Vous êtes sur la page 1sur 745

Grégoire 01 (pape ; 0540?-0604).

Sancti Gregorii papae I, cognomento Magni, Opera omnia ad manuscriptos codices romanos, gallicanos, anglicanos emendata, aucta, et
illustrata notis. Studio et labore monachorum ordinis Sancti Benedicti, e congregatione San.... 1849.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBUOTHEGA DNIVERSALIS, INTEGRA, FNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

ONNIUM SS. PATRM, DOCTORH SCRIPTORVMQUE ECCLESIASTKMra


QDI
AB MVO APOSTOLICO AD INNOCENTII ni TEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQVJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICE TRADITIONISPER DUODECIM '^PRIORA
ECCLESI.dESiECULA,
JUXTAEDITIONES ACCURATISSIMAS, INTERSE CUMQOE NONNCLLIS CODICIBUS v
HANL'SCnirTISZ^t,VTAS,^
PERQCAU DILICENTER CASTICATA ; f^'
COMMENTARIIS
DISSERTATIONIDUS, LECTIONIBCSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUS#n,vYA ;
OMNIBUS OPERIBUS POSTAMPLISSIMAS EDITIONES QUJETRIBUS NOVISSIMIS S<ECULIS IIEBE|TC^ABSOI.UT.VS
DETECTIS, AUCTA; \S\"•
INDICIBUSPARTICULARIBUS ANAL\TICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES AI.ICUJUSMJOSIENTI
SUBSEQUENTIBUS, DONATA; ^ti/-"'' --•"'
CAPITIXIS
INTRA IPSCM TEXTUM RITEDISPOSITIS, NECNON ETTITULIS SINGULARUM PAGIN.VRUM MARCINra*SWErilOREM
DISTINGUENTIBUSSCBJECTAMQCE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS,ADORNATA ;
OrERIBUS CUM DUBIIS
TUMAPOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE INORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
DUOBUS.INDICIBUS GENERAL1BIISLOMJPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM, QUOCONSUI.TO, QUIDQUID
UNUSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNOINTUITII CONSPICIATUR; ALTERO
SCRIPTURiE SACRiE, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES
ET IN QUIBUSOPERUM SU0RUM LOCISSINGULOS SINGULORUM LIBR0RUM
SCRIPTUR/E TEXTUS COMMENTATI SINT. *'
BDITIO
ACCURATISSIMA, CjBTERlSQCE OMNIBUS FACILEANTEPONENDA , SI PERPENDANTUR : CIIAR.VCTF.RUM NITIDITAS
CHARTJE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TIJMVARIK.TAS
TUMNUMERUS, FORMAVOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUEINTOTOOPERIS DECURSU CONSTANTUU
PRETIIEXIGCITAS,
SIHII.IS, PR£SERT1MQUE ISTACOLLECTIO, UNA,METIIODICA ETCHRONOLOGICA/^"^Jv
SEXCENTORUM FRAGMENTORCM OPUSCCLORUMQUE HACTENUS HIC ILLICSPARSORUM, / J<K£\
FRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBCS ADOMNES JETATES, I g (h)X&>\
LOCOS,LINGCAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. j [ Z*> \V> \
"
SERIES PRIMA, \A C\^
1N OUAPRODEUNTPATRES,DOCTORES SCRIPTORESQUE E CCLESI^I L ATINiE \*".\ ^J\- \C3
A TERTUI.LIANO AD GREGORIUM MAGNUM. W*\ -f. f \Z
Stccurantc %>V- 9Xigne, \£*\ 2> c
BIBLIOTHEC/E CLERI UNITERBJE, \ \ f^ ^
SiVK **>
\*
CURSEUMCOMPLETORUM IN 8INGUL0SSCIENTI* ECCLESIAST1CJ5 HAMOSBOITORE. >^. ^S

PATROLOGIJE TOMUS LXXIX.


SANCTI GREGORH MAGNI
TOMUSQUINTUSET ULTIMUS.

VEIJKPNTQUISQCETOMI 35 FRANCISGALLICIS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,


1« VIA DICTA D'AMBOISE,PROPE PORTAM YULGO DEIVFER WJMINATAM,
^f.V PKTIT-MOWTROUGE,
1849
GREGOEH VKPMI

COGNOMENTO MAGNI,

OPERA OYINIA.

AD MANUSCRIPTOSCODICESROMANOS,GALLICANOS..ANGLICANQS
IEMBSDAII, MXTk,
ET ILLUSTRATANOTIS.
ORDINISSANCTlBENEDICTI,E CONGREGATlOlfE
8TUDIOET LABOREMONACHORUM 8ANCTIMATJftl.
BOITIO
UEMORATISSIMA
QVXP.VRISIIS
PRODIIT
ANNOPOMINI NUNC
MDCCV, ACTEUACCCRATIOR
ET ACCTIOR
REVIVISCIT

ACCURANTE J.-P. MIGNE,

BIBLIOTHECJB CLBBl VntVBUtM


SIVE
CURSUUMCOMPLETORUMW SINGULOSSCIENTLEECCLESIABTIC.S
RAM09 BDITORE.

TOMUS QUINTUS,

VKNEUNTQUIXQUETOMI35 FRANCI9GALLICII.

PARISIIS, VENIT APDD EDITOREM,


IN VIA DICTA D'AUBOISE,PROPE PORTAMVULGO D'ENFER
NOHINATAM,
SEUPETiT-MONTROCCS.

1849
ELgNlHUSOJf»ERJJM

^|MB m W»TOMO uapcooirrnrEifTVR.

Commentarii in librum I Regum. cel. 9


ExpoaitioaaperCaaJie&CaBticorain. 471
549
Expo»JtM»4ii pttlmw popiten4i«le».
Concordia testimoniorom S. Scripturn. G59
De exporittone ntrinsqneTestamenti, auctore Paterio €83
Bxpositio Noft TwtamcAti, aoetore Alulfo. 1137

Ks typltMIG.NE,
au Petit-Mouirouge.
(a)
PR&FATIO

DE COMMENTARIO S. GREGORIl MAGNI IN LIBRUM PRIMUM REGUM.

Cum insigne hoc opus abjudicandum saactissimo Doctori censuerit Petrus Gussanvilloeus, idemque vi-
sum sit nonnullis viris eruditis, nostram de eo sentenliam promere debemus, antequam denuo in lucem
edatur. 1
I. De auctore Commentarii hujus tres omnino sunt sententioc. Prima est, Gregorium magnum pro vero
indubitaloque ipsius parenle habendum esse. Hanc secuti sunt quotquot in edendis Doctoris eximii operibus
a ccntum et qu nquaginta fere annis, excepto duntaxat uno GussanvilLeo omnium novissimo , desudarunt.
A prioribus enim editoribus hic Commentarius in Gregorianorum scriptorum censum relatus est lanquam
genuinus tanii Patris foetus. Eorum judicio adstipulantur eruditi fere omnes non solum ex nostris, sed
eliam ex heterodoxis, qui operum sancti Doctoris indicem texuerunt; ex quibus polissimum commcmo-
randus venit Guilielmus Cave in historia litteraria Scriptorum Ecclesiasticorum non ita pridem in lucem
emissa.
. II. Secunda senlentia, huic omni ex parte contraria, est Petri Gussnnvillaei,Commentarium hunc cx Gre-
gorianorum operum censu prorsus expungentis, licet ipsius nomen in Gussanvillaeanaeditione, quod hic non
dissimulandum,adhvicretinnerit. Fatetur tamen vir oequissimusdignissimam esse Gregorio commentalionem
hanc in librum I Regum, quod saiis innuit his verbis, quibus cjus judicium censoriumque decretum absolvi-
tur : ulinam tam pium, lam sanclum opus sancto Cregoriovindicare possemus,salva veritate. _
_ III. Terlia sentenlia inter ulramque fere media, est laudalum Commentarium ex homiliis a sanct00£rj3Rr*s
rio habitis de libro I Regum, collectum et consarcinatum esse a Claudio ejus discipulo , posteamp>i]asK!rii
Classensis abbate. In hanc sentenliam propendent plerique viri docti, maxime Thomassinus dkptfh^airficct.
parte n, lib. n, c. 28, n. 2, et Ludovicus Ellies du Pin, Bibliolh. novaeScript. Eccles. tomo Ilu-Sewsaeculo
Vl, in Gregorio magno. Hac media via tutissimi ibimus, duce prsesertim ipsomet Gregorio, qui jmlicet \ip.
XH, indict. 5, ep. 24, haecJoanni subdiacono scribit: Prmlerea quia idem charissimus quonddm^mus meus
Cluudius aliqua me loquentede Proverbiis, de Canticiscanlicorum , de Prophetis, de libris qnoqufMetjum, et
de Heplateuchoaudierat, qumego scripto tradere prminfirmitale non potui, ipse ea suo sensu dictavtt,'aejfelu-
vione deperirent, ut aplo lemporehmc eadem milii inferret, et emendalius dictarentur. (Qum cum mihi legisset,
inveni dictorummeorumsensum valde inutilius fuissepermutatum.) Unde necesseest ul tua experienlia, omni
excusatione atque mora cessante, ad ejus monasleriumaccedat, convenire(ratres faciat, et sub omni veritate
quantascunquede diversis scripluris chartulas detulit, ad mediumdeducant: quas tu suscipe, et milii celerrime
transmitte. Ex his liquet sanctum Gregorium aliqua ex libris Reguin non scripto, sed viva voce exposuisse;
Claudium haec tum excepisse, tum digessisse, sed non ubique magislri sui Gregorii sensum asseculum esse,
imo nec stylum; et sanctum Doctorem haec, ne in publicam lucem prodirent, quantum potuit obstitisse, ac
omnia exemplaria ad se deferri, ut in otio emendarentur praecepisse; quod utrum praestilerit suo loco ape-
riemus.
IV. Ex his facile intelligilur qui characteres, quaeve notae Claudianaccollectioni conveniant, ex quibus
eam dignoscere, et a quavis alia lucubrationeMiscernere operosum non sit: nempe cum ex ipsis Gregorii
verbis ac sententiis contexta sit, ejus slylum redolere debet, ejus doctrinam et sacra Scripturae interpretan-
doemodum, atque ad morales allegoricosqne sensus inflectendaerepraesentare : ita tamen ut quandoque,
labente forte memoria, Claudiusde suo quaedamsupplere coactus sit; quod satis fuit nostro Gregorio ut
foetumhunc pene repudiaret.
Fingamus celeberrimum aliquem divini verbi praeconem, elegantem de poenitentia orationem habuisse,
quam a notario cursim excerptam audit postea typis mandatam et publica luce donatam. Hanc legit, et cum
autographo conferl. Observat quidem oralionis idem esse argumentum, eamdem in varia membra partitio-
nem, easdem sive ex sacris Litteris, sive ex ratione depromptas probationes , transiliones non dissimiles ;
eadem pene ubique verba, idem fere dicendi genus : nonnullis tainen in locis observat luxaiam esse oralio-
nem, et minus cohacrentem.Hic occurrit vox obsoleta, hic offendit in Scripturac sacroelocuin perperam ex-
plicatum; hic unus ex sanctis Patribns pro alio laudatur; hic obscurioribus coloribus rudiorique penicillo
delineata virtus. Quaesane sufliciunt huic Oratori talem ut reprobet fcetum tanquam supposititium, palam
que corruptam e't adulteratam fuisse queratur orationem a se elucubratam. Eodem pene modo Gregorius de
suis in librum primum Regum aliasque Scripturae divinaepartes Homiliis minus accurate exceplis loquitur.
JNuncvero perspiciamus utrum Commentarius in librum I Regum de quo hic agitur, notas et signa quae in
Claudii colleclione deprehendenda diximus prae se ferat.
V. Certe stylum sermonemque Gregorii redolere hoc opus non inflciabitur, qui ipsum non oscitan-
ter legerit, et cum libris Moralium potissimumcontulerit; quod quia negal Gussanvillaeus,nunc demonslran-
dum.
Familiare est Gregorio Scripturae sacrae quam exponit sententias mira yarietate enucleare, et modo lilte-
ralem sensum, modo typicum, allegoricum, moralem exhibere; quod qui non observabit hoc in commenla-
rio, caecutiredicendus est. In eo sane ut in caelerisGregorii tractatibus exegeticis, eadem prorsus methodo
singuli versus libri sacri exponendi sic torquentur, relorquentur, et premuntur, ut quidquid succi contincnt
ac saporis omnino exprimatur.
VI. Ad ipsam dictionem aut orationis constructionem quod spectat, delectatur Gregorius quodam prnepo-
stero vocabulorum conlextu, frequentibus transpositionibus ac veluti hyperbatis, quorum exempla pluriraa
exhibuimusin Prscfatione ad libros Moralium, ex quibus pauca selegimus huc adducenda. Lib. xxxi Moral.
num. 4 : Scimus enim rhinoceros ille , terrenus videlicetprinceps, quanta prius contra Dominumcrudelitate
swvierit. Pro, scimusenim quanta prius crudelitaterlunocerosilte, etc. Hom. 8 in Ezechielem, num. 27 : In

{a) Vide monilum quod praeflximustomo praecedenti.EDIT.


J?ATROL.LXXIX. 1
M DE COMMENT.S. GREGORIIIN LIB. I REGUMPRjEFATKJ. li
quo verbobeati Jacob mens ostendilur quomodoJesu desiderioardebat. Pro : in quo verbo quomodobenti Ja-
cobmensJesu desiderioardebat, ostendilur.,Homilia32 m>Evang. : Bumcnimcmlorumregnum constat quia re-
proborum, elc. Pro, dum cnim conslat quia, elc. Lib. n, JMalog.c. 2 : Qnalenus agnoscerent Benedictns
puer conversalionis gratiam a quanta perfeclione coepisset.Pro, a quanla perfectioneiienediclus puer, etc.
Quis autem neget his exemplis omnino similiaesse quoelegimus lib. i Commenl. c. 2, n. 10 : Videamusjam
sancla Ecdesixtqnibm fecunditalis swm laudibusin Annm voce giorietnr. Ubi alius dfceret: Videamusjam
quibus fecunditalissumlaudibus sancta Ecclesia, elc. Et num. 12 : Sed ubi eos rokur induit, tibet intucri quam
forles fecil. Cum dicendum videretur : Sed tibel inlueri quam fortes eos fecit, ubi, etc. Vide etiam lib. v, c.
2, num. 18 : ColligileomnipotentemDeum, quam terribiliier meluere, et quam devoteei semperservire debea-
tis. Pluribus referendis supersedemus.
Gregorius fere semper gradilur periodis bimembribus ct quasi bipedibus similiter cadcntibus, quod eliam
in nostro libri I Regum commentatore oftservare ficef, ejus hicubrntionem vel a primo llmine samtanti.
Vn. Gregorius rrowraro verba rreponenlia, ut loquunlur Grammatici, in signiflcatione passiva usnrpat,
maxime verbum, venerari, quod abunde in pracfalionegenerali demonstratum. Idcm vero 111Commentario
4, num. 35 : Quo tardius aspicitur (Paslor in pubrico) devotiusveneratur, hoc
deprehendimus, uti lib. iv,Etc. num.
est colitur el honorarur. 51 : Verboilaque sapientimaut prophetimspiritu se potlere asserunt, non
ut venerentur, sed ut audiantur.
Sanctus Doctor per verbum innotescerepassim significat nofum facere, ut homil. 1 in Evangelia num. 1 :
Appropinquantemejus (mundi) terminum quantaipercussionesprmveniant,innotescit, lioc est ostendit ; quod
eodem sensu legitur centies in Dialogis et saepiusfn Epistolis. At hoc snnsu quoqrie non raro adhibetur a
Commentarii scriptore, v. g. 1Tb.I, cap. 2, num. 16 : Quodetiam conceptumparit, quando proximis inno-
tescil. Et cap. 3, num. 8: Hoc namqueinsigne fortitudinis nec Moyses, nec Helias habere poluit, ut dum in-
comparabiliasigna innotescerent, etc. Vide quoque Kb. n, c. 2, nmw. 11 : Tamen tune suis benedixissesic
innoluil.
Gregorins modo sibi fere pecnliari utitur verbo debere, quod.exemplis qiiibusdanvpalam fiet. Lib. xi, ep.
33, scribit Mariniano : El ideo videlur rmhi ut tua fraternitas ad me ante mstivumtempusdebeat venire ;
id est veniat. Ibidem : Et ego qui me proximum morti video inter laas manus transire debeam; hoc est,
transeam. E;>.34 ejusdem libri: ld est, quadringenli solidi seorsim fieri debuissent, ac paufo pnst: Volumus
tt( fraternilas veslra debeat erogare, pr» eroget. Hom. 17 in Evangelia: Vt ex eademsalis petra lam-
bere debeant. In eaderwsignificalinie accipiendurnest verbum debere lib. i Commentarii c. 3, niim. 14 :
Quia omnes Scripturas acceperant, ut in eis Sacramenta divinm Incarnalionis invenire debuissent: h-oc
est, invenirent. Et lib. n , c. 2, num. 20 : Vt ipsi punire neminem deberent; quod idem est ac puni-
rent.
Adversrfatera'scepe Gregorius accipit non in passivo sed in activo sensir, seu pro adversantium noMs
actione; qtfa de re consule lib. ir Moral. n. 51, et notam ad hune tocum, ubi multis testimoniis id confit-
marrras. Acfidipotuisset quod legimus Libro Reg. Pastor. part m, admoi».16, seucap. 15: Quid per nwbes
qute moventur« vento, nisi adversilatespravorum hominumdesignantur? Hoc esi, pravorum nobis adversan-
tium rmpugfltationeset impetns. Nec dissimili senau occurrit Ith. v Comm«nlarii c. 1, rram. 15 : Quia sancti
prmdiealores nostri majori victoria coronanlur, cum adversa proxmomm (M est adversa a proxhwis*illata)
toterant.
Qui Gregoriano stilo assueverunl, non ignorant quam frequenter de Christo loqtrens, utatur antithesi
adverbiornm snper et inler; ut 1. xv Moral. num. 20 : Summi Patris mtigenitus cum sit Deu» super omnia,
homo est (actus inter omnia. Similia extant lib. xvi, nurn. 37; homil. 7 in Ezech., num. 19; homil. 2~Jin
Evang. et passiin. Eademque ratione auctor Commentarii lib. I, c. 1, num. 4 ; Quia, inquit, qui inier omnes
natus est, supra omnes enituit. Ab aliis exemplis proferendis abstineo. Qui i» Gregwia»» optribus evolvemfis
et legendis non sunt peregrini, norunt ibi frequenter verbum reformare, sigmftcatumhabere aliis pene
scriptoribus incognitnm, aut saltem a paucis usurpatunv. Lib. xxn Moral. capite ei num. i ; Ne in
desperationemmens corruat, hanc per virtutnm suarum memoriam ad spem reformat. Et num. 9 ejusttem'
libri: Et quam amiserat inlelligenliam reformat. Bis eodem sensu occurri* pette m ijiso Moralinm lrmine,
et lib. u in Ezech., Iloin. 7, num. ultimo : ad spem animum reformat. In Commentairiovero non procul
ab irritio, scilicet lib. i, e. 1, num. 20 : Surrexit numque, quia ad prmdieationis instantiam animtem
reformavit.
In Gregorianis scriptis, maxime in Dialogis, ad nauseam usqtie iegitur : sanctm conversaAonishabitus.
Idemque 1'amiKarelvabet qui C^mnwntarium scripsit. Lege pracsertim lib. rv, e. iv, num. 18.
VIII. Solet Gregorius auclorem fibri Ecclesiastici designare nomine cujusdam sapientis : ut lib. xxvir
Moral., num. 53 : Per quemdamsapientemdicitur : sicut glaciesin sereno, etc. Et lib. xxxm, num. 23 : Hinc
enim per quemdam sapientem dicilur : Ne dixeris, MiserationesDomini mullm sunt: Vide quoque lib. vn,
num. -45, et Bb. xx, num. 51. Eodemquc prorsus modo libri primi Regum Commentator et lnterpres lib. v,
c. i, nuro. % laudans Ecclesiastici cap. 2, ait: Unde beneper quemdamsapientem dicitur : Fili, accedensail
servitutem.-
Denique S. Gregorius ex Regula S. Benedicti verba et sententias integras proferre solet, ut demonstravi-
mus lib. i ejus Vilocc. 3, num. 6; quod etiam convenire aroctoriCommentarii statim ostendemus.
IX. Quo* spectat a4 doctrinam, eadem pene est ac ipsias Gregorii. (») Christi divinitas egregie asseritur
lib. i, eap, 3, num. 4, 5, etc. lneamationis mysterium optime expKeatnr lib. i, e. 1, nnm. 5. De reali cor-
poris et sanguinis Christi pracsenlia in Eucharistia, de incruento novae Legis sacrificio, et de Christianoe
religionis sacerdotio lege Hb. n, cap. 1, num. 14, et tib. m, cap. 4, num. 31. De visione Dei solts cceli
civibus concessa (tfitod saepe probat sanctus Gregorius) vide lib. i, cap. 1, num. 4. De Peeiiitentia,
Confessionepeccatorum, Satisfactione, atque Absolutione Sacerdotali consule lil>. m, cap. 5, num. 13
et 14.
More Gregoriiex tribus sanctis feminisunicam Mariam Magdalenamconflat lib. iv, cap. 4, iwro. 13. Quod
Gregorius aaserit de solo Christo inter homines a diaboli servitute ltbero, docet hic Scriptor iib. m, cap 5,
itum. 9: Qna esl igitnr manus Philisthiim, nisi potestas illa dmmonumqua mortuas in peceato animas ud
mterna tormema petducunt?Ab isla Philislhiimmanusolus liber (tteratqm dieebat: venitPhnceps mundi kup,st
et \n ne, etc

(") Daecomnia doctrinse capim in Grogorianis operibus adstrui demonstravit prsefatiogeneralis.


13 DE COMMENT.S. GREGORH IN LIB. I REGUM PR^FATIO. 14
Ifeecsane pene demonslrare videntur, non alium Commentarii de quo disserimus, parentem esse, quam
ipsummetGregorlum. Attaraen occurrunt quaedamsive in dicendi genere, sive in doctrina quae Gregorium
minime sapiunt et indicant.
X. 1° Commentarii prooemiuma Gregoriana simplicitate deviat; flguris enim turgere videtur ac supramo-
dum luxuriare.
2° Commentarius ipse quibusdam vocibus inspergitur, qutc millibi leguntur in genuinis sancli Doctoris
operibus, ut : terrenitas, lib. n, cap. 2, num. 27; sonoritas praedicationis,lib. iv, cap. 4, num. 27 ; carnatilas,
lib. iv, cap, 5, num. 40, el lib. v, cap. 4, num. 14; horribilitas lib. m, cap. 5, num. 9; vanegloriuslib. v,
cap. 4, num. 8; granditudo, lib. vi, cap. 2, num. 25.
3° Quod praccipueobservandum, a doctrins Gregorii aliquando exorbitare vidctur qui Commentarium
contexuit, maxime de libero arbitrio, cui nimis tribuit. Quasi enim a Deo sola essent initia fldei et sancti-
tatis, et a nobis coetera, ait lib. m, cap. 5, num. 20 : Quia bona desideria nobis per divinam gratiam mini-
strantur; sed nos dona gratimpet conaiumtiberi arbilrii ad virtutumvictoriaspromovemus.At sibi non constat:
nam lib. iv, cap. 2, nnm. 9, in aliud extremum declinans docet aliquando peccatores, etiam quando volunt,
a peccato surgere non posse : Quia, inquit, per imitalionemPastoris, reprobi in peccati sertilutem incidunl,
etiam ab ejus jugo quandovolunt, solvi non possimt. Quod adhuc paulo infra confirmat imm. 10 : In notiiiam
pravmimilalionis,ejuspautatim deftuitis : sed pravitatis ejus exempla, quibus vos sponte submiltiiis, relinquere
sponte minime poteslis. Omnis enim qui facit peccatum, servusest peccati(Joan. vm, 55). Quibusergopeccata
dominantur per se, ab eorumjugo tiberari nequeunt. Namsmpead Dominum cum precibus veniunt; liberari
petunt, sed exaudiri nonpossunt. Divinosiquidemjudicio cum eis agitur, ut qui noluerunt mala vitare, cum
possent, non possint vilare, cumvoiunt: et qui sponte incurrunt mala prmcognita, fugerenon possunt experta.
Non niinus dure loquilur lib. vi, cap. 2, n. 5, quamquam difliterinon possimos eadem legi Pastoralis part. m,
cap. 15, sive admonit. 16. Et quidem possunt optimosonsu explicari de peccatoribus, qui prava consuetu-
dine vincli, vix ejus vincuta.disrumpere possunt, etsi velle proiiteantur.
Praeterea lib. n, cap. 1, num. 6, videtur tantum concedere sanctis post mortem, requiem et securitatem,
non gloriam; quod pugnat adversus Gregorium, roaxime lib. iv Dialog. cap. 25.
Inter Commentarii hujus naevosnotare licet quod docet lib. v, cap. 2, num. 15, et atibi, olim, hoc est in
autiqua tege, non solum liciium iuisse odisse inimicos, sed etiam praeceplum. Id enim non de popnlis qui-
busdani quos Deus inlernecione delere ob idololatriam aliaque scelera prseceperat, intelligit, sed de qui-
buslibet inimicis, male interpretatus ista Christi verba : Dicium est antiquis, diliges, elc., et odio habebis
inimicumtuum (Matth. v, 27); quod non de praeceptolegis veteris intelligit, sed de falsa legis interpretatione
a Judaeorumdocloribus qui verbum Dei adulterabaulur, excogitata.
Igiluretsi fatendum videatur Commentariumde quo agimus, Gregorii opus esse, minime tamen est ne-
gandiiin hoc a Claudio ejus discipulointerpolatum esse, et aliqua ex parte vitiatum, nec a sancto Doctore
postea emendalum, qui videlicet naevos istos non relicturus fuisset. Certe post scriptam supra laudatam
cpistolam (Lib. xn, 21), Gregorio tot morbis alflicto, tot dislracto et cruciato curis, vix integrwn
fuit opm lioc tantse molis recognoscere, et adincudem revocare. Hinc ejiis consilium fuit ilitid perpetuis
tenebris opprimere. Neque vero ea de causa contemnenduinvideatur : si enim a paucis quas indieamus
niaculis expurgetur, cum optimis tanti magistri lueubrationibus de proestantia certare poterit.
XI. Cur ergo, inquies, illud reprobare cogitavit primus ejus parens , et ne publicam in lucem prddiret,
quanlum potuit, obstitit ?
Respondemus, suflicientemut repudiaretur causam fuisse ipsius interpolationem. Praecipua tamen ratio
petenda est a summa Grcgorii modestia et animi demissione, quoesane tanta erat, ut aegre ferret opera
sua, quxcunque forent, legi et publicari. Qua dc re legenda ex integro epistola mox laudata. Certe in
Vita P. Virgilii Maronis auclore Tib. Donato, legimus poetam hunc, cum gravari morbo se sentiret,
scrinia smpe et magna instanlia pedisse, crematurum JEneida : quibus negatis, testamento comburi
jussisseut rem inemendatamet imperfeclam.Quis ideo de ^Eneide adeo male sentut ut flammisaddicendam
judicet? Idem porro de nostro Commentario dicendum. De isto igitur opere hoc eslo judicium.
lllud ccnsemus ex Homiliis a sancto Gregorio habilis in lib. 1 Regum a Claudio ejus discipulo eollectis
coalnisse, et cum nonnullis mendis mcmorioelapsui pracsertim adscribendis prodiisse. Jam vero quibus ma-
cliinis opinionem hauc everlere coneiur P. Gussanvillaeusopliraa fide referendum.
XII. 1° Gregorins qui genuina sua opera passim indicat, de hoc ubique silet. 2"AUumde illo silentium
apud scriptores omnes autocquales aut suppares, aut eliam acvilonge inferioris.
Imo vero Gregorius, de Homiliis a se habiiis et a Claudio exceptis, posteaque in Commenlarii
modum digestis clare loquitur loco jam indicato. Nec rnirum si qui ex Gregorianis senter.tiis fascicutos
quodaminoilocontexuerunt, Paterins, Tajus, Alulfus, aut qui sancti Doctoris opera recensuerunt, hujus
Conmieiitarii non mcmincrint. Primo enim rarissima semper fuerunt ejus exemplaria, proindeque
niiiuis nota. Fatetur ipse Gussanvilteus omnem a se, sed frustra, adhibitam diligentiara, ut aliquod
nancisceretur in Gallia, Belgio, Anglia , Romac,Venetiis, ubi tamen primo excusum esse putat an. 1537,
et Argentoiati, ubi lesle Gesnero in Bibliotheca prodiit cum Pastorali an. 1496. Secnndo etiamsi nonnulli
ex commemoratis scriptoribus copiam alicujus exemplaris habuerint, Gregorio illud minime probanti
morem gereules, ex ipso nihil decerpendum duxerunt, proclereundumquein Gregoriauorum operumindice
censuerunt.
Attamen Ratherius monachus Lobiensis, et postea Veronensisepiscopus, qui circa an. 928 floruit, scribens
Dc Conlemptu Canonum (SpicilegiiAcheriani, Tom. n), part. i, paulo ante finem, aliquid ex hoc Commentario
Iaudat his verbis : Gregoriumaudiat: causa, inquit, ruinm popuii, Sacerdotes mali; quie legunlur lib. u, eap.
2, ad versum : Et ait ad eos: quare facitis rem Imjuscemodi? Dissimulare quidem non debemuseadem fere
occurrerc lib. Reguke Paslor. part. i, cap. 2. At pro causa ruinm, ele., legitur in Pastorali, laqueus ruinae;
unde liquet Ratherium ad priorem locumpotius altendisse quam ad posteriorem. Necdubium quin si biblio-
thecarum omuium forulos diligenler explorare liceret, ac libros ineditos legere, multa alia de hoc Com-
nienlario testimonia nobis adessent. Sane Expositionem in Cantica canticorum quaeGregorio adscribitar,
ab omnibus quoque seriptoribus, et praesertim a Paterio silentio praetermissaai conten&t Gussanvilkeus.
In gcrmano tamen et sincero Paterio quem edituri sumus invenitur insiguis locus hujus Expositionis,
ut in admonitione sumus aliquando demonstraturi (Vid. infra). Sed iu Gussanvilkei objeetis dilueudis
pergamus.
XIII. Contendit vir doctus Commentarii auctorem Vulgala sacraeScripturaeversione uti, Gregorium vero
Ilalica et llieronymiana, quod ad ulriusque scriploris discrimenprobandum sufficerecredit. Iufelkiter cessit
IS DE COMMENT.S. GREGORH IN LIB. I REGUM PR^EFATIO. 16
viro alioquin erudito id probationis genus : nam quatuor duntaxat vicibusnullo ait prolatum a sancto Doctore
teslimoniumistudlib. I Reg.cap. 15: Nonne cum parvulusesses, elc. At in ex assignalisa Gussanvillaeo
locis legitur. Prceterea solis oculis opus est ut inlelligatur non semper usumunus esse Vulgata versione scripto-
rem nostrum; imo saepissimeab illa recedit. Ipso in limine legitur : fuit vir de Ramatha.ln Vulgata, de
Ramathdim. ln Commentario, filius Hieroboam; in Vulgata, fitius Jeroam. In Commentario, filiiTliau; in
Vulgata, fitii Tohu. InetCommenlario versu 4, dedilque Plwnennmet fiiiis el fitiabus ejus; in Vulgata, deditque
Phenennm uxori sum cunclis fitiis ejus et filiabus partes. Coetera prosequi superfluum videlur. Ex Habacuc
cap. in hoeclaudantur in Comineiitario lib. i, cap. 3, num. 4: DomineDeus virtus mea, conslilue pedes meos
in consummalione,et super excelsa stalue me; ut vincamin cluritate ipsius; quae omnino a Vulgata versione
discrepant. Infra exps.Et xcvn inulta proleruntur prorsus aliter, quam legantur in Vulgata. Lib. i, c. 1, n. 10,
tegitur ex ps. LXXXV: adorabunt coram te, Domine, el Iwnorificabunlnomen luum, Vulgata habente, et glori-
ficabunt. Cap. 2, num. 47, pro, et calix meus inebrians, quod habet Vulgalaps. xxn, exstat, et poculum meum
inebrians. Verum in re lam clara fruslra terapus terereraus. Neque tamen inlicior aliqua ex tanta sacris Litteris,
aliter hic legi quam in aliis Gregorianis. Niinirum Claudius hoeccursim excipiens non poluit flde red-
dere, ut in repraesentandis Scripturae testimoniis ne unam quidcm syllabam peccaret. Contra vero multa
observavimus in hoc Commentario prolata secus ac legi debeant; quod fortasse movit sanctum Gregorium
ut hoc opus tanquam adulterinum respueret. De iis autem hoc loco monere operae pretium est, ne errandi
occasionem proebcant.
ln iine libri i, cap. 1, vers. 28 capitis i lib. I Regum ita legitur : Commendavieum Domino; et legendum,
commodavi.Lib. n, cap. 4, hic versus 3 cap. m. Oculi ejus (tleli) caligaverant, nec poterat videre. Lucerna
Dei antequam exstingueretur, Samuel, etc. Ita efferlur corrupte : nec poterat videre lucernam Dei anlequam
nullae suffragantur versiones. Ita tamen legerunt Beda, Rabanus Maurus, Ange-
exstinguerelur; cui lectioni aucloritate
lomus, falsus Eucherius; forte Gregorii, cujus nomen huic proelixum commentario legerant,
abrepli. Et hoc sane hanc validissimum est argumentum, laudatis scriptoribus notum fuisse hoc opus : a quo enim
antiquiori scriptore Scripturoe lectionem vitiosam desumpsissent? Lib. v, col. 506, legitur : apparuit
itaque slalioni; ubi legi debet ul in Vulgata, Apparuit uterque stationi. Verum vitium librariorum est, non
auctoris; nam in explicatione hujus versus ait: Quidnam est :quod apparere Jonathas Philisthmis cum armi-
gero dicitur ? Ergo legit: Apparuitulerque. Infra etiam legitur apparuit itaque uterque, elc. Reliquas Gussan-
villaeiobjectiones prosequamur.
XIV. Nequevero, inquit, slylus ipse Gregorianum sapit, licel in quibusdam eum imitari conalus sit auclor;
quod fortasse erroris occasionemprmbuit. Verum quantum styto Gregorii sit dissimilis, sola Homdiarum in
Ezechielemlectio comprobabit. Brevis quidem probalio, sed imbellis, cum solius adversarii lestimonio nuliis
maxime si quae in contrarium protulimus relegantur.
exemplis roborato nitatur;Gussanvilloeus
Sedquid plura, inquit ? Si auctoris verba expendantur, tuce meridiana clarius apparebit fuisse
monachum aliquem ; qui frequenter de monachis monasleriorumqueregimine ac disciplina sermonem habet;
quod pluribus probat.
XV.Rationum ponderinon inviti cedimus. Atquid ex his contra sentenliam quam luemur.mililat? Negatne
GussanvillecusGregorium fuisse nlonachum, et monachorum abbatem, cui proinde incumbebat frequenter
de disciplina monastica sermonem habere? Si vero quse de mona=tica vita dicit hic scriptor, cum Regula
sancti Benedicli conferantur, vix suberit dubitandi locus, quin ejusdem Reguloeobservationi fuerit addictus.
Etenim col. 78 legimus, fervore novitio; quod invenitur S. Benedicti Regulaecap. 1. Sub initium col. 93
occurrit, in malo inobedienlim mors prmvatuit; quibus verbis alluditur ad haec BeguloeS. Benedicli cap. 2,
tunc demuminobedienlibuspmna sit eis prmvalensipsa mors. Col. 95, de obedientia disserens auctor, ob ocu-
los habere videtur quos de eadem virtute docet sanctus Benedictus tum cap. 5 Reg. tum c. 7. Lib. iv, cap.
4, num. 17, legitur : Qut arctissimam conversalionis vium noviier accedentibus facilenon impendant; quae
fere ad verbum ex Regula S. Bened. cap. 58 eruuntur. Imo S. Benedictum laudare minimedubitandum est
quando ait? Quare et ejusdem arctissimm viim magisler optimus summmverilalis discipulus eruditus prmcipit,
dicens : Probate spirilus, si ex Deo sint. Et item : Nuntienlur ei dura et aspera, per qum ilur ad Deum, ut
sciat ad quod inlral; qusecapite 58 Reg. totidem fere verbis exstant.
Et his non levis suboritur conjectura, Gregor um non ad populum, ut gralis fingit Gussanviliaeus, Homi-
lias de lib. Regum habuisse, sed ad monachos sibi subditos, eo duntaxat tempore, quo post reditum ab urbe
regia, majori otio in monasterio fruebatur: quas ejus filius, seu alumnus ei discipulus Claudius excipere curavit.
XVI. Composita quoe de Commentarii auctore erat controversia, de ipso opere quaedam, etsi pauca,
supersunt observanda. Mulilum illud esse, aliqua licet minima ex parte liquet, quod lib. i, cap. 2, num. 3,
meminerit scriptor explicationis nominis Helcanoe supra allatac, quoe nullibi tamen legitur. Lacunam
suspicamur esse inter num. 4 et 8 cap. 1 lib. i, ubi ab explicatione verborum illorum : De Ramutlta So-
phim, de monte Ephraim, transitur ad isla : Qui Imbebatduas uxores; omissis illis, et nomen ejus Helcana fitii
Hieroboam, ftlii Heliu, fiiii Thau, filii Sup. do quibus ne minimum quid in Commeutirio delibatur.
Multa occurrunt Je nominibus Hebr. quae notis illusirari potuissent. At vero ciusede iis dicenda sese offe-
rebant intra metas his in notis nobis proescriptas, contineri vix potuissent. Proeterea qui de his erudiri volent,
nunquam Commentarium hunc lecturi sunt, sed potius consulent Origenem et Hieronymum, proesertim in
libris de nominibus Hebraicis et de situ ac nominibus locorum Hebr. Coeterum, loquendo de Hieronymo in
nota b ad prooemium, col. 2, incaute nobis excidit quod diximus de libro Samuelis ab ipso exposito; nam
qui exnoslris edendo huic sancto Doctori strenuam navant operam, Expositionem libri Samuelis Hieronymo
abjudicant. At hoec nondum vulgata erant quaudo ad novam Gregorianorum operum edilioncm schedas
nostras disposuimus.
XVII. Quid vero nostrae operse hac in editione collocatum sit nunc breviter aperiendum. Cum alicujus
codicis manuscripti, in quo contineretur hic Commentarius copiam habere nobis non fuerit inlegrum, qua-
vis licet adhibita diligentia, illum tantum recensuimus ad meliores editiones, Gilotianam praesertim el Vati-
canam, quarum ope non paucos errores expunximus, omissaque nonnulla restituimus. Aliqtiando quoque
ubi editi omnes vitiosi sunt, non dubitavimus eos emendare. Sic lib. i, c. 1, n. 1, legebatur prius : Itunc
per manus iniquorum affligentes; ubi procul dubio legendum, affigentes, quam lectionem amplexi sumus.
Libro quoque n, c. 1, num. 2, prius legebatur, ejus se oculisinhmsisse; at series sermonis ostendit legendum,
oscutis pro, oculis; ut etiam nunc legitnr. Quaudo vero solis conjecluris assecuti sumus qua ralione me-
dendum corruptae oralioni foret, lectionem quoe nobis visa fuerit raelior, inscribere margini salis ha-
buiinus.
Nostro quoque more capita, ut poie longiora, plures in articulos appositis notis numeralibus distinximus.
17 IN PRIMUM REGUM EXPOSITIONES.PROOEMIUM. 18
Nolulis paginaesubjeclis, vel varias lectiones exhibuimus, vel quaedam Commentarii loca illustravimus.
Utinam laboris nostri sane iniprobi optimos et jucundos fructus lector carpere possit et degustare.
De expositione in Cantica canticorum quoeexcipiet hunc Coinnientarium, etde aliis operibus subsequcn-
tibus hic dicere nihil altinet, cum singulis praefationes, aut admonitiones proelixerimus. At in procfat. ad
Exposilionem Canlici non debuit omitti testimonium sancti Columbani, qui inter sancti Gregorii Opera eam
recenset cum libro RegulaePastor. et Homiliis in Ezechielem, ut videre est in cjusdem Columbani epistola
inler Gregorianas (Lib. ix, epist. uttima).

SANCTI GREGORII MAGNI

ROMANI PONTIFICIS

IN LIBRUM PRIMUM REGUM,

QUI ET SAMUELI3DICITUR,

VARIARUM EXPOSITIONUM LIBRI SEX.

^jjrocemtum*

1 Post Moysi et Jesu Nave libros, et Judicum, A i altitudinem intuens, Synagogoe typum una, altera
a octavus sive nonus in canone sanctarum Scriptu- vero quia figuram sanclae Ecclesice haberet, expo-
rarum primus liber Regum oslenditur. Qui profecto suit. Sanclus quoque Hieronyraus (Advers. Pelag.,
liber, sicut et pleraque volumina sacri eloquii, quod lib. i, c. 8; et conlra Jovin. lib. i, c. 10) Heli sacerdo-
b a sanctaeEcclesiaedoetoribus nondum sit expositiis, tis et Saul mortem, non ad hoc solum in sacra histo-
nonnulli simpliciores hunc non esse mysticum arbi- ria positam, ut inobedientes praepositos eorum terre-
trantur, et eo sublimiora per spiritum nulla dicere, ret pcena, sed etiam ul, dum veterum et transgresso-
quo planiora per litteram videtur enarrare. Sed si ea, rum rectorum repulsio legitur, antiquae legis et sa-
quae in aliis explanalionum libris doctores sancti lo- cerdotii interitus designelur. Sacra igitur Regum
cuti sunt legerent, hujus quoque historiae quam sit historia non idcirco spiritalibus sacramentis vacua
immensa profunditas invenirent. Nam plerumque in credenda est, quia a venerabilibus patribus seriatim
illorum expositionibus quod hic planum per litteram non est exposita, sed eo altior et profundior, quo,
dicitur valde esse arduum per spiritalem intelligen- velut immensi vastitas fluminis, ex parte quavis exi-
tiam declaratur, et aperte insinuant quia longe su- gua hauriri exponendo potuit, et repletis eorum vas-
blimius de sacra historia intelligunt quam in ejus su- culis, suaeplenitudinis impetu quotidie implendis aliis
El- B
I decurrit. Dum ergo quaedambujus sacrse historiae ad
perficie foris legunt. Planum namque est quod
cana vir Ephraloeusuxores duas habuisse describitur robur suorum operum tollerent, plenitudinem vero
{1 Reg. i, 1, 2); quod Heli sacerdos, dum a censura illius in suoesublimitatis secreto indiscussam proeter-
correptionis filiorum affectione dissolvilur, de sella irent, quid aliud agere visi sunt, quam de immenso
cadit, et fracta cervice interit (Ibid., iv, 18); quod amne aliquid capere, quod sitientibus fidelium 3
rex Saul obedire Deo in Amalecitarum demolilione menlibus propinarent?
noluit (I Reg. xv, 9), sed non multo post et vilam et 2. Quorum profecto morem nos quoque in proe-
regnum amisit (I Reg. xxxi, 5). Sed hsecnimirum senti opere sequimur, qui ad ingentem hanc histo-
plana, sicut placet 2 simplicioribus, doctores sancti, riam gratia aperiendee intelligentiae ejus accedimus,
ut digna sublimitate perciperent, eorum intellectum cujus tamen universitatem exponendam suscipere
non in simplicitate quoesierunt litterae, sed in volatu non audemus, hoc videlicet a proefatisvenerabilibus
allegoriae. Hinc est enim quod cum sanctus Augusli- Patribus distantes, quia non sparsim et de diversfs
nus (L. xvn de Civit. Dei, c. 4) duas Elcanoeuxores locis eligimus quod exposituri sumus, cum illi non
per historiam legeret, in planitie Iectionis spiritalem CG ex ordine aliquam sacraehujus bistoriae partem, sed

* Liber primus Re.gum,sive Samuelis, si liber Rulh b Mirum excidisse huic scriplori sanctum Hiero-
a Judicum libro distinguatur, est nonns in Canone. nymum librum hunc Samuelis exposuisse. lntelligit
Si vero historia Ruih pro appendice libri Judicum fortasse, ut post.ea insinuare videtur, neininem san-
habeatur, est octavus. clorurn Patrum omnia libri hujus mysteria explicasse.
19 SANCTI GREGORII MAGNI 20
sparslm testimonia quaedamsusciperent, quaead eru- A iaquarum appellatione illaesupernae designantur pro-
ditionem fidelium exponere a habuissent. Dei ergo fundoeintelligentise angelorum, dum sacri eloquii al-
omnipotentis adjutorio confisi, a principio voluminis titudinem Deus in aquis tegere dicitur, constat nimi-
usque ad David regis unctionem explanare proponi- rum quia homo semper illa sit inferior cui solum ejus
mus, ut brevi isto, quod cernitur, experiri possimus si inferiora revelantur. Hinc eliam per Moysenpraeci-
ultra progredi exponendo debeamus. Plerique etenim pilurut agni residuum igne comburatur (Exod.xn, 10),
dum immoderata proponunt, exsecutores propo- quia videlicet Seripturas sacrse, quoa ad cognoscen-
siti sui fieri nunquam possunt, maxime cum tractator dum Redemptorem sunt ediloe, pro sublimitatis suse
sacri eloquii morem gerat viri in alla specula con- dignitate venerandoe tunc etiam sunt cum non intel-
sistentis, Scriptura vero sacra silvac vastioris simili- liguntur. Itaque etsi nihil pensatur quod a me dici-
tudinem. Qui profecto vir in alto situs, etsi acuta vi- tur, nihilominus pensandum est quia lioec sacra
sione nemoris vastitatem considerat, tamen dum Scriptura, quoe a me indigne exponitur, ei cui omni-
summa montium, dum extrema collium, dum potens Deus secreta aperire voluerit bona et subli-
arborum cetea,in quadam aequalilate sibi conve- mia multa dicit. Scriptura etenim sacra tam mirabi-
nientia respicit, quam magnaevalles, quam distentac liter ab omnipotente Deo condila est, ut etsi multi-
planities in medio lateanl, non attendit. Sed si per- B pliciter videatur exposita , non desunt taraen ei se-
ambulare quod ei breve videtur coeperit, repente creta quibus servet occulta, quia fere nunquam sic
cognoscit quia qui se tolum vidisse putaverat, valde exponitur, ut ei non plura remaneant quae quotidie
plura remanseranlquae non viderat. Unde et saepeim- exponantur. Qua profecto ejus incomprehensibililale
moderatus viator decipitur, ut tanto periculosius iter omnipotens Deus humanoemutabilitati magna dispen-
expleat, quanto et eum in via, expleto die, noctis satione consuluit; nam, utvilescere nota nonpossit,
error intercipit, qui velut in parvi itineris spatio nec sic mire disposita est, ut cognita nesciatur, et eo le-
diei partem se explcrecogitavit. Sic sicnimirura, dum gatur gratius, quo quotidie discitur; ac dum semper
sacrae historiocintellectum in quadam sensuum ejus recentia intimat, suavius oblectet.
sinnmilatc consideramus, omnipotentis Dei gratia, 4. Historia ergo Regum, quia eo spiritu condita
velut altos opacioris silvoevertices de quadam subli- quo et ctetera Scripturse sanctaevolumina cognoscun-
milale altendimus. Sed quia dum iidem sensus subti- tur, non debet credi eis esse minor sacramentis,
lius considerari et proferri coeperint, alios se multi- quibus non est inferior titulo auctoritatis. Nam om-
pliciores gignunt, velut in superficie, ut videtur, to- nes scriptores ejus prophetoe fuisse referuntur, qui
tius inspecti nemoris, at vallium concava et distenti cura historica narrant, spiritualia signant; exteriora
i>Matini latent spatia, quoenon videntur. Tutius ergo, r%loquuntur, et intima innuunt; terrena
Q proponunt, ut
gradimur, si sic metiinur ea quaecernimus, ut etiami coelestia exsequantur. Unde et hic Iiber primus et
ea quae procedendo visuni sumus percurrenda esse, secundus ejusdem historiocad hoc prophetae Samueli
cogitemus. Ilaque dum ingentis historiae parvam par- ascribitur, ut ex auctoris titulo sentialur historia
tem explanare proponimus, pro modulo imbecillitatis. quam scribit, non tam bistoria quam prophetia;
nostroe cursum ilineris in vicinio terminamus, tam_ simplex veraque Iittera, sed aita nimis et mullipli-
videlicet ingenii tenuitate diffisi, quam sacri volu- citate occultorum sensuum profunda. Nos aulem de
minis profunditate perterrili. tanto ejus pondere pro modo pusillitatis nostroe as-
3. Sed et primum non tam inslituere quam obse- sumimus ferenda quoepossumus. Nam cum suavis
crare lectorem censui, ut inanitate expositionis meoe , sit in superficie litteroe, altior in typis1allegoriac, nio-
pondus sacrochistorioc nequaquam penset, quia di- ribus instruendis ulilis, lucida in exemplis exhiben-
vina eloquia ex mensura traclatorum nunquam aesti- dis, in locis tamen singulis et historica asserere, ct
manda sunt. Nam nec idcirco sunt vilipendenda, quia, lypica proferre, et conferre moralia, et proponere
non subtiliter consideranlur; nec celsa et venera- exempla refugio ; quanquam alia sub uno intellectu,
bilia ideo, quia facunde et subtiliter exponuntur. Aliaa adjuvante Domino, sim expositurus, alia vero sub plu-
quippe virtus est quae apud saeculi sapientes tantaa jTJribus. Maximecum his temporibus scribendi operam
habetur, quantum eam extollere possunt proeclarain- dare censuerim, in quibus dum cordibus quorumdam
genia. Sacra vero Scriptura, quia divinitus inspirataa ccclesiasticorum virorum vetus sollicitudo mundanaj
est, tanto sublimius etiam pracclara hominum ingeniaa inlentionis immergilur, nova scribendi studia eo esse
superat, quanto ipsi proeclari homines Deo inferioress superflua judicant, quo et doctorum venerabilium
sunt, et nihilin illa spiritalisubliinitate conspiciunt, abundare vetera non ignorant. Qui nimirum ratione
nisi quod eis ipsius divinoedjgnalionis bonitate reve-.. convincendi essent, nisi signum calumnise, exposita
latur. Nemo igitur in ejus scienlia ita perfeclus est, frontc, prrctenderent. Nam qui nova velut nova con-
4 ut proficere ultra non possit, quia inferior est om- _. temnunt, illa quoeprobant vetera, curarum saecula-
nis profectushominis, divinilalis altitudine eam inspi-
i- rium saturitate fastidiunt. Quos sane plures sub unius
rantis. Unde et per Psatmistam de Domino dicitur : denotalionc Scriptura exponit, dicens : Anima saiu-
Qui tegitin aquis superiora ejus (Ps. cni,3). Si enimm rata calcabil favum(Prov. xxvii, 7). Favus quippe mel
a Gilot. ,debuissent.
b Malimis mons cst Galabrisc.Jlorat., eptid. 16; quan.lo
Padus Matinalavcritcacumiua.
£1 IN PRIMUM&BG.UMEXPO51TI0NES. PROOEMIUM.
novura continet. Quasi ergo dicat: Dum terrenarum A j Sed et ubi 6 mums placet quod peritus Jector invc-
jerum oura immoderatius pascitur.ineag quaevalde nerit, consideret quod dum spirilalem historiam «1
placere .solet recenli Scripturarum dulcedine non altis sensibus profundam , velut magni pelagi pro-
tetatur. Sed quia hujus sacrae historioe commenla ceilas nauta peregriuus aggredior, reprehensibrte
veierum nulla reperiuiU, rectius agunt, si opus nostri valde non est si gubernaculum «icendi pulohre non
laboris ea charilate qua ad utilualem parvulorum ducitur, cum spumantes undarura vertices irruiint,
sanctoeEcclesiaeimpenditur ampleclantur, et pro re- qui peritissimum regimen soepesolvere clavum co-
preuensionummolestia nobis in lania Scripturaepro- gunt. Sic sic nimirum nec silvosa colere devotus ara-
funditate velut altissimo pelago laboraniibus praesidia tor ingrediens rectas sulcorum disponit lineas , si ea
.orationum ferant. Hinc nimirum nostri sudoris fruc- prius r.educto vomere aoepiusnon rescindat, quia
tum suum faciunt, quia dum ex henignitate diligunt, artem facilitas nulla sequitur, ei eamdem arandi pe-
ad aelernaeremuneralionis sibi cumulum verlunt, et ritiam consuetudo culturae praaire nulla videatur.
quod tantis temporibus tam clausa et inexposita Scri- Verum nec «planitiemliistoriae quis hac aestimatione
ptura ad communem iotelligentiam ducitur, et quod consideret, quia plerumque tauto difficiliusad spiri-
parvuli sanctae Ecolesise dum in veleris Scrjpturse talium sensuum secreiapertingimus, quamo in lit-
Jcgniiiiibusnovoereiigionis splendorem suscipiunt, iu B 1 tera planiori secretorum adituum situm longius v.ide-
jirofectu suse devotionis adjuvantur. mus; et eo ejus tangere sumiija non possumus , quo
5. Sed quia in diversissanclorum Patrum operibus gradus est inferior unde tangero summa oogitamus.
diversa liujus historioe testimonia inveniuntur expo- Quid enim est intellectusdivinilatis, nisi iueffabilis
sita, notare lector dehet quia aliquando eorum sen- qusedam summa celsitudinis ? Et quia omnipotens
sus tractando subsequor, aliquanidoautem enodare Deii6per Scripturas agnoscitur, quid c&teadem sacra
historiam aliler insudo, ut et qpus quod spe divinee Scriptura, nisi gradus quidam, qui conscenditur ut
inspirationis aggredior, et antiquorum patrura aucto- illa sublimilas contingatur? Quolies ergo historia
ritate sit validum, et lectori nequaquam fastidiosum, planior est, sed altior intcllectus, quid est aliud, nisi
dum inter ea quoe novit vetera ea etiam ei quse non quia lalem gradum illa suhlimitas habet a quo facile
novit nova repraesentat. Ad quam profecto senten- contiugi non potest ? Si ,ergo aliquid indecens etiam
tiarum pronuntiationem aliquando ex necessilale du- in planioris historia? oxplanatione lector inspexerit,
cor, quia et Patres venerabiles si serialim cuncta lanlo benignius dare veniam poterit, quanto ratio-
exponerent qusc ex parte tetigerunt, eam seriem lo- nabilius agnoscit quia, dum a plano quod cernitur
cutionis quam tenere visi sunt observare nequaquam ad illa sublimia ultra non tendimus , facile vacilla-
potuissent. Dum igitur sanclorum Patrum intelleclus14lC mus. Priora igitur volummis , quia tam sanctacEc-
praelereo, necessitate aliquando, aliquando commo- clesioesacramcuta continent, quam mores electi ho-
ditate ulor, quia et fastidium lectori amoveo, et dum1 minis demonstrant, positi in studio bonoe conversa-
tolum seriatim discutio, multa ex mediis conlra me1 tionis, sub uir.oqueinlelleclu sigillatim edissero, ut
veniunt quoeillorura sequi sententias non permittunt. cum in aelibus veterum novsefidei rationes agnosci-
In quo sane opere iectorem flagilo, ut non verba ex'• mus, in eis etiam coaversationis nostrae acdificatio-
eloquentium oratorum sanctac Ecclesioe compara- nem capiamus. Sed et quia in salute iidelium fules
tione consideret, sed sententiarum inlellectus ex ec- operibus prior est, typicam significationem, veli»*
clesiasticoe disciplinsc ralionibus penset, quia etsi solidum fundamonium, prainittimus, oui totius sus-
juxta Dei prohibitionem in ejus domo nemus plantare cepti operis fabrica in morali vel bislojuca exposi-
nescio (Deut. xvi, 21), regulam tamen , qua sancta lione imnonalur v.elsubsequalur.
Scriptura lideliter exponitur, in nullo derelinquo.

LIBER PRIMUS.

5 CAPUT PRIMUM. D sione, qui fuit ex munere. Sic itaque ifactusest for-
(I. Reg. 1, 1.) Fuit vir unus de Rumatha Sophim, tis, ut damnata humana natura, viclori hosti preeva-
de monte Ephraim, et nomen ejus Helcanu, filius Hie- lere non posset, si hanc ille non assumeret, qui su-
roboam, fitii Heliu, filii Tlutu, filii Supli, Ephralhmus. ,pr:i homines exstitisset. Factus est itaque procliator
1. Qnem ergo vir isle nobis insinuat, nisi Domi- noster, Conditor noster. Sedutrumvir fuerit, nos-
iiuni ac Redemptorem nostrum, qui et in infirmitate cilur, si ex ostensa. virlute consideretur. Assumpsit
mostroecarnis apparuit, et tamen eamdem susceptae nostram naturam, quse dum in ipso vinceret, nobili-
nalurne infirmitatem vilae remissioris blanditiis non tatem conditam repararet, et fieret in Redemptore
subegit? Vir quippe a virtute nominatur : Homo au- infirina valida, quoein Adam facta fuerat furtis inlir-
lem in paradiso conditus, bellum cum apostata an- ma (Matth. iv). Cui uimirum, dum jejunaret, in ere-
gelo habuit, cui tamen per condilionalem virtutem mo tentator adfuit, anliqusevictorisesuoetela repara-
resistere non curavit. Q Fortis ergo conditus, sed vit, gulai, 7 elationis ac superbioejacula inlorsit;
hosli encrviter subjugatus, vir noii fuit ex congrcs- sed eum sibi pcr oinnia vesistcntem rcperit. Vir ergo
23 SANCTIGREGORIIMAGNI 24
claruit per victoriam, qui fortem jam victorem apos- A AIPaulus ait: Abundantiam gratim , et donationis, el
tatam angelumsuperans, non ei potentiam suscdivi- justitimaccipientes;
j invita regnabuntper unum Jesum
nitatis «xhibuit, sed infirmitatem humanitatis. Hunc Chrislum
( (Rom. v, 17). Hanc excellenlisesuaedigni-
virum propheta Jeremias considerans , ait: Femina tatem t per semetipsum Judaeisimproperans, ait : Si
circumdabitvirum (Jerem. xxxi, 22). Hunc Zacharias < opera non (ecissemin eis, qum nemoalius (ecit, pec-
monstrat, dicens : Ecce vir, Oriensnomenejus (Zach. calum t non haberent (Joan. xv, 24). Excetlentiam
vi, 12). Hunc beatus Petrus apostolus Judscispraedi- (quoque pulchritudinis ejus Psalmista considerans
cans, dicit: Jesum Nazarenum , virum approbatuma dixit < : Speciosusforma g prm filiis hominum,difjusa
Deo in vobis,virlulibus, et prodigiis, et signis : hunc est < gratia in labiis tuis (Ps. XLIV,3). Singulare bo-
prmfinitoconsilio,et prmscientiaDei traditumper ma- num I RedemptionisIsaias in eo testificans, ait: Vere
nus iniquoruma/figentes,interemislis(Act.n, 22 et 23). Ilanguoresnoslros ipse lulit, et iniquitates noslras ipse
Hinc eidem Redemptori in via colloquensCleophas, portavit(Isa.
j LIII, 4). Singularem quoque dignilatem
ait: DeJesu Nazareno , qui fuil propheta, potens in 'ejus, reternus genitor ostendens, a magnilica gloria
opere et sermone(Luc. xxiv, 19). Vir etenim fuit, qui clamavit dicens : Hic esl filius meusdilectus, in quo
et in hoc mundo ab Ecclesia expulit anliquum hos- mihi benecomplacui.(Malth. m, 17;xvn, 5; I Pel.u,
tem, ct in inferno, moriens, alligavit. Et quia qui B 17). Unus vir erat, quem Pelrus confitens, ait: Non
moriens inferni Yires comminuit, resurgens nobis esl aiiud nomen datum sttb cmlo, in que oporteat nos
aditum reseravit oeternitalis, magnitudinemvirtutis salvosfieri (Act. iv, 12). Hanc excellentiseejus ma-
suoenon solum vivendo monstravit nobis , sed etiam gnitudinem Paulus asserit, dicens : Dominus exalta-
moriendo et resurgendo. Quia ergo Redemptor noster vit illum, et dedit itli nomen, quodest super omneno-
per humanitatem, quam assumpsit, magnacvirtutis; men (Philip. n, 9). Et quia excellentiavirlutis ejus
opera egisse cognoscitur, recte is qui eum typo si- non solum electos homines, sed etiam cunctos bea-
gnificat vir fuisse perhibetur. tos angelossuperat, Hebroeishunc proedicansPaulus,
2. Sed quaerenduraest, cur dicatur vir unus. Nami dicit : Qui cumsil splcndorglorim, et figura substan-
si unitas hsecreferatur ad numerum , superfluumvi- limejus, porlansqueomniaverbovirlulissum, purga-
detur : unusquisque enim unus, et non duo, est. Ett tionempeccatorumfaciens, sedet ad dexlerammajes-
sanctus Samuel, a quo ista scribuntur, contra moremI talis in excetsis, tanto melior angeliseffectus, quanto
scriptorum sanctseEcclesiscfrustra inchoasse nulla- di/ferentiusprm ittis nomen hmredilavit.Cuienimdixil
tenus credendusest. Nam scriptor illius voluminis, , aliquando angelorum: Fitius meus es tu, ego hodie
eum beati Job vitam ad exemplum fideliumduceret,, genui te ? El rursum : Ego ero illi in patrem, el ipse
sic exorsus est: Vir erat in lerra Hus, nomineJobb C eril mihiin fitium (Ilebr. i, 5, 4, 5). Recte ergo vir
(Job i, 1). Evangelista eliam Lucas, cum in principio o unus dicitur, cui nemo comparalur. Sed quem tan-
sui Evangeliijusti sacerdotis prxconia dicerct, ait: : tum agnovimus, audiamus jarn unde esset.
Fuit in diebusHerodisregis sdcerdosnomineZacharias s 4. De Ramatlia Sophim,de monteEphraim. Rama-
(Luc. i, S). Nam nec ille ait: Vir unus; nec evange- :- tha, Sophim et Ephraim , Hebraica nomina sunl,
lista : Fuit sacerdos unus. Quid est ergo quod elec- :- quorum primum in lingua noslra sonat, Visio con-
tus propheta contra usum scriptorum, scribenditalee summata, secundum vero, Specula; tertium deni-
coepit exordium? Sedquia non solum scriptor erat,t, que, Frugifer, sive fruclilicans, interprelatur. Quae
sed etiam propheta, noverat de quo historia diceret;'; autem est visio consummata , nisi Dei omnipotentis
ct qui per historiam dicebatur, noverat quem signa- i- cognilio perfecta ? Hanc profecto consummatamvi-
ret. Quod ergo de historia praeter usum narrat his- i- sionem doctor Gentium insinuat, dicens : Videmus
torioe, hoc ad usum catholicocfidei, in intellectu lo-
>- nunc pcr speculumin mnigmate,tunc autem facie ad
quitur allegoriae. Unde et hac nova consuetudine, :, faciem; nunc cognoscoex parte , tunc autem cognos-
simul tota confitetur Ecclesia, a quia Detts el Iwmoio cain, sieut et cognitussum (I Cor. xm, 12). Et quid
unus est Christus.Dicit ergo : Fuit vir unus ; quia de
ie specula, nisi illa angelorum sublimitas intelligitur ?
Deo homine loquebatur, ut deitatem , ct humanita- »- D
] Specula quippe in sublimi, ad clariorem visionem
tem ejus assereret, et non aliam suscipientis verbi, i, eligitur. Ramathaautem Sophim recte dicitur: quia
et suscepli hominis personam, sed Dei et hominis is illa Conditoris nostri perfecta cognitio, a solis illis
unam, eamdemque esse apcrtius demonstrarel: quee ise beatis civibus haberi potest, qui in superna illa su-
tamen unitas, ad excellentiam dignitatis ejus referri
'ri bliraitate consislunt.Jubar quippe oeterni luminisin
convenienler potest. Nam etsi Redemptorem alium m sui plenitudine, noii in imo praesentisexilii, sed do
sancla Ecclesia non habuit, ex virtutis ostensionevi-
'i- statu respicitur aeternsesublimitatis. Unde bene Ra-
ros nonnullos habuit. Dum ergo unus dicitur, in- n- mallia Sophim in monte Ephraim sila perhibelur.
coraparabitis demoustratur. Quis est enim mons Ephraim, nisi ccelum? Mons
3. Nam aequalemnonhabuit, qui dum humano ge- :e- quippe est frugifer, qui oeternoepulchritudinis ilores,
neri excellenti vita, et verbo consuluit, singulari
»ri et fructus indeficientisgaudii, semper profert. Beoe
munere dare potuit dona Redemptionis. Unde et autem, et Ramatha, et Sophim jn Ephraim monjie
a Indicare videtur confessionemseu - :\
symbolum fi- decanlatur.
dei sub Athanasii nomine editum, quod in Ecclesia >ia * :
25 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. I., 26
sita perhibetur, quia illa omnipotentis Dei oeterna A j quem Virgo peperit, non concepit materiali opere»
visio, et altitudo illa civium beatorum, non in terra sed sancti Spiritus obumbratione (Luc. i, 55). Hinc
| habetur, sed in cceio. De Ramatha namque se esse eidem regi et prophetse a Dominodicitur : De fruetu
insiouans, ait: Sicut novitme Pater, et ego agnosco venlris tui ponam super sedemtuam (Psal. cxxxi, 11).
Patrem (Joan. x, 15). Hinc iterum dicit: Nemo no- Hinc Isaias ait: Erit fructus terrm sublimis (Isa. iv,
vilFilium nisi Paler, et Patrem nemo novit nisi Fi- 2). Nam quem Virgo genuit, non solum homo san-
lius, et cui votueritFilius revelare (Matth. xi, 27; Luc. ctusluit, sedetiam potens Deus. De hoc fructu ad
x, 22). De specula, hoc est sublirai fuit, qui et Ju- eamdem beatam Virginem, Elisabeth salutante, dici-
doeosincrepans, dicit: Vos de deorsum estis, ego au- tur : Benedicta tu in mulieribus, et benedictus (ructus
tem de supernis sum : vos de hoc mundo eslis, ego au- ventris iui (Luc. i, 42). Recte igitur mons Ephraim
temnon sum de hoc mundo (Jaan. vm, 23). Demonte dicitur, quae dum ineflabili dignitate divinae genera-
Ephraim fuit, qui dicit: Ego sum panis vivus, qui de tionis attollitur, in ejus fructu, arida humanaecondi-
ccelodescendi(Joan. % 51). Demonte Ephraim eum tionis germina revirescunt. Vir igitur de Ramatha
iuisse Joannes Baptista affirmans, ait : Qui de calo Sophim factus est de monte Ephraim : quia qui per
venit, super omnesest (Joan. m, 31). Hinc Psalmista divinitatis suae potentiam angelos condidit, de carne
ait : A summocmlo egressio ejus (Ps. xvm, 7). Hinc B proecelsoeVirginis, formam suscepit humanitatis. Et
Gentium doctor ait : Secundus homode cmlo, cmles- quia per humanitatem, quam assumpsit, non ex in-
iis (I Cor. xv, 47). Vir ergo, quiunus fuisse asseritur, iidelibus, sed ex fidelibus nasci voluit, sequilur :
de Ramatha Sophim de monte Ephraim exstitisse 9 Filius Hieroboam, fitii Heliu, filii Thau, filii Suph.
perhibetur : quia qui inter omnes natus supra om- 6. Quatuor quippe patrum uomina assignantur :
nes enituit, inde tantus in terra apparuit, quia de quia dum ex fldeli populo Dominuscarnem sumpsit,
ccelo venit. De Ramatha quippe Sophim fuit, quia eos per humanitatem patres habuit, quos totidem
etsi incomparabilis hic refulsit, magnitudo tamen ex- principalium virtutum gloria illustravit. Unde et non
cellentiaeejus non capitur, nisi ubi ejus perfecta co- ad infidelem aliquem, sedad fidelem Abraham divina
gnitio aeternis civibus exhibetur. Nam hic eum in promissione dicitur: In semineluobenedicenluromnes
excellentia virtutis aspexerat, qui dicebat: Quod vi- genlesterrm(Gen. xxn, 18).HincevangelistaMatthaeus
dimus, el audivimus, et manus nostrm contrectaverunt lOgeneralionis ejus ordinem texens, ait: Liber gene-
de verbovitm(I Joan. i, 1). Sed quia magnitudinem rationisJesu Christi, filiiDavid, filii Abraham(Matlh.
excellentiaeejus non viderat, in Ramalha eam nobis i, 1). Hinc per semetipsum Samaritanae mulieri lo-
repromittit, dicens: Cum apparuerit, similes ei eri- quitur, dicens : Salusex Judmis est (Joan. iv, 22).
mus, quoniam videbimuseum; sicutiesl (Uoan. in, 2). C Hinc Paulus ait : Quorum adoptio est filiorum, et glo-
5. Potest autem hujus montis nomine, beatissima ria, et leslamentum,et legislatio,et obsequium,-etpro-
semper virgo Maria Dei Genitrix designari : mons missa: quorumpatres, ex quibus estChrislus secundum
quippe fuit, quse omnem electaecreaturoe altiludinem carnem, qui esl super omnia Deus benedictusin smcula
electionis suse dignilate transcendit. An non mons (Rom. IX, 4 et 5). Quibus profecto, quia et prudentia
sublimis Maria, quoe ut ad conceptionem aeterni adfuit in cognitione rerum; justitia, qua cognita
Verbi pertingeret, meritorum verticem supra omnes disponere recta cuperent; fortitudo, qua exequi quse
angelorum choros, usque ad solium deitatis erexit ? vellent, bona potuissent; temperantia, per quam
Hujus enim montis praecellentissimam dignilatem discrete cuncta perficerent, apte quaternario numero
Isaias vaticinans, ait: Erit in novissimisdiebus prm- designantur.
paratus mons domusDomini in vertice montium (Isa. 7. Sequitur: Ephrathmus. Qui autem de Ephraim
u, 2). Mons quippe in verlice montium fuit, quia al- monte asseritur, cur Ephrathacus esse perhibetur?
titudo Marioesupra omnes sanctos refulsit. Nam sicut Sed hoc ad litteram patet, quia videlicet de Ephraim
mons altitudinem, ita domus designat habitationem. monte esse aliquis potuit, qui de tribu Ephraim na-
Mons quippe et domus apte dicitur, quaedum incom- tus non fuit. Dicitur ergo Epbrathaeus, ut qui ex loco
parabilibus est illustrata meritis, Dei unigenito, in' TJ ostenditur, de stirpe etiam propaginis agnoscatur.
quo recumberet, sacrum praeparavit uterum. Nam Quia vero Ephrathaeus iructificans dicitur, recte hoc
mons in vertice montium Maria non fieret, si supra personoeRedemptoris adscribitur, qui prophetacvali-
angelorum altitudinem, hanc divina fecunditas non cinio praedicalur : Erit tanquam lignum, quod ptanta-
levaret. Et domus Domini non fieret, si in ejus ven- tum est secus decursus aquarum, quod fruclum suum
tre, per assumptam humanitatem, verbi divinitas non dabit in tempore suo (Psal. i, 4). Nam in praefinita
jaceret. Sed recte mons frugifer dicitur, de qua opli- apparens plenitudine temporum, coelestis doctrinae
mus fructus, id est novus homo generatur, quam flores, in poma vertit electorum; et quotquot sibi
cerlein fecunditatis suse gloria pulchram, ornatam- conjunxit ex humano genere, quasi tot fructus pro-
que propheta respiciens, ait: Egredielur virga de tulit ad aeternitatem : quo in Ioco dum Redemptoris
radice Jetse, et flos de radice ejus ascendet (lsa. xi, vila describitur, latenter ctiam diaboli perditio de-
i). De hujus namque montis fructu, David Deo ex- monstratur. Nam de monte Ephraim fuit, et tamen
sullans, ait: Confileanlurlibi populi Deus, confitean- Ephralliseusnon fuit : quia de ccelo quidem cecidit,
tur tibi poputi omnes, tena dedit fructum suum (Ps, sed arbor pessima bonum fructum non dedit.
LXVI,6). Terra quippe fructum suum dedit, quia (Vers. 2.) Qui habebat duas uxores, nomeit uni
97 SANCTl GREGOftli MAGNl 28
Anna, nomen secunda Phenenna : fuerunlquePhe- iAqoia promissionuminsignia,quaeinsanctis Scripluris
nennmfitii, Annmveronon erant liberi. posuit, apparendo monstravit. Possunt autem statuti
8. Quid per Phenennam, nisi Sytiagogaexprimi- dies intelligipromissi in advenlu ejus splendores nii-
tur? Etquid per Annam, nisi sanclaEcclesia figura- raculorum. Quos nimirum dies propheta Isaias sta-
tur ? Phenennoequippe filii fuisse referuntur : quia tutos inluens, ait : Dicite pusillanimis: Conforlami-
cum Redemptor noster in came apparuit, per Le- m, et noliietimere: ecaeDeusnosterultionmnadducci
gera, quam dederat, pcr prophetas, quos miserat, relributionis; Deusipse veniet, et salvabil mos. Tunc
editos in fide synagogaefilios invenit. Annaeautem aperientur oculi cmcorum,el aures surdorumaudient:
non erant liberi, quia novilia tunc, cl ccelestisponso tunc saliet, sicul cervus,claudus; et aperla erit lingua
nuper conjuncta sancla Ecclcsia, praedicandoadhuc mutorum(Isai. xxxv, 4-6). Sed qui dies stalutos ad
nequaquampariebat. Unde et ei ejusdemsponsi voce ascensum Redemptoris agnovimus, ulrum in eis
in Cantico dicitur : Soror nostra parvutaest, et ubera ascenderit, videamus. Requisitus naniquc a Joannc,
non habet (Carit. vni, 8). Vel certe non pro inaequa- si ipsum, an alium exspectareht, rcspondit missis
lilate sctatis filios non habuisse dicitur, sed per in- discipulis, et ait : Ile et dicite Joanni qum vidislis
fecunditatemsterilitatis. Quaeest ergo slerililas An- et audislis: ccecivident,claudi ambulant, leprosimun-
nae, nisi obduratio Judseae? Quoc enim dura corda B 3 duntur, pauperesevangelizantur;et beulus homo, qiti
Judseomraad Redemptoris fidem convertcrenon po- non fuerit scandalizulusin me (Luc. vu, 19). Statulis
tuit, nimirum sterilis fuit. Sed notandum, quia Phe- ergo diebus a6cendit, qui ut ab<electorum suorum
nenna, quseprius parere dicitmv nxor secunda no- cordibus vetusti erroris caliginempelleret, tot pro-
tninatur. Prius quippe synagoga in fide filins edi- missorum miraculorum splendoribus radiavit. Scd
dit, sed tamen dignitatc sanctoe Ecclesiae minc-r ascendit, ut adoraret et immolaret, quia ad hoc co-
luit. Secunda igitnr uxor exstitit, non teropore con- gnosci voluit, ut moriendo redimer-et,quos vivendo
jugalis copulse, sed inoequaHtatepraerogalivse.Se- docuisset. Adoravit quippe, quia in exemplumele-
quitur : ctorurn .se Deo Palri lolum humilem, et abjectum
(Vers. 3.) Et ascendebatvir ille statutis diebus de .per obedientiara praebuit. Immolavit autem, quia
civitategua, ut adoraret et immolaret Domino Deo qui nobis exempla bumilitatisvivendo dedit, se Deo
exercituumin Silo. iPatri in ara crucis oblationem etihostiam tradidil,
9. Quaeenim spiritalis civitas Redemptoris, nisi <etquos vivendo docuit, moriendoredemit. Ulrumque
Scriptura sacra exsiitit? Haec nimirum civitas suis enim nobis valde necessarium novit, et ideo allerum
civibus tot defensionum munimina contulit, quol sinealteronon impendit. Nam cum natus essel iu
1 Bethlehem Judoe,eum fraude Uerodes ad iuterficien-
prsecepta; tot arma eis praebuit,quot consilia salutis. 1(2
Quidautem futt Redemptori nostro ascendere, niai dum quoesivit (Matth. n, 13); sed si tunc Redem-
in hirmanitatis forma, divinitatts suaealta revelare? ptor moreretur, immolareXutiquc, et uon adoraret :
Et quia in sacra Scriptura cognoscitur, H de civi- quia victima moriendo fieret, sed quos morXedebc-
tate sua recte ascendere perhibetur. Statutivero bat liberare, nequaquam vivendo docuissct. Et si
dies sunt promissiones de se, in sanctis Scripluris vivendo nos docens, mori contemneret, profeclo
positse. Dies quippe stmt, quia ad cognoscendum adoraretet non immolaret.>Utergoadoraret, perse-
•eum, electis lucent. Statuti quoque dies sunt, quia quentem se regera in ^gyptum fugit, et ut immola-
ab antiqnis Patribus in eodem sacro eloquio eos esse ret, dissuadenliPelro exprobravit, dicens : Vade re-
posilos non ignoramus. Diem namque ascensus ejus tro, sataua, non enimsapis ea qumDei sunt, sed quat
proerigebat Moyses, cumdicebat: Prophetam vobis hominum(ttatth. xvi, 23). Adorare namque se insi-
suscitabitDominusde fitiis vesiris, tanquamme ipsum nuans, ait : Non verd facere voluntatemmeam, sed
audielis (Deut. xvm, 48). Diem quoque statuebat, ejus qui misil me (Joau. vi, 38). Ilinc item dicit :
qui dicebat : Non deficietsceptrumde Juda, et dux Qumei sunt 12 placita, facio semper (Joan. vm, 29).
de femoreejus, donecveniat qui mittendusest, etipse Immolare etiam se insinuans, ait: Proplerea me di-
erit exspectatiogentium(Gen. XLIX,10). Diem bujus fkligit
| Pater, quia ego ponoanimam meam, et iterum
ascensus statuens, ail Michoeas: Et tu Bethtehem sumam eam: nemolollit eam a me, sed ego ponoeam
terraJuda, nequaquamminintaes in principibusJuda : a meipso. Potestatem habeotponendi eam, el ilerum
cx te enim exiel dux, qui regai populummeum Israel sumendieam (Joan. x, 17, 18). Et paulo ante : Ego
(Mich. v, 2). Hinclsaias ait : Ecce virgo in ulero sum Pastor bonus,qui pono animam meam pro ovibtts
concipiet, et pariet filium, et nocabilur nomen ejus meis (lbid., 11). Immolare eum Paulus intuens ait :
Emmanuel(Isai. vu, 14). Quotquot enim de illo Lc- Tradidil semelipsumpro nobis oblalionem,et hosliam
gis et prophetarum promissionessunt, tot statutosi Deo in odorem suavitatis (Ephes. v, 2). Aseendit
dies ad ejus ascensum inluemur. Nam velut in sta- ergo, ut adoraret, et immolaret : quia ad hoc
tutis diebus ascendebal, cum Judscisdicebat: Scru- se tol miraculis ostendit, ut nos verbis et excm-
tamini Scripturas, in quibusvos putalis mternam ha- plis instrueret, et mortem nostram moriendo su-
bere vitam,quia ipsmsunt, qumtestimoniumperhibentt peraret.
de me (Jonn. v, 39). Hinc ilerum dicit : Si crederelis
j 10. Sednotandum, quia cum ad immolandum
Moysi, crederetis (orsitan et mihi, tle me enimillc; Epbratliccusascendere dicilur, Deus omnipotens, cui
tcripsit (lbid.,¥>). Slatutis ergu diebus asccndit,, jmniolat, Ocuscxerciluitm nomiuaiur. Cur hoc licri
89 1N PRIMUMREGUM EXPOSITIONES, — LIB. 1.
cognostiiur nisi quia Redemptoris morte non unus A rtmt, qni eum, cui injuncta fuit, RORrecipiendo ve-
Judaicus populus, sed omnes Gentes redimebantur ? nerati sunt, sed expellendo peremerunt? Ibitamen
Quideuimsunt fideles multitudines nationum, nisi fuerunt, quia etsi crudeliter soevierunt in mortem
Dei omnipotentisexercitus? Hos nimirum exercitus Domini, ex illa tamen crudelitate non suntconsecuti,
ad regis sui trinmphum Psalmista exsultare eohor- quod saeviendoslatuerunt, sed aeterni Patris consi-
tans, ait: Omnes gentes, flaudite manibus, jubilute lium in ejus umgeniti morte compiebawt. Cflnsilium
Deoin voce exsultationis (Psal. XLVI).Hos convenire namque eorum fuit, ut eum ideo morti traderent, ne
hem intuens, dixit : Omnes gentes, quascunque feci- in ipsum populus credere potuisset; sed qui perse-
sti, venienl,et adorabunt eoram te, Domine, et honori- cutorcs suos injunctae sibi patenias praeceptionis ad-
ficabunt nomen tuum (Psalm. LXXXV,9). Dicitur jutores habebat, mortuns resurrexit, et omnis muo-
ergo Dominus exercituum, quia profecto per mor- dus in eum credidit. Ibi eriim erant filii fleli, Ophni,
tera Dominicam non solum electa Judcea colligi- et Phinees, id est in missione : quia Redemptor no-
tur, sed omnes gerrtes ad Dei omnipotentis ser- sterad implendam Patris sui voluntatem, Judceorum
vitinm perducuntur; quse dum contra occultos prselalos faulores habuit; quamquam ipsi se ei ne-
hostes fideles acies virtutum armis robustas du- quaquam favere crederent, quem occidere non pavis-
cunt, per gloriara triumphi ad superna regna perve- B sent. Unde et sequitur :
niunt. (Vcrs. 4.) Venit ergo dies, et immolavit Helcima,
11. Locus etiam immolationis declaratur, quia dedilque Pkenennm, et filiis, et filiabus ejus partes.
dicitur: In Sito. Silo enira missus, sive missio in- 14. Quem diem istum esse credimus , nisi quem
sacrae testimonio Isaias dicens :
terpretatur. Quid namque per hanc missionem, nisi Scripturaeovis ad occisionemducetur slatuit,
summi Patris injunctum unigenito prseceptura obe- Tanquam , et sicut agnus
•>
dientioedesignatur? quid est etiam quod in Silo im- coram se tondente obmntescet, et non aperiet os
molare dicitur, nisi quia non aliter se morli dedit, suum (Isai. vai, 7)? Venit qnippe dies, cum claritas
a Patre mandatum habuit? Non immo- promissi otaculi tempus ostendit Dominicaepassionis.
quam quippe
laret in Silo, si aliter moreretur, quam praeceplum Tunc immolavit flelcana, quia se fiedemptor nosler
a Patre habuisset. Unde et per semetipsum dixit: aeterno Patri in sacrificio noslroe absolutionis per
Sicut mandatum dedit mihi Paler, sic facio (Joan. mortem crucis obtulit. Tunc Phenennse et filiis et fl-
Paulus ait: Faclus obediens Palri liabus ejus dedit partes, quia nirairum electos Judoeac,
XIV,31). Hinc
ad mortem crucis In Silo quos apud inferos reperit, ad paradisi gaudia repor-
usque (Philip. u, 8). igitur
et adoravit, ct immolavit : quia tam vivendo, tavit. Partes quippe eorum, sunt dona gaudiorura
Patris sui voluntatem fecit. Se- C perennium. Unde et Psalmista sortis suae situm cli-
quam moriendo, ait: Porlio mea, Domine, sit in terra viventium
gens,
quitur:
(Ps. CXLI, 6). Bene autem seorsum Phenenna etlilii et
{Ters. 3.) Erant ibi duo filii Heli, Ophni, et Phi- filioe seorsum in accipiendis partibus nominantur.
nees, sacerdotes Domini. Phenenna quippe doctores Judscsesignificat, ftlii vero
12. De quibus recle quseritur, cur dicantur sacer- validiores auditores ejus, fiiice autem infirmiores,
dotes Domini,,quj non valde inferius Belial filii esse ipsius subditos dcsignant. Seorsum crgo mater, et
a referantur? Sed si adlitteram simpliciter islud d.e
filii, etfiliaememoranrur: quiapropter disparia elecl»-
Helifiliis quserilur, facile respondetur : quia eo tem- rum veterum merita, oequalia eorum praemia non
pore sacerdotes Domini dicti aunt, quando simula- fucrunt. Sequitur :
crorum sacerdoles ex deorura falsor.umnoroinibus (Vers. 5.) Annmautem dedit partem unam tristis:
censebantur. Cum ergo dicuntur sacerdotes Domini, quia Annam diligebat.
per insignia fidei, a simulacrorum cultoribus discer- 15. Quid est, ifuod cum partes Phenennae, etfiliis,
nuntur. His enim verbis eorura fides, et non vita et fiiiabus dedlt, tristis nequaquam fuit: cum vero
prsedicatur : quia et .pravitatem exercebant operis, partem unam Annae tribuit, trislis fuisse perhibetur?
sed non errabant in ude Conditoris. Quod tamen et D Sed quid est una pars Annee,nisi temporalis affiictio
tempore divinscincarnationis Judaeae prselatis con- sanctoe Ecclesiie ? Hanc narflque ei partem dabat,
venienter adscribitur. Qui nimirum sacerdotes duo cum dicebat: Amen amen dico vobis, quia plorabifis,
esse referu.ntur, et hoc ipsum non refertur ad virtu- et flebitisvos, mundus autem gaudebit, vos vero con-
tis laudem, sed ad calliditatis reprehensionem. Unde tristabimbti (Joan. xvi, 20). flanc partem ci dabat,
et per semetipsum Dominus eis comminatur, dicens : cum AnaniaePaulum commendaret, dicenS: Vade,
Vm vobis, Scribm et Pharismi hypocrilm,qui simites electionisest mihi isle, ut porlet nontenmeum
quiavas
estis sepulcris deatbalis, qum a foris videnlur pulchra, coram
genHbus, et regibus, el filiis Israel: ego envm
intus sunl plena ossibus mortuorum (Maltlt. xxui, ostendam ei,
quanla eumoporteat pro nominemeo pali
27). (Act. ix, 15 et 16). Undein ejns acceplione idem doc-
13 13. Sedquid est, quod ibi esse referuntur? Si tor Gentium gloriatur, dicens: Adimpleo ea, qum
enim Silo, id est missio, illam summi Patris praecep- desunt passionum Chrisli in corpore meo (Col. i, 24).
tionem significat, quomodo praelati Judaea;ibi /ue- Hinc iterum dicit: Ego stigmala Jesu in corpore meo
a Ai., referuntur. b Al., T.ondentesine vocenonaperiet os stum ?
81 SANCTl CBEGORIIMAGNI 32
aulem absit A verti ad fidem non praevalebit.Quasi ergo magnitu-
porto (Galat. vi, 17). Hinc ait: Mihi
gloriari, nisi in cruce Domini noslri Jesu Chrisli, per dinem caecitatisejus propheta admirans, ait: Tanta
et ego mundo caligine erroris deprimitur, ut inde bonis insultet,
quem mihi mundus crucifixus esl,
(Ibid., 14). Unam quippe partem a sponso suscepe- quod ipsa bona fieri ultra non potest. Cui profecto
rat, qui gloriari in sola cruce disponebat. Cum ergo pereuuti quia sancta Ecclesia condoluit, sequitur :
partes Phenennae tribuit, Helcana tristis non fuit; (Vers. 7.) Porro Anna flebat
quia Redemplor noster electos synagogae,post mor- 18. Nam et doloris sui lamenta protulit, dicens .
tis.triumphum; 14 paradisi gaudiis jam laetus red- Trtsiifta est mihi magna, et continuusdolor cordimco:
didit. Annaeautem parlem trislis tribuit, quia non oplabam quidem et ipse analhema fieri pro fratribus
compati ei non polerat, quam mortis conjugem re- meis a Christo,qui sunt cognati mei secundumcarnem
linquebat, et crucis hacredem. Unde et patienle Ste- (Rom. ix, 2, 3). Etquia de eorum conversione gau-
phano, apertis ccelis,Jesus stare perhibetur (Act.vn, dium non recepit, subditur:
55). Stare enim ejus compati est. 15 (Vers. 7.) El cibum non capiebat.
16. Quod autem subdilur, quia Annam diligebat, Cibum denique caperct, si de Judseoeintegra con-
utriusque rei causa inlelligi convenienler polest. Nam versione laetitiaerefectionem habuisset. Quaeergo fle-
sive hunc ideo trislem esse quis accipiat, quia An- B £ vit cibum non accepit, quia qusc de pereunte Judoca
nam diligebat, siveidcirco ei partem unam tribuisse, doluit, de ejus salute gaudium non recepit. Sed ci-
a bono intellectu non vacat. Si enim non diligerel, bus ioetiliae,qui de Judseorumconversione non datur
compati ejus passionibus nequaquam vellet. Nam cur sanctae Ecclesioe, per sponsi cohortationem porrigi-
illa de ^Egypto educilur, nisi quia ad passionem in- tur. Nam verba prsedicationis ejus, etsi auditores
vitaiur ? Sed ei lacte, et melle emanantia loca pro- non recipiunt reprobi, non lamen vacant a mercede
mittuntur. Bene igitur cum ei partem unam dare: retributionis. Omnipotens enim Deus, et hoc remu-
dicitur, diligere eam perhibetur : quia nimirum Re- nerat quod sine reproborum profectu reprobis im-
demptor noster sanctsc Ecclesioe, etsi crucis susela- penditur ; et quod eiectis proedicatoribusadversita-
borem credidit, excellentiora ei valde in coelocons- tis ingerunt, per libram aequi examinis in lucro eis
tituit dona retributionis. Cujus nimirum passionisin- pensat retribulionis. Unde apte subinfertur:
crementa edisserens subdit, atque ait: (Vers. 8.) Dixit ergo ei Helcana vir suus: Anna,
(Vers. 6 et7.) Domtnus aulem concluseratvulvam' cur fles ? Et quare non comedis? Et quamobremaf-
ejus. Affligebatquoqueeam mmula ejus, et vehementer r fligitur cor tuum? Numquid non ego melior sum tibi,
angebat tn lantum, ut exprobraret ei, quia concluserat t quam decemfilii ?
Dominus vutvam ejus. (
C 19. Quasi ergo per internce inspirationis solatium
17. Vulvamquippe sanctaeEcclesiacDominusclausit,, raenti doctoris Redernptor dicat: Frustra de amisso
quia summo ejus judicio repulsum Judacorumpopu- lucro proedicationis quereris, quoe eo abundantio-
lura in Redemptoris nostri fide generare non potuit. rem fructum recipis, quo affectum cliaritatis etiam
Quam nimirum ejus scmula afflixit, quia contra eaml inimicis impendis. Inde igilur doles, unde gaudere
synagoga minis atque exprobrationibus soevit. Sedi debuisses. Et quia ipse est electorum praemium,in-
ei quam nec minoeneque contumelioefregerant, etiami terrogat dicens : Numquid non ego melior sum tibi,
tormento poenas inferebat. Bene itaque cam non so- quam decem(ilii ? Decemnamque KliosAnna pareret,
lum affligere, sed vehementer angere perliibetur:: 6i primitiva Ecclesia Judaeorum populum sub deca-
qula repulsa Judocacontra electam Ecclesiara cum(i logo Legis positum in fide genuisset. Et quia non-
terrore minarum, movit, et plagis caedit. Undeet dee nulli prsedicandoprosunt aliis, qui per multa displi-
persequente tunc Saulo, in Apostolorum Actibus di- cent Conditori, ratione ostenditur, quia melior vi-r
citur : Saulus adhuc spirans minarum, et cmdism dis- ;- suus Annae,quam decem filii sunt. Potest autcm
ciputos Domini, accessit ad principemsacerdolum, et H et per hoc quod cur ffeat, inquiritur , ipsius Judoeoe
peliit ab eo epistotas in Damascum,ut si quos inveni- perditio designari. Quasi dicat: Otiose plangitur,
ret hujus vim viros, vinctos perduceret in Jerusalem n D cui justorum prece nequaquam indulgetur. Cum ergo
(Act. ix, 1 et 2). Qui enim minas et caedesspirabat,:, subsequenler interrogat: Quare non comedis? Pro-
nimirum eam, quam non bene oemulabatur , Eccle- !- fecto ei gaudium de conversione gentilitatis intima-
siam non solum affligebat, sed etiam angebat. Nam n tur. Quasi ergo dicat: Cum orbem universum pare-
cjus ocmulumse fuisse fatetur, dicens : Audislisenim n re debeas, frustra non gaudes, quod ea, quaeprojccta
aliquando conversationemmeamin Judaismo, quoniam n est, erroris tenebras non relinquat. Sequilur:
supra modum persequebar Ecclesiam Dei, et expug- ;- (Vers. 9 et 10.) Surrexit ergo Anna, postquamco-
nabamitlam, et proficiebam in Judaismosupramullos )s mederat, et biberalin Sito, Heli sacerdotesedentesu-
comtaneosmens in generemeo, abundantiusmmutater »r per setla anle postes tempti Domini, et cum esset
existens palernarum mearum iraditionum ( Galat. i, amaro animo oravit ad Dominumflens largiter.
13, 14). Et quia in tantae damnationis profundum m 20. Quid enira fuit tunc sanctoeEcclesioe mandu-
Judoeacecidit, ut inde laetetur, quod aelerna Dei ani-
i- earef nisi cibum solatii divina coliortalione suscipe-
madversione projicitur, subjunctum est: In tanlum, n, re ? Et bibere ei quid exslitit, nisi de infusa sibi in-
ut exprobrarei ei, quod dominusconctusissel vulvam m ternae consolationis suavitate gaudere. Nam si cibus
eius. Adbuc quippe pro magno habebat, quod con- n- confortat, potus exhilarat; cibum ergo suniiinus,
34
53 IN PRIMUMREGUMEXPOSITIONES. — LIB. I.
visis aeternis inter adversa robora- A
A. momenlo crediderunt, sed Paulus non ante credidit,
quando praemiis, minas et caedesve-
mur. Et quasipostcibum bibimus: quia ubi se mens quam ipsis praedicatoribus per
' autem manducavit, et
electi in aeternorum bonorum a cogitatione roborat, hemenler obstitit. Postquam
surrexit: quia ut eos, qui erant
eo copiosius gaudet inter magna adversa qusc susli- , bibit in Silo Anna,
laboribus in pradestinati ad aelernam vitam, de Judcea abstulit,
net, quo magnis ampliores repositas
Gentium praeparavit. Sed
coeloretributiones videt. Audax quippe superna re- sese ad praedicationem
fectione tunc reddita, vlres renovat, ut tanto fortius qualem gignere appe-tebat,ostenditur per hoc, quod
terrena despiciat, quanto eam supernorum amor addiium est:
exaltat. Bene itaque postquam manducavit et bibit, (Vers. 15.) Et votum vovit, dicens: Domine exerci-
Surrexit ad luum, si respiciens vtderis afflictionemfamulm tum, et
surgere Anna memoralur. namque, quia
animum reforraavit. recordatus mei fueris, nec obiilus ancillm tum, dede-
praedicationis instantiam
risque servm tum sexum virilem, dabo eum Domino
21. Et quia Judaicus populus adhuc sacrificiorum omnibusdiebustitm sum, et novacula non ascendet su-
ritus, adhuc et honorem legalis magislerii, et subli- per caput ejus.
mitatem pontificalis dignitatis habebat, super sellam 23. Quid est, quod Anna virilem sexum a Domino
Ileli sacerdos sedere perhibetur. Quod tamen 16 D nisi quia eos, quos sancla Ecclesia parere
sed carna- B postulat,
Legis magisterium, quia non spiritaliter, Evangclica perfectione fortes
liter exhibere poterat, non intra templum, sed anle praedicando appetit,
esse concupiscit ? In comparatione quippe Evangeli-
postes templi sedebat. Quid est enim teraplum Do-
cae perfectionis, opera illa Legis, quae videbantur
miui, nisi spiritalis intelligentia sanctarum Scriptu- non fuerunt fortia, sed infirma. Ibi enim man-
rarum ? Postes autem templi sunt Lex et Prophetia. forlia, est: el odio habebis
datum Diliges proximum tuum,
Unde et in monte Dominus in medio Moysi et He- inimicum tuum xix 18). In Evangelio autem
(Levit.
lise transfiguratus apparuit (Matth. xvii, 3 ; Luc. ix, Dominus
tunc divinilatis proecipit, dicens : Diligite inimicos vestros,
30): quia ejus splendor aspicitur, his qui oderunt vos (Matth. v, 44). Ibic im-
benefacite
cum non in occidente liltera (7/ Petr. i), sed in spi- mundilia fornicationis a
corpore rcciditur, ut forti-
rilalis Legis et propheticesignificatione, ejus sacra-
tudo couversationis, quasi virili sexu proecellal,etiain
menta requiruntur. Heli ergo sedebat ante postes
17 a corde immunda cogitatio resecatur : Qui vi-
templi, id est foris, quia doctores synagogcea spiri- mulieremad concupiscendumeam, jam
tali Scripturarum intelligentia expulsi erant, et ta- derit, inquit,
mmchatusest eam in corde suo (Malth. v, 82). Syna-
meu in subversionesubjecti populi, auctoritatem ha-
goga igitur, quae infirmitate prseceptorum Judaicum
bebant magisterii, et dignitatem prcelationis. Anna
C
Q populum genuit, non peperit sexum virilem, sed po-
aulem amaro animo fievisse scribilur.
tius muliebrem. Anna itaque dum virilem sexum si-
22. Et quia potum Annsead lcetitiam retuiireus1 bi dari a Domino postulat, quid aliud exoptare cer.
sancleeEcclesice,qucelaetariostenditur, amaro animo-' nitur, nisi tales per Evangelium gignere, qui forles
flevisse quomodo narratur ? Sed rationabiliter intel-
appareant, et exteriori munditia corporis, et interna
ligi potest, quia ad lcetandum hanc contemplatio' charitate ?
supernaeretributionis extulerat,etcompassio repulsce1 24. Et quia de conversione gentilium humanam
Judseaein amaritudinem animi afliciendo concitavit.
gloriam procdicatorumordo non appetit, subjectum
Inter turbines quippe magnaepersecutionis depre- est : Dabo eum Domino omnibus dicbus vilm sum.
hensa, revelatis sibi supernis preeraiis, exsultavit, Domino namque filium dat qui de eo qnem prxdi-
sed in amaritudinem incidii, quia electum prius po- cando
gignit aliquid suis laudibus non usurpat. Om-
pulum perire conspexit. Unde et orans largiter fle- nibus quoque diebus vilocsuschunc Domino tribuit,
re describitur, ut lantac affectionis munere, populi1 de virtutibus, in quibus subdilus meliorando
sui salutem a Dominoimpetrare potuisset. Potest et qui
proficit, propriis favoribus nihil ascribit. Dies nam-
hoc totuin aliler intelligi. Nam in Silo, id est in mi-
que vitoeelecti subditi sanctoevirlutessunt, quse ejus
nisterio, quo missa est, manducavit; quia etsi om-' n animam coruscando illuminant ne in via ccelestispa-
nem Judaeorumpopulum lucrifacere non potnii, plu- rj triocviliorum nocte teuebrescat.
res tamen ex eo ad Redemptoris fidem prsedicando> 25. Sed perfectus ordo proedicatoris, dum favorcs
convertit. Unde et praedicanlePetro, una die quin- de lucro
proedicatiouishabere despicit, subdilorum
que millia hominura (Act. iv, 4), altera vero, triat temporalia bona ambiendonon tollit. Undebene quu-
millia crediderunt (Act. n, i). b Et quia quod bibi-
que illic subditur : Et novaculanon ascendet super
mus, facilius glutire possuraus, quam quod mandu- caput ejus. Novacula cum super caput ascendit, ca-
camus : manducavitAnna et bibit, quia dimcile alios,i
pillos radit. Quid enim per capillos, qui corpori su-
, alios vero facile praedicando convertit. Nam et adl perfluunt, nisi abundans terren» substantiae copia
praedictam Pelri praedicationem plura millia uno> designatur ? Et quid per novaculam, nisi malorum

a Gilot., fructu roborat.


b Eadem dicit Bernardus in Tract. de tasse : Ibi immunditia (ornicalionisa corpore recidi-
)
diligendo tur: hic, ut fortitudo, etc." ut scilicet ostendatur Le-
Deo, cap. 11, col. 597 et598novce edilionis.
« Quoedam h.c delicere videntur. Legeudum for- gis Evangelicoeac Mosaicoediscrimen.
55 SANCTi GREGORIIMAGNI 36
pastorum cupiditas exprimitur ? Qua novacuta nati A \ (Vers. 15.) Porro Anna loquebatur in corde suo ,
filii caput raditur, cum bona subditorum per prac- tanlumque labia ejus movebantur,et vox penitus non
dicatorum cupiditatem rapiunlur. Hinc namque et audiebalur.
delinquenti Judxae per prophetam dicittir : Pasto- 27.Quid est aliud cor sanctoeEcclesiae,nisiea quoc
restui lupi vesperenonrelinquentesin mane (Soph. m, intra se est devota et erudita beatitudo fidelium ?
3). Vespere namque pastores lupi fiunt, quia inte- In corde antem suo Anna locnta est, quia sanctoc
nebrescente, atque decrescente in fine isto soecuio, Ecclesioepracdicatioeis tantum profuit qui vcro lu-
rapere subditbrum bona non metuunt. Qui in mane mine illustrandi erant ex divina prsedestinatione.
non relinqiiunt, quia dum temporalibus inhiant, Quid vero est motus labiorum, nisi signorum promo-
inalbescente advenlu futuri judicii, danda sibi prae- tio in sanctis praedicatoribus? Qui profecto , etsi ve-
mia non reservant. Quos nimirum Michscasdenotat, hit foris loquentia labia et in im'o sfee videbantur,
dicens : Prophetm qui seducunt populum meum, qui dum csecis visum, auditum snro%, vitam mortuis
mordenldenlibus suis, el prmdicant pacem ; et si quis dabant, magnos utique meritorom motas exhibe-
non dederit in ore eorum quidpiam,sanclificantsupcr bant. Unde et illud ingens labium sanctse Eeclesiae,
eum prmlium(Mich. m, 5). Prophetsc quippe popu- dumiioquens velot insimo stare videretur, quia non
lum Dominiseducunt, cura prsedicatores reprobi au- B j$ solunt verbo el conversatione humilis erat, sed et
dilorum suorum judicia confundunt. El mordentcs signorura potestate sublimis, ut motus sui, usque acl
dehtibus pacem nuntiant, quiain appetitu suoerapa- coelumse extuljt, dicens : Nostra conversalioin cm-
citatis, dum terrena flagitiosorum dona suspiciunt, lis est (Philip. iii, 20). lleii ilaque tantum Annse la-
cis divinoeindulgenttaesccuritatem poflicentur. Su- bia uiota conspexit, et vocem penitus non audivit,
per ipsos autem proeliura sanctificant, qui in ore eo- quia a Judaicum sacerdotium opera apostolorum
rum aliquid non dant, quia justos etiam districtis miratum est, sed ex eorma praedicatione non est
Sententiis terrerrt, qui eis pro voto terrena non exhi- promotsra in salutem. Vox ilaque Anaaeuon audie-
bent. Qui nimirum super caput filii novaculam po- balur, quia etsi signorum oslensione saacta Eccie-
nunt, dum praetextu charitatis coclestia prsedicant, sia mirabilis crat, dum prscdicationisverba ptolnlit,
ut eis terrena per cupiditatern tollant. Hanc certe ad amorem Redemptoris exlraneos accendit. Sed
novaculam quod sancta Ecclesia hi praedam subdito- quid de ea sentiat Hcli, quam non iiUeiligil? Sequi-
rum non habeat, doctor cgregius in semetipso os- tur :
tendit, dicens: Non qumro datum, sed qumro (ruc- (Vers. 13.) jEstimavit eam igitur Heti temulen-
lum (Phitip. iv, 77). Hinc item dicit: Qui Evangelittm tam.
annunliat, de Evangelio vivat. Ego autem non sum nC 28. Hoc nimirum etiam juxta liistoriam Actuum
usus hacpoleslate(I Cor. ix, 14,15). Qui enira ne- aposlolorum agnorrmus, quia- diebus Pentecostes
cessaria non curat a subditis alimenta percfpere, os- sancti apostoti ebrii crediti sunt, cum, accepta san-
tendit plane qua mundaiii contemptus sublimitate cli Spiritus plcniludiae, Cliristi magnalia omni lin-
Iucra turpia ct ffiicita dona confutaret. Anna igitor gua loquerentur ( Actr n, 4). Spiritualiter antem
dum novaculam non ascensuram super caput filii vo- sancta Ecclesia ebria creditur, quam Judaea non ses-
vet, aperte mores sancloeEcclesise insinuat, quae ad timalvera asserere, sed hseretica, et falsa praedicare.
celernam vitam electos loquendo parturit, lg sed Ebria tamcn erat, non potaltone errwris, sed reple-
temporalia bona eorum per avaritiam nunquam tione Spiritus sancti. Etenim nniitaie cor, mentem
tollit. Sed quia hocde Anna adhuc vovente, et non alienare consuevit ebrietas. Mutato- autem corde
pariente dicitur, apte subinfertur : pecgebat, qui nuper domos intrans, fideles quosque
(Vers. 12.) Factttm est autem, dum illa muttiplica- rainis terrens, csedibusknians, jam eum quem per-
ret preces coram Domino,ut Heti observarelos ejus. secutus Jesum fuerat verum esse omnipotenlis Dei
26. Quid fuit sanctse Ecclesise pro pariendi desi- Filium praedicabat(Act. ix, 5, 20). Unde et superio-
derio preces coram Domino multiplicare, nisi assi- ris sensus insaniacmsese perdidisse glorians , dicit :
duis orationibus pro convertenda Synagogainsistere? D Qui prius fui btaspkemus,et persecutor, et conlumetio-
Et quid Judaico sacerdotio os ejus observare, nisi sus, sed misericordiamconsecutussum, quia ignorans
prccdicationisanctce Ecclesiecinsidiari? Os namquc (eci (ITim. i, 13). Aliud cor se accepisse testifi-
cjus observavit, quia rectam procdicationemfidei re- cans, ait : Nos autem sensum Christi habemus
prehcndere vehementer studuit. Bene autem lunc (I Cor. n, 16). Unde et tanto attentius praedicabat,
os ejus observasse dlcitur, cum illa preces multipli- quanto in sensu Chrisli vim majoris dilectionis ac-
dili-
caret, quia tanto callidius ei nocere studuit, quanto ceperat. 19 Sed dum ardenter sancta Ecclesia
majora ejus desideria in praedicationis instanlia re- geret, dum fiducialiter ea quae diligebal praedicaret,
onere impa-
cognovit. Dehique os ejus non observaret, sed at- Judseorum sacerdolium ejus verba in
tenderet, si praedicationemfldei nostroead salutis suoe tientiae, non in suavitale davotionis»babuit. Quare
fructum audire voluisset. Sequitur: et sequitur:

n Irt Edilis, Judaicum sacerdotiumapera apostolo- mottts, etc, quod retinere wwpotuimus.
rum miratus esl* sed eorum prmdicationenan est pno-
37 IN PRIMUM REGUMEXPOSITJONES.~ LIB. I. 38
(Vers. 14.) Dixilque ei: Usquequoebria eris ? A perdita paradisi gaodia sine praesenti tribulatione
Et quia ei silentium indicere tentavit, adjunxit.: reverti potuisset. Binc namque Paulus, irimiasliuju»
(Vcrs. 14.) Digere paulisper vinum, quo mudes. infelicitatis cerumnaminevitabilem osteedens, dicit:
29. Vinum quo madebat Anna digereret, si a fer- Per multas tribulationes oportet 20 nos inlwire in
vore proedicationissancta Ecclesia Judseorum roinis, regmm Dei (Act. XIT,24). Ac si ergo detrahenti sibi
victa tepuisset. Et quia ultro praedicationis sensum Judarco sacerdotbosaneta Ecelesia respondens dicat:
ei subtrahere nitebantur, vinum Anna pauiisper di- Tu rniM regnnm asesibis in felicitate temporis, sed
gerere jubelur. An non digerere Annam Heli tunc meum illud est ad quod non pertingitur nisi ex af-
jussit, cum Judoeorumprincipes coesis apostolis de- flietione mnitse tribulationis, seqtritur :
nuntiaverunt, dicentes ne ultra loquerenlur in no- (Vers. 15.) ViwMJ/iet omne quod inebriare polest
mine Jesu ? a Sed quia illud quo madebant digerere mn bibi.
vinum noluerunt, respondentes, dlxerunt : Obedire 32. Vinuaunamque non bibit, quia de prsedica-
oportet magis Deo quam hominibus (Act. v, 29). Et liottis olftcio temporaliai tucra non petiiU Aliud
iterum : Non possumus qum vidimus et audivimus quod inebriare potest aonbibit, quam in lapsein
non loqui (Ibid., iv, 20). Sed quia sancla Ecclesia vitiorum carnis concupiscentia non evertit. Juxta
inter verba liberlatis virtutem maiisuetudinis cuslo- jB superiorem vero sentenliam vinum non bibit, quae
divil, sequitur : aliquid pravitatis haereticoenon habuit in refectione.
(Vers. 15.) Nequaquam, Domine mi. Aliud quod inebriare potest biberel, si de verbi
30. Dominum namque vocavit, cui ministe- facundia decepta tumuisset. Quia vero recta inten-
rium praedicationisexhibuit, sed Dominum vocans , tione vera docuit, subdens, ait :
ebriam se esse abnegat; ut superiori ordini ex hu- (Vers. 15.) Sed effudi animam meam in conspectu
railitate se subderet, et fafsae objectioni ex verr- Domini.
. fate contrairet. Domfnum namque eum vocans, 33. In conspectu namque Domini animam effun-
1
hohoravit; et ebriam se esse abnegans, quod non dere est conceptam in mente verbi Dei scientianv
erat satis humiliter ostendit. Potest autem ebrietatis pro solo condiloris amore proedicare. Anima quippe
objectio erga sanctam Eccresia» aTrter accipi. Naro effunditur, cum innatus verbi Dei intellectus ad utilita-
dum ministerio evangerrcceprsedfcattouisiirsisteref, tera audientium divulgatur. Quisquis euim pro hu-
duni ex lucrc-credentium, irr rnagnam populorumi manis favoribus, quisquis pro terreno comraodOj
gloriam veniret, eam' sacerdbtes Judceorum noo verbum Dei prsedicat, quia res alia de praedicalione
potabant aeternorui» bonorut» eirfmen appetere, aucndilur, in conspectu Domini verbum illud animae
sed terrense sublimitafra gloriam desiderare. Dunr.l^ non profertur. Quare et doctor gentium asserit, di-
ergoebria vecalur, everso statu meutis, coelestia cens : Non sumus, sicul plurimi, adulterantes verbum
poslpomere et appetere terrena reprehenditnf. Dei, sed sicul ex sincerilale, sed sicut ex Deo, coram
31. Sed quse fabentia bona saccnlib despexit, dr- Deo in Chrislo loquimur (II Cor. n, 17). Anna ergo
cit : Nequaquam,Dombtemi. Nam ntulier infelix «r- in conspectu Domini animara suani effudit, quia san-
mis ego sum. Quasi dicat: Tu' me labentis mundf cta Ecclesia in viriutum omnium cufmine perfecta,
felicitatem appetere cogitas, sed ego tanto infeli- in eruditione fidelium magna facundfaeverba protu-
ciorem me video, qwanto felicitatis meaegaudia hirte lit, sed ex vitseverbis soli Deo placere desideravit.
lortgiusrecognosco. Quia vero illic me futuram fe- Cujus prcedicalionisetiam ministerium commendat,
Ifcem credo, hic eo vafde me infelicem arbifrwr, dicens :
quo ad gloriam nulfarh•Concupisco. Mulier quippe- (Vers. 16.) JVeputes ancillam tuam quasi unam de
sancta Ecelesia dicittir pro fecunditate, infelix fitiabus Bedal, quia ex muttitudine dotoris et mm-
nimis pro fortiturfiwe, quia et «wbeiftverbo parUura roris mei locvctasum usque in prmsens.
efat, et orbis gtoriam non possetperfectedespicere, 34. Quasi dicat: Quce tibi oeterncevitocbona lo-
si non eam supermre amor mira fwtitudine robo- quitnr, vemt c ietololatra despici non meretur. An-
raret; vel nimis infefrxfuit, qura de perditione po- j), cillam quoqwe suam se esse asterit, irt cognoscat ex
puTisui non parum dohrit. Quam profeeto sapiens ncmiine nrinisterii quia ad oetema ei appetit hicra
Salomon vehemenfer admirans, ait: Mulierem fov- famulari. Sequitur : Quiarex multitudine mmroris et
tem quis inveniet (Prov. xxxi, 10)?Quo' I» loci» doloris lacultt sum usque in prmsens. Quasi apertiiis
etiam nofandum est quianondicitmulier rnfelix, setk loquatur, et dicat: Hinc agnosee qtwit niKI a malo
nimis egosum. Nimisna-mrjueinfelixfuit, cuinuUura spiritn habeam, quia ex nrolta 11031191 persecutionis-
desaeculo blandimenturoplacuit.Vel certe nimis infe- ad loquendum veiiio, et prscdieationis instantian*
Kcemse asserit, qute se ab seternse vitse gaaiJiis nullis- poenis vieta ^erelinqwo. Potest etiam dolor
expursamiper primae cirtp» meritnm meminit, ad Annoead affeetionem sanetaeEeclesise, mcwor ejus
quceretfrre non prsevatet; nisi per muRas titae hujus referri ad passionem. Ex nnltitudiiie quidem * io-
tribulatienes. Non eninvnimis infelix existeret, si ad loris locuta est, qu%pere<nttiJodaico pef>oh>verbHrrf

a Gilot., sed qui. d Deest doloris in Editis. Requiri tamen ex sola


h Gilot., despexerat. lectione liquet.
c Gilot. et Vatic., idotatra.
39 SANCTl GREGORIIMAGNI 40
proedicationisprotulit ex affectu compassionis. Quod A coram Domino; reversique sunt, et veneruntin domum
Paulus insinuat, dicens: Veriiatem dico in Chrislo suam, in Ramalha.
Jesu, non mentior, testimonium perliibentemihi con- 37. Quid est autem quod supra de sola Anna sin-
scientia tnea tn Spiritu sancto , quoniam tristilia est
gulariter dicitur: Abiit mulier in viam suam, nunc
mihi magna, et continuusdolor c»rdi meo : optabam vero pluraliter : Surrexerunt mane, nisi ut cum viro
*go ipse anathema esse pro fratribus meis a Christo, descendere cognoscatur ? Et quia vir sanctaeEcclesiae
qui sunt cognali mei secundumcarnetn, qui sunt Israe- Redemptor humani generis est, qui jam ad coclos
litm (Rom. ix, 1, 2, seq.). Sed qui se ex multitudine
ascenderat, cum ipsam Judaearaincredulitatis suae
doloris loqui insinuat, an ex multitudine loquatur obrulam relinquebat, quomodo de Anna el
caligine
dicat: A Judrnis quinquies quadragenas, una minus, de viro suo Heicana in Christi et Ecclesioe
cmsus semel sum intelligi
accepi, ter virgis sum, lapidatus (II nunc potest quod simul mane surgerent, et in
Cor. xi, 24). Sancta vero Ecclesia patienter adversa typo civitatem suara pariter redirent ? Sed quia civitatem
tolerans, humiliter innocenlioe, et veritatis suoevir-
Ramalha, ccelestem patriam designare jam diximus,
tutem manifestans , quibusdam Judaeac sacerdotibus hoc sanctse Ecclesise convenit, quae staiim
bonum prcedicaiionissuaeloquendo persuasit. Quare quomodo ut a Judseorum praedicationecessavit, ad ccelestem
et subditur: B patriam b non ascendit ? Verum quia resurgens a

21 (Vers. 17.) Tunc ait Heli: Vade in pace, det mortuis Dominus, missis in proedicationedoctoribus
tibi Deus Israet petitionemquam rogasti eum. loquitur, dicens : Ecce ego- vobiscum sum omnibus
35. Prius quippe Heli oranti Annscprolatis contu- diebus, usque ad consummationemsmculi (Mallh.
meliis contradixit, postea vero in ejus sibi devotiane xxvin, 20), absurdum non est ut cum eo sancta Ec-
coraplacuit. Quid est hoc, nisi quod Judaicum sacer- clesia surgere et reverti sentiatur. Qui enim electos
dolium , et per alios sui officiiministros proedicanti suos per spirilalem prsesentiam nunquam deserit, et
Ecclesiaeobstitit, et per alios cognitse demum tidei cum stantibus permanet, et cum abeuntibus recedit.
nostrse veritati consensit? Nam de obsistenlibus di- Ramatha vero ccelestem palriam designare diximus,
citur, qui caesis dcnuntiaverunt apostofis, dicentes sed quod nihil aliud significare possit non dixiraus.
ne ullra loquerentur in nomine Jesu (Act. v, 40). De Quid ergo aliud hoc 22 ii 'oco significat, nisi adim-
consentientibus autem idem Lucas meminit, dicens : pletionem prophelioe in gentium vocatione? Ramalba
Phtrima turba sacerdotum obediebatfidei (Ibid., vi, quippe visio consummata dicilur', ut jam diximus.
7). Tunc ergo Heli pro voto fecunditatis Annaepre- Quid vero est gentium jam impleta vocatio, nisi pro.
catus est, - cum sacerdotum plurima itla turba, fidei phetarum visio consummata? Nam visionem asserc-
obediens, per proedicationemsanctacEcclesiceelecto- C Q bat, sed non consummatam, qui de futuro adhuc
rum nuraerum multiplicari desideravit. Quam certe quod viderat pronunliabat, dicens : Omnes gentes
in pace ire optavit, quia fructum prsedicalioniseam quascunquefecisli venienl, et adorabunt coram te, Do-
desideravit consequi, sine dolore passionis. Et quia mine ( Psal. LXXXV , 9). Hinc item repromittit, di-
in eorum voto sancta Ecclesia sibi complacuit, sequi- cens: Adorabunteum omnes reges terrm, omnesgentes
tur: servientei (Psal. LXXI,15). Visio igitur consummata
(Vers. 18.) Utinam inveniat ancilla tua gratiam in recle prophelarum promissio dicitur, quia nimirum^
ocuHsluis. auctore Deo, juxta eorum oracula, in Redemptorem
Quasi dicat: Juxta intuitum desiderii tui opus mi- humani generis omnes genles crediderunt. Mane
nisterii mei subsequatur gratia divinaedispensationis. autem cum viro suo Anna surgere dicitur, quia san-
Sequitur: cta Ecclesia in exortu interni tuminis ad gentes trans-
(Vers. 18.) Et abiit mulier in viam suam, et co~ iit cum verbo prsedicationis. Vel manc surgit, quod
medil, et bibit, vultusque ejus non sunt amplius in di- Judseam in noctc infidelitatis deseruit. Mane etiam
versa mutati. surgit, quia prosperum iter in conversione genlium
36. In viam suam mulier abiit, quia sancta Eccle- invenit. Et coram Domino adoravit, quia in repul-
sia verbum fidei gentibus proedicavit. Quod et apo-I - D sione Synagogaeincomprehensibilejudicium venerala
stoli Judaeiscomminanles dicunt: Quia indignos » vosi est omnipotentis Dei. Adoravit quippe, et recessil,
judixatis asternmvitm, ecce converlimurad genles(Act. quia cum a gentis suse praedicatione pro sola Dei
xni, 46). Quae bene mulier tunc dicitur, cum rcce- omnipotentis ordinatione recederet, divino judicio
dit, quia per praedicationem Redemptoris exhibiturai per obedientiam obsecuta esl quod penetrare inlelli-
erat in genlibus fructum magnaefecundilatis. Come- gendo non potuit. Adorans autera reversa est, quia
dit autem, et bibit, et tamen vultus ejus non suntt ministerium praedicalionisin vocalione gentium ad-
amplius in diversa mutati, quia magna lucra dee implere proposuit, sed tantum ejusdem praedicationis
conversione genlium habuit, sed persecutiouem quami modum in superna contemplatione quaesivit.Reverti
in Judceapassa fuerat, etiam in gentibus invenit. Sed1 enim praedicatoribus est ad divinoe contemplationis
ordine quo abierit edisser.ens, ait: lumen recurrere. Inde quippe lucem hauriunt, qua
( Vers. 19.) Et surrexerunt mane., et adoraverunt ( et ad veneralienem fidelium luceant, et quam Io-

._*Gilot., vos fecistis, h Gilot. et Valic, non ascenditur.


41 IN PRIMUMREGUMEXPOSITIONES. — LIB. I. 42
quemio auditorum suorum mentibus mfundant. Hinc A divinse conspicitur, ad venerationem prsedicationis
namque est quod procdicator egregius ante ad terlii ejus devotaeaudilorum lurboe deducuntur, recte no-
ccelisecreta sustollitur, et sic terrena disponere per- men ejus nuncupatione declaratur. Hinc est quod ad
hibelur, etparadisi secreta ingrediens verba percipit, Moysen a Domino dicitur : Posui te m deum Pharao-
qusc non licet homini loqui (II Cor. xn, 2), ut di- nis (Exod. vn, 1). Hinc item in lege prohibens, ail:
scernere et loqui uliliter ioris possit. Anna ergo re- Diis non detrahes (Ibid., xxn, 28). Et notandum quia
versa memoratur , quia sancta Ecclesia dum terrena cujus nomen deus dicitur, filius, non filia fuit, quia
disposuit, qualiter sint eadem terrena disponenda, certe pastoralis dignitas, cum infirma conversatione
in ea ad quam saepe revertitur Dei contemplatione deprimitur, splendore tam celsi norainis non ornatur.
instruitur. Et tunc demum in domum suam venit, Quia igitur ordo doclorura ad evangelizandi niinisle-
quia in audilorum devolione collocare se potuit, cum rium ex gentililate promolus excellentiae dignitalis
accedendi ad eos modum sursum revertendo cogno- suae meritorum gratia impar non fuit, recte nunc
vit. Domum namque sanctse primitivse Ecclesiaegen- dicilur: Vocavit nomen ejus Samuel, eo quod a Do-
tium devolio exslruxit, quam, dura sibi in eis condi- mino poslulasset eum. Et notandum quia hoc loco
dit, custodise sollicitudine inhabitavit. Qusc videlicet poslulare dicitur quod postulando promeruil. Aper-
domus posila in visione consummata describitur, B I tis ergo verbis ostenditur cur Annse primogenitus
quia non ante condi potuit quam vocationis ejus lanto nomine censeatur. Quod tale est ac si dicat:
prsedictum a prophetis tempus advenit. Sequitur : Idcirco ei tantura noraen imposuit, quia is qui su-
^Vers. 19 et 20.) Cognovitaulem Helcuna Annam perno munere nascitur meritorum gratia magnus
conjugemsuam , et recordatus est a ejus Dominus. Et fuit. Sed ut ostendatur quo studio eum provida ma-
(aclum esl post circutum dierum, concepit Anna et ter foveat, sequitur:
peperit filium. (Vers. 21 et 22.) Ascendit autem vir ejus Hetcana,
3S. Helcana Annam conjugem suam tunc cogno- et omnis domus, ul immolaret hosliam sotemnem, et
vit, cum Redemptor noster praelinitum tempus vo- volum suum; et Anna non ascendit. Dixit enim viro
candse genlilitalis aspexit, quo dum novse sponsae, suo : Non vadam, donec ablactetur * infans.
sanctse videlicet Ecclesiae, gremio gratiam superni ,40. Quoe est autem immolalio solemnis hostioe,
amoris infunderet, novam ex ea prolem fidelium nisi illa sanctoc Ecclesise amoris oblatio, qua condi-
generaret. Nam velutnondum cognoscebat eam, cum tori conjungitur in oeterna contemplatione ? Ad hanc
volentes transire in Asiam prsedicatnres a Spiritu aulera Helcana lunc ascendit, cum Redemptor noster
sancto prohibiti sunt (Act. xvi, 6). Hinc est, quod jam de morte triumphans, jam possibjlitatis nostroe
cum ad praedicationemJudaeaediscipulos suos mitte- C < tenebras superans, carnem, quam pro nostra salute
ret, per semetipsam Veritas prohibet dicens : In suscepit, ad ccelestia sublimavit. Cum quo et omnis
viam gentiumnon abieritis, et in civitates Samarilano- domus ejus ascendit, quia priores eleclos Synagogoe
rum non intraveritis (Malth. x, 5). Quando autem in altitudinem immortalitatis extulit. Tunc immola-
cognovit 23 Annam conjugem suam Helcana, tunc vil solemnem hostiam, cum se ceterno Palri per
recordatus est ejus Dominus, quia gentilitas tunc ve- glorificataecarnis materiam in ccelo exhibuit, et an-
nisse in Dei memoriam visa est, cum sancta Ecclesia, gelorum naturam, sicut de redemptione nostra, ila
Verbo Dei per amoris gratiam conjuncta, in salute etiam de eorura reparatioue laetificavit.Ad hanc so-
visiiatur. Quid est hoc foco circulus dierura, nisi lemnem hostiam Anna invitatur, quia sancta Eccle-
innumeris sancti Spirilus ostensa radiis manifeslatio sia superni sponsi spirituali cohortatione ad scternam
divinae voluntatis? Quseprofecto dum prcedicatorum contemplationera divinae claritatis per quotidiana de-
suorum mentibus, in contemplalione suspensis, cla- sideria amoris accenditur. Quae tamen ab ascensu
rilates supernsc dispositionis innumeras exhibet, ni- suo abstinet, 24 ut hlium lactel, quia ut prosit hic
mirum, veluti plures dies, temporum circulus clausas Chrisli parvulis, dilalionem suoe gloriae patienter
tenet. Circulus quippe dierum Annseconceptum prae- sustinet. An non ad immolationem hujus solemnis
venil, quia sanctseEcclesiseVerbum Dei ad docendum D ] hostiaemater illa invitata fuerat, quse dicebat: Cupio
non aute infunditur, quam ab ea supernae disposilio- dissolvi, et esse cum Christo ( Phil. i, 23) ? Sed quoe
nis radii plenius agnoscantur. Quaeconcipiens filium per araoris desideria ad sponsi speciem trahitur, an
peperit, quia ii quos in fide Redemptoris parit nova amet Iactare filium, dicat: In carne mihi manere ne-
conversatione robusli sunt. cessarium est propler vos (Ibid., 24). Quo etiam cibo
(Vers. 20.) El vocavitnomen ejus Samuel, eo quod se Corinthios aluisse insinuat, dicens : Lac vobis po-
a Domino postutasset eum. tum dedi, non escam (I Cor. m, 2). Lactare quippe
39. Samuel inlerpretatur, nomen ejus Deus. Quem parvulos sanctae Ecclesiae est pastoribus infirmorum
ergo nobis Samuel convenientius insinuat, quam sive simplicium auditorum corda planioris Scripturaa
prsedicatorum ordinem, qui ad iidem vocalus est ex pabulo enutrire. Quibus profecto idem doctor egre-
gentilitate? Quia enim fortis conversatione esl, po- gius dicit: Nihil judicavi me scire inler vos, nisi Chri-
testate sublimis, et dum in eo speciale signum graliaei slum, et hunc crucifixum (I Cor. n, 2).

• Deest ejus in Gilot. et Vatic. Omittitur eum atlexendum esse judicavimus.


quoque
Et (aclum est, etc, qui versus infra explicatur unde b Abest infans, u Gilot. et Vatic.
PATIIOL. LXXIX. 2
SANCTIGREGORII MAGNI 44
43
41. Ablactantur autem infanlcs, cum parvuli san- A vat, eis susc Majestatis etiam gloriam manifestat.
ctoc Ecclesiaatam spirilualis ernditionis quam bonaj 43. Bene autem cum Helcanoeascensus asscritur,
conversationis incrementa suscipiunt, et jam non omnis domus ejus ascendisse perbibetur, quia illos
sacramenta re-
planiora sacri eloquii, sed alta cjus quorum mentibus eminct in altitudine suoe eonlcm-
Do-
quirnnt. Et ablactatus infans ante conspeclum plationis velut domesticos et familiares tenet. Quoe
niini ut appareat ducitur, cum per adhortationem est autem Helcanoe,id est Redemptoris nostri hostia
bo-
prxdicatorum quisquis subjectus bene proficicns ut solemnis, nisi sanclorum suorum cordibus ineffabilis
nis opcribus adornatur. Qui enira ad hoc ducitur illius internoe amor eruditionis? Nam eorum quitque
sed ctiam sibi ineffabiliter
appareat, non tantum ut videat defertur , complacet in eo, quod se ostensa
ut videatur. Quia enim in iine a Domino mulli audi- Redeinploris sublimitas tam sublimiter docet. Anna
turi sunt: JVesctovos (Matlh. xxv, 12), apparerc in ergo se cura viro suo ascendere abnegal, donec lilium
et
conspectu Domini Samuel dicitur, quia electus, lactat, quia sancta Ecclesia tandiu vitavit alta prae-
humilis subditus, durn perfectc praescntia despicit, dicando contingere, quandiu cognovit rudes auditores
advcniente extremo judice nequaquam reprobatur. suos velut parvulos alta capere nequaquam posse.
Quos autem sxculum in sui amore defixos retinet, in Hinc namque in ipsis sancioeEcclesiae primordiis fa-
conspectu Domini non apparcnt. Qui enim in honore 15clum est ut, velut parvulo adhuc Anuce filio, per
rerum transeuntium videri clatiores appetunt, hoc trium evangelislarum scripta, Matthaciscilicet, Lucse
profecto superbiendo agunt, ut ab eo quo solo videri et Marci, lac propinaretur, qui humanitatis Dominkoe
debent honorabiles nunquara videantur. Unde ct rex historiara scribentes, pauca de ejus divinitate tracla-
electus, ct in rerum cnlmine positus, ne in flore soe- verunt; sed cum parvulus Ecclesioe populus cresce-
culi dcciperetur obsecrat, dicens : Ne projicias me, ret, cl in mensuram oetatis plenitudinis Christi pro-
Domine, a (acie ttta (Psal. L, 13). Anna ergo ct abla- ficeret (Ephe-s.rv, 13), cui lactis potus non suliecerat,
ctare filium n-pvomitlit, et ante conspcclum Domini pasci cibo solido perquirebat. Compulsa itaque ma-
ut appareat ducore, quia sancta Ecclcsia electos sub- ter Ecctesia ascendere est, ut ipsa quoque cherubim
ditos quos erudit prsesenlia perfecte despicere docet, fieret, volanlique super se Redemptori appropin-
et bona agcre, et ad oeterna bona pcr humilitatem quaret, pennas assumeret, ambulantem super eas in
festinare. Et notandum quia ab ablactationis loco sacramentorum altitudine teneret, atque ex ejus
ductus asserilur , qui apparere debere in conspectu Majestate caperet quod poscenti unico alimentum da-
Domini perhibelur, quia videlicet, non parum inter- ret. Unde factum est ut rogatus a fratribus evange-
cst spirituatis itineris, cum ab eo quod de coelesti lista Joannes, non solum humana sed etiam angelica
magisterio discimus in usum perfectsc tendimus ope- C superans, condila cuncta transcenderet, et quem vi-
rationis. Quia vero a studio ejusdem boni operis nun- dere meruit unigenilum in sinu Patris prsedicaret,
quam cessandum cst, sequitur : dicens : In principio erat Verbum, et Verbum eral
(Vers. 22.) El appareat ibi jugiter. apud Deum, el Deus erat Verbum (Joan. i, 1). Tunc
42. Jugiter namque ibi apparemus unde nunquam ergo Anna ascendit, cum sancta Ecclesia se in celsi-
discedimus. Jugiter crgo in conspectu Domini appa- tudinem divinoeprsedicationistara sublimiter extulit.
rcre est decorem bonae conversationis nullis vitoc Tunc etiam immolavit solemnem hostiam, quia de
tenebris obscurare, quia qui ad illicita nulla defluit, cognitione divinitatis in auditorum suorum eordibus
a secreto divini intuitus nunquam exit; et quasi in flammam mirse devolionis accendit. Solemnis quippe
luce positum hunc divina bonilas respicit quia eas hostia fuit, de incomparabili eloquio, singularis
quas damnavit peccatorum tenebras eleclione sui oblatio devotionis. Tunc in conspectu Dommi filium
examinis non altendit. Donec igitur ablactetur in- adduxil, cum auditorum suorum cordibus perfeclam
fans, ad immolandam solemnem hostiam se non as- cognilionem summocdivinitalis intimavit. Quse pro
censuram Anna denunlial, quia sancta Ecclesia tan- fecto Dei cognitio, quia non soium fide tenenda est,
diu custodire filios proponit, quandiu de eorum sed confessione, et quod credimus, et confitemur,
perfectione secura fieri valeat quia ipsi ab accepta ;D nec ignorare ulterius, nec silere permittimur, puer
bonitate ulterius non recedant. Potest tamen ascen- ablactatus, qui addomum Domini adducitur, jugiter
sus solemnis hostisc ad altitudinem sanctsc prsedica- in conspectu Domini manere declaratur. Sequitur :
tionis refefri. Nam de ascensu viri ejus per Prophe-
tam scriptum est: Ascendil super cherubim, ct vola- (Vers. 23.) Et dixit ei Helcana vir suus: Fac quod
libibonumvidelur; mane, donec ablactes eum.
vit super pennas ventorum (Psal. xvn, 11). Super
cherubim quippe Dominus 25 ascendit, quia in su- 44. Quid est quod Annoeconsiliura viri sui aucto-
blimibus prsedicatorum suorum raeniibus ascendit, ritate roboratur, nisi quia propositura sanctse Eccle-
ct scientiaesuae altitudinera ponit. Et super pennas sise non exhumano prsesumitur judicio, sed ex di-
ventorum volat, quia coram spiritualibus eorum vino? Namquidquid sancla Ecclesia in subjectis sibi
oculis in aititudinem mirae intelligentise se sancti nationibus disp.onere voluit, tunc demum id rauim
Spiritus flatrbus elevat. Et tenebras latibulum suum habuit, cum ex internoe veritatis judicio quid ilispo-
ponit (Jbid., 12), quia majestatis suae sublimitatcm nendum esset agnovit. Et quia advocatum 26 h;ilje-
reprobis abscondit. Sed in circuitu ejus tabernaculum mus apud Patrem .(/ Joan, n, 1), qui interpellat pro
suum (Ibid.), quia quos per sublimia dona elc- nobis, subjungit, atque ait:
43 IN PRIMUMREGUMEXPOSITIONES.— LIR. I. 46
(Vers. 23.) Precorque ut impleat DominusverbumA tate vanitatis habuit, sed ex virtute bonae inten-
snum. tionis, sequitur : Et amphora vini, Virtus vero bouae
45. Quod cst verbum, quod implendum asseritur, inlentionis est charitas Dei, quoein electorum cordi-
nisi proodestinataconversio genlilitatis? Et quia per bus diffunditur, per donum Spiritus sancti. Quod ni-
ejussanguinemreconciliamur Deo, ipsepro implendo ' mirum charitatis donum recte vini appeltatione figu-
verbo precatur, cujus obtentu salus nostra perficitur. ratur, 27 1uia mentem occupat, et a terrenis affe-
Prccari eliam ei est se in humanitate assumpla pro ctibusalienat.ut intentionem ad socculumnonhabeat,
palute noslra ceterno Patri continue cxbibere; quod quam ad appetenda sola coelestiainflammat. Verum,
dum sic se olferre non desinit, receptioni nostroeadi- ut hujus quoque virtutis non perfectio, sed initium
tum ad vitam facit. Quia vero dispositionis suoecon- designetur, amphora vini, et non poculum fuisse
silium cxquirendo perfecit, apte subinfertur : Mansit oslenditur. In amphoram quippe reponimus quod
ergo mulier, et laclavit filium suum donec amoverot quandoque per poculum propincraus. Hinc est enim
cuma lacte. Deinde sequitur : quod is qui supernoe charitalis perfectionem gusta-
(Vers. 24.) El adduxit citm,postquamablactaverat, verat, Deo omnipotenti confitebalur dicens : Impin-
in vilutis tribus, el Iribus modiis farinm, et amphora guastiin oteocapul meum,et poculummeuminebrians,
vini; el adduxit eumin domumDomini in Silo. ]B quamprmclurumest (Psal. xxn, 5)! In amphora ergo
46. Quid namque per vilulumhoc toco significatur, vini Samuel oblatus ostenditur, quia electus quisque,
nisi proposilum imitandoeviioeperfectorum? Sed vi- cum ad evangelicoeprocdicationisrainisterium proepa-
tulus est cum in corde exoritur proficientis, bos au- ratur, ipsius proedicationis bonum proponit, non pro
tem cum per robur virtutis ad afleelum perducitur vana hujus socculiambitione, sed pro sola charitate
magnseconversalionis. Quoin loco valde quoerendum impendere. In vitulis ergo adducitur pro proposito
est cur non unus vitulus, sed tres ad tabernaculum fortiiudinis, in farinae modiis pro doctrina verbi, in
adducti perhibentur. Sed in tribus vitulis infans de- amphora vini pro intentione charitatis.
latus ostenditur, ut eorum formam insinuet qui ad 48. Quoe profecto virtutum initia, ubi sint perfi-
prscdicationisministeriuminstruuntur. Perfectus ete- cienda edocet, cum subjungit: Et adduxit in domum
nim doctor, ct peccaioribus convertendis, et custo- Dominiin Silo. Domus Dominisancta Ecclesia recte
diendis justis invigilat. Quasi cnim colonus summi intelligitur, qusenimirum in Silosila esse perhibetur.
patrisfamiliasutrumque bovem aratris inserit, ut non Silo aulem focusest in quo arca Dei mansisse perhi-
solumvigilare staniibusne corruanl, sed etiam lapsos betur. Quid ergo aliud Silo isto in loco significat
possit erigere ut subsistant. Sed qui duos boves ha- quam veteris legis traditionem? Nam velut arcam Dei
bet in subjectorum sollicitudine, ut esse perfectus C coniinet, dum carnalem lilteram foris exhibet, quse
valeat, bovem tertium jungat in divina conlempla- in suis secrelis spiritalem scientiam clausam tenet.
tione, ut et corda proximorumintegrojugo, loquendo, Quid est ergo, quocf domus Domini in Silo sita esse
velut arando, aperiai, et semetipsumper singularem perhibetur, nisi quia sancla Ecclesia in sacramento
amorisfortitudinem ad conditoris sui spcciemsemper Scriplurarum velut in locofundata cogiioscitur? Uluc
exlendat. Samuel ergo in vitulis tribus ad domum Samueladductus asseritur, illic oblatus, quia proeler
Domini ducitur, cum bene quisque proficiens propo- sanctam Ecclesiamtocus non est ubi merila virlutum
nit ut ex labore praedicationis prodesse valeat pro- crescant, et ad culmen perfectionis veniant. Sed cum
ximis, et ex secreto quietis inhocrere intimoevisioni ipse qui adductus est asseritur, ejus quoque dilationis
conditoris. Et quia id bene exhibere animus imperiti causa memoratur, cum subditur :
nunquampoterit, in tribus etiam farinseniodiisoffer- (Vers. 24.) Puer autemadhuc erat infantulus.
tur. Ex farina quippe cum panes fiunt, prceparatio Nam si infantulus tunc non esset, dum per se pos-
refectionis perficitur. Quod vcro non in panibus, sed set accedere, duci huc ab alio non oporteret. Se-
in farinscmodiis offertur, bonam devotionem doclri- quitur :
nam proponere ostenditur, non ipsius doctrinoecom- (Vers. 25.) El immotaveruntvitulum, et obtulermt
modum exhibere. Modiusergo farinoesanctseprsedi- D puerum Heli.
cationis prseparationem significat. Sed tn tribus nio- 49. Superius de sola Anna dicebatur : Et adduxil
diis farinse infans adducitur, quia dum prscdicare eum secum, poslquam ablactaverat. Nunc autem de
proponimus, verbum scientix prscparamus peccato- Helcana pariter, et de Anna subjungiiur: Et immo-
ribus ad conversionem, justis ad statum perseveran- laierunt vittilum, el oblulerunt puerum Heli. Tune
lisc, et nobis adsupernam contemplationem; vel certe immolatus est vitulus, cum adductus estSamuel,et
unus modius est, ut diximus, pro conversione pec- oblatus. Si ergo ibi erat tunc Helcana, et cura duce-
caloris, alius pro disciplina conjugati, tcrtius vero batur, et cum oflerebatur, quare non dictum est,
pro excellenti puritate continentis. Et modii quidem adduxerunt cum secum, sicut dictum est, immolavc-
dicuntur pro mensura discretionis. Unde et beatus runt, et obtulerunt ? Sed quia haecad Ecclesiamet ad
Pautus perhibet, dicens: Non ptus sapere quam Chrislum retulimus, illi lactare, illi adducere perii-
oportet sapere, sed sapere ad sobrietalem (Rom. net, offerre et immolare sibi et Christo. Ipsa quippe
XII,3). institit verbo prscdicationis, sed quibas doelrinafft
47. Quod profecto, qua prsedicatorumordo electus insinuat virtutem adimplendoeoperationis nequaquam
exigenlibus [Forte, electos ex gcniibusj, non ex Ievi- subminislrat. Litteram quippe Scripturx loquendo
47 SANCTlCREGORlI MAGNI 4»
exhibet, sed ipsum bonum se petentibus nonnisi cum A . teribus agnoscit. Aperte igitur Samuel Heli oblatus
sponso dare potest. Imraotatur ergo vitulus cum di- asseritur, quia solum suflicienter nova prscdicat qui
vina gratia cordi bona peteulis infunditur, ut bona eam rationem qua intelligenda sunt vetera non igno-
quoe deslinando deliberat studio boni operis hilariter rat. Et quia easdem Scripturas veteres intelligere
impendat. Vitulus enim tunc immolatur, quia victima sine prccceptore noa possumus, et doctor nibil fn
boni operis propositi ab omnipotenti Deo devotoe nobis docendo prolicil, si quod ipse foris loquitur in
mentis oblatione suscipitur, si id quod ei vovendo cordibus nostris per divinam gratiam non infundalur,
mens exhibet, totum Deo mactatur per hilarilalem. mater non sola puerum obtulit, sed cum viro. Ei au-
De hac immolalione vituli Dominus in Evangelio ait: tem cui filium tradit se cum verbo prseconii Anna
iSi vos, cumsitis mali, nostis bona data dare fttiis ves- insinuavit, dicens :
tris, quanto mugis 28 Daler mcus coelestisdabit spi- (Yers. 20.) Obsccro, mi Domine, vivit anima tuar
rilum bonum petentibus se (Maltlt. vn, 11; Luc. xi, ego sum illa mulier, qumstelil coram te hic.
13)? Hinc Paulus ait: Qui seminat in benediclionibus, 51. Coram Ileli Anna stetit, quia sancta Ecclesiai
de benedictionibuset metet, ttnusquisqueproul desti- doctorum synagogoenullis perseculionibus corruit»
navit in corde suo, non ex tristilia, aul ex necessitale, Quod tale est ac si dicat Ecclesia glorians Synagog-e
hilarem enim datorem diligit Deus (II Cor. ix, 6, 7). B proepositis: Idcirco orbem parere per Evangelium
Quid namque est destinare in corde, nisi proponere Deo potui, quia adversa qusc mihi intulistis invicta
ex detiberatione? Dum ergo destinavit dixit, quasi toleravi. Nam si pcenis victa vetuslali 29 me SUD-
vitulum adductum asseruit. Seddum addidit, non ex derem, novam Redemptori tot nationum sobolem
tristitia, aut ex necessitate, quia hilarem datorem nequaquam genuissem. Et quia humiliter loquitur,
diligit Deus, adductum vitulum qualiter imraoleiur obsecrando Dominum vocal. Quia vero ei vilse
exposuit. Adducuntur ergo vituli cum ad agenda for- seterncepignus in fide Redemptoris dari appetit, di-
tia bene proponenda proeparamur, sed vitulus immo- cit: Vivitanima tua. Sed quaese stetisse gloriata est,
latur cum deliberalio boni propositi Deo impendilur magna de se protulit. Et quia eadem magna humi-
in oblatione magnse devotionis. Uterque autem, id liler, non superbe, dixerat, ea protinus ad laudem
est vir et uxor, vitulum immolasse perhibentur, quia omnipotentis Dei relulit, dicens :
eadem hilaritas fidelibus subditis prccdicatoris voce (Vers.27.) Oravi, et dedit mihi Dominuspelitionem,
ostenditur, atque in eorum cordibus divina gratia quam rogavi eum, idcircoet ego commendavieum Do-
propagatur. Pariler ergo vitulum immolant cura in mino.
corde bene proficientis subditi divina convenil cum 52. Divina gratia ad hoc sanctoe Ecclesiaefilios tri-
humana praedicatione. Tres autem viluli adducuntur, C buit, ut eos doctrina veritatis instituat, bonis mori-
quia cum auxilium lapsis et slantibus ferre, et nobis bus exornet, pia super eos cuslodia vigilet, a malo
ipsis opem custodiseproponimus, dum una bona in- declinare perfecte faciat, et ad oeternam patriam
tentione haec altendimus, tria quidem sunt respectu sufficientem bonorum operum copiain proeparare.
operis, sed unum in munere obtationis. Tria quidemi Hoecprofecto ministerii pastoralis sunt, sed electus
sunt, quia erga nos, et proximos nostros diversop pradicator ea suisviribus implere posse diffidil. Quia
respectu et diversis temporibus exhibentur, sed unus» ergo nec sua virtute aliquos per Evangelium polest
suntvitulus.quia simul proponuntur, et paridevotione! gignere, nec quos generat custodire, recle per Annain
oblationis Deo inipenduntur, et una in eis hilaritas, in Ecclesioe typo nunc dicitur: Orawt, el dedit mihi
et alia non habetur. Dominus pelilionem, quam rogavi eum. Idcirco et ego
50. Sequitur: Et obtulerunt puerum Heli. In Helii commendavieum Domino, cunclis diebus quibus fueril
non solum personae doctorum velerura, sed etiami commendulusDomino. Nam ut gignere possit obse-
doctrinae figuranlur. Quid est ergo quod puer Samuel1 crat; et ut hi quos orando obtinet in sancta conver-
lleli oblatus asseritur, nisi hoc, quod aperte cogno- satione permaneant,eos item omnipotenli Deo preci-
scitur, quia quisquis proedicando aliis prodesse niti- bus commendat. Et quia ab eisdem precibus nunquam
tur, non solumnovascribere debet,sedetiamvetera? ? D desinit,cunctisdiebussecomraen.darefiliumDeodicit.
Unde et Dominus in Evangelio per parabolam dicit: : Cunctis namque diebus Domino filium commendare
Ideo omnis scriba doclus in regno cmlorumsimilis esl( est ei pro eorum salute quos generat omni hujus vi-
homini palrifamilias qui profert de thesauro suo novai tac tempore supplicare. Dies namque quibus Domino
et vetera (Malth. xm, 52). Samucl ergo Heli tunc3 commendamur tempora praesentis vitse significant.
offertur, cum mens bene prolicientis subditi legis elt In quibus profecto diebus tanto validioribus divinas
prophetarumscientia eruditur.ut in libris antiquorumi protectionis auxiliis indigemus, quanlo gravioribus
occidentem litteram legat, sed etiam secundum spi- spirituum malignorum tentamentis impetimur. Quia
ritum vivificantem intelligat; et sic quod foris sonalt vero in plerisque Codicibus non commendatus, sed
accipiat, ut prseter elemenlorum sonum, quod intuss commodatuslegitur, a bono intelleclu non vacat. A
insonetspiritusrecognoscat; et adfidemnovahabeat. , malre quippe Ecclesia in hac vita filii commodantur.
sed, quoties necesse fuerit, ad Novi Testamenti con- Quidquid vero commodamus, id reddi nobis in fide
firmationem Scripturas veteres adducat. Tunc quippte excipientis exspectamus. Dies vero virtutum
spirita-
defendere nova poterit, cum eorum ralionem ex ve- lium claritatcs sunt. Quibus
profecto diebus Annae
49 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. I. EO
filius Domino commodatur, quia ei sancta Ecclesia A . 2. Quocetiam nostra sunt, quia hi qui, abrenun-
electos offert in claritate virtutum, ut eos postmodum tiantes soeculo,remotioris vitoesecretum petivimus,
ad augmentum sui oeterni gaudii sibi omnipotens monachi vocamur. Monos quidera Groece,Latine au-
Deus exhibeat in splendoribus proemiorum. Et no- tera unus dicitur. Hoc quippe titulo appellationis in-
tandum quia omnibus diebus coramendatus asseritur, scribimur, ut vox nominis nostri nobis insinuet atti-
ut ei de eo quod habendum est de spirituali conver- tudinem dignitatis, et animus noster tanto ardentius
satione nihil desit, quem praedicator electus in oeterna ad conditoris visionem se erigat, quanto sublimita-
vita recipere lenebrosum ex aliqua parte non pote- tem claritatis, in qua semper debet consistere, quasi
riL Sequitur: in fronte preelatam portat. Sed divini amoris subli-
mitas in sola calholica Ecclesia veris electis impen-
(Vers. 28.) Et adoraverunt ibi Dominum.
Et nos membra sanctse Ecclesioe,cum per scriptu- ditur. Bene ergo vir, qui unus dicilur, de Ramatha
ras Teslamenti Veteris, venerationi, et proecepto Sophim, de monte Ephraim fuisse perhibelur. Ra-
conditoris ° submitlimur, ibi profecto Dominum ado- matha quippe, ut jam dixi, Hebrseum nomen est,
sed Latina locutione dicitur Visioconsummata. Quoe
raraus, quia Palrum veterum fidem teneraus, et
eamdem fidem per dilectionem in bono opere exer- profecto appellatio sanctse Ecclesise convenit, quse
ccmus. B antiquitus a prophetis preevisaest, sed in finem sse-
culorum in Redemptoris lide disposita. Consuramata
CAPUT II.
Haecde principio typica exposittone protulimus; ergo visio sancta Ecclesia dicitur, quia per Redem-
humani generis erecta est in religionis cul-
nunc inejusdem verbis historioe eruditionem nostram ptorem
mine, quoeolim tantum proevisa erat spiritu prophe-
per moralem signilicationem requiramus. tioe. Hoec autem Sophim esse describitur in monte
(I Reg. i, 1.) Fuit vir unus, inquit, de Ramatha Ephraim cedilic.Ua(Supra, inilio expositionisallego-
Sopkim: ricm), quia contemptatione Dei celsissima est, et
1. In hoc viro uno quid rectius quam unusquisque
spiritalibus virtutibus fecunda. Sophim quippe spe-
30 novussseculi contemptor designalur? Vir nam- cula dicilur, Ephraim fructificans. Quae profeclo vo-
que dicitur, quia proposito fortis est; unus vero, cabula silum sanctse Ecclesise recte insinuant, quse
quia amore singularis; vir namque est, quia ex non solum intentione visionis alta est, sed excellentia
magna virtute cuncla proesentia despicit; sed unus, conversationis. Quibus etiam vocabulis et hseretico-
quia sola omnipotentis Dei specie frui concupiscit. rum dementia, et caeterorum improborum sterililas
Quisquis enim perfecte terrena despicit, vir est ex reprobatur. Illi quidem, dum a rectitudine fidei de-
fortitudine, sed si conditorem suum ardenler videre viant, speculationem sublimitatis non habent; isti
non cupiat, non est unus ex intentione. Perfeclio C vero, quiarecta vident quaeagant, et eafacere.sem-
igiturviri in proeconioponitur unitatis, ut qui soecu- per dissiniulant, speculam quidem habent, sed virtu-
lum potenter despicit mentem non dividat, solis su- fcrnimontera 31 excellenti vita non obtinent. Sancta
pernis inhiet, ad ea tantum quoede visione conditoris vero Ecclesia quia in Sophim, id est in speculalione
sunt seterna gaudia suspiret. Talis profecto erat qui sublimis est, gloriatur, dicens : Nostra conversatio
Deo conlilens ait : Quid mihi restat in cmlo, et a te in cmlis est (Philip. m, 20). Quia etiam in virtutum
quid volui super terram (Psat. LXXII,25) ? Hinc item rn»nle per boni operis iructura conslituta est, elisam
dicit: Vultum tuum, Domine, requiram (Psat. xxvi, reprobormn fidem reprobans, ait : Fides sine operi-
8). Qui enim in terra nihil voluit, profecto vir fuit; bus mortua est (Jac. n, 20, 26). Hinc item preedicans
sed qui neque in coelo,neque in terra aliquid proeter dicit: Dum tempus habemus, operemur bonumad om-
ipsum voluit, qui, spretis omnibus, solum ejus vul- nes, maximeaulem ad domesticosfidei (Galat. vi, 10).
tum quaesivit,non solum vir, sed etiam unus exslitit. Vir ergo qui unus dicitur de monte Ephraim esse
Dehac uniiateDominusiiiEvangelioMarthseloquitur, memoratur, quia et terrena despicere, et superna
dicens : Marlha, Martha, sotlicita es, et turbaris erga desiderare, ei solum prodest qui per fidem catholi-
plurima; porro unumest necessarium(Luc. x, 41, 42). cam intra sanctam Ecclesiam sese continet. Sequitur:
Hinc Lucas de perfecto credentium numero loquens, v (Vers. 1.) Et nomenejus Helcana, filius Hieroboam,
ait: Erat eis cor unum, et anima una (Act. iv, 32). fitii Heliu, filii Thau, ftlii Suph.
Unum quippe eis cor erat, quia per intentionem ra- 3. Hoc etiam nomen superius b ostendimus, quia
lionis solum conditorem aspexerant; unam animam ab Hebroealingua in nostram, Dei fervor, verteretur.
habebant, quia per aflectionem amoris solum ejus Quod profecto nomen viri bene congruit ordini spi-
faciem videre desiderabant. Hinc est quod diligens rilalis expositionis. Qui enim vir unus dicitur, necessc
Propheta secum reputat, dicens : Sitivit anima mea est ut ex Dei fervore censeatur. Quis enim aut tem-
ad Deum fontem vivum, quando veniam et apparebo poralia despicere, aut amare ccclestia sine divina
ante faciem Dei (Psal. XLI,2) ? Pro hac unilate ob- gratia possit? Necesse quippe est ut hunc gratia di-
linenda Veritas docens ait: Qui non renunliaverit vina praeveniat, quatenus, Spiritus sancti igne suc-
omnibus qumpossidet non potest meus esse disciputus census, quanto ardentius summa diligit, tanto forlius
(Luc. xiv, 33). ima contemnat. Cui etiam in genealogiae ordino
a In Guss. et Vatic. submitlitur. b Superius nulla occurrit explicalio hujus nominis, .
Sl SANCTl GREGORII MAGNI S2
quatuor patrum nomina perscribuntur, quia in fide A _ tione mentis cuncta rerum corporearum phantasmata
Redempfewiseorum prsedicatione genilus est qui in removentur, et oculus relovetur, cum usu continuae
eumden» humani generis Redemptorem per quatuor meditalionis eadem menlis intentio ad aeterna sustol-
Evangelistarum scripla de omni roundi parte credi- Hlur. Quae profecto cum diuturna consuetudine in
dere. Qni etiam Ephratbseus dicitur. De monte supernis morari didicerit, eadem diuturnitate con-
Ephraim et Ephralhceus est qui in fertili terra suetudinis, puritatem oblinet, qua dum clarius oetenia
sterilis non est. Nam plerique intra sanctain Eccle- respicit, in eorura gloria exsullare plenius possit.
siam nomine cfiaaealur fidei, cujus nullos proferunt Anna ergo non liabuisse filios dicitur, ut uon solum
fructus aciionis. Qui nimirum dum de Ecclesia pro- inchoantis imperfectio designetur, sed etiam vitac
deunt, velutde monte fructifero esse sentiuntur; sed contemplativaccelsitudo. Magnoenim meritorura sita
quia ipsi bonorum operum non habent fructum, non est cuhnine, quae in fecuuditatis suse gaudio facile
sunt Epbralhaji. De monte ergo Ephraim est, et haberi non potest. Hinc est enim quod Jacob Rache-
Ephralhaeus non est, qui fidcm catholicam in Ecclesia lem conjugem habere desideral (Gen. xxix, 18, seq.),
dedicit, sed opera digna fidei non impendit. Talibus sed tamen ei prius Lia subslerniiur, ut pro obtinenda
profecto veritas in Evangelio comminatur, dicens : illius specie septenarius annorum numerus in soceri
Auferelur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti g servitio geniinetur, quia amator vitsecontemplalivae,
fructumejus (Matth. xxi, 34). tlinc sub ficulueoespe- hanc in ubertale octernigaudii cito adipisci desiderat,
cie, colono sanctoeEcclesioerepulsionem infructuosoe sed tamen ei omnium donorum largilor Spiritus cito
animoe imperans, ait : Succide eam, ut quid terram non tribuil, ne habitam quasi vilem despicial, si fa-
occupat (Luc. xiu, 7)? Ilinc Joannes Baplista com- cilitas ei hanc pro voto repraesentat; sed tanto ea
minans, ait; Jam securis ad radicem arboris posita fruatur dulcius, sollicitiusque custodiat, quanlo hanc
est. Omnis arbor, qucenon facit fructum bonum exci- difficitius promerelur. Quare et sequilur :
detur, et in ignem milletur (Malth. m, 10; Luc. in, (Vers. 3.) Et ascendebatvir ilte stalutis diebus, ut
9). De monte quoque Ephraim eos esse ostenderat, adoraret, et immolaret Dominoexercituum in Silo.
sed non Ephrathaeos, de quibus Veritas in Evangelio 5. Statutis quidein dicbus ascendit, quia in splen-
per parabolam diit: Malos male perdet, etvineam doribus aeternaevisionis paulatim proficit. Quid enim
suam locabit aliis agricotis, qui reddant ei fruclum sunt illse manifeslationes interni lumiuis, nisi dies
temporibus suis (Malth. xxi, 41). Yir ergo de monte clcctse mentis? et statuti namque dies sunt, quia in
Epbraim, dicitur Ephrallucus, qiiia quicunque inlra profectuspiritalis vitae posilis divina ordinalione dis-
sanctam Ecclesiam fidem catholicam tenemus, dum ponuntur; statuti etiam dies sunt, quia in eorum
per ardorem affectionis terrena abjicimus, coelestia C claritale non possumus admilti cum voiumus, sed
amamus, oportet et ut a terrenis qucedespicimus per cum divina dignalione sublevamur. Aliquando nairi-
boni operis laborem separemur, et ad ea quae diligi- que nos in contemplatione ioternee lucis excipit,
mus coelcstia preeparemur. Esse ergo in Ecclesia, et quandoque labi usque ad praeferendas lmmanilatis
opera bona non facere, quia ad acquirendoeseternoc tenebras relinquit. Quasi enim stalulis diebus clevat,
salutis bonuiu non prodcst, virqui de monte Ephraim quibus amcenitalem internoe lucis non jugiter aperit,
asseritur, etiaraEphratliaeus fuisse memoratur. sed per tempora suse dispositiohis ostendit. Dies ergo
4. Unde et duas uxores habere describitur, quia nostri sunt, quia in raagnis splendoribus excipimur,
aclivaevitoe pex fecunditalem boni operis ct contem- cum internae gloriae nobis pulchritudo revetatur. Sta-
plalivce vilee conjungitur per amorem internce de- tuti vero dies idcirco norainantur, quia ut inlima luce
lectalionis. Quaniobrem Phenennce filii fuisse dicun- fruaraur, non est nostri conaminis, sed divinaedi-
tur, Annse autem filii nou luisse. Quid cnim sunt gnalionis. Soepenaraque diuturno silenlio, instantibus
activce vilee filii, nisi bonorum operum fructus? 32 ; supplieationibus, crebris gemitibus, illam nobis in-
Et quid est quod Auna filios non habet, nisi quia ru- ternoe lucis gloriain aperiri flagitamus, et in ejus
dis conlemplatio ea quse jam amare coepil iuternae amaenitate recipi non meremur. Ssepe nil tale pro
contemplationis gaudia cito non obtinet? Filii quidem. D ejus desiderio agimus, sed subito nos divina gralia
sunt contemplalivoevitoegaudia intcrnocvisionis. Sed1 prccvenit, ab imo nostrsc infirniitatis erigit, in super-
mens, quoe contemplari seterna inchoat, ad eorumi na rapit, insperaiHjbusque nobis gloriam suselucis
gaudia excipienda lanto difficilius pervenit, quantoi ostendit. Diebus ergo statutis ascendimus, quia in
etiam illorum pulchritudinem non altendit. Quis ergoi contemplalionem ccelestium 33 sublimari non pos-
in gloria ejus pulchritudinis gaudere praevaletquami suraus nostro conamine, sed divina dispositione.
non videt? Mens autera quocin aeternorum bonorumi Ascensus quoque dies sunt, quia quando illa sublimi
contemplatione se noviler elevat, ad ea tanto tardiusi luce non fruiraur, in imo sumus; et cum in illius
assurgit, quaato humanitatis sueefamiliares tenebrasi alta visione assumimur, quam in ioio jacuissemus
velocitor non deponit, quia dum a se abjicere mun- anle assumptionis noslrse horam, cognoscimus. Di-
danas curag non praevalet,velut in oculis gestat pul-. spticemus nos tunc nobis, in quo fuimus, plaeemus
verem, quo id quod cupit videre non potest. Prius5 autem in quo sumus, quia absorpta jam mens amore
ergo abjiciendus est pulvis ex oculo, deinde oculusi ccelcstium , dum loctatur lucc, qua fruitur, cuncta
refoveudus. Pulvis quippe abjicitur cum ab inten- terrena horrore nimio dedignatur. Unde et beatus
t_r IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES.- LIB. I. 54
Pelrus, dum in montera assumitur, dum nube lucida A danseaffectionis deserat, ct mulcetur gaudio ut quod
obumbratur, dum ei transfigurali gloria Salvatoris praegustarede couditoris bonitate inchoat ardentius
ostenditur, dicit: Bonum est nos hic esse, Dominc concupiscat. Tunc quippe adorat, cum, considerata
(Malth.xvn, 4). Nam quia jam Dei omnipotenlis mu- illa immensitate omnipotcntise, sic conditori subniit-
ncre merctur u interesse sublimibus, incomparabile titur, ut contra spirilualein convcrsaliouem carualis
illic bonum ineffabiliter diligit, ex cujus pulchritu- concupiscentiseirapulsibus non Ievetur. Adarans au-
dinc cuncla quoetranseunt velut foeda reprehendit. tem immolat, quia quo humilius divina veneralionu
6. Sed quid est quodidem vir de civitate sua ascen- prosternilur, summsc claritatis illius blandimenlo
dere dicilur? Quid vero est aliud civitas, nisi cohabi- suavius refovetur, Adorare igitur asceodenli, est
lanlium munimentum? Quae autem est hoeccivitas, divinseomnipotenliaeraagua casti amoris veneratioue
nisi muniti cordis perfectacuslodiacircumspectionis? subrailli; iramolare vero, diviuaelucis suavitate inef-
Haecnimirum velut cohabilanles cives altis mceni- fabiliter delectari. Electa enim mens velut spirituali
bus prolegit, quia dum cuslodiendis virtutibus soler- immolationi Deo se consecrat, dum in illa ineffabili
ler invigilat, internam eorum pacein hoslis callidus elevalionis suoe foeliliaeam ignis divinse charitalis
non conlurbat. In hac certe civitate nos consislere ardentius inflammat. Deum ergo electi cujusque stu-
sapiens ille proecepit, qui ail: Omni cuslodia serva B dium sub Ephralhaeo viro ostenditur, et adorare
cor tuuw, quoniamex ipso vila procedit (Prov. iv, 25). dicitur, et iuiraolare, quia sic mens electa appelil
Hinc etiam Dominus discipulispraecipit,dicens : Yos superna eonspicere, ut spirituali visione proficiens,
aulemsedetein civitate, donec induamini virtute ex et omncra stalum conterat carnalis vitae, et pleni-
alto (Luc. xxiv, 49). In civitate quippe sedemus cum tudincra capjat aeternoe laetitise.Nam etsi ad hanc
per quolidianam sollicitudinem in internoecuslodiae summoeconteraplationis altitudinera carnalis aliquis
defeiuione requiescimus. In qua sedenties virlute non assumilur, quantum tamen ad illara spirilualem
induimur ex alto, quia prseparatijam in habitaculum conversationem, in quam illo ascensu contemplatio-
'
sancti Spiritus per ejus graliam in supernoegloriac: nis proficil, antequam proliciat, quodam rnodo car-
contemplationem sublevamur. In hoc igitur quod vir nafis esl. lloc enim ipsuin quasi carnale est, per
Ephrathoeusde civitate sua ascendere dicitur, quidi altiludiiiem visionis a corporearum rerum intentione
aliud quam negligentisenostraeculpa indicatur? Nam, separari non posse.
per contemplationein rimari caelestiavolumus, quii 8. Sed, ut temerilas humanse audacioe comprima-
non solum cordis, sed etiam corporis custodiam noni tur, prius adorare dicilur, postca imraolare. Ordinatus
habemus. Et quidem saepe indeceiiter aspiciraus, quippe contemplantis ascensus est, si a timore inci-
otiosa audiiuus, superfiua loquimur, somnum, ciburai C pjat. Tknor autem ipse, quid est aliud quara cleclae
non ad refectionem corporis habemus, sed ad usumi menlis ad divinam gloriam speculandam transeunlis
deleclalionis. llaque cum disculere auibiguavolumus,, praeordhiata purgalio? Eo enim purius diviiue lucis
superua conspicere, tenebras nostras deserere, in- radios intueri lj merebatur, quo, validiori timore de-
tenue dulcedinis saporem gustare, ab illius secreto) jecta, visioni Majestatis inlimae purgatior exhibetur.
tanto dignius repellimur, quanto raunitionis nostrae> Sic ergo Ephralhaei hujus conversatio foris nobis
fortitudines negligcntius dissipamus; jamque nobiss ostendilur, ut ad perfectionem lendentibus quid intus
tanto est ascendere dillicilius,quanto ad nosmetipsos3 agendum sit rationabiliter deraonstretur. Igilur dum
rclapsiinallitudinem custodiseerigere non curavimus5 sumraaegloriaerespergi claritate appetimus, prcesum-
cordis muniliones. Ascendalergo vir de civilate sua,, ptionis noslrae ausum in hoc linioris transilu prscli-
ut qui per inlernam contemplalionem appelit proli- gamus, ut quo venerabilius omnipotentem Doniinum
cere, exleriores sensus ordinet, mentem regat, ett metuimus, eo perspicacius benignitatis ejus gloriam
quasi in allis rcceptus munilionibus exspectet, ubii videamus. Cujus etiain timoris magnitudo elecloe
eum superua illustralio visitet. Ad staluiorum quippee menti aliquando post ostensionera laetoevisionis in-
dierum ascensum jam qui paralus invigilat, dignus s cutitur. Quod profecto dumfit, non fit ut mentem
custodia puritatisefficitur, ut saepiusdivina dignatione3 DB ad gloriocvisionem purificet, sed ut custodiat ab ela-
visiletur. Sed dum ascendere dicitur, ascensionis s tione. Unde et Pelrus, et Jacobus, et Joannes prius
etiam causa raemoratur, cum subditur : Ut adoraret,, transformali Dominigloriam viderunt, deindeincusso
cl immolarelDominoexercituumin Silo, eis timore cecidere, ne elati perderent quod humili-
7. Quisquis divinse contemplationis arce sustolli- ter assumpti videre meruissent (Matth. xvn, 2, seq.).
iiir, iu illa cuncta, illuminante luce, respicit, etquodi Aliquando ergo adoratio imraolatiouem prseeedit,
sc admirabiliter lerreat, et quod ineffabiliterdelectet. aliquando immolatio adorationem, sed nimirum di-
Naui illa surama visio, ut eleclseraenti se aperit, ett vina dispositione, non nostro conamine. Vir quippe
kiiperscruiabilera abyssum judiciorura Deiet bonita- L- Epliralhoeus, ut prius adoraret, et postea iraraolaret,
tis ejus abundantiam misericorditer ostendit 34 utt ascendisse describilur, quia profeclo ordo ita perfe-
videnlem magno^avore dejiciat, et ingenli gaudio i ctus est, ut a veneralione, quse ex pavore divince
sustollat; et tcrrore quidem dejicitur ut statum muii- dislriclionis nascilur, ad speculationem ketaemajesta.
i
a Gilot., inesse. h Gilot., merebiiui:
55 SANCTIGREGORHMAGNI 56
lis efferamur.Divina tamen clementia etectas mentes A nim mens, quo subiiraius tollitur in divina contem-
atiquando sic suaedulcedinis infusione exbilarat, ut plalione, eo devotiusse extendit in sancta operatione.
eas in timoris magnitudinem non inducat. Uode et Partes namque matris hujus, et flliorum,prseparatio-
subditur : nes sanctorum operura sunt. Unamvero partem Annoa
(Vers. 4.) Venit ergo dies, et immolavitHelcana. tristis exhibet, quiaper contemplationem,qua superna
9. Quid est quod dicit : Venit dies, et imraolavit; desiderat, quandiu, in hac aerumnatemporisimpedita,
et non dixit: Adoravit, et immolavit, nisi 35 Quia> superna quae amat non obtinet, in solis fletibus
ut superius dixi, sic ssepe divina dignatione ad vi- pastum refectionis habet. Jejunam quippe se tenet,
dendum gloriam divinaeclaritalis extollimur, ut nulla quoties, se projeclam ab scternis gaudiis memorans,
tunc judiciorum immista consideratione turbemur. flere non potest. Partem igitur unam a tristi accipit,
Et quanquam sine magna veneratione omnipotenti quia nunquam pro voto reficitur, nisi cum flendo
Deo electa anima nunquam assistat, tamen velut im- satiatur. Quara ei vir Ephrathceustrislis tribuit, qui
molat, et non adorat, dum sic illa summigaudii fe- cum partem Phenennae tribueret, tristis non fuit,
licitate fruitur, ut dejectione timoris nulla qualialur. quia videlicet lsetatur in proeparationebonorum ope-
In hunc quippe affectum venerat, quas dicebat : rum, quia supernis quae amat quandiu differtur, 36
Osculeiurme osculooris sui (Cant. i, 1). Quem timo- B gaudiis non lsetatur. Hanccerte partem Annactribue-
ris affectum proetendit, quae osculari appetit? Hiuc rat, qui aeternisse intuens exclusum bonis loqueba-
etiam de Moysescriptum est: Quia Deo loquebalur, tur, dicens : Fuerunt mihi laerymm mem panes die
sicut solet loqui vir " ad amicumsuum (Exod. xxxm, ac nocte, dum dicitur mihi quotidie: ubi est Deus tuus
11). Nam, velut veniente die, hunc Scriptura sacra (Psal. XLI, 4) ? Sed inchoantis aduttc imperfectio
sic immolare ostendit, ut eum adoratio timoris nulla designatur, dum Ephrathaei conjux altera alteram
prostravisset. Quo in locohoc notandum video, quod affligereet vehementer angere perhibetur. Perfecto
ut adoraret, et immolaret, ascendere dicitur, non enim cuique eo nequaquam pugna comraittitur uxo-
tamen adorasseet immolasse, veniente die, sed im- rum, quo firma jam experientia novit discrete dispo-
molasse solum. Alii ergo suntdiesquibusascendimus, nere indigentiam operis et inlentionem contempla-
ut adoremus, et immolemus; alius ille dies qui dum tionis. Namvelut in pace utramque uxorem possidet,
venerit, immolamus. Dum enim nostro conamine in qui nec tempora operis contemplationi deputat,
divinarum rerum meditatione suspendiraur, quasi nec contemplationis otia per intentionem operis in-
statuti ascensus nostri dies sunt, quia quosdam spi- quietat.
ritualis luminis radios intuemur, quosdam nos ipsi (Yers. 6.) Ajfligebatquoqueeam mmulaejus , et ve-
nobis ordinamus, ab imonostroehumanitatis quadam C " hementerangebat; in tanlum, ut exprobraret ei quod
allitudine sublevamur. Sed quia his meditationibus conclusisselDominus vulvamejus.
sine divina gratia nihil agitur, et quia nec timorem 11. Ab cemulaAnna affligitur, cun immoderata in-
nobis praevalemusincutere, nec divince dulcedinis tentio boni operis turbat quietem internae visionis.
suavitatem exhibere, ascensus quidem dies sunt, in Aflligitur, cumei illa praeponiturquai esse nobilior
quibus adorare et immolare statuimus, sed tamen in comprobatur, et vehementer angitur, quia electce
eis nec adoramus, nec immolamus. Dies autem alius menlis contemplatioangustatur, dum is qui in con-
venit, et immolamus, quia subita luce gratiae divinae templatione sublimiumesse desiderat sese in activoe
respergimur, et de gloria Majestatis ejus ineffabilem vitse operibus immoderatius dilatat. Angere quippe
percipimus abundantiam dilectionis. Hic ergo dies stringere est. Mentis quippe visio stringitur, cum,
non est illorura aliquis, sed illos sequitur, quia nimi- impedita occupationibusoperum, in illa internoelucis
rum si nostra dispositione hanc divinaegratise largi- immensitate nequaquam dilalalur. E't quia hanc ve-
tatem accipere non valeamus, tamen eam nunquami hementer angere dicitur , notandum est quia eliam
promeremur, nisi omnino curemus, ut et meditando, boni operis immoderata sollicitudo contemplationi
et quotidie legendo, et orando, et in iis quaepossu- non parum nocet. Phenenna quippe Annam vehe-
mus spiritualibus claritalibus immoreraur. Venisse: *D menterangit, quia mens, dum activaevitaeimmode-
autera dies dicitur, ut superna dignatio designelur, rate impenditur, valde difficile est, ut cum ad dispo-
quia cum electas animas visitat, non est facultatisi nenda lerrena se occupat, in visione ccelestium
nostrae, sed bonitatis suse. Sequilur : potenter surgat. Cui etiam velut sterili Phenenna ex-
(Vers. 4 et 5.) DeditquePhenennm, et filiis, etI probrat, quia dum ex activa vita bonorum operum
filiabus partes. Annmautem dedit partem unam tristis, fructuscilo proferimus, et ad internse contemplatio-
quia Annam diligebat. nis gaudia facile pertingere non valemus, sterilis
10. Filii namque Phenennoesunt mentis sacrse con- ista cernitur, dum rudes de ejus fecunditale despera-
silia, quae per studium pielatis activoevitse subcre- mus. Dum ergo pro fecundilate Phenennam diligi-
scunt. Qui nimirum fllii cum matre partes accipiunt,, mus, Anna affligitur,angitur, et sterilitatis opprobric
cura consilia pietatis ad splendorem supernae gratiae! notatur, quia dum bonorumaclionum sollicitudinem
in operum bonorum pinguescunt devotione. Pia ete- non ea qua debemus.discretione restrlngimus, pu-
«
• Gilot., cumamito suo. *.t . '!
57 IN PRIMUM REGUM EXPOSITIONES. — LIB. I. 58
rilalem contcmplationis tanto nobis difliciliorem n A Heli et Anna insinuanl; nam cum ille ante posles
reddimus, quanto nobiliorem vitam excellenti stu-- templi Domini sederet, et Anna oraret, os ejus Heli
dio nequaquam retincmus. Sed quia ad altiora in- observavit, et eam ebriam vocavit. Sed heec, quse
choavit ascendere, si fortis est in suo proposito,, injurias patienter sustinuit, humilitatem responsi ex-
bujusmodi tentamenta tolerans, non desperat. Nami hibuitcum veritate rationis. Ancillam se ejus asseruit
ad ea quoc coepit alta contemplalionis innililur, ett ex multo dolore et moerore loqui, et furentem in se
de actionis cibo consolari dcspicit, qui in sola con- animum, non solum [sedavit, sed etiam pro conse-
ditoris specie delectari concupivit. Apte itaque sub- quendo fructu sui desiderii ad orationem convertit.
ditur: 14. Sed quia hsec ultima ad historiam diximus,
(Yers. 7.) Porro Anna flebat, et non capiebal ci- non ab re agimus si in his sacroehistorioeverbis eru-
bum. ditionem nostram pauto subtilius requiraraus. Si
12. In fletu quippe ardens desiderium divinaecon- ergo rerum ordo reqniritur, prius manducavit, et
templationis ostenditur, in dedignatione vero cibii bibit, dehinc amarum animura habuit, oravit Dorai-
a despeclus lselitisctranseuntis. Mens enim qucefer- num flens largiter, postea votum vovit, et preces
ventibus desideriis interna desiderat, dum terrenoe multiplicavit. Quid multiplicatio precum Annae, nisi
laclitiajblandimentum respuit, dum instanlibus gemi- *»illam electorura perfectionem significat, ad quam nos
libus infundi sibi supernse lucis amcenitatem expelit,i Doctor egregius hortatur, dicens : Stne intermissione
flet utique, et cibum non capit. Hunc namque cibumi orate (1 Tltess. v, 17)? Sine intermissione namque
faslidiebat, qui dicebat : Renuit consolari anima mea orare nisi perfectus vir potest; orare enim sine
(Psal. LXXVI.5).Sed qui cibum solatii capere dei intermissione est per affectum supplicalionis condi-
oblectamento rerum conditarum dedignatus est, tori semper assistere. Qui autem imperfectionis
epulas deliciarum suarum, quia in solo conditore adbuc infirmitate depriraitur, eo sine inlermissione
invenerit, dicit : Memor fui Dei, et delectatus sum Doniinuinnon obsecrat, quod in ipso etiam orationis
(Ibid., 4). Ad has profecto epulas flentem conjugemi tempore a conspectu ejus menlis elabitur vagatione.
hortabatur, cum diceret: Quare trislis es anima mea, Bene autem ante precum muttiplicationem votum
el quare conturbas me? Spera in Deo, quoniam 37 vovisse sancta mulier dicitur, quia nisi quis se totum
adlmc confiteborilli, salutare vultus mei et Deusmeus coelitem per propositi rigorem exhibeat, eo sacpius
(Psal. XLII,5). Quoenimirum exhortatio hic quoque ab affeclu supplicationis educitur, quo mobilitate
cognoscitur, quia a viro suo cur fleat, et quare non menlis in gyrum mundanse intenlionis verlitur, et
comedat, et afflictumcor habeat, interrogatur. Quasi in conspectu Domini per fortem custodiam non
dicat: Curde non habita coutemplationis perleclione C I tenetur. Sed spiritali proposito sese vovere elecli
coutristaris, quam si rudis non obiines, proficiens mens ccelestibus gaudiis poterit, si largiter flere jam
obtinebis? Unde et quse afflicta ab scmula comedere novit, si fletuum largitate supernce dulcedinis sapo-
noluit, a viro cohortata manducavit; quia quse b sa- rem guslare jam didicit, atque, in illius interncerefec-
niori consilio ima despicit, perfectionem contempla- tionis sux gaudio 38 occupata, respicere terrena
tionis habet in spe, quam nondum habet in virtute fastidit. Aperte igitur ante votum suum flevisse lar-
experientioe.Fere enim deficienti et collapsse con- giter Anna describitur, quia totum sese quis exhibere
lemplationi spei renovalocgaudium cibus est. Ad viri sic ccelitem, lerrena obliviscendo, non poterit, nisi,
ergo sui vocem Anna reficitur, cum contemplationis magnis accensus Uetibus, in mortuse jam mundo
intentio concussa per tentationem ab eo qui se amare mentis solatio delectationis inlimce recipere suavita-
coeperatad spem sui profectus excitatur. Unde sum- tem novit. Et quia in gaudio animae hoc lacrymarum
ptocibo surrexit, omnipotenti Deo precesfudit, atque solalium non recipitur, si se prius non afficit per
ei sexum virilem, si hunc ab eo accipere mereretur, amariludinem compunclionis, et quidquid in se de
vovit. labenti vivit lsetitia salubris tristitiae pugione trans-
13. Natura filium omnipotenti Deo vovet, qui figit. Anna amaro animo ante flevisse relala est, et
gaudium contemplationis ad fructum mentis expelil, D I sic largiter flere potuisse. Quod bene Salomon insi-
non ad favorem vanitalis. Sed bene pelentibus in nuat, dicens : Cor, quod novit amaritudinem animm
contemplationis desiderio carnales proepositi obsis- sum, in gaudioejus non miscetur exlraneus (Prov. xrv,
tere vehementer solent; eo quippe ineptius agere 10). Extraneus quippe est qui adhuc de bonis exte-
secreliorem vilam appetentes cogilant, quo ipsi vim rioribus intentionem detectationis habet. Qui certe in
internae dulcedinis ignorant. Qui si aliquando in gaudio amaricati cordis non recipilur, quia non potest
spiritales subditos voce asperae invectionis sseviunl, experiri qucesit interna Icetitia,nisi qui perfecte con-
ab eis humillima ratione sedandi sunt. Nam si se ir- lemnere exteriorem curat. Sed notandum adhuc quia
rationabiliter contrarecteagenteserigunt.reverentia ante ista omnia surrexisse relata est et antequam
superioris ordinis exigit ut tunc honorentur, cum surgeret, comedisse et bibisse. Quis est cibus electse
modum rationis excedunt. Quos sane utrosque et animce, nisi juxla veritatis vocem : Omne verbum
carnales scilicet prcelatos, et spiritales subditos, bene quod procedil de ore Dei (Matt. iv, 4)? et quid est ei

a Alii Edili, b Alii Editi, senioris consitio ima despicit.


despectum.
59 SANCTIGREGORIIMAGNI 60
surgere, nisi se ad statom supernse intentionis eri- A suam esse indubitanter credit, suam namque hanc
gere? Ante ergo surrexisse, quam amaro animo civitatem esse cognoverat, qui dicebat : Scimus quia
fuisse dicitur, et antequam surgeret manducasse et si terreslris domus noslra hujus habilationis dissolva-
bibisse, quia electa anima de acrumna vitaeproesentis tur, quia mdificalionem habemusex Deo, domumnon
dolere non poterit, si sese ad illa qusc in ccelesiibus manufactam, a sed celernamin cmlis (II Cor. v, 1).
perdidit non extendit; et se ad illa summa non ele- Hinc iterura dicit : Jerusalem, qum sursumest, maler
vat, si a Scripturae sacra: pabulo jejunat. Ul surga- noslra est (Gal. iv, 26). Sed qui in illa sublimi civi-
mus ergo, manducamus et bibimus, quia tum ad al- tate reverti non potest, redeat nihiiominus in civita-
tiludinem supemi amorls erigimur, cum Scripturae tem suam Ramatha; et qui ab allissima illa deponi-
sacrse profundis et planioribus sensibus roboramur. lur, in istius Ecclesiscadhuc in imo peregrinantis, sed
Dehincsi surgamus, amaritudinem cordis acquirimus, sublirais viloe fulgore radiantis, visione leneatur. Eo
quia dum in superna per amorem ferimur, quse in quippe hinc iterum redire ad revisendum jubar alti
imo suat non nobis proebent blandimenla gaudii, sed verique luminis poterit, quo eum sensum quem car-
asperitatem afflictionis.Sed jam ab amaro animo ad nis sarcina ab internac lucis secreto retrahit usque ad
fletuum fluenla conscendimus, quia cum jugi valida- lerroe b infima non deponit.
que compunclione transligimur, ea mala quaein hac B 16. Quid est aulem quod post dierura circulum
valle Iacrymarum incurrimus, etfutura qusetiraemus, Anna concipit et parit, nisi quia gaudium perfeclx
et eeterna bona quse amisimus, flere copiosius vale- devotionis contemplalio ad conditoris pulchriludi-
mus. Hinc vero ad vovendorum votorum secreta nem semel elevata non suscipit? Post dierumergo
circulura concepisse el peperisse dicilur, quia duni
procedimtrs, quia dum ab omni quod foris libet fle-
tuum nos largitas sepelit, velut totos effectosccelites ex consuetudine contemplatio ad superna rapilur, in
luminis munus accipit desiderataefe-
supernis obtutibus ostendit, et vota vovemus quibus visionc superni
sic oeternabona placent, ut mens nostra per nulla cunditatis. Circulus namque dierum est infusio di-
terrena atque carnalia se inqninet. Dehinc profectus vinsc,lucis. Quaeprofecto in suo ambitu diebus pluri-
nostros precum mukiplicaiio sequitur, quiacojam bus cingitur, dum una sua claritate mentem irradiat,
radios per vices dispensativoema-
libentius, ssepius et instantius oeternaorando quceri- sed sui splendoris
ei
mus, quo in solo futurorura bonorum solatio respi- nifestalionis insinuat, quousque perfectius gaudium
ramus. Mane autem adorant, et in cmiatem suam oe ampliori manifeslatione comprehendat. Vel cerle
Teverluntur. post dierum circulum Anna concipit, quia nimirum
quandiu raentis aciem contemplationis ruditas in
15. Post multiplicationem precum cum Anna con-
mane adorare est inter virtutum dona Q gyrum mutabilitalis concutit, ipsa mens ad perci-
juge magna plenum internoe majestatis gaudium non
piendum
humilitatis virtutem custodire; et quia in illa sublimi Velut enim in quodam circulo dies trans-
assurgit.
visione diutius stare non potest anima qusc adhuc
eunt, cum mens inchoantis in contemplationis se
ista corruptionis sarcina praegravalur, apte in civi- culmen elevat, sed vix per respecti jubar luminis
tatem suam reversi referunlur. Electa anima, cura, eam adhuc rorantem ac discurrentem fixam in sua
infirmitate prcegravanle, a Dei contemplatione repel- luce servat. Post dierura ergo circulura
concipit,
lilur, ut redire in earadem visionis allitudinem valeat, quia prius a mutationis suscvertigine in standi robur
debet habere constructa scdilicia munitiouis, quate- anima ducitur, ct cum stare fixa ex usu in contem-
nus, ad semetipsam relapsa, in alto se teneat, unde platione didicerit, gaudium perfectoe devotionis in
iterumad eamdem intimsecharitatis altitudinem con- fructu suscfecundilatis apprehendit. Quod etiam con-
surgat. Quod et sub typo Jerusalera electae•animse ceplum parit, quando proxirais ad gloriam supernoc
per Prophetam dicitur :Sia in excelso, et videjucun- majestatis innotescit.
dilatem qua venieltibi 39 a Deo luo (Baruch. iv, 36; 17. Natus vero puer in tribus vitulis ad taberna-
v. 5). Quasi dicat, elsi manere jugiter in Dei con- culum ducitur, quia de largitate spiritualis muneris
teraplalione non potes, ne usque ad ima deponaris, j. gratias relerre debemus summaeTrinitaii. De quibus
ut ab altis custodiaetuaelurribus ad eum contemplan- vitulis Dominum obsecrans propheta dicit : Omnem
duin siae difficultate conscendere quem desidcras aufer iniquitalem, el accipe bonum, el rcddemusvittt-
possis. In.Ramatba quidem civitatem suam reverti- los labiorum nostrorum (Osee, xiv, 5). Quasi dicat :
tur, si cum a divinaeMajeslatis visione repellitur, in Pro largitate munerum reddemus sacrificia laudis,
sanclorum angelorum contemplatione retinelur. Sed per. obsequiumlabiorum. 401' 1domumvero Domini
cum de ista subtiliori natura, id esl angelica, cogi- puer offerendus adducitur, cum sacrse mentis profe-
tare non prcevalet, si ad beatos martyres, vel electos ctus, sancloeEcclesiaedoctoribus revelatur, ut dum
alios, qui jam seternitate recepti sunt, medilandc1 collalione sapientum discutitur, fraude hostis callidi
recurrit, quia de perfecta eorura gloria cogitat, nimi- nequaquam maculetur. Potest et domus Dominioeter-
rum tunc ia sua civitate rccipitur, qui morari in nam palriam designare. De hac quippe Psalmista
sublimibus prohibetur. Bene aulem eadem Ramatha exsultans, dicit : Beati qui habitanl in domo lua, Do-
civitas sua dicitur, quia quam familiariter diligit, mine,in smculasmculorumlaudabuntte (Psal. LXXXUI,

\ a Abest sed aternam in ccelisin Gilot. b Vatic, infirma non deponit.


61 1N PRiMliM RKGUMEXPOSITIONES.— LIB. I. 62
5). In doinumDominipuer adducitur, cum elecla mens A . 41 aita mente in supernse patrise contemplationem
in alta sustollitur, et de omni quod spiritualiter pro- se etevant, sed per humilitatem omnipotenti Deo
ficit omnipotenti Deo gralias referrC satagit, a quo substernuntur, et omni eorde in virtute Spiritus tam
profeclus sui sibi impensa muuera recognoscil. Bene sublimiter elevantur. Hcecnon ex ordine, sed sum-
autem unus vitulus immolatur, cum tres delati refe- matim ad historiam, sive moralem intelligentiam
ranlur, quia elsi personarum Trinitas confessione exponendo perstrinximus, ut verba spirilalis cantici
fidelium in divinis laudibus canitur, earumdem per- quod subsequitur secundum moralera typicamque
sonarum inseparabilis unitas proedicatur. Sed qualis, explanationem paulo latius indagemus.
aut quanta sit laus, si devota non sit ? Aptc itaque CAPUT III.
tribus vitulis lolidem farinse modii conjunguntur, ut (II Reg. n, I.) Et oravit Anna, et ait: Exsultavit
de eo quod in Dei laudibus ore dicimus per devotio- cor meum in Domino.
nera satiemur. Nam sine farina vitulum offert, qui in 1. In Annaepersona sanctee Ecclesise typum latere
Dei laudibus verba quidem edit, sed mente vaga ad jam ostendimus. Qusenimirum, nato jam puero, in
ea quee loquitur non iniendit. Sed si verba Dei lau- Domino exsultare se perhibet, quia de eo qood ad
dando, vel orando, proferenles hilarescimus, dum fidem Redemptoris gentilem populum traxitvane non
intelligentia?miscemus gaudium, illius vini quod loc-B tumuit, sed in eo Isetitiaesuae intenlionem tenuit, a
tificat cor hominis amphoram farinse sociamus. Hoe quo fecunditatis suse dona suscepit. Quibus nimirum
profecto insinuat, qui exoptans ait : Benedicat nos verbis sic loetitiaesuse situm indicat, ut causam pari-
Deus_Deusnoster, benedicatnos Deus, el metuant eum ter exsultationis ejusdem ostendat. Sterilis quidem
omnes fines terrm (Psal. LXVI,7,8). Quasi tres vi- flevit, pariens exsultavil, ul sanctoe Ecclesiaemores
taros ad tabernaculum duxit, qui Deum laudans, portenderet, quae se in hanc vallem Iacrymarum a
divinitatis ejus nomen repetendo, personarura pro- paradisi gaudiis projectam dolet, sed pro lucrandis
prietates exposuit. Sed cum metuant, non eos, sed aniraabus exsilii sui serumnas patienler sustinet. In
eum dixit, profecto qui tres adduxit vilulos unum hoc tantum exsultare consuevit, si in aerumna tem-
immotavit. Et quia farinam vitulis, et farinae vinum poris, qua premitur, per fecunditatis suae gloriam,
miscuil, gloriatur, dicens : Ad ipsum ore meo cla- multiplicalis ejectis, coelestispatriae damna reparen-
mavi, el exsultavi sub lingua mea (Psai. LXV,17). tur. Dicit ergo : Exsultavit cor meum in Domino,
Dum enim clamavit, qnasi ad immolandum sacrificii quia fruclus sui propositi consecuta est. Quo in loco
viiulum duxit, sed sub Iingua sua exsultare non pos- notandum est quia hoc quod glorians loquitur orasse
set, si alta precis suae verba non intelligeret. Cum perhibetur. Nam pracmissum est: Et oravit Anna, et
clairtavit ergo, inlellexilquaj clamavit, etcumexsul- C ait: Exsultavit cor meumin Domino. QuaeautemnihiA
tavit in oblalione omnipoteatis Dei, non solum vilu- a Deo petere flagitando cognoscitur, cur orasse per-
lum habuil, sed eliam farinaemodios, et amphoram hibelur ? Sed quia hoc futurum esse per propheliae
vini. Igitur vitulus, farina et vinum, laus est Dei, spiritum sancta mulier noverat, et id fieri vehemen-
inlellectus laudis, et laetitiadevotae menlis. Cur autem ter optat, et exsultando loquitur, ct orando. Exsulla-
modius et amjihora in Dei oblalione nominantur, bat quidem certitudine futurerum, vebementer exo-
nisi quia mensurue sunt nomina? Hoc etiam quid ptaus fieri quod noverat revelatione sacrame*ti.
spiritualiter indicel Paulus exponit, dicens : Unus- Sancta quoque Ecclesia inde divina beneficia aman-
quisqueu proprium donum habet ex Deo, unus quidem do et venerando recotit, prsedicat et orat, quia ni-
sic alius vero sic (I Cor. vii, 7). Hinc Verilas dicit: miruin id foris Ioquendo cxsequitur, quod intus miro
Mensuram bonam, el confertam, el coagilatam, et desiderio fieri cupit, et factura magna devolione ve-
supereffluenlemdabunt in sinum vestrum (Luc. vi, 38). neratur. Dicit ergo : Exsultavit cor meum in Dotni-
Hanc nobis mensuram custodire sacra Scriplura no, quia munera quae ad aeternae lcetitiae fructum
proecepit, dicens : b Supra le onus ne levaveris.Sed accipit ad temporale gaudium non convertit. Sequi-
electaeaniinsevalde cavendura est, ul hoectria omni- lur:
potenti Deo ardore pise devotionis oflerat, et studio D (Vers. 1.) Et exaltalum est eomu meum in Deo
manifestoc veritatis. Unde et ejusdem Annoe filius meo.
sacerdoti oblalus asseritur. Quod profecto et nos 2. Quid est cornu Annse, nisi potestas sanclae Ec-
agimus, si cum in sancta conversatione proficimus, clesiae? Quod profecto cornu lunc mirabiliter se ex-
cum fecundis jam mentibus spiritaiiuni gaudiorum tulit, cum Dei Filitis per assumplam huraanitalem
fruclum proferimus, ad proelalorum nostroruin exa- naturse nostrae participera se fecit. In eo igitur cornu
men ducimus omne quod in nobis ex superna con- sanctocEcclesioeexaltatum est, in quo humana natu-
templatione generatur. Et quia etecti viri inter dona ra jani splendet supra angelos elevala. Sed in hoc
sublimia humilitatis suee boiiura non deserunt, se- quod hunc Deum suum et salutarem sancta Ecclesia
quitur : singulariter asserit, Synagogoe repulsionem latenter
(Vers. 28.) Et adoraverunt ibi Dominum. ostendit. In Deo igilur salutari nostro exaltatum est
18. In domo Doraini Dominum adorant, qui et cornu noslrum, quia sublimitas Ecclesiasticse polcs-
a In Gilot. deest proprium. stici iii, 22, quo loco legimus, altiora te ne qumsieris,
b Ubi hacc in sancta Scriptura? Fortasse Ecclesia-
quod idem gignificat.
63 SANCTI GREGORII MAGNI 64
tatis in humanitate nobis erecta est Redemptoris. }\ eloquio Salutaris dicitur. De quo etiam Habacuc
Unde et de eodem Redemptore per Zachariam dici- sibi gaudium repromittit, dicens: Gaudeboin Deo
tur : Erexit cornu salutis nobis, in domo David pueri Jesu meo ( Habac. m, 18). Ecce veterum Judaeorum
sui, sicut locutus est per os sanclorum prophetarum vocibus Dominus Jesus Deus asseritur. Sed nunc Ju-
suorum (Luc. i, 69, 70), quia exaltatum cornu suum dsei Salvatorem exspectant, quem Deum esse nequa-
refert, latenter indical, quia ante cornu habucrat quam credunt. Sed fortasse hoc Judsci in ore suo
quod exatlatum non erat. Sancta quippe Ecclesia reprobare contendunt, et dum Jesum Salvatorem in-
ante Redemptoris adventum cornu habuit, quia in terpretantur, Deum Salvatorem non unigeniti perso-
patriarchis et prophetis tam recte 42 vivendi ordi- nam, sed Patris intelligunt; veriuntamen in eodem
nera quam delinquentes corrigendi potestalem divi- loco subditur, unde unigeniti persona apertius
nitus accepit. Sed tamen cornu exaltatum non ha- demonstretur: Domine Deus, inquit, virlus mea,
buit, quia etsi vivere jusle poterat, tamen ad Paradisi conslituepedesmeosinconsummatione,el super excelsa
gaudia sine Redemptoris prsesenlia redire non pote- stalue me, ut vincam in claritate ipsius (Ibid. 19).
ral. Nuncautem sancteeEcclesisecornu exaltatum est, Ecce Deo loquitur dicens : Slalue me super excelsa.
qui jam mundi Redemptorem venientem recepimus, Sed quia dicit: Vincam in claritate ipsius, alius uti-
per cujus gratiam non solum recte possumus vivere, ]B que est de quo dicit. Quisergo estde quo dicit nisi uni-
sed et ad paradisi gaudia transire, quia ille jam pro genitus Dei Filius, quem non solum verum hominem,
nobis mortuus resurrexit, in cujus morte mors obiit, sed etiam Deum credit?Dum ergo Deoloquitur, di-
el paradisus se ejus iidelibus reseravit. Exaltatum cens: Gaudebo43 •»DeoJesu meo,et vincaminclaritate
est ergo cornu nostrum in Deo nostro, quia, effusa ipsius, non Deum alium , sed Deus personam aliam
jam gratia sancti Spiritus in eleclorum multitudinem demonstrat. Haesunt sanctae Ecclesise rationes, hse
knprcssam Redcmptoris imaginem videmus, dum qui contra Judseorum periidiam invincibiles asserliones
terrena omnia despiciunt carnis voluptales fugiunt, per universum orbem diffusse.Dilatatum ergo os ha-
propria derelinquunt, tanto altiori potestate radiant, bet sancta Ecclesia super inimicos suos, quia jam,
quamlo haec tanta virlutis insignia in veterum multi- auctore Deo, ubique cognoscitur, unde et Judscorura
tudine sancta Ecctesia non habebat. Exaltalum est perlidia convincatur. Causam igitur dilatati oris au-
ctrnu nostrum in Deo salutari nostro, quia quotquot diant, qui Salutare Dei negant, et de gaudio Saluta-
eiamrecipimus, dedit nobis potestatem fllios Dei fle- ris nostri ferianlur argumento confusionis suse. Sed
ri (Joan. i, 12). Hoc cornu exaltare volebat Salutaris feriri possunt, a blasphemiis vero suis cessare no-
noster, cum dicebat: Ecce dedi vobis poteslatem cal- lunt. Jam Dei Salutare mundus excepit, omnis caro
eandi super serpentes, et scorpiones,el omnemvirlu- C[Jvidit, Judceus non credit, quia, ut dixi, Salvatorem
tem inimici (Luc. x, 19). Hinc item asserens ait: exspectat, qui Deus non sit. Audiant eigo maledic-
Quodcunquetigaveris super lerram erit ligatum et in lionem prophelaedicentis : Maledictushomo, qui con-
cmlis (Matth. xvi, 19). Hinc iterum repromitiit, di- fidit in homine, et a Domino recedil cor ejus (Jerem.
cens: Sedebilis super sedesjudicantes duodecimtribus xvii, 5). In hominera Jud.ii coniidunt, qui credere
lsrael (Ibid., xix, 28). Dicat ergo Anna : Exaltatum in Redemptorem refugiunt, dum Antichristum in fi-
e«t cornu meum in Deo meo, ut videlicet sanctse Ec- ne mundi piaestolantur. In quorum confusionem Psal-
clesiaegloria designetur, quae singulare culmen po- misla prsedicat, dicens : Viderunt omnes fines lerrm
testalis obtinet de praesentia Rederaploris. Et quia Salutare Dei (Psal. xcvn, 5}. Quasi perfidiam Judaeo-
jam in toto mundo dislenditur, qiue quondam inlra rum confundat dicens : Quid in posterum visiones
Judeeampersecutionibus angebatur, sequilur: differlis ? Quem exspectatis jam venit, quem promis-
(Vers. 1.) Dilatalum est os meum super inimicos sum habuistis jam omnibus finibus terrsc apparuit,
meos. cum clausislis oculos, transiit; imo sic cseci facli es-
3.Quienim inimiciEcclesiaealii quamJudoeiintelli- tis, quod coram vobis tanta lux stetit, et non vidislis.
gendi sunl ? Supra quos nimirum dilatatum os habet, Ergo, jubilate Dominoomnis terra, cantate, et exsul-
quia contra eorum perlidiam omniura gentium jam D 1 tate, et psallite ; psallUeDeonostro in cithara, et voce
fidelium linguas movet. Os ergo sancloe Ecclesiacdi- psaimi, in lubis,duclilibus, el vocetubm cornem.Jubi-
latatum est, quia per universum orbem diffunditur, late in conspecturegis Domini; movealurmare et ple-
et dum nationes universas prsedicatione verilatis nitudo ejus, orbis lerrarum , et universi qui habildnt
erudit, Judaeorum stullitiam, veluli dilatato ore, re- in eo. Flumina plaudent manu in idipsum, monles b
prehendit. Et quia hoc inde potuit, quia venienlem exsullabunl anle faciem Domini, quoniam venil, quo-
in carne mundi Redemplorem gaudenter excepit, niam venil judicare terram (Ibid. iv, seq.). Quasi
causam dilatati oris exponit, dicens: dicat: Quia tam immensa ceecitate premuntur, ut
(Vers. 1.) Quia Imtatasum in salutari tuo. nequaquam videre meruerint, vos gaudete abundan-
4. Jam quis sit salutaris Dei cognovimus. De quo tius, qui vidistis. Sed quam mirabiliter, atque iueffa-
etiar* Isaias vaticinans a ait: Videbit omnis caro Sa- biliter gaudendum sit, signa gaudii Goacervans, ait:
lutare Dei; videbunt omnes fines terrm Saiutare Dei Jubilute, cantate, et psallite. Celebritatem quoque Icc-
(Isa. LII, 10; Psal. xcvn, 3). Jesus autem nostro titiae iusinuare gestiens, inslrumenta ejus.enumerans,
a HaecIsaiaeomitluntur in Vatic. et in Gussanv. b Gilot., exsuitaverunt ante (aciem Domiri.
C5 1N PIUMllM REGUMEXPOSITIONES. - LIB. I. fiii
dicit: Ptallite Domino in cithara, et cilhara, et voceA A tetigit, sanguis stetit. Non est ergo sanctus ut cst
psalmi, in tubis ductilibuset vocelubmcornem,jubilate Dominus, quia quisquis potuit sanclus existere, ejus
in conspecturegis Domino. Quid iu conspectu regis, accepit munere ut sanctus esse potuisset. Hoc nam-
nisi in cognitione Redemptoris ? Sed a quantis haec que sancta Ecclesia subsequenli verbo insinuans, ad
gaudiorum sotemnitas sit agenda exponit, dicens : eumdem Redemptorem ex nimia cliaritate converti-
Moveatur mare, et plenitudo ejus, orbis tetrarum, et tur, dicens :
universi qui habitant in eo. 0 infelix Judsea, ttnes ter- (Vers. 2.) Neque enhn est alius extra te.
rac viderunt Salulare Dei, omnis terra commota ju- 6. Subauditur, sanctus. Extra eum sanctus aliquis
bilat, gaudet universus orbis, flumina plaudunt mani- esset, si absque dono unigeniti sanctificationis spiri-
bus, montes exsultaut; sed impia Judaeorumcorda tum habere potuisset. Sed quis hoc asserere audeat
non credunt, et in caecitatissuaetenebris livoris poe- de hominibus, quod de Angelis nequaquam constat?
na feriuntur. Sed quem blasphemare non metuunt, Scriptum quippe est: VerboDominicmlifirmati sunt
sancta Ecclesia altentius commendat, dicens: et spirilu oris ejus omnisvirttts eorum (Psal. xxxn, 6).
Verbum Domini est unigenitus Dei. Quem profecto
(Vers. 2.) Non est sanctus ut est Dominus.
5. In descriptione Redemptoris orania incompara- evangelista Joannes insinuans, ait: In principio erat
bilia designantur. Iode enim verus Redemptor osten- JJ J Verbum , et Verbum eral apud Deum, et Deus erat
Verbum (Joan. i, 1). Si ergo eliam angeli sanctificali
ditur, quod in omni quod ad ejus gloriam dicilur ei
nemo comparatur. Ille enim omnes redemit qui om- creduntur in-Filio, multo magis de hominibus credi-
nibus excellit. Quod recte contra Judoeam dicitur, tur quia exlra eum sanclificationis gratiam, invenire
non possunt.
quae eo audacius Redemptorem despicit, quo multos
se habuisse viros recolit, qui magna claruerunt laude 7. Potesl etiam hoc sine aliqua subauditione iniel-
sanctitalis. Hinc est enim quod illuminato coecoex- ligi. Cum ergo dicit: Necest alius extra te, quid aliud
in Redemptore quam divineeessentiaeincommutabili-
probrantes dicunt: Tu sis discipulus illius, nos autem
tas ? Unde et Judseis blasphemantibus di-
Moysidiscipuli sumus. Scimus, quia Moysi loculusest cit.:designatur
Deus, hunc nescimusunde sit (Joan. IX, 28, 29). Hinc ArUequamAbraham fieret ego sum (Joan. vm,
item gloriantur, et dicunt: SemenAbrahm sumus, et €8). Idipsum in Genesi Moysi insinuans , ait:
neminiservivimusunquam'(Joan. vm, 33). Sedhomo 44 Ego sum qui sum ( Exod. m, 14). Deo enim
fuit Moyses, homo Abraham,homoChristus. Verum- unigenito esse est dissimililer nunquam esse: Qui
laraen illi assumpti ad locutionem Dei, iste assump- cerle status tanto longe est a cunctis mortalibus,
tusin divinitatem. Illi assumpli ad ministerium, iste quanto clarius cognoscitur quia momentis singulis
ut unigenitusassumptus ad regnum. Unde et loquitur, Q ( per multa variantur. Potest hoc et ad justitise statum
dicens . Omnia qumhabel Paier mea sunt (Joan. xvi, pcrtinere, quia electorum esse est in Deo per jusli-
Non esl sanctusut est Dominus. Hoc etiam sacra tiam raanere. Et quia unigenitus Dei Deus est, exlra
15). eum non est aliquis, quia nerao electorum nisi in ip-
Scriptura testatur, dicens : Cui se infudit omnis ple-
nitudo divinitatis corporaliler (Col. n, 9). Hinc Joan- so est. Quod si refertur ad divinitatem ejus, ut ne-
nes ait: De pleniludine ejus omnes accepimus(Joan. quaquam intellectum humanitatis ejus evacuet, quia
esse 45 non potest qui fidem non habet divi-
i, 16). Non est sanctusnt esl Dominus. Quia in eo justus
nse Incarnationis; Judsei ergo per hsec singula verba
quod Dominus asseritur, sanctitatis ejus excellenlia
coinraendatur. Sed JudoeiChristum,quem exspectant, feriuntur, qui, dum Redemptorem contemnunt, An-
tichristum exspectant, qui Deus non esse liquido
purum hominem asserunt, et tamen suum Dominum
futurum et singulariter sanctum credunt. Sed Psal- comprobatur. Unde ct per beatum Job dicilur; Ha-
misla illos reprobans, nos ad lidei gaudium cohorta- bitent in tabernaculo ejus socii ejus qui non esl (Job.
tur, dicens : Jubilale Deo omnis terra, serviteDomino xviu, 15). Tabernaculum Anlichristi est araor perfi-
in tmtitia. Intrate in conspectu ejus in exsultalione, dioe,quo fidei contradicit Redemptoris. In quo nimi-
scitole quoniam Dominus ipse esl Deus (Psal. ic, 1, rum tabcrnaculo Judcei nunc permanent, quia dum
2, 3). Illi Doiuinum vocant, qui Deus non sit. Nobis jrj perfidioesuse situm amanler inhabitant, conlra Re-
ergo jubilandum, nobis in lselilia serviendum, qui demptorem pugnant. Qui etiam ejus qui noti est so-
talem habemus Dominum, qui eliam Deus veraciler cii esse referuntur, quia in proposito suo diabolum
credatur, qui majestatem divinilalis, quam in se as- adjuvant, qui, dum a summaeillius essentise amore
seruit, incomparabilibus miraculis comprobavit. Qui corruit, verum esse protinus amisit. Cui nimimm
ergo invisibilem ejus divinitatem abnegant, patenti- non esse est ab summam illam beatam essenliam per
bus operibus credant. Sed quam mira sanclitas illa amoris participationem reverti non posse. Et quia
est, quacpeccatores sanctificat? Unde et de peccatri- Judoeorum populus, non solum arduam patrum vete-
ce muliere dicit: Remittunlur ei peccata multa, quo- rum conversalionem, sed etiam miraculorum osten-
niam dilexilmultum (Luc. vu, 47). Hanc excellentiam sionem ad augmentum elationis habuit, subditur :
sanclilatis, illa in fluxu sanguinis posita cognoscens, (Vers. 2.) Et non est fortis sicul Deus noster.
ait: Si tetigero vet fimbriam veslimenti ejus, satva 8. Qnasi inaniter gloriantem Judseamreprimat, di-
ero (Matth. fx, 21). Sed quis fidem ejus assereret, si cens : Quos magna fecisse astruis, puri homines fue-
effeclusfideinon palerct ? Nam ut vesliraentum ejus runt; quem praedico,non solum homosanctusfuit, sed
67 SANCTIGREGOmi MAGNI 68
ctiam potens Deus.Dum ergo fortitudo rcspicitur, ex- A et ex seipso potcns, paralytico imperans, ait : 7'tW
cellcntia indicatur, quia nimirum omnino infirma dico, surge (Mattli. ix, 6). Hinc etiam scriptum esl:
est omnis fortitudo hominis in comparalione deita- Quolquotlangebanteum, satvifiebanla quocunquelan-
tis. Quo tamen in loco assertio divinitatis non prolat guore tenebantur (Marc. vi, 56). Et ilerum : Virti.s
excellentiam operis, sed incomparabilitasfortiludinis deillo exibat,etsanabal omnes(Luc.vi, 19). Hocnain-
ostendit veritalem deitatis. Quasi dical : In hoc que insigne forliludinis, nec Moyses, nec Helias lia-
cognosciturquia vera protulit, quia deitatem quam in bere poluit, ut, dum incomparabiliasigriainnotesce-
se asseruit incomparabilibus operibus comprobavit. rent, adventum unigenili apertissime designarent.
Undeper seraeiipsum dicit : Si opera non fecissemin Rccte ergo Synagoga perpetuo silcntio damnatur,
cis, qum nemo alius fecit, peccalum non haberenl cum subditur :
(Joan. xv, 24). Jam vero ipsa opera discuticndasunt. (Vers. 3.) Nolite multiplicareloqui sublimia.Rece-
Moysesmare (Exod. xiv, 12), Helias flumen divisit dant vetera de ore veslro.
(IV Reg. n, 8); Dominus nosler Jesus super mare 9. Quasi dicat : Dum incomparabiliternova cemi-
ambulavit (Matlh. xiv, 24). Quid ergo est eleganlius lis, gesta antiquorum reprehensibilitcr effertis. Quasi
in sicco profundi alveo viam lra.iiseuntipopulo exhi- enim umbra illa prsecesserant. Sed nunc palam veri
bere, an ipsam maris faciemviam facerc ?Illi quippe, JJ j fideles haec Redemptoris nostrl opera venerabilitcr
quia humanilatis deprimebantur ponderc, in pro- adorant, quia quod umbrabatur ibi occultatione sa-
fumlisolidoviamqua pergerent requirebant; sed qui cramenti, in adventu Redemptoris patuit, exspec-
inlirma humansenaturae in celsitudinem divinilatis tasse corpus revelandseveritalis. Ergosi ad nova re-
assumpsisse cognoscilur, super aquas virtute pro- ferantur, vetera non sunt, quia in Spirilu sancto in-
pria fercbatur. Moysesde consortio sermonis Domini tellecta, vetuslatem aliquam non recipiunt. De illo
splendorem vultus obtinnit (Exod. xxxiv, 29), Josue quippe renovante omnia spiritu, Psalmista precaturj,
oratiouibussolem (ixil (Josue x, 12, 15); sed quia Deus dicens : Emilte spiritumluumel creubunlur,et reno-
cst Jesus, coram discipulis in solis virtutc resplen- vabis faciem terrm (Psal. cm, 30). Vetera ergo sunt,
duil. In illitis faciemfilii Israel intendere non poterant, si Redemptoris operibus conferanlur; sed cum ad
istius gleriam qui merucrunt cernere ceciderunt, ut confirmanda haecspiritaliter illa proferimus, eo spi-
aperte cognosceresquia divinuraexisteret quo liumana rilu quo hsccintelligimusilla renovantur. Sancla ergo
Iransirei. Huic, in monte illis assistentibns, ab oelerno Fcclesia dum Judseos de veterum narratione repre-
Patrc dicitur : Hic est Filius meusdilectus, inquo mihi hendit, quid aliud quam eos acta Patrum spiritualia
complacui,ipsumaudile (Mallh. xvn, 5, 6). Et idcirco carnaliier intelligere designatur? Synagoga elenini
ctiam Helias,qui ne plueret coelura clausii, et ut rC conlra sanctam Ecclesiamse tanto lemerius erigit,
plueret reseravil (/// Reg. xvu, 1) in ejus compa- quanto legis ct prophetarum scienlia superbius ex-
ratione quid est qui aperlis ccelis, Palrem cxhibuit toflitur, quam suis pafribus divinitus inspiralam, sibi
leslem suaedivinaegenerationis ? iVonest ergo forlis autem materialiter exhibitam didicit. Unde sequitur :
ut Dominus,quia quidquid virtutis Moysesostendire NoW.emulliplicareloquisublimia,gloriantes.Et nt lu-
potuit, Dominu», non ipse fecit. Josus autem omnia mere desinanl, subjungit, dicens : Recedantvelerade
qusc mire gessit propria virtute exhibuit, quia Domi- ore vestro. Jam quippe ei vetera sunt, quce,ul dixi,
nus ctiara Moysifuit. Non enim Moysespopulo per- per renovantem spiritum non intelliguntur. Tale est
deserla gradienli, sed Dominusmanna pluit (Exod. igitur ac si dicat : Dignumest ut ab eorum narra-
xvi, 13, seq.). Non Moyses, sed Dominusin columna tione sileas, quorum novosel splendidossensus igno-
ignis per noctem, ct nubis in dic, poputuinpreecessit ras. Quos nimirum ctsisubtiliter intelligis, tumorem
(Ibid., xiv, 19). Non Moyses, scd verbum quod fac- arroganlioetibi praestarenon debent, quia Deus scien-
lum e-t ad eum, aquam dc rupe produxit (Ibid. xvu, tiarum Dominuscst. Redcmplor quippe humaui ge-
6). Non Moyses,sedDominus volatilia concupiscen- neris, quia summi Patris est Verbum, Dominus est
libus exhibuil (Ibid. xvi, 17). Unde et DominusJu- utique omnium scientiarum. Alta quippc, et magna
dacosin palrura fortitudinegloriantesreprimit, diccns: j) , loculus est Isaias, magna locutus est Jeremias; sed
Non Moyses,sedPater mettsdedit vobispanemde cmlo profecto n hil dicerent, si hoc Verbum scienliarum
(Joanxi, 32).46H'nc Psalmistanon Moyseninaniter Dominns non eis, anlequam Ioquerenlur, scientias
clferens, setl Dominumlaudabililer exlollcns, dicit: indicaret. Unde ct frcquentcr in libris ejusdem Isaioe
Fecit mirabilia in terra JZgypti, in campoTltaneos, prophetocle^ilur : Verbumquodfaclitmest ad Isaiam
inlerrupit mare, et perdttxiteos, et stalttit aquas quasi prophetam.Frequenter el in libro Jcreuiiccscribilur:
in utre. Eduxit eos in nubedici, et tota noctein iltumi- Verbumquod(acmmest ad Jeremiamprophetam.IIoc
nulioneignis. Eduxit aquam de pelra, el deduxillan- Verbumscientiarnm DominumJoannes in altissinio
qttnmfluminaaquas. F.l mandavitnttbibusdesuper, et( summi Patris sinu aspiciens, ait : In principio ertit
jauuas cmti aperuit, et pluil illis manna ad mandu- Verbum,el Verbumerat apudDeum,el Dettserat Ver-
cundum, et pluit super eos sicut pulveremcarnes, ett bum(Joan. i, 1). Hinc Paulus scientiarum Dominum
slcui arenam maris volatiliapennula (Psal. LXXVII ,, Redemplorem noslrum 47 insinuans, dicil : Qttia
18, seq.). Dominusaulem Jesus fortis incomparabi- in ipso habitat omnisplenitudo divinitatis corporutiter
liter non in atiena virtute apparuit, sed in sua. Unde: (Col. n, 9). Dum egro dicit: Recedant vetera de ore
fi9 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES.— LIB. I. 70
veslro, quta Deus scientiantm Dominus est, quid est. t A lorum minas non erubcscebant delitescendo fugcre;
aliud dicere, nisi Synagogoeaperta ratione monslrare,, et qui mulierum verba timuerant, auctoritatem prin-
ut tanto sollicite tacere debeat, quanto non solumii cipum libertate frangebant. Vicit robur formidinem ,
quod sint, sed etiam a quo sint ea qux dicit ignorat?? terrores, minas, et csedes superavit; et quos super-
Qnasi dicat : Illam scientiam, quam patrum tuoruma veniendo induit, in ccelesti militia mirabilis audacise
fuisse astruis, tanto tibi dare arrogantiam non de- insignibus illustravit, ut inter flagella, coedesel op-
buit, quanto non ipsorura, sed unigcniti Filii Dei fuit,;, probria non metuerenl 48> SC{iexsullarent. Scri-
etipsam eamdem scientiam non intelligis. Dicit ergo:: plum quippe de eis hoc jam roborc indutis est: Ibant
Recedantvelera de ore vestro. Ut Judeei nequaquam a apostoli gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni
depravent quod intclligere reclc non proevalent.Deus 9 habili sitnl pro nomine Jesu contumeliampati (Act. v,
scientiarum, dicit, Dominus est, ut quod veraciterr 41 ). Hinc jam prxdicantes, dicunt : Omne gaudittm
Dei osse comprobant, hominibus fallaciter non ascri- existimate, (ratres, cum in tentationesvurias incideri- -
bant. Sed dum de verbis jactantise Judsca reprehen- tis (Jac. i, 2). Bene ergo dicitur : Arcus fortium su-
ditur, quia nullo timore compnngitur, ei etiam de oc- peratus esl, et infirmi accincli sunt robore. Quia.prius
cultis perfidorum cordium motibus tormenta nun- a mortuis resurrexit, el sic ad ccelum Redemptor
liantur. Nam sequitur: B abiit, ct Spiritum sanctum discipulismisit. Prius nam-
(Vers. 3.) Et ipsi prmparantur cogilationes. que superandus crat arcus forlium, et post inlirmi
10. Quasi dicat: Quem blasphemare non metuis,, robore accingendi. Unde et scriplum est : Nondum
non solum linguse habebis judicem, sed et cordis. erat spiritus dalus, quia Jesus nondum fuerat glorifi-
Unde et perlsaiam comminatur, dicens: Ego opera, ett cakts (Joan. vn, 39).
cogilaltoneseorumvenioul congregem(Isai. LXVI, 18). 13. Quo in loco notandum est quia hoc contra Ju-
Hinc per Moysen Dominus comminans, ait : Nonnee doeamdicitur quse miracula Redemptoris tanto su-
hmccondita sunt apud me, et signaia tn tltesauris meis s perbius despicil, quanto inter supplicia mortuum re-
(Detti. XXXII, 34)? Et quia his verbis silentium Syna- cognoscif. Dicit ergo : Arcus forlium superaltts est,
gogneproccipitur, videamus jam sancta Ecclesia qui- et infirmi accincti sunt robore. Quasi morlem Re-
bus fecunditatissuselaudibus in Aonsevoce glorietur. demptoris catumnianti Synagogscrespondeat, dicens:
Subdens naraque ait: Noli despicere quod mori potuit, sed mirare potius
(Vers. 4.) Arcus (ortium superatus est. quia mortuus resurrexit, et gentis tuse ssevitiem
11. Quisnam est arcus fortium, nisi fraudulenta soe- reviviscendo superavit. Et quia hoc de proelerito
vitia Judoeorum? Ex occullo quippe, quasi ex arcui ostendit, non solum denuntiando ei loqnitur, sed
Redemptori vulnus inflixerant, quem genlium mani-. C ( insultando. Quasi enim | inaniter insultanti im-
bus occidebant. Sed superatus est arcus forlium, properet, dicens : Quid vobis profuit occidisse
quia qui eorum vulnere obiit, a mortuis resurrexit, r quem mortis laqueus non potuit tenere ? Vos occidis-
in coelumascendii, promissum Spiritum sanctum dis- tis, ne post eum totus mundus iret; sed idcirco post
eum tolus mundus vadit, quia verum se Dei Fi-
cipulis misit. Unde subditur :
lium probavit, dum moriendo humanum genus redi-
(Vers. 5.) Et infirmi accinctisunt robore.
12. Appellatione quidem roboris, virlus ostendi- meret, et dum resurgendo vivenlemse monstraret, et
turSpiritus sancti. Undeet eumdem Spirilum Domi- ad cceium conscenderet, et spirituirfsanefum pro-
nus discipulisrepromiltens, ait: Vos aulem sedeiein[ missum discipulis destinaret. Et quia pro increduli-
civilale, donec induamini virlute ex alto (Lttc. xxiv, tatis suoemerito Synagoga a parlicipalione promissse
49). Robur autem gratia sancti Spiritus recle dicilur, gratiocrepuisa est, id ipsum sancla Ecclcsia impro-
quam ut electi recipiunl, contra omnia adversa hu- perans ei, subdens, ait:
jus saiculifortes fiunt. Qui vero infirml hoc loco, nisii (Vers 5.) Repleti prius, pro panibusse locaverunt,
apostolo intelligendi sunt ? Sed infirmi profecto, cum_ et famelicisalurati sttnt.
arcus fortium tenditur, non cum virlute ex alto ves- 14. Qui fuerunl prius repleti, nisi qui cognitionem
tiunlur. Nam in hora Dorainicx comprehensionisi D * Dei, antequam cseteri populi, habuerunt ? Qui ergo
scriptura de eis est, quia, reliclo Domino, omnes (u- repleli prius intelligendi sunt alii quam Judsei, qui in
gerunt (Matlh. xxvi, 56). An non valde infirmus tunc fide conditoris fere ab ipso fuerunt principio mundi
Petrus erat, cum interrogantis ancillulsevocem ti- erudili ? Ipsi quidem pro panibus se locaverunt. Quid
muit, et Redemptorem negavit (Ibid., LXIII,74)? Jam enim panes hoc loco significant, nisi mysteria divinee
quippe superalus erat arcus fortium, annihilata sscvi- Inciriiationis ? Locus autem inveniendorum panum
lia Judseorum, quia Redemptor morle victa surrexe- sacra cst Scriplura. Unde et panis, qui de coelodes-
rat; et tamen adhuc infirmi apostoli superatos fortes, cendii, ad inveniendum se ignorantibus dicit : Scru-
clausis januis, meluebant ( Joan. xx, 19). Sed ubi[ inmini Scripturas, quia ipsm sunt qum teslimonittm
eos robur induit libet intueri quam fortes fecit. Re- perhibent de me (Joan. v, 39). Pro panibus ergo se
pentino quippe sonitu super eos Spiritus sanctus ve- locaverunt, quia omnes Scripturas acceperant, ut ii»
nit, et eorum infirmilatem in mirae cbaritatis virtu- eis sacramenta divinse Incarnalionis invenire de-
tem permutavit (Acl. n, 22, seq.). Coeperunt enimi buisscnt : sed cum panis venil, Synagoga, quee se
Chrislun jain robore induli praedicare, qui persecu-. pro pane locaverat, Iocura reliquit, in quo invenire
71 SANCTl GREGORIIMAGNI 72
panem debuit quem qusesivit.Scripturas quidem, ut A 20), sic dicilur ab eis accipi, sicut nosci, sicut, per
dixi, ad cognoscendumRedemptorera habuit, sed qui fidemnotus ab eis, per charilatis desiderium poterat
secundum Scripturas venerat, venientem confutavit. concupisci. Synagogscigitur in primis patribus glo-
Famelici ergo saturati sunt, quia qui crediderunt de rianli, ii accincli robore a prscferunlur, ut dum no-
gentibus, dum mysteria divinae Incarnationis venc- vum culmen electorum conspicitur prsecelsum, ne-
ranler accipiunt, ccelestemcibum habenl ad inlernsc quaquam inaniter ultra glorielur. Et quia a discubilu
deleclationis usum. Famelici quidem dicti sunt, quia sanclse Eccfesioecibus vitse nunquam tollitur, tam
ante adventum Redemptoris, infidelitatis fame pro- futura quam prselerita insinuans, ait:
jecli, spiritualis refectionis cibum nullum habuerunt. (Vers. 6.) Donec slerilis peperit plurimos, el qum
Vel cerle famelici dicuntur, quia spiritualis cibi dul- multoshabebal filiosinfirmala est.
cedinem cum magna aviditate suscipiunt. Repleti 16. Quseesl sterilis, nisi sancta Ecclesia, ut supra
vero, qui se pro pane locaverunt, audiant quem latius in Annaetypo jam diximus? Quid est ergo fa-
exspectabant : Ego sum panis vivus, qui de cmto melicos saturari, donec sterilis pariat, nisi usque in
descendi(Joan. vi, 33, 41, seq.). Sed quia non mere- mundi finem panem vitae possidere ? Quod et ipse
banlur agnoscere, respondebant: Nonne hic est filius repromittit, dicens : Ecce ego vobiscumsttm usque in
Joseph? quomododicit, quia de cmlodescendi(Luc. IV, B consummalionemsmculi(Matth. xxvm, 20). Nonenim
22; Joan. vi, 42)? Ipse autem, qui 49 omnia no- sunt nisi famelici quos sancta Ecclesia paril. Ergo
verat addelectalionissuoerecubitumfamelicosventuros donec parit, famelici saturantur, quia usque in mundi
prophetabat, dicens : Amendicovobis,quia ab Orienle finem Deo filios generat, qui dum venisse in carne
et Occidentevenient,et recumbentcumAbraham, Isaac Redemptoremcredunt, panem vilse,quem desiderant,
el Jacob in regno cmlorum,filii autem regni projicien- comedunt, et plenitudine replentur. Sed donec ste-
lurin lenebrasexleriores(Matth. vin, 11,12). Repleli[ r.ilis plurimos parit, ea quac multos habebat filios
ergo se locaverunt pro panibus, sed famelici satu- infirmatur. Inlirmari Synagogseest iustitutione legis
rantur, quia Synagogacfilii in Scripturis sanctis pas- veteris parere non posse. Quaeenira fidem viri prioris
tum fidei de fulura Incarnatione Redemptoris habue- perdidit, diabolo jam et non Deo parit. Bene aulem
runt; sed nunc, projeclis iliis, dum genliles in eumi dicilur : Quoemultps habebat filios, quia dum in ve-
veraciter credunt, divinitatis et humanitatis ejus sa- ritate Scripturarum subjectum sibi 50 populum an-
cramentain deleclationisinlimaerefectionesuscipiunt. tiquitus erudirel venturi Redemptoris advenlum con-
15. Quia vero per egregium Doctorem dicitur: cupiscere, de complexu cceleslissponsi filios parie-
Omneseamdemescam manducaverunt, et omneseum- bat. Nunc autem quae habebat filiosinfirmala est, et
dem spiritalem potum biberunt (bibebant de spirilali; C * filiosnon habet. Scripluras quidem suis audiloribus
consequenteeos petra, petra autem erat Cliristus) (If exhibet, sed quia Redemptorem negat, Deo filios
Cor. x, 3, 4), potcst rationabililer colligi quia illi{ nunquara generat. Infirmari ergo dicilur, cui spiri-
manducaverunt, et non sunt saturati, isti manduca- tualis fecunditas negalur. Et quia tam Synagogsere-
verunt, el saturati sunt. Quod nimirura contra Syna- pulsio quam eleclio gentilitatis incomprchensibiliDei
$ogam a sancta Ecclesia recte dicilur, ut ii qui suntt judicio iacta est, sequitur :
sub gratia mira celsitudine praceminere sub lege po- (Vers. 6-8.) Dominusmorlificat,etvivifical,deducil
sitis designentur. Quid enim illis fuit se pro panibuss ad in(eros, et reducit; Dominus pauperem (acit, et
locare, nisi sacramenta venturi Redemploris in Scri- ditat; humiliatet sublevat.Suscitat de pulvereegenum,
ptura sacra perquirere? Quorum profecto unusquis- et de slercore erigit pauperem,ut sedealcum principi-
que manducavit, et saluratus non est, quia futurami bus, et soliumglorimteneat.
summi unigeniti Incarnalionem credidit, sed prsesen- 17. Quasi obstupescenti alicui dc tam electsegenlis
tera non vidit. Manducare quidera ei fuit, divinam n repulsione respondeat, dicens : Quid in his rationem
Incarnationem in mentis desiderio dulciter retinerc,!> quaeris, qusesuinma ratio incomprehensibiliter facit?
et non saturari ei fuit desideralam ejus proesentiam a Quod etiam genus quoerendi doctor egregius repre-
non videre. Sed infirmi, qui robore accingendierant,, uI hendens, ait : Homo, tu quis es, qui respondeasDeo?
saturitatis suae praeconia ab eo quo Saturabanlur >r Nunquid dicit figmenlum(aclori suo : Quid me (ecisii
pane audiebant: Beati oculiqui videntqumvosvideiis. '• sic ? Aut non liabet polestulemfigultis ex eodemluio
Amendicovobisquia multi reges et prophelmvoiuerunl ,l aliud quidemvas(acere in honorem,aliud vero in con-
videre qum vos videlis, et non viderunl, et audire qttm
® tumeliam(Rom. ix, 20, 21)? Tale est ergo ac si di-
vos auditis, et non audierunt (Malth. xm, 16,17). Qui " cat : Quia omnium Dominusrecte cognoscitur, opus
enim videre volebant, jam intimoedelectationis pa- illius, et in Judaeae
abjectione, et ingenlium eleclione,
nem per desiderium manducabant; sed quia vidercc venerandum el non disculiendum esse sentiamus.
non poteraut, habebant gaudium desiderii, sed non n Morlilical quidem Dorainus, quia incomprehensibili
habebant per fruitionera saturitatis. Nara etsi Scri- '" judicio quondam electum Judaeorumpopulum a co-
ptura dicat : Quia panem omnem suavitatem haben- '" gnitione veritatis separat, et in perpetuum damnat.
tem et omnem dutcedinem, Deuseis dedit (Sap. xvi, '» Viviucat, quia gentilitatem ad agnitionem sui unige-
° Vatic. ct Gilot.
r proferunlur.
7« IN PRIMUMREGUMEXPOSITIONES. — LIB. I. 74
niti teraporatiter per fidem recipit, et ad ejus con- A A cuntur pro mortificatione propriaevoluntatig. Domini
lemplandam gloriam octernaliter perducit. Ad inferos quidem sunt, quia non sua quaerunt, sed quae Jesu
dueit, quia districto ejus judicio ullrix gehenna eos Christi. Sed dum Domini esse dicuntur, singularis
puniendos in perpetuum recipit qui per culpam per- qncedamin eis sanctitas designatur. Qui vero Domini
fidiaca veneratione se dividunt Redemptoris. Reducit sunt, videant quia super eos orbis ponitur, non sub
ab inferis, quia gentilem populum ad filii sui fidem eis. Quid euim orbis nomine nisi sanctaeEcclesiaesub-
devote accedentera suscipit, cui, velut atlus abyssi jecta designatur plenitudo iidelium? Super cardines
carcer, exstitit immensa obscuritas erroris. Paupe- quidem terrse Deus orbemaposuit, quia proedicatores
rem facit et dilat, quia et repulsam Judseam spirita- ad hoc sanctse Ecclesioe prseponuntur, ut eorum
libus virtutibus spoliat, et electam gentilitatem, tam iniirmitatera relevent, et debiles quoque ad ccelestem
onus portent. Non
pretio fidei quara bonorum operum fulgoribus exor- palriam, veiut superimpositum
nat. Qui etiam humiliare et sublimare dicitur. Etenira igitur se semper proclatos debent aspicere, sed quan-
ut disciplina cohibendis vitiis prae-
Synagoga, a Redemptore recedendo, sublimitatis susc doque subjectos,
alta deposuit, et sancta Ecclesia, Redemptorem ve- sint, sed oestimationeet obedientia ministerii soepe
subsint eis quibus praeeminent cura preelationis. Et
nerando, ab imo iniidelilatis, ubi projecta jacuerat,
in altitudinem rectsc fidei et Chrislianoe potestatis JJ B quia magna sunt onera quse praedicatores sustinent,
celsitudineni surrexit. Quia ergo Dei Filium Judsea subdit atque ait:
contempsit, gentititas proraeruit, recte et illa humi- (Vers. 9.) Pedes sanctorum suorum servabit,
21. Quasi dicat: Inter onera tam immensa corrue-
liata, et ista creditur exaltata. Sequitur : Suscitans
de pulvereegenum, et de slercore erigens pauperem, rent, si eorum pedes Dominus non servaret. Pedes
ut sedeat cum principibus, et solium glorim teneat. quidem sanctorum suorum sunt affectus mentium.
18. Egenus et pauper genlilis populus intelligitur, Qui profecto a Domino servanlur, quia ab ipsis gratia
miroedevotionis infunditur, qua onus lantum gratanter
qui de pulvere suscitatus etde stercore erectus dici-
ferunt. Servare quidem pedessanctorum Dominusdici-
tur, quia cum recipitur in fidera Redemptoris, et ei tanti ponderis molemfugerent, si hoc intolera-
minima el graviora peccata remittuntur. Quia enim tur, quia
facile pulvis excutitur, et quera stercora inquinant biliter grave, non eisinfusa desuper charitas levigaret.
etiam et status fortiludinis pedum appellatione
Iiorribiliter foedant, pulvis leviora, stercus graviora Possunt
Bene etiam de suscitatus signari. Pedes vero sanctorum suorumDominusservat,
peccala signilicat. pulvere quando eos raira fortitudine roborat, ut inter tam im-
egenus dicitur, el de stercore pauper erectus. In illis mensa onera
nequaquam cadant. Et quia non pedem,
siquidem dormiebat, a quibus levi taclu gratise susci- sed
tari poterat. In illis vero jacebat, quia, lapsus in gra- Q C pedes servare dicitur, quid in utroque pede san-
ctorum intelligimus, nisi fortitudinem et humilitatem ?
vioribus, manu magni auxilii indigebal. Sed jam ege- Ne enim ruamus, in
nus qui de pulvere suscitatur, et is qui de stercore utroque pede consistimus. Qui-
audiamus culmine cunqtte enim fidelibusgregibuspreesunl, in via, qua ad
pauper erigitur, quo prseferatur. siipernam patriam tendunt, modo prospera, modo ad-
51 19- Ul sedeatcumprincipibus, et solittmgtorim versa inveniunt. Ipsa enim
teneat. Qui vero principes hoc in loco nisi sancti prospera, quia elationem
menti excitant, eam ad casum valde impugnanl; ve-
apostoli designantur? Dequibus nimirum principibus, rumtam«nne eleciamans cadat, hincsubsistere nititur
Deo per Psalmistam dicitur : Constilueseos principes
pede fortitudinis, inde consistit pede humilitatis. Fir-
super omuemterram, memoreserunt nominis tui, Do- mum
mine (Psal. XLIV,17, 18). Quid est quod pauper cum quippe statuni inter ulramque tentationem re-
nisi ordo tineret, si tam solida humilitate consisteret, ut nulla
principibus sedet, quia praedicatorum, de hanc prosperitas elevaret, adversitas nulla dejiceret.
gentibus clectus, in sancta Ecclesia culmen aposlolicse est er80 1u°d dicitur : Pedes sanclorum
auctoritalis obtinet? Cum principibus quippe sedet, 52 Qum
suorum servabit, nisi quia debilis est omnis virtus
quia de throno coalestis magisterii docfrinam salutis hominis sine auxilio conditoris? Infirma quippe hu-
exhibet. Et solium gloriee tenet, quia bonacfamae1
miliias nostra, dum prosperitatis favore mulcetur,
odorem spargit, quibus dignitate praeeminet. Vel I ab
certe solium glorioetenet, et cum principibus sedel, titudo ineplse lsetiliaeimpulsu prosternitur. Infirma for-
nostra, dum adversitate impingitur, leviter
quia et sublimitatis honore radiat, et miraculis co- Sed tristibus elidimur, Isetis enervamur,
ruscat. Sed qui tam subhmi dignitate suslollitur,1 superatur. cum nos nobis oranipotens Deus deserit, non cum
qualiter uti ea debeat iudicat, cum subjungit : auxilium suseprotectionis impendit. Dicit ergo : Pedes
(Vers. 8.) Dominienim sunt cardines terrw, et po- sanclorum suorum servabit, quia omnipotens Deus
suit super eos orbem. infirmitatem nostram in ferendis subditorum nostro-
20. Cardines terroe sunt extrema terrae. Nominei rum oneribus adjuvat, ut nos nec adversa allerant,
autem cardinum ipsos preedicatores eleclos de gen- nec laeta seducant. Tunc quidem a Domino pedes
tibus voluit designari. Extrema quidera terrae dicun- nostri servantur, cum, divino auxilio roborali, ob-
tur, quia de vili quodammodo et abjecta genlilitate3 viantia mundi lseta conlemnimus, adversa nulla for-
producuntur. Qui profecto cardines Domini esse di-- midamus, cum stabili patientia gratanter mala feri-

^Guss., proponuntur.
PATROL.-LXXIX. 3
75, SANCTl GRE.GORIIMAGNl 76.
uius et vopacussa liumilitate sublimem animum a A A milti, cum per excelsos ccelostonantia jndicia andie-
vana delfictationerefrenamus. rint aeternoesuaedamnationis.. Unde et subditur:
28, Possunt autem pedes sanctorum fides et amor (Vers. 10.) El super ipsos,in ecetis lonabit.
Redeuiptoris intelligi. Quibus profecto pedibus gra- 25. Qui enim coelorumnomine hoc loco, nisi sancti
diuntur, cum eum quem per fidem fideles credunt apostoli designantur ? Quibus profecto ccelis subli-
amore consequuntur. llos profecto pedes servari sibi mitatis suse gloriam Dominus reprovuittens, ait:
a Domino postulabat, qui precabalur, dieens: ll Su- Sedebitis super sedes judicantes duodecimtribus Israel
per excelsa statue me, ut vincam in claritate ipsius (Mattlt. xix, 28). ilorum profecto ccelorum tonitrua
(Habac. m, 19). Super excelsa st&tuitur, cui Re- Judseis DominAi.sinsinuans, ait : Ipsi judices vestri
deuiptoris divinitas revelatur. Et in eiaritate ejus erunt (Luc. x\, 19). Super Judseos igitur impios tunc
vincit, quia dura ejus b clarilatis radiis, iiluslratur, in ccelis tonabit, quia a sanctis apostolis tunc terri-
cuitcta maligni spiritus tentamenta destruuntur. Sta- bilia judicia suoedamnalionis audient, ut eorum exa-
tutos quidem in monte pedes tenet, qui veritatis mine sententiam aeleniocmortis a,ccipiant, quos proe-
contempiatione arduus est, et ejus qitem eredit dicantes humililer vitseaetcrnocbona perseculionibus
summi Patris unigenitum amore succensus. Super affligebant.Quia vero de extremo judicio ista intelligi
exeelsa. quidem Petrus statutus erat, qui cum Do- __\ B debeant, sequitur :
mino confiteretur, dicens : Tu es Christus Filius Dei (Vers. 10.) Dominusjudicabil fines terrm.
vivi, protious audivit : Bealus es, Simon Barjona, 26. Qui sunt fines terroe, nisi ultima hujus mundi?
quia caro et sanguis non revelavii tibi, sed Pater meus, Fines vero terroe Dominus judicat, ut oequitatis ejus
qui esl i» cmlis (Matth. xvi, 16, 17). Fundatus sententia impunita aut irreraunerata nulla derelin-
enim fide, accensus charitate, eum quem araabat quat, quia dum in judicio extrema conclud.it,aliqua
etiam praedicabat. Bene ergo de reprobfc subjun- discutienda non deserit.
ctum est: (Vers. 10.) Tunc sublimabitcornu Christi sui.
(Vers. 9.) Et impii in tenebris contkescent. 27. Quando omnes electos in oeterna conteinpla-
23. Qui enim impii hoc in loco, nisi Judaei intelli- tione sui Unigeniti recipiet, ut eis seterna illa et inef-
guntur, qui a pietate verce fidei suat extranei, et fabili MajeStatepraesideat,qui dum in praesentis vitse
Redeiuploris morte cruenti? De quibus recte dicitur: peregrinatione viverent secum c non erant. Tunc stt-
In teneoris conticesceut, quia sancti super excelsa blimabil cornu Christi sui, quando in cefutudiue sua
slaluli Redemptorem mundi, quem in divinsemajesta- 54 respicietur sublimitas Redemptoris. De hac subli-
lis claritata censpiciunt, aeternis laudibus confitentur. mitale per Joannem dicitur : Videbimus eum siculi
lu teiiebris ergo tacent impii, quia Judaeiideo Redem- Q C est (I Joan. m, 2). Nam polestas sive regnum Domini
ptorem non pracdieant, quod iueffabiliaeos illa cla- nostri Jesu Christi semper oequaleest; sed tunc su-
rilas cUvir>ilatisn.on illusirat. Scriptum quippe est: blimari dicitur, quando tales erimus ut ejus subliini-
Tollatur impius, ne mdeat gloriam Domiiti (lsai. xxvi, tatem intueri valeamus; quidquid enirii nunc de illa
lti). His quippe tenebris damnatos eos intuens, sublimitate humana mens sibi potest fingere, omniiio
Juaanes ait: Lux in tenebris iucei, el tenebrmeam nihil est in illius gloriaecomparatione. Nam scriptwm
non compreltenderunt (Joan. i, 5). Hinc David non est de ilta : Quodoculus non vidit, nec auris audivit.
optans, sedi prophetans, dicit .* Obscurentur oculi nec in cor nominis ascendil, qumprmparavit Deus di-
eorum, ne videant, etdeorsum eorum semper incurva ligentibus se (lsai. LXIV,4; / Corvn, 9). Prius ergo
deinde cornu ejus sublima-
(Ps. txvui, 24). In teaebris ergo taeent impii, quia Christo dafur imperium,
ctsi Judaci divinae Scripturae verba in Dei laudibus bitur, quia tunc sriblimitalis ejus celsitudo respicitur,
proferunt, dwn Filium negant, Deo Patri nulla vo- cum nostra quoque natura a corruptionis suoe inio
cum obsequia consecrant. Deo enim silet, qui, Pa- sublevatur, cum renovationis suaeintegritatem resur-
trem laudans, Unigeniti laudem tacet. Sed quems gendo suscipit, qua praecelsum lumen contemplari
erucifixum despiciunt, quando judex venerit expa- valeat Redemptoris.
vescent. Unde eliam subditur : D
I 28. Si vero in cornu aliquis vult regnum intelligi,
(Vers. 9, iO.) Quia non in fortitudine sua robora- perregnum Christi sancta Ecclesia designatur. Quod
bilur vir, Dommum formidabunt adversarii ejus. profeclo corau subliraabitur, quia ima nostra ad ange-
24. Nunc autem durus in infldetilate, fortis in er- lorum aequalitatemperducentur. Quare et de electis
rore est, et qttem credere Deum contemnit, audacterr in Evangelio Dominus dicit: Erunt sicut angeli Dei
btasphemare non metuit. Velut vir siquidem nunc: tnco3/o(MaH/t.xxn,30). Deista cornu sui sublimilate
vinci non petest, sed tune sicut vir nequaquam ro- iterum ilicit: Fulgebunt justi sicut sol in regno Pa •
borabitur, eu» 'n qui eorum insidiis 53 crueifixusi trts eorum (Ibid. xm, 43). Sublimabitur ergo cornu
est, i» sua majestate conspicietur. Tunc fbrmidabuntt Christi, qiiia sancta Ecclesia in seterna contempla-
ejus adversarli, qwanda crueifixi virtute omnia mo- tione sui Redemptoris extolletur; et quaenunc'in bai
veri conspeserml, cum e>us )udicio universa sub- valle miserise depositionis suoepoenadeprimitiir, ab-

a Ibti qnktem legitur in cantrco ejus, EVT>J<&S$, b Vatic.et Gilot., charitatis radiis ittuslratur.
at aliquis legere potuit, h TJ?«Oy^,in splendore.' c Gilot ct Vatic, non erat.
77 IN PRIMUMREGUMEXPOSITIONES.— LIB. II. ?J>
volumine moraliter
sorpta tunc morte, renovata poterni gaudii culmine, A tulimus, restat ut in sequeuli
sublevabitur. Sed haecjam typica explanalione pro- exprimamus.

LIBER SECUNDUS.
CAPUT PRIMUM. servus luus cor suum (II Reg. vn, 27). Dicil ergo :
531. Superiori libro, dum sacrae historise textum Exsuttavit cormeumin Domino, ut libertatem mentis
moraliter discuteremus,Annaefecunditatem in suramsc assereret, sine qua Deum digne laudare non possct.
contemplationisperfectioneposuimus, quia concipere Sequitur:
raenti est de sumraa Dei omnipotentis contemplatione (Vers. 1.) Exallatum esl cornu meumin Deomeo.
ineffabiliter gaudere, parere autem in mente con- 53 '• m cornu electscmentis intentio designatur,
ceptac charitatis iosignia occultare non posse. Nunc qusemirabililer extollitur cum ad eum gaudendo per-
aulem parienti canticum dicere quid est, nisi condi- ™venit qui super universa consistit. Unde et cornu
lorem, quem ineffabiliteroiligit, veris prseconiisproe- ' suum non in alio aliquo exaltatum asserit, sed in
dicare ? Dicit ergo : Deo. Qui enim transeuntia bona diligit, hujus pro-
(I Reg. II, 1.) Exsullavitcor meuminDomino. fecto intenlio depressa, non exattata est, quia in imo
2. Sedea quse manducavit et bibit, quec amarura figitur ubi per desiderium locatur. Hine est quod in
animum habuit, quaefievit largiter> quscvotum vovit, Evangelio Dominusdicit: Ubi esl tltesaurus tuits, ibi
quia illa mens omnipotentem Deum digne laudare est et cor tuum (Matth. vi, 21; Luc. xn, 34). Exaltara
potest, quaedignisagonibus ad charitatis ejus summai ergo cornu nostrum volebat Dominus, cum dicebat:
pervenit,haecquidem diulurno usu contemnere omniai Thesaurizatevobisthesaurosin cmlo(Matth. vi, 20,33).
didicit; et dum cuncta creata ab intentione abj-icit, Exaltatum cornu habebant ii quibus se Paulus con-
tanto amplius in visione aeternoemajestatis gaudet, , formabat, dicens : Noslra conversatio in cmlis esl
quanlo alicujus creaturoe species in sui amore hanc: (Philip. III, 20). Sed qui eoetestia tantum diligit,
retinere non prsevalet. Haec ergo dicit : Exsultavitt si illam intimae dukedinis suavitatem gustare non
cor meumin Domino,quseeum, contemptis oranibus,, novit, quanquarovaMe exaltatus sit, ad hujus tamen
solum amat. In hunc profecto affectura veneral, quii exaltalionis sublimitatem non pervenit. Illc ergo hac
dicebat: Quidmihi restat in cmlo, et a te quidvoluii exaltatione sublimis est, qui per incrementa virtu-
super terram (Psal. LXXII,25). Hinc in Deo exsultans,, tum proficiens, subKmitatem summeecontemplatio-
dicit : \utium tuum, vullumtuum, Domine, requirami nis obtinuit, non solum ut perfecte ccelestia diligat
(Psal. xxvi, 8). Hinc sponsa in Canticis petit, dicens: sed etiara ut amoris perfectione in sola omnipotentis
Osculetur meosculo oris sui (Cant. i, 1). Dum ergo> Dei contemplatione requiescat. In Deo exaltatum
dteit: Exsullavitcor meumin Domino,quid aliud 54 , cornu habet, qui intemi tuminis alla visiOnefruitur,
quam in ejus se a osculis iuhsesisse quem ardenter in qua fauiiliari quadam singularitate gloriatur. Quare
diligit gloriatur? Et idcireo illa sola hoec dicit, quse non ait, In Deo nostro, sed tn Deo meo. Meum uam-
experta novit quocvis amoris sit in thalamo sponsi. que de eo dicit quem familiariter ac singularitcr di-
Cunctisquippe passionumvictoriis illuslrata, et prae- ligit. Ad quain certe divinse familiaritatis dignitatem
lala virlutum culmine, ad illam sublimitatem pervenitt pervenerat, qui dicebat: Deusmeus es tu, et confite-
ex qua per gaudium mirae devotionis exsutlationis- bor tibi : Deks meuses tu. el exaltabo te (Psal. cxvn,
que cor suum in Deo posuit. Et quia cor suum dicit,, 28). Hinc Isaias ait incredulos increpans: Nunquid
quid aliud quam mentis suse libertalem asseruit?1 parum est vobis moleslosesse hominibus,quia molesti
RCprobiquidera corda sua non habent, quia ea dia-.' estis et Deo meo (Isai. vn, 13)? Quseergo exaltatione
bolus possidet» Unde et de proditore dicitur: Cumi cornu in Deo sustollilur, Deum suum singulariter
diabotus jam misisset in cor, ut traderet eumJudasi D fatetur, quia summa illa Infusio divinse dukedinis
h SimonisIscariotes (Joan. xm, 2).Sienim Judas cor• exallatam meotem, et sui susceptibilem, et valde
suum, et non diabolus, possideret, ipse potius in eoi familiacmnfacit. Sequitur *
bonum quam diabolus malum poneret. Quo contrai (Vers. l.V Dilatatum est os meumsuper inimicos
electus vir loquitur, dicens: Animam meam porto in1 tneos.
manibusmeis (Job. xni, 14). Quid enim aliud manusi 4. Qui sunt inimici electae mentis. nisi spiritus
clecti est quam potestas internselibertatis ? Quid ergo• maligni? Quid ergo est dilatatum os super inimicos
ci est, animam in manibus porlare, nisi internaeli- habere, nisi omnes malignorum spirituum suasiones
bertatis gloriam in potestate retinere? Quotiescunque amplissima sibi infusac gratioe largitate reprobare?
ergo graviter delinquimus, cor nostrum nosnon ha- Angustum quippe os habet, qui cunctis fraudibus
bemus. Quare et Jeremias Judaico populo graviter malignorum spirituum per considerationera rationis
delinquenli improperans, ait: Audi, populeslulte,et( contraire non praevalet. Os quippe mentis ejus ralio
qui non habes cor (ferem. v, 21). Hinc itera conver- est, et loqui deKberare. Os namque repletur cuni
sus aller propheta Deo confitetur, dicens : Invenitt mentis ratio per itifusaui sibi gratiam in contenipla*
a Ita procmdiibio h Gilot et Vatic, Scariotes.
legendum, non ocuhs, ut habentl
atii editi.
»0 SANCTIf.riECORIl MAGNl glj
tionern summdevefitatis attollitur. Repleri quidem ei. A ctus dicilur, qula regeneralis per salutis lavacrma
est illustratione summoeverilatis imbui. Ibi quippe charitas Dei cordibus nostris infunditur, per cujus
discit, et quod aeternaliter appelat, et quod tempo- gratiam adaeternaopalrise bona procparamur,ut dum
raliter conlemnat. Et quia summa veritas amor est, hoecvita per decursionissuaetempus elabitur, ea nos
subtilitate veritatis atlollitur electa anima, ejusque vitasuscipiat, cujusgaudiohineelectorum egredientes
rei charitate, quam didicerit, inflammatur, et tanlo anirasesine mortis pavore potiantur. Deinde esse ei
strictius servat magisterium,quanto ferventius id sibi ascribitur, quia securi consummalionisnostraodiem,
inviscerat vis amoris. Cui nimirum etsi malignispi- videlicet clarilatem ultimseresurrectionis, exspecta-
rilus mala suggerunt, dilatati oris apertione confun- mus, dum in illo raunere acceptac requiei discimns
duntur, quia, veritate summaesapientiseinstructa, et extremi examinis discussionem non metuere, sed
summi amoris facibus accensa , habet jam contra promissaeglorioelsetitiam exspectare. Ultimo autem
suggestionem erroris immensamlucem sapientise,ha- loco fbrtis asseritur, ouia in gaudio luturse resurre-
bet et contra oblatara mundi hujus pompam inefiabi- ctionis infirma nostra roborantur, cum caro surgit
lem charitatem. In immensitate lucis videt quae re- de pulvere; sed idem carnis nostrse pulvis Iranslatus
probet, sed pervim sumraaecharitatis amat inepla in perpetuacincorruptionis gloriam, ad fragilitatissuoc
reprobare quaenovit. Per sapientiara mala suggesta B '. miseriam ultra non redit. Sed et notandum quia ii*
reprehendit, sed in virtute charitalis deprehensa his tribus ab altero ad alterum ducimnr; sed cum ha-
redarguit. Os ergo super inimicos dilatat, quia ex bere non habitum cocperit, qui hoc accipit quod non
abundantia rationis contra dsemonesmulta deliberat; habuit, quod ante habuerat non amittit. Nain cum de
et eo acutius eorum objecla destruit, quo id unde sanctificatione ad requiem perducimur, et de quiete
mala suggestareprobet in sublimibus agnoscit. Unde animaeperducimur ad robur aeternse incorruptionis,
prolinus causam insinuans, ait: et sanctificatiocharitatis augetur nobis in illa requie,
et requies et amor excrescit valde in resurrectione.
56 Quia Imlata sum in salutari tuo.
5. Quod profecto tale est ac si dicat : Quia exal- Conditorem namque suum unaquaeque aninia per
latum esl cornu meumin Deo meo. Hoc certe est lae- amorem conjuncta in lantis muneribus intuens, Annse
tari in salutare Dei, quod exaltatum cornu habere vocibus dicat quam bene sapit sibi donum perfectae
m Deo suo. Quod non de qualibet lsctitia salutaris regenerationis et vis amoris. Dicat: Non esl sanclus,
accipilur, sed de illo perfectissimogaudio, quo electa ut est Dominus. Dicat quam melius raunus sibi est
perfectaque anima more sponsaegaudet in sponso. promissio quietis in hora sui transitus : Neque est
De qua nimirum Iaelilia David obsecrat, dicens: alius extra te. Dicat quam optimum sibi placens 57
Redde mihi Imtitiamsalutaris lui, et spirilu principali' C pnemium sit ultima renovatio sua, in gaudio perfecti
cohfirma me (Psal. L, 14). Quaeergo dilatalum os spirilus sui et glorilicatsecarnis. Dicat: Et non est
habere super inimicos suos se gloriatur, in salutare fortis, sicul Deus noster. Et notandum quia hoc in
Dei prius lactala fuisse describitur, quia illa beata precis cantico Anna loquitur. Electoeelenim menti
mensvalide reprobare malignorum spirituum suasio- haec in cantico poscere est, dona tam grandia cum
nes poterit, qusc in Redemptoris divinilate per con- gaudio desiderare. Petere quippe ei desiderare est, et
templalionemsublimiter assumpta, ex eo et sapienticc gaudere cantare. Sed quae lam gaudenter dignitatis
accipit magnitudinem, et plenitudinem cdaritatis. suoemunera conspicit, quam fortiter occultis hosti-
bus exprobret innotescit. Sequitur enim, et dicit:
Quera profeeto dignis laudibus praedicat,dicens :
(Vers. 2.) Non est sanctus ul esl Dominus; neque (Vers. 3.) Nolite muttiplicare loqui sublimia glo-
enim est alius extra te, el non est forlis sicut Deus riantes, recedant veterade ore veslro.
noster. 7. Sublimia quippe et vetera spiritus maligni lo-
6. His namque Annsevocibus queequeelecta anima quunlur, cum alla quse videntur hujus saeculiappe-
hoc Redemptori clamat in laude, quod ab ipso cre- tenda fidelibus suggerunt. Qui ergo cornu suum in
dit in raunere. Sed ex hoc piocconfessionisordine Deoexaltare jam didicit, qui teneri iu gautlio Ma-
ordo innuitur, quo eadem muneris bona quoeseriatim D jeslatis novit, quiJquid offertur sibi de blandimento
prolulit consequamur. Sanclus iiaque Dominus et soeculilabentis, exprobrando despicit, dicens : Notite
fortis asseritur, a quo sanctificaraur, ad requiem du- multipticareloqui subtimia gtoriantes, recedant vetera
cimur, et glorificamur. Sanctificationera a Domino de ore vestro. Ac si aperte loquatur, et dicat: Eo
accipimus in virtute regenerationis; esse autem, id mihi ea qusc offeruntur displicent, quo per deside-
est quietem ab hujus mutabilitate corruptionis, in rium alia video quaevalde placent.
terminatione exsilii, fortitudinem in triumpho re- 8. Quod profecto dicere, quia ei competit qui jam
surrectionis. Primum itaque horum munerum in ista idoneus ad ministerium praedicationis agnoscitur,
vita consequimur,cum electi cujusque anima in carne apte quoque contra arrogantes sapienles, et contra
esl, sed ulraque auhuc in agone operis posita; se- negligentes sanctsevitaeprofessores, ista prolata sen-
quens autem in sotaanima prcetercarnem, post carnis tiuntur. Alla quipp.eglorians loquitur, qui per scien-
vitam, et jam de hujus vitae taboribus assumpla; tiam quani aecepit se intelligere subtimiter gloriatur.
ullimum vero, in carne et anima, sed utraque jam Vetera vero loquitur, qui, postpositis sancleeScriptu-
Der gloriam aetcrnitalis innovata. Prius itaoue san- roe eloquiis, ssecularibus verbis occupatur. Dicitur
i\ IN PRIMUM REGLM EXPOSITIONES. — LIB. II. 82
taqiie arrogantibus : Nolite loqui subtimiagloriantes. A
. cum dum intentio impia tetendit, jacere malitise ja-
Quibus profecto verbis ostenditur quia non modum cula supra se in conditorem studuit. Ponam, inquit
tocutionis prohibet, sed affectum intenlionis. Quasi princeps eorum, sedem meam ad Aquilonem,similis
aperte dicat : sublimia loquimini, sed de eo quod al- ero Altissimo ilsa. xiv, 13,14). Sed superatus est
tum dicitur gloriari refugite. Unde et Paulus pie arCus forlium, quia Deus aposlatarum spirituum su-
discipulum admonet, dicens : Noti altum sapere, sed perbioe reslitit, de coelo preecipitavit, conditionali
lime (Rom. xi, 20). Non dixil Non altum toqui, sed gloria virtutis exuit, utin.Iapsis angelis homo dis-
Noti altum sapere; sicut et hic non dicitur Nolile to- ceret quid timeret. Nam quid de cereo vase fiet, si
qui subtimia, sed Notite gloriantes loqui, quia sacra Deus nec aureis superbiee felore plenis ignoscit?
eloquia attius exquirenda sunt, sed quo altius ex- Unde et Petrus in Epistola sua loquitur, dicens .
quirens proficit, semetipsum cohibere a vanaeglorise Deus peccanlibus angetis non pepercit, sed r>idenlibus
fastu debet per custodiam humilitatis. Dicitur etiam inferni detractos tn tartarum tradidit in judicium
Otiose loquentibus : Recedant vetera de ore vestro. reservart (II Pelr. n, 4). Quasi ergo electus el humi-
Vetera quippe sunt verba saeculi, quia dum in eis lis praedicator superbientibus dicat : Ut cessetis ab
loquentis animus per intentionem figitur, devotio- elatione, in conformibus vobis angelis, videlicet
nis suse decore spoliatur. Quare illi sublimia glo-; JJ lapsis, damnationis debitaepoenas aspicite.
riantes loqui non debent, et cur ab eorum ore ve- 12. Et quos iraitari debeant proponens, ait: Et
tera debeant recedere, haec causa demonstrat, quoe
infirmi accincli sunt robore. Si ob prscsumptionem
subjungitur: sestimationismali angeli fortes vocantur, infirmorum
(Vers. 3.) Quia Deus scientiarum Dominusest. appellatio recte beatis spiritibus eonvenit, qui de se
9. Audiat itaque sciens et arrogans quia non ipse nulla praesumentes, virtuli sui
opifieis perpetua hu-
scientiarum dominus est, sed Deus. Nam recte glo- militate subjecli sunt. Infirmi accincti sunt
robore,
rians diceret, si ejus qua tumeret scientia, non om- quia, volunlariae subjectionis
merito, sancti angeli
nipotens Deus, sed ipse dominus exstitisset. Audia- interni amoris vinculo conditori suo conjuncti sunt.
mus et nos, quando loquimur verba seeculi, quia Quibus apte accinetionis nomen
congruit, quia ac-
Deusscientiarura Dominusest. Jam quippe electorum cinctus quilibet, eo
quo cingitur cinctorio, ex omni
mentes non solum Novi, sed etiam Veteris Testa- parte relinelur, quia videlicet beatissimi illi
spiritus
menti scientia innovat; venit namque qui diceret: sic sunt in aeternitate solidati, ne ab ea cadere un-
Ecce nova (acio omnia (Isai. XLIII,19). Cum crgo tot quam possint. Hinc est quod ad Danielem in
nova habeamus quse loqui possumus, vetera loqui nia praedicantem angelus Babylo-
mittitur, qui accinctus
sine culpa nullatenus valemus. Recedant igitur de G | obrizo perbibelur (Dan. x, 5). Hinc est quod ange-
ore nostro vetera, nt cum damnatse vetustatis culpa lum cum quo in
Apocalypsi Joannes colloquium ha-
etiam a sermone compescitur, in novi hominis pul- buit aurea zona ad mammillas circumdatum
conspe-
cbritudinem transeamus. Quod profecto si contem- xit. Quia vero iidem beati spiritus ab humilitatis
uimus, audiamus • merito in amoris gloriam surrexerunt, sed quia
(Vers. 3.) Et ipsi prmparanlur cogitationes. eamdera gloriam in complexu seternilalis habent,
10. Quasi a minori culpa, subintellecta corapa- et in timore amissionisnon habent, gloriosi siquidem
ratione, 58 nos terreal, dicens : Hinc otiosa lo- ineffabiliter sunt, sed ineffabilemillam gloriam amit-
quentes cogitent quaui metuere culpam locutionis tore nunquam possunt. Ut itaque desinat gtoriari,
debeant, si is cui loquendo delinquilur etiam cogila- audiat arrogans : Arcus fortium superalus est. Et ut
tionum excessus ad judicii sui examen servat. Au- damnata culpa superbioeproficiant in humilitate, di-
diant item arrogantes quod sequilur : citur sibi: Infirmi accincti sttnt robore. Robur nam-
(Vers. 4.) Arcus (orlium superatus est, et infirmi que infirmis impenditur, cum subjectionis merito
accincti sunt robore. mitibus infunditur virtus supernaecharitatis. Accin-
11. Jam quippe in allegorica expositione diximus gimur etiam cum ad verbi ministerium proeparamur.
quia immundi spiritus horum forlium appellatione D ] Bene itaque accincti robore infirmi in alta locutione
designantur. Qui nimirum quia a ccelesti gloria su- 59 gloriantibuspraeponuntur, quia ii qui in ministe-
perbiendo ceciderunt, apte elatis doctoribus ad ler- rium mittuntur spiritus, proptereos qui Iiasreditatem
rorem proponunlur, ut de se tanto jam humiliter capiunt salutis, priusquam accingerentur ad ministc-
senliant quanto etiam angelos a superna gloria lapsos rium humilesifuerunt. Aute enim meraoratur infimii-
per appetitum vanse glorise contemplantur. Quod tas, post vero accinctio roboris. Hos profecto nobis
etiam Redemptorem noslrum in elatis discipulis accinctos Paulus insinuat, dicens : Nonite omnes
egisse recolimus, qui cum se subjecta daemon.iaha- sunl administratorii spiritus, in ministerium missi,
bere jactarent, ab eo prolinus audiere : Videbam propler eos qui hwreditatem eapiunt salutis (Hebr. i,
Satanam, quasi futgur de cmlocadentem (Luc. x, 14)? De quibus et prophela etiam loquitur, dicens :
18). Arcus itaque fortium superbia est spirituum Miltia miliiumminislrubant ei (Dan. vn, 40), Quasi
malignorum. Dicunlur aulem fortes, vel quia de se ergo dicat : Prius vos agnoscite, et sic vos ad alio-
magna senserunl, vel quod bumaiium genus magna- rum salutem praeparate, quia bonum prsedicationis
rum tentationum impetu viucant. Quem profecto ar- tunc bene impletur, cum preedicator qui sublirais esl
83 SANCTl GREGORII MAGNI 84
verbo humilis esse satagit ministerio. Sed quia su- A A judicium
ji sibi manducat et bibit. Qui ergo quotidie
perbos et arrogantes proedicatores loquendo redar- ddelinquimus, quotidie ad pcenitentiaelamenta curra-
guit, subdit, dicens : nmus, quia ipsa sola virtus est quse evacuat quod in
(Vers. 5.) Repletiprius,pro panibusse locaverunt, ventre v animoeculpa coadunat. Et tuoc vere famelici
el fameiici saturati sunt. s
saturantur, quia quo studiosius mundamur lamenlo
15. Repleti prius illi sunt qui, dum tumoris cibos poenitentise,
p eo uberiorem divinoegratre fructum re-
in menlis refectione suscipiunt, delicias sanctarum ccipimus in spiritali refectione. Quoenimiruin electo-
virtutum, velut cibo jam pleni, capere non possuuf, rum r saturilas, quia usque in mundi finem extendi-
Sed tamen pro panibus se locant, quia in Scripluris ttur, subdit, atque ait:
quas inlelligunt juxta magnitudinem sapientise se (Vers. 5.) Donec sterilis peperit vlurimos, et qwe
percipere spiritualia raunera virtutum pulant. Sed multos « habebat fitiosinfirmata est.
saturari nequeunt, quia repletioni arrogantiee dona 15. Quocitaque hujus appellatione sterilis s*igna-
sancti Spiritus addere nequaquam possunt. Ipse ttur, nisi ea de qua Paulus loquitur, dicens : Quee
namque spiritus disciplinmcffugitfictum, et nonhabi- sursum « est Jerusalem libera est, qucemater nostra est
tat in corporepleno peccatis (Sap. i, 5). Hinc eliam (Galat. ( iv, 26, .27)? Unde ct paulo post Isaiae,valici-
scriptum est: Deus superbisresistit, humitibusaittem B nium i ei coaptavit, dicens : Scriplum est enim: Lm-
tiat grntiam (1 Petr. v, 5). Frustri erjro ^tiaeDef^unt tare ' sterilis qum non paris; erumpe et clama, qttrn
accipere gestiunt, qui in eo quod sirperbitiritlar&i- non > parturis, quia multi filii deserlm magis quam ei
torem murteram sibi adversaiitem reddimt. Salurari 'qum habet virum (Isa. LIV,1). Sed quomodo Jerusa-
ergo ne^ueuni, quia rautiera spiritualium"grattarum lem 1 sterilis, bealorum scilicet angelorum sancia so-
non a&pucnntuh Qui vero suht famellcl, hisi a cibis < cietas, inteliigitur, cum juxta vocis suaesignificalmn
vitiorum *»cui, a tiimor^e jejtmi? FatheliCi ergo de < aeterna pacis visione perenni gaudio sit fecunda ?
saturati sttnt, quia sancti viri humililatis aree prar- ISed si mater est electorum hominum, sterilis profe-
diti, dum de se afta non sentiuht, alta virtutum dona cto ' eral quaudo humanum genus in Adam perierat.
promerentur. Nam per huiniliiatis bomim, sancli Velut enim parturire non potuit, cum eum in quo
i
Spiritus sedes Bunt, querrt dtlm ib se mancntem reci- fecunditatis suaeextendere sinum debuit lapsi spiri-
piuttt, ejus doHisplenius repiehtur. Unde et per Pro- tus suasionibus amhit. Tandiu accinguntur infirmi
phetatn DominuSdictt: Super quemtequiescitspiritus donec < sterilis pariat, quia angelorum hHmiliumva-
meus, ntrf super humilem; et quietum,ei tremenlem lido rainisterio eo usque indigemus, donec quotquol
sermonesmeos (Isn. LXVI,2) ? Valde ergo saturantur ad vitam prsedestiriatisunt de humano genere, usque
famelicl, quia in donorum pleniludine suoer humilesi G in mundi finem colligantur. Mittet namque Ftlius ho-
sanctus Spiritus requiescit. minis angelos suos, et colligent electos suos a auutuoi
14. Qubd tanien contra hegligentes sacri altarisi venlis (Matlh. xxiv, 31; Marc. xm, 27). Ad eos nam-
minlsfros atque audaces dominici corporis suscepto- que colligendos tiinc mittendi siint, i;i quorum sa-
rCS di<Anoh ihcohvehienter potest. Repleti vero) lute quotidie miltuntur, quia ad regnum non colli -
priiis Stml, Vitlorumqhe cibo saturati, qui pro p4nei gent, nisi quibus per rojbur accinctionis suce nuuc
se ldfeaht, quia corpus ad susceptioriem Eucharistiae 8 adjutorium prscbent. Usque etiain in roundi fiiieni
prxparent. Qui nimirum comedunt, et saturari non. \ faraelici salurantur. Sed et bene plurimos haecsle-
possilttt, quia etsi sacramentum ore percipiunt, vir- rilis parere dicitur, quia nori ofnnes homines, sed
iilie sacramerlli nequaquam replentur. A virtute3 clecli. solummodo ad aeterna gaudia perducuntur.
ergo illa sacramenti ideo jejunant, quia prius repleti,i Apte igitur etiam parere dicitur, quia angelorum
fuerant. Salulis quippe fructum non percipiunt inu ministerio docemur superna petere, ut ad eoruni
comestione salutaris hostisc, qui ea quibus se rcple- valcamus bona pervenire. Sed cum hoecsterilis pa-
verani flagitia portant in mente. Non saturantur er- rit, ea quae raullos habebat lilios infirmalur, quia
go, nisi iamelici, quia a vitiis perfecte jejunantesis quo pleniora lucra electorum per angelorum ministc-
divina sacramenta percipiunt in plenitudine virtutis.i. D ria superna regna percipiunt, hujus Babyloniaefilii
Et quia sine peccato electi ctiam viri esse non pos- minuuntur. Velut enim infirma in partu suo esi,
sunt, quid restat, nisi ut a peccatis quibus eos liu- quac inordinato amore rerum transeuntium, ut solet,
mana fragilitas maculare non desinit evacuari auo-,. filios gignere neqiiaquam potest. Ubique enim jam
liiiie conenlur? Nam qui quotidie non exhaurilil coelestia regna proedicant, quoe profecto dum fide-
quod delinquit, elsi minima sunt peccata quoc c lium mentes audita diligunt, dum ea etiam bonis
congerit, paulatim anima replelur, atque ei raerito 0 moribus inquirunt, velut in parlu suo Babytonia
aufcrunl fructum internae satuiilalis. Hac replelionee stringilur, quia mater nostra Jerusalem eos per or-
nos evacuare Paulus insinuans, ait: Probet seipsum n bem Deo parturit, quos illa la»so perditionis ulero
homo, et sic de pane illo edat, et de catice bibat (Ij parore gehennaeconsuevit. Quorum tamen accinclo-
Cor. xi, 28). Quid enim est hoc loco QQ probare, », rum robur non ipsis, sed ei a quo accinguntur
nisi, evacuata peccatorum nequitia, se probatum add ascribitur. Apto ilape subditur :
dominicam mensain, el piirum exliibere? Dc repletis is (Vcrs. 6.) Dominus mortificat, etvivificat,
etiam subdit : Qui enim mandttcat et bibit indiqne, ?, 16. In quibus profeclo verbis ctiam ordo uotandus
85 IN PRIMUMRfefeUMEXPOSITIONES. — LIB. II. 8«
est. Prras qoippe mbrtincare dicitur, demdeviviii-1A"se pauperiores tenent, quo a Veris sese divitiispulsos
care, quia nisi saeculuiri araare desistimus, Deo per vident. Unde et rex itle qui toeculi possessione la-
amoremvivere non valemus, Joanne attestante, qui tissimus erat, quia ei veras divitias Domrnusosten-
ait: Qui diligit mundum, non est charittts Patris in eo derat, clamabat ad eum, dicens : Respicein me, el
(I Joan. n, 15). Unde et is qui se mortiflcatum et miserere mei, quia unicus et pauper Suwiego (Psal.
vivificatura, qui se prostratum et erectum rtiemine- xxiv, 16). Hiric pfopheta Jeremias, electi cujusque
rat, 01 loquebatur, diceris : Milii mundus crucifixus illuminationem in se exprimens, ait: Ego vir vident
est,et egomundo (Galal. vi, 14). Vivebat, sed non paupertatem meam(TltrAn, 1). Pauperem itaque Do-
mundi vita, quia dicebat : Vivojam, non ego, vivit minofacere est in contemplatione|bonorumperenniuin
veroin me Christus (Ibid., ti, 20). Noriergo accincto- electorum mentes ad eontemptum rerum Omnium
rum aliquis, sed Dominus morlificat et vivificat. visibilium excitare. Sed cui summa revelat, qui
Mortificatumquippe et vivificatumesse est preesentia eadem summa diuiius laboiis pretio sint quaerenda
nulla concnpiscere, et eeterna desidefare. Cui itaque insinuat, dicat quia qui pattperes facit, ethm ditat,
tJehis muneribus referendae sint gratioeexponit, di- quia nimirum dum ab omnipotenti Deo Iwnorum
cens : Dominus mortificatet vivificat. Unde e't ssepe ccelestinm cognitionem percipimus, ab ipso etiam
jam nominatus gentium prsedicator dicil : Nequequi' B virtutem consequimur, ut digno 62 Pro eis lahore
ptantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incre- Certemus. Bene autem siibditur :
mentum dat Deus (I Cor. m, 7). Sed quo ordine (Vers. 7.) Humiliat et sublevat.
omnipotens Deus ista in electis operetur, exponit, 1D. Quia in cbntemplationfe coelestiumquam ab-
dicens : jecti sunt in terra corispiciunt, sed in eadem ab-
(Vers. 6.) Ducit adinferos, etreducit. jectione ternporalis inopiaeper Dei gratiam merito-
17. Ut mortificet quippe, diictt ad ihferos; et ut rum se pennis snbTevantad gaudia perennis vitse.
vivificet, reducit ab inferis. Omhipotenti etenim Deo Humilitatem efgri percipfunt in cestimatione exsilii,
ad inferos ducere est peccatorum eorda seternorum sublimitatem vero in preeparatione sanctse operatio-
cruciatuum coirsideratioiie terrere. Ei quoque ab in- nis. Sequitur:
feris reducere est territas pcenitentium atque com- (Vers. 8.) Svscitat de putvereegenXtm,et de Ster-
missa lugentium mentes, spe vitaeindelicientis altol- core erigit pauperem, ut sedeat cum principibiis.
lere. Tunc qriippepeccare desinimus cum, snperna 20. Pulvis namque est subtilis deliberatio cogita-
gratia mollitis cordibus, futura tormenta formida- lionis illiciloe,qusc eam meYrtemcui insederit focdam
riius. Et ab inferis redacimur cum , interno visitati reddit. Quid namque in stercore nisi fceda a perpe-
solaiio, ad spem venisede poenitentiac lamento re-1G tratique flagitK audacia designatur? Unde et pro-
spiramus. Apte itaque Dominusducere ad inferos et pheta vitam carnarium cceno fcedi operis obrutara
reducere dicitur, qiiia huinana duritia in hominis so- intuens, ait: Computtuerunt jumenla in stercore suo
lius proedicatione,nec terrore concutitur, nec amore (Joeti, 17). Apta igitar serie dona Dei in flagitioso-
sublevatur. Nam si doctorum esset mortificare quol- rurn conversione numerantur. Prius namque susci-
quot eorum praedicatiotangeret, peccare desinerent; tatur de pulvere egenus quam pauper de stercore;
et si eorum esset vivificare, quicunque ab ers cce- quia a corde ante deliberatio immundse cogitatioiiis
lestia audirent, ad Ca nos protirius brani conatu per- abscinditur, et postmodum ab actione culpa rese-
quirenda intimi afteclussui amor accenderet. Nunc catur. Apte quoque suscitari de pulvere egenus di-
autem, cum ssepepeecatoribus tetema soppircia mi- citur, pauper de stercore erigi, quia intus prava
nentur, cum ea quse possunt eis cosleslia bona prac- deliberans dormit a coritemplationejnstitise, foris il-
dicent, et nec supplitia mctuani, nec Iseta concu- licita perpetrans in iniquilate per actum jacet. Et
piscant, clamemus Annaevocibustn laudibus Dei, et quia jam cum fortibus de matignis spiritibus trophoea
ei etiam illud, quod per eos quidawiproficiunt impu- consequitur, suscitatus egenus et erectus pauper
tantes, dicamus : Dommusmortificat el vivificat.Do- quid mereatur exponit, dicenS : Ut sededt cum prin-
minus itaque ducit ad inferos, et reducit, quia illi D cipibus,el soliumgtorimteneat.
possunt fuhira tormenta metuere, illi superna !gaudia 21. Sedere quippe triumphantis est. Unde et in
diligere, in quifotfsper eas voces quas foris homo Apocalypsi Joannis victoriaeirostrae dignitatem Do-
loquitur intus Dei pietas operalur. Est autem in quo mimis ostendit, dicens : Qui vicerit, faciam eum se-
sese qulsque cognoscat, si jain adinferos ductus et dere in thronomeo, sicutet ego vici, et sedi cum Patre
reductus sit, si mundo obiit, ccelisvivit; nam si ele- meo in throno ejus (Apoc.ni, 21). Quod et Paulus
ctus est, prolicit. De eodera vero profectu subdit: intuens, suscitationis, atque sessionisnostrae dona in
(Vers. 7.) Dominus pauperemfacit et ditat. Dei laudibus numerans, ait: Conresuscitavit, el con-
18. Saeculi divites idcirco de larga facultate glo- sederenos fecit in cmleslibusin CltrinloJesu (Epltes.
riamur, quia altoetincompreheBsrbilijndicioDei cce- n, 6). Cum eo itaque principes sedent, quia qui ejus
testia cis bona abscondita sunt. Dominus itaque facit auxilio malignorura spirituum vires reprimunt, in
pauperes, quia dum aelerna electis bona insinuat, eo eorum triumpho dignitatem sessionis hahent quibus

B Guss. et Gilol. perpetrataqtteflagilii audacia desiqnanlur?


87 SANCTI GREGORIIMAGNl 88
cx preesidentissibi virtute dominantur. Cum eo item jA relictis vitac saecularis blaudimentis, fortia lenta-
principes sedent, quia etsi stare per corpus in hac rnenla fortiter tolerant, dicaraus : Posuit super eos
vitaelabentis aerumna cernuntur, meritorum tamen orbem. Orbem quippe super eos posuit, qui, ante-
sedera cura Redemptore in sublimibus habent, a quam eis imponeretur, sub eis fuit. Nam eum jam in
cujus conformilale claritatis nec in ista foeditatis onere lentationum habent, qui eis blandiendo velut
valle separantur. Egeni quoque rebus et pauperes subjectus serviebat, cum in eo delicias et voluptates
sunt qui propter Evangeliura ea quae in sseculo ha- sequendo recumberent. Et quia magnas ex eo tenia-
bere poterant, cuncta reliquerunt. Qui certe ut cum tiones habent, qui magna in illo oblectamenla ha-
pnncipibus possint sedere, de pulvere suscitari de- buerunt, adjungitur :
bent, et de stercore erigi. Quid enim favores linguoc, (Vers. 9.) Pedes sanclorumsuorum servabit.
quid sunt aliud labentiura dignitatum infuloe, nisi 23. Quibus profecto verbis sic auxilium divinae
pulvis? Nam eam quam blandiendo sordidant a protectionis propitiationisque ostenditur, ut pericula
veris splendoribus mentem csecant. Et quid divitiac tenlationura gravia designentur. Quasi etenim dicat:
pereuntes, et transilorise facultates, nisi stercora Tam grandia de eo cui adhaeserant soeculo tenta-
aeterna diligentibus sunt ? Slercora quippe sunt quse menta sustinent, ut solus ad adjuvandum ille suffi-
sanctceanimee in contemptu humilitatis habent, non B ! ciat qui deesse lidelibus suis in tribulatione non po-
in appetilu desiderii. Uade et Salomon in amissione tesl. Pedes namque sanctorum suorum servare, est
bonorum temporalium contristalum saeculi divitem concussos in tentatione affectus electorum , ne cor-
intuens, ait: De slercore boum lapidandus est piger ruant, per gratiara roborare. Unde et qui ad casum
(Eccli. xxn, 2). Quasi dicat: De eo verbera doloris nutaverat, et tamen a Domino conservatus erat,
sustinet, quod is qui pro oeterna vita laborare appe- propheta dixit : Jlfet autem pene moti sunl pedes,
tit velut stercora contemnit. Hinc Paulus ait: Omnia peneeffusisuntgressusmei(Psat. LXXH,2).llinciterum:
detrimentum (eci et arbitror ut stercora, ut Christum Pulsus sum; et eversus sum ul caderem,et Dominus
tucrifaciam. De pulvere itaque egenus suscilatur, et suscepitme. Forliludo mea, et laudatio mea Dominus,
de stercore pauper erigitur, cum mens, saeculoab- etfactus esl mihi in salutem (Psal. cxvu, 13, 14). Et
renuntians, quidquid sibi placere solebat 63 de ''"- de hostium infirmitate subjunxit, dicens :
guoehumanoe favoribus, de honore dignitalum, et de (Vers. 9.) Et impii in tenebris conticescent.
abundantia rerum, calcat, dum ad sola aeterna re- 2i. Quid est autem quod cum servare sanctorum
spicit, qucesola ardenter amat. Ei namque suscitari, pedes Dominus dicitur, silentium memoratur impio-
et erigi, est ea qnae corpore derelinquit mentis su- rum, nisi quia ad peccati lapsura nequaquam impel-
blimitate despicere. Et cum principibus ci scdere C I limur, nisi cum perversa nobis malignorum spiriluum
est, supernae patriee civibus per gaudium oeternae tentamenta suggeruntnr? Cum ergo pedes nostros Do-
quietis interesse. Qui certe lunc gloriaesolium tenet, minus servat, in tenebris tacent impii, quia dum
quia qui tam sublimiler proesidet a conditoris sui gratia divina prolegimur, vocem qua nos prsecipitent
laudibus nunquam silet. Hanc namque glorise sedem dare nobis immundi spiritus nequaquam possunt. In
Psalmista admirans Doraino loquilur, dicens : Beati tenebris quippe tacent, quia caliginosa reproborum
qui habitant in domo tua, Domine, in smcuta smculo- corda possident, a quorum 64 a<lnos progredi ob-
rum laudabunt te (Psal. LXXXIII,5). Hanc sedem scuritate non audent. Quare autem sanctorura pedes
glorise Isaias praedicat, dicens : Gaudium et Imtitia servet exponit, dicens :
invenieturin ea, graliarum aclio, el vox laudis (Isa. (Vers. 9.) Quia non in fortitudine sua roborabitur
LI, 3). Hanc itera sanctus Tobias ostendens, ait: Et vir.
omni lapide prelioso et mundoplatemejus sternentur, 25. Quasi dicat: Idcirco tenet, quia sine ipso slare
et per omnes vicos ejusAlleluia cantabitur (Tob. xm, non possent. Nam etsi vir virtutis agnoscitur, in for-
22). Sed ea quac sequuntur ereplus pauper aspiciat, tiludine sua timorera lapsus habet, statura a robur
quia ad principum sessionem, ad glorise solium non non habet, et toties illicita concupiscendo labitur,
statim ut fuerit erectus adducilur: D quoties interna ejus vestigia a Doraino tenente dese-
(Vers. 8.) Domini, inquit, sunt cardines terrm, et runtur. An vero non vir erat cui in juvencularum
pasuii super eos orbem. choro cantabatur : Saul percussilmille, el David de-
22. Quia terroe nomine peccalores in sacro elo- cem millia (I Reg. XVIII,7) ? Qui nimirum cum in-
quio designantur, cardines terrse hi accipi conve- ter onera fortitudini suse relinquilur, in carnis suoe
nienter possunt in quibus per inepta desideria sse- culpara irapulsus corruit, atque in se expertus est
culum circuit, et de alio ad alium ducit. Cum igitur quia vir in se non babeat statum roboris, sed lapsum
conversos peccatores aspicimus, in laudem Creatoris infirmitatis. Unde et relabi metuens, eum a quo te-
his Annaeverbis erumpamus. Quasi enim aliis verbis neri ad statum debeat exposcit, dicens : Non me de-
tunc dicimus: Jam Doraini esse per ejus gratiam coe- relinquas usquequaque(Psal. cxviu, 8). Nerao ergo
peruiit, qui diu in rola rerum transeuntium per se fallat, quasi in se robur standi inveniat, quia elsi
ibuudi concupiscentiam tenli sunt. Et cum, jara de- raagna ssepeoccultorura hostium bella superamus, si

• Forle legenduni statum roborit, ut paulo jnfra : non habeatstatum


roboris, sed lapsum infirmitalis.
ijtt 1N PRIMUM REGUM EXPOSITIONES. — LIB. II. 90
Jigne eos in suis suasionibus reprobando vetut m fu- A (Vers. 11.) El abut Helcana t» ttamatha, m do-
gamversos insequimur, noc nos tunc refugi spiritus, mum suam.
sed eum quem in nobis aspiciunt expavescunt. Vel 1. Quem profecto virum, humani generis Redem-
certe si nos etiam timent, idcirco profecto timent, ptorem; Annam vero conjugem, ejus Ecclesiam;
quia in divinse gratioerobur assumptos vident. Aple puerum Samuelera, credentium de gentibus popu-
ergo subjungitur: lum; Ramatha quoque civitatem, ccelestem patriara
(Vers. 10.) Dominum(ormidabunt adversarii ejus, designare ostendimus. Quid ergo est quod post con-
et super ipsos in cmlistonabit. jugis canticum abiisse in Ramatham civitatem suam
26. Ccclinamque tunc sumus, cum in alliludinem Helcana dicitur, cum post natum puerum Deo can-
divinsegralise prsesidentis nobis sublevaraur. Et to- ticum Anna dixerit, atque aute ad coelos Redemptor
nitrua contra ejus adversarios habemus, cum validis ascenderit, quam gentilem populum sancta Eccresia
sanctorum desideriorom vocibus omne quod nobis infide genuisset? Quod profecto ab eis solummodo
de eorum suggestione spirat elidimus. Quidquid quseritur qui tantum Domini nostri corporalera prae-
enim tonitruum ferit, interficit. Tonitrua ergo oce- sentiam scire noscuntur. Nunquid enim tunc non
lorum sunt perfecta desideria electorum. Nam velut eum secum Paulus habebat qui ad Patrem ascende-
a coelorum altitudine terribiliter sonando prodennt, B rat, cum dicebat : An experimentum qumriiis ejus
eum ab eo mentis culmine malignos spiritus feriunt, qui in me habitat Christus (II Cor. xui, 3) ? qui ilem
cui oranipotens Deus sic praesidet, ut amore preesi- faletur dicens : Sicut ex Deo, coram Deo et Christo
dentis facile superet orane quod ad pugnam movcri loquimur (II Cor. n, 17). Quid est ergoquod sanclae
poterat hostis audacia mala suggerentis. Sed proe- Ecclesice aliquando adfuit per graliam muneris, ali-
monenle Redemptore novimus quia qui perseveraverit quando ei se subtraxit per dispensationem probalio-
usqueinfinem, hic salvus erit (Matth. x, 22). Eodem. nis? Adfuit namque, ut in acquisitione Genlium vilae
quoque Domino promiitente, didicimus quia qua- verba abundanter effunderet; sed aliquando ei velut
cunque hora peccator convertitur, salvus erit (Ezech. absens se abscondit, ut, verbi munere sublato, co-
xviu, 21). In exlremo itaque sui cantici addat Aniu, gnosceret sine ejus pracsentiaqualis essei. Post finem
et dicat unde peccantem terreat, dicat quo justum itaque cantici dicitur: Abiit Helcana in dommn
cautiorem reddat. suem, quia sancta Ecclesia ex ejus preesentia alta
(Vers. 10.) Dominus, inquit,judicabit fines terrm. pradicat, qui cum mortalibus per dispensationem se
27. Non ait terram, sed finesterroe. Fines quippe subtrahit, seternis se civibus jugiter reproesentat.
Domus namque sua illa supernorum civium, quam
terraesunt, qui vilsesua ultima cum culpse perpetra-
lionechuserunt. Namquipeccat, et corrigitquod de- C amando, replendo et sociando Dorainus inhabitat,
seterna societas est. In eam igitur vadit cum Annam
linquit, terra est per peccatum, et finis lerrse non est,
suse alla deposuit, sed deserit, quia qui se nobis adhuc proficientibus salu-
quia delinquendo rederaptionis briter subtrahit, perfectis atque consummalis aeternse
ab imo depositionis suce ante judicium resurrexit.
Fievit namque quod lecit, et venlurum judicera eo patriae civibus eo se incessanter jungit atque exhibet,
laetius sustinet, quo in daranatione terrenitatis per quo probari jam probatos ejus absentia ulterius non
oportet. Apte itaque post Annae catitieuui dicitur :
pcenitentiam ipse in se flagella ullionis tenet. Quia Abiit Helcana in domum
suam, quia sancta Ecclesia,
ergo Unes terrae Dominus judicat, conversus pec- tam sublimia electos edocet, sicut pia semper
cator ad Dominum priora, sive media, non expa- quae
Domini dispensatione deseritur, ita et eadem alta
vescat. Quia item fines terraeDominus judicat, justus,
inchoata justitia, non prscsumat. Nam si hunc ab ea qusedoceat non semper habet. Sed plerique verba
cadere adhuc labenlem subita audiunt, preeteritam malitiam detestantur, et corre-
qua potest scquitate
mors intercipit, quia in suis extremis culpa clauditur, ctionis vilse opera proponunt; sed cum audire de-
finium terroe lege judicatur. Sequitur: sierint, ac si nunquam eadem vitse verba audissent,
ad iniquitatem redeunt. Auditor sanctas Ecclesise
(Yers. 10.) Et dabitimperium reyi suo, et sublima-
bit eornu Christi sui. Dgentilis populus devotus ad audiendum fuit, et ad
operandum promptus. Apte itaque subditur :
28. Hoc profecto superius, quia ad Redemptorem
retulimus, in hujus quoque explanationis ordine 65 (Vers. 11.) Puer autem Samuel erat minister in
non mutamus. Ipse namque est pax nostra, qui fecit conspectuDomini, ante (aciem Heii sacerdolis.
2. Ac si aperte diceretur : Ex eo quod audivit,
utraque unum (Ephes. n, 14). Ipse quoque est lapis
Deo placere studuit. Qui apte puer di-
angularis (/ Petr. u, 4, 5, 6), in quo dum electorum omnipotenti
etsi grandia pro defensione fidei nostrae
paries uterque copulatur, eeternaecivitatis fructura citur, quia
tamen in cadem fidei generalione
dsponitur. Teneat itaque morem suuin locutio agenda susceperat,
nostra , ut prolato jam sacri canlici et moraii et al- adhnc novus erat. Et quia plafcidum omnipotenti
legorico intellectu , in eo uterque conveniat quem Deo ministerium proebuit, minisler in conspectu
fide credimus, moribus promerearaur. conditoris fuit. In conspeclu etenim Domini est,
quera in oblalione obsequiorum divina dignatio 66
CAPUT II. libenter aspicit. A quo nimirum Domini conspeclu
Sequitur enim divinus sermo, et dicit: expelli valde metueus quis, orat, dicens : Ne proji-
W SANCTI GREGORHMAGNl 92
ciasmea facie lua (Psal. t, 13). In quo item recipi A accepit. Quare et officium sacerdotum ad populum
veliementer cupiens, dilationis suae moram sccum mesciit. Oflicium sacerdotale quippe cognosceret,
repulal, dicens : Quando veniam, et apparebo ante si ad redemplionem humani generis eum qui a lege
(aciem Dei (P*aL XLI,3) ? Hinc Elias gloriatur; et et prophelis fuerat promissusjam venisse prxdica-
ait: Vivit Bomimts, in cujusconspectu«to (III Reg. ret. In quem profecto quia non solum non credidit,
xvii) i). Minister itaque erat Samuel in conspectu sed eliam persequendo insanivit, et Dominum ne-
Oomini, quia in novoe religionis obsequiis omnipo- sciit, et ad populum ofliciumsacerdotum. Cujus ta-
tenti Deo gentilis populus valde acceptus fuit. Quo men malitia minor esset, si qui prodesse minoribus
nimiruAiverbo Judaeaequoque repulsio latenter in- Redemptoris adventum proedicando noluil, nocere
neitur, dum solus Samuel, in quo gentium fidelis timuisset. Sequitur ergo, et dicit:
populus exprimitur, ante Dominum ministrare per- 67 ( Vors. 13, 14.) Sed quicttnque immolasset
hibetur. Solus itaque in ejus conspectu erat, quia viclimam, ventebatpuer sacerdotis, dum coquerentttr
profecto ei Judaieas populus placere desierat. Quod carnes, et habebat fuscinulamtriderttemin manu sua,
tilrUniqueper MalachiamDominustoquitur. Nam Ju- et mittebat in lebetem, vel caldarium, aut in oltam,
daeaereputitonem insinuans, ait : Non est mihi vo- sivein cacabum, el omne quod levabat fuscinula, tol-
tuntas tn vobis, et sacrifichimnon suscipiamde manu JJ tebal sacerdotibus.
vestra(Makicii. i, 10). Sed qui afacie sua Judaicam 4. Quid enim est immolare victimam, nisi veroe
perfidiam expulit, quem libenlcr intueatur, subjun- fidei omnipolenli Deo offerre confessionem? Et quid
•gens, ait : Ab ortu solis usque ad occasum, magnum vasa in quibus imraolando caro coquitur, nisi fide-
est nomenMeumin genlibus, et in omni focooffertur lium mentes sunt? Quse dum Mediatorem Dei et
nothtnimeo oblattomunda(Ibid., 11). Sed subtiliter hominum hominem Christum Jesum esse vcrura
«estvidendnmquod dicitur : Anle (ackm Heli Samuel summi Patris Unigenitum credunt, niinirum in his
Domino ministravil, quia praedicatorum sanctae Ec- caro coquitur quse Deo per devolionis intimseobse-
clesiie rninigteriiim gentilis populi conversionem, quium dmmolelur. Quis puer sacerdotis est alius
amorem et reverentiam circa Redemploris obse- quam perfidis Synagogeepastoribus per obsei|iiium
quium, veterom ordo doctoruhi longe ante videndo subjectus populus? Qui apte puerdicitur, quia dum
cognovit, et prophetando prgedicavit. Hunc namque iniirma legis ad Iilteram tenere maluit, in virum
pronum in Domini roinisterio noverat, qui dicebat: perfectum cfescere per Evangelium recusavit. Quid
Adorabunt eumomnes reges terrm, ottutesgentes ser- vero est quod ad inferendos ciborum raptus desti-
vient ei(Psat. ixxi, 11). Hinc Aggaeusloqoilur, dicens: natur ? Quid cst iterum quod in illata violentia te-
Veniet desideratus cunetisgenlibus,et reptebiturglo iQ nere tridentem fuscinulamdicitur .' Sed cibus elecla:
rta dotnus Domitii(Aggmin,8). Hinc Isaias dicit : animaepersona est Redemploris. Qni prnfecto cibus
Erit radix iesse, qui exsurget regere gentes; m ip- in sacris vasis coquifur, dum per calorem sancti
sum gentessperabunt (Isa. xi, 10; Rom. xv, 12). Spiritus ad suavitatem refectionis in electis merrti-
Hinc Psalmista ait : Laudate, omnes gentes, Domi- bus prseparatur. Caro etenim coquilur, dum per
num et collaudateeum, omnes populi (Psal. cxvi, 1). Spiritus sancti gratiara humanitatem Dominicam in
Ilinc patffarcha Jacob ait : ipse erit exspectatio divinitatis naturam assumptam, et firmiler credi-
gentium(Gen. tix, 10). Anle faciem ergo Heli mi- mus, et efflcaciter confitemur. Unde et per Movsen
nister Domini Samoel puer fuil, quia quod digmiin Agni paschalis carnes comedendasinsinUat, dicens :
Deo postmddum gentilis popufus habuil, doetorum Non comedetisex eo crudum quid, «ei coctumaqtta
ordo veterum per prophetiac spiritum prsevidit. Et (Exod. xn, 9). Crudum quippe ex eo manducare esl,
statim de projeclis sutditur : praeter Spiritus sancti gratiam, Rederaptorem no-
(Vers. 12, 13.) Porro filii Heti nescientesDomi- strum purum hominem credere. Aqua vero coquitur
num, et officiumsacerdotisad "popuium. cum Redemptoris essentia per humanam sapientiain
3. Subaudis erant. Qui namque filiiHeli sont alii, ventilatur. Crudum ergo Judaei comedunt, aqua
nisi Israelitaesecuiidum carnem, qui Scripturam sa- jjcoctumhaeretici, quia illi ejus divinitatem negant,
cram noverant a patribus editatn, et lamen quem isli per humanam sapientiam et drvinitatis et huma-
Scriptura promiserat neseiebant? Ques nimirHm per Tiiilatisejus sacramenla evaouant. Puer itaque sa-
serrietipsamVerilas in Evangelio increpat, dicens : cerdotis ad totlcndiim fideKumcibos 'mittilur, quia
Abraham exsultavit ut viderel diem meum; vidil, et Judocorum populus, a lide Redemptoris expulsus,
gavisus esl (Joan. vfn, 56). Et ilem : Si credereiis amorem fidei ejus a corde lideliufn auferre velu:-
Moysi, crederetis utigue et tnihi, de me emmitle scri- menter studuit. Qui apte fuscinulam tridentem in
pstt (ibii. v, 46). Nesciernnt ergo Dominum, qui manu habuisse perhibetur, quibus carnis partnu
vementem m carne nosira Redeinptorem spreverunt. quam posset infigere cductam coqui prohiberci.
Unde per Isaiam queritur, dicens : Cognovkbos pos- Fuscinula quippe in manu pueri itlata sanclocEcclc-
sessorem suum, et asinus prmsepeDomini sui; Israel siac Judaici populi persecutio est. Et quia blandi-
autem me non cognovit(Isai. i, 3 ). Qoasi dicat : Et mcntis, poenisatque terroribus nocere fidelibus ten-
incarnationis meaevias ei longe ante per propbelas tavit, tres utiquc fuscinula dcntcs habuit. Bene au-
.aperuj, et tarneu id quodpromiseram exhibilum non tem dicitur quia quod levabat fuscinula tollebat
33 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. II. 94
puer sacerdotibus, quia magha epulatio iniquorum A vorare per desiderium cupiurit, div^nitatis cibum re-
preelatorum erat, si eiim blandientium sive fureri- promittat, dicens : Prius coqui sinite quod ad re-
tiuui satellitum turba subverteret, quem in fldei fectionem vitcehabeatis in Spiritu saricto intellecluui.
nostraesublimitate stare per confesslonem cognovis- An non tunc puer sacerdotis crudam carnein petiit,
' cum illuminato a a Domino
senti Sequitur : eiqui csecus fucrat natus
(Vers. 14, 15.) Sic (dciebant universo Israeli VM diceretur : Da gloriam Deo; nos scimusquia hic homo
nientiin Silo, elium anlequam adolerent adipem. peccator est (Joan. ix, 24)? Quid est dicere, da glo-
5. Adeps quidein intefna piiiguedo est, in qua nl- riamDeo, nisi nonhuic curationistuseiaudes tribuas,
mirum illa devotio rtientis exprimitur, qua electo- qiiia Deus non est ? b et qui peccator asseritur, non
rum hientes conditori suo in perfectibri charitale solum Deus esse negatur, sed etiam homo justus. Cui
cbpulahtur. Qui recte jara cocta carne immolant, profecto crudam quam petebat carnem praebere no-
quia assurgere quis ad sublimitatem charitatis rion luit, coctam obtulit, quia querii salutis suaeaucto-
poterit, nisi pfifls quar credit amet mysteria incar- rem instanter asseruit,c ex ostenso taritie admira-
natae divinitatis. Humanitatem quippe Doinini Jesu tionis signo, non solum hominem sanctiim, sed ve-
fn divinitalem assumptam per sanctum Spirilum rum Deum esse monstravit. Qui autem Sequi bestias,
credere, quse immoletiif Deo carnem coquere est. SBamissa ratione, popiiius cceperat, crudam sibi carnem
Ante igitur quam adoleretur adeps, 68 puer car- exhiberi importune poslulabat. Nam sequitur :
rteiii praeripere studuit in tihivefso Israele, quiaap- (Vers. 16.) NuncJabis, alioquin iollam tibi vi.
'
paritores Synagogoeriovos Chfisti confessores puta- Sequitur : .
vefuht evertere prius qiiam eos omnipotenti Deo (Vers. 17.) Erat enim peccatum puerorum grande
charitas perfecta sociaret. Quod apertuis ipsa sacrse nimis coram Domino.
bistorice vefba iridicant, quibus dicitur : Dum coque- Et causam qua grande fore hbc peccaturn dembn-
rentitr cdrncs. Per quae mmirum verba rion perfecfio straretur adjungit, dicens :
coctibnis, sed apparatus innuiiur. Sed ordo nefarise (Vers. 17.) Quia de trahebant * homihes a sacrificio
hujus exaclionis ostendilur per ea quse sequuntuf: Domihi.
(Vers. 15.) Veniebat puer sacerdotis et dicebat im- 69 8. Grande nimis peccatum esse cognoscitur,
molanli: Da mihi carnem, ut coquam sacerdoti; non quod pcenitentiaelacrymis non deletur. Hoc namque
enim accipiuma te tarnem coctam, sed cruddm. nimis grande peccalufn Synagogse propheta intuens,
6. Carneni crudairi puerb daret, qui coram perse- ait: Peccalum Judm scriplum est slylo ferreo, in ungue
cutofiuus humahilalem Christi puram assereret, et adamantino (Jerem. xvu, 1). Vel certe grande nirais
earii puer sacefdoli coqueret, quia perignem maliiiie' C coram Domino peccatum erat, quia ad peccandum
Jridaicris popHlushoc putaret, quod ejus prselali in alios pertrahebat. Quare et subditur: Quia detrahe-
mentis suoerefectione liberitcr exciperent. Venit ergo bant hominesa sacrificio Domini. Deirahebant quippe
puer sacerdotis, ct xrudam carnem petiit, quando a sacrilicio homines, quia ad conlessionem rectoe
Judaicus populiis litterce legis serviens , divinitatein fidei progredi infirraorura corda prohibebant. Et no-
Redemploris negare Udelibus suggessit. Veniehs ergb tandum quia qui detrahuntur a sacrificio homines
dicit: JVonaccipiam a te carnem coctam, sed crudam. dicuntur, quia riimirum si in fidei nostroe vera con-
Quia quem purum hominem fidelis compulit confiteri, fessione persisterent, hos divinus sermo liliorum Dei
esseDeum nec audire voluit. Cujus profectb populi appellaiione signaret. Quibus profccto per Psalmi-
importunitas ostenditur, cuni verba sacrtiega in nc- stamDominus dicit: Ego dixi diiestis, el fitii excelsi
faria exactione geminantur. Natti sequitur : Nofi omnes,vosaulemsicut hominesmoriemini(Psal.. LXXXI,
enim netipiam a te carttem coctdm, sed crudahi. Quia 6, 7). Sequilur autem :
Jesum Dorainumac Redemplorem nostfum, non Do- (Yers. 18.) Samuel autem erat minister in con-
minum et hominem, sed purum tantum hominem spectu Domini, puer accinctus ephod lineo.
audire valde desidefavit. Sed quos quasi imperfectbs 9. Subtilior quam lanea vestis linea esse cogno-
in carne tentavit, perfectos reperit. Nam qui divini- ][)scitur. Apte autem Samuel tineo ephod indutus a.sse-
tatem Redemptoris negare compulsi sunt, non soium ritur, per quem sacerdotum ordb electus ex gentibus
Redemptorera noluerunt negare, sed compulsores desigrialur. Nam in cbmparatione legalis vitoe nova
suos curabanl ad vitam trahere. Unde el sequitur : Evangelii cbriversatio lini subtilitas est. Ibi eiiitn
(Vers. 16.) Dicebatque illi immolans : Incendatur aliqiiid animale prscceptum est, ibi oranis malediciiur
primum juxta moreni Itodie adeps, et iolie tibi quan- a qiio serniria propaginis in Sion nulla relinquuntur.
tttm desideral ahima iua. In Novo autem Testamento, quia subliliora sunt om-
7. A bestiali siquidem appetitu cruda postulantem nia, quisquis ejus prseceplis utitur, velut delicatiori
avertere nititur, qui ei ad libilum cocta pollicetur. lini veste decoralur : ibi quippe connubii abstiuentia
Quasi mate esurientibris Judseis sancta Ecclesia re- daranatur, hic miris laudibus colituf; illic sacefdotes
sponsumprcebeat, et pro humanitate simplici, quaiu camaliter generant, hic fructum spiritalis propaginis
a Gilot. et Vatic., Domino eo c Guss.., ex offenso tantm adtnirationis signo.
qui cwcus fuerat d ln Vulg.j retialtebant.
nattts.
b Iidem,et quta.
95 SANCTIGREGORII MAGNI 9«
lanto copiosius afferunt, quanto etiam per conjugale A 13. In tribus filiis perfectiores quique sancta?.Ec-
bonum pudicitrae detrimenta sentire non possunt. clesiae designati sunt, qui pro fide Trinitaiis forlia
Bene autem dum Samuelis vestis exponitur linea semper egisse cognoscuntur. Sed si solos perfectos
fuisse perbibetur, ut novi sacerdolii gloriam aperte sancta Ecclesia gigneret, noslra inlirmitas ad eeternsc
osteuderet, quod novsepudicitiacnitoribussplenderet. viloepraemiapervenire non posset. Robur ergo filio-
Sed duin in conspectu Dominiesse minister Samuel rum duarum filiarum fragilitas sequitur, quia sancta
dicitur, ephod tineo accinclus memoratur, quia di- Ecclesia elsi contra superbientem hostem humani
vina obsequia tunc bene.exhibentur, cum exhibentis generis fortes prolulit, tamen ad ceternte patriae
persona camalis voluptatis sordibus non fcedatur; et gaudia eliam infirma ejus membra per duo charitatis
acceptum Deo tunc.est munus ministerii, cum per praecepta perducuntur. Et quia in inchoalionis suce
sanctseconversationismunditiam Deo placila est per- iniliis non semper mansit quisquis eo tempore eru-
sona ministri. Et quia inter primordia novitatis suae diri ad sacerdotale ministeriumcoeperat, sequitur :
proliciebat, adhuc sequitur: (Vers. 21.) El magnificatus est puer Samuel m
(Vers. 19.) Et tunicam parvam (aciebat ei mater conspectuDomini.
sua, quam afferebat ei, cum ascendebatcum viro suo, 14. Quo in loco valde notandum cst quod puer
ut immotaret Dominohostiamsolemnem. B Samuel dicilur et magnificatus. Sed et cum magnifi-
10. Sanclae Ecclesiae hostiara immolare est per catus asseritur, hoc virtutis suce prseconiumnon in
eloquia procdicationis auditorum suorum corda in conspectu honiinuin, sed in conspectu Dominihabere
amorem conditoris accendere. Tunc itaque Samueli perhibetur. Cur ergo puer, a nisi quia ad perfectionis
parva vestis delata perhibetur, quia dum adhuc per erat celsitudinemsublimatus? Puer itaque et magni-
novitatis suaeiucrementa proliceret, ab Ecclesia apla ficatus in conspeclu Domini Samuel dicitur, quia
suse parvitati accepit monumenta justitiee, cujus novus ordo praedicatorum, etsi ad maguae conversa-
splendore radiaret. Sequitur : tionis celsitudinem pervenit, hurailitatis suac virlu-
(Vers. 20.) Et benedixit Heli Heicanm, et uxori tem non perdidit. Magniflcariquippe ante Deura non
sum, dicens: Reddat tibi Dominussemende muliere prodesset, si puer esse desisterct, quia amissa humi-
hac, pro (emorequodcommendastiDomino. litate, placere omnipolenti Deo de conversationis
11. Quia in persona Heli sacerdotis etiam boni altitudine non valeret. Denique magnificatijam fue-
doctores populi veteris designantur, Helcanae et rant, qui in noinine Jesu ab obsessis dsemoniaejicie-
oxori ejus benedixisse cognoscitur, quia nimirum bant; sed quia pueritise suaebonum perdidcrant, hos
eorumdem veterum doctorum ordo Christi et sanctoe veritas arguit, dicens : VidebamSatanam, quasi ful-
Ecclesisespiritalem copulam proevidit, et eoruiu ele- Q gur de cmlo cadentem (Luc. x, 18). Hinc ilerum de-
ctorum prolem futuram coelo dignara,cum devotione mintians, ait: IVisiconversierilis, et e/ficiamini sicut
prseJicavit. Quod quamvis longe anle actum fuerit, parvuli, non intrabilts in regnum cmlorum (Matth.
tamen tunc se eis sic benedixisse innotuit, cum, re- xvni, 3). Quia ergo novorum procdicatorum vita et
vclata jam nostroeredemptionis graiia, credere unus- sublimisestmerilo, el plana per humilitatem, Samuel
quisque Mdelis poterat, quia lot bona 70 patres apte magnilicatus et puer asseritur. Et quia ex utro-
nostri veteres de hac renovatione prsccinebant. Et que valde accepli Deo sunt, magnificatus non sira-
ut ordo quo fiebat agnoscatur, subjunctum esl: pliciter. sed in conspeclu Doraini fuisse perhibetur.
(Vers. 20.) Et abierunt in locumsuum. Sequitur:
12. ln locum suum cum viro suo sanclseEcclesioe (Vers. 22.) Heli autem erat senex valde, et audivit
abire, est vitocactivoc molestias interdum fugere, et omniaqum (aciebant filii sui in universoIsraet, et quo-
supemoe vitccgaudiis per confemplationem vacare. modo dormiebant cum mutieribus qum observabantaft
Puerum quippe ad horara reliqueral mater illa, quoc ostium tabernaculi.
dicebat: Cupxodissolviel essecum Christo (Philip. I, 15. In persona Heli non solum velus sacerdotium,
23). Si cum puero erat, quando eumdem egregium sedetiam antiquorumpatrum doctriiioefigurantur,71
doclorera usque ad tertium ccelumvis amoris extu- D quia exhocJquod spirilali dignilate praefuit,hoc sus-
lerat (// Cor. xn, 2-4)? Si lunc erat cum puero, cepit officii, ut salutari prccdicationc instrueret pro
quando in paradiso exceptus, verba quaenon licel, quibus placabiles hoslias Domino offerret. Quid est
homini loqui audiebat, et in locum suum rapiebatur, ergo quod Heli senex asserilur, nisi quia in repro-
quia ostendil, dicens : Non habemus hic manenten, borura Judoeorumcordibus vis infirmatur ccelestiiini
civilatem, sed (uturam inquirimus (Hebr. xm, 14) ? maiidatorurii?Juvenis quidem fuit Heli quandiu sacra
Sed quoe cum viro abibat in locum suum, reverti Scriptura in electis Synagogoevimmagnceauctoritatis
hanc materna viscera cogebant adlilium. Nam loque- obtinuit, quia videlicet promissionesventuri Redem-
balur et dicebat: In carne manere est mihi necessa• ptoris acceperat, et eum cum magno desiderio ex-
rium proptervos (Philip. i, 24). Sequitur : spectabat. Tunc ergo Heli senuit, quando Judaea
(Vers. 21.) Visitavit ergo DominusAnnam, et con- devotionem observaiiiLcproraissionisamisit, ut desi
cepit, et peperit ires filios et duas filias. deratum a palribus suis Rederaplorem coram sc
« Forte addendum et magnificalus; quaeenim in pertiuent quam ad aliud, puer.
explicatione subjiciunlur polius ad hoc rocmbrura
97 1N PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. II. 98
miraculis se probantem cerneret, et omnino coecain A nocte obruti, per Heliam tamen sunt in fine mundi
tanta ejus luce de veritatis prsesentia dubitaret. ad fidem Redemptoris excitandi (Matth. xvn, H).'
Valde etiam fuisse senex dicitur, ut profecto omnis Sequitur:
vis fidei in Synagoga emarcuisse doceatur. Vere au- (Vers. 25.) Et aitad eos: Quare facitis res hujus-
tem dicimus quia si valde senex erat Heli, omnino- modi, quas ego audio res pessimasab omni populo?
oVbilisvivebat. Qnid enim tunc erat seni Scripturae 17. Ecce senex erat Heli, et acuta loquebalur,
vivcre, nisi debilem valde aspirationem fidei Syna- quia virtus sacri eloquii, etsi in reproborum corde
gogajministrare ? Senex quidem valde esse et vivere deficit, tamen coram recte intelligentibus, Judceorum
poterat, cum Judeeorum corda nutabant ut Dominum culpas subliliter exquirit. Districte enim discutiens,
Jesum nec Redemptorem verum esse crederent, nec dicit: Quare facitis res hujuscemodi,quas ego audio
quasi blaspliemumaperte damnarent. Hujus riamque res pessimas ab omni populo? Sed qui exquirens in-
senectutis debilitatem evangelista Joannes ostendit, terrogat Quare facitis ? profecto ostendit eOs impin-
dicens : Alii dicebant, quia bonus est, alii vero, non, gere noclem haeresis sine discretione rationis. Ipsos
sed seducitturbas (Joan. vu, 12). Hinc Judoeiipsi cal- autem fecisse res pessimas, quas audiebat, dicit, et
liditatis suoeversutiam prbferentes, dicunt: Usquequo ipsas res pessimas ab omni populo esse asserit. Quid
animas nostras tottis? si tu es Christus, dic nobis palam B esl hoc, nisi quia universilas Judaici popufi in hoere-
(Ibid. x, 24). Hinc item dicunt: Magisler, volumusa sum profunda corruerat ? Sed ipsius ruinae causa re-
te signumvidere (Matth. xii, 38). ; probi sacerdotes erant. Unde et Oseas prophetans,
16. Sed Heli valde senex audivit omnia quae facie- ait: Causa ruinm populi sacerddtesmali (Osee v, 1).
bant iilii sui universo Israeli. Audivit certe hsec, quia Nam ideo subjectus poputus cecidit, quia ruentes
novit. Quod autem " eognovimus, inlra aulas meuio- prselalos studuit imitari. Cum ergo dicit: quas ego
rise clausum tenemus. Consulta vero sacra eloquia, audio res pessimasab omni populo, ipsse res a populo
intra se omnem Judoeorurapcrfidiam scriptam foris agi debent intelligi, non rcferri. Quodtale est, ac si
proferunt, et velut diu servatam memoriter osten- dicat: Res pessimas, quas tteri ab omni populo au-
dunt. Hujus profecto auditus notitiam Amos, velut dio, quare facitis? Unde et stalim quid dixerit aper-
Heli ascribens, ait: Non faciet Dominusverbumsuper tius insinuans, ait:
terram, quod non revelaverit servis suis prophelit (Vers. 24.) Nolite, filii; non est bona fama, quam
(Amos III, 7). Hinc Habacuc Deo unigenito confite- ego audto de vobis, ut transgredi faciatis poputum
tur, dicens : Domine, audivi auditum tuum, et timui; Domini.
consideravi opera tua, et expavi; in medioduorum ani- 18. In quo autem populus Domini mandata trans-
makum innotesceris (Hab. m, 1, ex inlerpret. LXX). C grederetur, si ipsi dofmirent eum mulieribus ? Sed
Veteribus quippe Synagogsedoctoribus filiorum•>sce- quia hoc in figura contingebat illis, hoc profecto,
lera audire, preecognoscere est. Sed quid prsecogno- quod dominicce Incarnationis tempore debebat fieri
verit, exponit, quia dicit: Omnia, qum faciebant filU prsesignabat. Nam quando sacerdoles cum mulieribtis
stti universo lsraeli, et quomododormiebant cum mu- dormiunt subditi mandata Domini transgrediuntur,
Heribus, qum observabantad ostium tabernacttli. Cum quia dum praelatihoeresumadraistionemaculantur,re-
mulieribus quippe Judaeisdormire est variis heeresi- proba subjectaeSynagogaemultitudo in eisdem fetori-
bus pollui. Beue autem ipsoe mulieres ad ostium bus mergilur. Ait ergo -..Quare facitis res hujusmodi,
tabernacul) observare referuntur. Quid enim est quas ego audio, res pessimas ab omni pOpulo7 Quod
ostium tabernaculi, nisi litlera legis spiritalis ? Judaei tale est ac si dicat: Tanto gravius delinquitis, quanto
aulem dum sacram Scripturam juxta litteram solain foediusuniversura populum vestro crimine maculatis.
intelligunt, ibi hcereses statuerunt, unde ad secretui» Simile etiam aliquid per prophelam dicitur: A Dan,
verse Udei inlrare potuere. Nam sicut per ostium ad inquit, auditus est (remitus curruum el equorum
ejut
interiora tabernaculi, itaper litteram sacracScripturse (Jerem. vm, 16). In quo nimirum loco uou esl intelli-
ad spiritalem intralur cognitionem Redemptorls. gendum quod a Dan audkura sonitum referat, sed
Quia ergo per observantiam litterse Judcea decipitur, D quod ipse curribus, et equis sseviens, eumdem soni-
mulieres ad ostium, non intra tabernaculum, obser- tum qui audiatur agat. Quo in loco hoe etiam notan-
vare referuntur. Et quia in omnibus Scripturis Judaei dum est, quia qui res pessimas ab omni populo se
Redemptori nostro coutradicunt, nou una mulier audisseretulit, mansuetse aflectionisverba subjunxit,
fuisse dicitur, sed ptures. Haecquidem sibi filii Heli. dicens : Notite, filii; non est bona fama quam audio
faciunt, quia juxta prophetae vocem : Anbna, qum' de vobis, ut transgredi faciatis populum Domini. Et
peccaverit, ipsa morietur" (Ezech. xvin, 4, 20);sed , acute quidem reprehendit Heli, et mansuete admo-
universo Israeti ea facere dicuntur, quia dum in erro- nuit, quia Scriptura patrum veterum et errorem
iis sui noctepraelati intereunt, caliginis suceminofes Judaici populi denunlians, increpat, et ab ejusdera
caecitateinvolvuntur. Cum mulieribus ergo 72 frfiii ' erroris sui nocte, benigno affectu, ad veraeiidei diem
Heli dormiunt, quia reprobi Judoeihceresum suarnmi vocat. Filios quidem eos appellat, ut se debere esse
admistione usque in mundi finera polluuntur. Dor- hseredes paternce promissionrs agnoscant; el tanto
miunt etiam, quia etsi gravlssima suut i?yrorissuii devotius mundi Salyatorem recipiant, quanto pro-
* Al., cocjnoscimus. b Omitlitur scelerd in Guss.
99 SANGTIGREGORHMAGNI 100
missionemejus fuisse factam pattibus non ignorant. A asseritur dum a Piopheta flagitatur : Domine,inquit,
fced etde peccati audacia eos revocare gestiens, libera animam meam, misericors.etjustus Deusnoster
tatiooera subiuhgit, diceus.: (Psal. cxiv, 5). Per misericordiam vero cpittveisio-
ei nem peccatorum exspectat; per justitiam non con-
(Vers. 25.) Si peccaverit vir in virum, pqcari
potest Deus;» autem in D,eumpeccaverit,quis orabit versps damnat. Per raisericordiam converti vult pec-
catores et vivere, sed per ju&titiameos qui converti
pro eOn
ia. Vir in virum peccare est homo in hominem noluer.unt vult punire; niisericorditer non salvatnisi
perversa agere. Quid est ergo quod dicit: Pacari ei volens, per justitiam nolens damnat. Dum ergo occi-
73 potesADeu.*» nisi quia talia peccata levia eran.t in derp velle dicitur, peccatorum impielas maxinia et
iUorumcoropiarationequce Judsei coramittere in Dei ineraendabilis ostemlitur, quae-voluntajie diviux ju-
Fiiium cogitabanl? Ia Peum quippe peccabaut, quia stitiac exsecutione puniatur. Sic utique el piissimos
otim quera moliebantur accidere Deuni se esse aper- saecuiariuin negotiorum judices agere videuius, qui
lissima miraculoium luce raoBstta.veral,.Hoc quippe vellent ut nemo delinqueret, ut ipsi punire neminem
per semetipsum Dominus ostendit, dicens: Si opera debefent; sed.dum ab iniquis audacter scelera com-
»(m fecissem in eis, qumnemo atius (ecit, peccatum mittuotur^ voluntarie eos puniunt, quos libeiitius
rton liabereui(Joan. xv, 24). Et ut ostenderet impla-1B non coniBiisissepunienda voluerunt. Quo contra illud
cabilila.temPei Patris, subjungit dieen3: Nunc outem hoc in loco cernkur, quia non dicit; Quia corrigen-
excusationemnon habent de peccalo suo, qim viderunt tis patris vocem audire 74 noluerunt, sed : Non
el oderum me,e( P.alremmeum(Ibid.). Tale est ergo, audiere, quia voluit eos Dominus occidere. Sed qui
ac si dicat: Cujus prece illud peccalu,ni indulgetur, divini examinis eequitatemrecte considerat, intercsse
quotl in ipsum indultorem cqmmiltitur: quis pro eo nibil putat an occidatur aliquis, an illo in scelere di-
oranipoleritem.Patrem obsecrat, qui cocetemumUoi- mittaXurinquo aelerna reprotoationeperimatur. Tale
genilum in roortem damnat? Nihil enira apertius est ac sj dicat: Tanta fuit magnitudo culpse, ut et
diceret, si fateretur, dicenss Hic, quem velut purum couvcrsionis monumenla susciperent, e* a mortis
honiinera persequimiui; etiam Deuscst. Ratiqnisergo1 suse Coveasurgere nequaquam possent'; et qui irae
lex exigit ut qui conditorera persequitur venia defrau- Dei pelagus biberant, in damnationis suoecuniulum
detur. Sed a ducit divina pielas dislrictipnem ratio- haberenlnon s»Ium posnam coramissi sceleris, sed
uis; legis enim cequitateraostendit, sed prolatae as- etiaiu additam vindictara contemptse prsedicationis.
serlionis b \ujorem in proraulgati juris exsecutione! Sed cur hoc de prcelerito miramur, quod DUUC usque
nori teuuit. ^Equitatis eniin rigore decretum est utI fieri cernimus : Heli videlicet monenteiu frlios con-
ad indulgenliajobtenlum nullaprecepertingeret;sed l.C ( teranentes, Dominumoccidere volentem? Quid enim
iiuibus otati.0 hproinis nulla suffecit, pietas Redem-• saora Scriptura quotidie Judcsisaliud quam caliginem
ptoris non defuil. Omnis bomo qui pro transgcessio- sui erroris iusinuat? Non equidem sic per latentes et
nibus ore» lollitur; sed quibus homo 9uffieienserati spiritales intellectus Redemptorem praedicat, ut ejus
nullus, ipse Deus homo factus eat iaiercessor puis. kcaraationem, nativitatem, passionem, resurrec-
Nam in cruce suspeusus oravit, dicens; Paler, di- tioaem, et ad coelos ascensionem non patenter os-
mitle itlis, qnia nesciunl quid faciunt (Luc. xxu, 34). teudat, Nec ipsi tam irrationabiles sunt, ut tam ex-
Pacatus est ergo Deus iis qui in Deum peccaverunt,, cellentia bona Redemptori conveniTe non videant;
non aliena prece, sed sua. Sed pacalns est Deus noni sed tamen caDcisunt, ut promissa patribus suis signa
oranibus, sed quibusdam. Quidam,uamque persecu- in Redemptorem efftilsisaeaudiant, et von credaxit.
tpres Domini pracdicantibus aposlolis conversi sunt,, Cseciergo sunt« non modo videndo promissa, sed
ceeteri vero periere. De isiis euim Lucas meminit,, non credendoexhibita. Cur vocem Scripturaemohen-
dicens: Faclus est numerus eorum quiuque milliai tis non audiunt, nisi quia eos Dominus occidere vult?
(Act. iv, 4). De reprobis vero subjungitur : Nec miruni tainen , si ejus judicio pereunl, cujus
(Vers.25.) Ei non audierunt vocempatris sui,-quiai Unigenitui»occidere. lnlimacenim oeiuitatis distric-
voluit Dominut occidereeos. ] tione cunt Judoeorum populo agitur, ut monita viice
D
20. Perprophelam Dominusdenualians, ait: Noto) quotidie , Scripturis loquentibus, audiant, et ipsi
mortem peccatoris, sed ut convertatur«t vivat (Ezech. Scripturis monentibus nequaquam credant. Sed, rc-
xvin, 23; et xxxm, 11). Quomodo ergo ei competitt pulsa Judseorumperfidia, quibus siiccessibussancto-
velle occidere peecatorera, et mortem peccatoriss rum praedicatorumordo potiatur in genlibus exponit,
uolle ? Sed in preefatotestimonio sequitur unde veri- dicens :
las agnoscatiir ; art cnim : Sed ut convertaturet vi-
vat. Quie»ira peccatorem vult vivere ut convertatur,' (Vers. 26.) Puer aulemSamuei pr^fifiebat atque
et tam Deo quam hominibus..
si hunc inconverlibrlem divina praescientia noscit, crescebat, placebal
occidit. Vult ergo Dominus eccidere , sed eos quosg 21. Proficiebat quidem lucro praedicatlonis, crcs
cebat Bumero minislrorum. Nam de peofecUi ejus
praenoscit converti nolle. Misericors enhn et justus5
0 Fonte legeadum devkit, vel vicit, licel ia oranj-• cutionenon lenuit.
bus Ediiis lcgaiur ducit. e Foriasse iegeiuluin nsn mado npn vtdendo pro
11Gilot. et Valic, vigorein pnmulgati juris exse- missa.
m IN PRIMUMREGCM EXPOSITIONES, — LIB. II, 1Q2
»
A.postolus gloriatur, dicens : A Jerusalem usque U- A judicii districtio quam mira oequitatis,dispositionc
lyricurn,repfeft Evangelium Chr.isti (Rom. xv, 19). illata sit demonstratur. Prius enimcollata Heli dona
Crescendi quoque modum Lueas meminit,, dicens : uumerantur, ut dum tam benignus dator omniyutens,
Crescente numero discipulorum, factum est twrww Deus ostenditur,, coftlemptorem suum quam juste fe-
Grmcorumadversus Hebrmas, eo quod despicerentur riat cognoscatur. Revelaturo se doiuiu patris ejus
in ministeriovidum eorum (Act.vi. 1). Et paylo post: asseruit, ut ignorantice excusationem habere non
Elegerunt, inquit, Stephanum plenum fide et Spiritu possil. Eamdem verp suce revelationis cognitioncm
sanclo , et Procorum , et reliquos(Ibid., 5). Hos sla- se ei in iEgypto exhibuisse edocet, ut se ei suis me-
tuere ante conspectumapostolorum , et orantes impo-. ritis Heli pbtinuisse nequaquam putet. Quasi aperte
suerunt eis .manus. Item de profeclu isto novorum.. dicat: Ulic me ei cognoscendura praebui, ubi mei
proedicalorumscriptum est: In omnem tetram exivit oblivisci poterat, reminisci nesciebat. Et ne ipsa ce-
sonus eorum, et in fines orbis ierm verba eorumtPsal. gniiioiiis divinas doaa reproJio parva fortasse vide-
xviu, 5). rentur, de cteleris tribubus Israel ad eulracn sacer-
22. Sed subtiliter est intuendura quoa dicitur : dotii assumptus asseritur. Quasi dicat : Eis eum
Placebat tam Deo quam hominibus. Horainibus placet proetuli,quibus non superior, sed oequaiisluit.
doctor cum se subditis venerabileiu et bonis moribus
25. Notandum vero est qubd in oflicio ipsius sa-
omaturn prcebet: Deo autem placet cum de bona
cerdotii tria denotantur. 17*ascinderel, inquit, ad
conversalione inaniter gloriari refugit, et solius Dei altare meum et adoleret
, mihi incensum, el portaret
laudem promereri conpupiscit. Dicit ergp; Piaeebat
coram me. Quid vero in hoc altari, nisi ille la-
tam Deo quam hominibus, quia nonnulli praedicalores ephod
pis ostenditur, quem patriarcha Jacob ~in titulum
praetextum sanctitatis praeferunt, quam non habent. Et quis lapis iste alius nisi
Hi ergo, quia etsi hominibus placent, Deo displicent, erexit(6'en. xxviu, 18)?
ille exprimitur quem Paulus in laude fidelium prav
in typo novi et electi praedicatoris de Samuele nunc
dicens : Mdificuii super (undamentum aposto-
dicitur : Placebat tam Deo quam hominibus. Yenera-. drcat,
lorum et prophetarum, ipso summo angulari lapide
biles quiJem se exhiberit sulidilis, et Deo offevuut.
Chrisio Jesu (Ephes. u, 20)? Pater ergo Heli ideo iii
puritatem intentionis. Hominibus quideru. plaeere, sacerdotium electus a Domino
est, ut ad altare as-
studuerat, qui dicebat: Cltristi bonus odor summ \n_. ordo dbctorura Veteruni ad hoc sub-
omniloco (II Cor. n, 15), Et itera : Omnia. omiiiias, cenderet, quia
ut jectb sibi populo prafuit, ut humani generis repara-
factussum, 'J$omhes[acerem.saJlvQs(ICor,.ix,%&)* tiouem in
Hominibus etiam placere auditores suo3 docebat, Redemptoris adventu futuram praidicaret.
dicens : Sine offensjoneestoleJudmiset gentibus, si-. • Et fcicensum adolevit, quia ei qiieni futurum Re-
auditorum
cut et ego omnibus per omnia placeo, noa qumrens, deraptorem praedicat, per desiderium
corda conjunxit. Ephbd quoqiie portavit, quia desi-
quod mihiulile est, sed quod muliis (I Cor. x, 32,33)., derio tantoe
Sed qui sehominibus placuisse insiuuaverut, purita- exspectationis dignoe conversationis or-
tem cordis commendat, dicens: Gloria nostra hmc. naiuni praebuit. Adoleret utique inCensum, et ephod
non si auditorum corda ih desiderium ven-
est, testimonium conscienlimnostrm (11 C_or*i,12). tufi portaret,
PLACEBAT tam Deo quxtmhominibus.Qui novus ordo Redemptoris accehderet, a quo ipse foedaecon-
versationis incequalitate diffefret. Et quia omnipotens
pwdicatorum venerabilem se suis auditoribus adimi- et non praetextum quaere-
tationem foris preebuH, et intus acceptum Deo per Deiis veritatem religionis,
batcbram se, et non corarn populo, 76 cpliod se
innocentiam voluntatis. Sequitur :
ei pbrtare praecepisse perhibuit. Coram Domino qui-
(Vers. 27.) Venit.vir Deiad HelL
dem ephod porlare est de vitce inribcentia sblius di-
23. Quid per hunc virum Dei, nisi sanctorum vinae bonilalis retributionem quoerere. Aperte aulem
apostolorum ille coetus venerandus exprimitur ? Qui ista contra Heli pef imprbperium dicuntur. Ad altare
certe vir Dei dicitur, pro exeeltentia sanctilatis, quia
quippe non ascendit qul sacerdotium illud, quod
cidmen ord.inis, quod in universi orbis prsetatione manifestaloe veritatis teuipore Synagogoe preeluit,
conscenderat, aequalisublimitate virtutis disponebat. D eum qui tanta signorum magnitudine Redemptor
Qui profecto ad HeB lunc vemt, quando ad annun- humani generis claruit, Subjectfs plebibus nequa-
tiandara repujsienem Synagogce ejus' pOBtificibus quarn prcedicavit. Et incensum Deo non adolevit,
accessil. Scquitur : quia in pefsecutionem ejus populum, et non in amo-
(Vers. VI, 28.) Et ait ad eum : Nunquid non aperie rem concitavit. Ephod etiam coram Domiiio porlare
revelatus sum domui putrh tui, cum esset itt jEtjypto coritempsit, quia nulla religionis veritate resplenduit.
in domo.Phataonis, el etegi eum ex-omnibus tribubus Na;n etsi nonniilfa honestatis insignia praeferebat
Israel mihi sacerdotem, ut ascenderet ad allare meum, ornatus ille vitoe, ex
proetextii fallaciaeerat, non ex
et adolerelmihi incensum, etportaret epkodCoramme, intentione charitatis. Unde et hoc ipsnm in eis Do-
et dedi dmui putris tui cuncla de sacrificiis fitiorum minus reprehendit, dicens :' VOBvobis, Scribm et
Israelt Pltarismi, quia similes estis sepulcris ieaW.atis, qfice
24. Quia divmo judieio Judeea repelHlnr, ipsius (oris videnlur hominibusspeciosa; inlus autem ptena

o AdditurPaulus in Gilot. et Vatic.


103 SANCTlGREGORIIMAGNl «II
suni ossibusmortuorum (Matth. xxm, 27). Sed cui A 28. Quibus nimirum verbis arguere maiorem ordi-
t.ini mulla et spirilalia praebuit, minus contulisse nem doctorum videtur, qui idcirco in Redemptoris
videretur, nisi etiam temporalia exhiberet. Unde et morte consensit, quod oblationum veterum lucra
subdilur : Et dedidomui patris lui cuncta de sacrifi- amittere formidavil. Undeet inito consilio cum Pha-
ciis filiorumItraet. Quasi ei aoerta objeclione reou- risseis, dicebant: Quid (acimus,quiu hic homomttlla
tet [Forte repetaf], dicens : In nullo ei defui; spiri- signa(acit? Si dimittimuseumsic, omnescredentin eitm,
tualis honoris potestalisque culmina praebui, et ad et venientRomani, et tottent nostrum locumet genkm
teraporales usus lerrenae abundantix copiam miiii- (Joan. xi, 47, 48). El iterum : Videte quia nihil
stravi. Sed qui tam rationabifiter coilala dona enu- proficimus; eccemundus totus posl eum vadit (Ibid.
raerat, audiaihus jam transgressionis ejus audaciam xn, 19). Ideo igilur filios honoravit, ut comederent,
qua instantia discussionisexquirat. Nam sequitur: quia a praedicationisintentioneconticuit, ne duni vcri-
(Vers. 29.) Quare calce abjicitis viclimammeam, et tatem novoeoblalionis assereret, habere ulterius ad
munera mea, qumprmcepiut offerrenturin tempto? voluplatis suoeluxuriamvetera non valeret. Quia ergo
26. Quare enim non dicit judex, nisi qui instanler magnitudinem qualitatemque reatus exposuit, videa-
discuiit. Et qui calce repulisse viclimam Dei et rau- mus jam quanta oequitate exarainis raodum insinuet
nera reprehendilur, ei injuriara siue consiliorationis jj ultionis. Nam subdens ait :
fecisse a judicatur. Notandum vero est quia plurali (Yers. 30.) Propterea ait Domintts Deus Israel:
numero dicit : Quare calce abjecistis victimammeam, Loquens loculus sum, ut domus lua el domus patris
ul noiLlantum ad Heli, sed ad filios quod dicitur per- tui ministraret in conspectu meo, amodo ei usquein
linere videalur. Fera quippe animalia solent sibi sempiternum.Nunc autem absit hoc a me.
adheereniia calce repellere. Quje enim fidelibus victi- 29. Quasi aperta congruaque senterttia fenens,
maealisefuerunt, 'quam Redemptoris sui laudibus in- dicat : Tu fltiostuos honorasti, ut omnis sacrificii
sistere, Cbristum Jesum pro salute mundi in roortem primilias ederetis; sed ideo vobis primitiarum jura
Dccubuisseproedicare,et resurgendo humani generis auferuntur, quia indigne honorati sunt. Quid enim
vitam reparasse? Et quacalia eorum munera erant, est dicere : Absit a me ut domustua ministretin con-
nisi pro tanlis sibi collalis beneficiis gratiarum ac- spectu meo, nisi : ab illo vos dejicio culmine cui
liones omnipotenti Deo incessanter offerre? Quae pnmiliarum jura debebantur ? Mira igitur ocquitatis
profecto Heli fiiii calce repulerunt, quia in repulsione exsecutione comprehcnsus est, qui unde prirailiarum
novse praedicationis,non consilium rationis per sacra esum inhianter appetiit, inde a primitiarum perce-
eloquia secuti sunt, sed impetum ierilatis. Ab irra- plione jejunavit. Nam Redemptorera inori pertulit,
lionabili namque scevitiaad rationalis cor.silii inten- Q ne sacerdotalia lucra perderet, sed ille de triumpho
tionem eos Veritas revocare cupiebat, dicens: Scru- morlis accepil, unde sacrificii veleris emoluraenta
lamini Scripturas, quia vosin ipsis putatis vilammter- destruxit. Dicit autem : Loquens tocutus sum, ut do-
nam habere; et illm teslimonium perhibent de me mus lua, et patris tui ministraret in conspeclumeo;
(Joan. v, 39). Unde et hic quoque dicitur : Qum nunc autem absil hoc a me. Quasi vcrbis apertioribus
prwcepiut offerenlurin tempto. In lege namque, psal- dicat : Ut in tanto culmine dignitatis stares, te fre-
rois, el propuelis scriptum de passione, resurre- quenter admonui, sed modo talis non es quaiem
clione Domini, et univcrsalis Ecclesiaeslatu fuerat. esse desideravi. Quodquia in Judaici populi repro-
Calce ergo Synagogaepreepositi victimam et munera batione dicitur, de ordine novorum prsedicatorum
Doraini in templo Domini offerri jussa repulerunt, subjunctum est:
quia profecto prxdicationem sancteeEcclesiae, uon (Vers. 30.) Sed qui glorificaverit tne, glorificabo
Scriplurae sanctoeauctoritate discutere, sed solo feri- eum.
tatis suae iropetu reprobare atque abjicere conali 30. Jam quippe gioriiicantis gloriam cernimus,
sunt. Nam si praeceplaDei in sacro eloquio illuminata quia praedicaloressancloeEcclesiaemagno splendore
meiite consulerent, sanctos proedicatores,quos fero - vitoeomnipotentis Dei laudes concinunt, alque in
ciler abjecere, quasi ad se raissos divinitus recepis- nniversali orbis pnelaticyie gralulantur. Ecce jam
scnt. Sed qui lleli filios, id esl veteres doctores ini- sacerdotum vestigiisgentilitas universa substernitur,
noris ordinis, de irrationabili feritate 77 reprehen- et eos quibus se gaudet obediendosubjicere patronos
dit, ipsum etiara patrem de negligenlia arguit, di- gloriatur in ccelestibtis possidere. Glorilicanlem se
CCRS : ergo Dominus glorificat, quia a quibus devotas quo-
(Vers. 29.) Honorasti filios tuos magis quam me. tidie laudes accipit, ad universi orbis honorem sus-
27. Quasi aperle reprehendens dicat: Illi repule- tollit. An non glorificati gloria est, in terra manere,
runt, et tu repulsores honorasti. Magisquam Deuui et ccelum claudere ? Vitam communiter homines vi-
lilioshonoravit,quia dum apertaeorum opera oslensa vere, atque supernas coelorumsedes subditis aucto-
contcnineret;, lucra teraporalia iisdera providebat, ritate potestatis exhibere? Glorificabatquippe Domi-
Uude et subdit: num, qui dicebat: Tu es Christus Filius Dei vivi
(Vers. 29.) Ul comederetisprimilias omnissocrificii (Malth. xvi, 16). Sed glorilicantem se Dominus
mei. glorificavit, quia ei respondit, dicens: Ti6t dabo cla-
• Gilot. ctVatic, indkatur.
«05 IN PRIMUM REGUM EXPOSITIONES. — LIB. II. 106
ves regni cmlorum, et quodcunque ligaveris super ter- A In universis ergo Israel prosperis semulum suum vi-
ram eril ligalum et in cmlis, et quodcunque78 zolveris det, qui in sancta Ecclesia prsedicatores veritatis fe-
super terram eril solutum et in cmlis (Ibid., 19). Sed lices aspicit, et rerum opulentia et cetsitudine digni-
de projcclis Judeeorum reprobis subdilur : tatis. Hoc etiam quod in templo videndus asseritur
(Vers. 30.) Quiautem contemnunt me erunt igno- perfectiori inlelligentia declaratur.Inomnibus quippe
biles. prosperis in templo est aemulus, quia ordo proedica-
31. Ipsi quidem contemnunt, qui nequaquam hunc torum omne quod sibi famulatur de felicilate tempo-
esse mundi Redemptorem credunt: de quibus profecto ris, incontemplatione disponit seternitatis. Sequitur:
ipsa Veritas in Evangelio queritur, dicens : Cives au- (Vers. 33.) Verumtamennon auferam penitus ex te
tem ejus oderant illum, et miserunt legationem post virum ab altari meo.
eum, dicentes: Nolumushunc regnare super nos (Luc. 79 34. Penitus namque ab altari suo virum au-
xix, 14). Sed eorum jam a ignobilitatem cernimus, ferret, si ad Qdei nostrse unitatera nullum admkte-
quia et genere et jconditione proscribuntur. Genere ret. Penitus ergo non abstulit, quia elsi reprobos
quidem ignobiles sunt, quia ab ipsa Veriiate audie- Synagogee sacerdotes repulit, plures lamen ex eis
runt : Vos ex patre diabolo estis (Joan. vm, 44). ad sui cognitionem misericorditer adduxit. Quorum
Conditione etiam ignobiles sunt, quia amissa liber- B I profeclo in apostolorum Actibus Lucas meminit, di-
tate, et regno, perpetua gentium servitute deprimun- cens : Plurima turba sacerdotum obediebat fidei (Acl.
tur. Sed poenarum ordinem clarius ostendit, dicens: vi, 7). Digni namque tanto et novo ministerio in-
(Vers. 31.) Ecce dies veninnt, el pmcidam brachium venti sunt, qui remanere cum perditis in vetustate
tuum, et brachiumdomus patris tui, ut non sit senex noluere. Sed quia non solum electos praedicatores de
in domotua. gentibus, verumetiam illos qui de Judsea credidere
32. Jani quidem sine brachio est, quia qui tem- ad torraenlura invidioeJudaicum saccrdotium habuit,
plum et tabernaculum perdidit, manum ad oblatio- sequitur :
nem sacrificii veteris non extendit. Et quia Heli, id (Vers. 33.) Sed ut deficiant oculi tui, et tabescat
est majoribus Synagogee sacerdotibus, loquebatur, anima tua.
non solum brachium ejus, sed etiam domus ejus se 35. Vel idcirco virum penitus ex eo ab altari suo
prcecidereminatur, ut profecto univcrsalem ritus ve- non abstulit, ut Heli oculi deficerent, et anima ejus
teris destructionem insinuet, et hoc quod novo tem- tabesceret, quia videlicet electos de Judaea noluit ad
pore jam factum cernimus antiquitus fuisse disposi- roinisterium novaeprsedicationis assumere, ut, remo-
tum sentiamus. Et brachium itaque ejus, et domus tis eis, culpa ad poenam reprobos teneret. Defecerunt
ejus Dominus proecidit, quia et summos Judaeoeponti- Q ( namque oculi Heli cura summum sacerdotium veri-
fices, et minores sacerdotes ab immolatione veteri tatem fidei per ora preedicatorum in auditu habuit,
penitus amovit. Unde et convenienter adjungitur: et non cognovit. Anima quoque ejus tabescit, quia
Ut non sit senex in donw tua. Senes quippe intelli- videlicet per repulsionis sueepoenam emarcuit, dum
gendi sunt sacerdotes, quorum officium, quia gravi- sancti spiritus gratiam amisit. Sequitur :
tate magnoebonestatis impendilur, a religionis pondere (Vers. 33.) Et pars magna domus titm morietur,
nulla puerili levitate vacuatur. Rrachium igitur ejus, cum ad virilem mtatempervenerit.
et doraus patris ejus ita proecisumest, ut in domo 36. jEtas virilis tempus est dominicoeIncarnationis,
sua senex non sit, quia sic veteris sacerdotii ritus quod profecto Apostolus insinuat, dicens : Quando
evanuit, ut omnino nemo remanserit, qui veteri more venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum (a-
immolare jam possit. Nam postquam Redemptor hu- clum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub
lege
mani generis pro peccatis nostris novo sacrificii more erant redimeret, et adoplionem filiorum perciperemus
se obtulit, esse sacerdos consuetudine antiqua ces- (Gal. iv, 4, 5). Quid igitur proecepta Judcecefuerunt,
savit. Sed qui amissi sacerdotii damna sustinei, habet nisi quoedam eruditiones infantioc? Hujus ilem pue-
tormerftum majoris pcenaede dolore invidise. Quare ritioetempus idem Apostolus insinuat, dicens : Cum
et subditur: I essemusparvuli, sub elemenlis mundi hujus eramus
___)
(Vers. 32.) Et videbismmutumtuum in templo, in servientes (Ibid., 3). In virili ergo cetate mortua est,
universis prosperis Israel. quia in plenitudine temporis in mundi Redemplorem
33. Intra templum quippe semulum suum videt, sacviit, et semetipsam infidelitatis mucrone trans-
quia ipse jam fbras expulsus est. Nam quis eemuius fixit. Bene aulem non tota domus, sed pars magna
sacerdotii veteris alius est, quam ordo novorum prae- domus ejus moritura praedicitur, quia ex eis quidam
dicatorum ? Qui profecto dum velerum et electorum in Redemptorem crediderunt. Et causam majoris
patrum studia vivendo atque docendo adaequare ni- doforis adjiciens, ait:
titur, bona Heli nimirum in bono cemulaiur. Hinc (Vers. 34.) Hoc autem tibi signum, quod venturum
Paulus admonet, dicens : Bonum mmulaminiin bono esl duobttsfiliis iuis, Ophniet Phinees. ln una die mo-
omnes (Go/.iv, 18), Quse aulera Israel prospcra, nisi rienlttr ambo,
felicilates hujus transeuntis temporis intelliguntur, 37. In duobus filiisHeli geminum sacerdotii veteris
in quibus Israel secundum carnem valde Isetabalur? ordinem supra ostendimus designari. Qui cerle una
" Gilot. et Vatic. nobilitatem cernimus.
PATROL. LXXIX, 4
107 SANCTI GREGORIlMAGNl 108
die mortui sunt, quia simul in Redemptoris morte A semper ad ipsum respicit, et vitaesusc reclitudineni
convenerunt. Bene autem sacerdotum mors in si- in eo dirigit, quem per assumptam humanitalem ad
gnum moriturae domus posita memoratur, quia cum componendum electorum speciem venisse recogno-
pastores intereunt, necesse est ut ad eumdem inte- scit. Sed in caecitatissuaetenibris Judaeanon semper
ritum grex sequatur. El quia ex falsa ratione decc- deserenda est, quia per prophetam dicitur : Si (uerit
pti suni, in die mori perhibentur. De cujus falsitate numerus filiorum Israel, sicul arena maris, lamen re-
lucis beatus Job loquilur, dicens : Sic in tenebris, liquimsalvmfient,(Isai. x, 22). Hinc Paulus ail: Cw-
sirut in tuce ambutant (Job. xxiv, 17). Sed qui vetus citasex parle contigitin Israel, donecpleniludogenlittm
cxpulit, novum sacerdotium prseparavit. Unde et inlroeat, ei sic omnis lsrael salvus a fial (Rom. Xi, 25,
subdilur : 26). Hanc ergo Judaese visitationem subsequenter
(Vers. 35.) Et susciiabo mihi sacerdotem fidetem. ostendit, quia dicil :
38. Mortuis namque filiis Heli, iidelemsacerdotem (Vers. 33.) Futurum est autemut quiamque reman-
sibi Dominus suscilavit, quia exslinctis in perfidia serilin domolua, venial, ul oreturpro eo.
prselatis veteris populi, electos ad exhibendum re- 42. Tunc certe Judaea pro se orari Dominum po-
demptionis nostrae minislerium ascivit. Qui nimirum stulat, quando, collectisjara electis de gentibus, coe-
fldclis assumptus dicitur, quia vetus, cui successit, B JJ citatis suae tenebras non ignorat, cura per sacerdotes
per iufidelitatem fuit reprobatus. Et quia ea fides omnipotentis Dei ei offerri per confessionetnsanctsc
ejus sacerdotis laudibus ascribitur, quce per dile- Trinitatis appelit, quia in vetustate pristina, supcrna
ctionem operatur, ipsa dilectionis opera per sequen- promereri gaudia non praesumit, sed et fldem Re-
tia verba designanlur. Nam sequitur : demptoris, quam conversa recepit, prsedicandoetiam
80 (Vers. 35.) Quijuxta cor meumel animammeam convertendis aliis impendit. Bene etiara subdilur:
faciat. (Vers. 33.) Ut offerret nummumargenteum.
39. Hoc namque ineffabilis divina substantia si- Argento quippe eloquia divina signantur, quia
gnari per partes hoitiinis voluit, quod in se juxta per Prophelara dicitur : Eloquia Dominiigtte exanti-
lilteram intelligi non oportet. Dixit itaque: Quijuxta nata, argenlum igne probalum (Psal.xi, 7). Quod
c.ormeum, et animammeam faciat. Nonquodincorpo- proleclo argentum tunc Judsea in Dei laudibus ira-
rea et incircumscripta Dei substantia cor et animani pendil, cura aperle iidem noslram prcedicat, cui in
habeat, sed sicloquitur homini ut homo homini loqui infidelitate posila ante coniradixit. Et quia eumdeui
solet, ut per hoc quod ex verbo suo audiens homo Redemptorem, quem amando prsedicat, eliam cjin-
cognoscit, aperte sciat quid etiam velit Deus. Quod patiendo imitatur, adjungilur:
profeclo dici simplicius potuisset : Qui faciat volun- ps, (Vers. 35.) Et torlam panis.
talem meam. Et prcemiaoperis exponit, dicens : 81 43. Panis namquo nomine ille exprimilur qtii
(Vers. 35.) Et mdificaboei domum fidelem. de semetipso ait: Ego sum panis vivttsqui de cmlo
40. Qucanamque istadomus alia, nisi seterna pa- descendi (foan. vi, 51). Torta itaque panis Rcdem-
Iria inlelligilur? Quam profecto domum Dominus ptoris caro est aflecla supplic is. Hunc namque tortuni
commendans, ait : In domo patris mei mansiones panem propheta inluens, ait: Vere tanguores noslros
ttiultm sunt (Joan. x\s, 2). Sed hsee domus eedificari ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit (Isai. LIII,
nunc dicilur, quia ex piae vitaeactiouibus preeparatur. 4). Et quia per quemdam sapientem dicilur : Si se-
Verumlamen ad eam promerendara iudignumest opus deris ad mensam polenlis,sapienter altende qumappo-
hominis, si non hoc agat gratia roisericordis Dei. nunlur tibi, quia similia oportet te prmparart ( Prov.
Bene itaque, cum domus sedificiuroponitur, Dominus XXIII,1, 2, sec. LXX), tortam panis etnummum ar-
ei eam sedificare pollicetur, quia nimirura vires hu- genteum Judoeatunc oflert, cum Redemptorera no-
manae a tanta operatione deficiunt, si non divinitusi strum aperta confessioneproedicat, et pro ejus amore,
adjuventur. Hinc Paulus ail : Deus est qui operatur quem praeiicat, sustinere tormenta a perfidis non
in me velle et perficere (Phi(ip. u, 13). Ilinc iterumi recusat. In qua nimirum imitatione passionis ct
dicit: Non est volentis,neque currentis, sed misereniisi refeciione dulcedinis quia vaide deleclatur, sequi-
esl Dei (Rom. u, 16). Hanc domum se sediticarepro- * lur:
mittebat, cum diceret : Vado parare vobis locum,et( (Vers. 35.) Dicatque dimitte me, obsecro, ad unam
ilerum veniam, et accipiam vos ad meipsum, ut ubii partem sacerdotaiem.
ego sum, et vos silis (Joan. iv, 2, 3). Quia vero vo- 44. Dimilte me, ait, quasi dicat: Noli me, quasi
cantem se gratiam ex arbilrii libertate devote secu • infamem et morte Redemptoris cruentalam, repel-
turus eral, adjungilur : lere. Unam quoque partem sacerdolaiem sibi conce-
(Vers. 35.) Et ambulabit coram Christo meocunctiss di obsecrat, quia veris sacerdotibussociari desiderat,
dkbus. ut eorum valeat admisceri gaudiis, quorum oblatio-
41. Unicuique enim electorum coram Christo am-- nes appelit, seipsam offerens, imitari. Unde et refe-
bulare est se seraper in conspectu Rederaptoris aspi- ctionis sueeexpenens desiderium, dicit:
cere, et ea quae ci accepta cognoscit operari. Vel1 (Vers. 33.) Ut eomedambucceltampanis.
ccrte coram Christo ambulat, qui in omni quod agitt Qua in re notandum est quia tortam panis in de-
» Gilot. ctVatic.,/ie<.
109 IN PRIMUMREGUMEXPOSITIONES. - LIB. II. 110
votione nblationis habitura praedicitur, et buccelfam A.oflicium sacerdotum. Filii namque sunt qui spiritua-
in appetitu comestionis. Cur ergo ad comedendum libus patribus ad eruditionem subigunlur. Qui pro-
non torta panis, sed buccella concupiscilur? Et cur fecto cum eorumdem patrum sequi consilia super-
non buccella , sed torta offerenda perhibelur? Sed biendo despieiunt, Belial filii recte nominantur, quia
quia in rotunditate buccella conficitur, rotunditas ejus, qui per superbiam de ccelo cecidit, apostatoc
autem ipsa quodam modo nec principio, nec iine spiritus imitatores fiunt. Qui certe tanto delerius
dignoscitur, recte per panis buccellam Redemptoris Dominum nesciunt, quanto ejus sibi cognitionem
aelernitas designatur. Torta igitur panis a nobis of- arroganiius ascribunt. Eo namque agitur ut quod
ferri, et non buccella potest, quia qui passionem scire debent periculosius nesciant, quo id quod sc
dominicam imitari moriendo, sive carnem affligendo, scire existimanl nescientes discere non curanl. Et
possuraus, aeternitatem in nobis, quam prsesentemus quia invisibilem conditorem amare nequeunt, quem
cjus conspectui, non habemus. Et buccella nobis in ignorant, in appetitu visibilium ipsa quae sibi usur-
perfeclione desiderii esse, non lorta panis, debet, pant Dci ministeria dissipant. Unde et ii qui ignorare
Dominum sacerdotes relati sunt, et sacerdotum quo-
quia qui humani geDeris Redemptorem compatiendo
officium ad populum nescire perhibentur.
temporaliter sequimur, in superna patria non morta- que
lem jam, nec palientem, sedoeternum atiueregnan- B 2. Et ut reprehensionis ejus causas aperiat, ad
tem possidcre desideramus. Eam igitur quam offerre omnem immolantem ignorantis sacerdotis puer cum
torlam panis desiderat dicit : Ut comedumbuccellam tridente fuscinula venire meraoratur, et crudam car-
panis, quia conversi de JudseaRedemptorem nostrum nem violenler exigere. Quibus profecto verbis in
in oeternitate refectionis possidere desiderant, cujus aviditate suse rapacitatis tres gulse species nolantur.
passionem imitati hic sunt ad slrenuitatem militiae, Nam is cujus puer, antequam coquerentur carnes,
non ad proemiumretributionis. ad inferendam pro eis violentiam veniebat, legiti-
raam refeclionis horam sustinere non poterat; et cui
CAPUT III. carnes quoerebanlur, simplicibus cibis uti nesciebat
1. Haecde sacra historia typica explanatione per- et quia, coctam renuens, crudam carnem exigebat,
currimus, ut in eisdem sacrae hisloriaeverbis moralis communi prseparatione eamdem carnem edere fasti-
intelligentiae aliquid perquiramus. Itaque puer Sa- diebat. Vcrum cum sacerdotum voluptati servierit
niuel in conspectu Domini minisler asseritur; quod perversitas famulorum, quid est quod npn ipsorum
lamen ministerium non absolute , sed ante faciem sacerdolum, sed puerorum peccatum grande nimis,
Heli Domino exhiberi memoratur. His igitur verbis etiam coram Domino, fuisse memoratur ? Sed eisdem
non ostendilur perfectio ministerii, sed humililatis. G verbis sacerdotum culpa raajor ostenditur; nara qui
Facies namque Heli uniuscujusque instiluloris ratio rainorum peccatum grande nimis coram Domino
est arbitrii. Illi namque ante praeceptoris sui faciem fuisse asserit, majorum inquitatem in quem damna-
Doininoministrat, qui in exhibitione ministerii sui tionis cumulum excrevisse cognovit. Quee lainen
proprii arbitrii rationem non sequitur, qui eo operis magnitudo reatus asseritur, non solum pro appe-
itinere graditur quod ei magistri sui cognitione prae- titu illiciteecomestionis, sed etiam pro violentia ra-
videtur. Nam perfecti quique viri, et docibiles Dei pacitatis.
(Joan. vi, 45; Isai. LIV,13), ministri quidem in con- 3. Sed ad electi pueri narrationem divinus sermo
spectu Domini sunt, sed ante faciem hominis mini- regredilur, ut in eo, non quod reprobandum, sed
stri ejus non sunt, quia ipsa eos intus dlvinitas <ru- quod imitandura est, attentius consideremus.
Itaque
dit qualiter foris etiam vita et moribus ac doctrina ephod lineo accinctus , et in eonspectu Domiui esse
disponanlur; uude et preecursori Redemptoris 82 perhibetur. Quid ergo in epliod lineo nisi continen-
paterni oraculi laude promittitur : Tu quidem, puer, tioe candor oslendilur? quo nimirum ephod accingi-
prophela Altlssimivocaberis; prmibisettimante faciem mur, cum ad nilorem pudicitiaeex omni parte reti-
Domini parare vias ejus ( Luc. i, 76). Ante iaciem nemur, cum aniniaeet carnis pars nulla a districtionis
quidem Domini praeire describilur, qui in ministerio D _£lege absolvitur , per quam ad luxuriaecaliginem dif-
suo non erat secuturus arbitrium superioris horainis, lluamus. Talis itaque minister in conspeclu Domini
sed inspirationem divinitalis. Ante faciem ergo Heli est, quia de omnipotentis Dei sperata visione non
Simuel Domino ministrare dicitur, ut subjecti qui- fallitur, cui cum tanto accinctionis sueenitore famu-
que ejus exemplo doceantur, quatenus de minislerio' latur. Cui profeclo puero 83 ascendens mater cum
suo sic placere conditori studeant, ut prater praela- viro ad imraolandum solemnein hostiam attulisse
lorum suorum arbitrium agere aliquid non praesu- parvam tunieam dicitur. Mater quidem cnm viro as-
nmnt. Nam qui ante institutoris sui faciem Dominii cendit quando mens praedicatoris per praescientiam
niiiiistcr asserilur, si ejus faciem praeireper lumoremi interni sponsi sese ad conlemplanda sublimia illa
despicit, minister in eonspcctu Domini non exislit,, ceternitatis gaudia erigit. Tunc quippe immolat so-
quia omnipolentem ignorare convincitur, cui per lemnem.hostiam, quia dum per illius amoris ineffa-
ejus arbitrium placere despicit, .cujus se imperio utt bilem suavitatem conditori conjungitur, supernis al-
ei placeret subjugavit. Unde et Heli, ct lilii Belial1 taribus dcvotio festiva proesenlatur. Et tunc quidein
essc, et nescire Dominura dicunlur, ct ad populumi parvam tunicam deferi, quia, elsi pcr raagnam in-
111 SANCTIGREGORH MAGNI 112
ternoe visitationis gratiam pastoris anima ad superna i i quidam bene vivendo praeeminerit, qui auctoritatem
sustollitur, parvulus tamen non ad modum subtilita- 84 quam praelatio exigit nullarn habent. Nam etsi
tis snae, sed pro eorum viribus imponere preecepta ad agenda bona excitare subditos satagunt, tamen
conversationis debet. Unde et Moyses a monte in contraire delinquentibus per zelum rectitudinis eru-
immenso vullus sui splendore regrediens faciem ve- bescunt. Qui nimirum etsi ad redarguendos eos ali-
lavit, ut in eum populus intendere visum poluisset quando exeunt, nocent potius loquendo quam pro-
(Exod. xxxiv, 33). Parvamitaque tunicamea qusespi- sunt, quia eorum obstinationem non digna severitite
ritalis mater est filio deferat, ut parvulis adhuc initia confundunt. Nam idem Heli iiliorum scelera, et quo-
qucedamet plana prsecipiat, et non fortitudinis suee modo ad tabernaculi ostium cum raulieribus dormi-
onus imponat. Nam scepe inter magna opera cor- rent, audivit; qui, velut ab aspera invectione aucto-
ruunt, qui per minora vincere hostem possunt. Unde ritatis incipiens , res pessimas ab omni populo se
et David contra Allophylorum forlissimura in pugnam audisse perhibuit. Sed qui insequi eas quas exposuit
progrediens, loricam , clypeum et militaria quceque culpas debuit, per subsequentia verba loevigavit,di-
instrumenta deposuit; et qui se in eorum pondere cens : Nolite , filii. In qua nimirum propinquitatis
conlra hostem exercere non potuit, in uno eum appellatione quantum a Domini voluntate dissentiat
fundaelapide prostravit (/ Reg. xvn, 39, 40, seq.). Ad B liquet, quia illos filios appellavit quos divinus sermo
immotandam solemnem hostiam mater illa ascende- supra Belial, id est spiritus nequam, filios esse per-
rat, quse dicebat: Scio hujusmodi hominem, qui hibuit, dicens : Porro filii Heli filii Betial. ° Cum
raptus est tn paradisum (II Cor. xu, 4). Sed de tanta mulieribus quippe dormire est secure et sine metu
magnitudine magnam vestem parvulis non adduxit, futurse vindictsepeccare. Mulieres quippe meretrices
quia dicit: Audivit arcana verba, qum non licet ho- sunt concupiscentisesaaculares. Quse bene ad taber-
mini loqui (lbid.). Item : Lac vobis potum dedi, non naculi ostium observare perhibentur, quia ad introi-
escam (I Cor. m, 2). Parvam itaque parvo filio tu- tum regni coelestistendentibus insidiantur. Qui vero
nicam mater deferat, et pro modo corporis mensura sic mundi concupiscentias sequitur , ut ssepe divini
indumenti tendatur, quatenus dum temperatce con- metus consideratione terrealur, polluitur quidem
versationis virtute dimicat, hunc hostis insequaliar- cum mulieribus, sed non dormit, quia elsi transgre-
morum sarcina non substernat. diendo labitur, in perpetralis tamen facinoribus per
4. Et quia ex discreto curac pastoralis studio prae- securitatem nequaquam requiescit. Dormiens itaque
dicatori Deu?conversorurri lucra multiplicai, visitata cum mutieribus nomine propinqnitatis honorandus
a Domino Anna perhibetiir, atque per gratiam divini non est, quia qui, projecto jam Dei timore, in suis
muneris in filiis et iiliabus meruisse gratiam fecundi- rj sceleribus obstinati sunt, leviori increpatione ar-
tatis. Quoefilios quidem paril, cum eos verbo lucra- gnendi non sunt, ne leve pondus peccati esse pntent
tur per quos prsedicationis semina aliis tribuit. Filias id in quo corruunt, dum grave eis illud non sonat
vero parit cum eas mentes ad omnipotentis Dei ser- quod ex auctoritate praedicatur. Sed remissi paslores
vitium revocat, quee elsi ad prccdicalionem idoneae inter fomenta verborum qusedaraproferre solent ar-
non sunt, verbi Dei tamen semen diligenter a praedi- gumenta rationis. Unde et Heli voce dicitur :
caloribus acceptum nulriunt, quod velut parturientes (Vers. 25.) Si peccaveritvir in virum, pacari ei po-
postmodum liliceper bona opera in exemplum pro- test Deus; si aulem in Deum peccaverit, quis orabit
ximorum gignunt. Sed quia prius Samuel lineo ephod pro eo?
accinctus asseritur, dehinc fecunditas matris in plu- 6. Yir in virum peccare est de rebus labentibus
ralitate tiberorum potest rationabiliter intelligi hoc alterutrum sibi homines nocere. In Deum vero pec-
quod fieri quotidie cernimus , quia videlicet ex bona care est ea ei quse ad ceternitalem condidit auferre.
opinione electi discipuli magistro succrescunt lucra Quicunque igitur aut suam aut allerius fidelis homi-
conversorum. Unde et post ortum fratrum et soro- nis anlmam ad peccandum pertrahit, in Deum pec-
rum, magniticatus Samuel apud Dominumfuisse per- care convincitur, quia sua ei auferre propria riliitur.
hibelur, quia profeclo eoram Domino jam magni D Quod nimirum tanto gravius peccatum esse ostendi-
sunt qui per exempla pioe conversationis proximo- tur, quanto et qui pro ejus absolutione dignus inter-
rum corda ad omnipotentis Dei servitium conver- cessor existat rarius invenitur. Nam sub interroga-
tunt. tione: Quis orabit pro eo? non dicitur ut talibus
5. Magnus vero nobis limor incutitur, quia Heli etiam pcenitentiseremedia denegentur, sed quia al-
filiorum culpa daranatur, cujus peccata propria nulla tiora peccalorura vulnera difficiliuscurantur.
referuntur. Nam bonis subdilis bene vivere ad salu- 7. Quod taraen idcirco dictum potest intelligi,
tem sufficit, praelatis vcro propria vita non sufficit. quia sacerdotes arguuntur. Vir enim in virum pec-
Valde etenim senex est1, qui vivere irreprebensibili- cat, cum ille delinquit cujus culpa corrigenda ad ho-
ter semper studel. Unde etiam scriplum est: Sene- rainis superioris judicium respicil. Quia igitur pec-
clus enimvenerabilisest, non diuturna, nequeannorum cata subditi populi, quae ad sacerdotes respiciunt,
numero computata; cani enim sunt sensus hominis, ipsorum sacerdotum precibus delentur, cum sacer-
el mlas senectutisvita immaculata (Sap. iv, 8). Sed dos in culpam labitur, superior persona non est
" Qutedam hic deesse videntur; praemitti enim debuit quod legitur f . 22: quomododortniebant, etc.
115 1N PRIMUMREGUM EXPOSlTIONES. — LIB. II. Ui
cujus precibus expietur. Quod et ipsa Veritas per sei A j designat, quia singula ad tormentum veniunt, quae
insinuat, dicens : Si sal evanuerit, in quo sulielur male fuisse servata comprobantur. Male namque in
(Malth. v, 13)? Dicat ergo : 0«»« orabil pro eo?' se omnipotentis Dei munera custodit, qui*nitorem
Quasi dicat, quis ei intercessor remanet, cum illei pastoralis culminis per maculas polluit pravae actio
se transgrediendo prsecipitat, qui ad intercedendurai riis. Unde et apte Heli domus munera et victimas
pro aliis ordinatus est? Quo profecto culpaemagnitu- Domini calce abjecisse reprehenditur. Calx quidem
do monstratur, quia plerique eorum a Domino ini ea pars corporis est qua terram tangimus. In hac
impoenitentis cordis caliginem projiciuntur, et nulla[ igitur inferiori parte corporis animaeaffectus osten-
hominis adhortatione resipiscunt. Quare apte sub- ditur quo lerrena concupiscuntur.
junctum esl: 11. Et quia, ut quibusdam visum est, pro conse-
(Vers. 25.) Non audierunt vocem palris sui, quia cuta vel consequenda victoria viciimseofferri consue-
voluiteos Dominusoccidere. verant et munera araicis dari, quid in victirais et mu-
85 8- Puer autem Samuel et proficere et crescere neribus nisi proficienliumadhuc vota et perfectorum
raeraoratur, et tam Deo quam hominibus placere, ut devotiones in omnipotentis Dei laudibus designan-
elecli auditoris studiura designetur, qui recteevitoe tur ? Qui enim per occultorum hostium tentamenta
iliuere suos conalus ad supernam patriam dirigit, B ' proficimus, cum ad eorum confliclumvirtutem prce-
dum ad majora convalescit. Undeet per Psalmistara paramus, profeclo victimas in omnipotentis Dei lau-
dicitur : Ambulabunlde virtute in virtutem, videbitur dibus teneraus. Sed devictis jam iis qusc ingeruntur
Deusdeorumin Sion (Psal. LXXUI, 8). Profectusitaque nobis preeliis,cum de victoria consecuta omnipolenti
conversationis est crescere meritis , placere Deo et Deo gratias agimus, 86 eidem Domino nimirum
hominibus consummatse perfectionis. El quia ad victiraas iinmolamus. Qui autem ei familiaris arao-
opera conversatio pertinet, meritumque provenit ex ris affectum offerunl, quasi amico munera impen-
charitate, illi auditores proficiunl, et non crescunt, dunt. Munera igitur sunt affectiones charitatis, qui-
qui bona opera pro studio vanitatis exhibent, et cha- bus corda electorum in desiderium sui conditoris
ritatem non habent. Proficimus ergo, et crescimus, inardescunt. Et quia cum rector terrena" sequitur,
si cum subliraiori conversatione per opera meliora plerisque iu spirituali confliclu posilis, plerisque
sustollimur, ex eadem subliraitate operis ad sola in- eliam jara auhelarc incipienlibus nocet, calce nimi-
tendimus gaudia seternitatis. Placere autem tam Deo rum Dei viclimas et munera abjicit, quia exemplo
quam hominibus magneevirtutis est, quia pleruraque suse pravitatis eorumdem utrorumquestudiaexpellit.
de bono opere nostro proximos noslros offendimus, Abjiciuntur itaque victimae, quia satpe a rudibus
'
si eadem bona opera non cum magna cautela lacia- C Christi militibus pugnaespiritualis labor relinquitur,
mus. Tam Deo igitur quam hominibus placet, qui cum principes Christianaeexpeditionis in terrenorum
in bono opere quod omnipolentis Dei obsequiis im- btandimentorum requie sequi corporis otia videntur.
pendit cautus est; qui sic Deo placere curat, ut de Calce abjiciunlur munera, quia affecliones charitatis
Dei ministerio aliquem non offendat. a plurimorum jam superna diligeniium mente frige-
dum suos aspiciunt supernam patriam
9. Et quia de Samuele adhuc puero et sub aliena scunt,nulla prxlatos
per amoris desideria quserere, sed corporis
instructione posito dicitur, communiler vivenlium
hoc vita eruditur. Nam in sacris frigore constrictos infimis delectationibus jacere.
per quidam locis
Quorum profecto nonnulli sunt, qui ipsos spiritalcs
communiter viventes fervore novitio sub colore ma- honores carnaliler exhibent, etquod meriiis debetur,
gnse operationis sibi vacare appetunl, qui contuber- propinquilati tribuunt. Qui profecto proesumplionis
nalibus fratribus quo minus sunt utiles, hoc minus
suoereatum expavescerent, si hoc, quod de Heli sa-
placent. Electus itaque per Sarauel communiter vi- cerdote Dominus queritur, attente pensarent.
venlibus forma proponitur, cui imprimuntur. Deo
itaque et hominibus quisque eorum placet, cum fra- (Vers. 29.) Honorasli, inquit, filios luos, magis
tribus utilis est, Deo devotus. Sic ergo agant curam quam me, ut comederetisprimitias omnis sacrificiipo-
"
sui, ut ea quse sunt proximi non omittant, quatenus pttli mei Israel.
ex bcnignitate his placeal qui secum in imo sunt, 12. Filios quippe et propinquos magis quam Do-
supernis vero oculis ex devotione fortiludinis suoe minum honoral, qui ad sacros ordines personas eli-
robur caule exhibeat, ut inlirmorum corda non at- git non ex conversationis honeslate, sed amore
pro-
terat, duin foriitudinis suse irapetu ad superna fe- pinquilalis. Idcirco Uliihonorali referunlur, ut sacri-
stinat. ficii primitias ederent, quia carnales prselatispirilua-
10. Vir autem D«iad Heli venisse describilur, qui lis honoris culmina carnalibus propinquis ideo tri-
profecto divinse sentenlise severitalem prolaturus, buunt, ul ecclesiasticis facultatibus ditenlur, etin al-
quanta ei dona contulerat diligenler enumeravit. Et titudine ordinis cumulcnlur abuudantia ubertatis.
quia landem vindictaequara mereretur pcenamdenun- Nec curant quales sunt qui ad spiriluale minislerium
tiat, quid dat inlelligi, nisi quia pastorum culpacsub- veniunt, sed lantum ut temporali dignitate praefe-
tilius judicanlur ? et non soluin peccata eis pcenara rant quos carnali affectione complectuntur. Queiitur
ultionis aggravant, sed eliam munera concessa.Item ergo honorasse Ulios, sed scelestos, qui et carnali
quia sigillatim eadem dona replicat, aliquid gravius propiuquitate proximi habendi non sunt, si ecclc-
116 SANCTI GREGORII MAGNI 116
siaiticee doctrin» conversatione nequaquam fulge- ,A sunt in oculis hominum, digno studio in interiori ab
scunL Sed qui reprobos provehunt ipsum promotio- internae majeslatis largitate promerentur. Quo con-
nis ordinem confundere designanlur, cum idcirco tra inhonorantium se gloriam a se non esse eis im-
honoratos filios refert, ut sacrificiiprimitias ederent. pensamqueritur, dicens : Ipsi regnaverunt,el non ex
Non enim praedicat sacerdos ut comedal, sed ideo, me; principes exstiterunt, et ego ignoravi (Oseevm,
ut prcedicet,manducare debet. Quod et Paulus insi- 4). Ex se namque, et non ex electione sumraacor-
«uat, dieens: Qut Evangeliumannunlial, de Evange- dinationis, regnant, quia ad gloriam ecclesiasticicul-
lio vivat (l Cor. ix, 14). Hinc ilerum dicit: Bovitri- rainis non vocantur divinitus, sed per cupidilalem
turanli non claudutur os (I Cor. IX,9; / Tim. v, 18; perducunlur. Quos profecto Dominus ignorat, quia
Deut. xxv, 4), ut videlicet prcedicator sanctaeEccle- eos per internae oequitatisjudicium reprobat. Tnlc
sisc ideo comestionem subministret corpori, ut ferre est ergo ac si dicat: Et si meus esse videtur honor
valeat laborem prcedicalionis.Rectumitaque proroo- quem habent, non illum meruerunt obsequio, sed
tionis ordinem pervertere comprobantur, qui propin- per cupiditatera rapuerunt. Unde et subsequenter
quos provebunt, uon ad intentionem ministerii, sed adjungit.
ad propositum dignitatis. Quodprofecto non facerenl,
(Vers. 30.) Qnt autem contemnunl me erunl igno-
si se et eos in spiritali culmine carnaliter non ama-; B biles.
rent. Sed 3i Heli repulsionem intelligunt, sui quoque
reatus judicia pertimescant. Nara divina voce dici- 15. Quasi aperte loqnalur, dicens: Elsi nobilita-
tur: Honoratti filios tuos magis quam me, ut come- tem dignitatis prceferuntpreetextu religionis, ignobi-
derelisomnes primttias poputi mei Israel. tes tamen sunt, quia excellentiee ejus quam habent
ait Domlnus Deus Israel: gloriae non concordant per sublimilatem vitce. Sed
(Vers. 30.) Propterea
loculus ut domus tua et domus quia hoc totum expressione fuluri temporis promit-
Loquens sum, patris non inconvenienter ad venturae retri-
tui ministraret in conspectumeo usque in sempiter- titur, potest
butionis meritum referri. De qua nimirum Joannes
num. Nune autem absit Itoca me.
dicit: Cum apparuerit, similesei erimus (I Joan. iu,
13. Ecce Helicelsitudine dignitatis sententia divi-
vi-
na deponitur, qui pro primitiarum esu scelestos 111 ios 2). Hinc evangelista Marcus asserens ait: Tunc
debunt Fitium hominiscum potestttte multa, et gloriu
honorasse convincitur, ut profecto sanctae Ecclesiae
(Marc. xiu, 26). Cum autem glorificantem se glori-
praedicatores87 intelligant quia si carnali amore ficaturum
ministeria scienter ab asserit, profecto ei sucesimilitudinis glo-
reprobis sprritalia committunt, riam rcpromittit. Glorificantem quippe se Dominus
illo in quo foris slare videnlur culraine interni arbi-
lri aequitate ceciderunt. Et quia subsequenter ad- Q glorilicat, quia eos aelerna sublimitate remuneral,
qui nunc inlra sanctam Ecclesiamper exempla bono-
junxit: rum operum in electorum oculis coruscant. Contem-
(Vers. 30.) Sed quicunqueglorificaveritme, glori- ptores autem erunt ignobiles, quia in electorum glo-
ficaboeum. ria recipi non merentur. Nam quia modo per con-
14. Etiam inhonoratum fuisse eorum audacia la- versationem reprobam lapsiangeli imaginemvestiunt,
tenter innuit. Quibusprofecto et Paulus idipsum im- ignobiles cum eo tunc erunt, quando ei in intcrna
properans ail: Nomen Dei per vos blasphematurinier poena sociantur. Horum namque glorificationemat -
genles(Rom. n; 24). Quia enim decorem acceptaedi- que illoruin ignobilitatem Propheta intuens, 88 a'1:
gnitaiis per misercefamaesordes maculant, profecto Exsullabunt sancti in gtoria, Imlabunturin cubilibus
Dominura inbonorant. Digne enim ab honoris arce suis. ExsultationesDei in faucibtis eorum, el gladii
repellitur, qui ei facit injuriam a quo honoratus ancipites in manibus eorum. Ad faciendam vindictam
fuisse comprobatur. Quo contra generali promissione in nalionibus, increpalionesin popttlis. Ad alligandos
affirmat, dicens: Sed qui me glorificaverit,glorificabo reges cornmin compedibus,et nobileseorumin mani-
eum. Deura quippe pastor glorificat qui excmplo bo- cts ferreis. Glorificantemse quippe Dominusglorilical,
norum operum ad iinitationem fidelium corruscat, U quiahumiles electi cum eoin aeternagloriaexsultant.
qui de sublimitate regiminis ingenli lumine radiat Qui nimirum, quia glorificationis ciarilatem ex mo-
magnae conversationis, qui ad speculura sacrorum do propriaeconversationis accipiunt, in cubilibussuis
ordinum reproborum ministrorum personas non ac- laciari de gloria consecuta perhibentur. Contemptores
cipit, sed eos ad formam subjecti gregis eligit quos aulemejus perpetuaignobilitateferiuntur, quianatio-
omnis qui imitationem respicit, quia verum in eis num regesetnobilesferreis.ceternisvidelicet, vinculis
lumen sequitur, non offendit. Quibus nimirum per ad poenam vinciuntur. Reges aulem nationum, et
semetipsum Veritas loquitur, dicens: Sic luceat lux principes, sunt superbi et gloriosipnelati carnalium.
vestra coram hominibus,ut videant vestra bona opera, Ignobiles autem tunc erunt, quando ferreis vinculis
et glorificent Patrem veslrum, qui in cmlisest (Matth. ligantur, quia quimodo se adversus parvulos tempo-
v, 16). Glorifrcanles quidem se Dominus glorificat, raliter erigunt, a fulgore honoris, et ausu suoetyran-
quia quod electi pastores sanclae Ecclesiae exterius nidis ceterna pcena cohibentur. Unde ct hic quoque
portant de gloria culminis, hoc intus accipiunt ex subditur:
gratia divince bonilatis, et honorera quo sublimes
117 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. - LIB. II. 118
(Vers. 31.) Ecee dies " veniunt, et prmcidam bra- A satietur. Qui recte semulus contemptoris esse perhi-
chium tuum, el brachium domus patris tui. betur, quia electi Dei etiam superborum atque ne-
16. Brachium quippe contemptoris est fortitudo gligentium praedicatorum bonsc admonitionis horta-
temporalis. Et quia de sumrai patris familia trans- menta suscipiunt. Unde et Dominus prseeipit, dicens:
grediendo exiit, lapsum angelum a ccelesti gloria Qttmcunquedixerint vobis faeite, secundum opera U-
habere jam patrem ccepit. Domus itaque patris ejus lorum facere notite (Matth. xxm, 3). Hinc Paulusait:
est ea quae sibi favet in malo societas subditorum. Bonum mmutaminiin bono omnes (Gal. iv, 18). Sed
De quibus profecto superius dicit: Honorasli fihos cum Scriptura dicat : Totlatur impius, ne videat glo-
tuos magis quam me. Bracbium ergo contemptoriSi riam Domini (Isai. xxvi, 10), contrarium videtur ut
et domus patris ejus prsecidilur, cum, interveniente ii qui in inferno damnali sunt eos qui in ccelo gaudent
morte carnis, prselatus et subditi violentiam suse ty- videre intelligantur. Sed quia videre etiam ad cogni-
rannidis pariter amittunt. Tunc quippe sine brachio tionem pertinet, in templo aemulum videt, quia etsi
est, cum in oppressione parvulorum exefcere vio- inferni posnis constrictus tenetur impius, electos hu-
lentiam nequaquam potesi. Unde et ceterni judicis miles, quos oculis non videt, in coelonon dubitat an-
cequitate decernitur : Ligalis, inquit, manibus et pedi- gelorum gaudiis interesse. Et notandum qula bis di-
bus, projicite in tenebras exteriores (Matth. xxn, 13). B citur : Non erit senex in domo tua, quia nec de poe-
In cujus etiam domo senex non erit. Damnali quippe narum experientia, quam damnatus habet, nec de
hominis domus infernus est. Senectus autem vera scientia alienee felicitatis, nec de poenarum experien-
est maturilas sapientise. In domo itaque ejus senex tia, quam non habet, ad salutem erudilur. Aliquan-
non erit, quia in inferno nulla inveniri poterunt con- do autem a pastoribus reprobis electi per doctrinam
Silia salutis. Unde et. ad verae sapientiae opera sacra filii nascuntur. Quos nimirum obligatos pastorum
Scriptura cxcitat, dicens : Quodcunque potest manus culpa non retinet, quia bonaepraedicalionis ejus hor-
tua, instanler operare, quia nec ratio, nec sapientia, tamenta sequunlur quae audiunt, et non perversa
nec scientia est apud inferos, quo tu properas (Eccle. opera quee vident. Unde et subditur :
ix, 10). Hinc Paulus ait: Ecce nunc tempus accepla- (Vers. 33.) Verumiamen non auferam penitus ex
bile, eccenunc dies salulis (II Cor. vi, 2). In domo te virum ab allari meo,
itaque conlemptoris senex non erit, quia quisque re- 17. Viri narnque sunt qui ardua rigidae cbnversa-
cle sapit, nonin inferno, sed in coelosibi mansionem tionis arce
fulgtscunt. Quasi ergo dicat. Idcircb eos
paravil. Qui etiam contemplor ad augmentum poenae ab altari meo non aufero, quia viri sunt. Nam pro
suacaemulumsuum videt in lemplo in universis pros- merito conversationis servatur eis forlitudo et celsi-
peri^ Israel. Templum etenim Dei superna patria est, C tudo potestatis. Unde et per prophetam Dominus
de qua etiam per Prophetam dicitur : Dominus in
atquitatis edicta promulgat, dicens : Anima qum pec-
templo sancto suo, Dominus in cmlosedes ejus (Psal. caverit, ipsa morietur. Filius non portabit iniquitatem
x, 4). Israel autem, qui videns Deum interpretatur, nec pater fitii (Ezech. xvnr, 20). Ab altari iia-
patris,
angelorum illa felix mullitudo signalur, de qua Do- que suo ex eo virum Dominus juste auferret, si filius
minus in Evangelio dicil: Angeli eorum semper vi-
dent faciem Palris mei, qui in cmlis esl (Matth. XVIII, patris iniquitatem portaret. Sed ex eo ipso quod
eleclus auditor in gloria cemiftrf, reprobo doctori
10). Israel aulem prospera sunt beatorum illorum cumulatur. Quare et subditur :
In cemu- poena
spirituum gaudia sempiterna. templo igitur
lum suum contemptor aspiciet, quia praedicator re- (Vers. 33.) Sed ut deficiant oculi tui, et tabescat
probus jam damnatus ordinem humilium jam gaude- anima tua.
re in ccelestibus recognoscit. Cui nimirura oemulo 18. Oculi namque ejus deliciunt, quia ex ejus vita
universa lsrael prospera tribuuntur; scriptum quip- qui sua perfecit exhortatione confundunlur. Anima
pe est: Eril Deus omnia in omnibus (1 Cor. xv, 28). quoque ejus labescil, iiuia abundantius dolcre com-
Cuncta igilur Israel prospera omnia quse Deus est pellitur, dum bonum quod docuit per gloriam retri-
illis beatissimis civibus designantur. Nam cum oeter- butionis florere noscit in subdilis, et ipse hoc agere
na illa essentia summum videlicet et simplex bonum noncuravit. In quibus etiamverbis notandum est quia
in semetipso sit, tamen quia revelatione Majestatis qui penitus ex eo virum ab altari suo se non ablatu-
suae89 omnia illorum bealorum spirituum deside- rum promittit, rarus invenitur es^e quem recipit,
ria satiat, hanc esse Doclor egregius demonslrat. quia profecto docloris reprobi plures auditores sunt
Unde et caute non in semetipso Deus omnia, sed iu quisequantur prava quoe aguut, quam recta quae
onmibus omnia esse proedicat,quia qui in natura sua docent. Unde el hic quoquemagna pars domus ejus
unum et simplex bonum ineffabiliter existit, tot bo- in virili aetate morilura perhibetur.
Ha est bonis omnibus, quot ipsi omnes de contem- 19. ^tas namque virilis tempusest administrandi
platione gloriacadimplentur gaudiis. Universa igitur sacerdotii.Imitatoritaque doctoris reprobi ad virilem
krael prospera a;mulo tribuuntur, quia ordo humi- cetatem ducitur cum ad sacri ofdinis celsitudinem
Hufli electorura inter angelorum choros excipitur, promovetur. Ad quam profecto aetatera cum perve-
ut divinoecontemplationis gaudiis aelerna perceplione nerit, moritur, quia ad tantum ministerium SfOqu's-
a Cilot. et Vatic. vehient.
119 SANCTIGREGORH MAGNI 120
quis indignus accesserit, vel in eo indigne vixerit, A / niultitudinein transmittunt. Quibus tamenverbis po-
condemnatur. Unde et Paulus dominici corporis et test doctoribus reprobis praesenlis vilae brevitas inti-
sanguinis mentionem faciens, ait: Qut manducat el.. mari. In una quippe die moriuntur, quia cum ad ter-
bibit indigne, judichim sibi manducatet bibit(1 Cor. xi, minura hujus vitse perveniunt, breve eis omniuo
29). In virili ergo oetate moriuntur, quia de prae- fuisse cernitur quod vixerunt. Unde per quemdam
sumptione et ausu ministerii sublimioris intereunt. sapientem dicitur : Gaudium hypocritm ad instar
Hincergo, hinc jam quippe praecipites colligant, et puncti(Job. xx, 5). Hinc ilerum de hujus mundi ama-
tanli rainisterii subire onera non ambiant sed expa- toribus beatus Job loquilur, dicens : Ducunt in bo-
vescant. Nam qui mori prcedicilurquandoadvirilem, nis dies suos, Q\ et in punclo ad in(erna descendunt
selatem pervenerit, donec ad eam perveniat vivit , (lbid. xxi, 13). Sed raptis ad poenam reprobis, ad
quia nimirum infirmi quique, et illi tanlo minislerio gregis dominici curam sapientes .et electi pastores
impares, si pusillitatis sueemodum considerant, ha- excilantur. Quare et subsequenter adjungit:
bent in sancta Ecclesia locumin quo se custodientes (Vers. 35.) Et suscitabo mihi sacerdotem fide-
vivant. Unde etper Moysen Dominus denuntiat, di- lem.
cens : Bestia,si monlemletigerit, lapidetur(Exod. xix, 21. Fidelem naraque sacerdotem sibi Dominus ex-
12; Hebr. xn, 20). Hinc est etiam quod cum Loth IB citat, quia videlicet eum summus locus ad sui curara
exiret de Sodomis, ab ascensu montis abstinuit, et in exigit qui non solum recte inlelligat, sed qui fideli-
Segor parvulamcivitatemdeclinavii(Gen.xix, 20, seq.) ter ministret. Ministrare autem tunc recte poterit,
ne dum parvulus adhuc ad altiora nititur, virilem ee- cum ministerii sui modum de sacro eloquio reco-
tatem impingens moriatur. Sodomam quippe exi- gnoscit. Unde et cum lidelis sacerdos promittitur ,
mus cum ardentis concupiscentice incendia declina- juxta cor et animam omuipolentis Dei facturus esse
mus. Qui statim ad sublimia non ascendimus, quia perhibetur. Quid enim cor et animam Dei, nisi sa-
superioris ministerii summa non tangimus, dum in- cram ejus Scripturam accipimus? Nam corde cogila-
iirmitatem propriam metiendo consideramus, ne si mus ad deliberationem, anima vero aflicimur ad
infirmseaetatis nostrsctenere modum contemnimus , amorem. Quia ergo in sacro eloquio consilia omnipo-
qui parvuli viximus, in virili celate moriarour. In si- tenlis Dei agnoscimus, ibique amorem quo humanum
gnum vero morituraedomus ambo Heli filii una die genus dilexit invenimus, ipsum eloquium cor et
mori praedicuntur. Quos nimirum filiosillos signare aniraaejus rationabiliterdesignant. Illum itaqueoni-
diximus qui ad sacros ordines a propinquis carnali- nipotens Deus ad suum ministerium sacerdolem eli-
bus promoverentur, non ad intenlionem admini- gii, qui juxta cor ejus et animam facit, quia profe-
strandi ordinis, sed ad gloriam mundance dignitalis. 'C cto non alius tanto ordine dignus est, nisi qui volun-
In una ergo die ambo moriuntur, quia in appetitu latera ejus de sacro eloquio didicit, el hoc quod di-
mundancefelicitatis intereunt. Gloria seccularis,ho- dicit proxiroorum utilitatibus per studium charilalis
noris reverentia, potestas culminis, claritas dignila- impendit. Sed vigilanter est adhuc intuendum quod
tis, frequentia obsequentium, affluentia rerum sae- " dicitur :
culariter amata, dies est, sed quaeinterlicit. (Vers. 35.) Juxla cor et animam meam.
20. Audiant ergo filii Heli quia in una die amboi 22. Nam queedam in Scriptura sacra inveniuntur
moriuntur. Qui enim de accepto pastoraji culminei prsecepta quaedispensatione quidem Dei praecepta
labentis vitaefelicitatemdiligunt, intentionem quidemi sunt, et non amore Dei. Quae profeclo si sacerdos
habent gaudii, fructum vero lamenti, propositum ini qui escitandus promitlituradimpleret.juxta cor qui-
exsultatione vitse, et perventiouem in mortis mosro- dem Dei, et non juxta animam, faceret, dum consi-
rera. Ad mortem iiaque properant, quoties vane dei liuradivinaedispensationis, et non amoris prceceptum
temporali felicitate gratulantur. Quod et Apostolus operibus reddidisset. An non de dispensalione Dei
probat, cura apostatantis viduae meminit, dicens: illa mandata ejus fuerani, de quibus loquitur, di-
Qumautemin deticiis est,vivensmortua est (I Tim. v, cens : Dei eis mandata non bona (Ezech. xx, 25) ?
6). In die namque hac mori perhibuit, qui causami D Et cum Phariszeide dando repudii libello cura ipsa
morlis viduse esse delicias ostendit. Sed mors filio- veritate disputarent, audierunt : Ad duritiam ve-
rum minus pessima esset, si ipsa causa morlis alie- stram dedit vobislegem Moyses(Matth. xix, 8). Quia
naenon fieret. Unde et non simpliciter mori, sed ini itaque de dispensatione consilii ejus illa fuere, quis-
signum moriturae doraus mori prsedicuntur,quia cum quis eisdem praeceptis usus est, juxta cor quidem
ii qui de vicino doctorem reprobum imitantur in eo- Domini, et non juxla animara fecit. Nam cordis et
dem prsecipitio corruunt, et secutores sequenlium ini animeepraeceptumillud est de quo dicitur : Hoc est
ruina cumulantur. Hoc itaque de officio susceptii prmceptummeum,ut diligatis invicem,sicul dilexi vos
culrainis temporalem lelicitatem amantes audiant, (Joatt. xv, 12). Quia hoc quod per consiliura prseci-
et reatus sui magnitudinem pertiraescanl. Tanto dc- pit per amplexum charitatis apprehendit. Hinc ilem
nique graviori poena digni sunt, quanto aperte con- dicit : Diligileinimicosveslros,benefacileiis qui ode-
spiciunt quia de vanitale quam diliguntnon so'i mo- runt vos (Luc. vi, 27). Hinc item preecipit, dicens :
riunlur, quia dum in praetexlu mundanae laetitiai Qumvullis ul faciant vobis homines, hmc facile eis.
mortem ebibunt, potus sui pestcm ad sequenliura sei Hcecitaque et hujusmodi cordis et animccDei pra:-
121 1N PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. - LIB. II. 122
cepta sunt, quia hoc revelatione ostenditur secreli A poenitendo properat, a quo peccando recessit. Ut ore-
ejus consilii quod in ejusconspectu suscipitur proba- tur itaque pro eo venil, quia qui indignum Deo se fe-
tione charitalis. Sacerdos ergo fidelis per hoc indi- cil, dignum intercessorem exigit, ut alienis precibus
cium noscilur. Si videlicet juxla cor et animara ejus expielur, qui propriis mundari non posse cognoscitur.
operatur, quia profecto tunc vere lidelis est, si non Unde et pie Jacobus admonet, dicens : Confitemini
dispensationis ejus licenliam, sed proecepta sequatur alterulrum peccata veslra, et orate pro invicem, ut sal-
amoris. Sed quia non frustra, sed ad lucrum sub- vemini (Jac. v, 16). Hinc ilerum : Mullum valet ora-
jectoeptebis eligitur, subdit, atque ait : liojusli assidua. Sed proeo oratio valet, qui dum se
(Vers. 35.) Et mdificaboei domum fidelem. a peccati immunditia cohibet, ad Dei se similitudi-
23. Domus namque sacerdotis est amplitudo in nem redigit, qua se peccando spoliavit, Unde et hic
qua conversanlur populi subjecti. Quaeprofecto do- quoque subdilur:
mus ei fidelis a Domino sedificatur,quia ad obedien- (Vers. 36.) Ut offerat nummumargenteum.
tise studium divina inspiratione erigitur. Infidelis 23. In nummo igitur imago Domini sculpitur, ut
namque domus est ea subditorum societas quse boni ejus esse cugnoscatur a quo forraari praecipiiur.
rectoris quotidie praedicationerasuscipit, cui tamen Nummusitaque Dei similitudo ejus accipitur. Unde
obedire per sludium boni operis non intendit. Infi- B in Genesi loquitur, dicens : Faciamus hominem ad
delis enira domus esse cognoscitur, quia verbi Dei imaginemet similitudinem nostram (Genes. i, 26). Et
pecunia quae ei praedicatoris sui ministerio creditur quia de sacro eloquio Dei imaginera et simililudinem
per negligentiam prodigee vitse dissipatur, 92 el ad quam redigamur agnoscimus, argenteus nummus
quod sibi ad negotii lucrum coraraitlilur nequaquam esse perhibetur. Qui ergo a peccati via ut pro se
in tempore reddendoerationis invenitur. Bono itaque pretur venit, numraum argenleum offerre debet,
prsedicatori lidelis a Domino domus construitur cum quia nihil ei prodest quod poenitendo compungitur,
ad obediendum voci ejus subjeclse plebis divinilus nec quod flendo confitelur, si, inemendata et incor-
corda proeparanlur, ut non solum id quod in ea re- repta, interius pulchritudine bonse voluntatis, luce
condiiur de verbi talento cuslodiat, sed lucro multi- Dei imaginis nequaquam radiare cognoscitur. Imago
plici cumulatum ad mensaro ceterneesusceplionis du- etenim et similitudo Dei est inclylo odio malum
cat. El nolandum quia fidelis domus a Domino cedi- et amore perfecto Deum diligere. Unde et
odire,
iicari dicilur, ut de boua conversatione subjecti po-
Propbeta claritalem divinsesimilitudinis ab humano
puli prsedicator nequaquara inaniter glorietur.-No- genere periisse intueus, ad eum 93 qui cum inclyta
tandum quoque quia sacerdotem lideleni sibi Domi-
™ reparationis nostrse luce de ccelovenit respicit, di-
nus excitat, ut subjectorum corda hoc ipsum , quod cens : Dilexisli
juslitiam, et odisti iniquitatem (Psal.
oplimo rectore reguntur , tribuere suis meritis non XLIV,8). Hinc se janide ejus contemplatione in per-
proesumant. Notandum etiara quod sacerdotem quem feclionis formam renovatum considerans, ail: lniquos
excitatDominus dicit lidelem sibi, doraum autem odio habui, et legem tuam dilexi (Psal. cxvm, 113).
quam ei aediiicatfidelem ipsisacerdoti dicit futurain; Qui ergo de domo reprobi per confessionem venit,
quia profecto praedicator Deo obedientiam debet, qui per humilitatem pro se orari Dominum petit,
subjectus proelato. Sed ante suhjectum lunc recte curel omnino necesse est ut nummum argenteum
proelatus graditur, si ad omnia dirigenda vitoe suse offerat, quatenus, sumpto splendore bonoe voluntatis,
itinera veritas ipsa videatur. Sequitur ergo :
perfecte oderit malum quod fecit, et bonum integro
(Vers. 35.) Et ambulabit coramChristomeoomnibus amore diligat quod neglexerit. Unde et justi judicis
diebus. examine propitiationis edicla promulgantur. In qua-
24. Christus aulem Domini Redemptor est generis
cunque die, vel hora, ait, peccator convertilur, vita
humani. Qui uimirum, quia jam ad ccelos ascendisse
vivel, et non morielur (Ezech. xvm, 21, 27). Conversio
creditur, a liJelibus suis nunc non oculis corporeis , autem peccatoris non est in hurailitate confessionis,
sed menle, videlur. Coram ipso itaque omnibus die • sed in renovatione interioris hominis, cum pecca-
bus ambulat qui cogitatione subita nihil operatur. D
tori, jam divina inspiratione correcto, et malum dis-
Nam ut rectos gressus foris ponat in opere, intus ad
plicet quod amavit, et bonum placet qiiod odit. Nam
Christum respicit, quem per considerationem portat sunt nonnulli qui se etde nequitiaaccusantcriminis,
in corde. Sed quia adhuc reprobo paslori loquitur , et
pravitatem non corrigunt voluntatis. Qui profeclo
subjungeus, ait : converti ad Dominura non creduntur, quia vera con-
(Vers. 56.) Futurum est aulem ut quicunque re- versio in ore non accipitur, sed in corde. Converti
manserit de domo tua veniat ut oretur pro eo. etenim simul verti est. Conversio itaque peccatoris
25. Remansurus namque de ejus domo aliquis di- vera tunc est, cum ad Creatoris nostri beneptacitum
citur, quia magna pars illius morilura perhibetur. uterque nosler homo reducitur, cum et caro nostra
De domo namque reprobi pastoris remanet quem per iniquitatis odiura cohibetur a perpetratione fa-
conscientia peccati a spe consequendsevenieenon ex- cinoris, et per amorera justitioe mens se exlendit ad
stinguit. Remanet ergo quia pondus conscientiaeper inlentionem bonse operalionis. Sed quia nonnulli
pcenitenliaepropositum lcevigalur spe consequendoe intra Ecclesiam sunt, qui tantum in vitaesuse termi-
vitse. Qui profecto ut oretur pro eo venit,et ad Deum nura ad pceiiitentieesatisfaciionemveniunt, et judicio
123 SANCTIGREGORHMAGNI 124
Veritatis dicilur : a Quacunque hora peccalorconver-A panis ] offerat, ut qui per bonam voluntatem peceata
(iiur, vivit, a nonnullis valde quceri solet si stalim < deserit, ea nimirum valida carnis afflictione penilus
vilam post carhis mortem inveniant qtii magnaeviloe < exslinguat. Nummum namque argenteum offerebat,
tempore peccata perpetrant, et tantum in vitceexitu 'qui, recepta jam Dei similitudine, confitendo exse-
se nequiter egisse accusant. Ad quod dicendum est crabalur quod fecerat, dicens : Computruerunt cica-
quia ex vi conversionis maguitudo delelur criminis. trices mema facie insipienlimmem (Psal. xxxvn, 6).
Vis antem eonversionis est affectio charitath cordi Et item : lncurvalus sum, et humitiatususquequuque.
infusscvisilatione sancti Spiritus. Et scriptum est de Sed qui numinuiii argenteum sibi non sufficere ad
eodem Spiritu: h Quia ipse remissio peccatorumest. oblalior.em limuit, panis tortam addere curavit. Nam
Nam cum electorum corda dignanter visital, ab omni conlitelur, et dicit: Rugiebam a gemilu cordis mei
peccatorum immnnditia potenter purgat, quia ut se (Ibid., 9). Rugitus enim lletum magni doloris insi-
menti iniuderit, eam protinus in peccatoruw et vi- nuat in affliclione poenitenlis. Hunc tortum panein
tiorum odia et in virtutum amorem ineffabililer exci- argenteo nummo socians idem ipse loquitur, dicens:
tat. Facit eam slatim odisse quod aroabat, et quod Quoniam iniquitatem meam annuntiabo, et cogitabo
odio habuerat ardenter diligere, atque in utroque pro peccato meo (Ibid., 19). Pro peccato etenim co-
valde ingemiscere, quia el mala quaeodit se damna- B gitare esl deleclationi prseteritsedignam carnis affli-
biliter araasse reoolit, et bona quae diligit odisse. ctionem proponere. Offerendum ergo panem torque-
Quis enim audeat dicere, licet omnimodapeccalorura bat, qui et flagitia perpetrata pronuntians, qualiter
sarcina praegravetur, quod perire possit aliquis visi- ea delere posset cogitabat. Et quia de austeritate
tatus gratia Spirilus sancti? Quia ergo peccator nulla conversationis poenitentibussubrepere atiquando so-
bora convertitur, nisi qua a sancto Spiritu illuslralur, let cupido laudis, intentio vere conversi peccatoris
quid restat,nisi quia sicut peccati mortera exsecrando insinuatur per hoc quod subditur :
deserit, « ita vila justiiiae ad quam se desideranter (Vers. 36.) Dicatque : Dimitte me, obsecro, ad
convertit vivat? Qui statim post morlem in vila re- unam partem sacerdotalem.
cipitur, si taatura amoris ignem recipit in conversione1 28. Pars namque sacerdotalis uniuscujusque est
qui consumere in anima possit oinnem congestain1 in aeterna vila retributio electi. Sacerdotes etenim
peccati rubiginem. Unde el de peccatrice muliere1 Dei oranes electi ejus sunt, quia cui per oblalioiiem
dicitur : Remiltuntur ei peccata multa, quoniam di- ministeriisui incessanter serviunt sacra semper offerre
lexit muttum (Luc. vn, 47). Hinc ab eadem Veritate munera non desistunt. Unde etiam illi in
regno tri-
in cruce pendenle dieitur: Amendico tibi, Itodieme- pudiantes, dicunt : Redemisti nos Deo in
sanguine
cum erit in paradiso (Ibid., xxm, 43). ln vitsc igitur' C tuo, et fecisti nos Deo nostro
regnum, et sacerdoles
exitu hi soiuroroodosalubriter resipiscunt, qui et per (Apoc.v, 9,10). Dicere ergo peccatori converso : Di-
internam visitaiionem perfecte bona diligunl, et mala' milte me, obsecro, ad unam partem sacerdotalem, est
oderunt quae amaverant. Qui lamen si sufficienter'
deausleritatevitacetpoenitentiaesolamparfem seternse
pro admiseis iuiquitatibus dolere non possunt, ni- bealitudinis exspectare, ut videlicet securitalem de-
liilominus et isti in hora qua convertuntur vivunt. lectationis inveniat,
quam et perenni perfruilione
84N»m qui perfectionem bonscvoluntalis habueruntt possideat, et post se torliones poenitentisenunquam
in confemione peccati, post mortem purgatoria pcenai trahat. Quafe et subditur :
peccati ad vitam transeunt, si ad deienda peccata*
sufficienteravim amoris neqnaquam babuerunt. Unde (Vers. 36.) Ut comedambuccellampanis.
et Paulusdicil: Sie salvifient, quasiper ignem (ICor. 29. Si enim panis in sacro eloquio pro delectatione
III, 15). Sed peccator, qui ibi salvari per ignem rae- accipitur, buccella panis est indeflciens delectamen
ruit, hic per afflictionem carnis adimpleat hoc quod. tum ceternnevitae. De quo nimirum oblectaraenlo
sibi de vi amoris deesse cognoscit. per prophetam dicilur : Gaudiumet tmtitiainvenietur.
in ea,graliarum actio, etvox laudis (Isai., LI, 5).
(Vers. 36.) Et tortam panis.
j\ Hinc item jam ad mensam non tortse panis, sed buc-
27. Panis namque nomine aliquando terrenee de- cellaeinvitatos convivas intuens, ail: Lmliiia sempi-
lectationis refectio designatur. Quare et prophetai terna super capilu eorum, gaudium et exsullationem
Jeremias in appetitu seecularicorruptce Judaeaepopu- obtinebunt (lbid., xxxv, 10'). Hinc Psalmisla voce
lum memorans, ait : Omnis populus ejus gemens s correpti poenitentis pronuntians, dicit: Notas mihi
(Thrtn. i, 11), el qumrenspanem. Panem itaque pec- fecisti vias vilm, adimplebis95 me tmtitia cum vulttt
cator conversus torquet cum praUsritam delectalio- luo, delectaiionesin dextera lua usque trt finem (Psai.
nem cruciat per afflictionem poanitentiee. Panemi xv, 10). Viseelenim vite sunt affiictiones poenitcn-
namque torquere esl carnem pro perpetrata delecta- tiee, quibus nimirum a damnationis susc barathro
tione affligere. Qui ergo sine tormento ignis ad salu- peccalor ad supernam patriam ducitur, dum pro
tem traasire desiderat, cum nummo argenteo tortami commissis iniquitalibus sponte crucialur. Un.le et
" Istorum verborum sensus
reperitur etiam Ezech. peccatts nostris. Multa laudant saneti Patres quce tan-
xxxin, 12. tum memoriter proferunt.
k NiiHibihoe legitur r Gussanv., in vita, omisso ita.
conceptis verbis in Scfipturai
sacra. I Joan. n, 2, Iegimus: Ipte est propitialio proj
125 IN PRIMUMREGUMEXPOSITIONES.- LIB. II. 126
cum correptum se esse peccatorem insinuat, proe- A proficiunt, si ad altitudinem meritorum et fortitudine
sumit, dicens : Tu es, Domine, qtii reslituisti hmredi- conanlur operis, et virtute humilitatis.
talem meam mihi (Psal. xv, 5). El item confidens, 2. Quo in loco est aliud quod notari debeat: 96
ait: Quoniam non derelinques animam meam in in- quia tunc SamUel coram Heli Doraino ministrare
ferno (Ibid., 10). Viaenamque vitae peccatori notae ostenditur, quando ipse de filiorum negligentia a
fumt quando afflictiones pocnitenlieeei divinitus insi- Domino objurgatur. Nonnulli namque subjecti, dum
nuantur, quando videlicet illuminala mente conside- fortiludinis suae modum considerant, praelatoruin
ratquam vitaeamaritudinem singulis prseleritseculpae suorum malunt esse severi -judices quam auditores
deleclationibus apponat. Qui nimirum cum vultu pii. Qui nimirum quia exaggerare et discutere eorum
omnipotentis Dei jucunda Iaetitiaadimpleria gloria- vitas consueverunt, si in eorum conversalione vel
tur, quia de manifesta divinaecontemplationis satie- levioris delicti maculas intuentur, subdi eorum proe-
tate reficitur, et qui in Isevavitaeprsesentis ad tempus cepto obediendo renuunt. Sed vere forles exislerent,
poenitendocompungitur, in dextra aeternaevilaeusque si majorum quoe infirma exislimant humiliter susti-
in finem delectationibus satiatur. Qui ergo torlaro nerent. Nam ante Deum ille magnus per meritum
panis oblulit, ad buccelleecomestionem perducitur, noscitur, qui ei in bono proccepto subjicitur qui ex
quia qui amore supernse vitae noxias delectaliones g parte aliqua venerabilis non Videtur. Ecce enim Heli
cruciat, in discubitu eeterni gaudii sibi perpetuam aperta Dei senlentia de negligenliae suee perpetrata
refectionem parat. Sequitur: culpa reprehenditur, sed puerDomini Saniuel coram
eo minislrare Domino memoratur, ut profecto apud
CAPUT IV. se colligat qualis sit qui in leviori culpa sibi proela-
(I Reg. ui, 1.) Puer autemSamuel ministrabal Do- tum despicit, si ei se Saniuel Obediendo subdidit
mino coram Heli. quem omnipotens Deussui exaministanta districtione
1. Illud autem hoc in loco repetiisse ostendilur, reprobavit. Sed quia Heli non valde supra peccantes
quod de electo puero superius memoratur, ubi dicit: subditos honorasse reprehendilur, ipsse sacrorum
Puer uulemSamuel eral minislerin conspectuDomini ordinum dignitates pensand* sunt. Nam rector pec-
ante faciemHeli. Hoc quidem est ministrare Domino canlem subditura nisi correptum honorare debet,
coram Heli, quod esse ministrum Domini ante faciem subjectus aulem nec tunc praelatum despicere, cum
Heli. Et quia ibj istud, Domino adjuvante, plenius se justum et illum agnoverit peccatorem, quia aeter-
exposuimus, in iteranda ejus expositione penitus non nus judex subditorum judicium sanctse Ecclesiae re-
moramur. Verum quia divinus sermo est, qui hoc in cloribus tribuit, sed eosdem rectores discutiendos
isto loco, et in illo loquitur, sine utilitate rationis r suo examini resemvit. Hoc tamen ipsum roctoribus
nequaquam hoc egissemonstratur. Pro fastidio itaque valde timetidum est, quod Dei servantur examini,
lectoris explanationem tacemus, repetilionis vero quia tanto subliliores rationes vitse et doctrinae suae
causam dicimus ad ejus utilitatem. Quidam namque parare debent, quanto sapientior est judex quem
praelatorum sanctae Ecclesiaemagisterio subditi fu- sustinent. Nec tantum ejus futurum judicium iri fu-
des obediunt; sed cum paulo altius per conversatio- tura vita , quasi in longinquo positum, timeant, ne
nem proficiunt, in eadem obedientiechumilitate ne- qui ubique pracsens est incaulum feriat de vicino.
quaquam persistunt. Quos bene Agar Sarae ancilla Negligentes namque paslores ad evadendara futurse
spiritaliter designat, quae cum de Abrahani viro ejus vindictoepcenam longa viiae proesentis spatia ad poc-
concepissese vidit, dominam despexerit (Gen. xvi, 5). nam cogitant; sed judex, qui ubique est, de vicino
Agar quippe concipil quando reproba mens subdili, poenitentiam irrogat, quia prius eis lumen contem-
aut per eruditionem scientioese proficere, aut per plationis subtrahit, deinde ad tormenta per mortem
vitoeconversationem, credit. Quaeprofecto praegnans rapit. Unde et de eodem Heli, qui de paulo inferius,
dominam suam despexisse dicitur, quia jam proed- fracta cervice, moriliir, subjunctum est:
denti sibi prsepositi sui voluntati per obedientiam (Vers. 1.) ln diebus illis non erat visio manifesta.
subdi dedignatur. Sed quoedominara despicit, ancilla 3. Nam dum rector agenda quae novit despic.it,
esse perhibetur, quia superbi subjecti c-tinlirmi sunt agitur cum eo districto judicio, ut agenda non videat,
per elalionem, el ad tiliorum Dei numerum non per- quia implere noluit quod videbat. Manifesta namque
tingunt. Samuelis aulem profectus exponitur, quia visio negligentis pastofis non est, sed amantis. Unde
superius dictum est: Puer autem Samuet proficiebat et per seipsam Veritas dicit: Qui diligit me diligetur
h et crescebat et plucebat tam Deo quam hominibus a Palre meo, el ego ditigam eum, el manifestabo ei
(I lieg. II, 18). Quoe profecto tria qua subliraitate meipsum(Joan. xiv, 21). Claritas namque manifeslae
convcrsalionispercurrerit, supra expositum est. Quia visionis, est revelatio amateeveritatis. Quseprofecto
ergo cliam nunc coram magislro minislrare memo- veritas si merito dileclionis ostenditur, iis qui tor-
ratur, quid est, nisi quia electis auditoribus formam pent a bono opere dignissime occultatur, quia si-
preebel, ut quo altiori vita proficiunt, servare bonum gnum amoris non est in affectione animi, sed in stu-
obcdicnliaenunquam obliviseanlur? Nam tunc vCre dio bonaeoperationis. Unde et in Evangelio Dominus

tt Mendoselegilur in omnibus nostris Editis glo- b Omittitur in Gussanv. et crescebatet placebat tam
riantur. Deo.
127 SANCTI GREGORIlMAGNl 128
prseroisit, dicens : Qui habet mandata mea, el facit AL 6. Sarauel quippe puer a Domino vocatur quolies
ea, hic est qui me ditigil (Ibid.). Quia ergo de ne- humilibus subjeclis divini eousilii arcana revelantur,
"gligentia operis caligo incurrilur internse visionis, et humilitatis suae merito lumen contemplationis
aple niiuts, dum de contemptu mandatorum sacerdos acquirunt, quod superbiaesuacretributione elali prse-
arguitur, visio occultata memoratur. Sequitur : dicatores perdunt. Sed nolandum quia id quadaro die
(Vers. 1.) Etsermo Domini erat preliosus. factum ostenditur, a qua videlicet Heli et in loco suo
4. Quantura ad sacraehistorioeveritatem perlinet, jacere, et videre non posse perhibetur. In die nam-
preliosum pro raro posuit. Preliosus ilaque sermo que vocalur, qui pro sua et aliorum salute ad su-
erat, quia dum rarus esset qui summa conlemplando pernae sapienlise scienda secreta sustollitur. Quo
cerneret, frequens esse non poterat qui bona lo- contra et Salomon sapientiam in nocte percepit, ul
quendo proedicaret. Quod nunc quoque in sancla caligo temporis indicaret quia eamdero sapientiam
Ecclesia 97 fier' videmus, quia dum plerique de non perseveratus acciperet (/// Reg. m, 5,12)%Quod
reverentia culminis gloriam affectant honoris, dum intelligi et aliter potest, quia videlicet Heli caligo
sacri ordinis miuisteria negligunt, sumraa quaevidere memoratur. Positione ilaque diei, ejus ostenditur
nequeunt subjectis plebibus praedicarenon possunt, magnitudo csecitatis, quia profecto magnas tenebras
atque in eorum familia preliosus sermo esse cogno-1i habuit, qui in die non vidit. Nuncquoque si ad Eccle-
scitur, quia raro bonce praedicationis hortamenta sise stalum respicimus, generalis gratia luminis est.
audiunt, quorum prselati ex desiderio non quaerunt Venit namque qui verae claritalis radios spargens,
superna quse dicant, sed lerreua quoe agant. Quos diceret: Ego sum lux mundi, qui sequilur me non
profecto sacra Scriptura notat, quaedicit : Canes ambutat in tenebris (Joan. vm, 12). Et 98 1uia ">-
mutinon valentes lalrare (Isa. LVI,10). Non dixit terni splendoris ejus gloria ineffabilisest, non dicilur
non volentes, sed non valentes, quia certe dum mundi de die isto, vel illo, sed die quadam : cujus profeclo
gloriam ex toio corde, et ex tota anima, et ex tola diei clarilas non est; claritatis vero [Nonne melius,
mente et virluie diligunt, velient populo subliraia claritas esl. Claritatis vero, etc.] magniludo inco-
dicere, ut etiam de sublimitate verbi possent gloriara gnila. Magnasergo tenebras Pastor sustinet, si is qui
habere. Canes ergo muti volentes lalrare, non pos- Ecclesiaeoculus esse per officium noscitur in gralia
sunt, quia dura pravo corde lerrena meditantur, tantae lucis visionem non habet. Quare et ejusdem
occulta veritatis quoe prolerant revelalione nulla oculi tenebras per semeiipsara verifas roagnas oslen-
comprehendunt. Sed quia quod preliosum est magna dit, dicens: Ipsm tenebrmquantm erunt (Matth. vi,
cum diligenlia custodiri solet, potest hoc quod di- 23) ? Sed jam unde sibi tanta caligo oriatur insinuat,
citur : Non erat visio manifesta, ad carnalium praela-IC quia dicit: Jacebat tn locosuo. Locus namque prae-
torum negligentiam referri. dicatoris standi, non jacendi, officium habet. Unde
5. Quod vero additur: Et sermoDomini erat pre- et de seipso Dominusformam h ejusdem proedicalo-
tiosus, ad bonorum ardens studium subditorum, cum ribus prsebet, dicens: Ego autemin mediovestri sum,
tideles subjecti etsi non habent qui eis frequenter de sicut qui ministrat (Luc. xxu, 27). Siare enimin raedio
thesauro sacri eloquii superna praedicet, hoc tanlum fratrura est per laboriosara conversationera se in
quod aliquando scire potuerunt mira devotione com- exemplum minoribus prsebere. Stare itaque ad labo-
plectunlur, et velul rem ineffabiliter pretiosam cu- rem operis perlinet, et ad pugnae necessilatem.
slodiunt, dum per bona opera in coelo collocant, ubi Unde et agonolheta spiritualis certaminis praecipit,
fures qui id auferre valeant nequaquam appropin- dicens: State ergo succinctilumbosin veritate (Ephes.
quanl. Undeel in Evangelio de cmplore bonae mar- vi, 14). Et quia jacere quiescenlis est, in loco proelii
garilae dicitur : Inventa una pretiosa margarila, dedit, et laboris quielis teporem sequi repreheiidilur, qui
omnia sua et comparaviteam (Matth. xm, 46). Cum in loco jacere memoralur. Stare etiam justi est. Unde
ilaque in occullalcevisionis tempore preliosus sermo et Paulus dicit: Fide enim slaiis (II Cor. i, 23). Ja-
esse describitur electorum, subdilorum laudes nun- cere ergo etiam ad remissioris vitsenegligenliamper-
tiantur, qnia tanto sublimiori gloria prcedicandisunt, J) linet. Tunc itaque Heli jacet in loco suo, cum per
quanio id bonum, quod de eminentiori loco periit, lapsuro pravitatis reprobus praedicator requiescit in
perfeclione magnsecharilalis in inferioribusremansit. sedejusii. Jacenlis ergo in loco suo oculi caligant,
Quorum profecto bonaconversatione plerumque agi- quia summa videre nequeunt, qui in arce pastoralis
tur, ut ea quaeoccultala fuerat visio, manifestelur, culminis non exsequunlur virtuiis opera, sed rerais-
ut qui (icvote custodiunt minima, scire debeant quse sioris vitceblanditih, immerguntur. Qui profecto lu-
faciant, et majora. Unde et subditur: cerna Dei jam non veritate laudis, sed per imprope-
(Vers. 24.) Factum est igitur tn die quadam, Heli rium appellatur derisionis. Nam qui luceruae Dei
jacebat in loco suo, et ocuii ejus caligaverant, nec appellationefungilur, et videre non posseperhibelur,
poteral videre lucernamDei, anlequamexstinguerettir. deridelur potius lanto noraine quo censetur. Nam in
Samuel autem dormiebat in lemploDomini, ubi erat vera jusli laude dicitur : Ipse erat tucerna ardens et
area Dei. Et vocaviiDominus Samuelem. lucens (Joan. v, 35). Nam veri luminis jubar quod
a Valic, quia videlicet Heli et in loco suo ja- b Gilol., eisdem.Tolerari potest ejusdem,scilicet
cere. loci.
159 IN PRIMUM REGUM EXPOSITIONES.— LIB. II. 130
amando hauserat loquendo fundehat. Proedicator A desiderium altius assumuntur, et velut intiraa templi
etiam carnalis dicitur lucerna per officium, ca>.caper ad somnum eligunt, dum c.o longius separantur a pu-
intentionem.quiadignitatefungilurproebendiluminis, blico terreni operis, quo secretius per meditationera
sed menlern figit in tenebris vanitatis. reconduntur in sacrario internacvisionis.
7. Cujus profecto consummata perversitas desi- (Vers. 4.) Et vocavitDominusSamuelem.
gnatur, quia non dicitur non videbat, sed videre non 9. Vocare etenim Dei per vim majoris gratiae ex-
poterat. Quare et malaearboris mentionem faciens cilare est. Dormientem namque Dominus vocat, quia
Dominus, ait: Non polest arbor mala fructus bonos a terrena intentione quiescentes ad augmenlum su-
facere (Malth. vn, 18). Lucerna itaque Deivideri non pernae cognitionis excitat. Nam dum ad ea quoeforis
potest, cum isquipastoralidignitatepraeeminettanta sunt per sollicitudinem vigilamus, interna et spiri-
spissitale saecularis amoris premitur, ut ad internae tualia non sentimus. Repulsio ilaque lerrense curae
claritatis intuitum nulla gratiae inspiratione suble- prsaparatio est nostra ad perceptionem supernoegra-
vetur; cum jam videlicet, justa Dei indignatione tise, quia in electis lit uberior infusio divini muneris,
projectus, in caliginis suae ceccitate relinquitnr, ut quo mens fuerit purior per custodiam iulernaemedi-
ulterius per infusionem superni luminis nunquam vi- tationis. Sequitur :
sitetur. Bene atitemdicitur: Antequamexstingueretur. R (Vers. 4 9.) El vocarit,inquit, Dominus Samuelem.
Non videre enim pcena peccatoris est in hoc tamen Qui respondens, ait: Ecce ego, el cucurrit ad Heli, el
adhuc soeculoviventis, videre autem non posse est dixit: Vocastienim me, qui dixit: Non vocavite, fili
mortui irapii in alio jam sseculosetcrna poena dam- mi, reverlereet dormi. Et abiil et dormivit. Et adjecil
nati. Unde et conditoris judicio in exlerioribus tene- Deminus vocure rursttm Samuelem. Consurgensque
bris claudi praecipitur, ut videlicet ad Iucis inluitum abiit ad Heli, el dixil: Ecce ego, quia vocasti me. Qui
nunquam reducatur. Cum ergo antequam exstingue- respondil: Non vocavi te, fili, revertere et dormi.
retur videre non posse dicitur in isto adhuc saeculo Porro Samuel non sciebat Dominum, neque revelatus
vivens praedicator reprobus, damnato jam in perpe- ei fuerat sermo Domini. Et adjecit Dominus, et voca-
tuum impio in ceecitalesimilalur. Exstinguitur autem vit Samuelcmterlio. Qtti consurgens abiit ad Heli, et
lucerna cum pastor moritur. Vel certe lucerna ex- dixit: Ecce ego, quia vocastime. Intellexit igitur Heli
stinguitur, quia cum reprobus prsedicatorper mortera quia Dominusvocaret puerum, et ail ad Samuelem:
carnis interit, quidquid in eo lucere videbatur, de Vade et dormi, et si deincepsvocaverit te, dices: Lo-
gloria culminis amiltit, et velut sola lucernse lesta quere, Domin?, quia audit servus tuus.
sine lumineremanet, cum ad ceternumjudicium ser- 10. Quid est ergo quod oranipotens Deus vocatio-
vari persona 99 cogilur, quse omni penilus sseculi C nem suam lanta arte insinuat, ut vocati mens tenea-
fulgore spolialur. Anlequam igitur exsiinguatur lu- tur, ne se vocantem cognoscat; Deum audiens, ma-
cerna Dei, videre non potesl, quia et meritum futurse gistrum hunc esse hominem putet; vocaiionera
damnalionis per ceternitatemsuoeccecitatis possidet, eraittat, et causam taceat; ire ad magislrum sinat,
et tamen adhuc coram hominibus per splendorem toties ad somni quietemredire, et tamen dormientem
acceptoedignUatisfulget. quiescere non permittat? Nunquid enim qui ad se-
(Vers. 3.) Samuel autem dormiebat in templo Do- creta sua cognoscenda vocavit quem voluit, voce
tncnt, ubi erat arca Dei. lantum Heli simili, el non potuit voce qua voluit; et
8. Beneautem repmbus praelatus non dormire, sed qui quando voluit vocavit, causam vocationis 100
jacere dicitur, puer autem subdilus et electus non statiin indicare non potuit; et qui excitare voluit, ut
jacere, sed dormire, quia dormire aliquando in bo- audiret, nisi per magistrum eum docere non poluit
nam parlem accipitur, jacere auiem fere semper in quemadmodum audire debuisset? Sed hac in re raa-
malam. Unde et Sponsa in Cantico canticorum dicit: gna omnipotens Deus dispensatione utitur, ut profeclo
Ego dormio, et cor meum vigilai (Cant. v, 2). In som- electorum corda duplici erudilione doceantur, qua-
no itaque pueri perfecti uniuscujusque elecli subditi tenus et in superficie historice quod sequantur obe-
a pravo opere requies designatur. In templo quippe D dientioe bonum quique subjecti videant, et prselati
et ubi est arca dormit, qui, in ccelesti desiderio at- inlueantur occulta mysteria, quse ad Iucem intelli-
que in sacroeScripturae meditatione occupatus, ad gentiocdiscutiendo perducant. Sed quod primo loco
ea quaead perversitatem pertinent non intendit. Qui- dicendum arbitror, puer qui loquentem Dominuin
dam namque in templo dormiunt, sed in loco ubi est esse magistrum putavit vocem corpoream audivit.
arca Dei non dormiunt, quia nonnulli simplices in Non itaque per semetipsuroDeus, sed " per evange-
ccelesticontemplatione per amorem requiescunt, sed licum spiritum puero locutus est, quia qui non strin-
sacri eloquii occultameditari nesciunt. Samuel autem, gitur forma corporea, inslrumento corporis non
qui non solum in templo, sed coram arca Dei dor- angustatur ad sonum vocis. Quod nimirum et puerili
mire dicitur, eruditos pariter et electos subditos de- audienlioeconvenit. Nam etsi magna sunt merita in-
signat, quiadum amorissui flammasde sacro eloquio choantis subditi, quia tamen adhuc nonin perfectione
frequentius meditando hauriunt, ad superneepalrioe esse, sed in profectu conversationis agnoscitur, ad
a Forle legendumper angelicumspiritum; et paulo lum movit, sed, etc.
posl: Exteriorem ituqite vocemper angelicum spiri-
131 SANCTIGREGORII MAGNI 132
eam locutionem qua omnipoiensDeus per semetipsum A contra < inobedientes aspiciant quia primus humani
loquitur non pertingit. Per se quidem omnipotens generis i parens a paradisigaudiis nec furto, nec rapina,
: adulterio, nec homicidio, sed pomi vetiti inobe.-
Deus, summus videticet et incircumscriptus spiritus, nec
magnis viris et spiritualibus spiritualiler loquitur, dientia corruit \fien. m, 6). Unde et apte colligitur
cum spiriluali loculione corum mentibus indicat, et quia si parva quee videntur majorum imperia con-
agenda quae agant, et loquenda quoesciant. Exterio- tempta ab internis gaudiis separant, eliam roinima
rem itaque vocem per evangelicum spiritum movit, qux perliciuntur vitara parant.
sed graticesuceprcesentia Creator spiritus quse voluit 12. Operator itaque strenuus vitcesocialis, et com-
indicavit. Vocans itaque voce, dum Heli putatus est, muniter secum Deo servientium pius aemulator, si
cognitione latuit, ut ad magistrum puer curreret, et aeterni meriti arapliorera relributionem per obedicn-
dum se non fuisse vocatura audiret, deceptus osten- tiocbonum adipisci desideral, in hoc solo se cognoscat
deret in quanto culmine virtutis staret. Puer ergo excellere, si pree cseteris arbitrio majoris propriam
humiliter homini subjectus, atque obedientiee ardua subdideril voluntatera. Nam nec magna lucra jejunii,
arce sublimatus, dum vocatus accessit, jussus rediit, nec asperse vitse studia devotis Christi militibus in
quid aliud nobis exeraplo prsebet, nisi altissimaefor- mojorum preecepto valde pensanda sunt. Majoris
mam obedientiae? g etenim est meriti charitatis injuncia refectio jc-
B
11. Vera namque obedientia nec prcepositorum junio propria deliberatione suscepto. Qui enim jus-
intentionem discutit, nec prcecepta discernit, quia sus carnem reficit, invitus jejunii pra^minmdevolione
qui omne vitae^ucejudiclum majori subdidit, in hoc promeruit, et ampliorem mercedem obedientiaeman-
solo gaudet, si quod sibi praecipilur operatur. Nescit ducando conquisivil. Vocavit ergo Deus puerum, sed
enim judicare quisquis perfecle didicerit obedire, voce magistro simili, ut profeclo modura sueelocu-
quia hoc tantum bonum putat, si prceceptis obediat. tionis indicaret. Causam vocationis tacuit, ut elcclus
Sed in tanta perfectae conversationis ejus gloria vita puer qua bumilitate obedientioeesset sublimis osten-
nostra confunditur. Ecce etenim ad supernam patriam deret. Ire ad preeceptorempertulit, ut devotionis suae
sub ducibus Chrisliani exercitus proficisci decrevi- munus oflerret. Redire ad somni quietem sinitur, ut
mus, sed opera diversa etiamsi diversis temporibus profecto nec ea quce sunt minima contemnaraus. Ite-
jubemur agere, murmuramus. Quis enim sese a mur- rato excitat, ut eum quem in forma electorum po-
muratione compesceret, quis ab ira temperaret, si nere volebat ostenderet, quia nec imperioFuminstan-
vocatum se bis et ter audiret, et tamen ex vocantis lia fatigaret. Per euin qui reprobandus erat audire
responso perciperet qula vocatus minime fuisset? quemadmodura debuisset didicit, ut profecto sciamus
Quam profecto desidiae nostroe calfginem paiimur, «C quia majorum imperia tunc etiara venerauda sunt,
quia tantse virtutis bonum qua prsemii sui claritale cum ipsi laudabilem non habent vitam, quia eorum
respondeat non videraus. Unicum etenim bonum est doclrina, quse prava operatione potest superbis vi-
ad recuperationem vitec,si inobedienlieeculpa malnm lescere, humiles auditores facit ad divinae familiari-
sufliciens futt ad perpetrandam raortem. Si ergo in latis celsitudinem pervenire.
malo inobedientiaemors praevaluit, toties vitse red- 13. Sed quia sequitur: Porro Samuel necdumscie-
dimur, quoties obedimus. Puer itaque Samnel nec' bat Dominum, et superius ministrare Domino pcrbi-
vocatus, nec repulsus offenditur, quia vocantis aut' betur, valde contrarium videtur esse quod dicitur,
repellentis animum videre noluit, qui in hoc solo* quia nescire non polerat cui minislrabat. Quis enim
gaudere noverat quod obedivit. Et quia surgere ad' ei serviat quem ignorat? Sed profecto per id quod
laborem, redire autem ad dormiendum pertinet ad' subjunctum est liquet id quod sonat contrarium,
quielem, quid insinuat, nisi quia utrumque nobis vi- qua intelligi convenientia rationis debeat. Neque
tam proeparat, si obediehtis animus in eo quod agit' reuefalus ei fuerut sermo Domini. Per quod nimi-
nonnisi obedientiaebonum pensat? Prceceplumnam- rum dalur intelligi quia quera amore et mini-
que in hoc solo pensari debet, quod majoris pracce- slerio noverat, sermonis ejus rcvelatione nesciebat.
ptum est; et qui obedienticebonum exsequitur, non1 D r Nondum enim sic vocanlem audierat, quem se co-
injunclum opus debet considerare, 101 &edfruclum,• gnovisse ct devotione minislerii et virtute testa-
quia ad promerenda aeternsevitce gaudia non exqui- batur amoris. Sed in conversatione lidelium convc-
ritur qualilas operis, sed mortiflcatio propriae, et1 nienter accipitur; nam plerique sub aliena institu-
exsecutio alieneevoluntatis. Unde et Paulus ait: Cir- tione bene proficiunt, qui novitatis suoetempore om-
cumcisioniltil prodest, et prmputiumnihil est, sed ob- nipotenli Deo ministeria persolvunt, et tamen puri-
servatio mandatorum Dei (I Cor. vn, 19). Jam ergo1 tate contemplalionis ad internce pulchritudinis ejus
apud OtnnipoteiitemDeum nec ea quae ad laborem,' speciem non perlingunt. Qui cum subjeclionis suse
ncque ea quae ad quietem pertinent parva sunt, siil merito eliam donum divinoe contemplationis acci-
ceternara vitam parare obedientibus possunt. Quis- piunt, et experientia internse visionis 102 intelli-
quis ergo alieno iraperio subjectus est hoc solum n gunt quia sic nondum sciebant cui ministrabant.
consideret, quia quod sibi secundum Deum injun- Quod bene Jacob, ad accipiendamconjugemprolicis
gitur valde raagnuin el excelsum in lucro est lnenti,i> cens, designat, qui post laborem itineris per sopo-
quod vitam prceparet in mercede retributionis. Quo o rera quietis Doininum vidil, sed a somno evigilans,
133 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. II. 134
ait: Vere Dominusest in loco isto, el ego nesciebam iA1 prsesenlia in dedignatione sunt, ut quo studiosius ab
(Gen. xxvni, 16). Neque enim illic esse Dominum an- intentione sua corporeum omne 103 repellitur,
tequam dormiret dubitare poterat, qui esse huncj amore invisibilium abundanlius replealur. Et notan-
ubique sentiebat; sed quia tunc eum perfectius di- dum quia jam quaterad somni quietem redire proeci-
dicil, ignorasse se illum perhibuit cum familiariusi pitur, quia dum negligenter ulimur isto sseculo circa
iion agnovit. Via namque qua ad conjugem pergilur• visibilia, opere, locutione et cogilalione vigilamus.
intcntio devotoe obedientise est, qua fecundilas in- Ter ergo dormire praccipimur, ut ad cognitionera su-
ternae chariiatis consequi desideratur. Jacob itaque« pernorum per quietem operis, oris silentiura et cogi-
donnit in via, cuin fidelis subjectus, matigni spiritus; tationum superfluarum abjectionem praeparemur.
supplantator, per laborem obedientioe ad quietemi Quarto autem loco ad somnum mittimur cum majo-
suscipitur inlernoe visionjs. Qui profecto lunc Domi- rum nostrorum licentia ab utili etiam ministerio ces-
num se agnovisse fatebitur, quia dum eam ad quami sare preecipimur, ut dum nulla praepedimur cura sol-
noviter esl assumptus inlernoelucismiratur speciem,, licitudinis, totam se raens colligat ad intuitum su-
quantum ante liescierit experienlia revelatae pulchri- pernoe visionis.
tudinis agnoscit. Fide etenim, velut fama, Deumi 16. Et notandum quia quiescentem puerum, ne-
cognoscimus, amore autem contemplationis is qui B I sciente Heli, Dominus excitat, sed tamen excitato,
fama innotuit nobis velut ex ostensione preesentiae i nisi eodem Heii prsecipiente, vocationis suae causam
revelatur. Bene autem per obedicntiam proficiscensi nequaquam manifestat, quia eleclos subditos occulta
subdilus, dumad contemplationis alliludinern ducitur, inspiratione ad superuaepalriocdesiderium erigit, sed
dudum ignorasse Dominum perhibelur, quia is quasi per quietem vocare eos ad eam quam diligunt pa-
ex prsesentioeveritate invenitur, qui fama velut inco- triam sine majorum licenlia non permittit. Quia ergo
gnitus, etnon prsesenliavelutcognitus, antevidebatur. quoties vocatur puer, tolies ire ad magistrum sinitur,
14. Sed quia separatim dicilur : Nondum sciebat! quid est aliud,nisi quia ipsa divinitus inspirata subjec-
Dominum, neque revelatusei fuerat sermo Domini, po- torum desideria majorum judicio submittuntur? Opus
tcst subtilius intetligi. Nam in una eademque internai namque subjecti divinitus inspiratum tunc Deo gra-
Dei conlemplatione et mira charitas contemplanti in- tum esse cognoscitur, si majoris imperio aut permis-
funditur de fruclu tantae gloriee, et stupor magnus ini sione peragatur. Quater ergo vocatur puer a Domino,
secreti vcrbi revelatione. Quidam ergo Dominum qualer somni quies preecipitur a magistro, quia ad
sciunt, et sermonis ejus revelationem percipiunt, teinperamentum operis, silentium oris, abjectionem
quia et mira dulcedine replentur, ex ea quam ex con- internse sollicitudinis, cessationera ministerii, pro
sueludinehauriuntinfusione lanlsecharilatis,etmagna . ffj ainore secretioris vilaeper divinam inspirationem suc-
erudiuntur sapieniia revelatione verbi. A nonnullis cendimur, et lamen amoris nostri desideria adim-
vero scitur Dominus, quibus sermo Doraini nequa- plere sine majorum nostrorum permissione prohibe-
quam revelatur; quia simplices quique, sed magwa mur. Vocat itaque Dominus, et vocationis causam ta-
conversatione perfecti viri, de contemplationis di- cet, ut permittente magistro semetipsum vocato sub-
vinse gloria ineffabilem quidem amoris dulcedinem jeclo insinuet. Nam qui non jusso audire postquam
contemplandopercipiunt, sed tameu ad revelali verbi vocavit siluit, ubi doclor horao preecepit, vocans
ejus altitudinem non pertingunt, quia ad amantiumi Deus vocationis causam indicavit. Sequitur enim :
ordinem assumpti sunl, non ad celsitudinem proedi- (Vers. 9-11.) Abiit ergo Samuel, et dormivit in loco
cationis. Revelatur quidem ei verbum, ut amelur; et; 5M0.Et venit Dominus, et steiit; et vocavit, sicut vo-
ne prscdicetur, absconditur. Bene autem de eo quii caverat secundo, Samuel. Et ail Samuel : Loquere,
ad ministeriuni praedicalionis elevalur dicitur : Non- Domine, quia audit servus tuus. Et ail Dominus ad
dum sciebat Dominum, neque revelatus ei ftteral sermot eum.
Domini, ut dura ea quse nondum habet rudis insinuat 17. Quibus profecto verbis, quia de incorporea et
quibus bonis ditari prsedicator debeat patenter osten- invisibili divina substantia illud dicitur quod ad cor-
dat. Nam qui illam intimi amoris virtutem nondum D I pus pertinere cognoscitur, necesse est ut rationabi-
percepit, profecto omnipotentera Dominura, quem liter intelligatur. Nam quo veniat qui ubique est ?
flde velut fama novit, praesentia illius magna charita- quo pacto slare et loqui dicitur qui corporea substan-
tis nescit. Et si ardenter diligit, et arcana mysterio- tia non formatur? Sed in illa omnia dictante substan-
rum discutere per spiritum nondum novit, jam qui- tia ponuntur verba inopiee nostrse, per quse surgere
dem Dominum cognoscit, sed ad sermonis ejus re- valeamus ad cognoscenda mysteria operationis suoe.
velatiouem non pervenit. De obediente autem puero Nam venire Domino est praesentia gratise suae corda
statim subditur : electorum tangere, stare ejus est, manenti ejusdem
(Vers. 9.) Abiit ergo Samuel, el dormivit. gratioe $use dono eas quas tangit mentes inconcessoc
15. Jam quippe ad divineelocutionis nolitiam puer gratiae Susedono retinere. Vocare autem ejus est ele-
instructus mittitur, cum electus subditus majoris con- ctam mentem ad augmentum majoris gratiae excitare.
silio ad spiritalia cognoscenda prceparatur. Et dor- Venil namque Dominus, et non stat, cum corda ne-
mire quidem ei est in desiderioseterrisevitocquiescere, gligentiuin tanguntur per graliam, et lamen in affectu
cum videlicet animaejam sola superna sitienti cuncta et amore tangentis gratise nequaquam perseverant.
135 SANCTI GREGORII MAGNI 136
Velut enim prasens est veniens, et non stans rece- A vis, faciamus hic tria labernacula, tibi unum, Jl/oysi
dens, cum ex praesenti tactu divinoegrat>se repente unum, et Helimunum (Malth. xvn, 4; Luc. ix, 33).
bona facere proponunt, et statim derelicti, ejusdem Qui enim dicit: Bonumest nos hic esse, si posset, ab
boni propositi intentionem deserunt. Quod si ad vim illa visione tantoe glorise nunquam deponi voluisset.
contemplationis refertur, venit et stat Dominus cum Dura enira dicit Petrus, Domine, bonumesl nos hic
electorum corda et repente per giatiam tangit, et esse, et Samuel dicit: Loquere,Domine, quia audit ser-
tacta repenle non deserit, ut veniendo visiiet, stando vus tuus, voces quidem diversae sunt, affectiones oe-
conlirmet, et qui ad gaudium sibi dilectse raentis os- quales. Hoc enim significat Petrus in monte, transfi-
tenditur, nonrecedatipseprius 104> Quamillavivendo gurato Domino, quod Samuel a veuiente, a stanle,
salielur. Sed quia stare dicitur, discessurus quando- et slante Domino secundo vocatur. Sed etsi quasi
que designatur,' quia etsi aliquando electas aniraas nesciens Petrus quid diceret ab evangelista repre-
in sua revelatione per aliquantulam moram satiat, henditur, huic lamen sensui contrarium non videtur.
prcesenliaesuse dulcedinem subtrahil, ut subtraclam Evangelista quippe non affectum Pelri, sed rationem
ardentius concupiscant. Venit ergo Dominus visitans, reprehendit, quia cum Domino assumptus in gloria
stat suaviter se demonslrans, vocat ad amorem os- seorsum, sic esse semper cupiebat, et pro redemp-
tensce suse glorioe per ardentissimura desiderium ex- B tione coromuni eum ad ignominiam crucis descen-
citans. Unde et toties excitatus puer repetito nomine. dere nolebat. Nesciebat ergo quid diceret, sed arden-
Vocatur, quia vocalio ex nomine designat affectum ter quod videbat amabat, quia 105 profecto tantum
magnae charitatis el familiaritatis. Unde et Moysi lo- bonum videbat, quod sic non amari nullatenus pote-
quitur, dicens : Novi te ex nomine (Exod. xxnn, 12, rat. Unde etsi jusle Petrus reprehenditur, ei tamen
17 ). Yocali igilur nomen iteratur, cum in magnam rationabiliter indulgetur, quia amore tantaeMajestalis
jam farailiaritatem inlernce Majestatis mens videntis per Iruitionem vincebatur. Verumtamen cum de di-
excipitur, et ferentibus desideriis ad amorem se vo- cendi ignorantia Petrus arguilur, ejusdem ignorantise
cantis elevatur, ut prceter id quod audit nil libeat, causa memoratur. Nam subdens evangelista, ait:
atque in Icetitia auditus sui immorari perpetuo con- Erant enim timore exterrili. Illa enim internse Maje-
cupiscat. Unde el hic aperte subjungitur : Ait ergo statis ineffabilispulchritudo electam mentem cui se
Samuel: Loquere, Domine,quia audit servus tuus. Qui delectabiliter oslendit aliquando mirabili pavore con-
ergo loquere posuit, ex necessitate conclusit. Quasi cutit, ne de visionis magniludine ad elalionem pro-
enim verbis apertioribus dicat : Ego respondi Lo- siliat, si eam quam blanda contemplatio ad tam summa
quere, qui aliter respondere non potui. Nam quid evehit provector suus spiritus timoris moderamine
aliud desiderare potest mens in illo gaudio loquenlis C non refrenat. In una quidem et eadem revelaise glo-
Majestatis assumpta ? Dicere enim menti Deo Lo- rioevisione, et bonitas Redemptoris aspicitur inefla-
quere, iilam ineffabiliter dulcem locutionem semper biliter blandiens, et acquitas illius ineffabiliter terrens,
audire, desiderare est. Dicit ergo Loquere, qui vel- ut quo videntis animus de respectu Dei bonitate dul-
let ut nunquam taceret. Unde et subditur quia audit cius pascitur, consideratione sequitatis territus ca-
servus tuus. Quasi dicat: quia hoc quod experientia veat, ne inaniter salietur. Unde et Samuel, cum ad
interni affectus excipio eeterna frui perceptione con- divinse locutionis familiaritatem sustollitur, ei non
cupisco. Petit ergo ut loquatur, qui hunc nunquam laeta de electorum profectu, sed de magnorum de-
in intemis suis affectibus silere desiderat, ne qui tam fectu terribilia nuntiantur. Nam subditur :
sublimi exsultatione Domino loquente sustollitur, ad (Vers. 11.) Etait Domintis ad Samuetem: Ecce ego
proferendas damnatse humanitatis angustias, eo ta- facio verbum in Israel, quod quicunqueaudierit, tin-
cente, deponatur. Nam si a corruptionis nostree tene- nient ambm aures ejus.
bris, ipso loquente, assumimur, cum nobis per sub- 19. Inter dona quippe sublimia electa mens eo
tractionem gratiae tacet, eisdem lenebris subjugamur. cautius ab elatione compescitur, quo per omnipo-
Merito igitur tanto subvectus culmineDominodicitLo- tentis Dei justitiam etiam illos repulsos aspicit, qui
quere, quia eo interni auditus gaudio sibi complacet, D donissublimioribus fulti esse videbantur. Quare et de
quo in exterioribus suis nihil placet; et manere cura verbo quod facturum se esse Dominus minatur, tin-
colloquente secum tanto ardentius cuperet, quanto nire aures audientium prsedicuntUr. Aures quippe
ad intirma sua libentius nunquam deponi voluisset. corporis tinniunt, quando intolerabili sonitu impe-
18. Etiam, auctore Deo, cum Domino dicimus lo- tuntur. Nam cum ultra auditus capacitatem ei clamor
quere, ipso donante dicimus, sed tamen quo affectu infunditur, hunc quem oflicii angustia sonitum re-
id ei perfecliores electi dicant dicere non valemus% jicit, in tinnilum convertit, quia dum per aurium
quia quod desiderii esl ineffabilis non exprimitur lo- antra voxsibilat, queeinfusa simul, ad interiora non
cutione rationis. Quem profecto affectum bene Pe- intrat. Ad aures vero mentium intolerabilis clamor
trus insiuuat, qui cum transformato Domino in est alicujus magni repulsio prsedicatoris. Clamoris
monte assisteret, refulgentcmque faciem ejus sicut ergo effusi magnitudo non capitur, quia dum subli-
sol cerneret, et ad instar nivis albentia vestiraenla mia dona prcedicatori reprobo concessa recoluntur,
ejus conspexisset, ait: Bonum est nos hic esse : si quo divince aequitatis examine projicilur ignoratur.
a Gilot. terribiliter nuntiantur.
157 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. II, 138
bi tiflnitum ergo aurium effusoe vocis magnitudo) A talis propriae quibus nos pcenis ligat ? Merito
ergo
couvertitur, quia etsi quo Dei judicio fiat, mentisi audienlis aures linniunt, quia nirairum electoruin
intcntione non capitur, dum diu per considerationemi mentes, quae hoc altenle considerant, de tanta di-
pensatur, corda consideratione timore consternan-- strictione contremiscunt. Merito audienlis hoc au-
tur. Velut enim de clauso magnsc vocis sonilu auress res tnniunt, quia profecto immensilalem clamoris
tinniunt, quando de diu considerata magnorum viro-- habet, quam elecla corda vix sustinent. Et dextera
rum reprobatione justorum corda pertimescunl. Sed1 quidem audientis auris tinnit, quia etsi perfeclionis
ambecaures tinnire referuntur, dextera videlicet ett suaemcrito se quisque ad superna contemplanda eri-
sinislra. Et quia per dexteram seterna vita, per sini-- git, tamen de vitae suaecelsitudine non confidit. Si-
stram vero prsesens designalur, el per aurem ea quse3 nistra etiam auris tinnit, quia etsi dono scientiee
dicuntur audimus, quid per sinislrara aurem nisi in-. habet, ut teroporalia quis perfecte ordinet, tamen
tenlionem pisc operationis, et quid per aurem dexte- de perfectione niinisterii sui fiduciam nullam habet.
ram nisi intenlionem supernse visionis accipimus ?? Inter dona quippe sublimia verbum audiunt, de cujus
Ambaeitaque audientis aures tinnienl, quiacum sum- clamore auris utraque tinnitum patitur, sub quo,
morum virorura ruina oslenditur, electorura intentio> donec ista incertitudinis vita ducitur, pavere non de-
utraque turbatur, quia et paventi corde ad contem-. B sinit. Unde et apte subjungitur :
planda aeterna se eriguni, et sine iiigenti forraidinej (Vers. 15.) Dormimt Samuel usque mane.
temporalia non disponunt. Hunc namque aurilimi 21. Usque mane enim dormit qui quousque ven-
tinnitum passus fuerat, qui Domino loquebatur,, turi Redemptori splendor appareat in incocptaebonae
dieens : Justitia tua sicut montes Dei, judicia luai operationis conversatione requiescil. Usque mano
abyssus multa (Psal. xxxv, 7). Montes quippe Deii dormit, qui tota procsentis vitoenocte per propositum
summi et electi viri intelliguntur. Quibus profecto» inchoatoejustilioe exspectat, ut ad gaudium emeritse
roonlibus Dei justitia eequatur, cum ardua ejus man-- relributionisclaritas sibi promissi Redemptoris efful-
data opere perficiunt, sed taraen divina judicia abys- geat. Verbum enim promissum in Israel audivit, de
sus multa sunt, quia etsi in sanctorura virorum ocu- quo aures ejus tinnirenon desinunt, quia de conspe-
lis recta sunt ea 106 Qux agunt, ante omnipotentis5 cta districtione divinae justiiioe timoris spiritum
Dei oculos qualia sunt scire non possunt. Unde ett hausit, sub cujus pondere ad soeculi amorem evigi-
bona quoeprsevalent incessanter agunt, et super sej lare non poterit. Sed fortasse usque inane dorraire
tonantem illam judiciorum abyssum pertiraescunt, dicilur, pro tinnitu auris dexteroe. Nam dextera au-
quia de facto Domini verbo quod audiunt tinnitu ma-., r ris linnit, quia dum perfeclusiriteriorisvitoe amator
gni terroris eorum corda quatiuntur. Apte autem, " de perfectione contemplationis dubitat, magis ac
non nisi audientium aures tiimire proedicuntur. Namj magis proficerc in ea qua ccepit vilse sublimilate
et in Evangelio hoc admonet, dicens : Qui habet( appelit. Sed quandiu in hac 107 moriali carne su-
aures audiendi audial (Luc. viu, 8). Qui enim tota in- mus, maligni spirilus ad sumina tcndentibus insi-
tentione ad ea quoe foris sunt vigilant, hunc timorisj dianlur; et ut eos ab internoe glorioevisione relra-
tinnitum nesciunt, quia super se divinorum judicio- hant, ineptarum cogilationum figmenta congreganl,
rum allitudinem nequaquam pensant. Sed ecce quii quse internis eoruin oculis proponant. Bene ilaque
subtilia Dei judicia super se pensare noluit, de eoj dicitur : DormivitSamuel usque mane. Tentalio ira-
judiciorum sentenlioe quam aculoe replicantur. Namj mundorum spiriluum nox est; qui vero usque mane
subdens dicit : dormit oculos tola nocte non aperit. Dormit ergo in
(Vers. 15 et 14.) Prmdixi enim qttod judicaturuss r-icie qui figmenta dsemonum dedignalilr aspicere
essemdomum ejus usque in mlernumpropter iniquita- in lentatione. Tota noctc etiam dormit, quja cali-
tem, eo quod noverat filios suos indigne agere, et non% gine tenlationis non vincitur, sed viriliter sustinet,
corripuiieos. IdcircojuravidomuiHeliquodnonexpietur,. donec per adventum gratioe claritatis supernce luce
iniquitas domusejus victimiset muneribusin oeternum. visitetur. Et tunc profecto velut mane evigilat, quia
20. Quia enim plerumque justse severitatis senten-. " oblectamento refusi sibi post tenebras luminis hila-
tia per clementiara temperatur, magnae districlionis_ rescit. Quasi evigilans quippe tuuc oculos aperit,
hoojudicium est, ubi animadversionis sententia re- quia lucem qua respergilur Jaetanter aspicit, qui aspi-
plicando asseritur. Praedixit enim superius Heli,, cere sibi illatas lenebras non curavit. De tinnitu
cum per virum Dei, suppresso nomine, dejectionisi quidem dexterae auris obtinet ut qui supernis in-
ejus sententiam nuntiavit. Quia vero et nunc idem ses nilitur videre reproba dedignetur, et certitudi-
acturum jurat, profecto damnationis judicium repli- nem sui profeclus insinuat, dum quod pace proficit
"cat. Qua in re eliam notandum est quia qui iniquee per aperta el violenta bella non perdit. Sequitur :
agentes filios non corripuit, iniquitatcm fecisse re- (Vers. 15.) El limuil indicare visionem Ileli.
prehenditur quse in scternumvictimis et muneribus5 22. Illud namque ei indicare timuit quod sibi
nequaquam expietur. Quse ergo erit districlio ini-- Dominus ostendit, ut temeritatem humance audaciae
quitatis proprice, si irreiuediabilis culpa est negligen- refrenarel vigore disciplioae. Quidam namque adeo
tia curse alienae? Nam si subditorum peccata incor-- sunt prcecipites, ut ad praelatorum suorum repfe-
repta perenni reatu nos obligant, audacia iniqui-- hensioneiu facile proruant, atque eorum erratibus
PATROL. LXXIX 5
139 SANCTI GREGORHMAGNI 140
jminari futura supplicia. non pavescant. Qui nimi- A vcllet obtulit ? Sed profecto ista responsionis liumi-
rum, quia sancta) Scripturae morem nesciunl, lo- litas si subtilitcr inspicialur, vcra humilitas nou est.
queniera sibi Dominum nequaquam audicrunt. Nam Vera namque esse cognoscilur quoe bonum obc-
quibus omnipotens Deus loquens prselatoruin suo- dieniice in majoris imperia consequenda comitatur. .
rum pcenas insinuat, ca quoe audierunt eis dicere Yere itaque esset bumilis, si sesc ad emendatiotieui
formidant. Hinc ergo proeposilorum suorum repre- culpocpro qua arguebatur obtulisset. Sed et forlasse
hensores colligant quanta se inconsideratione prae- vcrius esset humilis, si reprehensus nequaquam ies-
cipitent, et lapsus sui profunda pertimescant. Si ponderet, sed neglectam correptionem scelestis filiis
enim ii quibus omnipotcns Dcus loquilur proelalis adhibcret, si vcl tunc pastorali zelo insisteret, et
suis loqui metuunt, ii quibus nequaquam locutus est flagiliosorum saccrdotum scelera digna ultione vin-
Deus recondere sc sub linguoc suoesilentio quanlo dicaret. Dum crgo dicit : Dotnintts est, qitod bonutn
terrore debuerunt? Timor ergo Samuelis non pavo- esl in octilissuis faciat, clectionis suse verbum aper-
rem servilem insinuat, sed reverenliam debilam cul- tius protulisse cognoscitur quam responsionein liu-
rnini pastorali. Nam ctsi negligens praedicaior repre- militalis, quia nimirum potius elegit minarum Dci
hensionem et niinas ex realu mcretur proprio, limo- causas incurrere quam de perpetratis iniquitatibus
rcmreverentiaeexigil cjusordinis celsitudo.Sequitiir: gJj filios condemnare. 0 quanti sunt adhuc imitatores
(Vers. 15.) Aperuilque oslia domus Domini. Heli, qui cimi minanlcm sibi omnipolentem Deuiri
23. Quidnain est quod is qui loqui limuit, domus quolidie de sacro eloquio sentiant, et lamen honii-
Domini ostia reseravit, nisi quia obedire non eru- nibus displicere trepidant, et divinoc indignationis
minas incurrere non formidant, et dum ininiicitias
buit, qui indicare tristia expavit? Nam superius di-
ctum est : Samuel dormiebat in templo Domini, nbi hominum, velut implaeabiles mctuunt, deDei mise-
crat arca Dei. i'uer cnira, qui in templo Domini dor- ricordia etiam pcccando confidunt'
misse et nunc ejusdem aperire ostia dicitur, injun- 26. Sed inordinala fiducia apud omnipotentera
ctum minislerium habuissc ostenditur, ut horis Deum vindictae locum habere potest, indulgenliam
congruentibus aperiret ostia, et obseraret. Qui vero obtinere non potest. Incorrcpto cnim pecca-
ergo visionem indicare expavit, et ostia domus tori, et in culpacsuae proposito perduranti, quid cst
Domini aperuit, reverentiam magistr.o dupliciter de minantisibi Deo dicere : Domimts est, quod bonum
impendit, videlicet cura ministerii, et cuslodia lo- est in oculis suis faciat, nisi de ordinalissinia Dei
cutionis. Quam profccto loquendi custodiam quam misericordia inordinate confidere? De omnipotenlis
districte tenuisset oslenditur, si ea quce sequnn- ctenim Dei misericordia ordinale confidit qui hoc
tur subtiliter attendantur. Nam repente subinfertur : Q quod peccando delinquit poenitendo corrigit, flendo,
Peccare ergo, et de Dei Creatoris clemeniia
(Vers. 16-18.) Venit ergo Heli ad Samuelem, et tergit.
dixil : Samuel fili mi. Qui respondit : Prmsto sum. prasumere, pelago justitioe ejus exponi est. Sic ni-
Et inlerrogavit eum: Quis esl sermo quem loculus est mirum peccata perpelrala non tergere poenitcndo,
Dominusad te : oro, ne celaveris milti. Ilmc (aciat et deDei misericordia praesumere, in judicium di&lri-
libi Deus, et hasc addat, st obsconderisa me ser- etiomisejus offendere est. Dum ergo Heli vita in
monem ex omnibus qum dicta sunt tibi. Indica- reproborum praedicatorum forma describitur, nou
vit ergo ei Samuel universos sermones, el non abscon- solum culpa lapsus ostenditur, sed eliam culpac iu
dit ab eo. praecipitalionc securitas. Nam qui limore pcenilen-
24. Qui enim tanta imprecalionis instantia ad lo- tiicdivineeindignationis magnitudinemplacarepoluit,
districtione dum neglexit quod audivit, incurrit quod meruit.
quendum 108 coaclus asserilur, magna
silentii obligatus fuisse declaratur. Et quia non tain 27. Oroiiipoteiis enim Deus, etsi xquitate justus
pro custodia purilalis quam obslinatione proterviae est, abundanlior tamen creditur miseratione pius.
quidara taoerc subjecti solent, Samuel electi sub- Unde et per Prophetam dicitur : Miseraliones ejus
diti forraam osteudit, qui reverenter lacuit, sed ta- super omnia opera ejus (Psal. CXLIV, 9). Hinc est id
cere loqui jussus expavit. Itaque gemina luce con- D j quod per Jonam prophetam Ninivitis minas s.ubvcr-
versationis enituit, dum qui iilialis timoris virtute sionis protulit, et tanien poenam everlendae civilatis
siluit, loquendi ulilitatem loquendo conquisivit. Se- poenitentibus indulsit (Joan. III, 1, 2, seq.). Hinc est
quitur : enim quod Ezechiaeregi (IV Reg. xx, 1, seq.) per
(Vers. 18.)^ Et ille respondtt: Dominus est, quod prophetee oraculum mortis pcena promittitur (Isa.
bonumesl in oculis suis facial. xxxvin, i,seq.), sed quiarex, mori metuens, coraui
25. Qui simplicius quam debet istam Heli respon- Dominose 109 poenitentioelacrymis afllixit, mor-
sionem considerat, tam rectehunc respondisse quam tem, qua moreretur, apud eum, quem timuit, n-w
liumiliter pulat. Nam sicut audilur exterius, quid invenit. Et supra quidem se * Doininiis loeuiuui
humilius respondissc potuit, qui reprobationem fuisse asseruit, ut domus Heli et patris ejus in t ,ns-
suam audivit, et rainanti Deo, irao reprobationis; pectu suo usquc in sempilernum ministraret, sed qui
suaesentenliam promulganli, quidquid de se facerci de bono agente, bona locutus fuerat, de domo re-
1 Gilot. ct Valic, se Dominum loculum(juisseasseruit.
141 IN PRIMUMREGUMEXPOSITIONES.— LIB. II. U2
proba jam elfecta sentenliam permutavit, dicens j: A J gligentioesuaeverbum exponebat, dicens : Quiciiitque
Nunc autemabsit Itoc a me (I Reg. n, 50). Si ergo solveritunum ex mandalis istis minimis, ct docuerit
bona proraissa revocat omnipotens Deus, quia ii sic homines,minimusvocabiturin regno cmlorum; qni
quibusproraiserat raale permutantur, quanlo magis autem fecerit et docuerit, magntts vocabiturin regno
minarum effeclus retrahit, cum bene conversos eattorum(Ibid. v, 19). Mandalum namque nec inini-
eos aspicit quibus pro admissis iniquilatibus pcenam mum 110 proedicatorsolvit, cujus verbum ex ver-
animadversionis intiinavit ? Quid ergo ad haac bis omnibus in terram non cadit. Dum autem ex oin-
dicimus, qui quolMie delinquimus, atque in reatus nibus verbis Samuelis verbum in terram non ceci-
noslri obligatione securi sumus? Hoc igilur ipsura, disse dicitur, cujus morcs insinual Samuel , nisi qui
quod districlionem divinae justitisc non tenemus, merito et prxdicalionis et operis magni sunt in regno
nobis valde timendum est, quia ecce qui divina in- ccelorum? Itaque ex oranibus verbis ejus in terram
dignalioneprojicitur pro culpa perpetratae negligen- non cadit, quia oiiine quod altum sanctse Ecclesise
tise nullo timbre sollicitus fuisse perhibetur. Sed perfectus proedicatorloquitur , ab eo etiam sublimi
quia ad limorem reprobi praedicatoris repulsio- •proedicaturconversatione, cum , veiut in ardua spe-
nem noviraus, electi profectum audiamus. Nam se- cula positus, et sapientes verbo erudit, ct simplicibus
quilur : .TJiter, per quod ad xternam patriam ingredi debeant,
(Vers. 19.) Crevitautem Samuet, et Dominuserat operibus ostendit. Unde et subditur :
cumeo. (Yers. 20.) Et cognovituniversusIsrael a Dan us-
28. Hoc profeclo si ad historiam iegitur, crevisse que Bersabee, quodfidelis Samuet propheta esset Do-
puer Samuel aetate corporis designatur; si vero ut mini.
castera spiritali investigalione ista perquirimus, cum 30. Quid enim per Dan nisi simplices, et quid per
eo Dominusesse describitur, qui crevisse memoratur. Bersabee nisi sapientes designantur ? A Dan usque
Crescit autem qui in virum perfectum nientis oetale Bersabee fidelis Samuel propheta Domini recognos-
proficit. Undeet per Prophetam de electis proficien- ciirir, quando electi preedicatorisvita simplicibus ad
tibus dicitur : Ambitlabuntde virlulein viriutem, vi- salutis exemplum proponitur, et sapientibus per doc-
debiturDeus deorumin Sion (Psal. LXXXIII, 8). Hinc trinam ejus sanctceScripturoearcana revelantur. Quia
Paulus ait : Donecoccurramttsei in virum perfectum, vero Bersabee puteus septimus interpretatur, pos-
in mensurammlalispleniludinisChristi(Epltes. iv, 13). sunt per Bersabee non solum sapienles, sed eliam
Vcrum nonnulli sunt qui dum virtutibus crescunt, justi designari. Puleus enim septimus quid est, nisi
elatione eorruunl. Hi nimiruin crescere videntur, gratja Spiritus septiformis? Per Dan peccatorumvita
sed tamen cum eis Dominusnon est, quia a se euni, . oslendilur, quia per veterem prophetam dicitur : Fial
alta sentiendo de se, ejiciunt, quem in profectu vir- Dan coluberin via, cerastesin semila, mordens ungu-
tulum positi per humilitatem secum liabere potue- lam equi, ut cadat ascensor ejus retro (Gen.XLIX,17).
runt. Vel si per exteriorem dignitatem crevisseintel- A Dan itaque usque Bersabee Samuel Domini pro-
ligitur, Dominuscum eo esse memoralur, quia pro- pheta cognoscitur, dum electi proedicatorisvila, at-
feclo plerique in humiliori ordine religiosi sunt; sed que doclrina, pnccatoribus cst venerabilis , et justis,
cuni subito ad culmen dignitatis pervenerint, prima ut in eo videlicet et lapsi bonum videant, in quo se
opera cum humilitate derelinquunt. Samuel igitur et pcenitciidocorrigant, et boni mirentur vitce celsitu-
prolicit, et prbficiensDominumsecum habuit, ut pro- dinem, ad quam quotidie proficiendo convalescant.
fccto electorum praedicatorummorem preeferret,qui Sequitur :
CIHIIclona, et dignilates., quibus prosint aliis , asse- (Vers. 21.J F.t addidil Domtnus ut appareret in
quunlur, de semelipsis placere Deo non negligunt, Sito.
ct ex eo illa quaepro aliis acceperunt dona mullipM- 31. Superius de tempore reprobi pastoris dicitur:
cant, unde in semetipsis ostendunt bonum, quod in In diebtts iltis non erut visio mnnifesla. Cum ilaque
eh loquendopropagare concupiscunt. Quare et sub- ex sacro eloquio optimus proedicatorostenditur, ap-
ditur : , parere iterum Dominus perhibetur, quia nimirura
(Vers. 19.) Et non cecidit ex omnibusverbisejus in cognitio divini consilii, qux abscondilur reprobis,
lerram. purilatis merito revelatur eleclis. Si enim et homi-
29. In terra quippe verbiim preedicatoris cadit, num consilia nisi familiaribus non crcduntur, onini-
cum ex reproba prsedieatorisconversatione vilescit. potens Deus secreta suoe dispositionis xslimandus
Unde et Yeritalis voce dicitur : Ad niliiluinvaletul- est suis palefacere inimicis? Prius ergo justi doclo-
tra, nisi ttt mitiatur (oras , . el conculceturub homini- ris vita prscdicatur, deinde addidisse ut appareret
bus (Maltii.v, 13). Et notandum quia ex omnibus; Dominus dicitur, quia profeclo divinaelucis ostensio
verbis ejus non cecidissein terram dicitur, ut pro- reprobos et fictos fugit, quae se electis , et mundjs
tecto proclicatori nihil agere liceat quod licet repro- cordibus aperit. Unde et per semetipsam vera Iiix
bare. Nam quidquidagi prohibet, is proleclo si agit, , loquendo, nos illuminat, dicens : Beali mundocordi,
verbum in lerram cadit, quia dum a loquenle con- qitoniam ipsi Deum videbunt(Mattlt. v, 8). Igitur, ut
temnitur, liac audienies nequaquam venerantur. appareret Dominus, addidit quia urunduiii pracdica-
Verbumiiamque aliquod in terram cadere prohibe-- toris sui oculum vidit. Sed cum addidit Ut appareret
bat Donihius, cum negligentibusprsedicaloribusne-- in Sito, in eodera loco illum apparuisse vice al'a de-
m SANCTI CUEGOIUlMAGNl iii
signatur. Quia autem dixit ubi apparuit, ne Heli ap- A 33. Sed altenie considerandum est quod subjun-
paruisse crederetur, subsequenter et personam ejus gitur : Juxla verbum Domini. Yerbum ergo Doinini
cui apparuit ostendit, dicens ; cognoscendimi est, anlequam ad apparilionem Do-
(Vers. 21.) Quoniam revelalus[uerat DominusSa- mini pertingere mereamur , ne injusia et indiscrela
mueli in Silo,juxta verbumDomini. visio ignis et nubis , non solum nobis perfeclionem
32. Tunc namque se ei revelavit, cum ei secrelum non oslendat caelcstis itineris, sed ad submersioncm
sui consilii de repulsione reprobi praedicatoris ape- erroris nos impellat. Origenes quippe H2 dum ap-
ruit. Quodprofeclo juxta verbum Domini lactum as- parenlem Dotuimimsine verbo Dominividere voluit,
seritur, ut hoc quod non valde superius per virum visionem nubis inordinate conspexit, « quia ignis ap-
Dei ad Heli dictum fuerat, etiam secundum historhm paritionem horruit. Nam dum, abnegala vel minuta
impletum esse sentiatur : Et suscitabomihi sacerdo- juslilia Dei, superfluam ejus clementiam prsedicaret,
lem fidelem quijuxta cor meum, et animain meam (a- asseruil quod uon solum omnibus damnaiis liomini-
ciat, et ambulabit coram Christo meo omnibusdiebus busparceret, sed cliain de oeterna poenareprobos
(I Reg. n, 35). Et itcm : Vtdeois mmulumtuum \\\ angelos quandoque liberaret. Novatus autem ignis
in templo, t» universis prosperis Isruet (tbid., 52). aspicere visionem amplius amavit, qui dum severam
Quod si juxta spiritalem intelligentiam perscruta- B oranipoteiitis Dei justitiam implacabilera diceret, spe
mur, quomodo addit Dorainus ut eleclis appareat, venioe consequendce et pcenitentioe omne remedium
nisi quia qui electos suos de contemplatione justitite peccatoribus abstulit. Nec Novato igitur, nec illi alii
suoemirabfliler terret, etiam de ostensione gloriae Dominus apparuit, quia ulerque eorum juxta quod
ineflabililer demulcet. Qui ;enim apparendo juslus, per veritatein sacri eloquii cernitur, omnipotentem
corda sanctorum terrore conculit-, ut appareat ad- Dominum non conspexit. Tunc ergo juxta verbum
dit, quando cordi territo dulcedo refunditur suae Dominus apparet, cum ea ostensione se menli reve-
pietatis. Ilinc est enim quod Moysi non semper in lat, quam sacrse Scripturce fides non reprobat. Unde
igne apparuit, sed in igne aliquando , aliquando in et aple subjungitur :
nube. In igne quippe terror judicii est. Unde et de (Yers. 21.) Et venit sermo Samuelis in universoIS-
gecundo Redemptoris noslri adventu per Psalmistam raeli.
dicitur : Ignis ante eum prmibit, et in circuilu ejus 31. Hacreticorumquippesermo non venit. Novati
tempestas valida tPsal. XLIX,3). In nube autem pro- cnim serrao fuit, quia juslus Deus serael lapsis Ddeli-
tectio miserationis cxprimitur, quia ejusdem protec- bus nequaquara parcit. Origenis sermo fuit quia mi-
tionis suaeblandimentum electis suis promittens Do- sericors Dominus nullam crealuram ralionalem pe-
minns, ait : Twncvidebunt Filium hominis venientemC rire per oelernam damnationem sinit. Sed quia con-
in nube (Marc. xm, 20; Luc xxi, 27). In igne itaque versi ad Dominum peccalores nequaquam pereunt,
et. nubeper deserta gradienlibus Dominus apparet, et semel lapsi angeli et in peccato suo mortui pec-
quia mentes conlemplantium se in hac exsilii pere- catores nunquam salvantur, hoereticorum profecto
grinatione, etsi aliquando lerrel de justitia, pavore sermo non venit. Sermo igilur Samuelis venit in uni-
dejeclas erigit blandimento proleclionis. Dominus verso Israeli, quia calholici viri pracdicatiocomple-
itaque Samueli apparuit, et, ut appareret, addidit, tur, quae in veritate sacri eloquii recte cognoscitur.
quia qui ab electorum menlibus in igne lerroris as- Et nolandum quia cjus serino venisse dicitur, cui vi-
picitur, in nube eliam dulcedinis exhibetur. Ignis sionem suam Dominus addidisse perhibetur, quia ni-
nnmiquevisionem intus videral, qui nuntiabat foris, mirum ejus procdicatiovera est, cui sic divinoejusli-
dicens: Sanctum ct terribile nomen ejus (Psal. cx, tiae lerror ostendilur, ut benignitatis ejus abundans
10). In igne ilem eum visum ostendere cupiens, ait: gralia non celetur; videlicet ut mentem videntis sic
Ventfe et videle opera Domini, terribilis in consiliu conspecta veritas terreat, ut etiam oslensa benigni-
super filios hominum (Psal. LXV, 5). Sed qui ei in tas mentem terrifam in desperationem cadere non
igne apparuit, ut appareret addidit, quia suavitatem permittat; ut sic de bcnignitate praesuinat,quatenus
glorise, et dulcedinis suoe,ei eliam de nube propina- D ad prsevaricationis ausum non proruat.
vit. Quare et cxhilaratus, qui territus fuerat, dixit: Hscc autem in secundo libello prsesentis operis
Quam magna muttitudo dulcedinis tum, Domine , disputata sufticiaiit, ut dura ea quse sequuntur novo
quam abscondisti timentibus te (Psal. xxx, 20). Hinc principio inchoare disponimus, dicendi etiam stu-
item additam apparitionem admirans, ait: Quam bo- dium per devotionem renovetur.
nuslsrael Deusiis qui rectosuntcorde(Psal.Lxxu,l),
° De iisdem Gregorius agit lib. xxxiv Moral., num. 38, ubi vide notas.

LIBER TERTIUS.
111 CAPUT PRIMUM. ordinem repetere exponendo distulimus. Ut ergo ea
1. Cum sacrae historiae sensus qualiler eleclorum quse omisisse cernimur suppleamus, quocxitur: Quid
moribus conveniret studiose quoereremus, allegorix est quod dum Samucl minislrare Dominocoram Heli
145 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES.— LIB, III. 146
memoratur, pretiosus sermo Dominiesse describitur? A credidit ad tormenia pervenit. Tempus namque tunc
a
Sed, sicut superius esl dictum, per Samuelem proe- erat quo is qui cmebatur sermo, non typo figurata
dicatores sanctaeEcclesix, per Heli etlam electi pa- moralitatis, sed apertae locutionis proecepto horlaba-
tres teslamenti veteris designantur. Puer ergo Sa- tur, dicens : Qui vult venire post me, tullat crucem
l.nuel ministrabat Domino coram Heli, cum novus sttam quolidie, et sequatttr me (Mallh. xvi, 24). Hinc
doctorum ordo Redemploris lidem praedicabat. De iteni dicit \ Qui autem amat patrem aut matrem plus
quo nimirum ministerio Paulus loquilur, dicens : quam me, non cst me dignus (Ibid., x, 37). Et: Qui
Quandiu sum genlium apostolus , minislerium meum non renuntiaveril omnibus qum possidel, non polest
Itonorificabo(Rom. xi, 13). Hinc iterum dicit: He- meus esse discipttlus (Luc. xiv, 53). Ilaque cum mi-
brmi sttnt, et ego : lsraelitm sunt, el ego : ministri nisteriumSamuelis asseritur, prcliosus sermo Domini
Christi sunt, et ego (II Cor. xi, 22). H2 Ministrare esse perhibetur, quia profecto inter inilia fidei, illi
ergo Domino, in laborem praedicationispergere est. qui proedicantibusocternscvitse doctoribus credide-
Quod profecto ministerium Samuel coram Heli Do- runt, pro accepto verbo fidei magni laboris opcra
mino impendisse dicitur , quia quidquid de religione expendisse credendi sunt. Et quia Judaicus popu-
novse fidei, novus praedicatorumordo asseruit, hoc lus jam lumen divinse cognitionis amiserat, sequi-
Patrum veterum auctoritate roboravit. Domino B tur:
quippe ministrabat Samuel, quando novus preedicator (I Reg. 5, 1.) In diebus illis non erat visio mani-
asserebat, dicens : Dico enim CltristumJesum minis- festa.
trum fuisse circumcisionispropter veritatem Dei, gen- 4. Manifestanamque visio ejus esset, si in Re-
tes autem sttper misericordia honorare Deum ( Rom. demptorem, quem ad visitationem suam venisse au-
xv, 8). Qui profecto ut ministeriunf, quod Domino dierat, credidisset. De qua nimirum ejus csecilate
exhibebat, coram Heliquoque impenderet, adjunxit , subjungitur :
dicens : Sicut scriptum est: Laudale, omnes yentes, (Vers. 2.) Factum est aulem, Heli jacebat in toco
Dominum,et collaudaleeum, omnespopuli(Psal. cxvi, suo, nec poterat videre lucernam Dei, antequam exstin-
1). Et ut se arctius coram Heli in ministerio Domini gueretur.
cohiberet, adjunxit : Isaias enim dicit: Erit radix Visio namque Heli manifesla non est, quia Judaeo-
Jesse, qui exsurget regere gentes, in eum gentcs spera- rum sacerdotium in perfidise suse caecitate sepullum
bunt (Rom. xv, 12; ex Isa. xi, 10). Puer Samuel Do- est. Heli ergo jacet in loco suo, quia et litteram le-
mino ministrabat, cum dominicocResurrectionis glo- gis habet, et in Iege et prophetis non habet statuin
riam H3 Petrus assereret, dicens : Jesum Nazare- luminis, sed lapsum caecitatis. Locus namque Heli,
num virumapprobatuma Deo in vobissignis et prodi- videlicet Judaici pracdicatoris, sacra lex est. Quia
giis, traditum per manus impioruminteremistis; hunc ergo Judaicum sacerdotium adhuc sacram Scriptu-
Deus suscilavita morluis prafinilo consitioterlia die, ram babet, in loco suo est. Et quia virtulem sanctac
sicut impossibileerat lenerieum doloribusin(erni (Act. Scripturoe nesciens ad statum fidei non erigitur, ni-
n, 22, seq.). mirum in loco suo non stare, sed jacere perhibelur.
2. Sed hoc ministerium , quod Domino exhibuit, Quia item usque ad mundi finem projectus est, Iu-
etiam coram Heli exhibuit, quia subjunxit, diccns : cerriam Dei videre non posse memoratur. Unde el
David enim dicit: Quoniam non derelinques animam cum quotidie tot a sancta Ecciesia praedicationis hor-
meamirainferno, nec dabis sanctum tuum videre cor- tamenta suscipiant, cum tot sacrae fideiassertionibus
ruptionem(Act. n, 27; Psal. xv, 10). Coram Heli Judoeivicti non credant, quidaliud, nisi hoc quod
itaque Samuel minislrare Domino apte dicitur, quia in sancla Scriplura 114 d*5 eis legimns, et eliam
electi sanctae Ecclesioe proedicatores, duin statum per experimentum tenemus, quia videlicet projecli
novse fidei proedicandoerigerent, quod ratione asse- sunt, non solum ut non videant, sed eliam ut videre
rere conati sunt, Patrum veterum auctoritate firma- non possint? Unde et apostoli superfluum laborem
verunt. reputantes eorum qui videre non poterant, in Acti-
3. Et tunc quidem sermo Domini pretiosus fuisse **bus suis dicunt : Quia indignos vos fecislis mlernm
perbibetur. Pretiosa quippe res parvo pretio emi vilm, ecce cOnverlimurad gentes (Act. xm, 46). Sed
non potcsl. Prelium autem, quo sermo Dei emilur, qui viderenon posse relatus est, Dei lucerna vocatur.
labor est sanctce operationis. Velut enim rem quam Synagogoe namque ministerium Dei lucerna fuit,
habere volumus pretio emimus, cum per sermonem quando in electis Patribus et per verae procdicationis
praedicalionisquem a«cipiraus laborem operis exhi- lumen, et per venturi Redemptoris promissionem
bemus. Tunc autem erat sermo pretiosus, cum pro luxit. Quceprofecto lncerna, ministrante Samucle,
qualicunnue Iabore operis non dabatur, cum omnis videri non potuit, quia tempore novse praedicaiionis,
qui emptorem sermonis inierficiebat obsequium Deo Synagogoemagisterium poenam perpetuoe repulsionis
se prsestare cogitabat. Eo igitur terapore sermonis incurrit.
emptor inulto pretio eguit, quia sine magno labore 5. Et notandum quia non dicitur, lucere non po-
verbura fidei servare non potuit, qui pro eo quod terat, quia profecto adhuc lumon sancloe Scriptoror

8 Viliosein Gilot. et Vatie. ttjpo figttratm mortalitatis.


147 SANCTI GREGORIIMAGNl 148
pfo nobis portat, sed quod portat ignorat. Unde et. k delictumest in vobis, quod judicia liabeiis inter vos.
aiiteqtfam exstingueretur, videre non posse dicitur. Quare non magis fraudem patimini (1 Cor. vi, 7) ?
Nonduni enim exstingnitnr, et videre non potest, Dormire quippe in templo Dei non posse conspexe-
quia certe, ut jam dixi, lumen gerit, quod non atten- rat, quos judiciorum occupalio a spirilali meditatione
dit, ante enim quam exstingualur, esl, donec kicet. retrahebat. Dormiens ergo in templo vocatus a Do-
Et quia ab eo usque ad mundi linem sacra Scriplura miho dicitur, quia ilte tunc doctof ad cognoscenda
non tollitur, si antequam exslingualur, non videt, divina secrela assumptus est, qui per cofdis inten-
cum mundi firteextendilur in csecitate. Quod si ac- tionera non in exlerioribus, sed in interforibus mora-
censio ejus refertur ad zelum perfidise, idcirco non batur. Sequitur :
potest videre, quia non exslinguitur. Nam si ignein (Vers. 4(5.) Qui respondens, ait : Ecce ego.
perfidioede raente exstingueret, ablato impietatis zelo, Et eucurrit ad Heti et dixit : Vocosli enim me.
ad placilum verceiidei lumen mentis oculos aperiret. Qui dixit : Non vocavi te, fili mi, revertere et
Sed dum videre non posse dicilur, indigna lucerna dormi.
perhibetur, et ad videndum ea quoedigna est quseri- 8. Cur is qui vocantem se Dbminurh audivit, ad
tur. Nam subdit, dicens t Heli cucurrit, nisi quia se ab Heli vOcatnm putavit?
(Vers. 3.) Samuel aulem dormiebal in lemplo Do- *»Et quia explanationis typicse ordinem tenemus* qno-
mitti, uWetal OrcaDcmini, et vocavitDominusSamtte- modo Heii putatur, cum vocato puero Deus loquitur?
lem. Sed quoecunquein Scripturis sanctis Patres noslri
6. Cenfirmata eoeeftate Heli, Samuerem Dominus veteres locuti sunt, ad Heli refefuntur locutionem.
vocavit, quia, dainnato Judacorum sacerdotio, ad Qui nimirum, quia a semetipsis non sunt locuti, dum
majorem gratiam novum prcedicatorum ofdinem as- Deus pef eos quce voluit locutus est» ea quaein Scri-
sumpsit. Sed qui exposuit quem vocavit, unde etiam pturis sanctis auditur vox Dei esse cognoscitur, quae
vocaret ostendil, quia in lemplo Domini, ubi erat per Heli profertur. Puef autem, quia, loquente Deo,
arca, Samtfeisrn dormire perhibuit. Templum enim ad Heli cucurrit, vocem profecto DeUsHeli similem
Dei est locus ubi habitat Deus. Unde et per Psalmi- protulit, Quid ergo est quod divinoe locutionis vox
slam rJicifiir : Dominut in templosancto suo, Dominus ab Heli vocenon differl, nisi quiaet perPatresve-
in cmlosedet ejtts (Vsal. x, 5). Quem profecto iocum teres ipse loeutionem profert? Vox naroque Heli
Paulus insinuat, dieens : Templum Dei sanclum est, Dei esse cognoscitur, quoniam electi Patres qnidquid
quod estisvos (I Cor. m, 17). Teniplum itaque Dei per sacra eloquia loquUntur, non a semetipsis, sed
uniuscnjusque est anima electi. Templum ubi arca a Domino acceperunt. Unde et in prophetis pei om-
Dei reconditur mens est, in qua divini eloquii sacra- G nem fere locutionem repetitur : Hmc dicit Donri-
menta per irttelligenliam reservantur. Quid ergo ei nus, utea quoe prophelse ofaculo vox resoriat sen-
aliud dormire in lemplo, nisi per intentionis custo- tiamus non esse loquentis hominis, sed prcecipientis
diani in propria circum-pectione persistere? Samuel Dei.
itaque dormiebat in templo Dei, quia.novse gratiee 9. Aliquando autem per Scripturam loquilur Deus,
unusquisque preedicator, dum cuncta qucemundi sunt aliquandp per occultam inspiralionem. Revelalione
pcrfecte contempsit, in electse suaementis ktiraa cir- autem occulta loquitur, cum electse fnenti per Spiri-
cumspectione requievit. Et quia in sacramentis di- tum, aut agenda, aut docenda panduntur. Samuel
vinae Scripturse erudilus fuit, in templo dormiebat, ilaque, cuin vocantera se Dominum audivit, ad Heli
ubi erat arca. cucurrit, quia eleclus ordo prsedicatorUm sanctoe
7. Et notandum quia non dicitur dbrmivit, sed Ecclesiaehoc quod, Deo revelante, cbgnoverat; quale
dormiebat, quia nimirum eamdem menlis suoecir- esset in sacro eloquio perquirebat. Regula quippe
cumspectionem non in transitu servare studuit, sed reclee intelligentice in Scripturce sacrae libris expressa
in diuturnitate perseverantiee. Sumnus ilaque Sa- est, quia divina consilia ibi per venerabiles Patres
muelis perfectum mundi contemptum designat in nostros exposila sunt, qui Spiritum sanctum habue-
mente doctoris. Dorrait Crgo prcedicator in templo, ® runt. Vocatus ergo " tam ssepius a Domino Sarauel,
dura, repulsa a se penitus mundana sollicitudine, ad Heli cflcurrit, quia ordo proedicatorUm in omni
sese per consideratibnem rerum spiritualiuni recon- quod spiritali revelalione didicit Patrum veterum
dit in mente. Hujus namque somni quietem Petrus dicla consuluit, ul lunc demum a Dominosibi fuissc
elegerat, cum dicebat : Non est bonum retinquere ' revelatum crederet, cum ab eo quod in sacra Scri-
• 115 verbum Dei, et ministrare mensis (Act. vi, 2). ptura legebat nequaquam diflerre cognovisset. Nain
Hinc Jelfo Madianita Moysen cognatum suum juste facile fallilur qui hoc quod occulta contemplalione
arguit, dicens : Stulto labore consumerislu; sed attdi colligit in proeclara sanctoeScripturce veritate nescit
verbamea, et erit Dominustecum. Esto lu populo in discutere quale sit. Unde et Apostolus deiiuntiat,
iis qumad Deum perlinent, ut referas qum dicunlur ad dicens : Transfigurat se Satanas in angelum lucis
cum (Exod. XVIH,18, 19). Hinc Paulus ad templi (II Cor. xi, 14). Quomodo autem falsa iti veroelucis
souinum Cerinthios revocat, dicens : Jam quidem claritate discernuntur ? Ad Heii ergo cnrrit Samucl,

n Gilot., jam smpius a DominoSamuel.


U9 IN PRIMUMREGUMEXPOSITIONES.— LIB. III. 150
quolies a Dominovocatur, quia sancti proedicalores,__ A minime possunt. Quid est ergo dicere Non te.vocavi,
ne falsoelucis imagine in intima contemplatione fal- nisi desiderium donorum spiritaliuih ego non dedi ?
lantur, modum occultaerevelationis in \\Q aperta Nam si sacra Scriptura, aut aliquis scriptorum dona
Seripturoesanctoeverilate disculiunt. spiritalia conferret, quotquot sacra eloquia legerent,
10. Quia in re quaerendum est quomodo Heli quotquot sanctx Scripturee tractatores audirenl, do-
dicere competat: iVonte vocavi, fili mi. Sed Patres nis spiritalibus omarentur. Nunc vero cum multi
nostri, qui per sacrum eloquiurn novis prsedicato- sacram Scripturam leganl, et Iractanles praedicatorcs
ribus loquuntur, non eos vocant, sed qualis sit in- audiant, ct post studium Icctionis, et praedicationis
lcrna eorum revelalio indicant. Vocare eienira Dei adbortationem, aliiin pristino frigore vitiorum suo-
electorura suorum mentes aspjratione suse gratioe rum rcmaneant, alii per gratiam in amorem sancta-
excitare est. Antiqui vero Patres per Scripturam riim virtutum ferveant; aperte liquet quia 117
quideni sacram loquuntur, sed tamen aspiratione ordo Patrum venerabilium dona nobis virtulum per
divinaegratiae corda audientium excitare non pos- editas Scripturas ostendit, sed araorem viriutum,
sunt. Consulla ergo sacra eloquia, dum se donum quas insinuat, solus nobis conditor tribuit. Quare et
spiritualis gratioedarc non posse " indicant, aucto- Jacobus picadmonet, dicens : Omnedatttm oplimttm,
ritale Samuclis sese Heli velut quibusdam locutio- JJ ] et omne donumperfectumdesursumest, descendensa
nibus excusant. Sed lioc nimirum, quod dare noii Patre luminum (Jac. i, 17)..Hinc Paulus ait : Neque
possunt, insinuarc qualitcr acquiri debcat possunt. qui planlut est aliquid, sed qui incrementumdat, Detts
Unde et Heli voce ad Samuelem dicitur : Revertere, (I Cor. ni, 7). Quid est ergo aliud dicere: Non te
et dormi. vocavi,nisi aperta erudilione ostendere quiahoc quod
11. Quid est quod vocatum puerum rcclire Heli ad fidclis anima ad superna desideria erigitur, ex sola
somnum praecipit, nisi qnia proedicatpribusostendit diviuoe gratiae infusione generatur? Quia ergo ter
ut ad percipiendum donum internoe gratiaa se per vocatur a Domino, ter ad dormiendum a magistro
mentis quietem parent? Et notandum quia dicitur : reverli proccipitur,tres ille gradus dileclionisinsinuat
Reveriere. Samuel namque revertitur cum electus qualiter acquirantur. Nam quia cordi consiliumapta-
pricdicator a niedilatione sacri eloquii ad secretum vimus, consilium vero invenire veritatem desiderat,
redil inlcrnae contcmplationis. Reversus ergo dormi- magnus utique sopor est necessarius, ne prius amans
vit, quia in inlernoe contemplationis intentioiie re- evigilet quam quoesita verilas inveniatur. Revertatur
quievii. Quo in Ioco eliam hoc nolandum est, quia ergo puer, et dormiat, ut qui veritatis lucem inve-
Samuel a Domino ter vocalur, ter iterum ab Heli nire desiderat, per quietem caveat, ut ad se errorum
donnire preecipitur : p( tenebras non admittat. Secundo eliam dormiat, ut
12. Quid est hoc, nisi quia tres gradus dilectionis amoris obscquium omnipotenti Deo ex tota mente
esse, ipsa Veritale docente, didicimus? DiligesDomi- impcndat, ut bona quec amat pura simplicitate nul-
nutn Deum tuiimex toto corde luo, et ex tota animn loquc malorum velamine pallientur. Quod profecto
ttta, et cx tota virtute tua (Matth. xxn, 17). Sed quid quia non nisi magna discrctionis subtilitate cognosci-
in corde accipimus, nisi consilium? Quid autem in tur, vocatus puer a Dominoab Heli reverti ut dormiat
nicnle, nisi voluntatem? Quid vero in virtule, nisi jubelur. Nain si dormire pro ascendendo isto amoris
amoris affeciio designatur? Sed et per consiliiu» gradu negligit, hoc quod de virtule appetit non acqui-
quid aliud quam veritatis certitudinem investigamus? rit, quia etsi jam bona, Deo aspirante, araare possu-
Et per voluniatein quid diligentes, nisi bona valde mus, nisi magna inentis quiete qualia sint ipsa bpna
concupiscimus? Per affeclionem quid nisi veri gaudii quoevolumusnon dijudicamus. Ter ergo ad dormien-
perfruilionem quserimus? Per gradus namque dile- dum Samuel mittitur, quia profecto novus proedica-
ctionis ad summa sustolliinur, cum cordis nostri con- torum ordo ut ex tola virlute diligat admonetur. Et
silio vcrilas revelatur, et volunlati mentis bonitas quia virtuiem ad affectionemretulimus, affectio au-
vera conceditur, atque affectioni virtutis nostroeper tem mentis de gaudio spiritali perficitur, magnam
inlusioneni divinoegratiee spiritale et verum gaudium w i somni quictem Samuel habuit; et dura spiritualia per
datur quietem ordo proedicatorumcertus didicit, sub specie
15. Ter igitur est Samuel vocatus a Domino, quia veri gaudii gaudium exlraneum non recepit. Nam
dum ordo prxdicatorum rudis adhuc Ecclesiaead sicut de virtutibus coeteris,ita et de profectu contem-
superna se studia extendit, et verilatem de ratione plationis mens contemplantis plerumque inanitcr hi-
consilii, ct bonitalem de electione voluntalis, et ve- larescit. Dormivit ergo iterum Samuel, quia nimirum
rum gaudium appetiit de intenlione affectionis.Ter ordo doctorum nisi caule se in contemplatione cir-
etiam ad Heli vocatus accessit, quia de omni appe- cumspicerel, aliquando vane gaudendo se vero gau-
titu suo sacram Scripluram meditationis fcstinatione dio gaudere exislimaret. Primo itaque dormivit, quia
consuluit. Ter item, quia ab eo non vocareiur audi- dum cngnoscendoeveritati animum intendit, magna
vit, quia meditando didicit quod Palres noslri ad consilii subtililalc erronea cuncta reprobavit. Se-
eruditioncm noslram sacra nobis eloquia scripta tra- cundo donnivit, quia cutu conditorem diligere ex
diderunt; verumlamen dona nobis spirilalia dare tota menlc didicit, magna apud se quiele disposuit
" Guss.tjudicant.
m SANCTI GREGORHMAGNI f.52
ul bonis quse cuperet aliqua reproba non misceret. (Vers. 9.) lntellexit ergo Heli quia Dominusvocarel
Tertio ctiam dormivit, ut dum supremum gaudium puerum.
de divina contemplatione perciperet, vanam Iceti- 15.Nam st non intelligeret,persacra eloquia ei sa-
liam reprobare consulta mentepoluisset.Etquia hoc lutisconsilia nequaquam ministrasset.Intellexit nam-
de Samuele adhuc proliciente dicitur, apte subjun- que, quia proevidit. Quidquid enim omnipotens Deus
gitur : in construclione fuluroeEcclesiocagere disposuit, hoc
veteribus Patribus per sanctum prophetice spiritum
(Vers. 7.) Porro Samuel needum sciebat Dominum, revelavit. Nam per Amos prophetam dicitur : iVoti
nec revelatus ei fueral sermo Domini. (aciet Dominus Deus verbum, quod non revelaverit
14. Dominum namque * tunc ordo praedicatorum servis suis prophetis (AmOs.m, 7). Quid enim aliud
nesciit ea perfeciione qua postea profecit. Vel for- quam novorum preedicatorumvocalioneminlellexerat
tasse idcirco nescire Dominum dicitur, quia alta qui dicebat : Pro palribus tuis nali sunt tibi fiiii,
et profunda quae noverat inlifmis adhuc et rudibus constitues eos principes super omnem lerrum (Psal.
auditoribus non pandebat. Unde et volentibus diem XLIV,17). Sed ei quem vocandum intellexit etiam
dominici adventus agnoscere ea quceomnia noverat, consilium subminislravit, dicens:
et indicare nolebat, Veritasdicit : De die autem illa j (Vers. 9.) Vadeel dormi, et si deincepsvocaverit
et hora nemo scit, neque angeli coslo, nequeFilius, te, dices: Loquere,Domine,quia audil servus tutts.
nisi solus Paler (Marc. xm, 32). Quid est quod sciens 16. Jara quideni de somno Samuclis satis, ul ar-
omnia Filius jndicii diem nescit, \\& nisi quia in- bitror, quia internccmeditationis quicteui designct
ter cuncta qucenoverat, diem sciens, nesciebat eum ostensura est. Qui profecto somnus ab Heli Samueli
ut diceret, sed ejus tempus et qualitatem sciebat ? praecipitur, quia ad contemplanda interna mysleria
Hinc Joannes Baptista, qui Dominumperfecte nove- vacaredoclor per sacrum eloquium docetur. Sed quid
rat, ad eum quasi nesciens discipulos mittebat, di- est quod Samuel quoties vocatur, tolies ad dormien-
cens : Tu es <\uiventurus es, an alium exspectamus dum remittitur, et tamen ei adhuc nequaquain ju-
(Luc. vn, 20)? Velut enira Dominumnesciens Samuel belur ut dicat Deo : Loquere, Domine, quia audit
praedicabat, cum evangelisla Matthaeus, divinitatem servus tuus. Ibi enim dormire jubetur, non tamen
Redemploris prseleriens, a sola humanitate ejus in- loqui; hic autem eliam cum obedienda somni eliam
choavit, dicens : Liber generationis Jesu Chrisli filii licentia injungilur loculionis. H9 Ibi eiiam ail
David, filii Abraham (Mattlt. i, 1, seq.). Sed sciebat dormiendum misso, non dicitur : Vade, sed, Rever-
profecto Dominum, et revelatus erat ei sermo Domi- tere ; hic quoque nequaquam dicitur Revcrlere, sed
ni, curh Joannes, divinitatem ejus alta exponendo -, Vade. Quid enim sibi vult lania preocipiendivarie-
suscipiens, ait : /n principioerat Verbum,el Verbum tas? Qiiam nimirum varielatem clarius agnoscimus,
erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. i, 1). si Mludquod hoc in loco Samuelis somnus signilicat
Nesciebat Dominum,cura Paulus loqueretur, dicens : attendamus. Et quia superiores somni modos ad
Factut sum omnia omnibus, ul omnes faceremsalvos probalionem donorum sanctse dileclionis relulimus
(I Cor. ix, 22). Qui enim infirrais infirmus, et par- (Supra, num. 11, 12), quid est hoc loco Samueli,
vulis fiebat parvulus, ct omnibus omnia, nimirum id est novo prsedicatori dormire, nisi probata jam et
cum ignorantibus etiam ignorabat. Nam ut ejusdem cognita eadem dona cum securitalis quicte possidcre?
ignorantiae verbo uleretur, Cnrinthiis loquens, ait: Merito igitur ei prius non dicebatur Vade, sed Re-
Nihil judicavi me scire inier vos, nisi ChrislumJesum, verlere; nunc autem non Reverlere, sed Vade. Qui
et hunc crucifixum(Ibid., n, 2). Nam cum sapienti- enim adhuc examinabat reverli jubcbatur, ul mentis
bus et Dominum noverat, et sermonem ejus revela- tranquillitate atiud donum disculeret, qui aliud jam
tum habebat. Unde et dicit: Nos autemrevelala facie cadem mentis quiete cognovisset. Ei autem quia jain
Domini gloriam speculantes, in eamdem imaginem cuncta examinando probaverat, Vadedicitur, quia ad
transformamur, tanquam a Dominispiritu (II Cor. m, possidenda cognila seeura jam intentiorie mittebalur.
18). Hinc item loquitur, dicens : Sapientiam loquimur rvCur ergo prius somnus sine loeulione prsecipitur,
inter perfectos, non sapienliam hujus mundi, neque nunc autem somnus cum loculione, nisi quia non li-
principum hujus smculi, sed loquimurDei sapientiam, cebat diccre Loquere,nisi ei qui vera cognitionecer-
qum tn mysterio abscondita est (I Cor. n, 6). llinc tus existeret quia is qtii loqueretur mentis suaeaf-
item eum quem noverat Dominura prscdicat, dicens: feciibus Deus essel? Examinanti ergo non dicitur,
Qui cum sit splendorglorim, el figura substantimejus, quia nisi loquentem intus perlecte dijudicet, Iocu-
porlansque omnia verbovirtulis sum, purgationempec- tionem spiritalcm sibi adlmc incertam non debet cu-
calorum faciens, sedet ad dexteram majeslalis in ex- pere, et excipere quasi certam. Dicere enim menti
celsis, tanto melior angeliseffectus,quanto differenlius Deo Loquere, esl inlernam ejus aspirationem seriirc
prm illis nomen hmredilavit. Cui enim dixil angelo- excipere. Igitur perfecte cognoscenti hoc compctit,
rum : Filius meuses tu, ego hodie genui te (Hebr. i, non probanli, quia ante judicium interni examinis,
3-5)? Nescire ergo Dominuin dieitur, non ignorantia sicut divina locutio non probatur, ita quod de Deo
cognitionis, sed prcctextusirnplicitatis. Sequitur : nobis est incognituui pro certo et cognito non exci-
'
Gilot., nunc ordo prmdicatorumnetciit ea pcrfeeiione,
155 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. III. 154
pitur. Dictum namque est Samueli Vade et dormi, A praedicationis officium duplex prcebuit, ut videlice
quia cum ordo sanctorum prcedicatorum dona spiri- Synagogaesuperbiam repellendo contereret, et hu-
talia per sacri eloquii probationeni didicit, ejusdem miiitatem gentilitatis ad finem vocando sublevaret.
sanctaescripturoe erudilione cognovit, ul in ejusdem Vel certe secundo vocatur, quia in destructionem
donis eo securius per amorem requicsceret, quo veteris hominis atque in novi eedificationemexcita-
eorum virlutem apertiori ratione cognovisset. Prse- tur. Vocatus est ergo semel cum per spiritum instrue-
ceptum quoque est ei ut vocanti Deodiceret Loquere, balur qualiter peccata et vitia in peccatorum cordibus
Domine. Quia sacraelocutionis studio doctus est, non delere potuisset; secundo vocatus, cum interni ma-
solum per, internoe visitationis gratiam loquentem gisterii eum Deus documento instruxit, ut, destrucla
Dominum devote audire, sed silentem etiam, ut lo- in mente conversorum impietatis oedilicatione,novam
qui dignaretur, magnis desideriis implorare. sanctarum virtutura fabricam erigere deberet. Quod
(Vers. 9.) Abiit ergo Samuel, et dormivitinloco suo. profecto magisteriniu, quia ordo sanclorum prscdi-
17. Tot habet loca preedicator sanctce Ecclesice, catorum et libenter didicit, atque ad obediendum
quot profectus vitoe. Unde et profectus sui loca di- devote se oblulit, subditur :
vinis laudibus consecrans, beatus Job dicit: Per sin- (Yers. 10.) Ait ergo Samuel : Loquere, Domtne,
qulos gradus meos pronuntiabo eum (Job. xxxi, 37). B quia audil servustuus.
Non enim jam in loco examinis, sed certe cognitionis 20. Audire loquentem Deum prcecepta ejus ope-
sislitur, cum ad altiora sublevatur. Locus namque ribus adimplere est. Quod contra in Evangelio re-
prcedicatoris rerum cognoscendarum certa cognitio probis per semelipsam Veritas dicit : Qui ex Deo est
est. Nam de reprobis proedicatoribus Dominus dicit: verba Dei audit; proplerea vos non auditis, quia ex
Tenentes legemmeam, nescieruntme (Jerem. n, 8). In Deo non estis (Joan. vm, 47). Sed audienti quod in-
loco igitur suo Samuel dormivit, cum ordo doctorum sinuare appetit subdit; namque sequitur :
spiritalium rerum cognitionem cum cerlitudine veri- (Vers. 11.) Et ait Dominus ad Samuelem : Ecce
tatis retinuit. Sed in quem gradum proficiat ostendi- facio verbum in Israel, qnod qukunque audieril tin-
ditur, quia repente subinfertur. nient ambm attres ejus.
Et idem verbum-aperiens, ait:
(Vers. 10.) Venit ergo Dominus, et stelit.
18. Quia non redire, sed venire Dominus dicitur, (Vers. 13 el 14.) Prwdixi enim eiquod judicaturus
Judaeaedestilutio et sanctoeEcclesioevisitalio desi- essem domum ejus usqttein mternum propler iniquita-
gnatur.Unde non solum venire, sed stare perhibetur. tem, eo quod noveral indigne agere filios suos, el non
Ad Judseoe* visitalionem se venisse insinuat, dicens: corripuit eos. Idcirco juravi domui Heli quod non ex-
Non sum missus nisi ad oves qum perierunl domus C pietur iniquitas domus ejus victimis et muneribusin
Israel (Malth.xy, 24). Sed veniens non stetil, quia mlernum.
salulis suoebonum contemnentem deseruit. Unde et 21. Quid enim his verbis aliud quam toties jam
Synagogacprincipibus minatur, dicens : Relinquelur explicata Judoeorum repulsio designatur? Domus
vobisdomusvestra deserta(lbid.,xxm, 38). Ilinc item namque precdicatoris est multitudo populi subject',
denuntians, ait: Amendico vobis quia auferelur a vobis quara velut possidendo inhabitat, dum per suoesol-
120 regnum, et dabitur genli facknti fructus ejus. Ad licitudinis curam servat. Doraus ergo Heli, id est
Samuelem itaque venit, et stetit, quia prccdicatores sacerdotii veteris, Judaea fuit, quam dum per con-
sanclce Ecclesicesemei assumpsit, a quibus per cu- versationem reprobam coluit, pravitatis suaemaculis
stodiam suae graliae ulterius non recedit. Nam ad immuiidam fecit. Qui profeclo filios suos indigne
Samuelem venerat, cum novos prseferens orbi proe- agere conspexit, quia summum sacerdolium minoris
dicatores, dicebat: Ile in orbem universum, el prmdi- ordinis sacerdotes in Redemptorera ssevientes vidit,
cate Evangelium omni creaturm; qui credideril, et et eos non corripuit, nec ab effusione tanti sanguinis
baplizatus fuerit, satvus erit; qui vero non credideril, ulla eos aucloritate revocavit. Idcirco ei divina com-
condemnabilur(Marc. xvi, 15, se<y.).Sedsi stare de- minatione promillitur quod domus ejus in seternum
beat qui venit Dominus, dicat: Ecce ego vobiscum judicetur. Judicare etenim Dei damnare esl.In scter-
sum omnibusdiebus usque ad consummalionemsmculi num ergo 121 judicatur, quia perireoeterna poena
(Matth. XXVIII,20). Venerat ergo Dominus, non ul decernitur. Et quia hoc oelerna Dei animadversione
recederet, sed ut staret, quia novos fidei minislros fii, jurejurando se affirmasse perhibuit quod iniqui-
elegit, quos usque i« mundi finem per sanctarum tas domus Heli in oelernumprecibus et muneribus
virtulum sibi patrimonium succedenles protegit. Sed non expietur. Quod profecto aperla veritate impleri
qpi venit per gratiam visitans, qui stat per electionis conspicimus, quia Judaicus populus in suoeperfidise
sucoimmut.ibilitatem perseverans, quid adjungat au- obstinatioiie perseverat. Quid enim est prsesens du-
diamus. rilia, et csecitas quondam tam electi populi, nisi jus-
(Vers. 10.) F.t vocavit, sicut vocaverat secundo, Sa- jurandum divinse animadversionis? Nam digno sup-
muel, Samuel, plicio se sub aeterna morte cohibuit, qui ad mortem
19. Secundo quippe vocavit, quia ei in ministerio temporis seternam vitaui cpgere non expavit. Sed

* Gilot. visionemse venisseinsinual.


!55 SANCTI GREGOUIIMAGNI 156
hoc quod jurejurando asserit prcedixisse se dicit, ,,\ scd in audicntium lucrum spargant; Sequitur :
quia nimirum sanctec Ecclesioe doctoribus subse- (Vers. 15.) Et timuit indicare visionemIleli.
quentibus de Judoeoerepulsione illud innotuit, quod 53. Quidnam est quod timebat, nisi quia lioc dor-
oorum procdecessoribusante manifestavit, quia lioc miendo didiccrat ? Nam qui medilando verbuin or-
pe ' Samuelem ad'Heli nunc dicitur, quod ei per vi- dinat, ratione statuit, quando etiam verbuui dicat.
ru n Dei superius dicebatur. Sequitur : Visionem quippe Samuel vidit, et jlleli indicare li-
(Vers. 15.) DormivitSamuel usqtte mane. rauit, quia doctorum ordo sanclce Ecclesiac,cl Judeeoc
22. Quid est quod per sacrum eloquium S.imuelis repulsionem dcbitam conspexit, alque ei eam ob-
oomnus tam attente describilur ? Et quia jain quater jiccre ante repulsionis suac tempora formidavit.
icpetisse somnum dicitur, multura desipit qui a Dei Unde et ad pcenitentiocremedium eam potius cohor-
:
Spiritu hocnon spiritualiter diclura credil. Nam etsi talur, (liccns Pwnitentiam ugile, et baplizelur ttnus-
dormisse toties recic intelligitur pro veritate histo- quisqueveslrum (Act. n, 58). Quare et subditur :
rise, ad hoc scribitur, ut in veritale litlcroe intel- (Vers. 15.) Aperuil oslia domusDommi.
lectus proferantur allegorioe. Quid ergo dcsignat 24. Quaenamest alia domus Domini quam sancta
Samuelis baec quinta dormitio ? Sed quia primum Ecclesia ? * Et quoe sunt liujus domus ostia, nisi spi-
somnum retulimus ad exquisitioneiu veritatis, se- G rituales virlutes? Ostia naraque domus Domirii Sa-
cundum ad probationem veri operis, tenium ad ex- muel aperuit quando concurrenlibus ad unitatem
plorationem vcri gaudii, quartum ad perfruitionem veroe lidei prccdicatorum ordo virtutum spiritalium
inventee et probaloe cognileequeperfectionis, quinta dona patefecit-. Velut enim clausa erant domus ostia
somni species refertur ad studium disponendoelocu- cum sancloc Ecclesise virtutes ignorabantur. Bene
tionis. Samuel igitur quinta repelitione donnivit, autem, cum visionem Heli indicare Samuel timuit,
quia ordo praedicalorum, elsi per cordis consilium domus Domiui ostia aperuisse memoratur, quia
veritatem didicit, per volunlatem mentisbona elcgil, prius quam apertam Judaeaerepulsionem proedicato-
per affeclionemviriulis verum gaudium recepit, per rum ordo indicarel, dum ad pccnitentiam monuit,
certitudinem invenlae et cognitoebealitudinis in vir- electis ad lidcm currentibus virtutum spiritalium oc-
tutum sublimium securitate requievit, hoc larneu culla reseravit. Nam qui miscricordioe tempore di-
quod in semetipso cognovit tine magni dispcnsatione cere visa limuit, tempore exquirendoejustitiae visio-
consilii subditis preedicare non poluit. Plerumquc nem justitioe indicavit, dicens : Quia indignos vos fe-
etenira doctor et quse prxdicet apud semeiipsum cistis mlernmvitm, ecce convertimttrad gentes. (Act.
habet, secllamcn ea quoehabet prout debel pracdicare XIII,45). Ex qua profecto ratipne quaesliooritur, quia
ea non potest, quia si ea quae dicat jam Domino re- C videlicet visionem Samuelis prece magis et impreca-
velante didicit, modum quo ad populum sunt pro- tione Heli indicatam fuisse perhibetur. Nam subditur:
ferenda non novit. Dorinivit ergo Samuel iterum, (Vcrs. 16—18.) Venil ergo Heli ad Samuelem, et
quia ordo prcedicatorum apud se magna quielis in- dixit: Samuel, ftli mi. Qttirespondil: Prmslo smn. Et
teniione disposuit ne prscdicando verbi Dei semen interrogavit eum: Qttis est sermo qnem loculusest Do-
inutiliter spargeret, quod utili contcmplatione col- mintis ad te?oro, ne celaveris milii. Iitec faciat libi
legissel. Nam dum prxdicator considerarc coinpel- Deus, et hcecaddat, si absconderisa me sermonem ex
lilur quid et quantura, sive quando, loquitur, quoe omnibtts qttm dicta sunt tibi. lndicttvit igitur ei Sct-
dicat simul omnibus, qualiter moneat aliquos seor- muel universossermones, et non abscondit ab eo.
sum, quia magna sanctaemeditationis quiele ulilur, 25. Quomodo enim ab cxsecutore divinocsenlenlioc
apte nimis in typo novi precdicaloris Samuel ilcruin visionem suocrcpulsionis didicit, qui hoc non tam a
dormire perhibetur. Dormire quippe ei tunc esl di- comminante quam ab eo qui magis precibus coge-
cendi modum tranquilla menle disponerc. Et evigi- batur audivit ? Sed qui istud quaerunt primo intcl-
laro ei esl a quiete meditationis ad loquendum exire. ligant quia non ad lilleram, sed ad spiritalctn et ty-
Et quia rationabiliter non evigilat aniequam dicenda picam signilicationem ista disculimus. Hoc enim
disponat, sequitur : Usque mane. Mane enim per- " loco venire Heli, neque ad motum corporis
fccta pronuntiandi verbi cognilio in mente doctoris Judaici saccnlolii referlur, neque ad affeclum nieii-
est. Unde et prxcipites doctores Prophcta arguit, tis, sel tamen venire ei fuit hoc ipsum quod ratio-
dicens : Vanttmest vobis anle lucem surgere (Psal. nalis Dei creatura est proedica.toribusapparere. Ve-
cxxvi, 2). Ante lucera quippe surgunt qui usque nil itaque cum in humana natura visus esl, tloclo-
mane non dormiunt, sed in vanum evigilani, quia in- ruinque corda sibi ad b miserandum movit. Venire
uliliter verbum proferunt, quod qualiter proferri de- ergo Heli non est in vetcri populo accessus menlis,
beat meditatione nulla didicere. Unde et consilium aut corporis, sed ostensio humarieecondilioriis. Vcl
eis ostendit, dicens : Surgite poslquamsederitis, ut fortasse venire ei fuit ex eo quod ex omnibus po-
videlicet per quietem meditando 122 verbum col- pulis ad Dei cullum electus fuit. Eum quoque filium
ligant, quod per laborem locutionis nou in vanuiii, appellavit qui ab illo respicitur qui in electis Pa-

a Cilot. ; Et qttctsitnl hitjus domusDomitti Samuel prcedicatorum,clc.


atientit, guuitdo coucur-rcntibusud unilutemvertvfidei h AI., muerendummovit.
157 IN PRIMUMREGfJMEXPOSITIONES. — LIB. III. 158
tribus inslitutor sanctse Ecclesiacfuisse raemoratur..r. A quod de fama sanctilatis redoluit, omne quod claruin
Vocat ergo filiuni non affectu appellationis, sed sd per verbum luxit, de praesentiaRedemptoris accepit,
ostensione araissaedignitatis. Et quia in caligine coc-
3- quem secumhabuit. Nam etsi verbo Paulus non soluni
citatis aspicitur, indicari sibi visionem postulasse se infirma et terrena, sed eliam summa et ccelestia pe-
perhibetur. Obsecfare etenim ei est respectu com- l- netrat, ex eo hanc dicendi virtutem obtinel, quem
munis naturce prcedicalorum merites ad misericor- r- secum esse affirmat, dicens : An experimentum ejus
diam provocare. Qui etiam imprecationem 1233 qumritisa qui in me habitat Chrislus (II Cor. xm, 3)?
pfecibus addidit, quia ordo praedicantium, dum in Qui enim in se loquebatur secum erat. Redolet omni
tantamiseria positum Judaeorumsacerdotium atten- v- inundo pcr vitam, sed cx eo vitaeodorem traiiitquem
deret, irasci sibi bmnipotentera Dominum limuit, si ostendit: dicens : Clirisli bonus odor sumus in otnni
non ei verbo subveniret. Unde et apte subjuhgitur':: loco (lbid. II, 15). Omnia esse de
proesentia Rcdem-
lndicavit ei Samitei universos sermoneS, et hon db- &- ptoris Joannes insinuat, quia dicit : De pleniludim
seonditab eo. Oirinia quippe ei visa indicavit, ul, au-J- e/MSomnes accepimus(Joan, i, 16). Sarauel ergo cum
dito quodmeruil, magniludo formidinis ad sollici- i- crevisse dicitur, cum eo Dominus esse memoralur,
tudinem eura convefteret impetrandae divinae mise- 1- quia doctoruin ordo cum magnoe sanctitaiis alque
rationis. Universos ei Domiru sermpnes indicavit, utit B j doctrinoegratia omni inundo resplenduit, ex eo tam
dum in vetustale sua se pfojectum cbgnbscefet, per ir magnus apparere potuitqui eum in mundo positura
pcenitentise lacrymas ad verce fidei renovationem n non reliquit. Sequitur :
festinaret. Qui profecto respondit, dicens: 124 (Vers. 20.) Et cognovit universus Israel a
(Versi 18.) Dominus *st, quod bonum est in oculis is Dan usque Bersabeequodfidetis Samuel prophela esset
suis faciat. Domini.
26. Quibus nimirum verbis quid aliud quam Ju- i- 28. Quibus profecto terree nbminibus Judaeoeuiii-
daici populi perfidia clarius agnoscilur ? Nam qui ii versitas designatur. Qnid ergo in universa Judoeanisi
omnipotenlem Deum Doitiinum vocat, adhuc ei ser- omnis designatur Ecclesia ? Universitas itaque Israel
vire se existimat. Cum igitur Judaico populo re- quia Saihuel propheta est Domini recognoscit, quia
pulsio sua a sanclaeEcclesioedoctbribus insinuatur,', profecto omnis qui fidelisest credit quod sanctorum
dicit : DominUtest, quod bonum est in ocuiis suis fa-i- proedicatorum ordo vera de futuris dicit. Propheloe
ciat. Quiadum' Deo se placere per vetefem institu- narnque officiutn est, et futura proedicere, et occulta
tio.rem credit, sanctae Ecclesise nequaquam mirias s revelare. ProedicatOresauteta SancloeEcclesioadura Ia-
expavescit. Quasi enim apertiori voce Judaica per-- tentia tjuoequevitia in mente depfeheiidunt, dum spi-
fidia asserat, et cbniminanlibus sibi sanctse EcclesiceCe G ritalium virtiitum secreta aperiiirii, dum sanctarum
prsedicatoribus dicat: Eo nobis minis vestris terro- Scripturarum latentes intellectus ad commuiiem ho-
rem nullum incutitis, qub eirca fidem ei nos mi- tiliam proferunt, dum futura eceleStispatrise gaudia
nistrare credimus a cujus gralia nos decidisse proc- :- electis fidelibus repromittunt, prophetae niinislerio
dicalis. Cum ergo adjungit: Faciat quod bonum est ii utuntur. Ab universo igitur Israeleproplieiabominiti-
in oculis suis, sanctse Ecclesise doctores subsannatit delis Samuel esse cognbscitur, quia omnipotentem Do-
petius quam se divinae sententioe bfferat. Quasi aliaa minum fide videre rion polest, qui sanctoeEcclesiae
intentione loqualur, et dicat : Eo nobis tale aliquid d doctoribus fidem hon adhibet. Et quia eadem divinse
non facit, quo noster est Dominus ille quem nobis is cognitionis gloria in sancta Ecclesia remansit, quoe
ad vindictam proponitis. Sequitur : se doctoribus primis aperuit, subditur :
(Vers. 19.) Crevil aulem Sumuel, et Dominus erattt (Vers. 21.) Et addidit J)ominus ul apparetel in
cttmeo. Sito.
27. Quid est qiiod postqiiarri Heli Visionemexpo- 29. Silo quippe missus inlerpretalur. El quia us-
suit, crevisse Samuel dicituf, nisi quia doctorum n que in mundi finem in prsedicationis ministeriiim
noslrorum ordo, posiquam verbb Syriagogoefilios is mittit, in Silo Dominus appare* ,- qaia se eis clarius
repulif, majoris reverentiie glbriam apridgentilitalemn U I ostenditper quoslucis suse gtoriam aliis aperit. Bene
invenit ? Crevit ergo, quia qui per Verbiministeriumn aulem dicitur Addidit nt appareret, quia incessanter
se prios in una gente cohibuit, postmodum sanctitatiss eliguntur quibus claritas diviriaelucis infunditur. Unde
alque doctrineefamam in universo mundo dilatavit.;. et causam cur audilam visionem asserat subdil,
Unde et per Psalmistam dicitur : /n omnem terrem n dicens:
exivit sonus eorum, et tn fines orbis terrm verba eo- ,. (Vers. 21.) Quoniam revetatus (uerat Dominus Sa-
rttm (Psat. xvm, 5). Hinc iterum sanctoeEcclesioelb- mueli.
quens, ait : Pro patribus.tuis nati sunt tibi filii, con- 50. Idcircb enim ut appareat addit, quoniam qui
slitueseos principes super omnem terram (Psal. XLIV, •, revelatus fuerat Domiaus se iterum atqhe iterum re-
17), Crevit itaque cum in imivefso mundo radiavit.;. velat, et suae ostensionis donum a sancta Ecclesia
Cum quo etiam Bominusesse perhibetur, quia omnee nequaquam subtrahit, quam ei exhibere ex ejns ex-

a Forte legendum
qui in melbquitur , ut exstat ini cans hunc loeum subdit: qui enim in se loquebatur,
Graecofonte acin Versionibus. HincGregorius expli- secttmerat.
159 SANCTI GREGORII MAG.M m
ordlo non cessavit. Sed qui Samueli revelatus asse- A A quod est verbum Dei (Ibid., 16, 17). Hinc Pctrus ox-
ritur, quoties apparere addiderit non refertur, quia hortans dicit: Sollicili estote, et vigilale in orationi-
nimirum usque in mundi finem sancta Ecclesia du- bus, qttia adversarius vesler diaboius circttil, qumrens
citur, cui proedicatoresproesunt, qui ex eo in infimis quem devoret; cui resistite (ortes in fide (I Petr. iv,
alta octernilatis gaudia proedicent, quo summa quac 7; v, 8). Dum ergo Israelitis praeliaper litteram
prcedicant in alta Dei manifestatione vident. Quam referuntur, interna et spiritalia designantur. Phili-
profeclo apparitionem juxta verbum Domini faclam slhiim namque cadentes poculo interpretantur; quo
perhibetur. Quid est autem verbum Domini, nisi pro- nimirum nomine reprobi angeli exprimunlur, quia
missio Redemptoris? Addidit ergout appareretjuxta per abundantiorem potum superbiaestalura perdide-
verbum Domini, quia promissionis suae veritatem runt aeternaevitee. Eis quippe velut poculo cadere
exhiberet non desinit. Yerbum namque Domini in fuit potum superbioe sine omni mora retractionis
additione apparitionis e;t: Ecce egovobiscumsumom- ,t assumere. Nam quod potatur facile sumitur. De
nibus diebus, usque adconsummalionemsmculi(Mallh. quorum profecto cadentium principe velut de po-
xxvin, 20). Sequitur : tante Dominus dicit : Quia in veritate non ttetit
(Vers. 21.) Etvenit sermoSamuelisinuniversoIsracli. (Joun. VIII,44). Velut enim polu corruit, qui, BU-
31. Sermo etenim venire cognoscitur, cum pra- B g perbise susevelocitate ebrius, in ea qua fuerat con-
dicalorum nostrorum promissio adimplctur. Pro- ditus verilale nec ad momentum stetit.
missio enim verbi est gaudium sine fine mansurum. 2. Sed valde quxrendum est quomodo Israel se-
Universo igitur Israeli sermo Samuelis venit, quia cundum carnem egrcdi in prsclium coittra istos ca-
oronis multitudo sanclaeEcclcsiaead gaudium aeternae dentes poculo intelligatur. Nemo enim pugnat cum
beatitudinis pervenit, et quod nunc in fide sermonis eo qui sibi subjicilur. Judaicus ergo populus, qui
a sanctis ejus proedicatoribusrepromitlitur, per rei malignis spirilibus per infidelitatem subjeclus, con-
'
veritatem eidem in regnis coelestibus exhibetur. tra eos in proeliumquomodo egredi dicilur? Pugnare
Verbum namque doclorum in rcpromissione fidelium taraen asseritur non veritate fortitudinis, sedfallacia
est: Omnis qui credit in ipsum non peril, sed Itabebit ocstimationis.Veritate quippe fortitudinis a raalignis
vilam mlernam (Joan. m, 15). Vel certe sermo do- spiritibus victus est, sed taraen dum Patrum veterum
ctorum in repromissione munerum est: Qum ocutut traditiones servat, cum malignis spirilibus se cer-
non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominisascen- tamen habere existimat. Unde et sub captivitatis
dit, qumpreparavit Deus diligenlibus se (lsa. LXIV,4; suaevinculis tanto strictius ligatur, quanto ipsa li-
I Cor. n, 9). Sermo itaque Samuelis in universo bertatis quam non habet fiducia ab eorum sibi calli-
Israeli venit, 125 <lu'aquisquis sanctis prcedicato- C ditate suggeritur. Versuti namque adversarii occultis
ribus et vitoc proesentis religiosam conversationem suggestionibus ei falsaeIibertatis fortitudinem prac-
sundentibus et.aeterna gaudia juslis promittentibus dicant, ut eara qua premitur caliginem non attendat,
credit, ad ea quoe pie vivendo exspectavit gaudia et eo securiusjam eum deceptum possideant quo ab
ceterna carne moriendo transivit. Undeet is in cujus eis quibus tenetur infidelitatis vinculis solvi in Re-
fide promiseral aflirmal, dicens : Amen dico vobis, demptorem nostrum credendo non curat. Et notan-
cmlumet lerra transibunt, verbaatttem meanon trans- dum quia de repulso populo dicitur : Egressus cst
ibunt (Marc. xni, 31). Vel certe sermo Samuelis ini Israel. 126 Tunc recte exiit cum sacrae fidei mo-
universo Israeli jam venit, quia per effectumdivinoe s numenta dereliquit. Cnde et de iis qui a Scripturae
animadversionis gencralis impleta cognoscitur re- sanctoemysteriis errando deviaveranl, Joannes dieit:
pulsio Judocoriim. Unde et ordinem quo idem sermoi Ex nobis exierunt, sed non eranl ex nobis (I Joan. n,
_in universo Israeli venerit latius exponens, ait: 19). Exire igitur Israeli secundum carnem esl rectse
. CAPUT II. fidei terminos errando precterire. Sed quia alium
(I Reg. IV,1-3.) Egressusnamque est Israel obviam Chrislum exspectare non desinunt, juxta Adjulorii
Philislhiim in prmlium, et caslramelalus esl juxta Lapidem caslra ponunt. Merito igitur terga vertisse
Lapidem Adjulorii. Porro Philislhiim venerunt in. D ' Israel dicilur, quia et egressus fuisse perhibetur. Nam
Apltec, el inslruxerunt aciemcontra Israel. Inilo au- si intus maneret, vinci nequaquam poluisset, quia si
. lem certamine, terga vertit Israel, et cmsa siml in illoi se intra munitiones servaret fidei, armatos spiritus
certsmine passimper agros quatuor millia virorum. Et( debellaret erroris. Et quia fraude superatur, Phili-
reversus est Israel in caslra. sthiim in Aphec aciem instruxisse perhibentur. Ma-
1. Esse spiritalia prselia beatus Apostolus osten- lignis namque spirilibus aciem instruere est incautis
dit, dum sanctoeEcclesicecaslra ad victoriam cohor- Judoeorumcordibus argumenta deceptionis ordinare.
tatur, dicens : Non est nobiscotluctalioadversuscar- Sed inito certamine, terga vertit Israel, quia dum
nemet sanguinem,sed adversttsprincipes et potestates,, mori metuit, malignis spiritibus non resistit. Ideo
et contra spiritales nequitias in cmlestibus(Epltes. vi,, quippe pugnoeprofugi terga hostibus vertunt, ne re-
12). Dequibus profecto pncliis etiam consequendx> sistentes moriantur. Quia vero, si in Redemptorem
v.ictorioeconsilium praebens, ait: Et sctitum fidei,, Judaeicredant, mori trepidant, idcirco non resistunt,
in quo possilisomnia lela nequissimi ignra exstingue- ut vivan.t, quia in Redemptorem iton credunt, ut in
re, ct galeam saltttis assumite, et gladium spiritus,, veteri circumcisione salventur. Resisterent quippc
IGl IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. III. 162
malignisspiritibus, si arma suse fortitudinis in Re- .A documenta crediderunt. Quatuor vero millia caeso-
demptoris nostri fide tenuissent. Sed ideo ne mo- rum fuisse memorantur, quia eamdem sairi eloquii
riantur fugiunt, et ideo quia fugiunt moricntur. aucloritatcra de lege, prophetis, psalmis, atque de
Ilostis namque inscquens eo facilius iugientem in- Evangelio voverunt. Sed et ceecisaliis, alii in castra
terficit, quo is qui fugicndo perculitur imminentis reverluniur, quia de Judoeanonnulli proedicatorum
victoris sui gladio non resistit. Unde et in eodera rainisterio ad cognitionem Redemptoris perducti
ccrtamine qualuor Judoeorummillia coesamemoran- sunt, sed ejusdem gentis pleniludo sanctoe Ecclesise
iur. Quaeenim sunt haecquatuor roillia, nisi qui rc- assertionibus tanto audacius adversatur, quanto, in
cipere quatuor Evangeliorum veritatem noluerunt ? inlidelitalis susc tenebris profundius ejecta, ad veri-
Quare et in agris mori perhibentur, quia in errorum tatis lumen non ducilur. In castra quippe ei reverti
suorum latitudine immorantur. Et quia erroris sui est adversari non desistere. Et quia eos qui credide-
lalibula adhuc nequaquam derelinquunt, Israel in rant velut stultos, et nulla sufQcientiratione supera-
castra reversus asseritur. Nam, ut jam dixi, cum tos arguunt, sequilur :
roalignisspiritibus adhuc habere certamen se cestimat (Vers. 3.) Dixerunlque majores nalu lsrael: Quare
cum eorum voluntati potius obediat quam repugnet. nos hodie Dominuscoram Philisthiim?
T»percussil
3. Quia vero etiam in bona significatione poculum 5. Qttare enim hoc loco non est inquisilionis in-
accipitur, cadentes poculo intelligi sancteeEcctesiee terrogatio, sed querela admirationis. Sub admira-
proedicatorespossunt. De quo nimirum poculo Pro- tione ergo de percussione interrogant, quia ad eam
phela gloriatur, dicens : Impinguasti in oleo caput rationem qua religionis suaehomines fidem Redem-
meum, et pocttlummeum inebrians, quam praclarum ploris excepisse conspexerant pertingere non vale
esl (Psal. xxn, 5)! Poculuin naraque inebrians, abun- bant. Et notandum quia qui admiranter interrogant,
dans est gratia Spiritus sancti, quse apte poculum majores natu dc Israel fuisse memorantur, quia pro-
dicilurj quia ejus plenitudine electorum corda in fecto superbi quique, in sua sapienlia gloriantes, ad
momento inebriantur. Unde et de primis sanclce Ec- divinorum mysteriorum cognitionem pertingere ne-
clesiaepastoribus dicitur : Factus esl repente de cmlo quaquam potuerunt. Unde et in Evangelio Dominus
sonus, tanquam advenkniis spirilus vehemenlis,et re- ad Patrem loquitur, dicens : Confiteor tibi, Pater,
plevit lolam domum ttbi erant sedenles (Act. n, 2). rex cmliet lerrm, quia abscondisti hmc a prudentibus
Quo nimirum poculo prsedicatores cadunl, quia dum el sapkntibus, el revelasli ea parvulis (Matlh. xi, 25).
sancti Spiritus gratiam abundanter excipiunt, sta- Qui profecto se percussos fuisse conqueruntur, quia
tumviuecamalis extoto derelinquunt. Quotidienam- dum per eos qui crediderunt velerem legis consuetu-
que per hoc poculura velut nimkt: potantes ca- I" dinem solvi conspicerent, quoedampercussionis vul-
dunt, quia elsi eos aliquando carnales motus ad per- vera incomprehensibili judicio Dei inflicta sibi ar-
pelrandas culpas erigunt, virtule tamen potati spi- biirati sunt, quoecommuni dolore declamarent. Sed
ritus in stalu peccati non inveniuntur. Cum quibus qui cecidisse alios conqueruntur, quo se consilio ad
profecto quia Judaicus populus cerlamen habet Udei resislcndum proeparent, subdunt :
conlra Philisthoeos istos, carnalis Israel quotidie (Vers. 3.) Afferamusad nos de Silo arcam fmderis
egreditur adcampum belli. Domini, et venial in medionostri, a et salvet nos de
4. Possunt autera Philisthinorum appellatione id- manu inimicorumnostrorum.
circo sanctseEcclesiseprsedicatores intelligi, quia dft Et dc affectuejusdem consilii protinus subinferlur:
errore gentilium ad gratiam lidei per Dei misericor- (Vers. 4.) Misit ergo populus in Silo, et tulit inde
diam sunt perducti. Cum quibus nimirum Israel prae- arcam fwderis Domini exercituumsedenlis super clte-
lians terga vertit, quia loquenti per ora praedicato- rubim.
rum spiritui non resistit. In prceliumnamque Israel 6. Hoc est certe consilium, hoc opush lsraelis
contra Philisthiim exierat cum praedicanti Stephano contra cerlamen cadentium poculo, sed proleclo
Judoeiobsislereut, et de Udeinostrae ratione dispu- consilium, et opus inauditum, quia non est Israelis
tarent. Sed proeliansterga vertil, quia 127resistere " secundum spiritum, sed lsraelis secundum carnein,
disputando non potuit. Nam de terga verfentibus in videlicet non c Deum videre videntis, sed Deum
apostolorum Actibus dicitur : Non poterant resistere quem despicit se videre arbitrantis. Quid est enim ad
sapientim et spiritui qui loquebalur (Act. vi, 10). Silo mittere, nisi ad legem Moysi recurrere, cui a
Csediautem Israelilis est ab infidelitatis vita sepa- Domiuo dicitur : Vrnt, miltam te ad Pharaonem
rari. Bene quoque in agris mori perhibentur ; agri (Exod. iii, 10)? Quid est aflerre arcam Domini, nisi
enim certaminis sunt sacri etoquii virentes intelle- veteris legis sacramenta ad reprobandam novaefidei
ctus. In agris igitur ccesa pugnatorum Israelitarura veritatem recolendo adducere? Et quia eamdem le-
millia assignantur, quia qui sanctorura prsedicato- gis suientiam suorum neminem ignorare patiuntur,
rum ministerio de Judoeaconversi sunt in Redemplo- in medium eorum arca adduci proecipitur. 128
rem humani generis per sanctarum Scripturarum Quid est item quod dic.unt: Et salvet nos de manu
a Vatic, el satvet nos de manu inimkorum nostro- c Forsan legendum Deum videre volentis, aul
rum. polius uo:i Deuni vere videntis, sed... se videre arbi-
h Gussanv., Israetitis. Irantis.
1G3 SANCTl GREGORIIMAGNI 164
inimtcorumnostrorum, nisi qnia dum pertinaciter A Judaicoederisionisverba addentesdicunt:
defcndunt vetera, repelltint nova, et hoc babent in (Vers. 8.) Vct nobis, nonfuii tanla exstfltatiqlieri,
fiduciasnlutis, si ad verac iidci rationem bonorum el nudiuslertitis.
Et quia abundantius deridendi sunt, subdenles
praedicatorumstudio trahi non possunt? Quia igitur
veritatem divinaecognitionis per veierem legem ha- dicunt:
bercsejactant, eamdem arcam, quam ad salvalio- (Vers. 8.) Qttisnos liberabitde manu deorumislo-
ncm suam deferri praecipiunt, Domini exerciliium rum sublimium?
esse conlirmant.Et quia incomparabili scientia ejtis 123 9. Et notandum qma deorum appellatione
dem lcgis se pollere arbilrantur, dum arca deferri dcridcntur qui, a fide veterum Patrum recedenles,
dicitur, Doininiexercituum sedentis super cherubini se in veritate lidci exislere, alque in filiorum Dei
esse perhibetur. numero conlidunt. In sequidem illa divinoclaudatio-
nis proeconiaprolata asserunl, quoe per Prophetam
(Vers. 5.) Cttmque arca venisset, omnis hrael Dominus pronnntiat, diccns : Ego dixi, dii eslis, et
grandi clamore vociferulusest.
7. Quia profecto de eo quod carnaliter scientiaui filii excelsiomnes ( Psal. LXXXI, 6). Si itaquc inen-
daci existiniationeomnesLraelitoesecundum carnem
legis accipiuut, in sanclee Ecclcsioe exprobratione
13 dii sunt, sublimes dii ejusdem'Judaicae
garriunt, sine ostensione ralionis. Qui enim cla- nuncupalive existimationis mendacio sunt sapientes Judxorum.
masse, et nihil dicuntur dixisse, hoc profecto expi i- Et
munt quod aguiit, quia dum Ioqui spiritualia carna- quia periti Synagogoead sauetse Ecclesioccon-
liter salagunt, clamorem quidem in garrulilate ba- flictum veniunt, ipsi sanctorum proedicatorumvoco
bent, sed rationem veritatis non habent. Yoce qui- deridenlur, qui de ea quam non habent doclrinoevir-
dein multa dicunt, sed, sine ralione loquentes, san- tute glorianlur. Et quia de antiqua Patruin veterum
ctoeEcclesioeelcctis in nullo obsunt, et, in semetipsa conversalione superbiunt, verba subsannationuni
Synagoga loquens, inani devotione concutitur, quia supponuntur.Hi sunt dii
(Vers. 8.) qui percusserunt JEgtjplum
cjus vcrbis sancta Ecclesia non movetur. Unde aple omni
nimis terra tanlum sonuisse relala esl..Terraquippe plaga in deserto.
Judoca nunc dicitur, non quia Deo fructificet, sed 10. Ipsi namque essent, si nobilitatem quam tra-
hiint cx carnis originc rectoefideivirtulibus illuslra-
propter carnalitalem, quia nimirum, dum Redenipto-
ris fulem recipere noluit, ccelestem conversationera rcnt. Nunc autem quia pcr carnis propaginemeorum
sunt lilii virtutes non habent, de amissa
pcnitus araisit. Sed dum vociferatione sua concu- earumdemquorum virtutum successione per contraria verba
litur, ea existimatione qua semetipsam considerat deridentur : Hi
essc se terribilem sanctce Ecclesise proedicatoribusfJJ sunt, inquiunt, dii. Quasi aperta de-
risione Judoeorum sapientes doctorum nostrorum
exsultat.
ordo reprobet, dicens : Carne quidemmagnorumvi-
(Vers. 6.) Et audierunt Philisthiim vocem clamoris, rorum se filiosesse gloriantur, sed eoruni de quorum
dixeruntque: Qtimnamest Itmc vociferatio in castris\
Hebrmorum? generatione superbiunt nobilitalem fidei non conse-
sunt dii subsecutione gencris, sed
8. Terrao quippe sonilum et castrorum vocifera- quuntur. Ipsi ergo
non sunt imitalione virlutis, cum ipsi esse
lioncm Pliilislbiim audiunt, quia ii qui in sancla quia ipsi
dicunlur qui virlute claruerunt, deridenlur polius
Ecclesia poculo sancli Spiritus refecti sunt Judoca!
et et vanam quam laudantur. Et quia eorum asserliones sanctoe
quidem garrulitatem perlidiac dcvolio- Ecclesiaedoclores pro nibilo ducunt, sequilur :
ncm cognoscunt. Et quia corum ocslimationem in1
dcrisionis subdilur : (Vcis. 9.) Confortumini,el eslote viri, Philislhiim,
contemplu habent, ne servialis HebraHs,sicttl ipsi serviernntvobk.
6,
(Vers. 7.) El cognoverunlquod arca Dominive- 11. Conlra Judaeorum quippe vanas asserliones
nisset in castra, timueruntquePhUitthiim dicentes: sancloeEcclesiocdoctores eo nibil fortius noviter
VenitDeus in castra, el ingemueruttt. pnc-
parant, quo quidquid a Judoeisde Redemptoris con-
Arca in castra Hebroeorumvcnisse, et cadentess D ] lemptu falso asseritur pro nullo pensant. Contra
pocuio tirouisse, atque ingerauisseper ironiam dici- eorum quippe congressionemconfortarentur, et quasi
tur, quia ad confliclura sanclceEcclesiaesacramenlaa virili forlitudine decertarent, si velut a sapientioribus
Icgis veleris a Synagogac caruaiibus defensoribus s et rationabiliter disputantibus assertionis susemuni-
carnaliter exponuntur. Deeo naraque disputant,quod d nicnla infringi timuissent. Quasi enim dicat: Contra
si secundum Dei spiritum saperent, liostibus suis, », eoruni objecliones eo robusla et acuta aliqua nobis
si quos haberent, in veritate lerribiles esse poluis- exquirenda non sunt, quo ipsi nequaquam subtilia et
scnt. Dum ergo perlimuisse et iugemuisse cadentesS timcnda, sed debilia et conlemnenJa objiciuiu.Scd,
poculodicuntur, non passiones mentium in sanclis is ut dixi, proedicatores sanclseEeelesise etsi conira
procdicaloribusScriptura oslendit, sed subsannatio- i- Judoeorumvaniloquia noviter nulla prscparant, plana
nem Judaicaedisputationis; quse tanlo contemptibi- tainen et huniilivereefidei noslrsera-tionequocunquc
lior, ct risu dignior noscitur, quanlo ad spirilalcm n modo defensorum Synagogse impetum debellant.
conversalionem Jydaicus pppulus legem a Domino o Uodeet subdit:
spiritalem accepit, et lipc.quodspiritu donante acce- ;• (Yers. 10,11.) Pugnavit ergo Plulisthiim,et averstts
perat, in spirilu uon atteudil. Quare et ejusdem a est Israel, unusquisquein labernaculumsuum, et facta
165 1N PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. III. 16Q
cst plaga magna nimis, et arca Dei capta est. Duo A . immensitas averso jam Israeli perhibetur, quia Ju-
(jttoquefitii Heli morlui sunt, Ophni et Phinees. daicus populus ante fuil a sanctoe Eci:lesiae docloii-
12. Philisthiim, id es( poculo cadentes pugnant, bus et victus et reprobatus quam a Romano exercita
cum doctores sanelae Ecclesiae cum catholicee fidei expugoatus, peremptus et in captivitatem ductus,
vexillo Judseis impugnautibus obviant. Israel autera Nam inde expugnari, occidi et in caplivitatem duci
avertitur, quia in omni disputalione Judacorumver- tcmporaliler potuit, quia aeternaelibertatis securita-
sutia superatur. Averli enim ei est ex pari virtute tem oblalam sibi a sanctae,Ecciesioedoctoribus non
adversari non posse. Qui autem praeliando avenitur, recepit. Sed et eadein plaga in Israelera veterem alta
in preclioquidem est, sed fugiens, etsi virtute defi- divinse bonitatis dispensatione decernitur, ut arca
ciens, nocendi tamen desiderium non amittens. Sic Dei a gentilibus caperetur, et diviiioruiu sacramen-
namque est omnis repulsus lsrael. Fugit quippe, torum intelleclus sanctoeEcclesioefideles tanlo secu-
quia doctoribus sancloe Ecclesiae respondere uou rius sub spiritali explanatione perciperent, quanto ia
suflicit; sed fugiens vellet resistere, quia victus et Judxa nibil remanere cernerent, quod carnaliier ex-
confusus cuperet sibi 130 suppelere unde verilati, hiberet. Volente nanique Deo, civitatem, lemplum,,
qua vincitur, refragari poiuisset. Bene itaque cum arcam foeJeris vetus populus perdidit, ut nova plebs
aversus lsrael dicitur; caute subjunclum est: Unus- B sanctse Ecclesiaeeo plenius veri et novi sacrificii myr
quisquein tabernaculumsuum. Tabernaculum quippe sterium recognoscat, quo apud Judoeos, novis appa-
uniuscujusque Israelitoeest cor perfidioeconclusione rentibus, vetera penitus defecisse considgrat. Arca
circumseptum. Quia igitur, victi a sancloeEcclesise itaque Dei a Philisthseis capta as,seritur, quia, cb>
proedicatoribus, erroris sui latibula repetunt, singuli slructo more veteris Scripturce, sacraraenla a gcnti-
fugieiiles de proelioin suum tabernaculum revertun- Iibus secundum veritatem spiritus fideUler accipiun,-,
tur. Et quia hoc lolum de adimplelione verbi Sa- tur. Capil quippe arcam Dei qui divinaecognitionis
muelis, videlicet de Ecclesioeprimitivoe commina- mysteria in sacro eloquio per verilaiem 131 intel-.
lione, dicitur, plaga magna nimis facta fuisse perhi- ligenlisc, mentis devotione comprehendit. Sed capta;
betur, quac profecto plnga, pro lectoris arbilrio, et arca, duo protinus Heli filii moriuntur, quia profecto
sccundum spiritalem percussionem, et secundum et majoris ordinis sacerdotes, atque minoris, iq
materialem accipi convenienter potest. officioimmolationis veteris nusquam vivunt. Mori
15. Nam de spiritali eorum plaga ad discipulos in namque perhibentur, qui oilerre sacra omnino de-?
praedicatione deslinatos Dominus dicit : Qukunque siere. Sequitur :
non receperint vos exeuntes foras de domo, vel civi- (Vers. 12, 13.) Currens autem vir unus de Benjai
tale, excutite pulveremde pedibus vesiris. Amen dico p min ex acie, venil in Silo in dk illo, scissa veste, et
vobis: toterabslius eril terrm Sodomorum et Gomor- conspersus pulvere caput. Cumqueille venisset, lleli
rhmorumin die judicii, quam illi civitali (Malih. x, sedebat super sella, spectans contra viam. Vir aulem
14). Hinc iterum dicit: Qui crediderit el baptizalus ille, poslqttamingressus est, nunliavit nrbi, et ululavU,
fuerit, scdvuserit;'qui vero non crediderit, condemna- omnis civitas.
bitur'(Marc. xvi, 16). Secundum materialem quoque 14. Quid per virum islpm exprimitur, qui de acie,
percussionem plagam magnam insinuat, cum ad Je- fugit, nisi ea pars Judaici populi quse ad Redempto-
rusalem loquitur, dicens : Venient dies in te, el cir- ris cognitionem ve.niendo Judaicam perfidjam dcre-
cumdabuntte inimici tui vallo, el coanguslabunt te un- liquit? Currere uamque ei fuit a pravilate erroris sui
dique et filios tuos, et qd terram prosternent te, et non devotionis velocilate desistefe. Quia vero forlia,
rclinquelur in le lapis sttper lapidem (Lttc. xix, 43, agere in Rederaptoris professione disposuit, vir fuil.
44). Hinc compatieiilibus sibi alque lugentibus mu- Qui niniirura eo die quo victus est de prsclio currit,
lieribus, ad passionis suoedignationem proficiscens, quia ea iidei illuminalione qua perfidiae teuebras de-
loqi.ilur, dicens : Filim Jerusalem, notite flere sttper seruit ad proedicandumverilatem quam noverat ac-
me, sed super vos ipsas flele, et super filios vestros, cessit. Unde et in Silo venisse perhibetur, » quia ad
quoniam eccevenienlin te diesin quibus dicent: Bealm_l»prscdicationemraittitur. Qui vestera scidit, quia vete-
tteriles, et ventres qui non genuerunt, et ubera qumnon rem se hominem exuit; caput pulvere conspersit,
lactaverunt. Tunc incipient dicere montibus : Caclite quia de splendore novi hominis, quo se iiiduit, ne-
sttper nos; el collibus: Operiie nos. Quia si in viridi quaquam superbivit. Scissa naroque vestis ad dcco-
ligno hac (aciunt, in arido quid fiet (Luc. XXIH,28, rem sanctae conversationis pertinet, conspersio pul-
seq.)1 Quibus prorecto verbis ea quoeJudeeorum po- veris ad ccstimationem hu.m.ilitaiis.Quia ergo sanctis
pulo a Romanis principibus Vcspasiano et Tito illata praedicatoribus, nec vitqe mundUuisine hurailitate,
cst el mors et captivitas designatur. Tunc quippe ncc huraililas sufiicit sine sancla conversaiione, vir
plaga magna facta fiiit, quando cum internecione qui in doctorum typo ad annuntiaudum Israelis in-
populi Judoeqrumcivitas et capta exstitit et eversa, teritum venit, et vestem scidit, et caput pulvcre
quando pro u.ltioue divini sanguinis, et liostili gladio conspersit. Hoc uamque p^lvere eaput coiispersuiu,
populus corruit, et qui evadere ferrum pptuit poenanj, portabat, qui, Dornih,bloquens, ait: Loquar ad Dor
suslinuit seternee caplivitatis. Quce profeclo plagae minum meum, cum
s}mpulviset cjnis (Qgn, pm, 27)?
" Aliter, qui.
:.Jffil SANCTI GREGORIIMACNI 168
*
Consperso item capite loquebalur Propheta, cum A i teri, plurima de mandatis ccelestibusrecte intelligit,
supplicaret, dicens : Memento, Domine, quia pulvis nonaginta et octo annorum est. Et dnm Deum cre-
sumns (1'snl. cu, 15). Veslem quoque sciderat, qui dit, et ex Yirgine nasci potuisse per carnem, et hu-
conlitens, dixit: Conscidistisaccum meum, et pra- manitatis ejus naturam suscipi abncgat in divinitate,
cinxisti melmtilia (Psal. xxix, 12). centuin annorum non est. Unde el, audita viri rela-
15. Sed cum ecclesiaslici prsedicatoris hurailitas tione, juste morilur, quia sine fide Redemptoris ci
commendatur, pariter et superbia Judaici docloris bona quse cognoscit et alia nequaquam prosunt. Et
exprimitur, quia videlicet Heli super sella sedere quia alto et inconprehensibili judicio Dei coecitas
perhibetur. In isto quippe loco Heli non pontifices, ignorantioeejus menti incutitur, caligasse et videre
sed legisperitos Synagogseinsinuat. Quid est antem non potuisse memoratur. Sequitur :
quod sedet super sella, nisi quia superbe extollitur (Vers. 16.) Et dixit ad Heli : Ego sum qui veni de
de doctrina? Et quid est quod spectat contra viam, prmlio, eyo qui de acie (ugi hodie.
nisi quia dum superbe Scripturas accipit, ei per 18. Quasi in proeliose fuisse memorabat ille qui
quem ire ad oelernam palriam debuil contradicil? dicebat; Audistis conversationemmeam aliquundo in
Via quippe salulis illa esl quoe semetipsam asserit, Judaismo; quoniam supra modum persequebar Eccle-
dicens: Ego sum Via, Verilas et Vita (Joan. xiv, 6). B ] siam Dei, et expugnabam illam, et proficiebam.inJu-
Non itaque viam, sed contra viam respicit, quia Re- daismo supra mttllos comlaneosmeos, in genere meo,
demptorem non cognoscit, cui contradicil. Et bene abundantius amulator exislens paternarum mearum
mortuis filiis pater super sella sedere dicilur, quia tradilionum (Gal. i, 13, 14). Sed de proeliovenit i]u:
qui veteri more sacrificent Synagoga non habet, et dicit: Qui prius (ui blasphemuset perseculor; scclmi-
tamen qni veteri more doceant adhuc habet. Et quia serkordiam consecutussum, quia ignorans (eci (1 Tim.
per sapienles doctores ad ministerium erudiebantur, i, 13). Fugere ergo de acie Judseo quid cst aliud
dum cessavit qui sacrificaret, et adhuc qui doceal re- quam a perfidorum errore separari? et dc prcclio
maneret, aple filii referuntur roorlui, et paler super venire quid est, nisi rectoe tidei bonum aliis nun-
sella sedere; sed de ea quam audivit annunliatione tiare? Fugere namque meluenlis est; venire, volen-
Redemptoris multitudo Synagogsenon gaudiuin, sed tis. Quo in loco, quia prius dicitur venire de proclio,
mocroremhabuit. Unde et postquam vir de proelio quam ex acie fugere, cum prius deseratur perlidia
venit, el captionem arcsc annuntiavit, ululasse omnis quam veritas proedicetur, mirum non est. Nam hoc,
civitas dicitur. Quoenimirum trislilia, quia usquc ad quod de acie se fugisse posterius dicit, iion ad ordi-
doctores pervenil, sequilur : nem quo factum est dicitur, sed ad cerliludinem
(Vers. 14.) Et audivit Heli sonilum clamoris, dixil-,C verbi quod proemisit. Quod etiam secundum hislorioe
que : Quisesl hic sonitus tumullus hujus ? ordinem demonstratur, quia nisi prius de acie fu-
132 *•>•Tumultus est vociferalio populi, sed gisset, venire de proeiionequaquara potuisset.
confusa, cum videlicet sine disciplina audiendi, mul- 19. Nos autem qui secundura spiritum spiritalia
tis simul loquentibus, magnitudo fit murrouris sinc etiam in rebus Judseorum carnaliler gcslis inquiri-
ostensione ralionis. Heli ergo cum ululatum civitatis mus, illum virumquem loquentem paulo superius in-
audivit, dixit : Quis est soniltts lumultus hujus? Quia troduximus altendaraus. Nam auditum cst ab Eccle ia
videlicet rnagisterium Synagogac,subjectis sibi perfi- quia is qui quondam persequebatur evangelizaret,
dis, de prccdicatione Jesu Christi dolenlibus, durai sicul scriplum de eo jam evangelizante est: Cumutt-
causam doloris audire voluit, non percepit respon- temvenissetJerusalem, tentubat 133 sejungere disci-
6ionera rationabilem, sed confusionem quereloe. Ut; pulis, et omnes timebant eum, non credenlesquia esset
autem excusationem ignorantisc habere non posset, discipulus(Act. ix, 26). Hinc item ad Ananiain disci-
qui de circumcisione ad ministerium ecclesiasticsei pulum Dominus Damasci apparens, ait : Surgens
prcedicationis accesserat, ei rei veritatem aperuit. vade in vicum qui vocalur Rectus, el qumre in domo
Unde el subditur : Judm Saulum nomine Tarsensem, et impone sibi ma-
'
(Vers. 14.) Al ille (eslinavit, et venit, et nuntiavit ~ num, ut visumrecipial (Ibid., 11 et 12). Qui nimiruni
Heti. confeslim Dominorespondit, dicens : Domine, audivi
Sed quia idem Helistatim mortuus annuntiationera a muitis quanta mala sanclis tuis (ecerit m Jerusalem,
suscepit viri venienlis, qualis sit ipse audiens subse- et poteslalem habet a principibus sacerdolumalligandi
quenter innotescit : omnesqui invocantnomen tuum (Ibid., 13 et 14). Cum
(Vers. 15.) Heli autem erat nonaginta et octo anno- ergo illum Judseisprocdicabat, quem impugnare minis
rum, et oculi ejus caligaverant, et videre nen poterat. solebat et ccedibus,nimirum de prselio vcniebat. SeJ
17. Perfectae namque senectutis esset, si centena- dum ei prscdicanti discipuli omnes se jungere lirae-
rium numerum annorum vivendo peregisset. Cuii rent, de acie eum lugisse dubitabant. De prselio
profecto numero, quia duo anni deesse conspiciun- quippe veniebat, cum a vocante Doraino in terram
tur, quid est aliud, nisi quia perfectoe maturitatisi proslrato diclum fuerat: Surge, et ingredere civilatem,
existeret, si sacramentum geminum in Redemptorisi et dicetur tibi quid le oporteat (acere (Ibid., 7). Sed
nostri incarnatione cognovisset, videlicet veram di- fugisse eum de acie, Ananias non credidit, qui ea
vinitalem in humanitate ejus, et veram humanitalemi mala quaesanctis in Jerusalem fecerat, et potestaiem
iu diviniiale? Nunc autem, quia multa de lege ve- quam acceperat, Domino preecipienti inliniavit. U(
m 1N PRIMUM REGUMEXPOSITIONES. — LIB. III. 170
ergo eura venisse de praelio et fugisse de acie vera- A . 21. Hocnamque vir fugiens nuntiavit, quod ex-
citer demonstraret, eidem AnanioeDominus praecipit, perientia dldicit. Quid est igitur quod fugisse Israe
dicens : Vade, quia vaseteclionisesl mihi iste, ulportet lem asserit, nisi quia constanter affirmat quod, duin
nomenmeumcoram Gentibtts,el regibus et filiis lsrael Judaicus populus Legis sensum carnaliter retinet,
(Act. ix, 15). Et notandum, quia eo die quo hxcnun- spiritalibus sanctce Ecclesisedoctoribus resistere dis-
tiabat, se venisse de proelioet fugisse de acie assere- putando non polest ? Et quid est quod magnam rui
bat. ln die quippe fugiunt: quia, attestanle Verilate: nam factam fuisse in populo preedicat, nisi quia om
Qui in tenebris est, nescit quo vadat (Joan. xu, 35). nes qui de Judaico populo verbum tidei repulerunt
Hinc etiam scriptum est : Qui dormiunt, in noctedor- ceternaraorte periisse conlirmat ? Et quid est quod
miunl; et qui ebrii sunt, in nocle ebrii sunt (I Thess. duo Heli filii mortui referuntur, nisi quia uterque
v, 7). Et quia in exemplo beati aposioli Pauli, virum ordo veleris sacerdotiidefecisse asseritur?Et quidest
de acie fugientem videre ccepimus,' hoc quod in die quod arcam Dei caplam fuisse dicit, nisi quia cogni-
liigiat attendamus. Nam nox erat quando aciem con- tionem divinorum sacramentorum a Judaeisablalam,
fra sanctam Ecclesiam construebat, quando acceptis atque a Genlibus fideliter apprehensam asserit ? quia
epistolis a principibus sacerdolum ad Damascum, , a Gentibus jam, Dei gratia vocante, fidelibus divina
minarum et coedisspirans in discipulos, festinabat B mysteria coguoscuntur. Sequitur :
{Act. IX, 1, 2). Sed qui in nocte bellum paravit, in (Yers. 18.) Cumqueille nominasset arcam Dei, ce-
ilie fugit; quia iiritinere lux de ccelo eum subito cir- cidit Heli de sella relrorsum juxla oslium, et fractis
cumfuisit, interramque prostravit, ineffabili pavore cervkibus, morluus est.
terruit, ut tenebras iramensi erroris agnosceret, et 22. Quid est quod Heli, audita Israelis fuga, re-
pro ea quamexpugnabat nocte Ecclesia in diei Iumine lata sibi ruina populi, intimata filiorum morte, de
dimicaret. In die igitur fugit, quem ut perfidice selia uequaquam cadit: cognila autera arcce captio-
noctem desereret, de cceloostensa Redemptoris cla- ne, et de sella cadit, et vitam perdit ? Sed quia in
ritas circumfiilsit. Quid est ergo quod eo die se fate- Heli sapientes Judoeorumet legisperitos designari
tur venire de praelio quo de acie fugerit, nisi quia diximus, audita lsraelis fuga, de sella non cecidit:
rectce prcedicationis intentio designatur? Quidain quia, quod simplices Synagogse'filii a sanctcc Eccle-
namque eo die de acie fugiunt, sed alio veniunt de siocdoctoribus in prsedicatione superentur, pro par-
prselio : quia errores prislinos amore oeternocvitoe vo ducit. Non cadit relata sibi ruina populi : quia ,
derelinquunt, sed, cum ad praedicationisministerium dum perire audit eos qui in Judaisroo moriunlur ,
assumuritur, de sua praedicationis facundia tempb- nequaquam expavescit. lntimata liliorum morle
rales retributiones appetunt. Alio igitur die quam eo G non cadit: quia, et objecta sibi sacerdotii ulriusque
quo fugerant veniunt: quia nimirum recti sunt con cessatione, superbire non desiuit. Itlata aulem sibi
versatione, sed praedicationis intentione perversi. arcce captione cadit: quia, dum sacramenta Scriptu-
Sancti ergo preedicatores, qui per Redemptoris nostri roesuse profunde et spiritualiter sciri a sanctsc Ec-
gratiam de circumcisione crediderunt, non alio die, clesioeprcedicatoribus et Udelibus videt, de ea quam
sed eo quo de acie fugerant de praeliovenerunt: quia carnaliter tanlum intelligit, sacri eloquii eruditione
profecto ulrumque donum in superni amoris splen- superbire non audet. De sella igiturcadit, quia, spi-
dore consecuti sunt, verilatem scilicet conversatio- ritali cognito, superbire de carnali magisterio non
nis, cum praedicationeverbi. Et quia Judaicum ma- prcesumit. Sed, quia vera prcedicari sublimiter audit
gislerium, etsi uon intenlione cognoscendaeveritatis, et nequaquam credit, dum confunditur et non salva
curiositalis tamen sollicitudine sanctorum prsedica- tur, cadit ei moritur. Capit quippe de sella, quia ex-
torum assertiones audire voluit, sequitur : tolli desinit de doclrina. Sed cadens raoritur, quia si
(Vers. 16.) Cut ille ait: Quid aclum est, fili mi ? ratione vincilur, cjusdem taraen ralionis judicio,
2J. Sub unius quippe descriptione omnibus Ioqui- pervenire ad celerna gaudia non meretur.
tur, quia gentis suce homines vidit, quos aliquando 23. Qua in re notandum est, quia qui cadens mo-
doctrina Legis instruxit. Vel fortasse filium vocavit, jjritur, juxtaostium cadit. Quid est eniro quod cadit
non affectuamoris, sed adulatione calliditatis : 134 juxta oslium, nisi quia, dum ccecus errat, impiiigit
ut eo hunc facilius per deceptionem caperet, quo se in Redemptorem? Qui nimirum de semetipso asserit,
eura paterno affectu diligere demonstraret. Eura ita- dicens: Qut ceciderilsuperlapidemistum,confringetur;
que filiura vocat, a quo quid actum fuerit scire ap- super quem vero ceciderit, contereleum (Matth. xxi,
petit : ut profecto ille, pro impenso honoreadulatio- 44). Ipse quoque de semetipso ait : Ego sum ostittm;
nis, seriem perverleret veritatis. Honor igitur appel- per me siquis introieril, salvabituret egredietur,et regre-
lalionis non ad amorem refertur, sed ad callidita- dietur, etpascuainveniel(Joan. x, 9). Juxta ostiumergo
lem. Sed qui prcclaleelaudis favorem respuit, con- mortuus esl Heli, quia Synagogoemagislerium idcirco
stantervera palefecit. Unde et subdilur : 135 pcriit, quia in Redemptorem offendit. Ibi enim
(Vers. 17.) Respondens autem qui nuntiabat: Fu- cecidit, ubi deliquit. Qui etiam cadens, cervices fre-
git, inquit_,lsrael coram Pltilisthiim, et ruina magna gil. In cervice tumor teraporalis potenticedesignatur.
facta est in pppulo. Insuper et duo filii tui mortui Fracta ergo cervice moritur, qui perfidiae uiagnitu-
sunt, Ophni et Phinees. El arca Dei caplu est. dine, auiissa regui potentia, condemnatur.
PATROL.LXXIX. ti
171 SANCTIGREGORIIMAGNI 172
24. Potcstquoque per ostiura sacrac Scripturae lit- A tein quod, audita arcre captione et soceri atqua viri
tcra desiguari. Nain velut per ostium ad acternitcm- sui morte, peperissc dicitur, 136 "isiquia Judaicas
pli atria ducimur, duui per sacri eloquii litteram ad plebisresiduum, dum spiritalia sacramenta Scriptu-
allegoricam et spirilualeui intelligcntiam subleva- rarum ad Genlium erudilionem transisse cognoscit,
niur. Intus quoque rex cernitur: quiapromissus Re- dum sapientes Synagogoecuinutroque sacerdotio iu-
dcinplor humani generis in spirituali sacrcc Scriptu- teriisse jam conspicil, ea quoeconcepil, hoeresissuoe
ras intelligentia invcnitur. Heli ergo juxta osiium" semina, loquendo effundere non desistit? Parere au-
niortuus cecidit : quia profecto Synagogx magistc- tem ci, est conceptam pravitalem loquendo aliis ape-
rium idcirco inleriit, quia pcr spirilaleiu Scripturam rire. Et quia reproba proedicat,dura parereasseritur,
eiiin qui in spiritu promissus fuerat Redcmptorcm incurvata memoratur. Velut cnim non se curvantes
liuinani geneiis, non spiritaliter, sed carnaliter, pariunt, qui coelestia loquuntur : quia in slatu fidei
qiracsivil.Juxta osliuin namque mortuus est : quia auditorum suorum corda ad studium erigunt bonoa
de eo interiit, quod spiritalem Redemptoris promis- operationis. Quoeigitur prava asserit, incurvata pa-
sionem, non secundum intelligentiam spirilaleiu , rit : quia profecto hoc sibi loquendo agilur, ut quo
sed secundum simplicem loculionem hisloriac intel- attentius loquitur, in damnationis sucebaralhro pro-
lcxit. Et quia per doctriiioe,sua: studium multo lem- g fundius deponalur. Recte igitur dum ad parlum in-
pore, Judoeoe,non amore bona operanli, sed liraore a curvatur, mori dicitur. Pariens namque moritur ,
malo declinanli, proefuit,scquilur : quia in blasphemicc suoe merito condemnatur. Ei
(Vers. 1S.) Senex enim eral, el grandmvus: el iose quia mortis suoetormenta non prxvidet, subiti dolo-
judkavit Israel quadraginla annis. res in eam irruere dicuntur. Subiti namque dolores
25. Senex etenini fuit, et grandoevus diuturnitate sunt repentinae afflictiones mortis sinc preevisione
teraporum. Q ndraginta vero annis proefuit, per li- venientis. Subito enim dolores irruunt, cum Judaicoa
morem legalium raandatorum. Quadragenariusquip- plebi suppliciorum perennium retributioues obviant:
nunc in contemptuveritatis posita , non formi-
pe numerus ad peccatores pertiuet. llndeet Quadra- quac
dat. Quia enim pro paternarum tradilionum obser-
gesimsetempus in sancta Ecclesia eodem dicrum
numero consecralum est, ut videlicet ea quaacora- vatione, ad oeternam vitam moriendo se transire oes-
miltimus peccata tergere pceniteudo sludeamus. timat, in subilos dolores tunccorruit, cum sustincre
Quadragenarius quippe nuraerus ex denaffioet qua- tormenta inchoat, quoenon speravit. Et noianduiti ,
leruario consumroatur. El quia, peccando, Decalo- quia de moriente dicitur : Irruerunt in eum dolore»
gum divinceLegis transgredimur, ipsam vero pec- tubiti: quia videlicet dum per carnis moleslias ad
candi facullatera ex ea qua consistiraus, quatuor ele- £ exitum viloecogitur, tuuc flagella dolorum irruere
mentorumconipactione contrahimus; sub numero qua- in eara temporaliter incipiunt, quibus ejus impietas
dragenario, quandiu in peccato existimus, contine- ccterna vindicla puniatur ; et quia vicino exitu re-
mur. Heli ergo quadraginta annis Israelem judica- probocJudseoruramentes se allerutrum ad perfidiain
vit, quia Synagogoemagisteriuro et austeram Legis cohortantur. In ipso autero momento morlis ejus ,
disciplinam ad timorem subjeclse plebis exhibuit : dixerunt ei, quoeslabanl juxta eam : Ne limeas,
ut materiara humanec conditionis, per concupiscen- quia fitiumpeperisti. Filium quippe peperit: quia du-
tiam fragilem, in statu juslitice per timorem retine- rum in nequitia et insuperabilem populum erudivit.
ret. Sed jam mortuus est Ileli, jam fractis cervicibusi Quocauteui mulieres juxla stant, nisi menles aequali
juxta ostium jacet; sed tamen pravae doclruiae ejus ordine iinpietatis adslrictse? Stant quippe nou veri-
virus in semine remanet. Jam quippe, qui nou cre- tale et rectitudine fidei, sed proesumplioneet jaclan-
dit de Judseorum sapientibus, judicatus est; sed quia tia religionis. Idcirco eam , ne limeat, cohortantur,
in ejus instructioue pravilatis semina mentes conci- quia lilium peperit: ut videlicet lantosecurius in ve-
piunt, qui ejus doctrina filii nascuntur perfidiaeejus leri traditione mori uon limeal, quanto illos etiam in
vesaniam non relinquunt. Quare et subdilur : ea obduratos et inconverlibiles aspicit, quos suo ma-
JJ gisterio eruditoscognoscit.Scdduuiin seabundantius
(Vers. 19, 20.) Nurus autem ejus uxor Phinees dolore
audilo nttnlio compellitur, pro nihilo ducit, quidquid alii
prmgiaanserat, vkinaque parlui: qum, , sua eruditione
profecerunt, unde et subdilur: Qum
quia capla essel arca, et morluus socer suus, el vir non
respondit, neque animadvertit. Nara dum scterni
suus, incurvavitse, el peperit. Irruerunt enim in eam doloris
doloressubiti. In ipso auletn momento mortis ejus' experiri amaritudinem inchoai, hoc, quod
dixerunt ei, quat stabant juxla eam : Ne limeas, quia lemporaliter aliis prscfuit, non delectat.Vel certe id-
circo de nato puero non lsctalur : quia is, qui gi-
filium peperisti. Qumnon respondit, neque animad-
vertit. gnitur sua inslitutione, in caplivitate conspicilur.
26. Queeautem fuit nurus Heli, nisi plebs Judcco- Unde et subditur :
rum",reprobis sacerdotibus subjecta ? Quoe quia peri (Vers. 21, 22.) Et vocavtt puerum Hicltaboth, di-
eorum preedicationemsemina perfidioein mente sus- cens : Transtata est gloria Domini, quia capta est
ceperat, prcegnanserat. Et quia conceptam raalitiam, arca Dei.
ipsa quoquecogitabateffundere, nonsolum prccgnansj 27. Arca quidem capitur: quia jam, auclore Deo,
iuisse dicitur, sed etiam partui vicina. Quid cst au- a veris iidelibus, sanctce Scriplurae saeramenla veraa
173 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES.— LIB. III. 174
intelligentiae capacitate "relinentur. Et gloria Israel. A pronus in terra jacet, faciem in terra deprimit. Per
translata est: quia, postquam a vera religione ceci- faciem vero simulacri, simulatio exprimitur rationis.
dit, redolere per bonoefamoeopinionem cessavit. Be- Pronum itaque in terra jacere, est jam vera cognos-
ne autem non perire lsrael gloria dicitur, sed trans- centibus, simulationis suacfraudibus illudere nequa-
ferri : quia religionis fama, quaro perdidit, ad quam posse. Sed tamen, ut certius Gentiles vera
Genlilitatem transivit. Translata quippe est gloria : cognoscerent, eamdem fideinostroeauditam rationem,
quia in sancta Ecclesia veroereligionis fragrantia re- et superstitionis suoevetustam consuetudinein raagis
dolet, quce in -fide Redemptoris posila, pro eeterni ac magis discutere conati sunt. Apte itaque sequi-
splendoris certitudine, quem exspeclat, donum san- tur:
cti Spiritus pignus tcnet. Idcirco de nato filio laetari (Vers. 3.) Tulerunl Dagon, et restituerunt eum in
refugit : quia profecto, dum 137 ad Gentes trans- locumsuum.
isse praeteritam gloriam conspicit, ad captivitatem 2. Id est, in templo, ubi arca Dei posita fuerat.
se parere ingemiscit. A translalione etiam gtorioefi- Quid cst ergo Dagon in locum suum restituere, nisi
lium nominat: quia profeclo impietatem in qua per- juxta jam cognitam spiritualium sacramentorum ve-
manet, quasi praelatonomine, perpetuo reproesentat. ritatem , idololatrioe statum subtili consideratione
Potest autem per hoc, quod a matre ei noraen im- Bperquirere? Et quia quo subtilius idololatriccerror
ponitur, aperte intelligi quod videmus. Ex ea enim aspicitur, verius condemnatur, subjunctum est:
nomcn suscepit, a qua ei meritura impietatis venit. (Vers. 4.) Rursusque diluculosurgentes, invenerunt
Sequitur : Dagon jacentem super faciem suam coram arca Do-
CAPUT III. mini.
(I Reg. v, 1-3.) Pliilislltiim autem tulerunt arcam, 138 Diluculoiterum surgunt : quia ad amorem
et asporlaverunla Lapide Adjulorii in Azolum. Tttle- auditac bonitatis jam ccrtitudine deliberationis se
runt Philistliiimarcam Dei, et intulerunt eam in lem- erigunt. Primus itaque dies probationis est, sequens
pium Dagon , et surrexerunt Azotii altera die, et in- cognitionis, tertius vero deliberatoe jani certitudlnis,
venerunt Dagon jacentem anle arcam, pronum in et oblatac professionis. Qui profecto dies, quia illu-
terra. minatis conversorum meutibus , in splendore perfe-
1. Quid est quod arca a Lapide Adjutorii asporta- ctoeet consummaloefnlei illuxit, sequitur :
tur, nisi quia proeconesveritatis ab eo, quem Judoei (Vers. 4.) Caput autem Dagon , et dum palmmma-
falsa opinione exspectant, Christo mysteria Scriptu- nuum ejus abscissm erant super limen. Porro Dagon
rarum auferunt? Dum enim ad veri Redemptoris truncus remanseral in loco suo.
cognitionem sanclseScripturoetestimonia converlunt, C 3. Quid enim Dagon, id est idololatruc capnt, est
ab eo nimirum in quem sui auxilii spem Judaeipo- aliud, nisi ipsum initium omnis iniquitatis diaboius ?
suerant arcam tollunt. Et quia Gentibusfidei mysleria Et quoe sunt palmse manuum ejus, nisi universa
creduntur, arca Dei in Azotum perducitur. Quacpro- opera idololatriae? Caput itaque Dagou amisit: quia
fecto arca in templum infertur. Quid ergo fuit tem- per idolorum culturam regnare maligui spiritus in
plum Dagon, nisi unaquocqueanima infidelis, quon- corde Genlilium desinunt. Palmae etiam manuum
dara iuololatricesuperstitione polluta ? Quid simula- ejus abscissae sunt, quia idolis vanis sacrificia nus-
crum Dagon, nisi totius idololatriee supeistitionem quam offcruntur. Et quia a cunctis fidelibus ejus de-
designat? Quid igitur crat aliud, mysleria fidei cor- formitas ubique conspicitur, truncus Dagon in loco
dibus Gentilium inlimare, quamarcamDeiin teroplum suo remansisse memoratur. Caput vero et manus ab-
Dagon inferri? Yelut enim juxta Dagon statuebalur scissoe, et super limen positae memorantur : quia
arca, dum proedicatoressanctsc EcclesioeGcntiles ad- profecto quisquis ad verain fidem ingreditur, prin-
raonerent, ul, ad probandara fidei veriiatem , et cipia diabolicae suasionis repellere, atque universis
praedicationeraquam audiebant, et idololalriocquam ejusdem Satanae operibus renuntiare praecipitur. Po-
tenebant errores discuterent. Bene itaque die alia sita ergo hcec sunt in limine , ut ab introeuntibus
Dagon pronum in terra anle arcam jacenlem Azotii D conculcentur : quia vere fidelis esse non poterit, qui
repererunt. Unam quippe diem Azotus habuit, in et pravis maligni spiritus consiliis adversari, atque
audita proedicationeveritatis, alteram in cognitione iuiquis operibus, non proponil. Nam qui Dagon ca-
lidei. Primo namque die arca Dei juxta Dagon statui- put attcrere, ct manus vitat, etsi fidelium numero
tur, quia in audita proedicationeRedemptoris, erro- conlineri videtur, idololalra quodam modo esse con-
ris vetustitenebras deprehetidunt. Altera vero die vincitur. In oblectationc etenim dcemonum non
surgentes, pronum in terra ante arcam jacentem solum exteriora sacrificia, sed etiam iniqua deside-
Dagon invenerunt: quia et in cognitione veritatis ria ab eorum cultoribus offeruntur. Qui ergo in veroc
stalum idololalria perdidit. Unde et bene cum lapsus Udei cognitioue receplus est, et ab immundis desi-
Dagon asseritur, jacere pronus in terra memoratur. deriis et pravis operibus non remotus , quia Dagon
Ante arcam quidem cadit, quia ex mysteriorum di- collidere caput et manus despicit, maliguo spiritui,
vinorum scientia innotescit. Sed pronus in terra quera in oblatione caerimoniarum despicit, per in-
jacet, quia, auctore jam Deo, ad aspectum fidelium lernoe concupiscenliae, et exterioris vitse imraundn
siraulatce rationis imaginera non habet. Qui enira tiam, oblationem 1'aeH.Quare et subditur:
175 SANCTt GREGORIIMAGNI 176
(Vers. 5.) Propler hoc non calcant sacerdotes Da- A gredilur, alteram quam omnipotentis Dei virtus ope-
oon super limen usque in hodiernum diem. ratur : necesse est ergo ut utramque mortem in hoc
4. Sacerdotes quippe Dagon se csse insinuant, loco spirilualiter altendamus. Mors quideiu , qua
qui super limen non calcanl. Quibus in verbis caule peccalores a peccatis pcenilendoresurgunt, designa-
inspiciendura est, quia non dixit, limen , sed super tur , quia dicit: Aggravata est super Azolios munut
limen , ut caput ct manus Dagon calcanda esse do- Domini. Illa autem mors qua Genliles se immunditiaa
ceantur, quaesuper limen abscissa esse referuntur. et iniquitati servos exhibuerunt, designatur, cuiu
Idcirco autern sacerdotes super limen non calcant, morderi a muribus, el interfici, dicuntur. Musquippe
quia abscissas ejus niauus et caput pede conterere immundum est animal, et per Legem edi prohibitum
vitaut. Sacerdotes nainque Dagon usque in hodier- ( Levit. xi, 29 ). Quid ergo per mures, nisi daemo-
num diem remanenl : quia qui per immunda dcside- nia designanlur? Et quid est morderi a muribus,
ria antiquo hosti sacrificent, adbuc sunt. Qui profe- nisi peccati pcena lacerari? Sed mordebantur a mu-
cto super templi limen calcare refugiunt: quia nec ribus, cum ad purgandum ventrem egrediebantur.
iramuudis suggestionibus, nec malis operibus resis- Quid est ergo purgare ventrera, nisi expletione pec-
lunt. Dagon itaque sacerdotes sunt. quia etsi manu- cali, miserce famoe fetorem proferre? Qui ergo ad
factis se idolis non humilianl, concupiscentiarum B J purgandum ventrem egreditur, murium morsu peri-
*•
tamen simulacris per nefaria opera se incurvant. milur : quia qui peccando ad aliorum notitiam per
Sequitur: exerapluiti pravitatis exlenditur, ad seternam quoque
(Vers. 6.) Aggravala est manus Domini super Azo- niortcm gravi dseraonuin obligatione retinelur. In
lios. secreliori enira parte natium percussi perhibenlur :
5. ManusDomini est virlus divinocpotestatis. Et quia peccator quisque ex ea parte vranus accipit
quia in Azotiis primordia gentilitatis designata sunt, animae quam incurvat ad peccati delectationem.
quid est quod manus Domini super Azotios aggravata Cum ergo raanus Domini super Azotum aggravalur,
perhibelur? Sed manum super Azotum aggravavit, a muribus percussus asseritur : quia praedicantibus
cum Gentilium corda virtute suoepotentioe ad con- seleruceviloedoctoribus, dum ab infidclitate Gentiles
versionem movit. Nam dum per inlernam aspiratio- conversi sunt, qua peccatorum morle, suasione dse-
aera eis vim oeternoemortis innotuit, de perpetratis> monum, obligali essent, cognoverunt. Morderi igitur
iniquitatibus, Gentium mentes mirabili terrore per- Azotiis post aggravatam manum Domini, est post
cussit. Quia ergo dum manus Domini aggravata' vercefidei cognitionem, daemonibus non subjici, sed
dicitur, inlerfici Azotii perhibentur, 139 gravedo> quibus se peccati fetoribus poenoemortis obtulerant,
hcccraanus accipitur in multiplicalione conversorum.. C( pcr fidei illuminationem intueri. Quasi enim luuc
Nam mori Gentilibus fuit, ab infidelitate separari. morsi sunt, quando peccatorum suoruro morsus
Manu quoque Douiini occidi, est eamdem veraefideii agtioverunt. Sequitur:
cognilioiiem, non ministerio hominum , sed divinai (Vers. 7.) Videntesaulem viri Azotii hujuscemodi
virtute, promereri. Levis itaque erat manus Dominii plagam, dixerunt: Non maneal arca Dei apud nos,
super Azotum, cum adhuc per paucos minislros lidcii quoniam dura est manus ejus super nos, et super Da-
pauci errorem desererent genlililalis. Unde el quasii gon deum noslrum.
de oggravatione manus orare verbi ministros Domi- 7. Nam cum cernerent templa destrui, sacrificia
uus admonet, dicens : Messis quidem multa est, ope-- 140 cessare , uxores a viris et viros ab uxoribus
rarii autem pauci: rogate Dominummessis, ut mittall dividi, a genitoribus filioset patres a filiis separari;
operarios in messem suam ( Matlh. ix, 58). Quasii quid aliud quara et super se et super superstitionem
aliler dicat: Qui per paucos ministros , velut lcvii suaiu manum Domini duram esse putaverunt? Sed
manu paucos ab inlidclitate separat, rogate ut mini- quid deinde factum fuerit, sequitur :
slros multiplicet, ut quasi in conversorum mullitu- (Vers. 8.) Et mittentes congregaveruntomnes sa-
dine manum gravet. Sed et modus interfeclioniss trapas Phitisthinorum, responderuntqueGelhmi: Cir-
exponitur : quia quisquis mori bac interfeclione<$j) ] cumducaturarca Dei.
dicilur, dum ad purgandum ventrem exiret, in se- 8. Quia satrapas Philisthinorura congregaverunt
cretiori parle natium morderi a muribus perhibelur. dicitur, quare autem congregaverunt non dicitur.
Ad liueram una percussio hic oslenditur, sed in ly- Sed quia respondisse satrapoe dicuiUur, et circum-
pica expositione geminatur. Nam per litterec signifi- ducendoearcae consilium tribuisse, quia ad tribuen-
cationem, et gravationem manus Domini, el muriumi dura pro eadem arca consilium vocati essent aperte
morsus ad ejusdem mortis effeclumpertinet: quiaa cognoscitur. Qui ergo sunt satrapoe Philisthinorum,
ad hoc dicitur manus Domini super Azotios aggra-- nisi elecli prcedicatoresGentilium? Satr-apeequidera
vari quod per murium morsus interfici. principes dicuntur. De quibus profecto principibus
6. Quia vero per spiritalero significationem duass per Psalmistam dicitur : Principes populorumcongre-
mortes agnovimus: unam videlicet qua peccaloress gaii sunl cum DeoAbraham (Ps.al. XLVI,10). Popu-
justilice peccando raoriunlur, alteram qua justi a lorum nainque appellatione Getites designantur. Qui
peecatis in quibus vixerant pcsnitendo se erigunt;; ergo populorum nomen et priiicipuni posuit, nimi-
unaui quaead humana corda, diabolo suadenle , in- runi eos, de quibus loquitur, Philislhinorum salrapas
f77 IN PRIMUM REGUM EXPOSITIONES. — LIB. III. 178
designavit. Qui certe populorum principes cum I.A putrescunt: quia ad corisuetum peec^torum fluxum
Abrahara Deo convenerunt, quando ad salutera con- per iniqua opera recurvantur. Hos nimirum ab im-
vertendarum Gentium, hoc prcedicatores sonuerunt perfecta percussione male sanos ille redarguit, qui
verbo, quod omnipolens Deus interno eis aspirabat ad felores pristinos devolutos insinuat, Canis rever-
desiderio. Quasi enim in auditorum Gentilium cor- sus ad vomilum, et sus lota in volutabro luti (Prov.
dibus mira erat convenientia Dei et principum, cum xxvi, 11; // Petr. n, 22). Quasi enirn ad computres-
siroul et a sanctis prsedicatoribus rationem rectce cendum extales percutiebat ille , qui verbi gladium
praedicationis acciperent, atque a Domino fructum ingerens, ait: Non regnet peccatum in vestro mortali
boiioevoluntatis. Et quia adversarii esse cognoscun- corpore, ut obedialis concupiscenliis ejus (Rom. vi,
tur, qui dixerant: non maneat arca Dei apud nos: 12).
quomodo principes mittentes congregant? Sed mit- 10. Potest autem per hoc, quod Azotii dicunt:
tere, et principes congregare, est sanctorum prcedi- Non maneat arca apud nos, eorum, qui de eisdem
catorum menles ad praedicationis instantiam provo- Gentibus et verbum fidei audierunt, et ad ccternamvi-
care : quia illic erat altentius prsedicandum, ubi tam minirae prsedestinati credere noluerunt, perver-
Gentilium corda in errore profundius mergebantur. sitas designari. Circumducere ergo arcam Dei satra-
Hinc est quod egregius doclor nobiliorem de indorai- B '. pis fuit, sanctis prsedicatoribusejus verbum veritatis
lis hostibus se elegisse victoriam gtoriatur, dicens : subtrahere, atque illis, qui digni erant, mysteria Udei
AbJerusalem usque Illyricum per circuitum reptevi revelare. Circumducta ergo est arca : quia Udei nos-
Evangelium Christi: sic autem hoc prmdkavi Evange- trse sacramenta ab aliorum notilia sublata sunt, atque
tium, non ubi de eo annuntiatum fuerat, ne super alie- aliis revelata. Unde et cum circumduceretur, inter-
num (undamenlum mdificarem (Rom. xv, 19, 20). feclio magna nimis per singulas civitates fieri perhi-
Provocati ergo sunt principes non desiderio, sed belur : quia ubicunque verbum ducebant fidei, gratia
errore infidelium, cum inde Deo lucrum majus facere mulliplicabatur conversionis. Et quia ubicunque
arbitrati sunt, unde caligo errorum per flatum su- prsedicabant, inter eos qui credebant erant qui
perbioe sublimius ferebatur. Quare et sancteeprsedi- preedestinati ad celernamvitam non erant, sequitur :
calionis instantia designatur, cum subditur : Respon- (Yers. 10, 11.) Miserunt arcam Dei in Accaron.
deruntque Gethmi : Circumducatur arca Dei. Hli Cumquevenissetarca Dei in Accaron, exclamaverunt
dicunt: Non maneat urca Dei apud nos; et isti di- Accaronitm, dkenles : Miserunt ad nos arcam Dei, ut
cuut: Circumducatur. Quid est enim arcam Dei cir- interficiat nos el populum nostrum, Miserunt ergo et
cumducere , nisi veroefldei mysteria publice proedi- congregaverunt omnes salrapas Philislhinorum, qui
care? Manet enim arca apud eos, qui veraefidei sa- 'C dixerunt: Dimitlilearcam Dominiin locum suum.
cramenta, quoe audiunt, per amorem amplectuntur. 11. Satrapx, ut diximus, sancli prcedicalores in-
Qui autem Non maneat apud nos arca dicunt, prae- telliguntur. Accaronitee, qui interpretantur steriles,
dicationem fidei a se averti concupiscunt. Satrapse Gentiles designant inconvertibiles. Qui nimirum prae-
ergo e contrario dicunt: Circumducalur arca Dei; dicatores dimittendse arcceconsilium tribuerunt, ut
quia illis attentius divina prcedicabant, quos ad si salutem suam de divina preedicatione recusarent,
odium veritatis gravis error accenderat. Et qnia per fidelibus ad ceternam patriam cum sacramentis fidei
sanctorum prsedicatorum ministeria eliam talium tendentibus, non obsisterent. Locus namque arcac,
magna lucra regnis ccelestibus illata sunt, sequi- divinorum videlicet sacramentorum ibi esse cognos-
tur: citur, ubi quidquid de oranipotente Deo nunc per
(Ters. 9.) Iltis autem circumducentibuseam, fiebctt Scripturarura mysterium dicilur, aperta postmodum
manus Domini per singulas civitates inter(ectionis nobis cognitione revelatur. Proprium quippe arcae
magnm nimis, et percutiebal viros uniuscujusqueurbis locum cognoverat, qui dicebat: Videmus nunc per
a parvo usque ad majorem, et computrescebantpromi- speculum in anigmale, lunc autem (acie ad (aciem;
nentes exlales eorum. nunc cognoscoex parle, tunc cognoscam, sicut et co-
9. Arca quippe circumducitur, cum mysteria lidei D gntfus sum (I Cor. xin, 12). Consilium itaque salra-
palam et sine limore prcedicantur. Et quia inter parum fuit, ut in locum suum reverti arcam Dei per-
initia lidei innumeri convertebantur, interfectio miiterent: ut videlicet, qui de verbi praedicatione
magna nimis 141 Per civitales singulas facta per- nullum fidei ffuctum ferebant, eam saltera iliis diinit-
hibetur. Item quia non solum simplices, sed sapien- terent, qui ex ea fructum sibi iu aeternitate praepa-
tes conversi sunt: eadem interfectio a parvo usque rarent. Bene igitur, qui remittendse arcoeconsilium
ad majorem facta asserilur. Sed per eamdem per- accipiunt, Accaronitsenorainantur. Accaronilse quip-
cussionem computrescere exlales referuntur. Exta- pe inlerpretanlur steriles. Quia enim de audita fidei
les quippe putrescere, est peccati meatus ab effusione veritate, nullum credulitatis, aut boni operis fructum
consueti fetoris penitus interire. Bene namque per- dederant, steriles erant. Tollendae ergo arcoe prin-
cussus est, cujus prominentes extales computres- cipes consilium 142 praebuerunt, sed a slerilibus;
cunt: quia nimirum nonnulli sunt, qui post inundi- ut videlicet verbi Dei semen, quod in pessima terra
liam conversionis, jiristina involvuntur sorde flagitii. germinare non poterat, terrae optimse servaretur,
Horuin profecto prominentes extales miiiiiue cora- quae de hoc labore hiemis, in perenni vita fructum
,79 SANCTI GREGORIIMAGNl 180
eentesimum proferret aestatis. Et causam protinus A A Neque enim in coclumascendere clamor poterat vi-
relaxandae arcse ostendunt, cum pr«dicalores sub- rorum morliiorum. Sed quia percussionem natium
tlunt: supcrius rctulimus ad cogniiionempeccatorum, sunt
(Vers. 11.) Ne interficiat nos cumpopulo nostro. profccto viri, quinonsunt mortui. Viriquippe sunl,
12. Accaronitaeclauiaverunt: Sliserunt arcatn Dei qui pro ceternavita quam appetunt, agere fortia dc-
ud nos, utinterficialnos elpopulum nostrum. Salrapoe creverunl. Sed viri adlmc non sunl moriui, qui
consiliuro. tribuuut, dicentes : Dimittiie arcam Dei agere magna deliberant, 143 et tamen ad dolorcm
Israel, ut non interficiut nos cum populo nostro. Quis compunclionis mala praeterita nequaquam pensant.
esl populus, de quo salrapae, id cst principcs, dicunt: Mordentur ergo a rauribns, ut moriantur: quia in
utnon itilerficialnos cum populo nostro? Quis cst po- quibus nequiter ceciderunl, recolunt, et pro proc.c-
pulus, nisi populus Cbristianus ? Dicunt ergo princi- rilis actibus se promereri oeternoevitoe amissioiiein
pes, Dimittite arcam Dei Israel, ut revertaturin locum creduut. Quia ergo viri sunl, de Dei misericordia non
suum. Quasidicat hoc : Unde vos mori perliraescilis, desperanl: et quia mordentur, ut morianiur, dc co
nobis ad oeternocviloeracritum excrcercnon probi- quod magni esse incipiuut, se noa exaltani.
beatis. Sed quod addunt: Ut non interficiat nos cum 14. Quorum profecto clamor in ccclum ascendit
populo nostro, Gentilium quidera reproborura corda B quia omnipoletis Deus conversorum gemitus cle-
io errore suo per hanc responsionem confunduutur* menter aceipit. Et quia in tempore conversionisGen-
dum iiule se isti affirraarent roortem evadere, unde tium magp.userat ad fidem concuisus, non ab aliqua
illi trepidarent mori. Arcam quoque Dei sancli pra- una, sed a pluribus civitalibus clamor ascendisse per
dicatores auferunt: quia dura contemptoribus spiri- hibetur. Unde et in persona universalis Ecelesioo
talia panduntur, ad damnalionem indiscreli proedica- propheta deprecatur, dicens : Inlende orationi mcm,
toris agitur, si eadem divina mysteria, non iraitanda a finibus lerrm ad te clamavi (Psal. LX,2, 5). Et in
perfidis, sed irridenda, et a concludenda descrantur. coelum ascendisse clamorem a finibuslerracclaman-
Nara quasi transfcrendae arcse non tara satrapee, tis oslendens, ait : Exaudtvit de lemplo sancto suo
quam satraparura Dominus procceplumponebal, di- vocemmeam, et clcmtormeusin conspecluejus inlroi-
ceiis: Nolile sanctumdare canibus, nequeponatis mar- vii in aurcs ejus (Psal. xvn, 7). Cura ergo unaquxquc
garilas ante porcos, ne conversiconculcenteas pedibtts . civitas iri coelumclamasse dicitur, universalis poeni-
suis (Matlh. vu, 6). Ilinc ileruin dicit: Si persecuti tentia conversioniscommendatur. Quod si percusiio
vos [uerinl in una civilale, fugite in aliam (Matlh. x, ad conversionem, clamor aulcm refertur ad divinoe
23). Arcam. ilaque, nc moriantur, auferunt: quia laudis devolioiiem ; hoc profeclo in inysteriis Scri-
conteraptoribus idcirco spiritualia abscondunt, ne de Q £ pturarum legimus, quod videmus. In Dei naiuque
eorum conlemptu ii qui temere ea proferunt, ex indis- ouinipolenlis laudibus unaquoeque civilas clainat:
cretione puniantur. Sed quia Accaronitisarca proeci- quia Redeinploris proeconiaorbis universus nequa-
pilur dimitti, hoc profecto insinuat, quod proemisi: quaro tacel; quem non absconse praedicat, sed in-
quia tempore persecutionis sanctorum prxdicaioi um effabilis Ixtitiae jubilatione collaudat. Quid eniiu
exhortalio, facla est, ut ipsi crederent; aliquando aliud, quam universas civitates ad clamorem cohor-
autem, ut si ipsi vitoevcrbum non reciperent, illud tabalur, qui dicebat: OmnesGentes,ptaudile manibus,
recipienlibus non obstarent: et si ipsi lormenlorum jubilate Deo iu voce exsullalionis, quoniumDeus sttm-
nietu, salulis viam non arriperent, eis iinpedimcnto ntus et terribilis, et rex magnusstiper omnes deot
non essent, quiad regna ccelestiafeslinare nec minis, (Psul. XLVI,2, 5). Ilinc iterura adnionens, ait: Jttbi-
nec poeiiis deslilissent. Sequitur : lale Deooinnis lerra, servile Dominoin latilia (Psul
(Vers. 12.) Fiebat enim limor morlis in singulis xcix, 2). Ilinc rursum, lara plagara lnurdenliuiu itiu
urbibus, et gravissimavaldemanus Domini. rinm, quam clainorera civitatum exprimit, dicens :
IIoc quidem ad exleiiorem perseculioneni qualitcr Commovealura facie ejus universa terra, dkite in
accipiatur, supra expositum csi. Sequitur : Genlibus, quitt Dominus regnavit (Psal. xcv, 9, 10).
(Vers. 12.) Vtri quoque, qui mortui non (tierant, T\ j Prxiuiserat eniin : Cuntate Domino cantkum novitm,
percutiebanlurtn secretiori purle nalium: et ascendebat', cantate Dontino omnis terra (Ibid. 1). Coimnotio
itlulutusuniuscujusquecivitatis iu cmiunt. quippe terroc pertinet ad dolorein poenitentix : can-
13. De nalium quidera percussione, quia superius> tare Doraino, sive annuntiare in Gentibus quia Do-
iliximus, dicendum hic non esset, si hic aliud quaiui niinus regnavit, ad studium proedicationis, et ad
ibi nequaquam diceretur. Quid cst ergo, quod dicil: devoliorieni divinx laudis. Uniuscujusque civitatis
' clamor in cceluinascendit: quia in universoorbe lain
Viri quoque, qui morlui non fueranl, perculiebctnliir?
Numquid vero ii, qui morlui fucrant, morderi itcruini proedicaliouis veritas, quam devotionum laudes a
pro arc* pcsna debucrunt? Sed et cum percussorumi lidcLbus saiiclx Ecclesioe declamanlur, qux ad su-
clamor in coclum ascendissc dicitur, salis oslendii poriii auditus cclsituilinera per susceptionera diviuae
poleral, quia de vivis, et non de roortuis dicerelur. dignationis assuinuntur.
" Fortasse legendnm, conculcanda. Sanc, conclu- confirmathocMatth. testimonio.Nolite sanclum,elc,
denda, nihil bio siguilical. Opiimus autcm ust sensus> comersi conculcentcus.
lcgeiido conculcauda.Prooterca,quod bic ail scriplor,
181 IN PRIMUMREGUMEXPOSITIONES.— LIB. III. 182
CAPUT IV. A gloriam cernimus, quando ab altis figurarum tegmi-
(I Reg. VI, 1.) Fuitergo arca Domini in regione nibus speciem divinaemajestatis revelata facie con-
P hilislhinorumseptemmensibus. tuemur. De ista quippe in loco suo arcea relatione
1. Quid septem menses isti, nisi totam vitoepra> per prophetam dicitur: Et non docebitvir ulira pro-
sentis prolixitalem designant? Quanquara Azotii et ximum suum, dicens: CognosceDominum: a minimo
Accarouitoeclamarent, Circumducaturarca Dei Israel, usqtte ad maximttmcognoscentme (Jerem. x-xxi,34).
el tion maneat arca Dei apud nos: vcrilate tamcn Hinc Joannes repromittit, dicens: Cum appariteril,
sanclse historiae dicitur, quod in typo sanctaeEccle- sitniles ei erimus, quoniamvidebimuseum sicuti est
sioe cognoscarous, quia in regione Philisthinorum (I Joan. III, 2). Sed jam remittendx quod consiliura
arca Dei septem mensibusfuit. Non ergo malorumet sacerdoles et divini quxrentibus tribuant, attenda-
impiorum hominum voluntas, sed Dei dispensatio in mus. Nain sequitur :
salute Genliliumadimpleta esl. Jam quidem de gen- (Vers. 3.) Qui dixerunt: Si dimiseritis arcam Dei
lilitate sublati sunt impii, jam mortui sunt, qui Chri- Israel, nolite dimiltereeam vacuam,sed qtloddebelis,
sti confessores persequebantur, et tamen arca Dei a redditeei pro peccato, el tunc curabimini, et scietis
Philisthinorum regione non tollitur : quia divina ' quare non recedat manus ejus a vobis.
sacramenta apud Genles, sancti Spiritus poculo de-
3. Quidnam est arca vacua, nisi divina scientia
briatas, per studiosam sollicitudinem reservanlur.
sine bona operatione ? Vacuam namque arcam remit-
Bene autcm dicitur septem mensibus, quia sanctarum
in mundi finem tere, est de cognitione spirilualium sacramentorum
Scripturarum mysteria 144 usque fructum boni operis nullum ferre. Vacua ergo arca
cum Christi iidelibusperdurabunt. Sed quisquis ejus- cum mens ad Udemvenienlis, adxternam
dem sanctx Scripturx mysteria per gratiam intimou remitlitur,
Dei transire desiderat, et la-
charitatis apprehendit, non de loco, in quo tempo- mencontemplationemjam
in hac vita bonis operibus insudare nequaquam
raliler arca dimittitur, sed de eo, in quo xternaliler
curat. Prxdicatorum ergo voce prxcipitur, ut arci
sistitur, sollicitusfuit. Quare et subditur :
cum dimittilur, vacua non relaxetur, ut, si bona
(Vers. 2.) Et vocaverunlPhilisthmi sacerdotes, et opera, quisquis lidelis est, non multiplical, ad xler-
divinosdkentes : Quid faciemusde arca Dei ? Indkale nam Dei omnipotenliscognitionera,quod transiturus
nobis. Et quomodoremittumuseam in locumsuum. sit, conliderenonprxsumat. 14B Vacuaautera arca
2. Qui sunt, qui sacerdoles et divinos consulunt, non dimittitur, si illud ei pro peccato redditur, quod
nisi fidelessanctx Ecclesix, qui oeternx salutis viam debelur. Quid est quod pro peccato debetur arcae,
sine errore tenere concupiscunt? Et qui sacerdotes, „ nisi alllictio devotx poenitentix ? Quo in Ioco notan-
et divini, nisi sanclx Ecclesiae proedicatoresintelli- dum est, quia eis loquilur qui a muribusmorsi sunt.
guntur? Sacerdotes quippc sunt ob oblationemsacra- Qui enim sunt morsi a muribus, nisi qui in liaei ca-
menti: divini vero, ministerio prxdicationis. Nam lliolicx illuminatione positi, anle ejusdem fidei
duo ista in pasloris persona conveniunt, si ei adsit el cognilioncm, sive post, prava egissc se recolunt?
sanctitas vitx, et eruditio sapientix : quia ad pur- Nam qui anle gratiam regenerationis nulla criraina
ganda peccala subditorura constitutus est, et ad admisit, et regenerationis donuradigna conversatioue
errorura caliginem prsedicalionis luce depellendara. retinuit, arcas quidem debet, sed ei pro pcccato non
Pastor crgo sanclx Ecclesix, qui vilx sanctilatcin debet. Cognitione quidem divini eloquii, boni operis
habet, et divinx prxdicaiionis virtutem non habet, reddere fructum cogitur, sed ad poenitentix salis-
sacerdos quidein, et non divinus est. Item si vcrbi factionem ex scelerum, qux respuit, debito non ur-
facundiam relinet, sine vilx sanclitate, elsi divinus getur. Qui ergo mordentur adhuc, debilum arcx pro
esse ccrnitur, sacerdotiihonore nequaquamdecoralur: peccatb reldant; ut pro criminum meraoria, bumi-
quia quod sublimiter prxdicat, terrena actione con- lem poeuitenlix oblalionem oranipotenli Deo resti-
culcat. Qui autem de arcse loco, et de remittenda tuant. Et tunc quidem curantur; quia tum con-
arca Dei inlerrogant, et sacerdoieset divinosvocant: scientix vulnus obducitur, cum afflicla mens per
quia nimiruni ii, qui de cognitione divinx prxdica- poenitenliam ad sperandae venix securitatem rele-
tionis, venturx vitx gaudia diligunt, ad salutis con- vatur. Tunc etiam sciunt, quare manus Domini non
silium, nec carnales sapientes, nec mullum simplices recedat ab eis : quia lunc ulilitatem compunclionis,
religiosos pastores quxrunt. Sacerdotes itaque ct seu afflictx carnis bonum intelligunt, cum de flducia
divinos vocanl: quiaeisse committunt, qui et superni divinx indulgentix ineffabiliter lxtantur. Quid est
rectiludinem itineris deinonslrant sublimitate scien- enim dolor pcenitentix, nisi plagx raolestia ex dx-
tioe, et pro subditis onmipotenli Deo idonei intcr- moiium percussione ? Nam qiiasi in dolore plagx
ces>ores sunt, per purilatem vitx. De remiltenda adhuc acriter pungentis suspirabat conversus ille,
igitur jn locum suum arca interroganl: quia dc ista cum diceret: Conversttssum in mrumna mea, dum
cognilioneScriplurarum, quam in mysteriis verbo- configilurspina (Psal. xxxi, 4). Quid enim xruinna,
ruin accipiunt,transiro ad perfcctam Deicognilionem nisi atflictioneminsinuat pocnitentix? Sed in eadem
iii xieinilate concupiscunt. Veluteniui arca remitti- xruuiiia conversumsc asserit, dum spinasconfixuram
tur, CIIIIIparva islacogiiiliopcrvilec prxscntis trans- senlii. Quasi dicat : Duni rccjrdulioiic llagilii mor-
itum adiinpletar. El iu loco suo ostcnsx arcx Dei dcoi', arcx debilumredJere nondcsisto. Spinaquip-
J83 SANCTIGREGORHMAGNl 184
pe configilur, dum per omnipotentis Dei dispensa- A nis quibus vidimusmala (Psal. LXXXIX, 14,15). Velut
tionem, ad lacrymas conversorum anima criminum enim in nocte pcenitentix luctum exceperant, qui
recordatione inflamuiatur. Et arccedebitum solvitur, mane, videlicet divinx dignationis apparente clari-
quando jam pro qualilate criminis, mensura exten- tate, se repletos misericordia congaudebant, qui se
dilur laraentationis : cum post diuturnas lacrymas delectatos pro diebus, iu quibus humiliati fuerant,
afflictaediu menti, inlerni solalii lux inlunditur, at- . asserunt : per donum curalionis, gravitatem manus
que a percussionis intimx pondere divinodono levi- Domini, quare ab eis non recesserat, scire demon-
gatur: cum jam purgatx menti per gratiam sux strantur. Sed quia a principibus adhuc per consilium
inspirationis omnipotens Deus appropiat, atque ex dicitur, ut quod debelur pro peccato arcx reddalur;
flducia consecutx indulgentix eam exhilarat, quam et quid sit illud quod debetur, non exponitur, adjun-
ei ex prxsentix sux gratia subministrat. Quasi enim ctum esl:
de percussione tunc sanatur, cum per refusseindul- 4, 5.) Qul respondentesdixerunt: Quid est
de (Vers.
genlix. gratiam magnitudo doloris pcenitentis quodpro delictoredderedebeamus?Responderuntitli:
alflicta mente removetur. Juxla numerumprovinciarumPhilisthiim quinqueanos
4. Unde et is, qui in aerumna convertebatur, dura aureos facielis, el quinquemures: quia plaga una fuit
configeretur spina, in eodera psalmo omnipotentem vobiset satrapis vestris. Facietisque simililudinesano-
Deum curationis suce auctorem Ixtanter alloquitur, rum vestrorum,et similitudinesmurium, qui demoliti
dicens : Tu es mihirefugiuma pressura, qumcircum- sunt lerram, ct dabitis Deo Israel gloriam, si forte
dedit me, exsultatiomea (Psalm. xxxi, 7). Pressurain relevetmanumsuama vobis,et a diis veslris, et a terra
quippe vocat gravissimam valde manura Domini.De vestra.
qua percussione gravissimx manus ctiam Paulus lo- 5. Quid est, quod quinque anorum similitudines,
quitur, dicens; Ipse enimspiritus pro nobispostulatge- et totidemsimilitudinesmurium, juxta provinciarum
mitibusinenarrabilibus(Rom.vm, 26). Qqi ergo a pres- numerum, fieri jubentur, et sic arcx debitum solvi-
sura invenisse Dominirefugium, et exsultationem in- tur ? Hxc profecto, si more Judaico secundumlitieroe
sinuat, ab interni doloris percussione, gaudiodivinx. vilitalem pensantur, non solum despicienda sunt,
indulgenticecuratum se esse manifestal. Hinc item sed nec auditu digna. Qux profecto digne accipit,
dolens adhuc conlitelur, dicens : Tibi soli peccavi,et qui quo viliora per litterx sonum audit, eo ea per
malum coramte feci (Psal. L, 6). Sed quia de cura- spiritalem signilicalionemutiliora esse intelligit. Nam
tione prxsumit, insinuans, ait: Auditui meo dabis sanctus Spiritus, quo inspirante lota hxc sacra hi-
gaudium et tmliliam, et exsultabunt ossa humiliala - storia scribitur, nunquam tam vilia promeret, si in
^
{Ibid., 7). Debitum ergo arcae redditur pro peccato, hujus viliialis arcano raagna quxdani, et pretiosa
cutn peccalores ex Scripturaesacrse cogniiione affli- valde mysteria non signaret. Unde doctor egregius
gunturj et cruciatu tergere culpas satagunt, quas fatetur, dicens : Omnia in figura conlingebantitlis;
carnii delectatione traxerunt. Curantur autem, quan- scripta sunt autem propter nos, iri quos fines sccculo-
do jam expleta mensura affiictionis, ad fiduciamdi- rum devenerunl(ICor. x, 11). Eo igitur per spiritura
vinceindulgentix 146 Per auxilium relevantur in- altius requireiida sunt, quo in exposita velut carne
terrti solatii.-Unde et Psalmisla loquitur, dicens: litteraevile cernitur quod loquuntur. Qux ergo sunt
Cibabisnos pane lacrymarum, et potumdabis nobis in1 anorum similitudines, qux murium imagines? Et
lacrymis in mensura (Psal. LXXIX,6). Lacrymarum1 quia hxc tam ad tenlanlia dxmonia, quam ad mem-
quippe potus ad mensuram dat: quia profecto pec- bra peccatorum fetoribus exposila, superius retuli-
cator, etsi ex interna Dei aspiratione pro culpa cora- mus, similitudines anorum et murium, qua significa-
pungitur, ex eadem compunctionis aftlictioneeodem1 tione deaurantur? Sed profecto tunc arcx debitum
consolante relevatur. Unde et per MoysenDominus> pro peccato bene solvitur, si anorum et murium si-
dicit: Ego occidam, et ego vivere faciam : perculiam,i mililudines ex auro fabricentur. In ani quippe simi-
et ego sanabo (Beut. xxxn, 39). Perculit namque, ett _ litudine emiltendi 147 fetoris membrumcernitur :
sanat: quia quos per compunctionera sauciat, per ettamen, quia similitudo, non verilas est, fetore
indulgentix securitatera curat. Bene ilaque curatis> jam nullo maculatur. Et quia de auro efficitur, hoc
jam dicitur: Et scietis, quare mantis ejus non recedat' profecto insinuat : quia ex splendore pulchritudinis
a vobis. Nam antequara curet, quare manus Dominii species commutatur delormitatis. Peccator ergo con-
ab eis non recedat, scire non possunt: quia tunc' versus ani siraililudinem facit, cum quibus peccali
poenitentix bonum intelligunt, cum in purificatojami feloribus merabra sua deposuerat, ad menioriaui
corde sancti Spiritus gratiam recognoscunt, et di- ducit. Ani ergo similitudinem fabricare, est uiem-
vineeindulgenlix dona concupiscunt, de quibus inef- brorum suorum nuper peccanlium turpiludinein pce-
fabili exsultatione gratulantur. Nara curantis jarai nitenti corde recolere. Non itaque anum, sed ani
roanus Domini causam, qua ab afflictionenon reces- similitudinem fabricat, qui et a peccati feloribus
serat, eos scisse conspexeral, qui percussorumi membra abluit, et eadera membra, quibus peccatis
exsultaliones exprimit, Deo loquens et dicens : Re- subdiderit, recolere non omittit. Et quidem ex auro
pleti sumus mane miscricordia tua, exsultavimuset( fieri ani similiiudocornitur, quia ad pretium xterii:e
ielectali sumus pra d_iebus,quibus nos humitiasti,an- salutis peccatonirq turpUudines atleruntur, Vel for-
185 IN PRIMUMRILGUMEXPOSITIONES.— LIB. III. 188
tasse memorando similitudines anorum fiunt, flendo A supernce conversationis fulgorem radiant; et ipsi qul
deaurantur: quia et recolendo, qux lecimus, fingi- jam Dei omnipotentis auxilio fortia agimus, iinmuti-
mus: et dum commissa attentius lugemus, in justitix dorum spirituum prostralos fuisse fraudibus nosroet-
splendorem raembra deauramus. Anorum ergo simi- ipsos viderous. Quod profecto eonsilium, quia pluri-
liludo, non veritas cernitur, quia tunc peccator suee bus tribuunt, ejusdem quoque rationem ostendunt,
deformitatis ignominiam respicit, cum prava opera quia dicunt : Quia plaga una fuit vobis tt satrapis,
non solum commiltendo non exercet, sed etiam in vestris. Quasi aperte dicant : Quia omnes peccato
preeterito se commisisse vehementer dolet. Quinque subditi fuistis, necesse est ut ad melioris vitx stu-
autem ani fleri jubentur, quia universalis omnium dium corda pariter prxparelis. Unde et Paulus dicit:
Gentilium satisractio imperatur. Unde et caute nola- Omnes peccaverunt, et egent gloria Dei, justifieati
tum est: Juxta numerum pvevinciarum Philisthiim. gratis per gratiam ipsius (Rom. m, 23).
Quare enim quinque sunt Philisthinorum provincix, 7. Et ut altentius nieliorandae vilx propositum
nisi quia carnalis vita Gentilium designatur? Quia commendent, inculcando repetunt, dicentes : Facietit
enim quinque sensus corporis non ad laudem Crea- similitudines anorum vestrorum, et murium, qui demo-
toris, sed ad carnalem vitam contulit, per quinarium lili sunt terram, et dabitis Deo Israel gloriam, si (orte
numerum Philisthinorum provincix exprimuntur. ]} relevet manum tuam a vobis, a diis veslris, et a terra
Quinque anos aureos prxcipiuntur ut faciant, ut de vestra. Eis, qux praedictaesunt, similitudinibus factis,
omnibus compungantur sensibus : et qiiia omues Deo gloriam dare, est de studio boni operis, et de
peccaverunt, ideo ad supernx vitoe claritatem mem- . xstimatione humilitatis, in semetipso inaniter non
bra omnia redigant, qux per oblectamenta carnis gloriari; sed Dei omnipotentis laudibus omne quod
oranimoda polluerunt sorde flagitii. In auro quippe agitur impendere. Et quia dicunt: Si forte relevet
supernx conversationis fulgor ostenditur, quia per manum suam a vobis (I Reg. vi, 5): quid aliud in
Joannein de superna civitate dicitur: Ipsa vero civitas hoc verbo dubitationis accipilur, nisi quia difficilis
aurum munaum, simtis vitro mundo (Apoc.xxi, 18). ostenditur reconciliatio criminosorum? Unde et per
Membra igitur deaurantur, cum corpus terrena el Jonam dicitur : Quis seit, st eonvertatur, et ignoscat
coenosaconcupiscenliarumfoeditatedefbrme, in splen- Deus (Jonm III, 4) ? Quia ergo, si forte relevet ma-
dorem commutalur xternx viisc : cum videlicet per num, dicitur, commoveri ad pcenitentix lacrymas cum
sanctx conversationis pulchriludinem radiat, quod magna forlitudine debemus : quia etsi hi qui pceni-
in appetitu mundansc delectationis peccatorum fe- tentiam austeram faciunt, vix fiduciam salulis inve-
tore sordebat. Adistam namque deaurationem beatus niunt, negligentes salvi fieri quando possunt? Qusa
Paulus 'auditores suos admonebat, dicens : Sicut C profecto reconciliationis difficultas si in poeniteniium
exhibuislis membra vestra servire immundilim,et ini- xsiimatione tenetur, apud omnipotentem Deum ne-
quiiali ad iniquitalem, ita exhibeatis membra veslra quaquam invenitur : quia et dum Ninivitx velut pro
servire jttstilim in sanclificationem (Rom. vi, 19). Et difficili reconciliatione gravi pcenitentia se dejiciunt,
quasi ad anorum simililudines eos respicere com- omnipotentis Dei misericordiam facile meruerunt. Et
pellens, intulit, dicens : Quem ergo fructum habuistis cum prophetx Joelis voce acri se Deo populus la-
in iilis, tn quibus nunc erubescitis? Nam finis illorum mento prostraret, egit profecto, ut qui videbatur ad
mors. Anorura ergo similitudines ad ruborem fiunt: placandum difficilis, ejus iram levigaret. Nam statim
quia profecto fceditatis nostrx maculas ad memoriam in eo scriptum est: Zelatus est Dominus terram suam,
ducimus, ut-de eisdem maculis confundaraur. Sed et pepercit populo suo (Joel n, 18). Manus itaque re-
deaurantur ad securitatein : quia profeclo dum de- levatur, cum mens in pcenitentia valide compuncta
formitatem nostram supernae vitoe claritate obduci- ad consecutx misericordix donum, divina aspiratione
raus, divini examinis discussionem quadam securitate sustollitur. Et quia, ut dixi, in initio nascentis Ec-
prxstolamur. clesiae, sicut generalis peccatorum conversiu, ita et
6. Mures etiam, qui terram demoliti sunt, de auro generalis erat reconciliatio conversorum: manus Dei,
fieri jubentur : quia et immundi spiritus, qui carni D qux relevanda asseritur, et ab auditoribus, et a diia
nostraecorruptionis oblectamenta suggerunt,ad justi- eoruro, et a terra relevanda perhibetur. Per deos
ficalionem nostram memorantur. Quid est enim si- namque sublimeset sapientes viri designantur. Nam et
militudines murium facere, nisi eas quas de nobis ad MoysenDominus dicit: Posui te in deum Pharaonis
maligni spiritus habuerunt victorias, memorari ? Sed (Exod. vn, 1). Et in Legis etiam mandato prxcipitur :
murium quoque similitudines deaurantur, cum nos Diis non delrahes (Exod. xxu, 28). Per terram vero,
eorumelisosviribussuspiramus. Namdum ipsorum nos simplieiura vita exprimitur: quia dum praedicationem
fraudibus victos plangimus, 148 similitudines pro- superiorum, velut cccli pluviam in se cadentem, re-
fecto murium aureas tenemus, dum prxferita consilia cipiunt, de irrigatione verbi fructum proferuut bonx
daemonumnon haberausin blandimento operis, sed in operationis. A diis ergo, et a terra manus Doniini
contemptu reprobationis.Ex auro itaque similitudines relevatur, cum tam sapientes, quaiu simplices ad
murium fiunt, quia praeterilcefraudes dxmouum ad certiludinem divinac indulgentioeaut occulto et spi-
fulgorem nobis bonse vitx proficiunt. Tanto eniin rilali solatio, aut prcedicatorunijudicio reducuntur,
huroiliores jara sumus, quanto membra nostra per Uude et is, qui paulo superius deaurari membra mo-
187 SANCTlGREGORIIMAGNI 1SS
•uerat,dicens: Exhibetemembravetlra servirejusiiiia;i A simul sancta Ecclesia, aut unaqusequecujusque tide-
M sanctificationem.(Rom.vi, 19), quasi relevatx ma-- lis anima designatur ? Cujus
profecto plauslri>rotx
nus 149 ftominijudicium proferens,ait: Nunc autemt sunt ulrumque Testamenlum. Nam dum sancla Ec-
liberati a peccato, servi aulem (acti Deo, hubetis (ru-- clesia, vel electa quxlibet mens per vetus et novuiii
ctum vestrum in sanctificationem, finem vero vitami Testamentum instructa, ad xternam vitam innititur,
mternam (Ibid., 22). Hinc iterum conversis a nc-- quasi sublimibus prxlatis rotis, ad proposilumlocum
quioris vitcedeformitate, integrum auri fulgorerarai-- per altum fertur. Sed plaustrum ficri novum prxci-
rabalur, dicens : Fuislis aliquando tenebrm, nunc: pitnr, ut videlicet, qui ad xterna gaudia pervenire
attlem lux in Domino (Eph. v, 8). Hinc idem suosi desiderat, per prxceplum dilectionis novi hominis
collattdans, ait: /n medionalionis pravmet perversw, splendore vestiatur. Hoc quippe plauslrum innovari
in quibus lucelis, quasi luminctriain mundo (Phil. u, preecipiebatDominus, J50dicens: Hoc est pracep-
15). Factis igitur ex auro similitudinibus anorum ct lum meum, ut diligalis invicem, skul ditexi vos (Joait.
murium, et data Deo gloria, manus Dominireleva- xv, 12). Hinc Paulus prxcipit, dicens : Renovamini
tur: quia post pcenitentix luetum, post melioralio- spirilu mentis vestrat, et induimini novum hominem,
liemvitce, et oestimationis humilitatem, ad plenam qui secundumDeum creatusest ( Ephes. IV,23). Hinc
(ffrinipbtentisDeiroisericordiam peccatores reducun- B ] Romanos alloquens, ait : Non in comessalionibitset
tur. Et quia ista ofnnia adhuc per consilium prseci- ebrietatibus,non in contenlioneet amulatione, non in
piuntur; pfsedicatorum vero consilium alii devote cubitibus et impudiciliis,sed induimini DominumJe-
perflcittnt, alii vero contemnunt, qui de bonx viix sumChrislum (Rom. xm, 13). Plaustrum igitur no-
splendore bonos Iatidibus efferunt, eoritra superbos vum facit, qui et utrumque Teslamenlum recte inlel-
pef InVectibhemincfepationis accenduntur. Nam se- ligit, et splendore sanctx conversationis indutus,
quitnf: ad superna sese desideria extendit.
(Vefs. 6.) QuUre aggravatis corda vestra, sicut 10. Possunt quoque rotx, quibus hoc plaustrum
jEgyplus, et Pharao ? > gradituf, electi cujusque geminum desiderium desi-
8. Cor namque, ut .flLgypluset Pharao, aggravat, gnare: quia quisquis jam, opilulante Deo, prxsentero
qui jam cognitione sacri eloquii, vulnera peccatorum vitam in xrumnara peregrinationis lenet, ad fulurani
suorum iritelligU,et tamen per meiiorationem vilx, beatittidinemidcirco pervenire desiderat; ut impas-
per amaritudinem pcenilentix, ad vera futurx vitoo sibilis el immortalis liat: ut videlicet per ununi, eam
gaudia anirtium non inlendit. Bene ergo jEgypliis in quam horret, miseriam deserat; per aliud, eam,
gravitate cordis similatur. ^Egyptus quippe tenebree' quam promeretur, bealitudinem nunquam perdat.
dicitur. Quid ergo jEgypti nomine accipitur, nisi a C Vaccx autem sunt sancli prxdicatores. Qui quia et
ccelorum sedibus angelbrum lapsa multitudo? Et gemino prxcepto charitatis insignes snnt, et in nova
quid in Pharaone ^Egypti rege, nisi ipse tenebrarum conversatione conversorum animas gignunt, recte
aUctor diabolus designatut ?Beneergo dissimulatores tam binario numero, quam fcminino genere desi-
poenitentix, ^Egypto et Pharaoni in cotdis aggrava- gnantur. Vituli auteru sunt desideria terrena. Cum
tione similantur. Reprobi quippe angeli semel a cce- ergovaccx plaustrum trahunt, domivitulosclaudunl:
lestibus lapsi, sicut amorem amissx beatitudinis non qoia dum electis fidelibusad supernam patriam du-
recipiunt, ita et prjenitentiam agere de perpetrata calum prxbent, ea desideria qux eis reprobam vitam
superbia nunquarn possunt. Dnm ergo sancti procdi- suggerunl, prodire ad effectum prohibent. Claudunt
catores coritfa impuderites peccatores per acutar» quippe vitulos, cum jam superba desideria in ipso
jhcrepatibhem se invehunt, iEgypti et Pharaonis suggestionis initio, intra conscienliam conterunt, ct
similitudinem ad medium ducunt; ut auditores eo- profieere ea ad efleelum operis non permilluni. Un-
rum tanlo facilius ad satisractionem proruanl, quante de et vaccx, quibus non est jugum imposilum, ad
per Id, qribd poeniteilliamnolunl agere, damnatisan- trahendum plaustrum exquiri perhibentur: quia prx-
gelis se esse similes non ignorant. Unde et instanter ^ dicatores electis fidelibus providendi sunt, qui per
ad sludium adiniplendi consilii eos cogunl, dum sub- nulla onera criminis subjecti sint imperio diabolicx
inferentes dicurit: potestatis. De quo profecto jugo per prophetani di-
(Vers. 7-9.) Aecipiteergo, et (acile plaustrum no- citur : Computrescetjugum a (acie olei (Isu. x, 27).
vum uniim, et duas vaccas [etas, quibus hon est im- Beneautemprocessus sensuum ordini concordat vcr-
positumjugum, jungite ad plaustrum, et clauditevitu- boruin : quia elsi adversa dominatione sunt liberi,
los eartim domi: tolletisqttearcam Domini, et ponetis necesse est ut sempcr sint de fulura conversatiouc
<eamin plauslfum, et vasa aurea, qttmexsolvittisei pro suspecti. Vaccx ergo et sine jugo sunt, et lamen
delicto, ponelis in capsella ad lultts ejus, et dimitiilei earum vituli domi clauduntur : quia sancti prxdita-
eam, ut vadat. Et aspkietis : et si ciuidemper viam lore^ adversariis spiritibus ex virtute dominaulur:
confinium suorum ascenderil conlru Betlismnes, ipse: sed ab edomandis pravis desideriis, eo inteniioncin
se ornalos as-
(ecit vobis grande malum hoc. Si avlem minime, scie- non auferunt, quo de sanctitate, qua
tis quia nequaquammanus cjus teligit nos, sed casu piciunt, securitalem iii liac vita perpetuain babcre
nccidit. non possunt. Et quia talibus divinx cognitioiiisgra
9. Quid enim plaustri nomine, nisi aut univcrsai tia lalius aperitur, aptc arca Domini tolli, ct supcr
189 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES.— LIB. ffl. 190
plaustrum poni prcecipitur. Quod autem imponi arca A eruditionem percipiant, et iirmam consuetudinem
RudUoribussuper plaustrum jubetur, hoc profecto bonx operationis. Nam nec simplicibus subjectis et
insinual, videlicet, quod in sancta Ecclesia plures bene viventibus, nec eruditis et infirmis vivendi li-
ordines prxsntum invenimus: quia dum praerogativa bertas recte conceditur. Illi quippe a callido adver-
alii aliis digniores sunt, etiam auctoritatem prxci- sario decipi tanto facilius poterunt, quando et depre-
piendi sortiuntuf a in culraine ordinis altioris. Cum hendere ejus insidias per spiritaleia erudilionem ne-
ergo arca Dominireduci prxcipitur, super plaustrum quaquarn didicerunt: isti vero eo difficilius servant
novum poni perhibetur: quia profecto ad xternam bonum erudilioriis, quo tentatoris laqueos eruditi
patriam cum cognitione sacramentorum spiritualiura conspiciunt, et eorum vincula devitare eruditi non
recte gtaditur, qui hoc quod de sancta Scriptura ptfssunt. Tunc ergo competenter arca dimittitur, cura
didicit, pef novceconversationis pulchritudinem non id, cui imponi debeat, plaustrum ante fabricatur,
reiinquit. cum ei vasa aurea, qux debentur pro peccato, ex la-
11. Ad latus autem ejusdem arcse vasa aurea, qux tere dependuntur: quia profecto lunc secura esse pote <
ei prb deliclo sunt reddita, poni prxcipiuntur. Vasa ritvita libere viventis subdili, cum renovationem in-
quippe aurba vocat, qux superius memorat, dicens: tcrioris hominiscustodire longo usudidicerit;cuiu ex
Factefi* similitudines anorum vestrorum et murium. B vitxpuritatecelsitudinemdivinxerudilionisapprehen
In quibus profecto vasis peccatorum atque tenlatio- dit, atqueinler dona sublimia, eaqux aliquando prave
num membria designari dixeramus. Quid esl ergu, egisse memorat, recolere ad humilitateni non negli-
quod superius anorum, et 151 murium similitu- git. Qux profecto vivendi libertas, quia ad soluru
dines esse perhibuit, nunc vasa aurea appellavit ? Sed studium superni amoris bonis subjectis impenditur,
ibi de eo, quod arcx pro peccato exsolvi debebat, apte et causam, qua eadem arca dimittalur, adjun-
tractabatur, hic autetii de arcse f eriiissione. Quid ergo git: ttt vadat, inquit. Quasi enim et aliis verbis di <
est, quod res istx eeedemhbnestiori nomine expri- cat: Ad hoc solum liberius vivere permittendi simt,
muntur, nbi quia peccata, qux pcenitenlix fletibus ut ad coelestem patriam celerius proficiscantur. Sed
tersa hon snnt, in deformitate sua aitentius videnda quia nonnulli subditi tara conversatibne quam scien-
atqne lugenda sunt: ea vfiro, qux jam sunt diluta tia humano judicio perfecti sunt, 152 non divino ;
roagnis fletibtrs, non attentius, neqUe in deformitate providendum bonorum rectorum studio est, ut eo-
sua resprcienda, sed xstimatiohe humilitatis aliquan- rum curam tunc nec oranino prxtereant* cum iidem
do cogitanda ? Quasi enim in mente pcenitentis, et subditi sedeeorura cura diraissos pulant, sed pia cal-
acriter dolentis ani similitudo, et murium est: quan- liditate explorent jam liberi qualiter vivant, quoruro
do ut atlentius lugeat eam, quam ante mentis sux G subditionis bona plenius noverant. Quare et subjun»
oculos congerit, peccati raassara coadunatam videl. gituf : Et aspicklis, el si quidem per viam finium suo-
Sed cum jam magnis et diutufnis fletibus quodam- rum ascenderit conira Bethsames, ipse fecit nobis hoc
modo de peccatorum suorum remissione securus ad malum grande. Sin autem minime, sciemus quia ne-
supernara patriam festinare cufsu magnx conversa- quaquam manus ejus letigit nos, sed casu accidit.
tionis ccepefit, quasi aufea jam vasa conspicit: quia 13. Belhsames , ut jara diximus, interpreta-
peccata videt, non quibUs se obligatum viderat, sed tur domus solis. Diraissara autera arcam prxdica-
qux omnipotentisDei Iaudibus impendat. Bene autem tores aspiciunt, utrum recto itinere contra Beth ,
in capsella ad latus arcx eadem vasa reponuntur. sames gradiatur : quia et cum proprio arbitrio dimit-
Nam $ arca divinx cognitionis secrelum insinuat, ad luntur subditi, explorare prxlati debent, an bonumi
latus vasa dependuntur: quia dum altitudo divinx libertatis ad profectum convertant coelestis itineris.
cognitionis mentem elevat, ad virtutem humilitatis Sed et caute notandum est : quia tunc recte contra
infirma nostra ptceterita ad rficmoriam reducenda1 Bethsames arca ascendit, cum confinium viam gra-
sunt. Non igitur ponenda sunt anle arcam ; nb, dum dicndo non deserit. Confines etenim nostri sunt
immoderatius infirma respiciinus, atlolli ad supefna eleeii priores: confines quippe sunt, qui juxta se
nequeamus. Constat itaque, quia ex latere depeiidan- TJpossessiones dispositas habent. Conlines igitur elcc-
tur : ut et superna videamus Kbere, et, cum expedit, torum sunt xterni regni perpetui cohxredes. Nam
ad noslra infirma mentis oculos revocemvrs. velut juxta se dispositis possessionibus habitant, qui
12. Quid est autem, quod prxcipiuntur: Et dimit- in eamdem xtenice patrix s&eietatem vocati, de una
lite eam, ut vadat? Sed arca dimittitur, quando efu- et eadem Cohditoris majestate softiti suntjura xter-
ditx mentes subdilorum a suis rectoribus libere vi- nx hxreditatis. Vel idcifco dliiuntur corifines : quia
vere permittuntur : nt videlicet ad xtefnam patriam cum de boria convefsalibhe ad pbrenriis vites gaudia
properent, non jam majoris imperio, sed propfix ar- electi perveniant, qui recle vivunt in hoc mundo,
bitrio rationis. Tenenda est igitur, ut plaustro impo- ccelestibus civibus vicini sunt. Quceestergoviaconfi-
natur; imposita quoque dlmitiitur : *>quia nimirum nium, nisi afflictio temporalis ? Hanc viam Bethsa-
electis subditis disponendce vilx sux licentia a pfae- mis per seraetipsura Dominas deiiionstrat, dicens :
lalis ante danda non est, quam doclrinx spiritualis Arcta est via, qum ducit ad vitim (Mattft. vil, 14).
a Al. ex culmineordinis altioris.
1 Hic altendere videlur ad Regulam saucli P. Be- nedicti c. 1, ubi eadem compendiose legimus.
40, SANCTI GREGORHMAGNI 192
Hanc item commendat, cum discipulos increpans, A 15. In directum per viam quaeducit Bethsatnes
ait: 0 stulti, et tardi corde ad credendum,nonne opor- iire, est in studio ccelestisperfectionis, afflictionem
tttit pati Chrislttm,et ita intrare in gloriam sttam ? icarnis tenere per virlutem discrelionis. Nam in di-
(Luc. xxiv, 25.) Hinc Paulus ait: Per multas tribula- rectum
\ vaccxnequaquam gradiuntur, si in afflictione
liones oportet nos intrare in regnum Dei (Act. xiv, carnisi discretio non servatur. Denique dum ultra
21). Contra Bethsames ergo tunc arca dirigitur, currf modum caro affligitur, conferre opem spiritui eadem
per viam conlinium ascendere videtur : quia in su- caro omnino defecta non sufficit. Et si digue non af-
perna conversatione ille verius proficit, qui ad fligitur, dum superbit, velut libera servire mcnti in-
xlema gaudia pervenire non per mundanas delecta- domita dedignatur. Bene igitur, dum per viam Belh-
tiones, sed per carnis'afflictiones et mundi adversi- saroisin directum vaccx ire referuntur, subjunctum
tates quxrit. Sed quia non ire, sed ascendere dimis- est: Quia non declinabant neque ad dexleram, neque
sa arca dicitur, altior via dimissisin libertate subdi- ad sinislram.Ad dexteram quippe declinare, est vir-
tis indicatur : quia»per viam Bethsamis non recte tuti abstinenlix imraoderate insislere : quia per bo-
gradiuntur, si non quotidie de bonis ad meliora pro- num, quod videtur, viara deserimus, dum sic neces-
ficiunt. Ascendere ciuin meritis virlutum, quotidie sariam abstinentix virtutem sequimur, ut alia nobis
ad raeliora prolicere est. Sed cuin rectecontra Beth- B auxilia de carne subtraharaus. Ad sinistram quoque
sames arca ducitur, malum grande quod perpessi declinare, est carni abundantius indulgere. Nam per
fucrant omnipotentis Dei operibus ascribunt. Malum apertx remissionis vitium a Bethsamis via deflecti-
namque grande eam percussionem vocant, de qua mur, dum carnem per delicias deducimus, qui para-
superius legiiur : Fiebat manus Domini super singu- disi viam in affliclionedispositam noveraraus.
las civitates interfectionis magnm nimis. Et quia 16. El quia nulla est vilx parcioris sinceritas, si
eamdera interfeclionem tam ad conversionem Gen- munditix boni operis simplicitas non concordal in-
tilium, quam ad fidelium delinquenlium salubrem tentionis, caule expressura est: Et ilinere uno gra-
compunclionem retulimus, cum arca recte contra diebantur. Uno quippe itinere graditur, qui virtutem
Bethsames graditur, malum illud grande quod ac- quam prxtendit in bono opere, iu recta servat inten-
rjideral, a Deo esse indicatur: quia profecto eleclo- tione. Quo contra de unoquoque reprobo dicitur :
fum singulorum finis indicat, qualiter prxdicatoris Vmpeccatoriingredienh terram duabus viis (Eccli. n,
animus eorum prima opera recognoscat. 14). Duabus quippe viis peccator terram ingreditur,
14. Nara si in fine deficiunt, aperte cognoscitur, cum Dei videtur esse quod agit, sed ex omni quod
quia bona eorum principia a Domino non luerunt. religiosum foris exhibet, intus taeculi intcntionera
Undc et subditur : Stn autem minime, scimus quia C tenet. Uno autem itinere gradi cleclos suos Dominus
tiequaquammanus ejus tetigit nos, sed casu accidit. insinuat, dicens : Si oculustuus fuerit simplex, totum
Manus Domini quid est, nisi unigenitus Patris xter- corpus tuumlucidumerit (Matth. vi, 22). HincPaulus
ni ? Maim namque Domininon tanguntur, qui 153 I ait : Glorianostra hmc est, lestimoniumconscknlim
non inspiratione divini verbi, sed subita dcliberaiio- noslrm (II Cor. i, 12). Hinc David: Omnisgloriaejus
ne cordis sui a pristina conversatione separantur. Quii filim regis ab inlus (Psal. XLIV,14). Uno igitur ili-
certe lanto celerius ab incoepta boniiale deficiunt,, nere contra Bethsames vaccx gradiuntur, quia electi
quanto quod per arctam viam ingredi ad ceternam i ad xternam patriam festinantes, bona foris agunl,
patriam proposuerant, qua fortitudine exsequendumI sed ex eisdera bonis operibus sxculi prxmia non rc-
esset, prxcogitare nescierunt. Quare apte dictumest:: quirunt.
Casu accidit. Quod enim casu accidit, subito et sines 17. Quid est aulem quod de eisdem vaccis dicitur,
consilio et provisione conliugit. Cum ergo hi qui a> quia gradiebanlur pergentes et mugienles. Sed per-
mundi amore, sive qui ab infidelitate discessissevi- gere dicunlur, quia sancti viri bona incessanter fa-
debantur conversi, ad prioris vitse nequitiam revi- ciunt: 154 mugiunt vero, quia carnalia desideria
Viscunt, aperte cognoscitnr, quia non manu Domini, > in semetipsis exslinguere sine magna quolidie tribu-
ut videbantur interfecti, sed accidenle casu a pristi- D latione non possunt. Mugire namque, ad laborem
na sint conversatione separati. Sequitur: edomandx carnis pertinet; pergere autem, ad per-
s severantiam bonx voluntatis. Nam dum contra natu-
(Vers. 10, 11.) Fecerunt illi hoc modo, et tollentes
dnas vaccasjunxerunt ad plaustrum, vilutosqueearum n ram caro carnales motus comprimere cogitur, velut
clauserunt domi, et posuerunlarcum Dei super pluu- mugit dum graditur, quia propria desideria adim-
strum, et capsellamqum habebatmures aureos et simi- plere prohibetur. Bene quippe duo hxc in sanctorum
liludinesanorum. profectionedescribuntur, videlicet pergere et mugire.
Quia hxc supra latius exposita sunt, quid jam inn Quia etsi eis ad supernam palriam festinantibu-,
se dc spirilali eruditione conlineat ipsa profectio o magna est instantia desiderii, est nihiloroinusinvin -
arcx, videamus. Nam sequitur : cibilis patientia laboris. Nam de his vaccis pergen>i-
(Vers. 12.) Ibant aulemin directumvaccmper viam n bus per Ezecliielemdicitur : iVoureverlebantur, ctun
qum dttcit Bethsames,et itineneuno gradiebantur, per- incederent(Ezech. i, 12). Yaccarum quoquemugitmn,
genteset mugientes: et non declinabantnequead dex- ;- et causam exprimit Paulus, dicens : Videoaliam le-
teram, nequead sinistram. gem contradkentem legi mentis meat, et captivumme
193 1N PRIMUMREGUMEXPOSITIONES. — LIB. III. 194
ducentem in lege peccati. •Infelix ego homo, quis mfeA plationis altiludinem, aut per assumptionem retribu-
liberabitdecorpore mortis hujus? (Rom.ru, 23, 24.) tionis, ad xterna gaudia subtimatur. Qui ergo xter-
Mugiuntergo vaccx, sed pergunt : quia sancti viri, num illum, et ineflabilemarceesitum scire non pos-
etsi raagna sunt lentamenta qux perferunt, viam ta- sumus, ea, qux de isto, quem novimus, dicuntur,
men supernx patrix non relinquunt. Pergunlitem, audiamus. Quid est ergo, quod Belhsamitx metunt
sed mugiunt: quia etsi magnis desideriis ad superna triticum in valle, nisi quia contemplativx vitx de-
properant, profectum tamen superni ilineris non de dili, delicias inlernce refectionis colfiguut in virtule
quiete pacis obtinent, sed ex triumpho tentationis. humilitatis? Vallis quippe in sacro eloquio xslimatio-
Sequitur : nera designat humilium, Psalmista testante, qui de
(Vers. 12.) Sed et satrapm Philisthinorum seque- Domino loquens, ait: Qui emittis fontes in convatli-
buntur usque ad lerminos Belhsamis. bus (Psal. cm, 10). Nam infusionem supernx gratiae
18. Quinam sunt termini ad quos sequi profici- menlibus infundit dispositis per humilitatem. Beth-
scentem arcaro Dei prxlatis necessarium est, et quos samitx ergo in valle triticum metunt: quia contem-
in arcx Dei comilalu progredi congruum non est? plalioni vacantes, dum pro bumilitatis merito cla-
Quos nimirum terminos si accipiamus in erudilione rius superna conspiciunt, ad suaviorem refectiouem
sacri eloquii, et bona operatione, contrarium non B menlium ligant manipulos gaudiorum. Nam triticeus
Videtur. Sed hi profecto termini Bethsamis, sequen- panis, sicut aspectu candidior, ila et sapore delecta-
tium principum termini sunt, cum pro modo suo bilior est.
quisque super subditis perfectus est doctrina sacri 20. Sed fortasse in ista vita adhuc positi non su-
eloquii, et usu bonx operationis. Eo enim jam de roimus panem , sed spicas meliraus; in illa autem
isto securus paslor eflicitur, quo et caute jam spiri- superna vita beatitudinis, non spicas, sed panem
talia conspicit, et ea qux ratione comperit fortitu- manducamus. In ista elenim vita , cum ad contem-
dine boni operis apprehendit. Qui profecto termini, planda xlerna sustollimur, supernarum rerum simili-
Belhsamis esse termini dicuntur: quia nimiruui, tudines capere de rebus istis infimis et visibilibus
dum eruditos Dei operanos dignanter excipiunt, ad nitimur : ut juxta egregii doctoris voceni, Invisibitia
contemplationem supernx patrix inlroducunt. Ter- a creatura mundi, per ea qumvisibitia facla sunl, co-
mini iiamque sunt: quia et dignos ad contemplatio- gttoscamus(Rom. i, 20). Quareet ille verus Betbsa-
nem suscipiunt, indignos expellunt. Indocti quippe mila, et doraesticus solis juslitix exsultans, ait: De-
si ad contemplanda subtilius superna se sustollere lectasli me, Domine, in factura tua, et in operibus
prxsumunt, potius errando deviant, quam lumen manttum tuarum exsultabo. Quam magnificala sunt
veritatis apprehendant. Et nisi quis bona opera prx- 0C opera tua, Domine, nimis profundmfactm sunt cogita-
mittat, hoc profecto agit, ut illara quam appetit cla- tiones lum (Psal. xci, 5, 6). Sed dum in rebus vi-
rilatem inlernoe visionis, nunquam inveniat. Unde et sibilibus invisibilium rerum gaudia excipimus, velut
Dominusin Evangelio, quasi ad terminos Bethsamis inlra paleas adhuc triticum lenemus. Tunc autem
contemplativx vitx amatores transmittens, ait: Qui nobis purum trilicum, sive de tritico panis eril. Nam
habet verba mea, el facit ea, hic est qui me diligit : cum absorpta jam morte, in xlerna vita, revelata fa-
qui autem diligit me, ditigetur a Patre meo, et ego di- cie, clarius Redcmptorem cernemus, ad ejus cogni-
ligam eum, et manifestaboei meipsum(Joan. xiv, 21). tionem thecis similitudinum non egemus. Bene ergo
Qui enira semanifestalururanonnisidiligentibusdicit, de Bethsamitis dicitur, quod metebant triticum iu
se autem diligere eos qui servant mandata ejus, aperle valle : quia perfecti viri, etsi pro humililatis merito
docet quia lucem sux occultx visionis non tribuit, sublimitatem supernx conteraplationis accipiunt, ad
nisi pro retributione bonx operalionis. Sequitur : illam omnipotentis Dei puram substantiam contem-
(Vers. 15.) Porro Bethsamilmmetebant triticum itt plandam eo pertingere nequeunt, quo refectionem
valle. sux mentis adhuc velut inter paleas raetunt. Cujus
19. Qui enim Bethsamilaerectius possunt intelligi profeclo humilitatis bonumdesignatur, cumsubditur :
quam hi qui perlecti jam viri sunt in sublimitate D (Vers. 15.) Et elevantesoculosviderunt arcam Dei.
contemplationis? Nam velul de domo solis sunt, qui, 21. Oculos quippe elevant: quia dum de se alta
contemptis lerrenis omnibus, veri luminis splendori- non sentiunt, xslimatione sua velut in plano sunt.
bus illustrantur. De domo quidem solis sunt, qui, Oculos elevant: quia eos, quos divina gratia dignos
jam onlni mundo sepulti, ad videndam Condilo- aspiciunt, in alto positos raeritorum culmine con-
ris sui claritatem flamma mirx dilectionis inarde- leraplantur. Sed elevantes ocuiosarcam vident: quia
scunt. Qui ad civitatem suara duobus modis 155 quo se humilius per xslimationem dejiciunt, proxi-
ascendunt : qui ad supernx palrix claritatem, et morum bona cognoscere melius possunt. Ea etenini
nunc per contemplationera, el in fiineper veritatem veritas, queesuperborum corda per seraetipsam dese •
glorix perducuntur, nunc ad domum solis contem- rit, illa eis etiam dona, qux confert lmmilibus, abs-
plando evolant; sed quod nunc menlis puritate aspi- condit; ut velut obcxcati penitus, nec in terra dif-
ciunl, tunc per prxsentem lxtitiam eeternx retribu- fusum jam solem videant, qui ejus claritalis radios
tionis verilatem apprehenduiit. Bethsames ergo arca videre in eoslo desierunl. Sed quia regressionem arcx
Dei nerducilur. cuin ineus electa, aut per contem- Dci ad proposilum 156 coiitemplalivx vilx retuli-
195 SANCTI GRF.GORIIMAGNI 196
rous, elevalio etiam oculorum ad studium discernen-. A amando inhabitat; tamen quod amorem visionis de-
dorum spirituum non inconvenienter referri potest. leclabiliter possidet, sine incessantis curx sollicitu-
Belhsamircequippe oculos revant, cum vilx secretio- dine nequaquam servat. Sed nimirum in lanto agone
ris proposit» confluentium ad se dona, subtili in- posita mens humana deficeret, si ille, qui humanam
spectioneconsiderant; cum intenta mente discutiunt, infirmitatem in sua divinitate roboravit, ei prxsen-
an vitx altioris propositum, quod accedendo expe- tix sux auxilium non prxberet. Quare et causaru
tunt, recta validaque intentione prosequantur. Le- exponens, qua stare in agro plaustrum potuerit, ad-
vare igitur oculos eis est novitiorum spiritum altius didit, dicens :
considerare. Sed levantes oculos arcam Dei respi- (Vers. 14.) Erat enim ibi lapis magnus.
ciunt: quia dum subtilius ejus conversiones discu- 157 24. Lapis quippe magnus Redemptor intel-
tiunt, quia virtutum spiritualium gralia fulgeant, ligitur generishumani. De quo lapide per Psalmi-
deprehendunt. Et quia per affectura dilectionis, de stam dicitur : Lapidem b hic quemreprobaverunt mdi-
cognitis eorum bonis hilarescunt, apte subjungitur : ficantes, factus est in eaput anguli (Psal. cxvn, 22).
(Vers. 13.) Et gavisi sunl, a cum venissent. Hinc doctor egregius collaudans, ait : Supermdificati
Sequitur : supra fundamentumapostolorumet prophetarum, ipso
(Vers. 14.) Et venit plaustrum in agrum Josue B summounguturi tapide Christo Jesu (Eph. n, 20), in
Bethsamitm, et stetit ibi. quo el vos tanquam lapides vivi superadificamini
22. Si Bethsaraes interpretatur domus solis, do • (I Petr. ii, 5). Et magnus quidemlapis dicitur : quia
mus solis civitas est ccelestis. Hic Josue Belhsamita incomparabili fortitudine prxdicatur. Cum ergo ve-
son tam typo, quam ipso nomine et dignitate hu- nisse et stetisse in agro plaustrum dicitur, additum
mani generis Redemptorem signilicat. Josue quippe, cst: Erat ibi lupis magnus : ut latentibus mysteriis de-
salvator nostro eloquio dicitur. Et de semetipso sigiiaret: quia contemplativx vitx dediti, servare dona
Dominus dicit: Venit filius hominis qumrere, et sal- tam ingentia ideo possunt, quia juxta eum per gratiam
vum [acere quod perkrat (Luc. xix, 10). Hinc est sunt, a quo eadem dona perceperunt. Sequitur :
etiam, quod Joseph in somnis per angelum repro- (Vers. 14.) El conciderunt tigna plaustri, vaccasque
mittitur : Ipse salvum fackt populumsuum a peccalis imposueruntsuper ea in holocattstumDomino.
eorum (Malth. i, 21). Bethsamitam quoque se esse 25. Qux sunt ligna plaustri arcx Dei, nisi sanclx
per semetipsum manifestat, dicens : Ego sum panis Scripturx sententix, et exempla justorum ? Bethsa-
vivus, qtti de cmlodescendi (Joan. vi, 41). Hinc Joan- mitx quippe ligna concidunt, cura secretioris vitx
nes Baptista ait : Qui de cmlo venit, super omnesest prxpositi subjectorum suorum mentibus Scriplura-
(Joan. in, 31). Quis est ergo ager Josue Belhsamitx, Q runi sensus subtilius aperiunt, cum excellentiora
nisi amoenitas vilx contemplativx? Ibi enim el her- exempla Patrum ad eorum imitationera proferunt;
barum virores, et odores aromatum, et florum di- ut in eorum cordibus superni amoris flamma tanto
versa pulchriludo cernitur; quia nimirum quo su- ferventius ardeat, quanto fomentum incendii, velut
pcma illa societas clarius aspicitur, quod incorrupti- concisa ligna, cilius subministrant. Plauslri quippe
bile floret angelis, quod immarcescibile viret sanctis, ligna sunt, quia mens per Dei gratiam renovata, ea
quod inviolabile in virginibus redolet, contemplan- per memoriam retiuet. De quibus profeclo lignis
lium oculis gratius cxhibetur. Bene autera idem ager sanclus legislator decernit, dicens : Ignis in aliari
Salvatoris esse perhibetur; quia contemplativx vitoe: meo semper debet esse: quem nutriat sacerdos, sugge-
amatores, quo secretius conversantur, Redemptorii rens mane ligna per singulos dies (Levit. vi, 12).
nostro gratiores et familiariores sunt. In agrum quo- Quia vero concidi ligna memorantur, apertius indi-
que Josue Bethsamitx plaustrum venit, cum mensi cant, quia contemplativcc vitx puritatera quxrenti-
elecla a sxculi intentione divisa , solis cceleslibusi bus, non communia de sacro eloquio, sed altiora et
intendit, cum coelestis jam amoenitate visionis frui- excellenlia quxque pandenda sunl; ut eo fonius se
tur; quia terrena respicere per amorera dedignatur. in alta videndo sublevent, quo eis nobiliora bona quee
Et notandum quia hoc plaustrum novum fuisse, noni JJ audiunt raagis placent. Unde et bene subjungilur :
valde supra relattim est; quia profecto mens crimi- Quia vaccas imposuere super ea in hotocaustum Do-
num vetustate resoluta, ad tantam gloriam recipii mino. Holocaustum namque combuslum dicilur.
non meretur. Cum ergo ligna conciduntur, holocausta desuper im-
23. Sed habet vita secretior delicias in amoenitate> positis vaccis fiunt: quia qui eximia de Scripturis
visionis, habet ingentem laborem in strenuilate cer- devola mente suscipiunt, quo in superna se desideria
laminis; quia nimirum divina prxmiasicut ex trium- altius extendunt, eo nil in, eis deserilur, quod non
pho consequimur, ita et strenue dimicando cuslodi- divini araoris flamma comburatur. Et luou quidem
mus. Bene ergo de veniente in agrum Jesu plaustro> curare doctorem necesse est, ut religiosi subjecti
subjungitur : Et stetit ibi. Stare quippe ad prxlii cu- alta considerent, et tamen per xstimalionem de se
stodiam pertinet, non ad pacis quietem. Stetit quippe» alta non teneant; ne, quo celsius sumina videndo
• plaustrum ih agro; quia elsi
mens, amcenajam iliiuss proficiunt, per elationem corruentes, periculosius
supernx, et semper virentis patriae videndo atquej elidantur, Unde et hic quoque subditur :
Gilot.. cum vidissent. k Abest hk a Gilot
597 IN PRIMUMREGUMEXPOSITIONES. — LIB. III. 198
(Vers. 15.) Levitmatttem deposuerunt arcam Dei, A (Vers. 16.) Et qttinqtte satrapm Pliilisthinorum vi-
el capsellam qum erat juxta eam, in qud erant vasa derunt, et reversi sunl in Accaronin dieilta.
aurea, et posuerunl super lapidem grandem. 28. Satrapx Philisthinorum , ut jam superius
26. Levilx interpretantur assumpti. Qui ergo sunt dixi, electi sunt prxdicatores Gentilium. Qui nimi
Levitx, nisi qui sic sunt divina gratia conlirmali, ut rurn quinario numero continentur; quia ad relre-
a sancto Spiritu deseri nunquam possint? Arcam nandos quinque sensus corporis, aut rudibus adhuc
quippe Levitx deponunt, cum perfecti prxdicatores fidelibus, aut carnalibus prxsunt. Hi profecto plau»
suos subjectos admonent, ut eos spiritalis scieniia strum cuin Dei arca coraitantur; quia ad studium
nequaquam inflet. Capsellam quoque cum vasis spiritalis vitx transeuntes jam eruditos discipulos,
aureis deponunt, cum eos etiam de vitx splendore saliicitudinis sux cura prosequuntur. Sed applicante
conveniunt, ut eo de Se humilius senliant, quo etiam in agrum Josue plaustro, et. vaccis immolatis, iu
Redemptorero nosirum ad exaltationis sux prxmium, Accaron redeunt : quia cum eorum perfectionem
corum quisque jam pervenisse didicit, quia de se jam consideraverint, conversationis eorum itinera
inaniter alta non sensit. Bene itaque deposita ,arca, ulterius non explorant. In Accaron aulem redeunt ,
ct vasa aurea super grandem lapidein posita memo- quia ad converlendos alios se convertunt. Accarou
rantur : quia inler dona sublimia de se humiliter sa- B quippe nostro eloquio sterilis dicitur. Steriles quo-
pcre illi verius possunt, qui Redemptoris magnitudi- que sunt, qui aut fide carent, aut bona conversa-
ncm el liumilitatem recolere 158 sxpius didice- tione. Bene autem cum reversi principes dicun-
runt. Nam deponere arcam Dei, et super lapidem tur, additum est: /n die illa: quia -nisi in eis clari-
grandem volebat ponere, qui dicebat: Hoc sentile tatem lantx perfectionis agnoscerent, ab eorum
in vobis, qttodin CliristoJesu. Qui cum in.forma Dei sollicitudine securitatis certitudine npn redirent. Se-
essel, nonrnpinum arbilralus estseesse aqttalem Deo; quitur :
scd semeCpstttnexinunivit, formum servi uccipiens, in
(Yers. 17,18.) Hisunl ani aurei, quos reddiderunl
similitudinem lioniintimfaclus, et habilu inventus ut Philislhiim
pro deticlo, Azotus uitum, Qaza unum,
Itomo; liumitiavilse factus obediensusque ad mortem Ascctlonunum, Geth umim, et Accaronunum. Et mu-
crttcis (Pliitip. n, 5). Sed qui de subditorum cordi -
resaureos, 159 secundum numerum urbium Phili'
bus amoris hostiam minislerio prxdicationis Deo im- sthiim,
quinque provinciarum, ab urbe murata usque
molant, de suis etiam mentibus excelleniiora valdc ad villam, qum erat absque muro, et usque ad Abel-
oblationum dona reprxsentanl. Unde et subditur :
magnum, super quem posuerunl urcam Domini, qui
(Vers. 15.) Viri autem Bethsamilmobtulerunt holo- erat usque in die ilta in agro Josue Bethsamitm.
causta, et immolaveruntvictimas itt die illa Domino. C G 29. Quid hxc omnia designenl, late supra expo-
27. In qua die, nisi in illa in qua holocaustum situm est. Quid est autem, quod cuin reddi pro pec-
Domino vaccas super plaustri ligna posuere? Qux cato debitum arcx prxcipiiur, quinque ani aurei
est igitur dies illa, nisi illuminatio divinx prxdica- et quinque mures siraul nominantur; cum vero jam
lionis? Ea naraque die Bethsamitx holocausta Do- redditum quod debebatur asseritur, urbes singulce
mino offerunt, ea die victimas immolant qua ligna separatim unum reddidisse referuutur? Sedisimul
concidunt, qua super ea holocaustum Domino vaccas supra nominantur : quia simul omnium membrorura
iinponunt; quia sancli prxdicatores ea luce verbi, demonstrabatur ornatus, in commutatione bouorum
qua subjectis emicant, sibi quoque ad reciiludinem operum; hic autem cum redditum debitum arcce
superni itineris officium visionis adminislrant, et describitur, caute osteuditur: quia urbes singulx
contemplis rebus infimis, per vim dilectionis omni- anos aurcos singulos et mures obtulerunt: ut pro-
potenti Deo tanto se liberius exhibent, quanlo eliam fecio peccatori converso insinuetur, ut semel peccata
auditores suos ei jara magna familiaritate conjunctos deserat, qux per solitam pravitatem ulterius non re-
vident. Quia vero non solum holecausta oblulisse, quirat. Urbes quippe singulx anos et mures singulos
sed iinmolasse victimas viri Beihsamitx relati sunt, reddunl, cum coriversi peccatores semel tersa lacry-
perfectorum virorum spiritalis oblatio designatur. "* mis poenitenlix peccala non repetunt. Unde et sacra
Nam holocausta oflerunt, cum per tontemplationis Scriplura admonet, dicens: Non ileres verbtimm
ascensum se Deo omnipotenti ir.eflabili afleclione oruiione (Eccli. vu, 15). Verbum quippe in oratione
conjungunt. Sed holocaustis victimas socianl : quia iterat, qui precibus purgare peccata conatus est;
nimiruin tantx jucunditalis bonuin non suis meritis, sed tamen committere non omillit alia, pro quibus
sed divinaereferunt bonitati. Sine victimis quidem orel. Qui profecto anum uiujm ct murem Deo pro
holocaustum offert, qui jam supernis in magna de- deliclo non offert : quia etsi pcenilendocompungitur,
lectatiotie conjungitur; et insurgentibus clatio- foeditates multiplicat, quas Deo confitens ei repraj-
nis occultx motibus, per humilinatis virtutem ne- sentat. Cum ergo anum unum et murem unuin ur-
quaquam dorainatur. hi oblaiionibus ergo perte- bes Philisthiim sive provincix singulx reddidisse
ctorum simul holocausla et victimx convenisse de- describi.ntur, quid aliud designat, nisi perfectionein
scribuntur : quia et divina frui dulcedine digni sunt,, .verx conversionis? Perfecte enira convertilur, q/ii
ct in orani quod totosse jain ccelites faciunt, elatio-• cum semel quod prave egerat plangit, quod rursuiu
uis ignari. plangat ultra non repetit. Igitur anum unum et mu-.
199 SANCTI GREGORHMAGNl 200
rem unum pro peceato offert, qui sic commissa lu- A potest J hoc colligi: quia haereticorum alii inter alios,
get praeterita, ut perfecte caveat futura. Et quia ista (quasi nobiles exstiterunt, qui in munditia operuro,
forina conversionis tam sapientibus quam indoclis, solo s errore perierunt; cxteri vero quasi plebis ru-
taiu fortibus quam debilibus in sancla Ecclesia ob- slicitatem
s secuti, cum errore lidei obscurati sunt
servauda est, bene ab urbe murata, usque ad villam sorde s pravx operationis. Unde et alii quinquagena-
sine muro hxc solutio debiti extensa perhibetur. rio, i alii septuagenario numero exprimuntur : quia et
Nulli eniin intra sanctam Ecclesiam constituto libe- illi i per quinque sensus corporis concepta flagitia
rum est peccare, nulli innoxium prava coramittere. I
perfecerunt; illi dum falso sibi dona ascriberent
Quare per prophetam Dominus comminatur, dicens : Jspiritus septiformis, xterna obruti sunt caligine cxci-
Anima qumpeccaveritipsa morktur (Ezech. xvm, 4). tatis. ' Et quia de eorum percussione veri fideles con-
Murataoquippe urbes sunt mentes sanctarum Scri- tristati sunt, sequitur :
pturarum eruditione circumdatx. Villx autera abs- (Vers. 20.) Dixeruntque Bethsamitm: Quis poterit
que muro sunt mentes simplices. Unum ergo anum stare * tn conspectuDomini Dei sancli hujus ?
aureum non solum singulx urbes reddunt, sed eliam Quasi etenim veri fideles, sed simplices, dicant:
villx; ut quicunque ad religiosam vitam, Peo au- Si tam sapientes et philosophi in summx veritatis
ctore, convertitur, ablulis jam fetoribus, ulterius B B' cognitione fallunlur, indocti et simplices quando
non fcedetur. Et quia nemo tam sanctus est, qui in venire ad ejus notitiani' possunt? Sed elsi de sua
se norihabeat aliquid foeditatis quod plangat, solutio mensura diflidnnt, donum tamen divinx cognitionis
adesse Ecclesix non diffidunt. Quare et subdilur :
hujus debili usque ad Abelmaguum, super quem
posuerant arcam Dei, pertenditur. Abel quippe in- (Vers. 20.) Et ad quem ascendeta nobis?
lerpretatur luclus. Quo nimirum nomine lapis in 31. A nobis quippe Dominus ascendit, quando id
quo arcam Dei posuerant vocabatur. Sed hoc pro- quod de ejus cognilione nobis absconditur, per ele-
fecto Redemptori nostro nomen congruit : quia, ctorum fideliumvocem prxdicatur. Velut ascendere
etsi propria qux fleret non habuit, nostra lamen^ namque ejus a nobis est, quod simplicioribus, sive
quotidianis precibus et fletibus peccata purgavit. infirmioribus, de xterna contemplatione celaverit,
Sunt quoque in sancta Ecclesia viri perfecti, et illiI sublimibus per humililatem cordibus revelare. Quid
summo lapidi charitatis consummatione conjuncti. est ergo dicere : Ad quem ascendeta nobis : nisi di-
Huic namque unitus erat lapidi, qui dicebat : Nemo, gnum doctorem quxrere, qui sic divina prxdicet, ut
me separat a charitate Christi (Rom. vm, 55); qui an^ a via veritalis non erret? In quibus etiam verbis, si
arcx debitum solvat, audiamus : Primum, inquit, fui historicum sensum requiriraus, aperte cognosciinus:
blasphemus, et persecutor (I Tim. i, 13). Hinc iterum^ C quia qui ideo raortui sunt quia arcam Domiiii vide-
confitens, ait : Non sum dignus vocari apostolus: runt, intelligimus ncmpe quod eadem visione digni
tptia persecutus sum Ecclesiam Dei (I Cor. xv, 9). non fuerunt. Merito igitur, qui percussos aspiciunt,
Notandum etiam quod usque ad lapidem excurrisse dicunt: Quis poterit stare %n conspectu Domini Dei
arcx debilum legitur, qui usque in die illo 160 in( tancti hujus? Nam si hi qui indigni sunt videndo
agro Josue manere, el in quo posita arca Dei memo- moriunlur, conlrectantes, quomodo vivunl? Be-
ratur. Qua in re quid aliud tenemus, nisi quod in( thsamitx quidem in sancta Ecclesia sunt mortui sa-
sancta Ecclesia cernimus : quia illi etiani Deo pro cerdotes, et ministri sacri altaris reprobi: quia de
domo quidem solis justitix sunt dignitate ministerii,
culpa satisfaciunt, qui non solum a peccatis per Deij
gratiam erepti, sed etiam per raagna sanctarum vir- non virtute et gralia sanctitaiis. Bethsamitce quidem
tutum culmina, in ejus tabernaculum sunt assumpti ,? sunt: quia per sacree oblationis officium conversan-
tur in domo Dei; sed tanto sunt acriori damnalione
Sequitur:
perculiendi, quanto non solum videre auueni sacra
"
(Vers. 19.) Percussit autem Dominusde viris Beth- mysteria, sed contreclare, quanto non jam veteris
samitibus, eo quod vidissent arcam Domini, el per- Testamenti arcam
cussit de populo septuaginta viros, et quinquaginta respiciunt, sed, quod omnia supe-
a rat,
millia plebis. p* 161 indigne se corpori et sanguiui ingerunt
30. Qui sunt Bethsamilx percussi, nisi falsa con- Redemplbris : quos percussos insinuat Paulus, di-
'" cens : Qui manducat et bibit
templatione decepti heeretici? Bethsamitx enira nonII manducat el bibit Cor. indigne, judicium sibi
veritate fuerunt, sed prcesumptione. Dum igitur ar- (I xi, 29). Veri etenim fidelos
dicunt: Quts poteril stare in conspecluDomini Dei
cam videre in lapide praesumerent, percussi sunt: '• sancti
cum hujus? Altitudinem quippe tanlx administi.i-
quia Doiuini ac Redemptoris nostri sacramentaa tionis considerant, el tanti sacrainenti
indigni discuterent, xternae damnationis laqueis, per dignitaiem
ir formidant. Sed dum tantse rei -subire officium nie-
fallaciam propriisunt depressi crroris. Quid est au- i- tuunt, qui id exhibere valeant, digniores
teni, quod de populo septuaginta viri, de plebe au- quxrunt.
i- Undeel sequilur : Et ad quem aecendet a nobis.
teiu quinquaginta millia percussa sunt? Sed quia ia Quasi ergo sacra mysteria humiliter fugientes, di-
appellalione populi etiam urbium nobiles continen- &- caut: Quia * nos infirma conversalione percuiimur
tur, plebs autem vulgus est reliquum sine nobilibus,s, ministri ex altiori vita quxrendi sunt, quos duiu ir
" Gilot. ct
Vatic, quia non infirma conversaiionepercutimur.
m ,IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. III. 201
iliissimam virtutum sanctificationem conversalio A cum divina gratia ministrando conveniunt, et quos
sublimiserigit, assistere Deo per officiumtantx obla- omnipotentis Dei dignatio intus visitat, quam ipsi per
tionis possint. Sequitur : exterius ministerium bene vivendo et docendo con-
(Vers. 21.) Miserunt ergo nuntios ad habitalores firmant? Unde et cum Paulo non inaniter gloriantes
Cariuthiarim, dkenles : Remiserunt Philislhiim ar- dicunt: Dei etenim sumus adjutores (I Cor. in, 9).
;am Domini, descendileel reducite eam ad vos. Qui nimirum conversalione fortissimi, scientia eru-
32. Cariathiarim dicitur, civitas eorum. Qux est diti, amore fervidi, constantia robusti, non solum
sanclorum civitas, nisi illa Jerusalem qux sursum alieno non egent auxilio, Sed quocunque se confe»
esl? Qui sunt ergo habitatores ejus, nisi perfecti viri runt, subvenire aliis possunt. Bene itaque dicitur :
ab amore mundi alta conversatione separati ? Quorum Eleazarum sanclificaverunl, ut custodiretarcam. Quia
profecto unus cxteris efficaciorait: Noslra conversa- hi, quibus adhuc aliena auxilia necessaria sunt, ad
lio in cmlisest (Philip. m, 20). Ad hos quippe nuntii subveniendumaliis promovendi non sunt. Bene item
mittendi sunt, ut Dei arcam suscipiant: quia ad ele- idem Eleazarus filius Aminadab esse dicitur : quia
ctionemsacerdotum viri sancli non solum recipiendi certe, qui ad ministerium praedicationis eligitur, in
sunt, sed etiam invitandi. Et notandum, quia viris imitatione sanctorura posilus, auxilium omne quod
BtiblimioriDusper nunlios dicitur : Descendite et re- B exhibet esse debel ex dilectione.
iluciie eam. Descendunt quippe, quia obediunt: ne- 2. Quia vero nos superius plauslrum Scripturam
quaquam enim descenderent, si id, quod ab eis sacram , arcam vero scientiam ejus spiritalem esse
fraiernus amor expetit, impendere superba mente diximus, vaccas quoque eleclas animas, timor Bethsa-
refutarent. Tunc quidem vere sublimes sunt, cum mitarum, quera inesse eleclis ostendimusin oblatione
se Christo non auferunt; cum id, quod ex fraterno sacramenti, potest referri etiam ad onus prxlationis.
judicio eis imponitur, non repellunt. Unde apte Non enim minor sanclitas idonea est animabus in-
subinfertur : struendis, quam offerendissacris mysteriis. Et idcirco
CAPUT V. Belhsamitce perhibentur percussi: quia plerique vi-
(I Reg. vn, 1.) Venerunt ergo viri Canathiarim, et vunt subditi, qui raoriuntur prselati. Habet enim arca
reduxerunlarcam Domini, et intulerunl eam in domum Dei etiam extrinsecus pulchritudinem, quam si mi-
Aminadubin Gabaa. a Eleazarum autem filium ejus nister infirmus non ad spiritalem venerationem, sed
sanctificaverunl,ut custodiret arcam Domini. ad concupiscentiamsceculareminspexerit, nequaquam,
1. Aminadab interpretatur, populus meus sponta- vivit. Bene itaque causa percussioniseorum declaratur,
neus; Gabaa, sublimis. Et nimirura talibus arca Dei cum dicitur: Quia viderunt arcamDei. Quid estenim,
commiltenda est. Populus namque spontaneus est, fj C «iderunl, nisiquia ejusgloriamvidendo concupierunt ?
quem ad exercenda virtutum opera, sola bona vo- Nunc autera, auctore Deo, per orbem universum
luntas trahit, quem ad implenda mandata Dei neces- sanclx Ecclesix gloria esl copiosa. Qtrae profecto
sitas non compellit. Quos nimirum sub unius descri- gloria, quia a reprobis sacerdotibus sxculariter ap-
ptione beatus Paulus prxdicat, dicens : Hilurem petitur, Bethsamitaeviri arcara Dei exterius videndo
dutoremdiiigit Deus (II Cor. ix, 7). Qux est domusi moriuntur. Non enim spiritalem ejus honorem pro
spontanei populi, nisi munimentum sanctx dilectio- interna virtutum gloria appetunt, sed ut arcce Dei
nis? Namin virtutum ministerio spontaneus esse noni splendorem rapiant, et ecclesiasticx prxlationis ful-
posset, si mansionem sibi dilectionis non conderet. gorem, in flore sxculi suis cullibus ferant. Arca quc-
Qux prolecto domus in Gabaa, id est in sublimi sitai que Dei male foris ad percussionemrespicitur, quando
cognoscitur: quia charitatis altitudine ad coelestiai flagiliosi praepositi subditarum personarum exteriori
sublevamur. Vet certe in sublimi est domus, quia, specie devieti, ad carnalem concupiscenliam pertra-
charitas omnibus virtutibus antefertur. Nam sublimi- liuntur. Viri timore ingentem raultitudinem concupi-
tatis hujus altitudinera insinuans Paulus, ait: Adhuc scentix telo prostratam intuentes, dicunt: Quis poteril
excellentioremviam vobis demonstro. Si linguis ho- stare in conspectu Domini Dei sancti hujus? Stat
minum loquar et angetorum, charitatem aulem non. D I quippe, in conspectu Dei, qui fortis est in ordine di-
habeam, factus sum velut ms sonans. aut cymbalum . vini ministerii. Stare etenim fortitudinis est, mini-
lintiiens (I Cor. xn, 31; xm, 1). Quid est autem, , strare obsequii. Stare ergo in conspectu Dei dicitur,
quod Eleazarura sanctificant ad custodiendum arcam, qui ordinem superni officii in altitudine disponit
Dei? Sed hoc nimirum ex usu sanctx Ecclesix no- dignx conversationis; qui in ministerio quo fungitur
vimus, quia electus minister prius benediclionemi nullo appetitu ecciesiastici honoris decipitur, nulla
consecrationis a summis viris accipit quam ministe- carnali concupiscentia superatur. Quia vero tam ido-
rium impendat oblationis. Quia vero Eleazarus Deii nei minislri raro inveniuntur, merito dicunt : Quis
adjutor dicitur, 162 profecto ostenditur quia noni poterit stare in conspectu Domini Dei sancti hujus ?
solum sanctificari Dei minislri debeant, sed etiami Et quia tantum onus parvuli Christi viris forlioribus
inspiciquales siut ad ejusdem consecrationis ordinemi deserunt, subdunt:E< ad quem atcendet a nofrts?
promovendi. Qui enim sunt Dei adjutoriuro, nisi quii Quoraodoautera ad habitatores Cariathiarim miserint,

a Hcec in cxteris editis omissa restituenda duximus, quia infra tanquam jara
proposita exponuntur.
PATROL. LXXIX. z 1
205 SANCTI GREGORHMAGNI ,, cwi*
quouiedo aream Bei ia domum Amlnadabintulerint, A J ad mundi amorern pptest dejici, post Dominunine-
quomodoEleazarum sanclificaverint,sicul supra ex- quaquam requiescit. Cum ergo manet arca in Caria-
positum est, non mutamus, thiarim, et dies muliiplicaniur, universus Israel post
(Vers. 2.) 163 E' faclumest ex quo arca Dei mun- Dominumrequiescit: quia profecto dum electx men-
sk in Gariathiurim,multiplkali sunl dies. tis scientia in experieritiam supernx delectatioiiis.
i Si ad historiam respicimus, dies. mansionis arcce erigiiur, dum luce refusx glorix, virtutum spirita-
multiplicatisuut, quia Ulicmullo tempore fuit. Unde lium sibi claritates glomeranlur, iraitationera Domi-
et subditur : nicam tenere eo perseverantius potest quo, immensis
(Vcrs. 2.) Etat emmannut vicetlmut. illustrata claritatibus, eas tenebias quibus a vera
Eji ad quid istam dieium wujtbjjjcaiioijem.iutro- . diyidatnr lurninesentire npn pptest. Unde et bene qui
duxerit, subdens , ait: post Domiiium}64 requiescerc dicilur, Israel cssq
(Vers. i.) Et requievitomnisIsrqel pe&tDoniinum. perhibetur, videlicet videns Deiim: quia quo altius
Quaeuimirum requies w. illp veteri pppulo nou contemplator in divina rapitur, eo ab humanis quaj
bonorum openum,sed bonce devetigais intel|igeuda potenter cohibet nequaquam superatur.
est. Nam sequitun: 6. Verumquia, auctore Deo, arcaui ejusproGciscen>
(Vers. 3.) Ait autemSamuel ad univermn dmum, ]JJ tera usque ad suldimitatis ejus silum deduximus,quo
.srael, dicent: Siin, toto corde veftrotevertmini ad stud'ia prqcdicatorcrga subdilorum correctionem in-
Deum, auferte deos alienoi de mediovestntm, Baalim vigilet, videamus. Nam sequitur : Et ait Samuel ad
et Astarotk; et pmparate corda vestra Domino, et universamdomumIsrael: Si in toto corde vestrore->
tetvite ei toli, et libetabit vot de ma»uPliilis,lhiv)i. vertimini ad Dominum, auferle deos alienosde medio
3. Qui deos alienos de medio sui UOIJabstulerant, vestrum. Quos auteni alienos deps Scriptura saera,
nisi bona voluntate, posl DominumquQniodorequie- appellarc consuevit, nisi dxraonia, qux in manufaciis
scebant* Qux ninairumoxnniasispiritaJileriftquirau- simulacris habitant? In Sarauele novos sanctx Ec-
lur, d*es mansionis auox luuUiplkaatujr.Sed cum clesix prxdicatores desiguari diximus. Recte itaqup
raanet in£Ubaa,*cum mauet iu cqslodia EJeazari; de medio sui deos alienos in universam Israel do-
quia cum anwna*uui 44eUura c,ura.amid religioso/s rnum auferre prxcepit: quia in accedentibus ad fi-
prxdkaiftses r«cenditm, perfectip, reiigioais, qux dem Gentilibus, nonsolum rectx pcofcciiouisvcrita-
Bubiirai«tecuiaa impe»dUur, bouoxumoperurn stu- tem prxdicatprumordo peiijt, sed etiam damnaiionem
dio adiwpletur. Uade et aniuis vicesimustuuc instare antiqux superstitionis. Nil enim eis prodesset veri-
elatus est. Si eaim deoarius uumerus perfectionem tatem profUendocolere , vel obsequendo, uisi falsa
antiquaeLegts designal, quid vicenaruis, nigi spleu-1Q prius detestanda reliquissent. Quisquis etiam nunc
Ajdiojttiftnov$ vitae reUgionero,significat? Yicena- intra sanctam Ecclesiara positus est per fidcra, sed
riMs.quipjA numerus, denarius est duplicatus. Qui Deo rebellis per iniquam operationem, admonendus
certe uumerus ui elecloruiu cpuversationeperiicitur, est ut alienos deos demedio sui auferat. Nam, ctsi
cum pe? amorem yUaat Legis.nrohibita. et sublimia manufacta siraulacra delestatur, dxmonum tamen
Evangeliiniandata complent. imperiis prava aclione submittitur. De medio autcm
4. Quia,vero nos atjcx proCectione,m ad contempla- sui alienos deos abjicit, qui sic ad Deum convcrti-
livx vUaj perfectionem retujimus, in Cariatbiarim tur, ut per mala opera imraundos spiritus nunquam
ittanel arc» Dei,cumerudilx mentes conteraplantium, yeneretur.
eiusdeEO,eruditionis sux douum, in, pblectamenlo 7. Pptest etiam cautioris vilx studium per hxc
perficiuut revelatx sibi supernx claritatis. Viginti ' exhortationis verba designari. Nain in uiedio nostri
quippe aqnis manet ibi nunc arca Dei, quia electae quid est, nisi cor npstrum? Sunt tamen nonuulli ope-
animx, ad exaltationis intknx cuhnen evectx, ha- ratione mundi, sed infirmitale cordis, usu foedantur
heut. denarium oumerum in perfectione scientix, pravx cogitalionis:Bona quidem incessanter faciunt,
viceniuiiumverouisuperua defectajione.Potest etiam sed cogitare reproba uuiiquam prxterniittunt. Quia
dievuw rauVtiplicatioad virtutum spiritaljum incre-]Jjvero tot iu eorum cordibus dxmonia requiescunt
raenta,te(erri. Cum igitur causa, qua d|es multipli- quot desideriaimmunda, auferre de mediosui alienos
ceutur, expressius dicitur, annus.vicesimusesse per- deos instanter admonentur : qualenus omnipotenti
bibetur: quia videliceteleclx mentesconlemplantium, Deo non solum reciimdinem impendant operis, sed
qup ub«riu&superna conterapliitiqncpascuniur, eo et gloriam internx puritatis. Unde et apte subditur :
pleniu*virtuturo.spiritaUumfulgoribus iUustrantur. Et prmparale corda vestra Domino. Corquippe Do-
&, Quid vero,est, quod am^ovicesimorequiescere miiio prxparat, qui mentem non solum ab immunda
omnis Israel po^t Domiuum dicitur, nisi quia subli- cogitationeseparat, sed etiam cogitalionumsanda-
mitas perfeclippis electpruui npn coqsistit in fortitu- rum ac virtulum fulgoribusillustrat: ut vehit abjeetis
dine beni pperis, sej, i« virt.ujteconterpplatiouis? et comminutisidplis, se Dei teinplum efliciat; <lu:n
Quiescece,namu.uep.pst Popainum, Redeniptoris no- illic divinx gratiaesedemerigit, ubi reprobos spii itns
stri imi^qnem, mviftcihiLjeharitate retinere esl. Et manere per subjecta eis prava desideria nou permisit
quisquis illa supernsecivilatis ineffabiliagaudia cou- Bene itaque prius auferre alienos deos de medio su
tempiando fortiter araare non didicit, quia sxpius Israelitas admonet, deinde corda Deo prxparare
205 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. III 20ff
quia rectus ordo inchoatx religionis est, ut prius }Vrituum malignorum, ul velut fugatis de itinere cru-
iinusquisque prava reprobet, deinde ad omnipoten- delibus hostibus, dum mors carnis iKterveiut, ea quaj
tera Deum studio bonx intentionis appropinquet. Ad cupitis xterna gaudia securius adeatis. Magua itaque
extremum vero neces,se est, ut qui jam Deo bonae promisit, qiii magna prxeipiendo doc«it, ut magni-
voluntatis propositum, et puri cordis munditiam ob- tudomuneris adfortitudinemincitaret laberis. Ma-
tulit, id quod intus bene vivendo deliberat, in recti- gnuin quippe est soli Domino servire, vitlelicet m-
tudine boni operis exponat. Quare e« subditur: Et stanter bona agere, bonis actibus reproba non mis-
servilesoli Deo. cere. Sed o quara maximum in vitae hujus transitu,
8. Soli quippe Domino servit qui bonis operibus potestatem cruentorum spirituum iton incurrere, nul-
las in via horribilitates cernere, contrarietates ob-
prava non inserit. Nam qui sic bona agit, ut mala non
nutlas invenire, aelernas pcenas evadere,
dcserat, Deo soli nequaquara servit: quia malo spi- jectionum
ritui obsequium exhibet, cujus perficere non metuit liberatorisnostri praesidiasenlire, roonientaneara sx-
voluntatem. Unde agitur, ut etiam bona agens Deo culi lucem perdere, sed repente ineffabilem crarita-
non seryiat: quia qui totum hominem condidissecre- tera xternitatis invenire. Audiant ergo, andiant, qu'
de manu Philisthiim liberari desiderant: Pratparate.
dilur, habere eum coinmunem -cum adversario non
corda testra Domim , et tervite itli toli: ut hic sibi
dignatur. fiinc namquc est, quod ipsa Veritas per 1B
unde illic manus untorum
semetipsam denun'iat, dicens : Nemo potesl duobus quique colligere studeant,
dominis servire (Matth.vi, 24). Hinc Paulus 165 hostium non incurrant, et securi ad vitam transeant,
exquirens, ait: Qum parlicipalio justitim cum iniqtti- qui inter salutis sux thesauros, quos hic bene vi-
tate, aut qum societas luci ad lenebras? Qum autem vendo congregant, mortis opera nuUa portant.
convenlioChristi ad Belial? aut qum pars fideli cum Electorum vero mores insinuantur, per hoe, quod
infideli, aut quis consensus templo Dei cum idolis subditur :
(II Cor. vi, 14,15)? Soli ergo Domino servire prxci- (Vers. 4.) Abtlulerunt ergo fltii Israet de medio
pimur, ut qui jam aspirante Deo pro oblinenda pec- sui Baatim, et Astaroth , et tervierunt Dominototi.
catorum nostrorum remissione agere bona ccepimus, 10. Electorum quippe mos est, ut cumdivinx prae-
eisdem bonis prava nulla misceamus. A peccalorum dicationis hortamenta suscipiunt, ad studium auditx
naraque nostrorum obligatione tunc solvimur, cum bonx operationis accendantur. Nam reprobi 166 e
bona qux pro eorum impendimus absolulione malis frequenter verba Dei audiunt, et eisdem tamen ver-
admixta non sunt. Devotis namque poenitentibus lo- bis nulla bona opera proponunt. Pigri.in suis actio-
quens prxdicator, dicit: Si in toto corde veslrorever- nibus remanent: quia a divina tuce projeCli, omni-
timini ad Dominum, auferte deos alienos de medio 'G polentis Dei gloriam, cujus verba audiunt, ititerna
vetlri, et servite Deo soli. Quasi dicat: Tunc a pec- contemplationenon vident. Recteergo, qui obediunt,
catis sotvt poteritis, cum cordis et operis bona, qux Israel filii dicuntur : quia quo majestatera apertiori
pro vestra absolulione impenditis Deo, supervenien- manifestatione conspiciunt, ejus prxceptis obediro
tibuscrininibusaliisnonfoedalis. Quareetreproinit- devotius agnoscuntur. Sed quia conversis loquftur ,
tens; dicit: El liberabit vos de manu Philisthiim. quid eis adhuc deesse conspiciat, audiamus: Nam se-
'•). Qui hoc loco alii Pliilisthiim quam maiigni quitur:
spiritus designantur? Qui nimirum dum superbiae (Vers. 5, 6.) Dixit autem Samuel: Congregateuni-
sux calice in momento debriali sunt, a slatu glorix versum Israel in Masphalh, ul orem pro iobis Domi-
tueiescendo ceciderunt. Quaeest igitur manus Phi- num. Et congregaveruntin Masphath.
listhiim, nisi potestas illa dxmonum, qua mortuas 11. Masphath dicitur speculatio seu contemplatiO.
in peccato animas ad aeterna tormenta perducunt ? Quara profecto speculationem beatus Paulus expo-
Ab ista Philisthiim manu solusliber fuerat, qui dice- nit dicens : Videmusnunc per speculumtn mnigmate
bat : Ventl princeps mundi hujus, et in me non hubet (I Cor. xin, 12), Speculari etenim nobis est, de al-
qtiidquam(Joan. xiv, 30).Hinc Pauhis ait: Omnes titudine Scripturarum xterna bona contemplari.Quasi
u
peceaverunt,el egent gloria Dei (Rom. m, 23). Hinc enim speculamur, quod jam fidei veritate cognosci.
iterum dicit: Eramus et nos filii irce, sicut et cmleri mus, et adhuc revelata facie non videmus. Conver-
(Ephes. n, 5). O quam magni muneris est ista pro- sisvero peccatoribus in Masphalh convenire, estper
Inissio, qua dicitur: Liberabitvosde manuPhilistliiim. mentis intentionem de Dei omnipotentis miseratione
Nam ilie solus iiber hujus manus exstitit, qui pecca- confidere. Sed sic de Dei misericordia prxsumant,
tum non fecit. Ab ea utique omnes contra meritum ut tamen id, quod se nequiter egisse recolunt, per
liberamur. Unde et Paulus dicit: Justificati gratis pcenitentiam delere non negligant, Unde et illic re-
pergratiam ipsius, per redemptionemjusiitim sum, pente subjungitur :
propter redemptionem prmcedentium delictorum, in (Vers. 6.) ttauseruntque aquam, et effuderunt in
sustentalioneDei ad ostensionemjustilim ejus_in hoc conspectuDomini.
tempore,ut sit ipse justus, et justificans eum, qui est 12. Quid enim est aquam haurire, nisi de profuu
ex fide Domininostri lesu Ghristi (Rom. m, 24-26). da animi poenitentisconfusione lacrymarum fluenta
Hinc item dicit: Graiia liberati estis (Ephes. n, 8). producere? Velut enim aquam liaurimus, dum ,
Tale est ac si dicat: Liberabit vos de potestate spi- quara profunda iniquilate cecidimus cousiderautes »
fe07 SANCTIGREGOR.IIMAGNI 208
i
Et ascenderunt satrapce PhiUsthinoritm
plsngimus. Quam profecto aquam in conspectu Do- A (Vers. 7.)
niiiii effundimus, si cura pcenitendo compungimur , ad Israel.
ie ejusdem compunctionis fletu non quxrimus fa- 15. Ablatis namqne diis alienis, peracto jejunio,
vorem saeculi,sed solum fructura divinx placationis. exhibita a prxdicatore censura examinis, ad tsrael
Sed et dum mens flendo compungitur, necesse est ut Philisthinorum principes ascendunt: quia cuui al-
eliam caro qux delectationibus subjacuit alfligatur. tiori vita proficimus, maligni spirilus, qui sempcr
Unde et subditur : bene agenlibus invident, nobis infestiores sunt. Et
(Vers. 6.) Et jejunaveruntindkilla. quia de innocentis vitx sublimitale nos deponere ap-
13. Dies peccatricis animx est spes consequendx petunt, asceudere dicuntur. Ascendere quippe niali-
indulgentix in divini verbi repromissione. Unde et gnis spiritibus, est se ad expugnanda alta per coeleste
per prophelam Dominus reproroittit, dicens : Nolo desiderium corda sublevare. Quia etiam contra per-
mortem peccatoris : magis autem, ut convertalur et fectiores Christi raililes non quorumlibet malorum
vivat (Ezech. xvm, 32, 33,11). In die igitur illa je- spiriluum, sed fortioruin dxinonum prxlia excilan-
junant, qui idcirco carnem pcenitendoatterunt: quia tur; iion Philisthiim contra Israel ascendere, sed
inluce speipervenireadindulgenliamse indubitanter Philislhinoruin satrapx perhibentur. Principes quo-
credunt. Qux tamen afflictio pcenitentix ad delenda B que pluribus prxsunt. Per hoc ergo, quod contra
peccata tunc demum idonea est, cum sacerdotis fue- Israel satrapx ascendere dicnntur, potest rationabi-
rit judicio imperata, cum ab eo conOtentiumaclibus liler colligi quia ad probandam electorum patien-
discussis, pro modo criminis, onus eis decernitur af- tiam, nec unus spiritus malus eleclorum singulis,
fliclionis Bene itaque scquitur : sed innuraeri deputantur; ut de consecuta eorum
(Vers. 6.) Dixeruntque: Tibi peccavimus,Domine. vicloria, tanto sit copiosior fideliura gloria, quanto
Judicavitque Samuel filios Israel in Masphath. eis irrogata fuerint prxlia graviora. Tamen inter ea-
14. In Masphath quippe sacerdosjudicat, cum non dem prxlia nuper conversi vehementer pavere so-
liumanum arbilrium sequitur, sed divinum ; cum in lent: repente etenim inveniunt se in campo laboris,
oiuni quod disponendum esl se in alla contemplatio- prxter experimentum consuetudinis. Armata hinc
ne sublevat, et hoc in subditorum judicio disponit : contra seaspiciunt desideria, qux sibi dudura pacata
quod xquuni esse in superna visione cognoscit. serviebant: illinc supernus araor invitat, ut ccepta
Hinc namque est, quod in omni fere negolio Moyses bona non deserant. Hinc spirilus menlem clevat,
in labernaculo fcederis Dominum consulit (Exod. illinc caro gravat; ac dum finis sui modum scire
XXXIII,8): quia nimirum prxdicator sanctx Ecclesix non possunt, de eleclionis sux incertitudine vehe-
in intima debet veritatis coutemplatione conspicere, ir»menter expavescunt. Unde et hic apte subditur :
ut subdilorum vitam foris irreprehensibiliter valeat (Vers. 7.) Quod audkntes filii Israel, timuerunta
ordinare. Tunc enim et tenere peccata, et dimilte- (acie Philisthinorum.
re verius potest, cum in arcano speculationis, Do- 16. Afacie enim Philislhinorum timent, ut eorum
mino loquenle, audit quod loquilur. Unde et resur- posteriora non timeant. Que est enim malorum spi-
gens a mortuis Dominus prius in discipulorum fa- rituum facies, nisi concupiscentia sxcularis? In liac
ciem insufflavit, ct postea dimittendi 167 retinen- enim specie quicunque componitur eorum iraagini
dique peccata auctoritalem tribuit (Joctn. xx, 21, conformatur. Quia vero non Philislhinorum faciein,
53): ut profeclo monstraret, quia qui illam mentis sed ab eorum facie limuisse Israel dicitur; sic electo-
speculationem non habct, judex animarum esse non rum mentes insinuat, ut etiam rcproborum sluliiliam
debet. In electorum quippe prxdicatorum faciemDo- lalenti ratione reprehendat. Non enim faciem, scd a
minum insufflare, est intimas secretasque vias spiri- facie timuerunt: quia videlicet sancti viri, aliud est
talis examinis eis per Spiritum sanctum revelare. quod foris aspiciunt, aliud quod intus expavescunt.
Hinc Paulus ait : Spirilalis judkat omnia (I Cor. Nam etsi aliquando florentem mundum humana ra-
II, 15). Hinc itera divinx gratix largitatem commen- tione considerant, repenle meniis oculos ad ea inala
dans, ait: Nos spirilum hujus mundi non liabemus, D qux mundi gaudia scquunlur relractantes levant, et
sedspirilum qni ex Deo est, ulsciamus qum a Deo do- 168 ve^uta ^a('ietrepidant, qui poenis sequentibus
nata sunt nobis (Ibid., 12). Qui autem hujus mundi contingere prxsenies deleclationes vitant. At conlra
spiritum habet, in Masphalh, id est in speculationc reprobi, qui hanc Philisthinorum faciem nequaquara
subditos judicare non polest: quia dum per spiritum metuunt, sequentes ferocitatis eorum impetus noit
interiora non penetrat, in causis examinis quas ex- evadunt. Dum enim vana mundi gaudia tota virluie
quirit, mundano spiritu foris errat. Bene igitur Samuel suscipiunt, afuicliones perpetuas, dxmonum virtnte,
lilioslsrael in Masphathjudicasse dicilur : quia nimi- capiunt. Quibus nimirum Veritas comininatur,diccns :
rum praedicatoressancti, in subditorum judiciis aliud Van>o6ts,divites, quia recepistisconsotalionemin vila
extra nequaquam definiunt, nisi quod intus eis di- veslra (Luc. vi, 24). Hinc item denunlians, ait: Va
vina inspiratione revelatur. Sed dum boni subdili vobis qui ridelis, quia.flebitis(Ibid., 25). Quasi aliter
majorum judicio semetipsos subjiciunt, spiritalium dicat: Quia a Philislhinoruin facie nequaquam perti-
liostiuni iras contra se validius accendunt. Unde et mescitis, cum sequentes eorum vires irruunt, saluijs
SUbdilur: invenire refugium non •poteslis. Tunc quidem tiiuoi
200 IN PRIMUMREGUMEXPOSITIONES. — LIB. III. 210
adest, sed qui adjuvet non adest. Vindicta dalur fla-, A Non mmchaberis; ego autem dico vobis, qui viderit
gitii sine spe liberalionis; et quam sint Philislhino- mulierem ad concupiscendum,mmchatusesl in corde
rum horribilia posteriora sentiunt, qui faciei eorura suo (Matth. v,27, 28). Hinc eliam fatux virgines
blandimenta in mundi amore voluerunt. Bene igitur in Evangelio nolanlur, qux lampades paraverunt, et
de Israelitis, in electorum typo dicitur : Timuerunt a oleura non paraverunl (Mattlt. xxv, 3). Lampades
faeiePhilislhinorum : quia nimirum dum conversandi namque paratas habent, qui bonum pudicitix ser-
raodum sibi solerter ordinant, non disponunt metuere vant in corpore : oleum quoque habent, qui nitorem
xlerna raala, cum veniunt; sed a temporali concu- puritatis tenent in raentis sux circumspectione. Di-
piscentia trepidanl, cujus merito irrogantur. Et quia catur ergo de Samuele : Obtulit agnum integrum Do-
non.tara suis merilis quam majorum hoc interces- mino: quia ut bonum pudicitix divinx placalioni
sione posse obtinere credunt, sequilur : sufficiat, non solum in candore corporis servari de-
(Vers. 8.) Dixeruntque ud Samuelem: Ne cesses bet^sed in splendore internx purilatis. Merito itaque
clamarepro nobis ad Dominum Deum Israet, ut salvet subditur:
IOIde manu Philisthiim. (Vers. 9.) — Et exaudiviteam Dominus.
17. Sed et tentatis subditis pastores boni non so- 19. Ule namque exaudiri a Domino pro aliis orans
lum orationum prxsidia conferunt, sed etiam sacri- .B potest, qui ex parte aliqua ei, cui supplicat, Domino
Uciorum.Unde subditur: odibilis non est. Nam si adhuc propria infirmitate
(Yers. 9.) Tulit autem Samuel agnum lactentem deprimitur, pro obtinenda proximorum fortitudine
unum, et obtulit illum holocaustumintegrum Domino, iiequaquam exauditur : et eo desiderium suum ad di-
el clamavit Samuel. vinx celsitudinis arcem non sublevat, quo ipse de
Quid est clamor Samuelis, nisi in supplicatione imo, quo per lapsum jacet, conatu ferventioris studii
pontificismagna virtus desiderii? Unde ad tacenlem ascendere nequaquam curat. Sed et modus exaudi-
labiis Moysen, licet populi subditi salutem ferventi tionis exponitur, cuiu subinfertur:
devotione cupienlem, a Domino dicitur -.Quid cla- (Vers. 10. 11.) Factum est, dum Samuel offerret
mas ad tne (Exod. xiv, 15)? Quis vero est agnus holocaustum,Phitislhmos inire prmtiumconlra Israet.
lactens, nisi ille quem prxcursor ejus ostendit, di- Intonuit autem Dominus fragore magno in die illo
cens: Ecce agnus Dei, ecce qui totlit peccata mundi super Pltilisthiim, et exlerruit eos, et cmsisunl a filiit
[Joan. i, 29)? El laclens dicilur, quia in ejus inno- Israel. Egressique fitii Israel de Masphath, persecuti
centia vera humanitas prxdicatur. Sed unus agnus sunt Philisthmos, et percusserunt eos usque ad locum,
oflerlur, quia, prxter ipsum, qui mundi tollat peccata qui erat subler Bethchar.
nequaquam reperitur. Quem profecto agnura inte- <£ 20. Offerente holocaustum Samuele, Philisthiim
grum oblulit. Integritas quippe agni ad soliditatem contra Israel prxlium ineunt: quia maligni spiritus
pertinet catholicx professionis. Velut enim agnum tunc adversus fideles subdites graviores tentationes
dividit, qui a canone fidei per gladium separatur commovent, cum contra se stare instantius Pastores
erroris. Agnus itaque dicitur pro utnocentia, lactens vident. Sed super Philisthxos Dominus intonat: quia
pro assumptione nalurx, unus pro singularitate orantibus doctoribus et lidelibus subdilis, divina gra-
polentix, integer pro fidei nostrx lirmissima soli- tia robur administrat. Tonitrua enim fieri per nubila
dilate. solent.Ndbes autem subliraes per coelesledesklerium
18. Quod si quis hxc nonad ipsum, sed ad ejus animx intelliguntur. Unde et propheta mentes elec-
imitatorem referre voluerit, potest. Agnum quippe torum in amore ccelestium elevalas admirans, dixit:
offerimus, cum per bonum castitatis et iimocentix, Qui sunt isti, qui ut nubes volant (Isa. LX. 8) ? Qux
Redemplori nostro conformamur; et cum doctrina sunt autem tonilrua nubium, nisi illa ferveniia et su-
'inuocentium Patrum nostrorum pasciraur, velut perna electorum desideria : quibus dura per divinam
Ubera sugimus, quibus ad xternam vilam nutriamur. gratiam eorum mens succenditur, omne, quod mali-
Unuraquoque agnum offerimus,si post initiareligiosae gni spiritus decipicndo suggerunt, ab ea penitus ex-
coiiversalionis, nulla polluimur inquinatione pravi- D pellunt ? Bene ergo dicitur : Intonuit Dominus super
tatis. Unum quippe agnum offert, qui a proposito Philisthmos, et exterruit eos. Nam dum per gratiam
imiocentix, ad pollutx vitx maculas nequaquam suaro electis roenlibus superna desideria infundit,
diflluit, a quibus redeal per iterationem bonx opera- quia eliam terrena omnia facil contemuere, eos etiaiti,
tionis. Integrum quoque agnura offerre, est ad xter- qui ea eis appetere suggerunt, nequam spirilus in
nam vitam non solum carnis continentiam, sed men- fugam vertit. Velut eniro tonitruo territi fugiunt, dum
tis integritatera prxparare. Integrum quoque agnum in electis mentibus, quas tentando pulsaverant, in-
Domiiionequaquam offert, qui carnem Deo per con- gentem sonitum divinx virtulis expavescunt. Quia
tinentiam consecrat, sed menlis sux secreta ab im- vero fragore magno intonuisse Dominus dicitnr, quid
mundarum cogitationum Iascivia 169 non refrenat. est aliud, nisi quia imperfecla Christiaiiorura desi-
Velul eniin agni partem sacrilicie subripit, qui puri- deria dxmonibus terribilia non sunt? Fragor enini
tatem cordis, corporis continentix uon conjungit. magnus tonitrui, perfeclum est uniuscujusque desi
Undeet ipse agnus agnum integrum offerre discipulis derium electi. Cum igitur fragore magno super Plii*
prxcipiens, ait: Audislis quia dictum est antiquis: Ustlixos Dominus intonat, lunc a filiisIsrael cxduu
SH SANCTI GREGORU MAGNl 212
tur: quia dum electorum mentem periecta devotio ad A cogitatione subjecti. Dum ergo novitiorum fidelium
superna gaudia erig.it, omne, quod adversx parti mi- triumphus sub Israelitarum gestis ostenditur, usque
litat, a se penitus abscindit. Bene quoque prius ler- ad locum sub domo agni cxsi alienigenx dicuntur :
riti Philisthxi, deinde a filiisIsrael 170 c;edi memo- quia profecto per indesinentem conalum certarainis,
rantur: nam terrentur electorum devotione, cxduntur contendere debemus ad arcem perfectionis: ubi jam
opere. Et quia opere devotio prior est, terreri prius, tanto simus hostibus nostris terribiliores, quanto Re-
postea vero cxdi recte perhibentur. Nam prius do- demptori nostro viciniores. Ibi enim jam quxdam se-
num bonaevoluntatis a Domino accipimus, ut consi- curitas est, qux perturbari hoslium pavore nonpo-
lia malorum spiritnum postmodum confulare valea- test. Talibns namque concessx virtutis dona insi-
mus. Bene etiam Dorainus super Philislhxos into- nuans Dominus, ait: Ecce dedi vobis polestatem cal-
nare, et exterrere eos dicitur, filii autem Israel illos candi super serpenles, et scorpiones,et omnemvivtulem
caedere perhibentur; quia bona desideria nobis per inimici (Luc. x, 19). Unde et is, qui ad locum domui
divinam gratiaro ministrantur, sed nos dona gratix agni 171 vicinum pervenerat, dicit: Quis nos sepa-
per conalum liheri arbitrii atl virtutum victorias pro- rabit a charilate Christi, tribulatio, an augustia, an fa-
movemus. Ordo igitur coelestis miiilix est, ut ante _ mes (Rom. vm, 35), an cxtera talia ?Potest etiam do-
torians fragore magrio audialur Deus, et post railes B mus agni coelestempatriam designare. Unde et Joan-
ad cxdenda hostium agiriina progrediatur: ut videli- nes dicit: Vidi supra montem Sion agnum stantem,
cet in se prius dona gralix videat, deinde ad certa- et cumeo centum quadraginta quatuor millia, habenlia
minis campum validius erumpal, cl securus victorix nomen ejus, et nomen patris ejus scriptum in frontibtis
proventurh speret, qui eis, quibus coronetur, viribus suis (Apoc. xiv, 1). Quis est igitur locus, qui esi sub
ante congressionis tempora fultus est. domo agni, nisi terminus temporalis vitx, ex quo ad
21. Bene autem, qiii Philislhaeos cxdunt, de Mas- supernx patrix gaudia assumunlur clecti ? Qui enim
phalh egressi perhibentnr. ln Masphath etenim, qux usque ad stalutum nobis terminum ducimur, quem
Bpeculatib dicitur, morantnt, qui in divinarum rerum pr.xlerire vivendo non possumus , velnt ad locum
contemplatione persistunt. Sed ad cxdendos Philis- venimus, unde alio transferamur. Sed terminus
Ihxos exeunt, cum ex arcano internx meditationis vitx electi viri sub domo agni situs ostenditur : quia
eonsulti venientes, comprimunt vires adversaedomi- unde per angustias mortalitatis demergitur, inde ad
nalionis. Intus enim Iatenter ordinant, qualiter foris vilx indeiicientis gaudia sublevatur. Nam el agnus
in apparato tipcre, hostium cuneos irrumpant. Tanto ipse , qui in citharcedorum citharizanlium et cantan-
quidem graviores pugnas eis procedentes exhibent, lium doraiim sham Ixtus inhabitat, antequam ad
qUanto, dum interna cogitant, apnd se quietibres G lmjus domus laetiliam ducerelur, sub domo fuit.
latent. Et quia maligni spiritus ab electis Dei Hinc namque est, quod immolationis sux lempore
semper comprimendi stitit, usque ad iocum dicit: Trtsfts est anima meuusque ad mortem (Matlh.
«ubter Bethchar Philisthiim percussi futsse memo- xxvi, 38; Murc. xiv, 34). Elecli ergo uniuscujusque
rantur. Bethchar qnippe, domus a$ni interpretatur. finis duiri loco ostenditur, subter Bethchar, id est
Hunc agnttm nobis Isaias insinuans, ait : Tantmam dorao agni esse membratur; quia sancti viri cum per
agnut ad ocdsionem ducetur, el tanquam oviscoram mortis poenam temporalia deserunt, de vicino prx-
tondente se, sine voce (Isai. LIII, 7). Qux igilur fuit eminentem sibi supernam patriamconscendunt.Nani
domus agni, nisi illa sublimis, et sragulariteriminita Paulus, cbnfidenter assercns, dicit: Scimtts, quia si
couversatio Redemptoris, quaedum culpa caruit, cunc- terrestris domus noslra dissolvatur, habemus habita-
tis nequam spirilibus iiiaccessibilis exstitit?Ad Beth- culum ex Deo , non manufactum in cmlo (11 Cor.
char, id est domum agni pervenire nemo potest: quia v, 1). Igitur usque ad locum,' qui est subter do-
quisquis multum proficit, sanclitate Redemptoris in- mo agni, PhiiiSlhxos cxdimus, si quandiu in hac
ierior est. Unde et pracdicator egregius ejusdem Re- vita sumus, de malignis spiritibus triumpharaus.
demptoris laudibus insistens, dicit: Talis decebat, ut Sequitur:
nobis etset fVhtifes sunctus, innocens,impollutus, se- D J (Vers. 12.) Tulit autem Samuel lapidem unum, et
cjregalut a peceatotibus, et excelsior cmiis factus, qui posuit eum inter Masphath et Sen; et vocavitnomen
non habei necessitatem,sicut sacerdotes,prius pro suis ejus Lapis Adjulorii, dixitque; Hucusque auxilialus
deiictis hostia» offerre (Hebr. VII,26, 27). Quis est est udbis Dominus.
ergo locus sobter Belhchar, ad quern usque Philis- 22. Lapis in sacro eloqnio Dominum, et Re-
thiim esedere, et persequi debemns? Sed si Bethchar demptorem nostrum significat. Lapis vero unus a
perfecthroem signat Dominicaeconversationis, locum Samuele tolritur, cum a sanctx Ecclesix prxdicaloic
subter Belhchar, communem Sanctorum summam Redemptoris fortiludo singulariter prsedicatur. Qui
cxprimit sanctitatis. Qui et eidem Redemptori se obe- profecto inter Masphath et Sen prxfigitur : quia in
diendo humiliant, et ejus gloriceper studiuin vitx in- vitx exitu electos prolegft, reprobos confringit.
nocenlis appropinquant. Locus enim.quisubterBeth- Sen quippe excussio dicitur. Excussi autein SIIII 1
char situs ostenditur, eidera loco cui subest, et inferior reprobi, id est a fidelium societate separati. Duiu
esse cognoscitur, et vicinus : quia sancti viri, quo ergo usque ad locum subter Bethchar Philistlixi
Deo per vitaealliludiiiem vicini sunt, eo et humiliori cxsi perhibentur, lapis inter Sen .et Masphalh prai-
213 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. III. 214
fixus asseritur: quia dum electi Deivictorix sux. A tes illi radii fulgenlis xternitatis ? Qui apte Samuelis
titulum in fine percipiunt, Redemptoris judicio a esse referuntur: quia etsi communes sunt electorutu
malorum societate separantur. Modo vero, velut oinnium, speciali quadam gratia ad gaudia lueent
in area frumentum , et palea simul sumus , sed dum prxdicatorum. Vel certe prxdicatorura sunt, quia
ad vitx terminura ducimur, electi a reprobis Domi- §pecialius eorum mentibus iulgcnt, quorum prxdi-
nica virlule dividuntur, et velut inter se lapidem catione nunc sanclx Ecclesix demonstrantur. Manus
habent medium , dum illi pondus Redemptoris in autem Domini super Philisthxos cunctis diebus Sa-
daninationis sux judicium sustinent, et isti in ejus muelis ifacta perhibetur, quia divina potestas malos
fortitudine xternx giorix palmas tenent. Possunt spiritus seroper opprimit, qux in xternx claritatis
per Sen etiam maligni spiritus designari. Excussi glofia etiani electos exhilarare nunquam desistit.
quippe sunt, quia a coelesti secreto per superbiam Tunc vero angelorum dainua reparantur, cum quid-
projecti. Et quia nunc in hac vita nobiscum prxliau- quid de ordine conditorum spirituum, eorum super-
tur, bene cum victorix nostrx tempus asseritur, bia sublatum beatiludiui fuerat, de electis horaiuibus
lapis inter nos et eos positus perhibetur: quia cum adimpielur. Quare sequitur:
mililix noslrx donativa percipimus, ultra nobis (Vers. 14.) Et redditm tunt urbet, quas tuierant Phi-
eorum prxlia nequaquam renovanlur. Samuel autem B ] lislhiim Israeli.
hunc lapidem in medium ponit: quia nobis Redemp- 25. Urbes sublatae sunt illx perditx multitudines
toris nostri bonitatem sanctx Ecclesix doclor osten- angelorum. Sed tunc redduntuf, quando de electa
dit. Et quia oiiine , quod a nobis in omni vita uostra natura humana assumitur, unde quod de angelis pe-
prosperum geritur, divinx gratix adscribitur, apte riit, suppleatur. Quod eliam in conversione flagitio-
ab eo lapis ille , qui in medio sistitur, Lapis Adju- sorum hominuin accipi convementer potest. Urbes
torii vocatur. tpse est nafnque Lapis Adjutorii, qui namque Philisthiira tollunt, cuui unitas fidelium
si nobis subveriire 172 noluerit, vinci possumus , raentes tenlando decipiunt, et sibi eas peccatis im-
vincere nequimus. De quojam in tnedium pbsito mergendo supponunt. Sed ablatae urbes Israeli red-
(licitur: Utque httC auxitialus ett nobit Dominus; duntur : quia sic in hac vila pcenUentes satis-
quia ejus prsesidia electos suos usque ad xlemce faciunt, ul in perenni gloria splendidi ad etectoruin
retributlonis lempora pereequurftur. Et quia, ttt gaudium exhibeantuc. Quia vero non solura, qui
disimus, jatn tunc a nobis iri anerfla requie sttscep- agere bona negligunt, sed etiam, qui abundanter inr-
tis, a depressis hosiibuB praelia nulla coramoventur, quitatem faciunt, pcenitendo salvantur, subditur;
sequitur: (Vers. 14.) Ab Accaronusque Geihi
(Vers. 13). Et huYhiliutistint Philisthiim, «Mdp-IC 26. Accaron dicitur slerilis, Geth tbrcular. Steriles
posuerunt, ut venirent ultra iit termihos Isruel. quidem sunt, qui bona opera non agunt. In torculari
23. Hxc profectb slc electbftlm singulorutn facla autem uva premitur, et vinum a promulgatur, 173
exprimunt, ut sanctx catholic* Ecdlesix et prbeinc- Quid est autem concupiscentia sxcularis, nisi uva re-
lum inriuant belli, et gaudia remonefationis. Hanc probx mentis ? Quid vero est fervor peccandi, nisi
iiamque universalis Ecclfesixvictbfiam jam post re- liquor vini, qui peccatoris mentem xternorutn bono-
Burrectionis hostraegloriara futurara , beatus Paulus rum immemorem facil ? Dum enim ex eoiicupiscen-
osteiulit; qUi, quasi futufx ihcoffuplioni praesehs, tia cordis peccalum generatur, quasi in torculari de
morli insiiltabat', dicens : Absorpla eti mots in vicio- uva vinuih producitur. Ab Accaroh ergo usque Geth
ria ? ubi est mors vktoria tua? ubi est mors iiimului sublaix urbes Israeli rcdduntur : quia bbna agere
luus (I Cor. xv, 54, 55)? Hurhiliatos etiatn Phi- negligentium, et mala audacler perpetrantium men-
lislhxos vidit: quia apostatarum angelofurfi ftiemo- ies, qux poenitendo ad Dominutn modo fedeunt^
rans, ad amorem futurae dighitatis electos accendlt,,' tunc in communi electorum gloria splendidx de-
dicens : An nescitis, quia ahgelos judkabimus (I monstrantur. Earum quippe malain Dei tnemorra
Cor.\i, 3)? lunc quippe Philisthxl humillaiituf, cutn1 ncquaquam veniunt, qux ipsi peenitenthe aluictione
in prxparata sibi ab origine mUndiaetemi ignis in- I) ', delere obliti non sunt. Sequitur :
cendia dxmoncs mittuntur. Et in terminos Israel1 (Vers. 14.) Eralque pax inter Israelem et Amor-
venire ulterius non apponunt:qiiiaad tentanda elec- rhmum.
torum corda non exeunt. Qrii autetn sunt Israelis; 27. Qux est Ista piax, nisi quam propheta Michaeas
lcrmiiii, nisi ccoli? Quomodo autem mali spiritus ini asSerit, dicens : Ei erii iste pax in lerra, cum venerit
Israelis terminos vehient, qui sic in inferni profundo1 (Mich. v, 5). Hinc Paulus ait: Ipse est pax nostra ,
darhnaii surit, ut a sUhimersionepoenarumnunquam1 qui (acit utruque unum (Eph. 11,14). Quid est autem ,
resurgant ? Quia ergo atterna oppressiotie dejiciun- quod inter Israelem, et Amorrhxum pax ostenditur ?
lur, apte Subinfertur: Sed quid per Amorfhceum,nisi pars hominum re-
(VerS. 13). Facta est, inquit, manus Domini su- proba designatur? Qui vero per Israelem figiirantur,
ver Philisthmoscunciis diebus Samuetis. nisi electi ? Et quia electi in dextera Dei, reprobi
24. Qui enim sunt dies boni doctoris, nisi vernan- vero in sinistra futuri sunt (Mattlt. xxv, 33), duir,

a Forto legendum, promulgetur.


215 SANCTl GREGORIIMAGNI 210
carere non possunt. El quid per Masphalh, qux spe-
pax esse inter utrosque asserilur, sanctorum beati- A *
tuSo inclyta deroonstratur; qui justitix Conditoris culatio interpretatur, nisi illi exprimuntur, qui divi-
tanta aequitatoconveniunt, ut de conspecta reprobo- nx contemplalioni vacantes, solis stipernis gaudiis
rum poenanulla compassione moveantur. Dum ergo inardescunt? Quid ergo est, quod Samucl et Betbel,
inter Israelem, et Amorrhxum pax esse ostenditur, et Galgal, et Masphath circuire dicilur, et in eisdem
non demonslralur bonum, quod communecum sanc- locis Israelem judicare, nisi quia electus prxdicalor
tis habeant reprobi, sed quo muniantur electi. Unde omnium clectorum ofdinum exempla sequitur, ut
et sub Israelis specie per prophetam sanctx Eccle- subditorum fidelium esse valeat censor doctus? Non
six repromittilur: Qui posuit fines tuos pacem, et adi- enim esse poterit xqui examinis, si de exemplisprx-
pe [rumenti tatiat te (Psal. CXLVII, 14). Pacem quippe cedentium elect&rumdedignatur assumerc, quod de-
Ecclesiaeflnes ponit : quia dum Redemptoris poten- cernit. Sed et per singulos annos ista circumeat, ut
tia eam in intimx xquitatis celsitudinemerigit, per doctor providus ordinum singulorum perfeclionera
dolorem compassionis, perdiferum miseria non af- sigillatira respiciat : ut, quo subtilius prxcedenlium
ftigit. Sed ad tantara bealitudinem quo pastorum bona viderit, prxsenlia disponere decentius possil.
studio boni subditi promoveantur, exponit, dicens: Ibi ergo, ibi judicet Israelem, ut subjeclos fidelcs ,
(Vers. 15.) Judicavit quoqueSamuel Israelemom- B I quos ad Dei visionera erudit, illorura rectitudine cor-
nibus diebusvitmsum. rigat, quos Deo placuisse indubitanter credit. Potest
28. Qui sunt dies vilx uniuscujusque doctoris, etiam per Bethel, qux domus Dei dicitur, universa
nisi virtutum spiritalium clarilates? Omnibus nam- electorum Ecclesia designari: per Galgal,qux inter-
que diebus vUx sux Israelem judicat, qui lucem jus- pretatur rota, Scriptura sacra. Quidquid vero in sub-
titix, quam loquendo asserit, ad subdilorum fide- ditorum profectu doctor exhibet, -aut de exemplo
lium exemplum, perfectione reprxsentat 'bonx con- electorum accipit, aut magistcrio sacri eloquii, aut
versationis. Qui autem virtutum spiritalium lucem revelatione Uiternx ac secretx contemplationis.
non habet, quia ad docendum assumit bona conver- 30. Samuel itaque Belhel circuit, cum prxdicator
sationis extranex, diebus profecto judicat vitx alie- Ecclesix auctoritatem
disponendorum operum, de
nx. De quibus profecto per prophetam Dominus
quxrit. Galgal, id est, rotam cir-
dicit: Ecce ego ad prophetas, qui (urantuxverba mea, exemplis majorum
cuit, quando doctrinx sux auctoriiatem de roagiste-
a
unusquisque proximo suo (Jerem. xxm, 30). Verba rio sanctx Scripturx comprehendit. Masphath quo-
f uippe furantur, qui bonum, quod docendo prxdi- que circuit, cum per secretx contemplationis medi-
cant, operando non sequuntur : quia veluti clam de tationem , revelationem meretur
alieno tollunt, quod dato proprii laboris pretio suum (« Ibi enim suscipere veritalis.
judicat Israelem : quia quidquid subditis
nequaquam faciunt. Post denuntiatam itaque futu- proponit ad normam rectitudinis, aul de exemplis
ram beatitudinem, qualis interira debeat esse fide- electorura aut doctrina wcri eloquii, aut ex
lium pastor, ostenditur : quia omnibus viue sux die- revelationeaccipit, internx contemplationis. Quibus profccto
bus Samuel Israelem judicasse perhibetur. Perfec- verbis
ostenditur, non tantum, qux doctor perfeclus
tionis etenim viam male insinuat, si lucis iter quis sed etiam quia perfectus non sit, si agere hxc
voce volens pandere, actione tenebrescat. Nam qui agat, non possit. Nam si solum bonorum exempla noverit,
cunctos vitaesuaedies ad judicandum Israelem con- aut si sacrx
dicit : JYonaudeo Scripturx etiam quis eruditus sit, et
tulerat, toqui horum aliquid, qum contemplationis revelatione caruerit, in ordine
prx-
per me non efficitDeus, in obedientia Gentium verbo dieationis vir
tt fadis (Rom. xv, 18). Judicet igitur doctor, sed perfectus non erit. .Contemplatioeniiu
virtus est, per quara non solum ipsa Scriptura con-
qui dies viteesuaeinclytos habet: ut videlicet in se dita sed per quam nondum condita
virtutum recognoscitur,
prius spiritualium radios bene vivendo fo- conderetur : el
perquam condita ad Dei voluntatem
veat, quos providendis subditorum itineribus lo-
quotidie disponatur. Bene ergo dicilur: Et judkavit
quensadministrat: quia et lucerna tunc iis, qui 174 ' Israelem in
in domo sunt, utiliter ostenditur, si ipsa antea eo,'1D supradklis locis. Nam non solum in Be-
thel1, et Galgal, sed etiam in Masphalh : ut qui
quod sparsura est, bene repleatur lumine. Sequi- ad perfectionem prxdicationis innititur [Forle leg.
tur:
enitilur], dum per humiiilatem exempla majorura se-
(Vers. 46.) Et circvibat per singulos annos Bethel,, quitur, dum per studium sacri eloquii eruditione
tt Galgal, et Masphath, et judicubat Israelemin suora-- fulcitur, curet oranino necesse est, ut puritate men-
dictis tocis. tis, ea qux disponenda suut, contemplando cognos-
29. Bethel dicitur domus Dei; Galgal, rota; Mas- cat. Dei namque debet esse docibilis, qui susceplo
phath, ut jam superius replicalum est, speculatio) prxdicationis oflicio, 175 docere horaines cupit.
mterpretatur. Quid ergo Bethel, nisi viros offlciosa- Tamen sic prxsumat de eo, qui secretx contempla-
cri altaris deputatos signilicat; qui dum spiritalibuss tionis eruditione instruitur, ut nec editas per Spiri-
studiis inhxrenl, velut domestici Dei omnipotentis5 tum sanctum Scripturas fastidiat, nec sequi electo-
amiliares sunt? Et quid Galgal, qux rota dicitur ,, rum exempla dedignetur. Samuel enim Bethel, et
nisi conjugatorum ordinera designat? Velut euim in1 Galgal, et Masphath circuire describitur; ut alterum
rota circumeuut, duiu volubilis mundi curis peniius; ab allero per discordiam nequaquam dividatur : ui
817 IN PRIMUMREGUM EXPOSITIONES. — LIB. IV. 218
videlicet et exempla recipiat qux sacra Scnptura A _ Bethel namque circuit, Galgal, et Masphath, et in
approbat; et illas sacras Scripturas , quas electi ho- earum aliqua non habet domuro, in Ramatha autein
;nines scripserant, recognoscat: atque eas revela- domum habet: quia doctores sanctx Ecclesix quid-
'.iones contemplationis a Deo sibi ostensas sentiat, quid nunc accipiunt de exemplis electorum, quidquid
qux nec ab electorum operibus, nec a sanctx Scrip- de erudilione sacrorum voluroinum, quidquid de al-
lurx auctorilate discordant. Sed et omne quod agit, titudine supernx revelationis transitorie riuiautur,
ad rectitudinem redigat supernx intentionis. Unde et ad adjutorium habent itineris, non ad amoreiu re-
subdilur: munerationis. Illud vero, quod in superna civitate
(Vers. 17.) Revertebaturin Ramatha : ibi enim ju- diligunt, non ad profeclura itineris, sed ad sufficien-
dicabat Israelem, et ibi erat domus ejus. tera, imo ad abundantem largitatem mercedis. Et
31. Ut longe supra jam diximus, Ramatha inter- craia illuc cuncta bona congregantur, sequitur :
pretatur visio consumraata : et supernorum civium (Vers. 17. ) JEdificavitibi etiam altare Domino.
illam bealam et perfectam societalem significat: ad 32. Quid est enim altare Domini, nisi cor justi ?
quam Samuel revertitur, ne laboris sui onere depri- Veritatis autem judicio dicilur : Ubi est thesaurus
matur. In Ramalha quippe Samuel revertilur, cum tuus, ibi et cor iuum (Matth. vi, 21). Qui autem pro
raens prxdicatoris per arnurem ccelestium relevatur. B 1 amore supernx patrix bona agit, dum ardenler ad
Nam inler officii sui onera tam immensa corrueret, ea, qux sursum congregat, pervenire desiderat, pro-
6i ad amorem coelestium per spei suaedesiderium non fecto altare xditicat, super quod quotidiani desiderii
rediret. Reverli etenim prxdicatoribus, est intentio- hostias incendat. Bene autem dicitur : JEdificavit
ncm mentis suaead gaudia patrix coelestis redueere. ibi attare Domino : quia ex incremento studii coeles-
Et ibi Israelem judicant: quia supernx patrix pul-.. lis, sicut flamma crescit in corde boni desiderii, ila
chritudini, quam in mente retinent, lideles subditos et velut additis lapidibus, altare sursum construitur,
facere conformes prxdicando , student. Ibi ijudicant ubi Deo holocausta offerantur amoris. Quod etiam
Israelera: quia ex illa jam perfecla civitate formam ad lucrum animarura referri convenienter potest.
videntes trahunt, quam filiorum mentibus loquentes Doctor namque in Ramatha altare Domino xdificat,
iraprimunt: et quidquid illa pulchritudine indignum cum subditorum merita in ccelo locat, et dum quo-
conspiciunt, ab eorum mentibus abscindere conan- tidiauo ejus studio electx animx ad coelestia regna
tur. Et quia in illius beatx patrix gloria tota dilec- conscendunt, velut ad slrucluram superni altaris la-
tione requiescunt, ibi ejus domus esse perhibetur. pides mittuntur. Dicatur ergo de Samuele, dicatur :
Ejus namque 176 domus esse cognoscitur, in qua Mdificavit ibi altare Domino : qoia nimirum valde
arnando conversatur. Unde et ille egregius prxdica- C otiosum est doctoris sludium, si per hoc, quod ab ilto
tor gloriatur, dicens: Nostra conversalioin cmlisest. in terris agitur, cceleste xdificium non augetur.

LIBER QUARTUS.
CAPUT PRIMUM. prophetix gratiam non accipiunt: si ii qui prophe-
175 *• Sanctorum virorum facta prxcedentium tix spiritum 176 habent, eumdem spiritum ad dis-
sxpe electorum sequentium solatia sunt. Mira etenim ponenda cuncta non habent? Quis autem de tanto
dispensatione divini consilii, et altissimx conversa- virodubitet, quia si futuram perversjtatem filiorum
tionis arce sic sublimali sunt, ut fortia agerent sibi, prxnosceret, eos utique forensibus honoribus nou
recta subditis providerent; sic sibi quandoque dere- prxferret? Qui ergo reprobos scienter provehunt,
licti, ut ea qux recta intentionp disponerent, secun- hoc prophetx exemplo sibi blandiri nequaquam pos-
dum Dei providentiam recta non essent; quatenus sunt: quia tunc solura innoxie agitur, cum in eis,
illorum infirmitas, electorum sequentium firmitas j) tempore quo proraoti sunt, subsecutx iniquitatis si-
iieret: quia etsi ut homines in disponendis sanctx gna nulla patuerunt. Quare et aple ii, qui judices Is-
Ecclesix negotiis falli possunt, ipsx lamen ecclesias- raeli a Samuele posili sunt, cum ponerenlur, ejus
ticx dispositiones deserendx non sunt. Ecce etenim filii dicebantur : ut ex eo non solum per carnem
dicitur : credantur geniti, sed etiam conversationis ejus splen-
(I Reg. VIII,1-3.) Factum est autem cum senuisset doribus adornati. Quare et eorum nomina caute as-
Samuel, posuit filios suosjudices Israel, fuitquenomen signantur : ut ex titulo nominis, illa, qux tunc eis
filii sui primogeniti, Johel, et nomen secundi, Abia, inerat, cognoscatur forma virtulis. Nomen, inquit,
judicum in Bersabee. Et non ambulaverunt (ilii sui in uni Johel, alterius Abia, judicum in Bersabee. Sed el
viis ejus. de illis, qui post acceptam dignitatem declinasse ad
2. Ecce qui prophetix spiritu plenus fuerat, ii, avaritiara dicuntur, aperte ostenditur : quia ante-
quos judices Israeli ponebat, quia post avariliam quam ejusdem dignitatis culmen attingerent, in eis
postmodum declinare debebant, et munera accipere, futurx pravitatis signa nulla videbantur. Sed ecce ,
et pervertere judicium, iion cognovit. Quid ergo mi- dum paslorura solatia atlendimus , grcgis Dpmiuici
rum, sifalli in disponendis ordinibus possunt, qui anon parva pericula iutuemur.Nam steterunt subdiii,
a Gussanv. et Vatic, prava pericuta inluemur.
219 SANCTI GREGORII MAGNl 220
jed in cuimtne prxtafionis positi prophetx filii ceci- A ab hujus lumine rationis eb caeciores sunt, quo illis
derunt: ut si nobis sub cura majorum posilis inde- solis oculis vident, quos serpens aperuit. Nam si
sinens sanctx vitae studium, 177 aut securitas ma- spiritualium virtutum fulgorem aspicerent, cum pro-
gnx couversationis arrideat, prxesse tamen aliis non fecto in ornatu sux mentis habere desiderarent. Tan
habeamus in appetitu desiderii, sed in magnitudine tus siquidem decor earum est, ut visus nunquam
liinoris. Sed carnales quique, dura sola visibilia at- rion possit videntis desiderio concupisci. Sapientes
lendunt, spiritalera sanctorum conversationem co- ergo sxculi cum se oculos rationis habere arbitran-
gnoscere non merentur.Pastorum quidem sanctx Ec- tur, exhoc cognoscere possunt, quam demcnter in
clesias culraen aspiciunt, sed cogitare nesciunt, quam saniant : quia virtutum sanctarum pulchriludine non
inviti illi intus decorem tollerent, quera in splendore illici, earum prbfecto gloriam non solum non cer-
culminis foris tenent, quod sublimitatem honoris in nere, sed nec somniari est. Sanctiergo viri, qui jam
oppressionem raagni suslinent oneris, quod raagno illumiuatione sancti Spiritus 178 in internorum
dcsiderio fugiunt, quod exteriori ministerio prose- amore obligati sunt, menlis sux oculos ad videndam
quuntur.. Testante elenira egregio doctore didicimus, intimx claritalis gloriam tanto clariores habent,
quod animulis Itomonen percipit ea qum sunt spiritus quanto de mundi caligine in desiderio nihil habent;
Dei (I Cor. 11,14). Undeet tanto dementius carnalia B et discernere carnalia tanto rectius possunt, quanto
sequens errat, quanto per discretionis virtulem spi- longe a carnalibus assumpti, in Spiritus sancti gratia
rilalia nulla jam penetrat. Et nonnulli tales in tan- altius proiecerunt. Unde et apostolus Paulus de ex-
tura deroentix malum proficiunt, ut commovere ip- perientia tantx visionis sententiam prolulit, dicens :
sum etiam statum ecclesiastici culminis non verean- Sphitalis judkal omnia (I Cor. 11, 15). Bene ergo
tur. Unde et sequitur : dicilur : Displkuit sermo in oculis Samuelis. Quia a
viris spiritualibus nil ante despicitur, quam despi-
(Vers. 4, 5.) Congregaliergo universi majores natu
tx Isruel venerunt in Ramatha, dixeruntque ei: Ecce ciendum esse per spiritalem mentis intuitum judice-
tu senuisti, et filii tui non umbutant in viis tuis. Con- tur. Et quia quo abundantiori gratia Spiritus sanclj
slilue super nos regem, ut judkel nos sicut universm pleni sunt, de virtutis sux celsitudine non prxsu-
habenl nationes. munt, sequitur : Et oravit Samuel Dominum. Quid
3. His autem, qui vivebant sub spiritali regimine, enim Dominum oravit, nisi ul sibi dignaretur oslen-
regem petere, quid aliud cst quam eamdem spiritalem dere, si tumulluantis populi pelitioni assensum dara
prxlationem in sxcularem dominationera transferre debuisset ?
gestire ? Sed sancti viri cum se a subditis contemni (Vers. 7, 8.) Dixit autem Dominus ad Samuelem:
conspiciunt, non tam eis displicet, quod contemnun- C A«dt vocem populi in omnibus qum loquunlur libi.
lur, quam quod contemptores sui Deo non placent. Non enim abjecerunt le, sed me, ne regnem super eos,
Eorum quippe contemptu, sux internas glorix dari juxlu otnnia opera sua, qum feterunt a die, quia eduxi
.ncrementa conspiciunt, sed augeri merita sua sub- eos de Mgyplo usque ad diem hanc.
ditorum defectibus ingemiscunt, quos sic meritis vel- 5. Quia oranli prophetx dicitur : Constitue siiper
lent profleere, ut in xterna meritbrum retributione, eos regem; plane bstenditur, qula an hoc faciendum
secum eos, qtiibiisprxsunt, habere potuissent. Quare esset, slbi revelari pbstulavit. Et i|uia subdens, ait:
el subdilur : Non te dbjecerttltt,s)Mme, he regnem super eos, apta
(Vefs. 6.) Displieuil sermo m oculis Sahtuelis, eo OStenditiir, quantum sibi sermo displiceat, quem in
quod dixissent : Da nobis regem, ul judicet nos. oculis SamUelisdisplicuisse perhibetur. Qux conve-
4. Hoc namque ei displicuit, per quod displicere nientia jttdicii in sanctis orititr ex virtute charitatis :
Deo, qui loquebantur, existimavit. Quia VCronon quia dum eX tota mente Conditofem diligunt, ct ejus
simpliciter dicituf : displicuit seflho Samueli, sed i:i VblUritatibbedire devote conantur, ex prxmio su-
oculis Samuelis, ct statira subditur : pernx retributiohis accipiunt, ut ab endem Dei om-
(Vers. G.) Etordvlt Samuel pfo poputo Dominum. nipotentis volilhtale aliter sentiendo non discrcpent,
Paulo subtilius ea nos Considerare opoftet. Sancti D I quam ifi bonis operibits semper tenent. Scriptum
viri, qui otntlipbtenti Deo valde displicere metuunt, quippe est : 6«t adharet Deo, uhus spiri us esl
in suis judiciis faciles ndh sunt, sed cuncta priils1 (ICor. vi, 17). Doraino quippe adhxret, qui prx-
rationabiliter inlus ordinant, ut ea foris in opere ir- fceptavoluntatis ejus facferesemper studet. Sed unus
reprehehsibiliter disportant. Nam electioneni acci- spifitus cum eo fit: quia ex diuturna devotioiie pi'
piUht nultam judicii, si nori probatur contemplatione opcris in tantam gfatiam divinx cognitionis assiimi-
rationis. Hos prbfecto bculos prophetx Dominus ape- tuf, ut ab intefhi ejus xquitate judicii per errorem
rire volebat, cum dicebat: Vide oculis tuis, et uuribus1 nmndaiii spiritus dissehtire ultra 11011possit. Si-d
titit audi (Ezec. XL,4). Hinc in Evangelio discipulis! vaide diflicile respondetur, Si quaferilur, cur omni-
dixit : Beait ocuti, qui vident qumvos videtis (Liic. x,, polens Deus et abjectum se in regis petitione con-
2J). OCUliquippe saiictorum, sunt inteliectus ratio- quoratur, et tamen id quod petebatur fieri decernat:
nis, reserati per gratiara Spiritus sancti. Et idcirco1 rursuniquc si dignitas rcgia ordinanda fuerat, cnr
Sarauelis esse dicunlur : qulacarnales quique, etsii vclut indignata Dei majcstate fuerit permissa; ct
per humanaiu sapientiam ratioiiales esse videntur, ciiii: i-rovisus rex eligi deccrnatur, cur reprobandus
221 IN PRIMUM REGUM EXPOSiTIONES. — LIB. IV. 222
etigitur ? Quid ad hxc aliud respondere possumus, A quid cavere debuisset. Sic nimifum et de illa ange-
tiisi rd quod apostolus Paulus ineffabilem abyssum lorum curia legimus, quia de apestata priuio angelo
judiciofum Dei perscrutari audentibus respondebat: scribitur : Ipse est principium viarum Dei (Job. XL,
Homo, inquit, tu qttis es, qui respondeas Deo \i) : sed qui ante omnia conditus est, per superbiam
(Rom. ix, 20)? Sed si hoc efficaciler definire non cecidit, et in ejus ruina sancti ahgeli didicerunt, qua
possumus, tangere inquirendo pbssumus. An forlasse virtute stare potuissent. Quod iiiuiirum, qui apertis
abjectum se in regis petitione conqueritur? Pro re- rectx fidei oculis, intueri poterit, pariter attendit:
proba voluntate niale petentis populi, petitus rex qtiia omnipotens Deus etiam tunc inagnx misericor-
conceditur pro vindicta. Quod si rationabiliter dici- dix donatribuit, cura vindictam irrogat; quia dura
tnr, dum utrumque posuit, et culpain et ultionem repfbbos punit, sanctos erudit: ut unde iili deficiunt,
pariterostendit. Ex reproba quippe voluntate injusta isli in suis profectibus adjuventur.
postulasse convincitur, qui abjecisse Conditorein pe- 7. DJstricto siquiderii judicio permittit mala fieri,
teudo monstratur. Culpam ergo malae petitionis in- sed misericorditer providet de his malis, qux per
secuta est poena districtte xquitatis. Magna etenim judicium irrogat, qux bona facere disponat. Nam
Vindiclaest, qux ex districtione procedit interni exa- qux major culpa, quam itla, qua omnes morimur ? Et
minis, quando reproba mens sic projicilur, Utquod qux inajor bonitas, quam ifla, per quam a morte li-
male deliberat, agere permitlatur. Qui ergo in pe- beramur? Et quidetn, riisi Adam peccaret, Redem-
tendb rege Dominum abjecisse convicti sunt, dum ptorem nostrum carnem suscipere nostram non
id eis permitteretur agere, per quod a se Dominum oporteret. Non enim venit vocare justos, sed pecca-
abjicerent, gravior poena rion erat, qua hic plecti tores ad pamitentiam (Matc. n, 17). Si ergo pro pec-
debuisserit. caloribus venit, si peccata deessent, eum venire non
Si peccata, ad qux delenda venisse credi-
179 6. Qno in loco notandura est, quia abjectio- oporteret.
nera prophetx Dominussuam facit. Non enim sim- tur, per justitiam Dei permissa esse sentiuntur: dum
Deus homo nascilurus erat, ex illo
pliciter dicit : Abjecerunt me, ne regnemsmpereos; pro peccatoribus
sed nou te abjecerunt, sed me, ne regnem super eos. malo, quo morituri erant, bonura, quod malum illud
Ut profecto ostendat, quia in persona electi praesulis vinceret, omnipotens Deus sese facturum providerat.
ipse suis subjectis praeemineat; et cum ad spiritale Cujus profecto boni niagnitudo, quis fidelis non vi-
culmen electorum carnalis rector assumitur, ipse deat quam mirabiliter excellat ? Magna quippe sunt
mala, qux per primx culpx nieritum patimur, sed
abjici videtur, cujusprxcepta dissipantur. Ergo quam
reverendi sinl optimi pastores sanclx ecclesixUquet. quis electus nollet pejora perpeti, quaro tantum Re-
Ecce enim dum fideliter Deo serviunt, tanto ei amo- p deihptorem nonhabere? Eligaturergo rex; sedre-
ris vinculo conjunguntur, ut quidquid eis ingeritur, probandus : eligatur 180 velut indignatione, non
divinx injurix adscribatur, Unde et in Evangelio voluntate Dei : subsequatur ergo rex juxta cor Dei;
ut ex judicii ejus districtione vindictx malum proce-
primis Ecclesix pastoribus dicil: Qui vos spernit, me
dat in reprobbs; et bonum, quod ex malo faclurue
spernit (Luc. x, 16). Ubi etiam aliquid gravius cer-
nitur : quia cum abjeclum pastorem conqueritur, erat, per largitatem divinx gratix redundet in pios,
illi in itialb, quod cupiunt, cadere permiltuntur.
abjicientium peccata omnia, et parenlum etiam mala dum
memorantur. Juxta omnia, inquit, opera sua , quat Sed undeseilli pfxcipitant, agitur, ut alii nequaquam
cadant. Sed quia his verbis judicium ilivinx districtio-
(ecerunt a dk, qua eduxi eos de lerra jEgypti. fiis
Summura naraque crimen agnoscitur, ad cujus discus- asserittrr, videamus jam, quanta dispensalione
sionem in Dei memoria prxterila cuncta peccata utituf, ne id male deliberantes aganl, unde punialur.
reducuntur. Et abjectum ergo se Dominus conque- Sam sequitur:
ritur, et tamen ordinare, in quo abjicitur, concedit: (Vers. 9.) Nunc ergo andi vocemeorum; verumta-
quia cum dislriclae xquilatis sux virtutem exequi- men contestare eos, et prwdk eitjut regis, qui regna
tur, ab eo carnalium desideria impleri per ejus mise- turus est super eos.
ricordiam nequaquani prohibentur. Sed et qux con- D 8. Quasi apefta ostensione clementix dicat: Sic
cedi dignitas pro vindicta potuit, non tranquilla audi voces eorum, ut tamen ipsi prfus de jure te-
majestate divinitalis concedi debuit, sed velut indi- gis, quem petimt, audiant quod expavescant; ct
gnata. Indignalam vero majestalem Dei " non in velut tunc male coepta deserant, cnm, quam si«
seipsam asserimus, qux passioni non subjacet: sed res onerosa, cognosciiur, quam petebant, Sequi-
quia dum culpas discutit, indignationis verba per tur:
Scripturas dicit. Item quia in typum carnalium prx- (Vers. 10-17.) Dixit itaque otttnia verba Domini a»
Iatorum assumitur, reprobandus rex eligitur, non populum, qui petierat a se regetn, et dit: Hoc eritjui
electus. Vel fortasse idcirco reprobus rex eligitur, regis, qui imperaturut est vobis. Filios veslros tollet
ut eleclus successor ejus rex David in eo cognoscer