav rhv TOUTW»
eorum esse videbatur, respondil dicens : Quidquid xaruTcpavvv.t rpuyyrnra. METOC ^E TOUTO Tcepirojvir«f
aliud praecipis,facere parati sumus, nam istos pue- SiojvkbyovauToefTcpohyv.yt, kiyojv'OtavSEXETS rtjxhvSt-
rulos nullateiius reddemus. Cuivenerandus vir blande Swptt,xal TOU? icvtSu; ov; tTcripurtkTcbSariptot; TOOTO
niinatus est, diceiis : Contristas nie, » fili, et non au- ykp vp.o>v Tcotovvrojv, pteykknvpot xaptv xarxSkkkecQt,
tlis Patrem tuuni: noli me contristare,b ne non expe- xtti o>; k ore SdpbvptoeavTOu?rcapextre, x*Plv vpn
diat tibi. Sed idem Golhus in cordis sui feritate per- bfxokoyo). TOUTO Si 6 Tcpo>ro; KUTWV kv.ovaa;aTcexpiOn,
manens, negando discessit. Die vero altera digres- D keyojv EtTtnptev' xsXEuaEeff «XXo,ETOtptotsaptsvTrotriaKe,
surus, rursus ad episcopum venit, quem eisdem ver- ETrse TOUf7ratSaffTOUTOUf ouSapwfarroSouvatSuva^ESa.
bis pro praediclispuerulis iterum episcopus rogavit. Hpoffov 6 ceSkafxto;avro; kvhpfxtrk npabrnto; EITTE*
Cumque ad reddendum nullo modo consentire vo- ©XiSsti; pts,TEXVOV, 6*Tt ovxkv.ovtt;peouTOU TraTpotr aou.
luisset, contristatus episcopus dixit: Scio quia tibi JMvj Qskhan;u.e Oki-lfut,ptr)7reoffv.viav avufipv aot. O
non expedil quod me contristato discedis. Quae Go- ouv auTOffrorfloffiv Tji rh; xupSiu;UVTOV kvnptepbrnrt
IIIHSverba despexit, atque ad hospilium reversus, Stuptivojv,ph nstaOsi; kvsxo^pnasv.'Ev t/lln Si hpdpa
a Abest fili a German. Norm. et fere omnibus Mss.
demmelius:eslenimsecundapersonaimperativi.EBiT.
Legitur in Groecavers. s Idem, cirrorh; yeveu;ruvrn; h; vOvQeojpovfxtv.
b Excusi, reluctantibus Mss., h Colb., TOUTO TTKVTOTE
namnonexpedittibi.
e Ita restitiiimus ex Mss. Prius iXafttjKvsv. Reg., TOOTO 7T«V-
legebatur : p.hLSou- TW? ikxfj.Sv.viv. &vouvix TWV TOUTOU 8auptaTwv.
Xopesvo;... ETriaxorroff. ' Mss., r.inyhTv.aQut.
Reg., Tepiiiv SESOJXE TW xai TOTE TOV 1 rh; auTvj?oroXswf
tjTTrov. ,
aTpaTtcoTY) k lideill,Wff
'JTroxEeuivou,
I>Cg., SwpovptOt a UTOUff
rovSipto>;.
e Reg., 6auptc/.Teav. 7TKpi^OVT£ffx«ptv OftO-
Xoyeo.
*Reg.,Seo'-/)3aKt,cuniaccentuinantepenult.,—etqui- 1 Idem. xsXsuiiff,qucd Latiuum lidelius reddit.
607 SANCTI GREGORII MAGNl 208
rht TToXsws; it;epxbu.evo;,TtukciTcpb;rbv iTciav.OTcoj vjX9s.A eosdem pueros de quibus agebatur, equis superimpo-
ToeffSi auToeffXoyoeff TtspiTCOV TcpokeyOivrojv rratSiwv, sitos cum 200 suis bominibus praemisit. Ipse vero
«plaTOau8tff6 iiciav.orco;Tcupuxultiv.MvjTcei.Qofi.svov Si statim ascendens equum subsecntus esl. Cumqtte iu
ttvrov Tttvrv.UTCOSOVVUI, " ©Xi§£tff pts, 6 ircittxoTco; eticf eademcivitate anlebeati Petri apostoli ecclesiam ve-
TciarsvaavOTIolSaov aupt^ipstvaot, ort QktsSbfxevov xx- nisset,! equo ejus pes lapsus est; qui cum eo corruit,
TaXtptrraveov pts kvuxojpti;. BSsXuijKptsvo? Si 6 ror^of Tti et ejus coxa mox fracta est, ita ut in duabtis panibus
php.uTc. auroO, XK!EtffTOoirrXrjxTOV KUTOU vTcoarptya;, os csset divisum. Tunclevatus inmanibus, retlnclus
TOuff.avTOuf 7raeSaf7rspiwv6 srrlaxoTro;rrapExciXEt, TOC? est ad liospitium. Qui festinus misit, et pueros quos
errTroeffh STciStSkttut 199 ptETciTWV<iv9pw7rojv KUTOOpraemiseral Teduxit, et viro venerabili Forlunato
7rpoi-r£ftifi£v. 'Optoiwff 5i v.c/.iuvrb; iTctSu;TWtTrrrwxaT- mandavit, dicens : Rogo te, Pater, mitte ad me dia-
OTctttQev UVTOJV vjxoXou9se. 'Ev SS rh uvrn 7r6Xse ifiirpo- conum luum. Cujus diaconus dum ad jacentem ve-
ttOtvrh; sxxXrjaia?TOOayiou IliTpouiX8eov,TOUerrTrou nisset, pueros quos redditurum se episcopo omnino
auToO6 7rouffbktaOhau;, xal ptET'KUTOO aupt7rsawv,TOV negaverat, ad medium deduxii, eosque diacono illius
r- fxnpbvTOUKUTOO TbrQavexkttcev, ojttre TOoaToOv£e'f reddidit, dicens : Yade, et dic domino meo episcopo:
Suo ptipn yeviaOcu.TOUTOV SSO! icapbvre;, rui; xspaiv Quia maledixisti mibi, ecce percussus sutn; sed pue-
apavTSff,sv TWKTTXVJXTW auToOarrviyayov.Ilapsu9uff'ouv B ros quos quaesisli, recipe, clprome, rogo, intercede.
ptSTaaTTOuSvif TcoXkh;, UTCoareika; ToOffrraeSa? av9u7ri- Susceplos itaque puerulos diaconus ad episcopum
ni
aTpsipsv,ovttTcepijv Tcparcip-^u;,Tctpiwv6 i7rtaxo7ro? reduxit, cui benedictam aquam venerabilis Fortu-
tcuptxuksi.Kat TWaUTwaESaaptiMavSpi$opTOuvaT<o ri natus statim dedit, dicens : Yade citius, et eam su-
Erreaxorrw iSviXwas,Xiywv*napaxaXwas, rip-te rckrep, per jacenlis corpus projice.Perrexit itnque diaconus,
UTcbareikov rcpb; ptETOVSecixovov aou. 'EX96VTO? SETOU atque ad Gothum inlrogressus, benediclam a([uam
Seaxovou7rp6ffauTOV, TOUJnaeSa? ov; TCttVTXTcaatv krco- super membra illius aspersit. Res mira et vehemen-
SoOvatSeavsSeiXXsTO, slffptiaovkyayojv,TOUTOUJ TWSea- ter stupenda! mox ut aqua benediela Gotlii cox.ira
xovwKTreSwxE, kiyo>v'"ATCckQe xai seTrira xupleoptouTW contigit, ita omnis fractura solidata est, et saluti
E7reaxo7rw * 'iSouSe'eovd xst- pristinae coxa reslituta, uthora eadem de leclo sur-
xKTVjpaaw pts 7TE7tXv]yptivoff
ptat. 'AXXtiTouff7rae5af ovnicep it,hret; krtbkuSe, xui geret, et ascenso equo ita cceptum iter ageret, ac si
\>TcipsptoO, SuawTrw,TtpettSeiuvTcointtov, OTTW? Stei rh; nullam umquam laesionemcorporis perlulisset. Fac-
kyiu; aov Euje_vj?, tciasw?TU^W.Ast;apesvo? Ss Touf TCVX- tumque est ut qui sancto viro Fortunato pueros cum
Saff7rap' auToO6 Seazovo?,7rp6ffTOV E7riaxo7rov 07riaTps- pretio reddere obedienfe subjecius noluit, eos sino
•Jis.Kae TaOTaKUTW e KTTKyysiXa? , TcotpsvQv 6 EuaE?riff prelio pcena subaclus n daret. His igitur explelis slu-
OUTOS tivrip$opT0uvaT0ff, EuXoyrjptivov uSwp TOO*TW SSSW-p debal adhuc senex de eo et alia narrare. Sed quia
xciff,K7rsaTStXsv auTOv,Xiywv* "ArrsXSs s'v Tti^se, xai TO nonnulli aderant ad quos exbortandos occupabar, jam-
uSwpTOOTO ETrcivw TOOawptaTOffauroO p'avov.ToO5i que diei taidior hora incubuerat, venerabilis Fortu-
ffeaxovou KTrsX66vTOff, xae rrpoff TOVT6T6OV s!asX66vTOff,nati facta diu mihi audire non licuit, quac audire, si
TOEuXoyiOptS^VOV '
uSwpE7T<ivw TWVftsXwV KUTOU ippUVe liceat, semper volo.

TcpuypuSi avvsSn Quvfxuarhvxai fpixr,; ixiiov hvixu ykp TOuSwp TOOptrjpoOTOUTOT9OU hiuTO, TCXCU rj
tvvrptSh ixsivn sarspsojQv,xaiiv rh TcpaTtptt uysia 6 p-npb;uvrov kTcsxuriarn' ev avrh Se rf, wpezix TOUxpv.S-
Skrov kvttttrk;, v.v.iTCOt7r7rcoKUTOO eTctSu;,f sv rh 6Sw h hpiura sTcoptvQn,o>; brt s ouoi fituv Bkv.Snviv
TWaeof<KTt auToOhv VTCopteivu;. Tsyove Si rovro, "tvtxTOU?7ratSaffova7r£pptSTtiTeperiftaTo? TWaytco avSpl*op-
TOuvaTwTWE7reaxoTreo drroSoOvat oux hOeke,xokkaet vTcoxtiptvo;,Swpovuvrov; h uTcacrpi^n.Tn; Str,yhaeo>;Si
ruvrn; TcXnpojQsittn;, hQekev kxphvo yipwvxae aXXartvu rcepi avrov ftoeSer)yvjaaa9at.'AX/eiSeeiTO 7roXXoif7rap-
Etvat Touff7rap' liptwvvou9sTSea9aeoysiXovTa?,xae Xoe7rov XoerrovSi xai ' rht
a^oXrivaysev ptri Suvciptsvoff,
hfxepu;Tcpb;iarripav YJSIJ xXtvouarjff, TrXseov Te 7r£pt TWVipywv TOOo'B6aajxioukvSpb; <iopravvktovkxovaui ftl
oux 1 vjuxalpnaEV. "A7r;pECEVSEXTOV uirvjp^s, Sevjvsxwff eixoustvv)9sXov.
'iv SEaXXvj hpipv. 6 auTOff yipo>vrrpayptarrspi auToOD Sed die alia idem senex rem de illo magis adliuc
ptaXXov 9auptaatwTEpov Stny^aaTO, Xiywv"'Ev rh uvrh rh; mirabilem narravit, dicens : In eadem Tudertitia
>*
TouSipswfrroXst,avrjpTtffMapxsXXoffTouvoptaaspvoj; urbe Marcellus quidam, bonaeaclionis vir, cum dua-
TToXtTSUoptsvo?, eipta Suaiv KUTOO aSsXcsatfx.KToe/wv, bus sororibus suis hnbitabat : qui eveniente moleslia

KMss., a7to5ouvae.Xu7rv)9£lff6 srriaxo7roff


serrETtiaTEU- i Ita Mss. Quod emendnntes Editores mutaverunt
aovotSa oTtou auptyipstaot. in,mequi ejus.
b Hdem, ETreSeiaaffptSTei. Aquae bened. usum, el ex usu miraculum, vide
« MsS., To ptripov...
ExXetaSi*. apnd Epiphan., in baer. 50 Ebionit., n. 12, et apml
d Colb., Pholium, cod. 96, ubi referlur Eucliae cujusdaia
xurnpkaojptoe.
• UterqueMs., filium ab Chrysoslomo aquoe bened. aspersione a
UTceyyeikeTcupsvQv avvb.
{ Reg., srcoptvOnTvjv(S3ov auTOuOJ? morbo desperalissimo fuisse liberatitm. Viile etiam
s Colb., una voce, ouSspuKv. Hist. Tripart. I. ix, ubi ex Theodorito refertur, Mar-
h Uterque, uTroaTpi^rj. celltim Apaineaeepisc.jussisse aquam bened. aspergi.
1 Reg., TVJVhfiepuv...'xkivovauv.Iia etiain Colb. hoc Quod dum fuisset factum, dtvmone/fugit, non ferens,
solo discrimine qnod habet, irrtxXlvouaav. aquce virtutem.
i Mss., EuxKipvjasv. u Gussanv., renileniibus aliis tum excusis, lum
1 Iidem., ovoptaTe. manu exaraiis, coactus donavit.
209 DIALOGORUMLlBIiR I. 210
corporis, * ipso sacratissimovesperascentejam Sab- ,\ aa9svsla awptaTexvj Tceptercece. Kativ avrh Tji ianiptx
bato pascliali, defunctus est. Cujus corpus cum lon- TOOayiou £K66KTOU , rh; kvaarkato); TOOxuptouviptwv
gius esset effereiulum, die eodem sepelirinon potuit. 'IrjaoO XpeaToOETreywaxouawf, riktt TOOj3iou eyph
Cumque mora esset lemporis ad explendum debilum cura. 'Ex ptvjxoufSvi TOUT07rouovTOf,sv WTOaeoptaTK-
Bepulturse, sorores ejus, morle ejus afdictae, cucur- fhvut hfitXksvTV)KUTviTOOeiyiou 2K66<ZTOU icTcipu,
reiunt flenles ad venerabilem virum Forlunalum, TOOTO Ok-ifutavx hSvvhQnauv.BpaSvrnro; ovvysvoptivvj?
e.que magnis vocibus clamare cceperunt : Scimus TOO xvjSsu8)5vKt KUTOV, ai aSsXccat auTourrfpi TOU 6avei-
quia apostolorum vitam tenes, leprosos mundas, cae- TOUKUTOO 6Xi66ptsvKi, rrpof TOVaeSkaptov avSpa<lop-
cos illuminas, veni, et resuscita mortuum noslrum. TOUVSTOV TOV£7riaxo7rovxXaiouaat, eSpuixov,xai TOi?
Qui mox ut cognovit earum fratrem defunctum, flere TOUTOU Troai ft£T<iaTEvayptoO xai SaxpuwvTC poaxvkiv-
ipse eiiam de morle ejus ccepit, eisque respondit, SouptEvat,ek.eyov OtSapesv,TtpttsTckrtp, brt roi; TWV
dicens: 201 Recedile, et haec dicere nolite, quia AwoaToXwv rv^vsaevit;axoXou6wv, TraVTa oaa TOVOSOV
Jussio omnipolentis Dei est, cui contraire nullus ho- atTsiff, XaptSavEtf* XEcyrpou? yap xa8api?Et?, xat Torff
minutn potest. lllis itaque discedentibus, tristis ex TUCuXoeff c TO(sXiptpta xaP^V' ^^ ouv *Kt T°vapTtooff
morte ejus mansit episcopus. Subsequente autem die TsXsuTvjaavTa vjptwvaSsXcpov civeiaTvjaov. 'AxouaaffSi 6
Dominicoanle exsurgentis lucis crepusculum, vocatis UiE7r!ax07rof 7r£pi TOO6avaTOUKUTOO , 7reivukvrcnQei;,
duobus diaconibus suis, perrexit ad domumdefuncti; xXecistv hptttro, Tcpb;Se Tttvra; krcoxptQei;,S02 E'~
accedensque ad locum ubi corpus jacebat exanime, 7Tsv 'A7roaT«TS a7r' iptoO,* xai TitOra Xiysevpevi9sXvi-
ibi se in orationem dedit. Explela autem prece sur- avjTE.TviTOO TTKVTOSUVKUOU yap ©soOxsXsuaeevi TOUTOU
rexit, et juxta corpus defuncti sedil; non autem TsXEiwatfyiyovs, xae cjVspatTsea^ETviviptvivuTrsp6alvsi
grandi vocedefunclum pcr nomen vocavit, dicens : Suvaptev.'Trro^wpvjaavTwv Si KUTWV fxeruXurrvjff, sptEtvEv
Frater Marcelle. llle autem, ac si leviter dormiens, TVJecTcipub eiriaxoTco;.e Ilpo TOUSi hfxipavTOOayiou
ad vicinam vocem b quamvis modicam fuisset exci- Tcuaxa Stuvyaaui, VTCO rbv bpOpov,xukeau; SuoSeaxo-
talus, statim oculos aperuit, alque ad episcopum VOUf KUTOO, EtffTOV OtZOV TOO T£6v£WTOf aUVKUTOCff KTrviX9s.
respiciens, dixit: 0 quid fccisti? o quid fecisli? Cui npoasX9wvSs TWTOTTW iv w TOawpta aipu-^oviv.ttro,
episcopus respondii, dicens : Quid feci? At ille : Duo ixsi iuvrbv ei; evyhv SiSwxs.nXvjpwaavTOf 5i auTouTVJV
hesterno die venerunt, qui me ejicientes ex corpore tvyhv, kvinrn, v.v.irrXvjaiovTOOTs8vswTOf ixuOittQn.
in bonum locum duxerunt, bodie autem unus missus ' Sspevvi Si Tpcfwvj)TOOTOV ie; ovouaTOfixaXsas, Xiywv*
est qui dixit: Reducite eum, quia Fortunalus episco- 'AStXcpr McipxsXXs. Tn; Si fo>vn;ruvrn; b vs8v»x<off kv.av-
pus in domum ejus venit. Quibus verbis expletis, au;, ojffoTeikufpii urrvw ixei8su5svit;uTrvea6stff, xai
mox ex inlirmitale convaluit, et in hacvita diutius C Touff6ep9aXptouff avswt-aff,7rp6?TOVE7riax07rov aTEviaaf,
mansit. Nec tamen credendum est quia Ioeum quem seTrsv* Ti S irroirjaKff;Ilpoffov6 Erriax07roff KrrsxplBv), Xs-
acceperat perdidit, quia dubium non est quod inter- ywv" li irroirjaa; AuToffSi seTrs"Tvj"/;6ic;hfxspu, Sva
cessoris sui precibus poluit post morlem melius vi- rtvi; hkOov7rpo'?pts, oeTCVS? EXTOOaeoftaTO? TOUTOU pts
vere, qui et anie mortem studuit omnipotenti Deo Et;ayay6vTE?, stff T07rov7reivuxaXovp.e uTchyuyav.2vipts-
placere. Sed cur multa de ejus vita dicimus, cum pov SE £tf K7roaTaX£if, Eejrsv*'ATroaTpiipaTS aurov, 6*Te
nunc usque ad corpus illius tot virlutum documenla 4opTouvaTOff 6 £7riaxoTroff etf rov otxovaurou hkOs.Twv
teneamus? Daemoniacosquippe absolvere, aegroscu- 5i p'v)pt«Twv TOUTWV 7rXvjpw9ivTwv, TcupsvQv xai EXTV)f
rare quoties ex fide petitur, ut vivus consueverat hoc voaouivia^uaE, xai iv TKUTVJ TV)<JWV> irn h TcktitaSti-
indesinenter facere, et apud morlua sua ossa persc- ptsevs.IltaTEuoptEV Si brt ovSi TOTTOV ov £'Xa6Ev ' arreo-
verat. Sed libet, Petre, adhuc ad Valeriae proviuciae Xsasxat SeaTayptofEVTOUTW OUX «aTt. ToOyeipEU^O-
parles narrationis meaeverba reducere, de quibus me ptivouuTTipauroOTatffTcpeaSeittt;,hSvthOnptaXXov ptSTti
eximia valde miracula ex ore venerabilis Forlunati, TOavaarvivaeaurov ix vExpeov pikrtov ?viaae."OaTt?xat
cujus longe superius memoriam feci (Scilicel inilio TTpo9«VKTOU vjywviaKTO TWTravToSuveiptw 0£w tvupt-
cap. i), conligit audissc. Qui crebro ad me nunc crhaut. Ti Si rroXXei Trspirn; TOO puxapiovTOUTOU 4op-
usque veniens, dum facla mihi vetcrum narrat,iiova Q TOUVKTOU 7roXtTsiK? Xiyoptsv ; Mi-^ptyap xae TOOTcapbv-
refectione nie satiat. TOf, iv 1 epTOTipttovaurou aw«a xaTaxstTat,7rXrj8of
8auptKTwv ETitTEXsiTae.
AatptovtoOvTaffytip ix rh; TWVcixaSKpTwv 7rv£upts<Twv SouXEtafikevOepoi,kaQevei;Qeox-
rcevei,v.ttiTCVCI roi; TCICTO>;atrouae Tcif ikaet; Ttapiyjt. V.aQaTcep ykp iv rh Tcupavan?w>5rrspl tZvkbv.vo);
TO-STO rroestvs'8o?st^s, xa! ptsTtiTVJVS'VTE09SVptSTaaTaaev, TV)TOUTraVToSuvaptou 0soO ^aptTt, iv TWTttteojau-
TOOaeoftaTtTciKUTK ireTsXouvTae. 'H3iw? Si rk).tv, nirps, k Trspi TWVftspwvTV5;BaXspiaf/wpaff TVJV TOOXoyou
Sthynaiv ST.uvkyoj,Tcspiwv ptiytcru OuvuuaittcrvviSnpesuxovaut ix crbpuro; <ioprovvkravTOUavwripw Trap'
viptwvfjvnuovsvOivro;,bcrt; p-iypt TOUrcapbvTO;avxvbrepov icpb; pts > TcupttSkkkstv st'w9s• XK!TK; TWV
koyviojv <iv3pwvkperk; p.otStvjyouptsvo?, vsupu; svfpaavvn; pts TrXvjpot
a German., Longip. et secundus Theod., ipsosa- ' Rcg. ptexpa5i Tvifo>vhTOV aurov.
cralissimovespereascendenlejam Sabbato pasch. 8 His verbis absolviturcaput boc in Colfa.
b German. et plerique Norm., quamvismodica fuis- h Heg., ET7t irXsiw.
tet excitatus. 1 Idem, aTrcoXsas. (Sic.)
<"Ulerqiu»Ms., -roBkercetv. 1 Ideilt, evrj)TOTTW. Et paillopOStSaeptovtc5vT«f.
11Mss., xae TOtv.vru. k Reg., TTEpiTWV
e Reg., XKITOO 1 fx'.po>v.(Sic.)
9EOOSsoptevof,7rpo TOO Reg., TcapuyivtaOat.
21* SANCTI GREGORIIMAGNI 2i2
K.E*AA. IA'. CAPUT XI.
A
rjtpe Muprvpiovfj.ova.xov X^Pa^ T"f Hukepia;. De Martyrio monacho provmcitt Valeriw.
a OuTOfToivuvSevjysero,OTIEVuvrh TvjfBaXspiaf Quidam namque in eadem provincia , h Marlyrius
Xwpa, aviipTtf uTrfjp^svovoptaTt MapTupto;rravuarrou- nomine (Martyrol., 23 Jaa.), devotus valde omnipo-
Saiuf TWc/ravToSuvaptw ©sw SouXsuwv, oaTtf StciTWV lentis Dei famulus exstitit, qui boc de Virimis snrc
soywvTvjvTroXtTsiav tfuvepkv 'Ev pttayap TWV lesiimoniosignumdedit. Dumquadamdiefratres illius
uTciSetc\ev.
•>oeUTT' «UTOV aSsXyoe,U7roa7r65eov apTov7rs- panem subcinericium fecissent, eique obliti essent
viptspwv,
irotvixaat, xai rbv TOOTtptiouaTaupoOTUTTOV iv auToi crucis signum imprimere, sicut in hac provincia
TrotrjaaeshnQkpyiaav, xuOi>;ev TV^auTvixt">Pa^®0>" crudi panes * ligno signari solent, i ut per quadras
UTrap^BtTOufaprouf BfpuyiC,etVwaTEStciTETaprwv quatuor parliti videantur, idem Dei famtilus adfuit,
ptspiSeov TOV apToviafpuytcptivovQsapsiaQv.i. 'O 51 KU- eisque referenllbus signatum non fuisse cognovit.
toff TOO0EOOSoOXoff c TOUTWV
MKpTuptoffETreaTaf, 7rp6f Cumque jam panis ille prunis 204 eS5elei cineri-
CKUTOUf kfnyovfievojv, irciyvojp.hEtvaeTOV upjoviafpu- bus coopertus, dixit: Quare hunc minime signastis?
d 203 *** Qui lioc dicens, signum crucis digito contra
yeapttvov."uSn SsXot7rov sv Ty kvQpuv.iuVTCO prunasS
ataxTrjf 6 auroff «pTO?ixaXu7rT£T0* Trpo?ovffserrs' Aeci fecit. Quo signante protinus immcnsum crepitum
T!aurov, aSsXyoe, oux safpuyiattrt; rovra Ss Etrrwv,TvivR panis dedit, ac si ingens in ignibus olla crepuisset.
Xlip<xauToOTrXvjaiov TOOrcvpb;° 7rpoasvsyzwv, v.v.lrbv Qui dum coctns posimodum fuisSet ab igne sublra-
TVTTOV TOO aTaupoO7rotviaaff, Tcupuxphutx TOIOVTOV ^oyov clus, ea cruce signatns inventtts est, qnam non con-
6 apra; evTWTrupi^TrsTroivjxsv, waTSvouicjscv ore yvrpu tactus, sed fides fecit.
tiEyaX»avverpiSn. MST<i Si TO67rTV)9rivatTOV uprov, xat ix rov rcvpb;se;sX8sev, iafpaytttpiva; TWTUTTW TOOaTau-
poutvpiOn,<->Tivt yjip ovy VJ-^KTO, KXX'vi7riaTtffTOOTO TrsrroiriXEv.
KE4AA.IB'. CAPUT XII.
Ilspt SsuripourcpettSvripovrn; uvrh; /eopa?. De Severo presbyteroejusdetn provincice.
^EvTOtfotUTOtff TvjffTouSipEwrTroX-wff pipeat, ptSTacju In eo eiiam loco Interorirta vallis dicitur, qtiaea
Suobpiojviv xotXciSe Ttvi, irrc/ojpiwf'ivrspoxpivKovo- roultis verbo rustico Intcrocrina nominatur, in qua
ttK?opeivv), ixxknttittrh; Seo-rcoivn; viawvrh; uyiu; 0so- erat quidam vir vitae valde admirabilis, nomine Se-
TOXOU xai kei TcotpQivov Mupiu; vrkoyjt. 'AvvipSi Tef verus, Ecclesiasbeatae MariaeDei genitricis semper
2£uvlpoff ovoftaTtf Treivu Quvfiaaiu;Staywyvi;iv TVJ aurvi virginis k sacerdos (Marlyrol., 13 Feb.). Hunc cum
iv.vXnaiv.ieptv; irchpyjv, olxoSsaTrorvif 5i Ttf iv TJJ quidain paterfamilias ad eureriium venisset dietn,
eaxkrn rjptipaTOO Qavurovaurou iX8civ,iv auv-op.wTtpoff missis concite nuntiis, rogavit ut ad se qtiantocius
TOV aurov TcpeaSvrepav uTcoareO.a;eSvrjijTcet, Tvaft£Ta veniret, suisque orationibus pro peccatis ejtis intcr-
rrrouSvifrrpoffaurovTcupuyivnrut, xoc!U7ripaurou irpstr- cederet, ut, acta de nialis suis poetiilentia,solutus
SsivvTrotviarj, orrwff5t' iioptoXoy/iascoffxal ftSTavoiaff Ta culpa ex corpore exiret. Qui videlicet sacerdos ino-
rri7rpayptivK auTw «p.uprf,fJUTa. XuatvXci6wae,TTOIV rj C pinate conligit ut ad putandam vineam esset occupa-
xai TOOawftaTOff TOVTOU SuviSvj3i xaTciavyv.v- tus, atque ad se venientibus diccret : Antecedite,
£t;iX6rj.
piixvTOV auTovB TcpSttSvrspav, ei; TOTrivuu.rcekov xku- ecce ego vos snbseqnor. Cumque videret sibi in co-
Sevaat, iivat er.kuyokov,v.airoi; rcpb; KUTOV iX9oOatv, dem opere parum aliquid superesse, paululitm mo-
te7rEv''TptsefTcpokkSere,v.ultSov xciytox«TKXatt6tivwram fecit, ut opus quod mininiumrestabal expleret,
uotezf.Qetophttu;Se, brt oXiyovhv ivuTcofxeiva; ev ri> quo expleto, cospit ad aegrum pcrgere. Eunli vero
EpywKUTOO, auvseS»fj.tv.pbv orrwffTrXrj- in ilinere occtirrentcs bi qui prius venerant, obviam
Tcpottv.v.prepnttat,
pcoarjKUTO. TOOTO Si TEXEtwaaf, vipc;KTOrcpoffTOV e<a8£- facti sunt, dicentes : Pater, quare tardnsti? Noli fa-
VOUVTK 7ropEUEa6Kt. 'A7rEp^optivou Si KUTOU, urrvivTrjaav tigari, quia jam defunctus est. Qno aiidito, ille con-
teuTwEVTrj6Swot xae TOTtpivTrpo?auTOvEX66VTS?, Xi- tremuit, magnisque vocibus Se interfectorem illius
yovTS?" AteiT!, Tckrsp,iSpkSvva;; ptvjxiriouvxoTrwtXyiff, clamare cnepit. Flens itaque pervenit ad corpus de-
Idcm, ouTwf... StvjyEtToptot oTt.Ila quoque Colb., tuor in partes dividendus. Quadra itaque est frustum
omisso ptot. panis. IIinc Juven., satyr. 5 :
* Colb., ol uvrov kSekfoi. Ut bonasummaputes alienavivere qoadra.
c Colb., STrtaTotff x«i TOOTO Trpof^aurouf a<p»youpti- Et Horat., 1. I, epist. 17 :
vouffvoviaaff.
>•Reg., T»ffarroSoO.Colb. TrjfTeixTrjf. D Et mihidividuofindeturniunere quadra.
e Colb., rcvpb;Tcpaasyyiaa;rbv TUTTOV TOOaraupou. In Moreto etiam Virgilii nomine vulgato :
Reg., Tcpocevtyxk; TOV TUTTOV. Formatopuspalmisquesuum dilatat in orbem,
f Ren-, 77<ivuSauptaaroffrh rroXtTEta. Colb., 7ravu Et notat impressisaequodiscriminequadris.
Qavfxaarb;xat 8auteaaiaff.
S Reg., TcpsaSvrtpovstvae Ee*ff TOTvivapt7rsXov xXa Etsi ad commodiorem panis divisionem, liaec figura
fiEuerae, xttl TOef. crucis imprimerelur pani; nonnihil tamen religionis
'* h Alius est a Martyrio qui laudatur in hom. 39 in In signando crucis cbaractere aceedebat. Sic panis
Evang. Hic enim Valeriae,ille Lycaoniie monaclius trilidus aliquando coquebainr, ut Trinitatem adnm-
fuit. In illis dislinguendis ballucinatus est Guitmun- braret. Hinc sanclus Paulinus, epist. 3, ad Alypium,
dus, lib. II de Eucharistia. Prioris nomen Martyro- in iine : Panem ttnum sanclitali tute «ntlolis gralia
logio inseritur die 23 Jan. misimus,in quo eliam Trinitalis soliditaseontmetur.
1 Ita Reg.„ German., duo alii Sangerm., Norm., k Sacerdos bie simplieem presbyterum signiflcat,
Clc. In Edilis, tigno signari solenl. cum pro episcopo accipi soleal in antiquioribus et
i Hinc Suidae,KoSpiTvi? aoTo?,panis quadralus qua- hujus aeviscriptoribus.
2f3 DIALOGORIIMLIIiER I. 214
functi, seque coram leclo illius cum lacrymis a in A sxstvojycip ETsXsuTvjaEV. ToOro5s 6 TcpsaSvrspo;kxov-
terram dedit. Cumque vehementer fleret, in terram aaff, xal avvrpofxa;yevbfxevo;, hpiotroe oSupsafiae,xai
caput tunderet, seque reum mortis illius clamaret, txeykXnTV5 cpwvvi eoovEUTviv saUTOV TOUT«U XKXSIV. KXK!WV
repente is qui defunclus fuerat animam recepit. TOIVUV XKT^XKSSV iv wTOawptaTOU TsXEUTviaaVTOff SXEITO,
Quod dum multi qui circumstabant aspicerent, admi- xat saUTOv TOU f
auroO Etffyriv e'p-
ifx-KpoaQev xpaScerou
rationis vocibus emissis, cceperuntamplius flere prse p'tif<E,TOUTOU Ss ayoSpwfxXaiovrOf,xai TvivxsyaXviv itf
gatidio. Cumque eum requirerent ubi fuerit, vet TVJV yvivTrpoaapaaaovTO?, xal sauTova?TiovTOO SavaTOu
quomodorediisset, ait : Tetri valde erant bomines auToOstvat XiyovTOf, ajvw 6 TEXSUTVJXWC; TVJV ifu-^rivK
qui me ducebant, ex quorum ore et naribus ignis aviXa§s.TOUTO Si oeTTEpesaTwTSff Ssaaaptivot,xat afbSpa.
exibat, quem toleiare non poteram. Cumque per erciTW8auptaTtEX7rXayivTSf , rip!;avTO srrl rrXseovkicb
obscura Ioca me ducerent, subito pulchrae visionis Xapk; xXaisev,xal TOOTOV ETrspwTav, TOTTOO hv xul TCO>;
h juvenis cum aliis nobis euntibus obviam factus est, VTciarpe^ev;Avrb; Se KTcoxptQel; slrcsv "AvSpe;rtvi;
qui me trabenlibus dixit: Reducite illum, quia Se- aaSttpoicfbSpKhttav, di Ttvif pts rrapiXaSov,eovsx TOU
verus presbyter plangit, ejus enim lacrymis Dominus arbpturo; v.xiTWV ptvcov7r0p ic-vip/STO, 07rspu7rocj)ip£cv
eum donavit. Qui scilicet Severus protinus de terra oux viSuvcif/vjv. 'Ev JtrcoSi 5tciaxoTEtveov T07rwv ptsrceptn-
surrexit, eique pceniteniiamagenti opem suce inter- B yov,ayvwvsaviaxoscjravusuo7rTO?, ptSTtixai iriptov iv •>
cessionis praebuit. Et dum per dies septem de per- a7ravTviastvipttvyiyovE,xui Tcpb;rov; avpovrk;pt et-
petratis culpis pcenitentiamaeger redivivus ageret, rtsv*'TrcoaTpi^ure aurov, brt Zevhpo;6 TcpeaSvrspo;
octava die lactusde corpore exivit. Perpende",Pelre, xXatse7T£pe auroO. Toe? ycip ixsivou Seixpuaev6 xupeo?
quoeso,bunc de quo loquiinur Severum, quam dile- auToveSojphauTO. '0 5i auTOfZevhpo;6 TcpeaSvrepo;,
ctuiii Dominusattendit, quem contristari nec ad mo- ix rh; ynff<ivaaT<iff, xai ri 0sw su^aptaTviaK?,TOtf
dicum pertulit. 7rspiKETavoiafXoyoeff TOOTOV vou9sTviaa?, xai Sea T/jff
auTousu^viffiXacptovTWVaptapTtwv6 «a^Evviff iSSoptvjvhfxipaviv rvi i*wviTauTvjvTcoarpe-ifu;txt-
xopttaaptsvoff,
jroivjxs,7rspi TWVaurw Tcercpuyfdvojv fxsrkvotuvaywv. TviSi oySov)hfi-epxevfpatvopevo;,rcpb; xvptov e%eSi,fin-
eev. Karavbnaovouviv rroia ayavrviaEt6 xuptof 'iEuvipovTOVrcpeaSvrtpovstjf-sv, 6v ouSi Trpoj wpav OktShvut
hvsttyjro. t
PETR.Admiranda sunt valde ha>c,quae me 205 IIETP. OvTwfOavpuaru stat atpoSpa, arrsp p-ixpt
invenio nunc usqtie latuisse. Sed quid esse dicimus TOO 206 TrapovTOf TvivEptviv StsXtiv9avsv T£Si
E'tSrjaev*
quod modo tales viri nequeunt inveniri TOUTO EtvatXiyoptEV, oTtTOtouTOt avSpsffkpriu; evpeQhvut
ovSvVUVTUt ,
GituGon.Eg i, Pelre, mullos tales in hoc saeculo ITIJT.'Eyo'),niTps, 7roXXouff TO<OUTOU<; iivSpn;xat vOv
nec modo deesse esistimo : neque enim si talia si- EVT'~> xoaptwTOUTW etvat oux airtaTw- OUSE ycipicivari-
l
gna iion faciunt, ideo lales non sunt. Vilae namque ptEcaTotaura ourrotouatvOv, ou TrapaTOUTOU ptviEtvae
vera xstimatio in virtute est operum, non in osten- C! aurouff TOeouTouff K7rtaTV)9riaETat. HoXtTEtaff ouv sv9iou
sione signorum. Nam sunt plerique, qui etsi signa Seayvwatff iv rh TCOV ipyojvvrckpxetSuvapest,xal OU^Iiv
non faciunt, signa lainen facientibus dispares non TviTWV avjftsiwvS7rtSEic;£t• Eeaeykp Tcksiarot,oirtve; an-
sunt. pteiap.ivov Tcotovai,TWVSET<ianp-tia7toeouvTwv avo'-
ptoeoe ouxsiai.
PETR.Unde mihi, rogo, ostendi potest, qnod sint nETP. Il69svptot, 7rapaxaXco,TOOTO i7rtS£t^9vivai Sti-
quidam qui signa non faciunt, et lameu signa facien- v«T«t, oTt EtaiTtv£ffoeptviTrotoOvTSf avjptsea,xai TWV Tci
tibus dissimiles non sunl? anpiseaTTOCOUVTWV civoptoeoe ouxseai;
GKEGOR. Numquidnam nescis quoniam Paulus apo- TPHr. MviTO!ys ou ytvwaxstff,ore IlaOXoff 6 arroaTO-
slolus Petro apostolorum primo in principatu aposto- Xof kSskfbt vTckpxetsv TJJkTcocrokn Uirpov ) TOOXO-
lico frater est? pvfuiov TWV circoaToXwv;
PETR.Scio plane, nec dubium est quia elsi mini- IIETP.'Acfuko>;oeSa,k xal StaTayptofEVTOUTOJ OUX
mus omnium apostolormn, plus tamen omnibus la- EVTIV aXX'ouvys, Etxui pixpbrtpo;cjrcivTwv TCOV UTCOCTQ-
boravit. XwiiiaTt, * TrXsiw 7ravTwv Exo7r!aas.
(I Cor. 15.) GBEGOR. Quod bene ipse reminisceris, TPIir. Ka9wf ETreaTaaKe, Uerpo;iv TVJ6KXaaanTOef
Petrus c super mare pedibus ambulavit (Matth. 14), TjI 7roal TCSpteTckmae, IlauXo?Si ev rh Qcxkkaanvuvuyto)
Pauius in mari naufragium pertulit (II Cor. 11): d et TcepteTceaev' iSov ei; ev xui avrb TOaTOe^seov,iv eo
in uno eodemque elemento ibi Paulus ire cum navi IlaOXo? ptETaTtXoiou 7ropsu8v)Vat ouxviSuvij9v), niTpoffTot?
non potuit, ubi Petrus pedibus iter fecit. Aperte igi- rroai Tiiv oSotrropiav 7r£7roivjxs.4avEpovouvxa^EVmxEV,
» Primus Theod., in terram in orationemdedit. { Mss., peETti
b Compend.,juvenis apparuit. SaxpuwvEt'ff Tiivyfiv.
s Cterque, a7riXat?£.
c Plerique mss. in mari, vel in tnare ped. b lidem, uTravTviase.
d In Germ. et omnibus Norm. En in uno. In tribns ' Reg. ou 7rapeiTOUTW, Colb. ou7rapeiTOOT».
Sangerm. et Regio legiiur, ibi' Paulus, etc. At in i Reg. arroaToXou xzi
omnibus Nonn., ubi Paulus ire cum navi non potuit, k Mss. xai Tcircetttpat,xopueo.
xv.iStttrayptb;
iii.eic. ' 1 Reg. rrXsfovTTKVTWV.
* Colb., xXalstvXKI6<Hosa9at
215 SANCTI GREGORIIMAGNI 216
OTt£t x*'iiv TW8auptariTCOV kpforipojvh Suvaptt;kvb- A , tur conslat, quia cum utriusqtte virtti; fuciit dispar
ptoto?yiyovsv,<iXX'»uvapcyOTEpojv TOacjtwftaiv ovpuvot; in miraculo, utriusque tamen mcrilutn dispar nou
optoiovvicupyet. est in ccelo.
TIETP."ApiaxEtvopeoXoyw XKTK TTKVTK * 07r£pXiyseff" PETR. Placet, fateor, omnino
quod dicis : ecce
e'5ouyeipkttf«ko>;Erriyvwv,OTC 6 Bio;XK!ouTciarjptEea enim apcrte novi, quia vita et non signa quaerenda
^vjTOuvTKf xal KUTK yeipT<iyi.vbfj.evu
anueiu TOOivapi- sunt. Sed qiionia.mipsa signa quae flunt, bontc vitae
rov fiiou arrdSstitivfipovatV Suawrrwouv, ieiv axptviv testimonium ferunt, quaesote adhuc si qua sunt rc-
TtvaUTToXEl7rovTat,yavspeiptoeTaura yeviaOutorrwfXe- feras, ut esurientem me per exempla bonorum pa-
pfEiv TOI?kyuQoi;vTcoSeiypuat
pteoTTOVTci Starpi-^n;. scas.
rPHr. "U9EXO'Vaot ei; aj.vovv.ui 56;av TOUXuTpwTOu GREGOR. Vellem tibi in laudibus redemptoris de
0soO, rrEpl civSpd?TIVO?
viptcov EUXK?OU;, ovoptaTtBEVE- viri venerabilis Benedicli miraculis aliqua narrarc,
~
5/XTOU, Ttvti5tv)yviaaa9af<iXX opwTOV Tvjfhfxipa; xat- sed ad haecexplenda hodiernum tempus video non
eovrrpoffTvivTOUTWV SthynctvpivjSuvaptsvov ercapv.icai. posse sulficere. Liberius itaoue baec loqtiemur, si
*09EVXotrrov TaOTa,TOU0EOU iayyv Tcupiyjvra;, aXXvjv aliud exordium sumamus.
SpXnVauVTKt;Ewff b rrpoSccXXoptsvoff,
ptSTcikveaeoj;Stn-
yoOptae. B
* MSS.KTrspkeyet;. aiwvaf TWValcbvwv.'Aptviv.Eadem babet Reg., sed
b Colb. TcpoSukkbpevo; peEra aevsaswf SenyouftKi, de^init in Stviyouptat.
avvtpyiu xai X<ipeTe
T0j' ^vpiov v.ui0sou xal awTvipoj c Compend. , sed ad licec
w xai exemplu.
I
viptcov v?aoO
XpeawO, vi So£a TO xoarof si; TOU?

BIBAION AEYTEPON. LIBER SECtWDUS.

Hic seeundusliber, continensVitamS. lienedicli, ante opera magni monachorumoccidentaliumsospitatoris, toni.


LJXVIhujus Bibliotlieca3,legendus est.

BIBAION TPITON. LIBER TERTIUS.

KE*AA.A'. G CAPUT PRIMUM.


• BiEpiIIKUXIVOU "
De Paulino Nolana; urbis eptscopo.
£7reaxd7rou TrdXswfNOJXIWV.
278 'EvrV Tcpoaiyjivfxeroi; ystrvtuiovctvTcurpkai, 2,TJ Dum vicinis valde h Patribus intendo, majo-
xal TOerTOUTWV 8auptaatTWXoywivStaTpitjEtv, TWVft=yft- rum facta reliqueram, ita ut Paulini miraculum, No-
XwvTti spyKXKTEXITTOV. ToOycipTJauXlvou TO8auptKTOO lanaeurbis episcopi, qui multosqtiorum mcmini virtute
Tnffh NwXiwv TToXswf irreaxoTrou,Tiva ou xaTarrXviTTEt;et tempore praccessit, memoriat: defuisse videatur.
"OaTtfxat -^pdvw,xat rh TOOQuvftaro; Suveiptse 7rcivTwv Scd ad priora nunc redeo, eaque quanta valeo brevi-
c xKTKXsty9siav)ff,
rcpoTspsvtt.Th; ovvpivviptrjff wffTcapi>v tate perstringo. Sicul enimbonorum facta innotescere
xai dpwptsvoffvofitaQhctrtxt,roi; Si TCpokeyOeiatv xai citius similibus solent, senioribus nostris perjuslo-
TaOTa, ban SvvufxutauvTOptiasTrtaeptyyw.E8o? ytip rtim exempla gradientibus praedicti venerabilis viii
ror? d icpsaSvrat; vipteovTWVXKXCOV TKspya a7rouSalw? celebre nomen mnotuit, ejusque opus admir.ibile ad
yvwaTa7roeviaae TofffTWV Stxaiwve i7r6pt£vot
Stvjyfluaatv, eorum se instruenda studia tetendit, quorum me ne-
O8EV xai TOO7rpoXsj£6EVTOff suXatjsaTaTOukvSpb;rb fut- cesse fuit » grand33vitatitam certo crcdere, ac si ea
Spbv6'vofta. To yeipau-ou spyov6auptKaTov,
sSvjXoTroeriSv). D qurc diccrent meis oculis vidissem.
EtffouvTti ixeivojvoexoSoptv)Tsa f EKUTOV
ip.Tcavhf.urtt "06EVptoe Xoerrov7TKVK
Tcapiretvev. kvkyv.nvickpyst rtpi
auTOU7roXtT£iaff
TvjffptEyiarvjff ToaouTOv<zayaXwff TrtaTeOaat,wffOTCixstva u-ep Xiyouat, roeff iptoef6<p9KXptorff
iQei>antttt.
"EvToef xpbvat; ToivuvTWVXuaaoptavwv OuavSaAwv, Cum saevientiumVandalorum lempore fuisset llalia
TTOXXOI Se in Campaniae partibus depopnlata, multique cssent
T07roeTvif'iTaXia?ipnpot ysybvuat' TCV.VTSIOJ;
rk ptipv)TvifKaptTraviafKolxvjraxaTiaTviaav.IloXXot ouv de hac terra in Africanam regionem transducti, vir
« Praemittitur in Ms. Regio capitum index. quod mulii alii praeslitertint. Nostram de bac con-
b Ms., NwXwv. troversia menlem aperuimus in pncfalione. Nola
• Ms., xaTaXv)ej;8stav)f. jutem urbs est epis.copalis sub archiep. Neapol. et
• Ms., TrpsaSuTipotff. colonia Romana satis nola iu Campania.
• Ms., <7rd.ptsvot h lta Mss. Tlicod., German., Norm., etc.quibus
f Ms., EptauTov urroSEiyptaatv
~ HancnistoriamirapiTStva. consemit Graecatranslatio. In Editis habes, partibus.
de libera sancti Paulini servitute, ' Excusi, gravitati.
amplissima nota, imo disserlatione, refcllit Gussanv.
217 DIALOGORUMLIBER III. 218
Datnini Paulinus cuncla quae * ad episcopii usum j\ U7r'«OTWV ae^ptaXwTta9svTEf, ix Tvifyv)f TauTvjfEVTvi
habere potuit captivis indigentibusque Iargilus est. •/ojpa Tvif'AyptxvifarrvjviySvjaav.'0 3i TOO 0soOav8p<u-
LCumque jam nihil omnino superesset quod pelentibui erofIlauXtvofTTKVTK daa £t'ffTvivTOOE7Ttaxo7rlou "^psiav
'.dare potuisset, quodam die quiedam vidua advenit, eiyj, TOI?at^ptaXwTOtfxai TOeffSsoptivotf Stiptsivsv. f
quae a regis Vandalorum genero sunm fllium in capti- 'HvixKSs Xoi7r6v , ouSiv KUTW
~
7ravTa7raatvu7reXslep9v],
vitatem.fuisse ductum perhibuit, atque a viro Dei e>7rsp Tor?KCToOae SOOVKC otpsiXoe, hptepu rtvl yjnpurt;
ejus pretium postulavit, si forte illius dominus hoc yuvvi7rp6?auTOV VJX9E, Xiyouaa, TOVTKUTVJ? utov 7rKpti
dignarelur accipere, et hunc concederet ad propria TOOyaptSpouTOUb pvjyoff TWVOuavStiXwv iv TVJatjcpta-
remeare. Sed vir Dei magnopere pelenli feminoequid Xwaiairr£V£/6vivat,' xai 7rap<iTOOav9pcoTtou TOO0soO
dare potuisset inquirens, niliil apud se aliud nisi se Tviv' Teptviv KUTOO VJTEITO, iciv xai xKTKt;ecoavi 6 xupeoj
invenit, petentique feminaerespondit, dicens:Mulier, aurou rttvrnv kxS-iv, xui rovrov TrapKywpviaatst? Toe
2801U0(> possim dare non habeo, sed memetipsum tSeaUTroaTpiipat.'O Si TOO 0soO av9pw7rofitSTciTcktrns
tolle, servum me juris lui esse prolitere, alque ut a7rou5v)ff XK!7rpo8uptia?irrec"v)Tviaaff , ikv TCTctpttvpn,
iilium tuuin recipias, me vice illius in servitiuni trade. b-rctpTV)
uirovttn yvvutxiTrapaaxstvJ bftikn, ovSivrcup'
Quod illa ei ore tanti viri audiens, irrisionem potius iuvri) kkkoTCevpev,e't ptvieauTov,xai rrpof auTvivarrE-
credidit quam compassionem. Ai ille, ut erat vir elo- B xpiQn,Xiywv'279 r^vae, T! aot Swpviaaa6«eouxs/ea.
quentissimus, b atque apprime exterioribus quoque 'EptsSi ittvrov SoOXov, aoO urrsi-ouatovSlSwpte,xai eva
studiis eruditus, dubitanti feminaecilius persuasit ut TOV utovaTroXaSvjff,ipti Si kvr uvrov ei; SavkeiuvTcupk-
audila crederel, et pro receptione filii sui in servi- So?. 'Exsivv)Si ix TOOaToptaTo?TOIOUTOU eivSpoffTOUTO
tium episcopum tradere non dubitaret. Perrexere axouaaaa ip.Tcutyfj.bv ptaXXov,rjrrsp auptTrciSsiav stvae
igitur utrique ad Africam. Procedenli aulem regis B7riaTiuasv.AuTOff 5i Xoyeoc;civvipxal ay^ivouffUTrapywv,
genero, qui ejus filium babebat, vidua rogatura se xae T<i E"C;W iptXoTtovwff TTETraeSEuptivof, Tvi SeaTaiJouav)
obtulit, ac prius petiit ut ei lilittm donare debuisset. yuvaext Ta/iw? TrapvivEaev, oTrwf T<i\e-yQivru auTvj
Quod cum vir barbarus c typho superbiae turgidus, khiOh EtvaeTrtaTSuarj,xai SeciTrivTOO utoO aurvi?kvkp-
gaudio transiloriae prosperitatis inflatus, non solum pvtnv, TOViTtiax07rov EeffSouXfiiav 7rapaSouvaeptviSEI-
facere, sed etiam audire despiceret, vidua subjunxit, Xtciav).'E-op£u9v)aav TOIVUV ti; 'Aeppexviv kpfbrepot.
dicens : Ecce hunc bominem proeo vicarium praebeo, KpotttpxoptivovSE TOOyufxSpovTOOpV/off, daTtffTOV
solummodo pietatem in me exhibe, mihique unicum utov auTviff £t"/sv,v) X^Pa rcpoankOtv auTwSuawrroOaa,
filium redde. Cumque ille veuusti vultus hominem oirwffTOV utov auTilffuTcokuSn. 'O Si BkpSupo; iv.tivo;
conspexisset, quam artem nossel inquisivit. Cui vir kvhp TCO Tuyw TiiffvTcepnfttvda;vTcepatpbp.eva;, xai rh
Dei Pauliiius respondit, dicens : Artem quldem ali- "-<TCttoeyjjp.ivi) /apa rvif xaTSUoSeoaswff yuaeouptsvof,ou
quam nescio, sed hortum bene excolere scio. Quod ptovovTOUTO Trotviaat,kkkk xae cixouaaestfSsXu^aTO. 'H
vir a gentilis valde libenter accepit, cnm in nutrien- Si xvipaTcpoaeOera, Xiyouaa*'iSouTOV avQpojrcovTOOTOV
dis oleribus quia peritusesset audivit. Suscepit itaque kvriaojpovvicip auTOu7rapi^w ptovov TcainaovevcTckuy-
servtim, et roganti viduaereddidit filium. Quo acce- •y^vlavetf ifti, xal TOVptovoysvvj u.ouutov arrdSof ptot.
pto, vidua ab Africana regione discessit. Paulinus 'ExstvoffSi Ikapi) rcpoaojTco) rbv avQpancov Oeackpevo;,
vero excolendi horti suscepit curam. Cumque idem Tcoixvriyynv itcittTarttt£7r£<^viTV)asv' 6 5i TOU©EOU av-
regis gener crebro ingrederelur hortum, suumque QOOJTCO; Xluvkivo;,uTcsxpiOn auTto, XiywVTs^vvjvp.ev
hortulanum quaedamrequireret, et sapientem valde ovvTtvu ovx iTcittrtxfJttt,v.hTcav Si xaXw?Errtpt£Xv)'aaa8at
esse hominem videret', amicos ccepit et familiares ytvwazw.TOOTO 3E6 i8vt/.6feivvip EXEtvof axouaKff,viSiwf
deserere, et saepius cum suo hortulano colloqui, rravu s5ic;aT0,brt iv rh rov xvirrouirrepieXsiaEptrrEtpof
atqtte ejus sermonibus delectari. Cui Paulinus quo- vrchpx''1' 'ESiijaTO ouvKUTOV SOUXOV, xai TviTTKpKxaXouavj
tidie ad 6 mensam odoriferas virentesque berbas yuvatxi TOVutov KurriffKiroSiSwxEV, tv XK?oOaK ^ arra
deferre consueverat, et accepto pane ad curam horli Tviffsv 'Afptxvixwpaffurr£-y;co/iv)aEV. 'O 5s IlauXevoff TVJV
a In Editis, episcopi, renitentibus Mss. Angl., D snlis imperatorib. CP. tribuerunt. Quidam tamen
Norm., Germ., Tlicod., elc, Graecoqueinterprete. etiam 1'ersarumregibus : alios vero quoscunque p'viyaf
b Duo Gemet. et Prat., atque a primcevojuveniutis appellabant. Sic Anna Comnena in sua Alexiade
~ distincteel
flore diqne eruditus.
Mss. Germ., Norm. et plerique, (ypo. De hac
Henricum IV imperatorem yocat p'vlyaTvjf'AXapeavla?.
Notandum vero in Ms. Regio pro *Pvjyo?,legi ciptvjpa,
voce vide 1. xxin Moral., n. 25, et I. xxxni, n. 6. quo nomine reges apud Arabes nuncupabanliir, elc.
d Non quod ldololatriae deditus esset, gentilis di- GUSSANV. — Ex hac voce Arabica idem conjecit, Ms.
citur (erat enim Christianus, etsi Arianus, ut alii Regium a quodam Arabe fuisse descriptum. Fortasse
Vandali), sed eo sensu quo Romani gentilet vocabant etiam ex versione Arabica, de qua in praefaiione di-
barbaros etiam sibi fcederatos. Vide Cangium in ctum, 1)X'Cvox in Graecamtranslaiionem irrepsit.
Glossar.
• Ita Mss., vel odoratas, aut, odoras. Nusquam Signilicat autem Doniiiium. De ea consule Cangium,
tum in gloss. Gr., lum in nolis ad Joinvillaeumet
autem legimus, olera ut in Excusis. Suffragatur huic Cinnamum.
lect. Graec.interpres. 1 Ms., T6rifxnpuhreira virip kvuppvceoj;eetv5pa xai
f Editi, SiiSwxs. Oekhttu;b xvpto; auTOuTOXKSSIV.
B Ms., WCSEIXETO. vipispaftta. i Ms., ocoiiXv).
h Pvic;apud mediaeaet. Graecosidcm est quod (3aae- 1 Ms., KTTOTV)?'AyptxrjfX"Pa~'
Xfufapud antiquos, id est rex; nomen aulem Buatktv;
219 SANCTI GRKGORHMAGNl 2?.0
tppovriSttTviffTOUxvirrousTctfjekeiu;u7rs5ic;aTO. '0 ouvA . remeare. Cumque hoc diutius ageretur, quadam die
7rpoXey9sifyaptSpof TOOpV/6?, auyvoTipw? £t? TOV suo domino secum secretius Ioquenti ait: Vide quid
XVJTTOV
~slaepyjaQut hpiuro, v.v.iptsra rov uvrav xvjrroupoO agas, et Vandalorum regnum qualiter disponi debeat
rcepi Ttvojvaut^vjTwv, ttfbSpa TOOTOV trofbv vTckpyjtv provide, quia lex citius et sub omni celeritate est
Qeurrufxtvo;, TCUVTU; TOU?otxeaxouffKUTOO <p!Xou? xarK- morilurus. Quod ille audiens, quia ab eodem rege
Xsi^K?,ptET'KUTOO Sevjvsxeo? auvsruyyavE,xai ToeffauTou prae caeteris diligebaluf, ei minime tacuit, sed qtiid
xaTSTpuyaphuuatv. '0 Si riauXevo;se'frhv TOUTOU Tpci- a suo horlulano, sapienti scilicet viro, agnovisset in-
TctilttVxaff'huipavv.oStptevru xvXsvoafxaBbruvuiyaphyei, dicavit. Quod dum rex audisset, iflico respondil:
xai TOV apTovrropec*6pi-voff, st; TvivTOOxvirroueppovriSa Ego vcllem hunc de quo Ioqueris hominem videre.
UTriaTpeyEV. 'Ev w Si TOOTO ETT!7roXu l7rpKTTST0, sv rtvi Cui gener ejus, venerabilis Paulini temporalis domi-
hfxspuTOU xupiouKUTOU PIST'auTouauVTuy^/avovTOff, 7rp6ff nus, respondit dicdus : Virentes herbas mihi ad pran-
ROTOV b HauXfvOf iv ptuaTvjpiwetrrE' BXirrET! TrpdrTsev dium deferre consuevit, has itaque huc ad mensam
ptllket;, xui TCO>; tb TWV OuavSaXwv JSaaiXEeov Seoexvj8v3vae eum deportare facio, ut quis sit qui mihi haec est
oyeiXEe 7rpovov)cre«t. 'Evtau9a yap 6 ph%rpbitot; v.rcuatv locutus agnoscas. Factumque est. Et dum rex ad
UTcoQvhaxet. '& SeTOUTO axouefaf,wffurrip KTravTaff U7r6 prandendum drscubuit, Paulinns ex suo opere * odora
TO3 pnyb; kyaTciipevo;,ouSaptw?rjau^aijsv' aXX'tXriJB quaeque et virentia delaturos advenit. Cnmqne bunc
c/rKpci TOOeauToOxmcavpovky.hxoe,rovro ip.hvvaev.'0 rex subito conspexisset, intremuit, atque, accersito
3i ph%ravro kxovau;, kitev.piOn Xiywv'Eyco6sX<» 6swpv*- ejus domino , »lbi per filiam propinquo, ei secrettim
eraeTOV avSpa TOUTOV rrept ou Xiyetf. '0 Si TOUTOU yapt- quod prius abscOuderat indicavit, dicens : Verum
6p6?, 6 TrpoffxaepoveuXaSsaTKTOU IfauXivouSeaTroTv-ff,est qnod audisti; nam nocte hac in somnio, sedentes
arroxpe^Beff EITTE' KoSipifiVTa ix TOOxrj7rous'vTWkpiarryj in tribunalibtis contra me judices vidi, inter quos
peoukyayeiv Etw8sv.TaOTaouv auToffei; rhv ahv rpk- iste etiam simul sedebai, et flagellum quod aliquando
rct^ttv eviyxat 7rotviaw , eva yvw?T!? saTtv6 TKUTee peoe acceperam eorum milii judicio tollebaiur. 281 Se(I
Eerreuv. 'Qf xal ysyovev.'Hvlxaycip6 ph<\irci rb kpicrhttui percunctare quisnam sit; nam ego hunc tanti meriti
XvJjvfj.Snctv, EXTOUxaptaTouauToOd IfauXevoff Tctpiottfxa virnm, popnlarem, ut conspicttur, esse non suspicor.
BoTttva,xai yXwptixooiptsvTa (3aaTK?wv EeVvjXSEv. b Tou- Tunc regis geher secreto Paulinuin tulit, et quisnam
*
TOV Si 6 p'vie;Ktyvvjff 6saatiptsvo?,ETpopta^sTOV Si TOUTOUesset inquisivit. Cui vir Domini respondit: Servus
SscTcbrnv , Sik rh; iavrov Qvyurpb; rrXvjaioviauToO tuus sum*,quem pro fllio vidoaevicarium suscepisli.
7rpoaxKX6acipisvo?, TOptvarhptovbttsp rcpbrepov»v «rro- Cumque instanler ille requireret nt non h qtiid esset,
xpuipaf,iyavipwasvKUTW, Xiywv'Ahfii; iartv brcepkxh" sed qnid in (erra sua fuisset indicaret, atque hoc ab
'C eo
jtoaf. Ev TV)vuxre yap TKOTVI EVbpkfiurt eQeuauftnv iteratione l frequentis inquisitionis exigeref, vir
apxovra; irrt Bhfxv.ro;v.at iptoOxa^st^optsvou?, wvpte- Domini, constrietus magnis conjurationibus, jam non
Tatjuxal " OUTO? avvexuQe%ero, xai TO</>Xayi).Xtov drrep valens negare quid esset, episcopum se fuisse testa-
rroTi ikaSovrh auTwvxplaEt i-nhpQnptoe.282 Epw- tus est. Qdod possessor ejus audiens, valde pertimuii,
TvjaovouvauTovT!Sureap/se*iyw ycipTOUTOV TOV uvSptx atque humiliter obtulit, dicens: Peie quod vis, qua-
TOV ev d ToaouTwactwpeaTt'bvru,XatTvjv, xa6w?yaivsTKt, tenus ad lerram tuam a me cum magno mnnere
etvaeovy vrcokufiSkvo). TOTS6 TOUpnyb; yufxSpb;v.a.r' revertaris. Cui vir Domini Pauliniis ait: Unum est
eSlavIlauXevovXaSwv, T!J U7rapyse,im^viTVjas. Ilpof cv quod milii impendere beneficium potes, ut omnes
Tt>0©sou v.vQpojTco; kittv.piQn,Xiywv AoOXo? aou stpte, civitatis meaecaptivos relaxes. Qui cuncti prolimrs
Sv urrip TOUueou rh; xvipaffaVTiawptov iSitjw. Exsevoff in Africana regione requisiti, cum onustis frumento
Se Tre7rovv)pte'vwff tTce^hrei,oujf;iT! vuviiaTtv, kkkkri ev navibus pro venerandi viri Paulini satisfactione, in
rh /wpa KUTOU v-rcnpye.Uspirovrov ovvirci rcokv* ipev- ejus comitatu laxati sunl. Post rton multos vero dies
vriaaff,6 TOU0eoOav6pw7roff aTsv<u9si?, xai Touffdpxouf Vandalorumrex occubuit, el flagelluinquod ad stiara
oiff KVTW irchyaytTcupxSuivetv pcviSuvcittevo?, irriaxoTrov perniciem, dispensante Deo, pro fulelium disciplina
iaUTOvurrapystv wptoXoyvjaE. TOUTO Si 6 xaTsywvauTov acceperat amisit. Sicque factum est ut omnipotentis
axouaa?, af6Spa ifoShQn, xai perk rckan; Turcstvofpa-*^ • Dei famulus Paulinus vera
praetlicerst, et qui se in
~
auvvjf Tcpoanvix^naurw , Xeyuv ATrvjaaerrKp'ipeoOo servitium solum tradiderat, cum multis a servitio ad
6iXeeff, 6'rrojciv Tviyf, aov u.erkpeytaTwvScipwvuTroaTpi- libertatem rediret, illum videlicet iniitalus qui for-
ijivjf.npoffov6 TOO 0£ou av6p<U7roff IlauXtvo?a7roxpt9se?, mam servi assumpsit, ne nos essemus servi peccaii.
" "Ev iaTev euEpyeaewv
EITTEV Swpovo alTouptKe,OTrsp ptoe Cujiis sequens vestigia Paulinus, ad tempus volun-
xae TrKpaa^etvSuvaaat, evaTravTKff TOufTvi?TtoXecoff ptou tarie servus faclus est solus,ut esset postmodum
aejjuKXeoTOUf KTroXuavif. naptKUTti Ouv iv Trciav) rh rn; liber cum mtiliis.
Afpixh; yjr>paifcttfttrfiivTt;, iv rrXolotfa7ravT£ff pt£T<iatTap^twvava^9svTeff,urrip rvifTOUsuXaSEaTKTOU kvSpb;
HauXivou TcXnpofopia; ttvvaSoncopovvrs; aurw KTrsXutJrjaav. Ou ptETti TTOXXK?Si hpepu; xal 6 TWV OuavSciXwv pn%ire-
a Ms., T!VWV au^vjTviaswv avu.Suki>vafbSpu. f Ms., TtpottnkQev.
b Ms., TOOTOV 5i 6'Eaaapt'vo? ~
i\\uifvn; 6 kp.npuirpb- Excusi, otera qumquevirentia.
ptKCjEV. h ln Edilis, utnon quis essel, sed qitis.
r M^., OUTO; '
xa9£C*6pt;vo? XK!TOfpv.yikkt.ov. Becc. et Kig., (reqttenti inquisitione. Secundiis
11f.lS., iv TviT KUTV) TtZC-SeOVTH X.KtXOV. Gcmet., ileralione (requenti el inquisitione.
* MS.. S/3EUVCOVT0C.
c-ot DIALOGORUMLIBER III. 222
Xseco9vj,xai TOd oXayiXXeov drrjp st; rhv iuvrov sz,6kb0ptvatv, ei; Se TtovrrtaTwvrratSeiavTOU8EOU Trapa-ywpouvroff
iv.pk.rtt,TOOTO ei-reSaXsTO.OUTW? OUV yiyovev,OJCTS b TOO rravToSuvciptou 0eoOotxsTDfIlauXtvofuknQhetvaeTKpteX-
XovraTTpoetTrv), xai 6 iaurovptdvov et? SouXelavTrapaSou?, ptSTti TTOXXCOV K7r6SouXsfaf etf iXEuSEptav VTCoarpeipri, sxsfvov
TOV
u.ettv)a<ipisvoff TOO
rvivptopesriv SouXou KVKXKSOVTK, tvariptEtffptvjxeT! wptsvSoOXot Tvifaftapria;. Ovnvo; TOtf'yvjertv
6 IlauXevo; !c*KXoXou8viaKff, xatpbveptdvofix SeX^ftarof
Trpoff SouXoff yiyovev,OTCOJ; vartpovpttrkTtokkojv ikevOepo; ysvvjTat.
PETR. Dumme audire contingit quod imilari non A IIETP.'Ev oaw pte avveSnaxoOaat 07reppetptvieraaSat
valeo, flere magis libet quam aliquid dicere. oOSuvaptat,SaxpuaatptSXXov hSioj; Eyw, «irep Tt XaXri-
aae.
~
GREGOR. De cujus etiam morte apud cjus Eccle- rPHrOP. Ilepi TOO9KVKTOU TOOtzyiouTOUTOU avSpof
siam scriptum est, quia cum dolore esset lateris lyypifu; iv TviKUTOU ixxXrjaioc «TrdxEeTKe- OTC iv coXoe-
tactus, ad extrema perductus est. Dumque ejus om- 7r6v6 urovoff TjiTcktvpu ~
«UTOO h^uro, xai iv Tocfiaxk-
nis domus in sua solidilate persisteret, cubiculum in TOefvjv,Travro? TOOoexouevr~ euvrovarepebnTt fxi-
quo jacebat aeger, facto terrae motu, conlremuit, VOVTO?, TOxxfiouXeov e'vro aa9sveovxarixseTO , aeeattou
omnesque qui illic aderant nhnio terrore concussil; ysyovoTOfavverpbu.u\\e,xv\ TCUVTU; TOU;ixstas dvra?,
sicque sancta illa anima came soluta est. Factumque atpoSpoTKTW ipdStoxaTe'7rXv)i;ev. OUTW TEVJkyia ev.tivn
est ut magnuspavor invaderet eos qui Paulini mor- 'puyvi ix TWVTOOawptKTOf Ssapewva7ro).u9staK, 7rp6f
tem videre potuissent. Sed qnia haec,quam superius v.vptoviieShf-naev.Tovro Se yiyovev, OTCOJ; psytaro;
dixi, Paulini virtns vahle est intima, nonc, si placet, fbSo; iTceittikQn ei; TOUJ TOV 9avxT0vriauXivouQeojpnaxt
ad miracula exteriora veniamtis, quae et multis jam SvvnOivrx;.'EjrstSviycipvjTOUTOU Suvapttf,vjvcivwripw
nota sunt.et ego t»m religiosorum virorum rela- Ei7rov,cfbSpu ptsyiaTV) vrchpx~' vOvSi, ikv kpsax-f,si;
tione didici, ut de his omnimodo ambigere non pos- B I TtiTWV £t;w9auptciaiaskOojixsv, arrep xxi 7roXXotff XotTrov
sim. Etatviyvojafiiva.KciywSi TtupkTOOOUTWV civSpwv a7rou-
Saiwv£t;Dyouptivwv coaTe7repiTOUTWV
fj.Sfi.kQnv.tt, 7ravTa-
Ttaatv3<aTac;ae ou Suvaptae.
CAPUl II. K.E*AA.B'.
De sanclo Joanne papa. Ilepi 'Iwcivvoj7rcirra'Pwu.v]ff.
Golhorum tempore, cuni Jnannes vir beatissimus T<3xaepeij TWV roT9wv,6 p.uxv.ptijTuro; kvhp 'iweivvMff,
hujus RomanaeEccle^ia; ponlifexb ad Juslinum se- . o TKUTvjf TvifTWV 'PwjjaiwvixxXvjaiaf Tcurptkpxn;,Ttpo;
niorem principem pergeret, 284 '" Gorinthi parti- 'lovartvtttvbv hrlv Bv.at-.eu. rbvrcukutkviSakev.283 'ATrep-
bus advenit, cui necesse fuit ut in ilinere ad seden- •v^optivou 5i KUTOU irrl Tti ptipv)Kopiv8ou,yoeiu yiyovsv
dum equus requiri debuisset. Quod illic quidam vir trrTrou7rp6ff TOiv Tri65wTOV 7tKTpecipyv]v £7reSjivae.'Avvip
nobilis audiens, equum, quem pro magna mansue- Si TeffEuyEvviff TOUTO cixouaaff,ertTrov *
dvrrepSeci pteya-
tudine ejus conjux setlere consuever.it, ita ei obtulit, Xr)vTcpubrnra.,h TOVTOV avpSto; SeaTravTO? ixuOe'C,ero,
c
ut cum ad loca alia pervenienti aptus equus inve- TOOTOV auTcoTtpoahyotyev, tvaiv ETEpw otvrov
ttTcepyjjuivav
niri potuissel, deberct ille quem dederat propler Torreo,xai tTrrrouitpoafbpoj;evptaxoptivov, TOUTOV civ-
suamconjugemretransmitti. Factumque esl, etusquei C ( QvTCQttrptyn Stk Tviv«UTOO, W?ei'pr,Tae, au^uyov.TiyovE
ad cerluin locum praedictusvir equo eodem subve- Toivuvxai pixP' T0UbptaQivro;TOTCOV b 7rpoXey9eiff
henle perductus est. Qui mox ut aliuni reperit, illumI eiyewTKTOf Kvvipi7reSciff TCO t7T7rw ircopsvQn."ErspovSi
quem acceperat retransmisit. Cumque eum proodicti ' i7T7rov i eupvr/oTSff ixEtvov«VTi7rspt>|iav. KaTti5i TOl'9off,
nobilis viri conjux sedere ex more voluisset, ultrai ri ToOTtpokeyOivra;suyEVEaTKTOU kvSpb; aupeSeoff,reo
non valuit, quia post sessionemtanti pontificis mu- e7r7rco i7reSv3vat 9£Xviaaaa,ouSafiwfTOO XotrroO vi5uvvi9v).
lierem ferre recusavit. Coepitnamque immensoflatuI MsTtiyeip Tiiv xa9i5pav TOUaytwTKTOU Tcurptkpxov,
et fremitu, atque incessanti lotius corporis motuI yuvatxa Bxarkttut ovx vjviaySTO. "Hpt;KTO ouv cjrXEiaTW
quasi despiciendoprodere, quia post membra ponli- Xpefxertafxi) xuifvahpuat, xai dXco TWawptartkruvttroj;
ficis mulierem lerre non posset. Quod vir cjus pru- k xtvouptEvoff ceaTaTttv,xal waavfiicpBiyyEaSae, "OTC ptSTa
denter intuilus, huncad eumdem venerabilemvimmI TvivTOOituTptkpxov xuQiSpavyuvaexa(taarkaat ovx
protinus retransmisit, magnis precibus petens utt iaiyofxui. TOOTO 5i 6 avvipaurviff' aocpwff xaTavoviaa?,
In Edit. Gussanv. pnccedunt haec: Paulini virtus* ~ Gilot. et
Vatic, alius equus potuitsel inveniri.
vatde est inlima. De, elc, quae imllis in Mss. nobis> Guss., aplus equus inveniretur. Mss. Codices magna
occurrerunt. fide repraesentamus.
b Excusi, Jiistiniarium, crasso errore, cui forte lo-* D ""Ms>. ypayiXXeov ei; TVJVauroO.
orcep
e Forsan, p.dvov.Ms. tamen favel Editis.
cum ded.itinterpres Graecus,ubi tam in edilis quam ini
manii exaratis Codicibuslegitur, 'louarevtavov.At ini f Ms., rh;
s H&comissa rtkevpa;.
omnibus Mss. Latinis, Angl., Norni., Regio, tribusi in Editis revocavimus cx Ms. Codice
Germ., Compend., habes Justiiium. Sane Joannesi Regio, et superius, col. 279, liu. 35 (nobis cot. 219,
papa, de quo hic, sub Justino rexit Ecclesiam, noni tm. 8), x«6'viptipav.f-icqie planior sensus efficitur, et
sub Juntiniano, quo regnare incipiente, jam obierat. Latino textui versio Graccaprrfecte respondet.
Praeterca Justinianus tiinc miiiimc appellari poluil', h Ms., TOV TckkutBuatkixkvskuSsv.
Senior, cum nullus alius ejusdem nominis adhuc im- 1 MS., Stk TCokkhv TCpV.OTnTU.
perasset. Dictus est autem hic Juslinus Senior, adI J MS., SXSCVOV
ahurius Justiui discrimeu, qui circa an. 505 imperioi k Ms., SUpvJXCO?
xtvouptevo?
civT67TSpt4<£V.
«TTStv (forte e/TTStv) xui.
ptitUusest. 1 Ms., akfoj;.
225 SANCTl GREGORII MAGNI 224
TrpdfTOVTraTpicipxviv TOVt7t7rov7Tapsu8u?a7reaTStXe, A.equum ipse possideref, quem juri stio se.lpndodedi-
SUOWTTWV tva dvrrBpauTOff xa9sa8sir,TWtSlw auTOfopoj casset. De quo eliam illud mirabile a nostris scnio-
KuQnytaatv,TOOTOV 5tK7rKVTOf xaTEyrj. IlEplTOUTOU TOO ribus narrari solet, quod in Constaniinopolitana urbe
etyiouotvSpoff xai erepov6«upt«EXTWV hfieripojvTtpeaSv- ad portam quae vocatnr Aurea , vcnicns, populorum
TWV Kzvixoa-"EXsyovyap drt iv KwvaTKVTtvouTroXse, ei; turbis s sibi occurrentibus, in conspectu omninm
Triv7rt5Xrjv TrivxaXouptivvjv xpuatav, iX9oVTOff aurou , T<i roganli caeco lumen reddidit, et manu supcrposita
TtXaQn TWV Xawvelf arravTViaev auTounkQov'xaeivwrreov oculorum tenebras fugavit.
frcivTWv TucfXco SuawTroOvTt auTov, TOejwffarroSiSwxE,Tvivyjipx ykp tjtvroviTctQhtta;,ev. TWV6<t)6«Xpteov TOaxd-
TOffE<f)uyeiSEuaEV.
KE*AA.r'. CAPUT III.
Ilspe'AyarrvjToO rraTra. De sanclo Agapiio papa.
OuptsTaTTOXUV Si ypovov,TOOTWV r6r9wv tcpkyparo; Post non multum vero temporis, exigente causa
xaTETTEiyovTOf, xui6 fxuxapti>ruro;«vvip'AyarrvjTOf oTau- Gothorum, vir quoque beatissimus Agapitus hujus
TvifTV)? TWV 'PwptKtwv ayiaffTOO ©soOsxxXvjata? itxrptkp- sanctae Romana; Ecclesiae pontifex , cui Deo dispen-
%r); yevbptevo;,ri, evSoxia &eov, vvvi SOUXEUW iyeo, sante deservio, ad Justinianum principem h accessii.
TTpoff'iouaTeveavov TOV Baatkia a «viSaXEV. 'Airsp-^optivou Cui adhuc pergenti quadam die in Graeciarum jam
SECKUTOO iv Totc;rh; 'EXXeiSoff fiipeatv, ev Ttvt viptipa partibus curandus oblatus est mutus et claudus , qni
jrpoaviviy9v) auTcpavQpojrco; ywXif '""' b BovSb;,Ttpb;TO neque ulla verba edere, neque ex terra unquam sur-
ittOhvv.i vrcbKUTOO. "OaTt?oure otovouvpvjptafOiy\\a.cQut gere valebat. Cumque hunc propinqui illius flenles
«SUVKTO, OUTE ix TV)? yviffTTOTS av«aTvjv«t.'Hvixa5i TOO- oblulissent, vir Domini sollicite requisivit an cura-
TOVc SaxpuoVTEff oe c/rXvjaiov
auTOury TcuTptkpyj) itpott- tionis illius haberent fidem. Cui dum in virtute Dei,
hveyv.uv,6 TOU6sou av9pw7roff i7rcptsXcoff
i7rs£viTV)a£V,i«v ex auctoritate Petri, fixamsalulis illius spem liabere
ixo><rtTciartvTcepirh; UVTOV taaEwj.AUTO! Si iv rn rov se dicerent, protinus venerandus vir orationi incu-
0soOSuvKptse, wffEXTvifkpxnyix; -Uirpovrhv iXiriSaTVJ? buit, et missarum solemnia exorsus, sacrificium in
TOUTOU awTvjpla? viSpaiwptivvjv iaurou? E/ECV wptoXoyvjaav,conspectu Dei omnipotentis imraolavit, Quo peracto,
TOTE Trapsu6u6 EuXaSiaTKTO? OUTO? kvhprh evyh erciv.ktve, ab altari exiens, claudi manum tenuit, atque assi-
xai rhv rh; ketrovpyiu; kv.okovQixv sTttrsksttv;, Ovttiav stente et aspiciente populo, eum mox a terra in pro-
Evw7reov TOO 7rKVTo5uvciuou ©sou7rpoar,V£yxs. TsXsa^siavjf priis gressibus erexit. Cumque ei Dominicumcorpus
Si Tflf XEtTOupyiaff, EXTOOQvtttotttrnpiovi\\e).0i>v, TOO in os milteret, illa diu muta ad loquendum lingua
•ywXouTvivysfpKixpkrntre, TCXVTO; TOUXKOO Tcupetrrn-„ soluta est. Mirati omnes flere prae gaudio cceperunt,
XOTO; xul 8-wpoOvTOff, xal TOOTOV £U9EW? SXTviffyvj; iv TV) eorumque mentes illico metus et reverentia invasit,
tSia TWV rroSwvttrkttet kviarnae. 'Ex 5e TOUSsarrOTtxoO cum videlicet cernerent quid Agapitus faccre in vir-
awptaTOfiv TWaTopt«Tt«UTOU (3aXcov, Tcupuxphuuxai vi tute Domini ex adjutorio Pelri potuisset.
TTavuvjd j3ou6vi yXtoaaaixsivr)iXu9v),xal XaXsev vjprjcv.TO.
eaupeciaKVTSc; Si rrcivTSffoe7rapsaTcoTSff, auv Tviyj/.pa SaxpueovE7rXvjpo0vTO, TOUff SEXoytaptoufaurwvepoSofxaTEa^ev,
XKTavooOvTif e Tt 'Ayurcnrb; iv rh SuvaptstTOOxuptousx rh; j3ov)9siaf Uirpov rcothcxteSvvhOn.
286 KE*AA.A'. CAPUl IV.
IlEpiAuriaviTctcxbTcQv Tcbkeo); f MsSeoXavwv. De ' Datio Mediolanensiepiscopo.
Ev Tofff^pdvoef TOOaUTOuj3aaeXewf'iouaTeveavou, 285 Ejusdem quoque principis tempore cum
tjkrto; b rh; MeSeoXavwv TrdXswf e7riaxo7ro? , SeciTcpaypta Datius Mediolanensis urbis episcopus causa fidei ex-
TvjffTriaTEoj? iv KwvaTavTevoUTrdXse KTrvipyETO, KaraXa- aclus, ad Constantinopolitanam urbem pergeret, Co-
tjdvToff5i uvrov ei; Kdpev9ov,ocxovsupuycjpov EI? TO rinthum dcveiut. Qui dum largam domum ad hospi-
«7rXvjxs07ai auTovl^hret, bcrt; rcacav TvivauvoSiavau- tandum quaereret, quae comilatum illius Wtum ferre
TOUyojpnaat Svvhttnrat. Mvi EuptaxovTO? Si uvrov , potuisset, et vix inveniret, aspexit cminus domum
iQsaauro oiv.ovuiiv)X6v xa! Euapptoaroupteyi9ou;, x«! congruentis magnitudinis, eamque sibi praeparari ad
TOUTOV £T0tptaa9v)vat «UTCO ei; TOcirrXvjxEuaKt rcpottirot-D hospitandum jussit. Cumque ejusdem loci in-
\\sv. Oe Si TOUTOU TOU TOTTOU Tckpotxoi ekeyav,ph Svvu- colae dicerent, in ea hunc manere non posse, quia
cOui rtvu iv auTto Ee'aoexta9vivat, 5e«TOTroXXotc; Xoerrov mullis jam annis banc diabolns inhabitaret, atque
ETsatTOV SeaSoXov auTo'8exaTOtxsev,x«e TOUTOU ;yapev ideo vacua remansisset, vir venerabilis Datius re-
StazsvovauTovxTto/jeivut.'O Se evktxSiurttro;kvhp Aa- spondit, dicens : Imo ideo liospilari in domo eadem
Teoe;krtsxpiQn,^syojv' MevoOvye, 5e« TOOTO ev TCOoexu) debemus, si hanc spirilus malignus invasit, et ab
TOUTW rrapoexviaatoepeiXoptev, Se'o TOTrovvjpov TTveupta iv ea hominuminhabitationem repulit. In ea igilur i sibi
8 Ms., avv5X6ev. h De hac Agapili ad Justinianum profeclionc dixi-
•>Ms., |3w66?. Utrumque dicitur, et mutuin elin- iniis in Vita Cassiodori, I. n, c. 5, num. i, in line,
guemque
~ significat. Consule Gloss. GraecumCangii. et 5.
Ms., SaxpuovTe? oe7rpoarjxoVTef aurw, TCO 1 De Diitio quoque dictum in eadem Cassiodori
d Ms., Tcarptkpxn.
Vita, I. II, c. S, n. 5, et cap. 7, n. 5.
• Ms., i^wSvi.^
oTt6 'AytxTcnrb;. i Prat. et secniidus Gemet., situ parari lectum.
* Ms., MeStoXeivou. Consentiuiit Ed. Gilot. et Vatic.
I"Bigot. et Becc, ibi occurr.
225 DIALOGORUMLiBER III. 226
parari praecepit, securusque illam, antiqui hostis A «UTWslavjX9£,XK!TVJV TWV av9pwrrwvxaToixvjatv i\\ ocu-
certamina toleraturus, inlravit. Haque intempestae TOOaTre5lwc;£v. 'EvauTcoouvtToeptaa9vivat aurco TV'JV xa-
liociis silentio, cum vir Dei quiescerct, antiquus Taptovviv ixiXsuaev,e aptepiptvwfvTcofipetvrk TOOap-
hostis immensis vocibus magnisque clamoribus cce- Xaiov iyOpovica.k«ittp.uru TcpoOvp.ovp.evo;' eiahkQeroi-
pit imitari rugilus leonum , balatus pecorum , rudi- vuv* x«e err' auroO x«tTSp.Ecvev. 'EvSi TVJvuxrepivvj viau-
iu; asinorum, sibilos serpenlium, «porcorum slrido- yiu, evdaw 6 TOU©EOO av9pw7rofavt7raueTO,d kpyi-
rcs et soricuui. Tunc repente Datius tot bestiarum xav.o; syQpb;rjpcjKTO pteptefa8«tavape8u.v)TOtff cpwvatfxae
vocibus excitatus surrexit, veiiementer iratus, et psyittrat; xpauyaef, Bpvyfiov;XEOVTWV, j3ociffTcpoSv.ro>v,
contra antiquum hostem magnis ccepit vocibus cla- xpavyk; ovaypwv,auptyptouffoyewv,6 yoipojvypvyfxovf,
mare, dicens : Bene libi contigit, miser, tu ille es v.uiTTOVTCXCOV xXayyeiff.Taef 3e epwvaffTWVTOaouTwv
qui dixisti: Ponam sedetn tneam ad Aquilonem,et ero 6v)piwveu6uf SeU7rvea8sif 6 AeiTCOf kviarn, xai ayoSpa
simitis Althsimo (Itai. xiv, 14); ecce per superbiam 8uptw6s!fxaTti TOO«p;yex«xouey8pou,hp\aro fxeyiarn
tuam porcis et soricibus similis factus es; et qui foivrjxpkXjtiv,xui kiystv' KaXwfaoe auviSrj, eXeetvi.Su
imitari Deum indigne voluisti, ecce, ut dignus es, ycip ee6 eeVcov, ©viawTOV Spovovptouurrepeivw TWV vscps-
besiias imitaris. Ad quam ejus vocem, ul ila dicam, XOJV TOOoupavoO,xai eaoptKtdptotoff TWv-^iaro). iSou
dejectionem suam malignusspiritus erubuil. An non B SteiTvivvTcepnfkvetkvtrov , -yoipwvxai TrovTexwv optoto?
erubuit, qui eamdcm domum ad exhibenda monstra yiyovzf* xai 6 pctpeviaao6ai TOV©eovkvu\\io>;6sXviaaf,
quae consueverat ulterius non intravil? Sicque post- e'Soucofee atjeo?8vjpia pttptvjav). 'O Si Tcovnph;Savxojv
modum fidelium babitaculum facta est, quia dum TvivTOUTOU COWVviv,tv' OUTWff £C7TW, xal TvivKUTOU KTTOppt-
eam unus veraciter fidelis ingressus est, ab ea pro yviv uiayyvOti;, ei; rbv oixovixefvov, jrpoffTrctseviv-
linus mendax spiritus atque infidelis abscessil. Sed Seiyfxv.ru, TOvkotTcov ouxEtavjXSsv. OuTwff ouviTt'h iayei-
oportet jam ut priora taceamus, ad ea quae diebus TOUTWVTreaTwvxKToexvjTvipiov 6 auTO?otxof yiyovev
noslris suntgesta veniendum est, vivixaytip st? KUTOV Etf dcXvj9£Jf7reaTOff Ee'avjX9EV,Tcuptv-
6uT07rvsupiaTOU i^suSouffxat «TrtaTovei;avroOttTcearn."Et-eaTtTOIVUV Xotrrov,eva T« «pyafa 7rapaatw7r>iawpesv
xai £t'f TKOTO , ctTTEpiv T«ff viptipaefrjucovysyovaaev,E"X9wptSV.
CAPUT V. KE*AA.E'.
De h Sabino Canusincecivitutis eptscopo. Ilspi SaSivouSTr<axdrrou 7rdXswff Kavouaiaff.
Quidam enim religiosi viri Apuliaeprovinciae par- "AvSpsfTtviffEuXaSiaTaTOe, xai 7tcivuarrouSaeot,ix
libus cogniii, boc quod apud multorum notitiam TWVptspcovTviff'AvrouXiafX<aP°'~ vTcupxovrt;,rovro,
'
longe laleque percrebuit, de Sabino Canusmaeurbis QTcepTtupknokkoi;Stk Ttkkrov;eveiShatt ysyovs,7repl
episcopo testari solent, quia idem vir longo jan 2KS!VOU TOOTvifKKVOuaiaff 7rdXEwf i7riaxo7rou,uuprv-
senio oculorum lumeu amiserat, ita ul omnimodonil povvre;, ik-tyov,brt 6 KUTOJ KvvjpTWptscxpw XOITTOV yhpa
videret. Quem rex Gotborum Totila prophetiae ha- TOTWVbfOukp.o>v tpcoff«7re§ciX£TO, coaTE7ravTa7raae (inSe
bere spiritum audiens, miuime credidit, sed proba- G BEwpeev. Ilspi TOUTOU 6 TWVTOT^WV ToriXa?i 7rpo-
p'vic;
re siuduit quod audivit. Qui cimi in iisdem partibus epvjTsia? 7rveupt«i'yetvauTOV «xnxocof,ouSapewfi7riaT£U-
devenisset, hunc vir Domini ad prandium rogavit. aev, ukXexTtetpkttttt,brcephxovaev, viywviaaro.'Ev Si
Cumque jam venlum esset ad mensam , rex discum- ToffauTOefptipeaeTOUTOU xaTaXaSovTOf, 6 TOOOSOO av-
bere noluit, sed ad Sabini venerabilis viri dexleram SpoJTrofse? apearovTOUTOV exctXsasv. 'E7riSETvifrpuTci-
sedit. Cum vero eidem Patri 288 Puer ex niore ?vjffXoerrdv ekOivre;, axouteSviaae 6 p'vi<;oux hOiknaev,
poculum vini praeberet, rex silenter manuin tetendit, «XX'EtffTciS££;iaptipv)2«6ivouTOOEuXaSEaTKTOU civSpdf
calicem abstulit, eumque per se episcopo vice pueri exuQittQn.'Ev bco>Si b rcai; xark 287 "™'®oi T° T0>'
prsebuit, ul videret au « spiritu providente discerne- oevou7roTvipeov TOJaurw EuXaSsffTaTw avSpi ETreSiSwxs,
retquis ei poculumpraeberet. Tunc vir Dei, accipiens k uvarnpioi; 6 p'rjc;TVIV yefpa ixTstvafTOrcarhptovelu-
calicem, sed lamen minislrum non videus, dixit: Se, xui «uTOfXOCTTOV St' sauToOsif TOTTOV TOO7ratSdf,
Vivat ipsa manus. De quo verbo rex laeiaius erubuit, TOUTO TWi7rtaxo7rcjj E7reSi5wxs, 6iXwvSeayvwvae iav 7rpo"
quia quamvis ipse depreliensus fuisset, in viro ta- yvwaEwfTrvsuptKTt iTrtyevcoaxrj, Tiff «UTWTOitorhptov
men Dei quod quaerebat invenit. Hujus autem vene- erctSiSojtttv. 'O 5e TOO6EOUav8pw7roff TOOTO Sscjcipievof,
rabilis viri, cum ad exemplum vitae sequentium in xaiTOeTOVSeaxovoOvTa pevj6ewpeov, se7rs'Zvjav)aurvjh
longum senium vita traheretur, ejus archidiaconus " X£ip. 'Ev Si TWXdyo)TOUTW s0eppav8itf6 p'vi?,apu xat
ambitione adipiscendi episcopatus accensus, eum xaTV)ayuv8v) 5e' covU7r'auToOUTrETrtaaSv)' ecrt Si eiJviTet
exstinguere veneno molitus est. Qui cum d vini fu- ev TWav9p<07T<a TOOQEOO supe, TOUTOU lOXaSEaTaTOU
" Editi, porcorum grunnitus, strid. soricum. terpres.
h De Sabino et Canusina civitate, vide 1. n, c. 15. ~ Ms. TCZTOOkpxrxa.xaviyQpov
irpo9uptwff...
' Ms., xui sv auTwx«Tiptstvsv.
Martyrologio inscribitur die Febr. 9.
c Primus Carnot., spiritu providentia;. Alter, pro- 8 Ms., yotpwvBpvyptov;(Ibrtasse, ypuaptouf)zai,
videnlia. Val. Cl. et primus Theod., spiritu prophe- h Ms., ivr' eayaTOUTWV viptipwv, TWV ccrtaTwv, etC.
titv. 1 Ms., OTrep 7rXaTuripw? TroXXoff iv siSviaEt.
d Duo Garnot., Comp., Val. Cl., Gemel. et alii 7rc<pa
i Vocem 7tvE0ptaouiissain in Ed. Vat. et Guss.
Norni., cum unius (vel, uni) ex pueris ejus animum restituimus ex Ms.
corrupisset. Sequiraur Germ. et alios Cod. , tum k Ms., ptuarviptw.
scriptos, tiim vulgatos, quibus euffragalur Gracc.in-
227 SANCTIGREGORHMAGNI <m.n
sv TCO tt 7rapsxTa9v5vKe TVJV£wviv,XK!ei; ptaxpov.A soris ejus animum corrupisset, ul mistum vino vc-
«vSpdff
yjjpKf iXuXaxevae,6 TOUTOU apytSetixovoff rh £7re6uptla neni ei poculum praiberet, refectionis hora cum ja :i
xH; errterxoTrriff exxaedptsvo?,Sta TTOTOO 5v)Xv)TV)piou8av«- vir Dei ad edendum discumberet, ei praemiiscorru-
TfiaoetKUTOV hOikncs.Atk Siopojvykp rhv rov h irreyxip- plus puer boc quod ab arcbidiacono ejus acceperat
vou«UTOO \|/U3<v)v5ea<f6£ipaff, TrapEaxEUKasv, evaoevovpts- veneni poculum obtulit. Cui statim venerabilis epi-
pttyptevov TWiwTOTtothptov KUTCO iv rhrh; iartk- scopus dixit : Bibe tu boc quod milii bibendmn prae-
STreoeoayj
trewffwpa. ToOSe eiv8peb7rou TOO0EOU ETTITWiaTt«8vjv«e bes. Tremefactus puer, deprehensum sc esse sen-
avaxXe9e'vTOf, 6 TOeffSd)pocff 5taep8apeiff7raff, TOUIOO TO tiens, maluit moriturus bibere quam pcenas pro illa
rroTvipeov, OTrsp7rapaTOO cipyeStKxovou eO.aSe,TWayiw tanti liomicidiiculpa tolerare. Cumque sibi ad og
TOUTW avSpt ETreSiSwxEv. Ilpdf 6v 6 eTriaxoiro? eyvj*Iv calicem duceret, vir Domini compescuit, dicens :
TtisTOOTO, orrepifxoiTcpotthvtyxu.;. "EvTpoptof 3s d 7r«f? Non bibas, da mihi, ego bibo; sed vade, dic ei qui
yEvdptEvof Sta T6eauTOvurraiuovetvat, vi8iXv)ae ftaXXov tibi illud dedit: Ego quidem venenuin bibo, sed tu
c ToisTO TreefvxaiaTro8avefv, Bkauvuurroptefvae, Stei episcopus noneris. Facto igitursignocrucis, veiienum
WTrep
TvjvToXptav TOOTOIOUTOU fbvov."Evdaw 5i ev TWieurou episcopus bibit securus. Eademque bora in loco alio
crbpurt TO rr«Tvipiov vTthyuyev,b uvQpojTco; TOU 0eou, quo inerat arcliidiaconus ejus defnnctus esi, ac si per
StsxwXucrsv aurov, Xeywv MviTr!r,ff auTO,e/tol5i pcaXXov g os episcopi ad archidiaconi viscera illa venena trans-
KUTO Sdff,xiyeoKUTO Tcivoj.Exsivw5i TWSWOKVT! aot issenl. Cui tamen ad inferendam mortem venenum
«UT6,«7reX8s XK!E;7TS'fiywptivTOV tov 7r!vw,au 5eerrt- quiilein corporale defuit, sed butic in conspectu
axo7ro?ou ftvi yevhan. noiviaaffouv TOTOUJworroeoO a>lernijudicis venetium susemalitiaeoccidit.
araupoOavjptefov, «ptepiptvw? 6 ETriaxoTrof TOV e'6veittev. Everipo>Si rorctpTOOap^tStaxovouauToOu7rap^ovTO?,
ev auTviTV5wpscireXeuTvjaev , Tpo7rovTeva, wf tva Sta TOUOToptarofTOOE7rtaxorrou, ee'f Tciexsivouttickkyyyn
TOOtoO Ee'a£X9dvTOff' wTtvtawpcaTtxwff stf TO £7rayaysfv6avarovtdj ou Tcpoahyytce,ptciXXov 5i 6 e'6fTvijEKUTOV
xaxiaf TOUTOV ivwTreov TOU KIOJVIOU vpnov ifbvevat.
TIETP.©auptaartietatvdvTto?,XK!TOI? rjpesTipot?Xf0' PETB. Mira sunt haec, el nostris valde slupenda
voeffatpoSpaEX7rXvjxra. TotaurvjfSi Tvif?wviffTOU civSpoff temporibus; sed talis ejusdein viri vita perbibetur
TOUTOU Eivaeptaprvpovpivn;,rhv kvuttrpofhv uvrovTtf ut qni conversationera ejus agnoverit, virtutem non
Seayvouf, 7rcoff TvivSuvapttvouxdcpEtXst 9Kupteiaae; debeat mirari.
KE*AA.<--'• CAPUT VI.
HspiKatraioul7rtax07rou TrdXswr Napvia?. De CassioNarniensis civiiatis eptscopo.
rPIirOPIO"".Ou5iTOUTO , IlETpE,TtupuatojTchttoj, brctp GfAECORins. Neque hoc, Petre, sileam quod mulli
rcapkTTOXXWV TCOV ix TvjfNapvtaf 7rdXew? v.vffhptipxv nunc qui hic de Narniensi civitateadsunt mihi sedulo
rcpb; viptafTrapaytvoptivwv ptapTupouvTwv eixvjxoK. tXs- testificantur. Eodem namque Gothorum tempore,
yovykp, OTIsv ToffauTofffTWV TO'T9WV ypovot?o rrpod- C cum praefatus rex Totila * Narniam venisset, ei vir
pvjSEifp'vi?ToriXa?£e'f Napviav Ttjv rrdXevx«TiX«*Ss. vitae venerabilis Cassius ejusdem urbis episcopus
Kciaaeoff Si 6 Tt?ffauTvjj7ro'Xso)? E7r!ax07ro?, avvip7rcivu rh occurrit. Cui quia f ex conspersione semper facies
i*wv) EuXaSiaTaTO? U7r«pywv,iv u7rKVT)ia£t COJTM yiyovs. rubere consueverat, lioc rex Totila non conspersionis
TotauTvj? Si xpaasw? 6 tivvipu7rvipy£v,drt TOTtpbttoj- csse credidit, sed assiduaepotationis, eumque omni-
TCQV ttvrov4 7rupp'«xi?£tv iyatvETO. TOUTOV TOTIXK? 6 p'vit; modo despexit. Sed omnipotens Deus, ut qunitus
Qeattkfievo;,ou^t tx tpuaEw? EtvatKUTOV TOIOUTOV ivbptt- vir esset qui despiciebatur ostenderet; in Narniensi
oev, kkkkpeaXXov ix Ttokkh;rov oivou7rdasco?,d8svxai campo quo rex advenerat, malignus spirilus coram
Tr«VT«7raatv auToviSSsXu;aTO. '0 Ss 7ravToSuvapto? 0EO?, omni exercitu ejus s spaiharium invasit, eumque ve-
8iXwve7rtSsf?Kt 07rofoffd (3S£Xuy6Etff u7r<ip-^Et<ivvip,el; xarecrudeliterccepit.Quicum anteregis oculosad ve-
rov Napviaf xapirrovTOUpnyb; Tcupuysvafxevov, 7rv£upta nerandum virumCassiumfuissetadduclus, liiinc 289
trcovnpbv svcorrtovTravTO? TOUarparov ei; Iva TCOV arra- ab eo vir Domini oralione facta, signo crucis expulii,
6apiwv«uTou teaviXSs, xai TOUTOV eoptoTKTw? xipEjaToSeap- qui in eum ingredi ulterius non praesumpsit.Sicque
p'viaasevoaTe?ivcoTreov TWVTOUpnyb; 6cp8aXptwv Trpo? factum est ut rex barbarus servum Dei ab illo jam
TOVEuXaSiaraTov«vSpa Kaaaeov krcnviyOn.'O 8i die veneraretur ex corde, quem despecitnn valde
290 z°v ®Eouav6pw7rofEuyvjv7rE7rotv)xwf, xaeTCO TOU D judicabat ex facie. Nam quia virutn lanlae virtutis
CTavpoOcnixsio)cfpayiau; auTOv , TOV SaiptovKi\\ uv- vidit, erga illum illa mens effera ab elationis fastu
rov krcnkuat,v.uiTOOXot7rou iX^sfv7rpo;KUTOV OUX ITOX- detumuit.
ptvwEV. OUTMToivuvyiyovsv, 6'7rw;6 BupSvpa;ph\\kit~ ixeivn;Xotrrov T«f hfxepu;rbv SouXov TOO©EOU aeSucQn
ixx«pS!aff, ov Tcpbrtpav iSSekvaaero, StciTvivTOO7rpoaw7rou e£«aaptsvofyap avSpa TOaau-
aurou s7rt<p«vstav.
TVI;Suvaptswff, ixEtvoj6 7TEpi«UTOV SvjptcoSvjfXoytaptof,6 T/j uTrsprjyavla St£oxe5aa8r).
xopucpouptEvof,
~ In
Editis, 7rapsxT«u8)jv«t. rem fluviumsubterflueiiiem. Sanctus Cassiuscolitur
h Ms., TOO
Utxipvou-^vyhvStufOsipu;,Trapsaxeuaasv dief 26 Junii.
tva~otvwfxtfxiyfxivo) TOTOOlouTO7roTviptov. Pler.Mss.,coMS/V/sr*io)ie.
HacvoceGregoriussigni-
Ms., TOOTO 7rotEtvhrcep Bv.auvu. ficat quod vulgo appellauius, le tempirament,ut liquet
^ MS., TTupp^axiiJov itiaivETO. ex lib. Rcg. Past., parte m, adinonit. 4, vel cap. 5,
• Aut, Narnius, vel Arflniis, ut in plerisque Mss. et 1.xxix Moral., n. 45. ldcm significant voces Gra;cae,
liabetur. Est autem Narnia (Narna apud Strabonem) xpxaswfet yuaswf, quaeconspersionirespondent.
urbs episcopalis Umbriacad monlis radicem, et Na- o De bac voce dicluro ad cay. i4 I. n.
m DIALOGORUMLIBER III. 230,
CAPUT VH. A KEtAA.*•*'.
De Andrea * Fundanee civitatts epUcopo. rjspi 'AvSptouijreaxd-rov7roXswf *ovvt$*af.
Sed e«ce dum facla foriium viroruin narro, re- "Ev daw TK TWVf/4ii*dvwv «vSpwvEpyet Stvjyouptat,
peute ad memwiam venit quid erga Andream Fun- uifvTi;Et'ffcivKptvvjaiv nlQovrrspi 'AvSpiouTOUTviffTTO-
danaecivitatis episcopum divina misericordia fecerit. XEWC; «touvSufifrtaxdrrou, T! seffauTOV h Qtbxiktnftaavvr)
Quod tamen ad hoc legentibu* ut valeat exopto, qua- Tcercoinxe. Atbrceppkkiara roi; Kvaytvcoaxoutrt epuXaTTEev
tenus «fuicocpns suuni continentiae dedicant, liabi- "rapxevw,tva oe TO aeopta «UTWV TV"iyxpartix xtxQte-
tarecum feraitiis uon praesuinant; ne ruina menti povvre;, xurotxhttatfxerk yuv«txwvpojToXfxvierwat, x«i
tanto repeotina subripial, qnanto ad hoc quod maie jrTcoptKTt TOaourcp TWioytaptcox*6u7ro<tX»t5coat, Trapou-
coiictApiwtitJjr eUam praesentia concupita? formae fa- aetijouactycip ptopcpvi TrivijrtSuptiaveiaetxi£tt, x«i xct-
niulatur. Nec rcs est dubia quara narro, quia peue xwffurroxXivst* rrspi ou yap_7rp«yti«T0.ff Strjyouptat,St-
* tanli iii ea tesles sunt, quanti et ejusdem loei Uabi- aTKaaeoux.EaTcvi7xseSo ycipTOtrouToe fxkprvpe; eictv,
talores exisluiit. Hic uanique venerabilis vir ciim oeroeiv TviKUTV) TrdXse
xseTOexovo-ev, OuTOfrotvuvd EuXa-
viiam itiuliis jptenam virUitibus duceret, seque sub Secrura; kvhp rhv iavrov Swviv itkhpnkperojvvTcupxov-
sacerdotali cusiodta in continentiae arce cu-todirel, amvSthyayev,x«i 5t' iyxptxrtiu;rhv TCOV EVSOV fuXaxviv
f
quamdam sanctimonialem feminam, quam secnm 3B tEpwf SesTvipvjas' p.QviarptxvSi Ttv,a ix cirpcovjv ptE6'
prius babuerat, c noluit ab episcopii sui cura repel- EKUTOU auvoexouaavsl/sv" TKUTVJV 5i ix TOUS STCICXO-
lere, sed certus de sua ejusque continenlia , secuia Tceiav,h rh; savrov fpovriSo; kTcoSkkkeaQat oux vjOiXij-
iiatic permUit liabitare. Ex qua re actum est ut an- csv, iv itk.npofopiuvicxpxw itspi rh; E'«UTOU v.kv.tivn;
tiquus liostis apud ejus animum aditum d lentationis «yvsiaf. TaurvjvSi fieQ'iavrov iv TCO£irta.x07rE!w xarot-
exquireret. Nam ccepit speciem illius oeulis mcntis xviaat itupexo>pnaev.Ex TOUTOU OVVTOUTcp.kyp.txToe
ejus imnrimere, ul illectus nefanda cogilaret. Qna- cvviSn, ioare b kpxexaxo; i^SpdffEtaoSovTr.-epaaptou h
dam vero die Judoetisquidani ex Campaniaepartibus rh TOUTOU i^u^vi i7rci*v)Tiiav). "otvsviip\\uro rb ruvrn;
fioniaui veniens, • Appiaecarpebatiler : qui ad Fnn- xa/.XefTotffvovjTOeff aurou bfOakfjQi; u7roT.t9safl«t, '' waTS
danuui clivuni perveniens, cuni jam diem vespera- xai iv xXlvvi TK ptvi eivvixovTK StKXoytcJsaciiKt. "Ev TtveSJ
scere cerneret, et quo declinare posset itiinime r«- htxipu'louSaedffTtffix TCOV