Vous êtes sur la page 1sur 677

Migne, Jacques-Paul (1800-1875). Patrologiae cursus completus, sive Bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica omnium s. s.

Patrum, doctorum
scriptorumque ecclesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocenti III tempora floruer.... 1850.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

GURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, GOMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


QUI
AB TEVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQCiE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC^ETRADITIONISPER DUODECIMPRIORA
ECCLESIiE SJECULA,
JUXTA EDITIONES INTERSE CUMQUE
ACCIRATISSIUAS, NONNULLIS CODICIBUSHANUSCRIPTIS COLLATAS,
PEKQUAH DILIGENTER CASTIGATA;
COMMENTARIIS
DISSERTATIONIBU.*, LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTERILLUSTRATA ',
OMNIBOS POAT
OPERIBUS AMPLISSIMAS EDITIONES QU.ETRIBUS NOVISSIMISS<£CULIS DEBENTUR ABS0LUTA3
DETECTIS, AUCTA;
1ND1CIBUS
PARTICULARIBUS SLNGUL.OS
ANALVTICIS, SIVE TOHOS,SIVEAUCTORES ALICUJUS MOHENTI
SUBSEQUENTIBUS, DONATA J
INTRA
CAPITULIS IPSCHTEXTUM RITEDISPOSITIS,
NECNON ETTITULI5 SINGULARUM PAGINARUH HARGINEH SUPERIOKEU
DISTINGUENTIBUSSUBJECTAMQUE HATERIAH SIGNIFICANTIBUS,ADORNATA J
OPERIBUSCUMDUBIIS TWM APOCKVPIIIS,
ALIQUA VERO AUCTORITATE INORDINEADTRADITIONEU
ECCLESIASTICAHPOLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
BUOBUS INDICIBUSGENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET LIERUM,QUOCONSULTO, QUIDQUID
UNESQUISQUE PATRUH IN QUODLIBETTIIEMA SCRIPSERITUNOINTUITU CONSPICIATUR ; ALTEKO
SCIUPrilK/E SACR^E, EX QUOLECTORI COHPERIRE SIT OBVIUMQUINAU PATRES
ET IN QUIBUS OPERUM SUOKUM LOCISSINGULOS SINGVLOKUH LIBROKUU
SCRIPTUR*TEXTUS COMHENTATI SINT.
EDITIOACCURATISSIHA,
CETERISQUE OHNIBUS FACILE ANTEPONENDA, Sl PERPENDANTUR : CIIAIUCTERUM MTIDITAS,
CnART/6QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PEKFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM K ECUSORUM TUT
TUHNUMERUS, FORHA V OLUHINUHPERQUAU COHMODA SIBIQUEINTOTOOPERIS DECURSU CONS
MHILIS,PRETIIEXIGUITAS,
PR.ESEKTIMQUEISTACOLLECTIO, UNA, HETIIODICA
ETCIIRONOLOG
SEXCENTORUH FRAGHENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTKNUS HIC ILLICSPARSORUM
PRIUUU AUTEH IN NOSTRA BI3LIOTHECA , EX OPERIBUS ADOMNES/ETATES,
LOCOS,LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.
SERIES SECUNDA,
IN QUAPRODEUNTPATRES, DOCTORES
SCRIPTORESUUE ECCLESIiEI.ATIM
A GKEGORIO MAGNOAD ID\NOCENT11JM
111.
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBLIOTHCCJE CLERI nHXVERSJE,
SIVK
CLRSUUMCOMPLBTORCM RAMOSEDI'
I!» SINGULOSSCIENTI£ ECCLKSIASTICE

PATROLOGIJ2 TOMUS LXXXVIII.


VENANTllS FORTUNATUS, DEFENSOR, EVANTIUS, ARCULFUS, ADAMANUS,
CRISCONIUS, TRES INCERTl AUCTORES, BTC
TOMUSUNICCS.

YEJHT 8 FRiNCIS GALLICIS,

PARISIIS, APUD EDITORKM,


IN VIA DICTA VAMBOlSE, PROPE PORTAM VULGOVENFER NOMINATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.
1850
VENANTIl FORTUNATI

PICTAVIENSIS EPISCOPI

OPERA OMNIA

JUXTAMEMORATISSIMAM EDITIONEM
AMPLISSIMAMQUE ;

D. MICHAELIS ANGELI LUCHI RECENSITA.

SEQtitSNTuR

DEFENSORIS .MONACHI, EVANTII ABBATIS,


SANCTORUM ARCULFI ET ADAMANI,
NECNON

CRISCONII EPISCOPI
AFRICANI, TRIUMQUE AUCTORUM,
UNUS,VEROLATENTENOMINE,MAGISTER AUDIT,ALII AUTEMPRORSUS
QUORLM SUNTANONTMI,
'
SCRIPTA QJJM SUPERSUNT UIYIVERSA „
NOVANUNCET ACCURATIORI
EDITIONEDONATA.

TOMUMCLAUDUNT

MONUflfENTA ECCLESIASTI
VII ET VIII QUASIINTERMEDIA.
S.ECULORUM

ACCURANTE J.-P. MIGNE,~


BIBLIOTHECJ&
CL.ERI UNIVERS?E,
SIVE
CURSUUMCOMPLETORUM
IN SINGULOSSCIENTIfi ECCLESIASTIC-E
RAMOSEDITORE.

TOMUS umcus.

VENIT 8 FRANCIS GALLICIS,

PARISIIS, APUD EDITOREM,


LNVIA DICTA FAMBOISE, PROPE PORTAM VULGO VENFER NOMLNATAM,
SEU PETIT-MONTROLGE,
1830
ELENCHUS OPERUM

QVJE IN HOC TOMO LXXXVIH CONTINENTUR.

VENANTII FORTUN VTI.


Miscellaneorum libri undccim. col. 59
Vilse quorumdain sanctorum. 363
Espositio fidei calholicse. 585
Versus inedili. 591
DEFENSORIS MONACOI.
Hber. " 597
Scinlillarum
EVANTII ABBATIS.
Epistola. ,' 719
S. ARCULFI.
Vita sancti Columbse. 725
S. ADAMNANI.
De Locis sanctis libri Ires. 779
CRISCONII AFRICANIEPISCOPl.
Breviarium canonicum. 829
AUCTORIS INCERTI COGNOMINE
MAGISTRI.
Regnla ad Monacbos. - 943
ANONYMI.
ttegula ad Virgincs. 1051
ALIUS ANONY.YII.
isermo de decem Virginibus. 1071
VARIORUM.
Monumeuta quaetlam ecclesiaslica. 1079

E» lj|>is MIU.NE,
au 1'elil-MoQlrtug».
EPISTOLA DEDICATOMA.

Illustrissimo ac reverenditsimo domino D. Nicolao Antonio Justiniani ex Benedictino Casinenti monackt,


epitcopo Palavino, Michael Angelus Luchi ejutdem sodalitii monachut S. P. D.
Tibi omnino tuaque nomini, prmsul illuslrissimeac reverendissime, hoc operis debebalur: quod si nunc p«-
blicamin lucemprodit, tibi prorsus acceptumest referendum. Tu enim itlius cum aggrediendi et inchoandi mihi
auctor, tum in absolvendoperficiendoqueadjulor et auspex omni tempore exslitisli: non solum curam et sollici-
tudinem impendent, sed etiam tuppeditans sumplus necessarios. Quamobrem,etsi nulla alia forte esset causa
ob quam tuo nominihic meus labor nuncuparetur, salis ilta una omnibus, taltem mquis rerum mstimatoribus,
jusla et consentaneaviderelur. Cum autem eodem accedat ul tam intignia tamque illustria ornamenta sive fa-
mitimet generis, sive gradus et dignitatis , sive animi et ingenii, ad te cohonestandum extollendumquemira
cmsensione conspiraverint, quanta difficile in utlo alio homine reperire quis possit, vel oplandum mihi fuit
summopereut auspiciis tuis et palrocinio hoc qualecunqueopus meum et tabor decoraretur. Ac sane si genus,
et familiam,a qua ortus es, speclare velim, hmc inter Venelas patricius domos vetustissima, et nobilissima nu--
meralur, a qua et reipublicmgerendmgravissimisapientissimiquemoderatores omni temporedati sunl; et Eccle-
tiit adminittrandis navi et industrii prmsules;el cmlo plures heroes nati, egregia pielale, et religione conspicui.
Si vero dignitalem tuam et locum considerem, itli prmesEcclesimqum meriio lot aliis sptendore , vetustate,
pastorumserie, virtute, numero, prmrogalivisque,cmterisprmlucetel anlecettit, ut proinde eam dignitatem, qute
vel aliit Ecclesimprincipibus, sive pastoribus communistecumesl, itlius quam lenessedis amptiludo spiendidio-
rem in te facial quodammodo, atque augustiorem. Poslremo animi lui, el ingenii ornamenta cum editi a te
Hbri, omni liberaliore disciptina referti, et industria perpoliti, tum imprimit in Ecclesia lua regenda
pascendoquegrege solliciiudo, diligentia, in pauperes tiberalitas, et in amptissimoxenodochioPatavii exstruendo
tludium et munificentia, satis probant et ostendunt. Qum profeclo singuta ejusmodi sunt ut per se sola cuni
veram sotidamquelaudem tibi pariant, twmvel atteri, qui tuo fruatur patrocinio, plurimum lucis et fruclus ad
commendationemlaboris el ingenii afferre possint. Hisce illud etiam adjungitur quod Venantius Fortunatus ,
cujus poemata scriptaque alia hisce duobus votuminibus comprehensa edimus , Duplavili ortus [qui locus ad
tuam dimcesimperlinel] te patronum et auspicemquodammodo desiderare videalur, ul qui olim vivensin Galliis
Gregorio Turonensi, doctissimoviro, et amicissimosuo, tunc temporisprimartm sedis anlistiti, poemata sua
dicarat et inscripterat, idem pott fata tanquam reviviscent nova Operum suorum Editione, le patronum merilo
ef/lagitet et exposcat; cujus ditioni et auctoritati, ob sedis quam tenes ampliludinem, natale ejusdem solum sub-
jicitur. Qumcum ita sint, hoc opus, quod luo nomineinsignitum publicam in lucem prodil, sic excipias velim ,
ul et tanquam debilum tibi munus respectes, et una offerenlisanimum ampleclaris; qui cum multis nominibus
tbservanlim,obsequii, devoliqueanimi obstrictus libi sim, tumvel illa majoris officiicausa accedit, quod idem '
Casinensesodaliliumme educaril, instituerit, confoverit, cujus tu quoque famitim olim adnumei-abaris, licet
posteapro vitm innocentia, et merito, ad majus Christianm reipublicm bonum, Ecclesiis Torcellensi primum,
deinde Veronensi, ac postremo Palavinm regendis evocatus, monaslerii silenlium ac solitudinem cum frequen-
tissimarum Ecclesiarum atque tedium splendore et celebritate commulaveris. Ego vero cum aliquo testimonio
meim erga te observanliamnecessitudinemque,ex iis quas dixi cautis pro'fectam,conteslarijampridem exopla-
rem, hoc aptissimumvisum est, quod lillerarum monumentisexpressum, et in vulguseditum, nec lalere quem-
quam posset, et nostris temporibus superstes vel ad seram posteritatem pervenirel. Inlerea quamvisprocul ab-
sim corpore, longis terrarum spatiis dissilus, tamen prmsens animo, sacras libi manus obsequenlissimede-
osculor.
Romm, Nonis Jutiis 1786.

PR^FATIO.

Cum novam hanc Venaniii Fortunati Operum Ediiioriem aggressi fuerimus itluslrissimi ac reverendissimi
domini Nicolai Antonii Jusliniani, ex monacho Benedictino Casinensi episcopi Palaviui, jussu ac consilio,
qusenam causa clarissimum ac doclissimum virum impulerit ad novam procurandam Forlunati Operuin
Ediiionem, haud erit alienum paucis bic referre. Ac primo neminem Iatet, qui vel paululum in sludiis
antiquitatis versatus sit, quanlum subsidii ac luminis e scriptis Fortunati ad historiam vi saeculi, ac
prsecipue Ecclesiae regnique Galliae, illustrandam petere omnes consueverint. Vir enim ille, et doctrina,
•t pietale suse xlaiis, clarissimus, cum prxcipuis Galliac prsesulibus qui aut sauclitate aut eruditione
PATROL. LXXXVIII. 1
11 PROLEGOMENAAD VENANTII HON. CLEM. FORTUNATI OPERA. 12
praestlterunt, prseterea cum pltiribus aliis regni illius proceribus ac principibiis viris conjunctus amicissttna
gralia, quin etiam ipsis regibus qui lunc temporis in Gallia rerum potiebantur, ac regiis eorum familiis,
gratus acceptusque, multa de hts aiqne ad hosce scfipsit sive solula, sive taeirica oratione, quae ct ad
privalas illorum res ac fortunas, et ad publica negolia, ac totius regni stalum illuslrandum, peninerent.
Quocirca tuto illud affirmare possim , plurium jara sive episcoporum illius temporis, sive procerura
regni Gallife, nomina ac res gestae perpelua in oblivione jacuissent, nisi eadem suis iitteris Forlunatus
seree posteritali prodidisset. Hnjusce carmina cum eorum nomina, ac sedes ab oblivione viudicarunt, tum
ad nolandas signandasque temperum rationes quibus aut ipsi vixerunt, aut aliquid memoria dignum in
eorum urbibus ac provinciis accidit, plurimum luminis adjumentique afferunt. Hinc mirum esse non
debet ex hoc fonte omnes fere hausisse qui de Gallise rebus deinceps ulla aetate scripserunt. Jam vero
nec pauca, nec parva, aut obscura, ea sunt quae ad religionis ipsius dogmata confirmanda et vindicanda
ab lieterodoxorum ingeniis ac novis commenlis e Forlunati Operibus sumi possunt : quae, haud sane
contemnendac anliquilatis teslimonio et auctoritate comprobata, ad refellendas eorumdem calumnias
valere plurimum debent. Adde his cultioris eleganiiaevcnustatem, quae passim in ejusde;n Forlunati scriptis
expressa deprehenditur, ut non una, sed pluribus de causis non minimum intersit, si cujuspiam alterius,
cerie vel Forlunali ipsius Opera, quam fieri potest maxime, illustrala, emendata et aucta publicam iu
lucem proferri.
Cum autem plures ea in re elaboraverint, ac saepe saepius eadem edita ac novis accessionibus aucta
fuerint, nescio tamen quomodo majus illa lumen, omnium pene votis ac judicio, desiderare videbantur.
Ac profeclo quae primum Editio Operum Fortunali Calari in Sardinia anno 1575 perfecta est, nihil continet
aliud quam ejusdem hymuos, Cassandri opera cmendatos, ac pristinae, ut is profitetur, redditos integritati.
Exemplar vero Operum ejusdem item Calari, consequente anno, opera ac studio Jacobi Salvatoris Solani,
typis Nicolai Canyclles, editum est, oclo in liuros distribultim; verum, doctissintorum liominum judicio,
mancum illudac mutilum, tuin innumeris prope mendis depravaium et corruptum. Quod in Venetam quoque
Edilionem, apud haeredes Jacobi Simbenii, an. 1578, translatuin, iisdem atque etiam pluribus nieiidis
infectum ac delbrme prodiit. Idem rursus Calari, ari. 1584, et Coloniae, an. 1600, reciisum, additis etiaw
Expositionibus in Symbolum et Oraiionem Domiuicam, nihilo defaecatius ac purius exsiitit. flaec inter
Parisiense excmplar, quod in tomum VIII fiibliotliecaeveterum Ecclesiac Patrmn inserlum est, et editum
Parisiis, cseicris omnibus librorum numero, anteibal; id ipsum tamen multorum poemalum jactura
lacerum, ac mulilum , et perversa viiiosaque lectione, pluribus in locis, dcpravalum , diligenliorera
aociioremque Edilionem poscere yidebatur. Ilanc aggressus cl. vir P. Christophorus Browerus, e socielate
Jesu, perfecit aiiiue edidit Moguntiae, annol603, lypis Baltbasari Lippii; et eamdem renovavit emcnda-
viique an. 1617, item Moguntiaeeditam sumptibus Bernardi Gualtberi, bibliopolae Coloniensis, excudente
Joanne Volmario. Haeccerte Editio Operum Fortunati, caeteris omnibus, quae antehac elaboratae fuerant,
auclior, diligentior, et ornatior apparuit. ls enim, ope mss. Codicum, et plura quae antea edita non fuerant
exemplari suo addidit, et quse innnumeris pene scatebant erroribus diligenter emendavit. Quam ad reoi
tribus praecipue mss. se usum testatur, flde dignissimis : Trevirensi uno, altero (cui is plus quam caeteris
pretii tribuit) ex abbatia San-Gallensi, ac tertio ex abbatia Sigebergensi; qtiin et fragmentum ms. Codicis
item Trevirensis Ecclesiae, et aliud ms. fragmentum Cusanutn refert in m&nibus se habuisse. Praeterea
exemplar suum contulit cum Editis Calaritano, Veneto, Parisiensi in Bibliotheca Patrum, Georgii Fabricii
in Poetis Sacris, addiditque velus ms. et rara; notaeFriderici Tiliobroga;, et librum ms. Theodori Pulmanai
Graneburgii, ab ipso TheodOrocum antiquis libris diligenter collaliim, ac descriptum an. 1570, et varias
lectiones ad marginem expressit. Hanc autem Editionem suam Brovrerus cuni elucubrata a sese Vita
Fortunati, tum prolixis notis exornavit, atque auxit, Ut vere is de Fortilhato nostro praeclare rneritus
dici el haberi possit. Broweri exemplar cura Vita Fortunati recusum fuit deinde LugdUni an. 1677, ki
Bibliotheca veterum Patrum, nonnullis tamen mendis (ut ipse ex collatione cum exemplari Broweriano,
ediio Moguntiaeanno 1617, cognoscere potui), lypographorum incuria, passim respersum.
Porro etsi Broweriana Editio caeteris omnibus quae ad illud usque tempus prodierant felicior et absolutior
fuerit, erant tamen adhuc nonnulla quae eidem addenda, aut emendanda , aut accuratius nolanda,
videbantur. Nam et carmina qusedam, quae Broweri seiate erant iguota, aut certe in ejus manus minime
pervenerant, postea in lucem prodiere, quse, hac illac alienis in operibus dispersa, colligenda fuerant, ac
Browerianae Editioni attexeiida ; tum pleraque, soluta scripta oratione , quse Browerus Editioni suae
adjungenda non censuit, caeteris Fortunati Operibus merilo addenda videbantur, ut quotquol, sive carmine,
sive prosa, ab eodem elucubrata accepimus, uno"opere universa comprehenderentur. Jam vero notae illae
quibus idem Browerus Venantii Fortiinati scripta ornanda et illustranda existimavit quamvis doctae
plerumque et eruditae, caedem tamen qua nimium prolixae, qua vero mancae et jejnnae, aut, temponnn
notandorum errore, ac perlurbatione rerom, falsae interdum ac mendosae, allerius manum et diligentiam
erfiagitabant.
Hisce itaqne de causis iliustrissimus et rev^rendissimus (quem superius commemoravi) Nicolaus Antonius
13 PRdHFATIO; U
Justinianus novam Opernm Fortunati Editionem procnrandam censuit, atque id muneris mihi demandaVit;
qualescunque demum ad illud perflciendum vires afferre potuerim. Hinc enim cum utilitatis plurimuut
ac fructus, ut supra innui, ad religionem confirmandam, et illius temporis memoriam illustrandam,
ad litteraB denique ipsas ornandas, proventurutn exislimavit, tum Palavinae Ecclesiae (quam egregia
sollicitudine ac diligentia pascit et regit) non minimum decoris et luminis accessurura est arbilratqg,
sokm cerlissima et gravissima
cujus ad dicecesim pertinet Duplaviiis quam, nativum esse Fortunati
monumenta (ut ejusdem in Vila ostendemus) eonfirmant.
Kunc, ut laboris mei et operis quod in conferendts, illustrandis, augendis Venantii scriptis posui reddam
rationem aliquam , ac quamdam totius Editionis quam sum aggressus faciem seu formam ob oculos
ponam, Broweriani quidem exemplaris, ac laboris quidquid erat retinendum ac servandum, retinui.
Hoc sane per me cl. viro sit, ul erit semper, non vulgari laudi, quod tot Fortunati poemata, quae antea
Dmnium in ignoratione versabanlur in veterum bibliotheearum latebris et occultis recessibus invesligarit,
emendaverit,- protulerit, quaeque jam fuerant edita ad mss. Codicum aucteritalem et fidem probarit,
eamigaverit, eorrexerit. Quamobrem Rrowerianum exemplar, quod is, nt superius dixi, ad opiimae notae
Coilices msSi exegerat, in nostram hanc Ediiionem integrum transtulimus, rati eorum Codicum lectiones,
«jtias ipsi in manibus habere non potuimus, satis in illo indicari et exprimi; si quid vero fuit quod
minus placeret, et aliunde melius supplereiur, maluimus adnotare quam Broweriano in textu, secus
atque editum fuerat, aliquid immutare. Quocirca Editio baec nostra duplex veluli exemplar continet,
et quod primum Browerus edidit, el quod nos ipsi, meliores lecliones indicando, adjunximus.
Omnia siquidem Forlunati Opera, quas primo volumine continentur, cum tribus mss. Codd. Vaticanis,
olim bibliotliecaePalatinse, et iis integris, qtiam poiuimus diligeuter conliilimus, quos circa nonnm fere
saeculum, aut decimum, exaralos fuisse conjecimus. Quin et ex laceris derosisque mcmbranis, si quod
Fortunati poema aut fetum alium prae se ferre visae sunt, quidquid varium in lectione fuit excerpsimus,
ac suis locis sedulo subscripsimus. Cum autein in tribus iis quos commemoravi mss. Codd. omnibus
desiderarentur carmen 6 1. vm, et qnatuor libri de Vita sancti Marlini, b;ec nobis suppedilavit aliug
non inferioris anliquitatis Codex item bibliotliecaeVaticanaead quem ipsa conferre poluimus.
Quin eiiam CalaritanaeEditionis exemplar, quod Venetiis editum est, ut superius diximus, anno 1578,
per haeredesJacobi Simbenii, ad Broweri exemplar iteruni contulimus, qusque ab eo minus animadversa
ac nolata fuerant, cum caeteroquin digna animadversione nobis visa sint, adnolavimus, cura ab innumeris
prope mendis quibus illa scatet Edilio diligenier eadem secrevissemus. Neque vero, si in ulla Editkwe alia
varium aliquid invenimus, negligcndum exisiimaviinus
Jam vero qtiae ad notiiiam nostram pervenire poiuerunt, poemaia Fortunati, quaeque deerant in Browe-
riana Editione, huic noslrae adjtinximus. lta I. n, c. 10, attexuimus hymnum a Forluuato nostro scriptum
in sanctum Dionysium martyrem, primum Parisiensem pontificem, quem edidit cl. Dubletius in Antiqui-
tatibus San-Dionysianis. Eidem 1. n adjunclum est cannen 8 in sacrum baptismum, et 9 in laudem
cbrismatis, item scripta a Fortunato, uti suis locis adnotavimus; lum carmen2I, scriptum in laudem
sancti Martialis, primi Lemovicini episcopi, quod ad hoc usque temptis Florentiae in Laurentiana biblio
theca exaratum in Codice saeculixu ineunlis delituit, ac primum Romae editum est an. 1783, in Anecdotif
litt., vol. IV, excudente Antonio Fulgonio. Praeterea duos hyranos, quibus Ecclesia utilur in Festis beatae
Mariaevirginis, quorum unus incipit Quem terra, pontus ; mthera, alter vero Ave, maris Stetla, ex Hymnarir
cl. card. Tomasi exsci ipsimus, in quo sub nomine Venantii Fortunati leguntur ; et lib. vni, sub capp. £ et
5, inseruimus. Eidem libro addidimus carmen 8, quod in uno CoiJ, Vat. exstabat ad calcem Operum Fortu-
nati; quod quia siylum et indolem Fortunaii ipsius in scribendo sapere visum est, in nostram hanc Edi-
tionem duximus Iransferendum. Qtianquam illud pluribus mendis ex imperitia amanuensium aspersum vix
emendari posse videbatur; ac revera, quamvis pleraque integritali suaerestiluta a me sint, adliuc sunt ali-
qua quibus corrigendis nulla conjectura probabilis afferri potuit. ltem, c. 9 1.x addidimus carmen scriptum
sh laudem Cbildeberti regis, quod cl. Mabillonius ediderat veterum Analect. 1.1, pag. 560, et in fine lib. xi
adiexuiinus poerna recitatum, uli videtur, a Fortunato in conventu monialium mon. Pictav., forte eo die
quo episcopus inauguratus est: quod nobis suppeditavit derosa scheda, adjecta uni e Codd. Vat., uti suo
loco indicavimus.
Altera vero Editioms nostrae pars complectitur Vilas sanclorum, quas a Fortunato elueubratas veterum
testimonia, ac styli affinitas prodiderunt; qu*que hactenus varios apud tractatores dispersae, nunc primura
(quod quidem ego sciam) cum caeteris Fortunati Operibus collectae in lucem prodeunt. Harum alias ex
Actis sanciorum ordinis sancti Benedicti sumpsimus, alias Bollandistne, sive auctores alii, nobis
sup-
pediUrunt, uti suis locis diligenter indicavimus. Quin et doetissimas notas, quibus easdem auctas et
ornalas a clariss. Ediioribus invenimus, subscribere visum est; aliquas eliam de noslro, ubi
opportunum
videbatur, adjecimu*. Addidimus et Acta passionis sancti Dionysii episcopi Parisiensis, quae edidit cl. Bo-
sqnet.is in llistor. Eccl. Galliae,p. 2, ei una protulimus rationes quibus Adrianus Valesius adversus Lau-
noium ostendere conalur fuisse illa a Fortunato elucubrata.
Postremo loco posuimus Symbolum, vulgo Alhanasianum, ac scriptam in illud
expositionem quam el.
15 PROLEGOMENAAD VENANTH HON. CLEM. FORTUNATI OPERA. 16
Muratorius Anecd. t. II, pag. 212, protulit, ex membranaceo Codice bibliolhecse Ambrosianaeerutam, e
quibus alterulrum ipse Fortunato nostro attribuendum forte censet, ac momenta quibus idem opiniouem
suam tuetur attulimus, et quid sentiremus ipsi ostendimus.
Quod vero altinet ad notas Broweri in poemata Fortunati, erat quidem in anirno integras easdetn ad-
dere buic nostrae Editioni; sed cum nimia earum et saepe inutilis prolixitas absterruit, tum errores in
quos inierdum lapsus deprebenditur, ab illo consilio nos plane avocaruni. Satius ilaque duximus eBro-
wero ea seligere quae ab errore erant remoia, et quae ad lucem aliquam rebus afferendam opportuna visa
sunt, a viri cl. erudilione profecta, quam promiscue omnia subjicere. Quibus autem in locis sive Browerus
jpse, aul quispiam alius falli visus est, judicium nostrum, ut potuimus, declaravimus, eamdem operam, si
quid vel ipsi, ut homiues, ballucinati luerimus, bono animo ab aliis exspectanles.
Ac quidquid ad Forlunati ipsius Opera iilustranda pertinere poterat, et ad scientiam noslram pervenit,
undique hausimus, et excerpsimus, singulorum nomina a quibus mutuali sumus aliquid fideliter ac sine in-
vidia asci ibeiites. Quam ad rem Greg. Tur. in primis, noslro Forlunato coaevus, tum alii rerum Gallicarum
scripiores magnam opem nobis atlulerunt. Browerus etiam ad Germaniae loca, quorum meminit Foriunatus,
notanda et designanda plurimum adjumenti contulit; cujus auctoritati, quod ille iis ipsis in locis cum illa
scribebat versaretur, plurimum tribuimus, atque ideo non dubitavimus inlegra ejusdem teslimonia aliquando
exscribere.
llic autem erat locus fortasse ut ea expenderemus quae in Operibus Fortunati duoia mlerdum et obscura
occurrunt; sed maluimus singula suis in locis revocare ad examen , ac quid de ipsis sentiremus proferre,
quam inde legentes abstrahere, et ad loca alia amandare.
Illud potius indagandura modo videtur, quaenam ex bis quae a Forlunato elucubrala accepimus Operibus
temporis injuria deperdita sint, aut quaenam diversis lilulis ornalaa veteribus, alia cuiquam videri possunt,
quam quae in manibus jam habemus, licet iion iisdem emypafout inscripta. Paulus Diaconus, Hist. Long.
lit>. n, num. 13, narrat hymnos singularum festiviiatum a Fortunaio luisse concinnatos; ac Trilhemius, in
iib. de Scriptor. ecclesiaslicis, texens elenchum Operum Fortunati, byinuos LXXVIIenumerat, colligatos
unum in volumcn, quos ab ipso Fortunalo scriptos fuisse commemorat: quorum primum ponit illum qui ki
noslra Editione exstat cap. 3 lib. vm, quique incipit Agnoscat omne smculum, etc. At nos perpaucos admo-
dum hymnos quos quidem a Venanlio conscriptos noverimus babemus, alque illos passim dispersos inter
caelera Fortunali Opera, ut eosdem minime esse judicandum sit de quibus Paulus Diac. et Tritliemius )o-
quunlur. Quocirca veiusiate illos deletos fuisse judicandum esi, aut incognitos adhuc uspiam jacere, aut
vero Hlos alienis sub nominibus venditari. Browerus tamen nullo modo assentilur tot a Venaniio conscri-
ptos bymnos fuisse quot recenset Trithemius, cum universi, ait, quos Ecclesia per annum recitat, xcn, aut
non multo plurcs, sint, quorum plerosque ad suos auclores tuto referre licet, perpaucos ad Forlunalum.
Perinde atque non tempore Pauli Diaconi passiin in Gallia hymni plures a Venantio nostro elucubraii ad
sanclorumfesla celebranda.ct deinceps adhiberi potuerint, quorura in locum, utsaepe fit, alii suffecti sinl,
aut. ab aliis castigati et restaurati, dici Forlunali apud plerosque desierint, qui coilecti a quopiam unum in
volumem, ad Trithemii usque aetalem permanserint. Certe hymnus scriptus a Fortunato in sanctum Diony-
siummartyrem (de quo supra locuti sumus), conscriptus, ut videtur, ad usum Ecclesiae Parisiensis, is dein-
ceps obsolelus, el expunctus ex bymnorum catalogo, omnibus ignotus, tandiu jacuit in pulvere ac tenebris
quoad clar. Dubletius eum erueret, atque edcret in Antiq. San-Dionysianis. ltem vetustus Codex cl. card.
Tomasi duos bymnos scriptos in laudem bealae Mariaevirginis, ac perpetuo usu ab Ecclesia usurpatos et
relenlos, Forlunati esse ostendit, ut supra diximus.
Sigibertus etiam, in )ib. de Script. Eccles., cap. 45, mentionem facit Hodoeperici Fortunati, quod opu-
sculiim incerlum est utrum nc perieril, an unum sil ex iis aliquod qucc exstant, et in quibus Forlunalus
jpse iler ullum suum, vel quod ex Ilalia in Galliam, vel per Galliam quopiam aul Germaniam, contenderat,
describii. Illud ipsnm Hodoeporicon indicare videtur Paulus Diaconus, cum affirmat saepius citato loco Ve-
nantium suis in carminibus iter, quo in Galiiara profectus est, narrare. Nisi is forte illam carminis partem
voltiit innuere qua Forlunatus, lib. iv Vitaesancti Marlini, libello suo, quem e Gallia mittens in Italiam,
poelico moie alloquitur, iter quod tenere debet ostendit, ea ipsa loca per quaeipse ex Italia in Galliam per-
gens transierat conversa ratione commonstrans. Ac profecto nomina civitatum ac regionum quae illic com-
memorantur liis aple respoudent quaePaulus percenset. Vei Trithemius tnemorat Hodoeporicum Fortunali
cum boc tilulo : Bodoeporicumvim suw, liberi, atque illud a lib. iv Vitae sancti Mariini videtur sejungere.
Potesi aliquis suspicari HoJoeporicon illud, de quo Trithemins et Sigibertus, esse carmen 10 lib. x, in quo
is prolixe iter quo Mettas pervenerat, ad Childebertum regem, et inde digressus una cum regia familia et
comitatu, Moscllamque et alios fluvios ingressus, circumpositas urbes el oppida lustraverat, enarrat: quae
suspicio haud videiur esse improbanda. Browerus putat indicari a Trithemio carmen 271. xi,quod est scriptum
ad Agnetem, et Radeg., quodque inscribilur de ilinere suo. Quanquam mirum cuiquain videri potest lam
breve carmen libri nomine censeri. At Giraldus, in Hist. de Poetis, dial. 5, Hodoepor. Fort. videtur con-
fundere cum poemate quod ipse scripsit ad Juslinum imp. el Soph. Aug., nomine Radegundis. Nam cum
is iiiier Opera Fortunati recensuisset carmen de Excid. Thuring.,subdit eum scripsisse Hodoeporkum vim
47 PR^EFATIO. »3
sumad Jusiinumjuniorem imp. et ad SophiamAuguslam.Quin et Vossius, de Hist. Lat., lib. H, et J. Alber.
Fabric, in Bibl. Lat. mediaeet infimaeaetatis, idem carmen citant sub eodem lilulo, ut suspicari liceat in
quibusdamMss.illud invenium fuisse, Hodoeporiconinscriptum. An forle quod illud tanquam vise comes
datum iis esset, quos Radegundis misit Conslanlinopolim,gratias Justino ei Soph. Augg. acturos pro liguo
sanctaecrucis, eidem Radegundi domo misso, et deferenles munuscula, uti refert Baudoniviain Vila san-
ciaeRadcgundis, num. 20 ?
Idem Giraldus, in Histor. de Poetis, dial. 5, itemque Plalina, in 1'ib.de Vilis Pontilicum, in Vita Joan.
III, mentionemfaciunt libri de Regno gubernando,quem aiunt Venantium scripsisse ad Sigibertum regem.
En Platinaeverba : Fortunatus vir singularis lilteralurmet eioquentimGatlosad mitiorem cullumredegitscri-
ptis et exernplo.Ad Sigibertum enim, eorum regem, tibellumde gubernandoRegnoperscripsit. An forte hic
liber est carmen 2 lib. vi, in quo Forlunatus, Sigiberli virlutes laudans, ostendit qualis is esse debeat qui
cum imperrocaeterispraesidet?Quod si alius ille libellus est, ut verisimilius videtur, aut latere adhuc dicen-
dus est, aut periisse vetustate.
Jam vero sancti Severini Vitam, episcopi Burdegalensis(de quo Gregor. Turon., lib. de Gloria Confess.,
cap. 45) a Fortunato scriplam fuisse, testis est idem Gregorius his verbis : Vilam hujus (sancti Severini),
postea quam hmc scripsimus, a Fortunato presbyteroscriptamcognovimus.Hancaulem Vitam deperditam
esse Browerus cap. 5 VitaeForlunali, et alii affirmant, nec ego repertam a quopiam aut editam invenire
polui.
Neque vero dubilem Forlunatum plura scripsisse alia, sive metrica, sivesoluta oratione, quaeaut plane
interierintveiustate, aut forlasse uspiam delitescentia, ac tenebris, situque obsita, alterius diligentia elcura
in.lucem aliquando prnferentur, idque ex hominis ingenio et facundia conjicio. Atque utinain clarissiuius
et eruditissimusvir Philippus Labbaeus, e societate Jesu, Editionem illam suam Operum Fortunati, quam
pollicitus fuerat, confecisset aut prodidisset! minimedubiumest quin cseteris omnibusauctior el ornatior.
fuisset. Ut enim is testatur in disserl. de Script. Eccles., t. II, postea quam ChrisloplioriBroweri Editionein
commemorasset: Nos eadem omnia Opuscula Fortunati, infinilit locis, parlim ex oplimmnotmCodicibus,
partim ex certit conjecturit emendata,atque editis auctiora, prelojamdudum, cumse dederit occasio,parala
habemus. Cujus incoepto quid obstilerit, haud facile est divinare; nec vero cujus in manus, eodem vita
funcio, pervenerint ea quae ipse prelose parata jam habuisse profiietur, quamvis omnem adhibuerimus
diligentiam, assequi potuimus. In eam spem veneramus quo ille in loco decesserateadem fortasse reperiri
posse. Is vero Parisiis obiit an. 1667. Sed, cum litteris datis inquisivissemus,etad eam rem opera fuisse- .
nius usi admodum R. P. D. Pateriii, monaslerii sancti Germani a Pratis biblioihecarii, is respondil bisce
verbis : Quant a la promesse,que fitil y a plus d"unsieclele P. Labbe, de donner une Edilionde Fortunat, je
ne connois aucun vestigede son travail. J'ay ele pendant deux ans le Depositairedes manuscrilsdes 3 Mai—^__.
tons des Jisniles de Paris lors de leur destruciionel de la ventede leurs bienset effets mobiliers,en 1762, et •
je n'y ay rien trouved'aucun des travaux litterairesdu P. Labbe. Je ne scais ou tout les paviers aurpntpatpt
apres sa mort en 1667. < (; - f
Atque haec de scripiis Fortunati quaeamissa jure meritoque conquerendumest. QuodveroadWsdem -
doctrinam, et ingenium, et in scribendo facullalem, attinet, non omninovidetur hoc loco praetereut&jtmyV
licet alias occurret menlio. Cum itaque theologicisin rebusapte eruditus et doctus videtur (quod in pnmlP*'
Expositioejusdem in Orationem Dominicamdeclarat), tum GraecorumetLatinorum poeiarum, sive alioruin
scriptorum, in Ieclione apprime versatus fuisse oslenditur, qui Homerum, Menandrum,Aratum, Sappho,
Pyndarum, itemque Catonem, Pythagoram, Chrysippum,PlatOnera, Cleantbem; ex Latinis vero Virgilium,
Horatium,Ovidium, Tullium, citet nominatim, et celebriores inter Latinos GraecosqucPatres commemorel,
quorum omninm identidem leporem ac doctrinam in scribendo seculus esse et expressisse aliquid deprelien-
ditur. Illud autem offendit nonnullos, quod falsorum numinum, quse caecaquondamantiquitasvenerabalur,
nominanon dubiiarit aliquando usurpare. Ac jam inter caelera ejusdem carmina insigne est id generis illud
quod exstat lib. vi, cap. 2, in quo idem, canens epitbalamiuinSigiberti Austrasiaeregis, ct Brunicbildis
nupliis, Cupidinemac Venerem, poetico more , inducit, proprias utriusque laudes celebrames. Verumet eo
tempore scribebat Fortunatus quo minus erat periculi ne hominesdeorum ejusmodi errore deciperentur, .
ubique Galliarum Christiana religione, piissimis principumcuris ac diligentia, clarorumque pontificum do-
cirinaet virtutibus,florenie; elminime mirumesse debet Fortunatumeumdem, adhuc juvenem, ea praesertim
in re quaefestiviusorationis genuspostularevidebatur, paulo liberius genio indulsisse, et ornamenti ac lepo-
ris causa induxisse,olim ethnicis poelis familiaria, deorum colloquia; qui malurioraetateet consiliofaclus,
non modo a migis illis abstinueril, sed etiam gravioribusstudiis dediderit sese penilus, ac versus nonnisi
raro, et ab amicis lacessitus (ut ipse de se profitelur lib. n, cap. 13), conscripserit.
Idem non vulgaremhistoriaeet geographiaescientiam praese feri, non solum quod speelat ad eas regiones
quas iose peragravit, quasqueprasens cognoscerepotuii, sed eliam quoad illas quas ipse adierat nunquam,
ut Hispaniae,totiusque Orientis. Hinc tot fluminumdescriplionesac civitatumnomina et gentiumbarbararuin,
|9, PROLEGOMENAAD VENANTIIHQN. CLEM. FORTUNATl OPERA. 20
seaes resque gestse, et id genus alia, quae eumdem ut in bistoria, ita et in geographia, non modo non rudem>
sed eiiam doclum fuisse et eruditum ostendunt.
Quid vero de physicis studiis dicam ? in quibus ipsuro non mediocnter exercitatnm fuisse el tam variae
herbarum, arborum, lapidum, gemmarum, aromatum, produnt species ac nomina, quibus crebro utitur;
et ab ipso investigatae quaesitaequeidentidem rerum naiuraliuin causae, quemadmodum (ut alia taceam loca)
lib. 'iv Vilaesancii Martini, causam inquirens, poetarum-more, qua ratione Marlinus, cella inclusus, mona-
chum ad focuni, nudato inguine, sedentem conspicere etobjurgare potueril, haec profert :
Qnidfuit hoc? docti vos dipile, quaeso,sophistae. Et s'etit incolumis,rapidosuspensusin ictu ;
Marlinianle oculosparies, quasi lintea luci, Nobilisaut acies oculorumei iuarmoratrausit,
Aulquasi fi-loagiles conlexilaranea telas, Clariorac visusper cuiiclaobstaeulapergil?
Relia vel nesis per rara firaniinafilis? Pennigt-ran clausivoliiavitad ora ministrr,
Untfehic tain tenuis strucliirapatescitbinlca? Ac pi'r operlumaperil,et in invia iiuniiusintrat?
Au sesaxa levant, acredcluntscissafeni'stram, An quia Iiirneueral, lolum foilsiiilusliabebal?
Seu duri lapidt-slento se gluline solvu-nt? Curuesedunte loco, veloxau sniriius iual?
An casamitterisevilreose marginepandit? Pandite,doitiloqiii,coinprelieiiditeclausadiserli,
An specularededil, quo sancluslumiueIransit? Qui iiuuieris,aloiuis,ratione potestis, et ore.
Anlevior paries revolutocessitin arcu,
guamvis aulem eo, quo dixi, mgenio acdoctrina esset Fortunatus, minime-tamen illud inficiandum est,
eumdem viliis inlerdum nonnullis in scribendo laborasse. Nam, ut barbaras omittam el vix Latinas voces
quibus ulitur aliquando (quariun elenchum Browerus texuit, ad extremuin a nobis lmic Edilioni nosirae ad-
jiciendum), idem obscurus persaepeet implexus est, ac maxime cum soluta scribit oralione, saeculisui vilia
refert, longas ducens periodos, mininie naturali, sed nimis artilicioso ambitu elornatu, qui lotus in luxu-
riosa ac rediindante verborum copia, ad grandiloquaseloqueuliaespeciem connexorum ac interdum syllabar
rwn pariliiate sibi respondentium consistit; unde el obscuritas gignilur orationi, et in eidem ornanda deli
calioribns auribus minime ferenda ciiriosilas ac sedulitas. Sed jam boc, ul dixi, commune fere vitiumes»
temporum illorum, ut ex aliorum scriptis qui eadem qua Fortunaius aelale tlorueruni perspici potest. Iden»
tainen in expositionibus quas scripsit in Symbolnm et Ori.lionem Dominicam (qtias is, jam creatus episcopus,
recitasse ad populum videlur), planior ac facilior est; itemque in Vitis sanclorum aon idem arlificium et
curiosiiatem in texenda oratione affectare consuevit, quam in epislolis, forte eorum gustui indulgens ad
quos
seribebat, studiose adbibere deprehendilur.
Suis vero in carminibus idem modo cultior et eleganlior quam ut aetasin quam inciderat ferre videatur,
»odo agreslior et incomptior est; qund maxime in iis accidisse carminibus dicendum est quae aut aliis
distenlus negotiis (ut in ejusdem Vita dicetur) prope fudii ex lempore, aut quae oscitanter scribens ad fami-
liarissimos, uti Gregorium Turonensem, perpolire neglexit. Caeterumin singulis mira ejusdem in poesi fa-
cultas atque facilitas ostenditur, ac tuncmaxime cum regionis alicujus, aut agri, aut fluminis, situm ac na-
turain describit, quam in^eniosus ipse, et elegans, festivusque est! ut saepe in ejusdem carminibus et
descriptos vinearum ordines, et vernanles floribus campos, et (lavescentesaristis segeles, et fluctuantes herbas
comis, el perennis aqum fonles, non solum legere, sed eliara oculis ceruere videaris. Quod si is, aestu ingenii,
seupolius rerum quas carmine compleciilur, majeslate abreptus, numeri aliquando et communium poeseos
legum obliviscltur, hoc illi vel cura caeteris fere Christianis pociis commune est, ut Aralori, ut Seduiio, qui
rebus magis, et eorum dignitati de quibus agebant, quam numeris, more poetarum elhnicarum, sibi inser-
viendum arbilrabantur. Atque liaeede Operis nostri proposito, deque scriptis, et ingenio, ac doclrina, For-
tunati satis dicta existimo.
Ut antem vel eorum mentionem aliquam faciam qui de bac Editione praeclare meriti sunt, et ad ipsan
inchoandam aut perficiendam opis el adjumenli aliquid coutulere, primas certe is sibi vindicat, quem supe-
rius commemoravi, illustrissimus ac reverendissimus Nicolaus Anlonius Jusliniani, Pataviuus episcopus,
bujusce, uti diximus, Ediiionis procurandae auctor et adjulor. Item illustrissimus ac reverendissimus Ste-
pltanus Borgia, sacrse congregationis de Propaganda Fide a secretis, vir clarissimus et eruditissiraus, cum
nie saepejuvit consilio, lum duo carmina indicavit quaeBrow. Editioni addidi, lib. u, capp. 8 el 9. Postremo
clarissimus et doctissimus vir Rambaldus de Azzoniis advocatus, Tarvisinae Ecclesiae canonicus, quaedam
monuuienta milii benignissime communicavit, uti suo loco indicabimus. Jam vero sodalitii nostri mo-
nacbi suam mihi sedulitatem, operam, diligentiam, hanc Editionem adornanti, saepe amaniissime praesti-
lerunt.

VITA VENANTH HON. CLEM. FORTUNATI


EPISCOPIPICTAVIENSIS.

1. Venanlius Honorius Clementianus Fortunalus, solet, quintura sibimet aliud altribuere vidctur, ut
episcopus Piclaviensis, origine ac natione Italtis fuit. animadverlit vir erudiiissiuuis Joan. Josepbus Liruti
Prwter haecquaiuor nomina, quibus fere nolior esse in Opere quod inscripsit : Notizie delle Vite ed
& ^TA VENANTIi FORTUNATI. 2»
opere scritleda Lelterari del Friuli, vol. I, cap. 12. <i. nati vocabulo et sua et consequenle selale fuerit fere
Is namque scribens epitaphium Leonlii, anlerioris notior.
episcopi Burdegalensis, lib. IV, cap. 9, sic illum S. Erat autem eidem soror, Titiana nomine, de
alloqtiilur ad exiremum : qua ismentionem facit lib. xi, cap. 6, sciibens ad
Haectibi parvanimis, cumtu merearisopima, Agnetem abbatissam bis verbis :
CarminaTlieodosiuspra?bet,ainoretuus. Te mihinonaliisoculisanimoquefulsse
Nisi dicendum fortasse Forlunalum scripsisse car- Quamsoror ex utero lu, Tiuana,fores.
habuisse
men illud alterius sub persona ac nomine, praeser- llinc porro conjicit cl. Liruii Fortunalum
Patrem Tilium, seu Tilianum, ex velere scilicet
titn cum aliurtde nnn constet eumdem id nominis
Rom. more, quo solemne erat eisdem lilias paierno
ea
praeler quibus notus est babuisse. Sane hoc facti-
ex nomine appellare; alque addit illud proprium
tatum a Forlunalo, ut poemata sua allerius per-
seu familiae ex qua is ortus luerat nomen
sonrc interdum commodaret, cx pluribus ejusdem generis
exstitisse. Sed miror, si illud erat proprittm familite
carminibus intelligere possumus; ac ne abeamus
cognomen, ex illosororem potius quani Forlunatiim
longius, quod sequitur mox citatum carmen, lib.
9 in funus Lcontii vocatum fuissc, nec saltem ulrique fuisse commune:
iv, cap. , scriptum junioris, D
item baud multo secus Quamobrem Sirmondo assenlior , qui citato supra
episcopi Burdegalensis , loco ex lestimoniis veterum monumenioruin osten-
concluditur, Placidinae, Leonlii quondam uxoris, dii posterioribus saeculis hanc imponendorum no-
inducia persona ac nomine, hoc modo :
mintim consuetiidinem viguisse : Vl lum propria
Funeris officium,magnisolampnamoris,
Dulcisadtiuccineri dat Placidina tibi °. cujusque, lum adjuncla , seu cognomina, seu prono-
2. P. Cbrislophorus Browerus, in Viia Fortun., mina (qux omnia in singulis prope capiiibus varia~
a ulplurimum, eognatisque, palri-
cap. 1, censet eumdem noincn Venanlii a sancto banl), parentibus
Venantio Bituricensi, qui ma^na quondam in Gal- bus, pairuis, avis , proavis, reliqitisque affectibus,
His sanctiiatis laude Ooruit, muiuaium fuisse, item- mutuarenlur... Neque enim cerla et stala, ut olim,
et vocabula in usu tunc fuerunl, qum
que noiuen Foriunati a sancto Furlunato , Aqui- cjeneris famitim
leiensis Ecclesiae mariyre, qnem ille praecipua sem- et matribus communia essent et ad posteros trans-
ut cum Corneliiaut Julii omnes dicebanlur qui
per pietale ac religione fuerit proseculus. Sed haec, irent,
et id genus alia, quaecuriosius Browerus investigal, a gente Cornelia aut Jutia nati essent, et Scipiones
haud vacat pluribus exquirere. item, aut Cicerones,qui in domoel [amilia Scipionum
3. Porro ex hoc nominum quibus Forlunatus prae- aut Ciceronum,sed omnia mox cum occasu reipubl.
dilus fuil numero, sunt qui conjiciant (Lirut.,loc. C mutari sensim ac labi cmperunt,ul quanquam initio
anliqui moris aliqua hwserint vesligia in gentililiis
cit.) eumdem ex prisca Romanorum genle ac stirpe
ortum fuisse, cum id veteribus Romanis sotemne nominibus, quw a nonnullis familiis relinebantur...
fuerit, plura sibi nomina, cum ad familiaeinsigne, adeo postmodumlamen hoc ipsum quoque neglectum fuit,
ut nultum tandem familim, nullum generis cer-
tum ad virluiis alicujus el habitus significalionem,
tum nomen fuerit. Filii eliam a patribus et fratribus
usurpare, de quibus Appianus Alex., in Prsef. ad
Bella Roui., haec scribil: Nomen olim cuique Ro- inter se, omnibussmpe nominibus,aut fere omnibus,
manounum erat, ul cmierishominibus; posl accessil discreparint.
6. Quod vero attinet ad patriam Fortunaii, is
allerum, nec ila dudum eliam tertium cmplum est Tarvisino
addi quibusdam, quo magis agnoscerenlurex aliqua in agro nalus est eo in loco qui Duplaoilis,
nota corporis, aut virtule animi, quemadmodum et sive Duplabitis, aut Duplavenis nominabatur, idque
Craci aliquot nominibus adjuncla habebant cogno- conslat ex aperlis cum Forlunati ipsius, liim alio-
mina. rum, testimoniis. ls certe, lib. iv Vilaesancti Mar-
4. Etsi autem, adhucslante Rom. rep., cum plura tini, librum suum, quem ex Gallia in Italiam mitte-
assumebant singuli nomina, hoc quod primo pone- " bat, alloquens poetico more, se Duplavili natum
baiur loco (ut animadvertit vel Brow.) vocaretur esse testatur, his verbis :
prcenojnen, quod inde proprium esset gentis aut Qua meaT.irvisusresidet, si molliterintras,
IlluslremsociumFelicem,quaeso,require.
familiae,(ertium cognomen, et buic iiuerdum quarto Per Cenetamgradiens,et amicosDuplavilens.es,
loco agnomen adderetur, citeriore tamen acvo baec Qua natalesolumest mihi sanguine,sedeparentum,
Prolis origopatrum,mater, soror,ordonepotun,
promiscue adhiberi cceperunt, ac plerumquo quod Quoscolocorde,Ode,breviter, peto, redde salutem,
ultimo ponebatur loco praenominis vim habebat, Paulus quoque Diaconus, lib. n Hjsl. Longob., cap.
sive quo a caeteris ejusdem domus ac gentis bomini- 13, eumdem natum Duplavili diserte profiletur, i.n,-
bus singuli secernebamur. Qua de re legere praeslat quiens : Fortunatus, natut quidem in loco qui Du-
cl. Sirmondum , in diss. praefixaOp. Sidonii Apol- plavilis dicilur \\iit, qui locus haud longe a Cenitensi
liaaris, in qua de more inferioris actatis hominum castro vel Tarvisiana distat civilale.
in assumendis pluribus nominibus disseril fusius. 7. Itaque Fortunatus Tarvisino in agro nalus est
Ex hac ipsa consueludine i factura est ut hic na- Duplavili, sive ille pagus aul oppidum fuerit, sive
ster, quamvis multis nominibus sil insignis, Fortu- regionis traclus aliquis, ad Plavim fluvium expor-
a Vide queediximus in notis ad car.
9,1. iv.
2S PROLEGOMENAAD VENANTIl IION. CLEM. FORTUNATI OPERA. 5U
rectus, a quo etiam nomen videtur accepisse. Ho-. A suum alloquens, inquit:
dieque iis in Iocis pagus, sive oppidum, jacet, quod Aut Aquileiensemsi forte accesserisnrbem,
vulgari sermone Valdebiadena nominatur. Hoc CassianosDomininimiumvenereris amicos:
Ac Fortunalibenediclammartyrisurnam,
sibi Fortunatum nostrum ut civem suura et in- PontiQcemquepium Paulomcupienler adora,
digenam vindicat, honestissimorum virorum domi- Qui me primaevisconvertioptabatab anuis.
cilium. 12. Hisce postremis e verbis infert Joan. Joseph.
8. Cluverius, t. I Ital. anliq., cap. 18, censet Liruti Fortunatum Aquileiaea Paulo, ejus urbis pon-
Duplavilem eo in loco fuisse ubi nunc, inquit, oppi- tifice, bapiismum accepisse, quod senlenthe suae,
dum in edilo loco conspicitur ad Imvamamnis ripam, qua illum civem Aquileiensem opinalur fuisse, in
vulgari appeltalione S. Salvadore. Sed vir eruditis- primis suffragari arbitraiur.
13. Verum, ut illud omiltam, ex eo quod Paulus
simus, ornaiissimusque, comes Rambalbus de Azzo-
niis, Tarvisinae Ecclesiae canonicus (quem alias optaret Fortunatum a primaevis annis converti, haud
laudavi), in dissert. in qua Ven. Forlunatutn posse concltidi vel fuisse conversum, illud mihi mul-
to verisimilins videtur, Paulum, Aqtiileiensera Anti-
patria Tarvisinum esse oslendit (quamque mihi be-
id optasse potius, ut idem, puer adhuc, vel
nignissime, ut eiiam alia, commodavit), gravissimis slitem,
momeniis evincit Duplavilem haud poluisse eam- JJ ' adolescens, abjectis caeterarum rerum curis, mona-
dem esse ac oppidnm illudde quo Cluverius, cum For- sticam vitam Aquileiseamplecteretur, cum lamen is,
ob illam forle causam, quod Ravennam proficisci
lunatus, ubi libro suo iter ex Gallia in Italiam com-
ut ea in urbe, lanquam scientiarum om-
monsirat, ex Aquileia Concordiam, atque inde Tar- cogitaret,
nium Lycaeo, studiis litterarum daret operam, votis
visitim, tum Cenelam et Duplavilem, veniendum
minime obsequendum censueril. Certe id
oslcndat, Patavium vsrstis proficiscenti, ut proinde pontilicis
erat usilatum iis temporibus, ut qui monasticen
Duplavilis, patria Fortunati, non esset media Tar-
visium inter ac Cenetam, sed nltra Cenetam, Pala- amplecieretur, is dicerelur converti. Ac, ui omittam
vium versus, iter agenti, cujusmodi non est oppi- sancti Bened. c. 58 Reg., et sancti Gregor. magni
dum illud S. Salvadore, quod ulrumque, Tarvisium testimonia, lib. u, epist. 4 et 66 Edit. Paris., Bau-
scilicet ac Cenetam , intermedium jacet. Deinde donivia, coaeva Fortunato, ac sanctimonialis mona-
istud oppidum nullum erat saeculovi et ad annum slerii Pictaviensis, in Viia beataeRadegundis, num. 3,
sic de ipsa loquilur: Postqudm, inquit, operant»
usque 1245 solus ac desertus monlis clivus per-
mansil. Quocirca minime is dubitat quin Duplavilis, divina potentia, a rege lerreno discessit, quod sua vola
in qua natale Forlunati soltim, eadem sit ac quae poscebant,dum Sumdas tn villa, quam ei rex dederat,
Valdebiadena vulgo appellatur, posila in Tarvisino C residerel, in primo anno conversionis sum, etc. Jam
vero certum est Radegundem, Christiana io pietale
agro, cum et similitudo nominis (ut ex antiquis
momimentis quae ab ipso proferuntnr magis con- ab exlrema puerilia educatam, cum a Clotario rege,
stat) huic sentenliae admodum favere deprehen- conjuge suo, discessissel, ut infra diceiur (Fortun.,
datur. in Vita S. Rad., n. 12), confesiim Noviomagi a beato
9. Al Joan. Josephus Lirnli cum assentitur Clu- Medardo episcopo monaslicum velurn accepisse,
verio bac in re, lum illud de suo addit, Duplavilem atque bic proinde annus ejus conversionis primus a
nonnisi avitum aut paternum Forltinati praedium Raudonivia appellatur. Haud secns Fortunalus,
lib. iv, cap. 23, loquens de quodam Juliano, qui
fuisse, in quod ejus paremes, aut avi, cives (ut ipse
aniea mercaturam exercuerat, tum, hac relicta, se
opinatnr) Aquileienses, secesserant, quo Altilce, ac lotum Deo
caeierorum Barbarorum, qui suis saepe exercitibus consecraverat, parta tribuens egenis,
:
Aquileiam infestarunt, immanilalein et armorum inquit
furorem declinarent. Mercatorquondam,conversusflne bealo,
Raptusah bocmundocrimineliber bomo.
10. Sed hnud scio quantum huic singulari viri Collegitnimium,sed sparsitegenlibusaurum,
Praemitlitcunctasquassequeretur opes.
caetcroquin doctissimi opinioni Iribuendum sit, cum j
tatn perspicue in allato superius carmine Fortnnatus, 14. Eratautem percelebre Aquileiaemonasterium,
non solum Tarvisum suam esse dicat, ct amicosinter vel ipsa Rufini actaie, qui monachus in eo vixerat,
Duplavilenses natale solum esse sibi sanguine sede cum interea, si unum Vercellense excipias, aliud
Parentum, sed etiam prolis originem palrum, quo fere in Italia esset nullum ». Credibile ilaque est
baud scio an evidentius aliquid ad patriam cnjus- ad hoc Aquileiense monaslerinm Forlunatum tunc a
que regionem indicandam possit proferri. Paulo invitalum fuisse, quo forte et clero (qui fere
11. Illud tamen baud invitus dem, eumdem haud semper adjunclam tunc lemporis monasiicaevitae
diu paterna in domo ac regione subsedisse, qui pri- professionem habebat) ascitus, majora deinceps
msevis ab annis spatium temporis aliquod, vel Aquileiensi Ecclesiae of/icia, pro illa qua erat vitae
Aquileiae, potentissimae quondam civitalis, vixisse innocentia, et ingenii acie, pra:siaret b.
deprehendalur, ut ipse de se affirmat, lib. iv Vitae 15. Quanquam, cum illud animadverto, Paulum,
sancli Martini, bisce verbis, quibus item librum sive Paulinum (de quo plura Ughellus in Italia Sacra)
« Vide Viiam Rufini prsefixam ejusdem Op. Edit. b Vide Ruin., in prsef. Op. S. Greg. Tur., n. 35.
Veron. 1745, 1.1, n. 5.
23 VITA VENANTIl FORTUNATI. 28
Aquileiensis Ecclesiae sedem non ante tenere cre- A alius, cerleTlieodericus, quamvis interdum saevusac
pisse quam anno 558, vel 559, facile adducor, ut vehemens, cum doctis hominibus favit, tum ipse litte-
credam, Fortunalum non lam immatura aetate Aqui- rarum studiosissimus fuit. Ut enim is de se profitetur,
leiae commoralum fuisse a. Nam si ipse natus scribens ad Cassiodorum : Gralus est nobis eorum
creditur circa annum 530, jamque senex Pictavis semperaspectus, qui noslris animis, gloriosis uclio-
obiit, saeculoseptimo ferme ineunle, is vigesimnm nibus, insederunt, quoniam perpetuum obsidemdede-
octavum, aut undetrigesimum annum agebat, cum, runt amoris sui, qui apud nos probati sunt sludere
sub Paulino pontifice, Aquileiaehabilabat b . Quod virtuti (Epist. 28, /. m). Ejusdem vero in colendis
si idem narrat, quod primmvit ab annis se invitarit litterarum studiis diligentiam et assiduitalem Atha-
Paulus ut converteretur, aut id poeta scripsisse laricus, qui illum in regno excepit, commendat, his
dicendus est eo spectato tempore quoillos de sancti verbis scribens ad eumdem Cassiodorum : Ctim
MarliniViia libros conscribebat, ante annum videli- essel publica cura vacuatus, senlentias prudentum a
cet 576 e, aut vero Paulus, anlequam Aquileiensis tuis fabulis exigebat, ul factis propriis se mquaret
pontifex esset creatus, cum idem tamen forie Eccle- anliquis. Slellarum eursus, maris sinus, fontium mira-
siaeillius clericus, aut monachus esset, ad parem viiae cula, rimator acutissimus, inqvirebat, ut, rerum na-
ralionem amplectendam Fortunatum, adhuc puerum, B turis diligentius perscrutatis, quidam purpuratus
vel adolescentem, dicendus invilasse. videretur esse philosophus. Quocirca minime miran-
16. Neque tamen in eo repugnem, AquileiaeFor- diiin est sub talibus regibus scienliartim studia
lunatum in pielate et earum rerum scientia quae ad Ravennae in primis floruisse, eaque publicis in
colendam religionem pertinent proficere potuisse, gymnasiis praeclare constituta, vel ad cileriora lem-
ac Paulini opera ad eam rem usum fortasse fuisse. pora pervenire poluisse, ad quaeaddiscenda horaines,
Quod vero ejus rei indicium illutl profert clariss. litteraruin cupidi, undique convenirent.
Liruii, quod Exposilio Symboli, quam edidit ipse 18. Huc ilaquese Forlunaius contulit, loidemque
Fortiinalus, plane senientiis congruat cum illa quam tandiu commoratus est, quoad uberem pretiosamque
Rufinus, Aquileiensis Ecclesiae presbyter ac mona- liberalium artium supellectilem inde exportaret. Ut
chus, ante ediderat, id mihi declarare videlur potius enim de ipso scribit Paulus Diac, lib. n, cap. 13,
(utdicam suo loco) Forlunatttm, cum ejus in manus Hist. Long.: Ravennm, inquit, mtritus et doclus in
illa Rufini Expositio Symboli venisset, eamdem ad arte grammalica, sive rhelorka, seu etiam melrica,
EcclesiaePictaviensis plebem erudiendam acconimo- clarissimus exstitit. Ipse eliam, modestissime de se
dasse quam ul inde evinci possit ulrOsque eadem in loquens, quibus arlibus in primis Ravennae studue-
Ecclesia prima Cliristianae religionis rudimenta rit, narrat lib. i. de Vita sancti Marlini bis verbis :
accepisse. Praesertim cum Symbolum Aquileiense Ast ego sensus inops, Italaequota portio linguae?
testis est lib. Invect. in sanclum Faecegravis, sermone levis, ratione pigrescens,
(uti Rulinus, i, Meutehebes, arte carens, usu rndis, ore nec expers,
Hieronymum) ex Ecclesiae illius traditione et con- Parva grammaticaelambensrefliianiinagullae,
Rheloricaeexiguumpraelibansgurgitis hauslum,
suetudine baberet, et carnis hujus resurrectionem, Coleex juridica,cui vix rubigorecessit,
cujus verbi indicium nullum in Symbolo quod expo- Quaepriusaddidici, dediscens,el cui tantum
nit Fortunatus. Arlibitsex illis odor esl in naribusistis :
Non praetextamihi ruiilat loga, pennulanulla;
17. ls itaque (ut eo unde defleximus reverlamur) Jummea nudafamessuperesl de pauperelingua.
Pauli voluntati ac votis minime acquievit ob eam, ut 19. Hinc opinatur Browerus, c. 2 Viue Fort., ita
dixi, eausam verisimiliter, quod ipse aliud sibi illum leviter litteris imbulum fuisse, ut neque togam
domicilium ac sedem, in qua litlerarum studiis prwlextam, publice gesti muneris insigne, unquam
liberius et opportunius vacare posset, cogitarei. adeplus sit, neque pennulam docendi causa sumpserit.
Erat autem, ea aetate, aplissima inter caeteras illam At niullo verisimiliiis est Fortunatum, prae animi
ad rem Ravenna, celeberrima civitas, in qua jam- modestia ac proposilae vitae institulo, ultro ab illis,
pridem Honorios, Occidentis imper., regiam sedem Q si qui erant, honoribus abstinuisse, quam bominem
constituerat, tum, Romanis victis, ac pulsis iinper., non vulgari ingenio nec mediocri doctrina praestan-
Odoacer rex Goihorum, ac rursus, hoc pulso, Theo- tem illa honorum insignia, quac plerisque palebant,
doricus, Golhorum una et Roman. rex, et alii dein- pro scienliae lenuitate et litterarum inopia assequi
ceps, sua domicilia babuerunt. Solent vero regiae non potuisse. Praesertim vero cum aliunde constct
civitates cum cseterarum rerum opportunis copiis eumdem laudes suas exlenuandi semper sludiosissi-
abundare, lum fere vel litteratorum hominum nume- mum fuisse, ut propterea mirandum non sit id quod
ro ac scienliarum cultnra caeteris antecellere, quos suo quodam insiituto et animi sententia adipisci
nimirum regum liberalitas, et honorum ambitio, et neglexisset, ad illam quaede ipso erat ingenii faniam
commoda alia ex omnibus fere lerris accersere con- et doctrinae imrainuendam traduxisse.
sueverant, praeseriim vero si is qui rerum summam 20. Is igitur Ravennae cum grammalicm, sive
tenet non alienus a lilleris videatur. At si quispiam rheloricw, sivemetricwsedulo operam. navavit, cujus
" Lege Pagium, ad an. 559, n. 9, et Murat., ad b Auctor. Hist. Litter. Francor.
an. 550 et 570; Paulum Diac, I. n, de Bell. Long., e Lege quae adnotavimus ad I. iv, Vitae sancli
c. 25. Martini, pag. 470.
37 PROLEGOMENAAD VENANTIIHON. CLEM. FORTUNATI OPERA. 28
deinde artis ope plura scripsit praeclare, sive soluta, A fluvium obviam processit: Eique Atboinus(uli cita-
sive ligata, oratione, tura ne juris quidem scienficc to loco refert Paultts Diaconus), ul erat largissimus,
expers fuit, quamvis, pro singulari modesiiaesuidio, omnesEcclesimsum facultates postulanti coucessit,et
illa se auigisse leviter tantummodo ac veluii deli- per suum prammalicum postulala firmavil. Ilujusce
basse faieaiur. Felicis inentionein facit Fortunatus lib. iv Vilaesaucti
21. In bisce verosludiis habuil Fortunalus (quod Martini, his veibis :
pene erat necesse in illo litterarum domicilio) alios, Qua mea Tarvisusresidet, si mollilerintras,
IlluslremsociumFe.licem,quaeso,require,
eosque scieulia et ingenio elaros, socios, qnos ipse CuimecumluinenManinusreddidit olim.
universos invitans ad sancti Martini Turonensis 25. Ex hujusce aulein, quod impetraveral, bene-
pontificis laudes celekrandas, sic per libellum suum ficii magniiudine et gratia Fortunatus majore quam
aifalur : ante pietate ac religione in beatum Martinuiii coepit
Proniptiusaffeclu,precor, inde require sodales; exardescere, ac suiiiu in Galliam iier mediiari, quo
Si sociisloqueris, veniainj.iftlalemereris.
Porrigomaleriainquibushanc ego, ut ore rotundo, ipsius divi Mariini sepulcriini aditei, ac prarsetis ve-
Martinigestis florentiacarniinapangant, nerareiur, votaque exsolveret. Ut enun de ipso nar-
Etclaro ingeniolexaut spargeudaper orbem.
22. Porro cmn ipse adhuc esset Havennae,graviter **rat Paulus, loco saspius ciiato : Qua de causu For-
oculis laborare ccepit, ut jam eorum lumen. sensim lunalus in tanlum beatumMariinum venerulusest, ut,
relicta patria, paulo ante quam Longoburdi ltaliam
prope amilteret. Erat ea in urbe basilica sanciorum Turonis ad ejuidem beati viri sepulcruta
warlyrum Joannis et Patili, in ipsaque altare in quo invaderent,
oiemoria colcbatur sancti Marlini, episcopi Tiiroiien- properaret. Eanidem el ipse ilineris suicausam fuissa
iib. i de Viia sancti Mariini, paulo posl ini-
sis, toto jam orbe fania sauctilalis et prodigiorum referi, lium. Interea vero et bellicos tumultus, qui undique
splendore percelebris, ac in pariete ejus imago erat
jam, miserae Iialiaeex Barharorum armis impende-
depicta. Hanc in basilicara cum is festinus, opem
ac forte ad altare banl, aut quibus dudum vexabatur, exituni aliqiiem
imploraturus, venisset, lycbnus, habituros sperare poluii, ut, reddita deinde tran-
positus sub quadam feneslra, arderet, litis ex oleo
et pacatis rebus, ad patriam regionein
lychui oculis, illa aegriludineconfeslim est liberatus. quilliiale, ad
aed praestat Foi tunatum ipsum audire, rem totam, alque suos remigraret.
26. Quem vcro ad annum Fortunatus Italia di-
dt gesla est, enarrantem, supra citalo libro iv, Vitte
.ancti Martini, bisce versibus : gressus sil, et profeclus in Galliam, non una est
Inde Ravennatemplacitampete dulciusurbem : omnium sententia. Browerus eumdem auno £65 in
Et pete Marliniloculum,quo, juie sacelli, ( Gallias pervenisse aliirmat. Idem scntil Pagius, iu
r,
Jam desperalumlunienmiliireddiditauctor, nolis ad Baron., ad an. 564. Certe is nun mullo au-
Muneraqni tribuil, sallem,rogo, verba repende,
Esl ubi b;isi'ic3eculmenPauli alqueJoannis, tequam Longobardi Itnliam invadcrent, profectus esl
Hic fiariesreliuetsancti sub imagineformaui, in Gallias, uti testis est Paulus Diac. loco saepius
Amplectendaipsodulci picturacolore.
Sub pedibusjusti paries liabetarle fenestram: citalo. At Longobardi in ltaliam iirupcre, ad an.
Lychnusadest,cujusvitrea ualal ignisin urna. 568, eodem Paulo Diac. teste, lib. n Hist. Long.,
Huc ego dumpropero,validotorquenledolore,
Diffugieule,gemens, oculorumluce feneslris; cap. 33.
Qnoproculul leligi bencdictoiumenolivo, 27. Haecvero sunt quae Broweri et Pagii senten-
Igneus ille vapnrmarcentifroute recessit,
Et praesensmedicosblandofngatunguinemorbos. tiani confirmare videnlur. Forlunaius quippe erat in
23. Una cum Forlunato Fclix, ejusdem familiaris, Gallia, cum Sigibertus, rex Auslrasiae, nupsit Bru»
et in studiis litterarum socius, cum et ipse simili nichildi, Atbauagildi, regis Gothortimiu llispania,
aegritudineoculorum laboraret, ex sancti Martini pa- filiae, quippe qui iisdem cecinit epiibalamium, quod
trociuio, et ejus olei virtute, liberattis est. Ut enim legcre est cap. 2, lib. vi. Al Sigibertus iniit has nu-
narrat de ulrisque Paulus Diac, lib. n, cap. 13, ptias anno quinto regni sui cum an. 561 regnare coe-
Hislor. Long. : Hic (Fortunatus) cum oculorum do- pisset, Clotario palre, eodem anno, vita functo, ut
lorem vehementissimumpateretur, et nihilominusFe- j) lestis est Greg. Turon. lib. iv Uisl. Franc, c. 21.
lix isle, ipsius tocius, pati modo oculos doleret, uter- Quocirca an. 566 erat jam in Gallia Forlunatus, ac
que ad basilicambeatorum Pauli atque Joannis, qum frucbalur regis Sigiberii patrocinio et graiia a.
intra eamdemurbemsita est, perrexerunt; in qua etiam 28. Praeterea idem Pictavis jani habitabat, cum
altarium in lienorembeati Martini confessorisconstru- Gelesuintha, Bituiichildis soror, illac perlransiit,
clum propinquamhabet (enetlram, in qua lucerna, ad Clnlperico, frairi Sigiberti, nuptura, de qua idem
exhibendum lumen esi constituta, de cujus oleo mox haecscribit lib. vi, cap. 7.
sibi isti, Fortunalus scilicetet Felix, dolenlia lumina Post aliquasurbes, Pictavasattigitarces,
Regalipompapraelereunteviam.
tetigerunt, itlico dolore fugato , sanitatem quam opla- Hanc ego nempe novusconspexipraetereuntem,
bant adeptisunl. ldem narrat Greg. Turon., 1.1 de Molliterargentiturre rotante vehi.
Mir.sancli Marlini, c. 15. At hae nuptiae ad annum alterum poslea quam Sigi-
24. Hic ille Felix fuit non multo post creatus Tar- benus duxerat Brunichildem referunlur, cum qui-
visinus episcopus, Alboino, Longobardorum regi, dem Fortunaius non ante Pictavumfuisset profectus
cum maguis copiis in Italiam irrumpenli, ad Plavim quam aliquod tempus apud Sigibertum vixisset, ac
a VidftPac ad an. 564. et ad an. 567, n. 9. Lege et Ann. Franc. praefixosOp. Gregor. Tur.
29 VITA VENANTHFQRTUNATI. 3(1
suum votum, Turonis, ad sepnlcrum sancti Mart. A esse Felicem, acqualemFortunato, atque adeo juve-
exsolvisset (Paulus loco smpiuscitato). nili aetate,iis temporibus creatum fuisse Tarvisinum
29. AdtlitBrowerus laudari Sigibertum a Forlu- episcopum, quibusad illum suprenium honoris gra-
nato I. u, c. 17, quod is basilicam sancii Mcdardi, dum nonnisi matura jara aetale ascensus pedetentim
aC-lolario coeptaraexaedilicari,summo studio com- pcr omnes honorum gradus patebat, ut nihil dicam
pleret atque eidem fasiigiumjam imposuisset. lpsum de illorum temporum disciplina, quibus saepe virtus
enim sancttimMedardumalloquitur poeta ad extre- magis quam aetasspectabatur, ut pluribus exemplis
n.ym carminis, hoc modo : possem ostendere, ut illud eliam concedam, Feli-
En lua lemplacolitniinioSigibertusamore, cem plane aequalem Fortunali fuisse, hinc polius
Insislensoperiprompliisamorelni. evincitur hunc haud ita juvenem in Galliasmigrasse,
Culminacus'odi,qtiitemila inctilmineduxit,
Prolegepromeritisqui tibi templadedit. ut is si, ul creditur, anno circiter 530 natus e&t,an-
At credibile est, inquit, Sfc;ibertumnon mullo post num ageret trigesimum quiniiim , aut Irigesimum
Clotarii obittimin illud operis iiicubuissc, de quo sexium, cum io Galliamest profectus.
patrem lam sollicitumet ejusdem perliciendi sludio- 53. Cur autcm iter Fortunati in Galliam ad an.
sum noverat, et quo in loco btimari voluerat. 567 referendum sit, hac ratione potissimumvir clar.
30. At cl. vir Joan. Josepbus Liruti a Browero ali- " ducilur , quod narret Fortunatus se lunc novum
quid et Pagio dissenlit, dum vult adventum Forlunati Pictavis fuisse, cum illac periransiit Gelesuintha,
in Galliasad an. 567, minimum vero ad 5G6, esse Chilperico nupiura. Id vero anuo contigit 567, ut
referendum. Neque alienum est hujtisce senientiam, supra iudicavimus. At stalim atque Foriuuatus per-
quam vel aliis communemesse video, paucisexpen- venit in Galliam, ad sancli Martini sepulcrutn per-
dere, quac ad eam rem dc qua aginius illustraiidam rexisse diccndus esl, inde vero slatira Piclavum
luminis aliquid afferre possunt. Ipse igitur dubilat venisse, qui (ut de ipso scribit Paulus Diac.) post-
primum utrumne Fortunalus paulo antequam Lon- quam Turonisjuxla voium proprium advenit, Pictavis
gobardi Italiam invaderent in Gallias proficiscipo- pertransiens illic habilavil.Quocirca Fortunalus nou-
tueril. Nam cum, eodem Paulo Diacono teste, Felix nisi an. 567, aut minimum, an. 566, in Gallias per-
gociusForlunati, et quidem (ut ipse existimat) itine- venit. Haecille.
ris socius, creatus jam Tarvisinus episcopus, Alboi- 34. Verum non video cur hac Pauli auctoritate
ao, regi Longobardorum, ad Plavim, utsupra dice- moveri vir cl. debeat, qui, ipso teste, in rebus
Damus,occurrerit, vix fieri potuit ut tam perbrevi referendis ab aetate sua remotis nonnunquam errore
spatio Felix iret in Galliam, ac inde in Ilaliam rever- r labiiur, ul si is in definiendo tempore quo Fortunatus
teretur, lum creatus Tarvisinus episcopus Alboino in Galliam profectus circiter est errare potuerit,
obviam procederet. Quocircaopiuatur Paulnmin re- multo magis in slaluendo quandonam Piclavum, ut
bus a sua praeserlim aetate remolis narrandis sacpe illic habitaret, concesserit. Sed ul hoc omiitamus,
minus diligentem, vel hac in re a temporum veritaie cum illud credibile est, Foriunalum non conlinuo
aberrare potuisse. posl advenlum suum in GalliamTuronis perrexisse,
31. Sed, ut nihil hic PaulumDiac purgera et de- sed lemporis spalium aliquod apudSigibenum regem,
fendam, certenon erat cur laudatus scriptor propler Metlis, aut Rliemis (quibus in urbibus sedebant reges
eam eausam quam affert de ejt.isdemdiligentia aut Austrasiae)substitisse, quippe cui epitbalamium ce-
fide dubitaret. Nulloquippe ex testimonio aut Jilte- cinit, et a quo itineris, quod per Galliam erat susce-
rarum monumenlo constal (quanlum equidem asse- pturus, comitem (ut infra diceiur ), et ducem acce-
qui potui) Felicem una cum Forlunato iu Gallias pit; lum ex illo Pauli leslimonio non videtur sallem
prolectum fuisse : non Paulus Diaconus id affinnat, luculenter oslendi posse Fortunatum siatim atque
licel narret uirumque, Felicem ac Forluualum, ea- Turonis abscessit Piciavum venisse, cum id' solum
dem oculorum aegritudine afflicios fuisse, et simili._ Paulus asseveret, eumdem, postcaquam Turonis vo-
modo ex palrocinio D. Mariini liberalos; sed potius j) tum suum jam ahsolverat, Piclavum, itineris causa,
de Fortunalo el ejus voto in Galliam proficiscendi accessisse, atque illic habilasse, quin certutii sta-
ita loquitur, ut Felicem plane sejungere videalur; tuat lempus quodutrumque interfuerit. Jam vero el
nou Greg. Turonensis, licet eamdem rem narret illud incertum est, quanlum temporis Turonis per-
quam Paulus Diac, lib. i de Mirac. sancti Mart., c. manserit, cuin erga sancti Marlini cineres pietatis
15; postremo non Forlunaius ipse id uspiam indi- ac religionis causa, tum vel Euphronii, episcopi
cat, licet saepiuslocus in ejusdem scriplis ac tem- Turon. (cuiipse conjunctissimusfuii), officiiset bu-
pus id significandi (si quidem aclum contigeral) in- manitate detentus. Quanquam quid vel illud prohi
cidissel. Quinimo, in epistola ad Greg. Tur., lib. i, bet scripsisse Fortunatum se liinc novumfuisse, cum
c 1, nullum se habuisse ilineris sui, quod ex llalia illac Gelesuinlha periransiit, eo spectato tempore quo
in Galliam contenderat, socium, salis declarat iis funcbre carmen scribebat in ejus mortem, quae sane
verbis : Quid inler hwc exlensa, vialica consuttedici aliquanto post accidit ? Quod vero magnum his mo-
potuerit, censor ipse mensura, ubi non urgebat vel nienlum addit, illud est, quod ante uiniuiu 507 ne-
nietusexjudice... necinvilabat (avor ex comite, etc. cessario in Gallia Fortunatus fuit, qui el nuplias Si-
32. Quod vero idem addit, minime credendum giberti cum Srunichilde, an. 566, ut sacpiusdiximus,
51 PROLEGOMENAAD VENANTHHON. CLEM. FORTUNATIOPERA. 3*
irnlas, carmtne celebrarit, et cum Nicetio Trevi- A pula, brumali sub frigore, Musa hortante, neteio
rensi episcopo conjunctus amicitia fuerit, ad quem gelida magit an ebria, novut OrpheusLyricut silvm
adhuc superstitem scripsit carmen 11 lib. m. Jam voces dabam, silva reddebat. A barbaris etiain et
vero Nicetius an. circiler 566 labenle obiit, utconji- agrestibus hominibus, per quos iler faciebai, fnvita-
citCointius ad hunc annum, n. 60. tus, et hospitio exceptus, eoruin saepe in conviviis
35. Ex his igilur omnibus slatuendum videturiter carmina fundebat, ubi, ait, sola swpe bombicansbar-
Forlunati in GaTliam in annum 565 conjiciendum baros teudos harpa retidebat. Aique is hanc in causam
esse; certe nec anle annum 56-4,nec post 566, esse refert cur quaedam sua poemata minus eleganter
ponendum. Quam autem ipsc viam, in Gallias profi- scripta essenl, ac minus limata et perpolita. Quid
ciscens, tenuerit, qtiseloca adierit, satis idem enar- enim, inquii, tibi affabre dictum sit, ubi quis sanut
rat, scribens ad Greg. Tur., lib. i, cap. 1, his ver- non credilur, nisi secum pariter insanilur, quo gratu-
bis : Prmsertimquod ego imperilus de Ravenna pro- tari magis esl si viverelicet post bibere?
grediens, Padum, Athesim, Brinlham, Plavem, Li- 38. Atque in hoc ipso per Germaniam et Galliam
quentiam, Tiliamentumquetranans, per Alpem Juliam itinere cum nobilissimis ac virlute et honore prae-
pendulusmonlanisanfractibus,DravumNorico,OEnum stantibus viris amicitiam inire, ac eorum sibi gra>
Breonis, Liccam Bojaria, Danubium Alemannia,Rhe- B tiam promereri, facile pottiit, cum ob vitaeinnocen-
num Germaniatrantiens, ac post Musellam, Mosam, tiam, ac morum suavitatem, lum ob laudem littera-
Axonam, et Sequanam, Ligerim et Garomnam, Aqui- rum et ingenii, in primis vero ex quadam Musarunt
tanim maxima fluenta, Pyrenmis occurrens, Julio coinmendatione, quoe vel peregrinos et ignotos ho-
mense nivosis, pcne aut equitando, aut dormitando, uiines exteris nalionibus probare semper consuevit.
conscripserim.Brevius adhuc Paulus Diac. hoc iter Certe quamplurimi occurrunt, de quibus Foriunalus
Foriiiuati cnmpleciilur, inquiens : Qui sibi (Forlu- suis in carminibus menlionem facit, qui eumdem
nalus), ut in suis ipse carminibusrefert, Wuc prope- per Germaniam hospiiio excepisse, et sua amicitia
ranti per fluemilia menti [Forsan, fluenla Tiliamenli] dignum judicasse, et officiis aliis prosecuti esse,
el llounam, perque Osupum, et per Alpem Juliam, videntur : quos inter eminent Lupus et Gogo, prin-
perque Agunium Castrum, Dravumque, et Byrrum cipes apud regem Austrasiaedignitate viri, Magnul-
fluvios, et Briones,et Augustamcivilatemi quam Virdo phus, Lupi frater, Jovinus prafectus, Bodigisilus
et Lech (id est, Vindoet Lychus)fluentanl, iler fuitse dux, et alii, quos in Germania se vidisse, et apud
describit. eos fuisse diversatum, uonnunquam lestatur. Itaque
56. Ex his igitur perspicunm est eumdem, Ra- ad Lupum scribens, lib. vu, cap. 8 :
venna digressum, Patavium, continuato itinere, alque Cumperegrina(ait)meostenuitGermaniavisas,
inde Tarvisium, venisse (cum, ut verisimile est, Du- Tu pater, el patriaeconsulituruseras.
Conseruiquotiesvestrosermoneloquelas,
plavilim divertisset ad suos invisendos), tum per Credtdiin ambrosiis-roe recubarerosis.
Alpes Noricas, Germaniam ingressum, hinc in Gal- ldem scribens ad Jovinum, cap. 12, inquit:
lias (quod tunc erat triliim et usitatum in regnum Nonita rebar ovans,postquamGerroaDia nostros
illud iter) trajecisse. Quocirca idem, lib. iv Vitae Conluleralvisus, ut resiliret amor.
sancti Martini, libello suo eamdem viam, e Gal- 39. Sigismundumquoque et Aregisilum fratres in
lia in Italiam proficiscenti, commonstrat his ver- se liberales ac beneficos iis in locis fuisse testaiur,
sibus : quos propterea non dubital parenlibus suis pro cha-
Si tibi barbaricosconcediturire per amnes, ritate ac beneficentia exaequare. Sic enim ad eosdem
Ut placideRhenumtransmitterepassisetHistrum, 21 :
Pergis ad Auguslam,quamVindo,Lycusqueiluentant, scribit, lib. vu, cap.
Si vacatire viam,neque te Bajoariusobstal, Nominaamicorummihidulciseplstolapandit,
Qua vicinasedentBreonum loca,perge per Alpem, Hinc,Sigimundenitens,hiocAregisledecens.
lngrediensrapidoqua gurgite voiviturOEnus. Post Italaslerrasmiuis mihi,Rliene,parentes;
Inde ValentiniBenedictilemplarequire, Adventufratrum,non peregrinusero.
Noricarura petens, ubi Birrusverliturundis.
Per Dravumitur iter, quase castellasupinant. D 40. Ex his autem proclive est conjicere eumdem
Hicmontanasedensin collesuperbit Agunlus.
Hincpete rapte vias, ubi Julia pandtturAlpes, aliquod spatium temporis in Gerraania efproximis
Altiusassurgens,et monsin nubilapergit. regionibus commoratum fuisse, quoad scilicet cla-
Inde ForoJulii de nomineprincipisexi
Per rupes,Osope,tuns, qua labilurundis, rissimos, quos saepe suis carminibus celebrat, viros
Et super instataquisReuniaTiliamenli. invisere et commode adire, el frequentibus officiis
HincVonelunisallus,cantpestriaper#e per arva (etc), eorum in se amicitiam conciliare, posset, tot prae-
Aut Aquileiensemsi forte accesserisurbem(elc),
Qua mea Tarvisnsresidel, si molliterintra*, terea urbes et regiones, quarum diligens etaccurata
Per Cenetamgradiens,et amicosDuplavenenses(etc), in ejusdem poematibus descriptio occurrit, cognosce-
Si Paiavinalilii paleat via pergis ad urbem (elc);
li.de Ravcnnatumplacilampete dulciusurbem (elc). ret ac peragraret.
37. Hoc auiem itiueris, quod per sola plerumque 41. Porro Forlunatum in Gallias venientemexce-
ac deserta loca faciebat Foriunatiis, carnnnibus pan- pit is cujus saepe ivieminimus,Sigibertus, Austrasix
gendis, quasi quodam Musarum condimenloac lem- rex, ac omni liberalitate et officio est prosecutus,
pcratione, solabatur. Id de se profilelur, scribens ad cum plurimorum , ut credibile cst, praeslantium
Greg. Turon., lib. i, cap. 1, inquiens': lnter Bar- dignitate virorum (quos sibi per Germaniam de-
baros, longo tractu, gradiens, aut via (essus, aut cra- vinxerat) litteris ac tesiimoniis comrnendatuni, luro
55 VITA VENANTHFORTUNATL 34
ex ingenii doctrinaequefama satis insignem etcogni-1 V prudentia ac sermonis suavitale, praastanlem.Quam
tum. cum impetrasset, eidem nupsit regia pompa et ap-
42. Cl. vir Joan. Josephus Liruti, quaerens ac paratu, lotiusque regni cum summa Iaetiliaac gratu-
secum admirans qua fieri ratione potuerit ut is tot latione (Greg. Tur., I. iv, c. 27). Hisce nuptiis epi-
regum ac principum virorum amicitiam inire, alque thalamium cecinit Fortunatus, de quo supra, n. 34,
eorum aiiimos sibi devincire potuerii, arbitratur locuti sumus; idemque scribens ad Gogonem, rem
eam qua erai praedilusgeneris ac stirpis nobilitaiem recens gestam declaral his verbis :
in causa fuisse cur ad principum atque regum amici- Nuperab Hispanisper multapericulaterris,
in re ut Lgregioregi gaudiasummavebis.
tias facilis eidem aditus patere poluerit. Qua 45. Cbilpericus, Sigiberli fraler, ejus nuplias
vel ipse aperiam quod sentio, plane diflicile mihi misit et ipse in Hispaniam qui Gele-
in aemulaius,
videlur hominem qui humili, nec satis celebri suiniham, Brunichildis sororem, sibi petereut, cui
loco (Duplavilidico), paternam sedem ac domum, nuberet,
quam anno fere post quam Sigiberlus Bru-
quin, ul ipse de se profitelur, majorum originem nichildera sibi
copulaverat, duxit uxorem, Frcde-
haberet, nullum publicum gessisset magistralum, gunde, cujus amoribus lencbatur, infimi generis ac
nullum certum honoris ac dignitatis insigne fuisset _o servili ex condilione muiiere
- rejecta. At nou niulto
adeptus (ut superius declaraviuius), tam claram el
post, cum Gelesuinlha, Chilperici perfidia offeusa,
gloriosam generis nobililatem nancisci poluisse, qua reditum in
Hispauiam pararet, ejus jussu, dum in
non solum in Italia, sed eliam in Germania extre- lectulo inlerfecta est; atque paucos post
cubaret,
maque Gallia inclaresceret, praesertim cum turbu- dies ChilpericusFredegundem recepit, cujus deinde
leniis adeo teinporibus, qutbus jam bellis ac sediiio- fraude et insidiis cum
Sigiberlus, lum Chilpericus
nibus omnia miscebantur, vel nobiliorum virorura
ipse, occisi sunt. Gelesuintham, pertranseuntem
gcneri, nisi quoruni opera in bellis administrandis Pictavis, vidit Fortunatus, cum adhuc ea in urbe
aul gerenda domi rep. praestitissel, tcnebraeoffundi novus
essel, et ejus funus acerbissimum lugubri
facile potuissent. Malimitaque cum Hincmaro sen- carmine 1. vi, c. 7.
expressit, quod legereest
tire, qui, in prccf. ad Vitam sancti Remigii scribit de 46. Sigibcrlus itaque (ut ad id uude defleximus
Forlunato, qnod a multis potentibus et honorabilibus nobilissimus iis temporibus, ac pruden-
viris in his Callicis el Belgicis regionibusper diversa revertamur)
tissimus rex (cujus virlutes passim celebrant For-
locatunc vitw, ac scientimsummeriloinvilabalur. tunatus elGreg. Tur., aliique plures) eumdem For-
45. Quoniam vero magna et praecipuaSigiberli
titnatum, in Galliam veoientem, perhonorilice ex-
in eumdembumanitatis ac beneficenliaeofficiaexsti-
el erit C eepit, atque illi Sigoaldum comitem pro socio ac
lere, de et
ipsoque fuit, saepiussermo, haud duce ilinerum qitoeper Galliam agenda ipsi fuerant
alienum sit de eodem ejusque regno, nec non regia
hoc Is dedit, quo scilicet operam suam, el assiduilatem, et
stirpe ac uognatione, aliquid loco dicere.
tutelam eidem, sive Turonos adeunti, sive urbes
itaque filiusfuil Clolarii I, Francorum regis, omninm
ac regiones Galliaepcragranti, praestaret. Hqc
sua aelate poteniissimi, qui post Clodovei patris alias,
ex ipso "novimusForlunato, qui, 1. x, c. 20, ad Si-
obiium regnare coeperat, paleruo regno aequas in
goaldum scribit his vcrbis :
paries diviso cum tribus fratribus (Greg. Turon., FinibusIlaliaecumprimumad regna venirem,
I. in Hist. Franc, c. 1); quibus vita functis, univer- Te mihiconslituitrex Sigiberlusopem,
suw sibi Francorum imperium, partim baereditale, Tulior ul graderer, lecumcoiuitando,viator,
annis ac vindicaveral. vero Alqtiepararelur hincequus,inde cibus.
partim potentia, Ipse Implestiofiicium(elc.)
Clotarius moriens quatuor posl se lilios reliquit, 47. Eunidem vero Turonis confeslim, cum per
Cbaribertum, Guntramnum, Cliilpericum, Sigiber- regem Sigibertum licuit, ad sancti Marlinisepulcruin
tum, qui regnum inter se, jacta sorie, diviserunt, ac venerandum perrexisse, credendum est, ut quem
Sigiberto (ut verbis utar Gregorii, 1. iv Hist. Franc, Ravennaelam praeclare de se meritum noverat, cu-
c. 22) regnum Theuderici (Clotarii fratris) obtigil, j) jusque causa in Galliam advenerat, ejus cineres prae-
sedemquehabereRhemensem.Porro regum Austrasiae, sens colerel, ac volum suum exsolveret. Praeerat
qui Rbemis sedebant, imperium vel in Germaniam tunc temporis EcclesiaeTuronensi * Euphronius,
longe procurrebat; de quo lege Fort., lib. vi, c 2, nepos sancti Greg., episcopi Lingonensis, vir cum
et Ruin., in notis.ad Greg. Tur., I. iv Hist., c 22. genere nobilissimus, tum sanclilate clarissimus,
44. Interea Sigibertus, cum fratres suos reges vi- quem deinceps Forlunato singulari benevolenlia el
disset infima et servili conditione mulieribus nu- amicitiaenecessitudine fuisse cunjunclum, lestantur
psisse, oblitos generis ac dignitatis suae, regio ipse hujusce ad illum scriptaeepislolae, I. m, c. 1 et 2.
animo el consilio uxorem regali e stirpe ducendara Eumdem itaque lunc convenisse Fortunatus, et ejus
censuit. Quam ad rem legalos misil in Hispaniam, amiciliae fundamenla quaedamjecisse, quae postea,
qui Brunichildem, Athanagildi regis in Hispania mutuis officiis culta ct aucta, eo pervenii, ut ipse
filiam, sibi peterenl ad nuptias, puellam cum forma illum parenlis in Ioco haberet, dicendusest.
corporis, tum induslriaet morum honeslate, consilii 48. IntereaTuronis digressus, cum, itineris causa,
a Male Brow. in Vita Fort. ponil lunc
temporiis Turonis sedisse Gregorium, qui nounisi an. 573
jllara sedem est adeptus.
55 PROLEGOMENAAD VENANTII HON. CLEM. FORTUNATIOPERA. 3«
Piclavum venisset, ea in urbe domiciliumsuum ac 1A exsolverat (quaepraccipua fuerat causa ex Italia in
sedem consliluit. Id cum ex Pauli Diaconi testimo- Galliam venieudi), adliuc substilerit in Gallia, nee
liio discimus, tum ipse Fortunatus de se profitetur, ad suos remearit. P. Browerus, cap. 2 de Vita For-
1. vni, c. 1, sic scribens : tunati, ejus rei causam rcfert in bellicos tumullus
Fortunatusego bincbumiliprece, vocesalnto: quibus Ilalia Longobardorum armis tunc maxime
i
ItaliaegenitumGutlic rura tenent. affiicta est. Quo sane tempere Tarvisium, Fortuuati
Pictavisresiilens.quasanctusHilariiisolim
Natusin tube fuit, notusinorbe Pater. patria, et propinquaeregiones, positae in ipsius Ger-
Quinimo id deinceps promeruit, ut illius Urbis maniae ore ac faucibus, hostilibus excursionibus et
clero, quamvis adveiin, ascriberelur, ac sacerdotio injuriis in primis paluere. Is interea sibi in Gallia
iiiiliaretur, quod sane magno est illius virtutis ac subsidendum duxit, donec, pace et iranquillitate
vitae integritatis et innocentiae argumento. Quo vero Italiae reddita, tuto paternam ad regionem alque do-
anno Pictaviensis Ecclesiae presbyter factus sit, mum remigrare posset. Sane haud ipse aequoanimo
liaud ita facile est slatuere. Faulus Diaconus, dura in Gallia commorabatur, nec propierea videturex
narrat de eodem quod novissimein eadem civitate animi proposilo alienam regionem patriae ac suis
(scilicet Piclavis) primum presbyter, deinde episco- ' anteposuisse, qui scribens ad Lupum, lib. vn, cap. 9,
pus ordinatus til, videttir ad extremum ejus selalis B haec de se loquitur :
tenipus id faclum referre. At cum Gieg. Turon. Exsulab Italia nono, pulo, volvorm anno,
Fortunatum suis in libris presbyterum passim ap- LitlorisOceaniconiiguantesalo.
Temporaiolfuglunt, etadliuc perscriptaparentum
pellet, aliter videtur judicandum. Nam 1.1 de Mirac. Nuilus abexclusisnie recreavitapex.
sancti Martini, c. 13, eumdem aperte conservum Adtiucvero miserabilius suuiii ab ltalia digressum
tuum , Fortunatum pretbyterum vocat. At Gregor. lamentaiur lib. vi, cap 10, liis verbis ?
Turon. librOs deMirac sancii Marlini conscripserat, Tristius erro nimis,patriisvagusexsulab oris,
Quani sil Apolloniisnaufiagushospesaquis.
antequam Fortunatus suos illos iv de Vita sancti 51. Neque altera piaelcreunda causa eslob quam
Martini versibus exararet, cum in epistola illis prae-
is in Gallia permansetit, nec ad suos amplius re-
fixa scribat Gregorio, iit, cum jussisset opus iltud
versus sit. Hanc autem ipse nobis declarat lib. vm,
quod ipse Gregorius de virlutibussancii Martini ex-
cap. 1, inquiens:
plicmrat versibus exprimi, sibi illud transmitieret, Martinumcupiens,voto Radegundisadhaesi,
quod carmine compleclerelur. Jam vcro Foriunatus Quamgenuit ccelolerra Toringasacro.
elucubravit libros iv de Vita sancti Mariini, sancto idest, cum eo consilio in Galliam venisset, quo
Germano, Parisiensi antistile, adhuc superslile, qui _ sancli Martini sepulcrum inviseret, ac stiaeerga illura
an. 576 supremum diem obiit, uti adnotaviinus ad pietati satisfaceret , Radegundis, piissiinoe feiiiiine,
Jrb. iv Vit. sancii Martini, pag. 470. Ex quibus precibus ac votis retentus est, qiiominiis in Ilaliam
conficilur jam ex illo tempore Foriunatum presby- revcrieretur; ac inde factuin ut in Gallia reliquum
lerum fuisse. Quin ut hac in re quod sentio pro- vitassuae spalium traduceret.
feram, videuir mibi Forlunatus jam tunc clericus 52. Quoniam vero de Radcgunde menlio est
fuisse, cum ab llalia est profectus; idqtie ex eo con- facta, cujus maxime opera id praestilum fuit, ul For-
jicio, quod abejus coaevoGrcg. Tur. Presbijler. Ita- lunalus in Gallia remaneret, quemque illa coluil
licus passim nominetur, quem titulum vel ejus opera sempcr, alque-omnibus liberalilatis et beuevolentiae
prac se ferunt. officiis est prosecula, haud erit alienum de regio
49. Multo vero difficiliusest statuere quonam tem- ejus genere ac furtuna, nec non de egregia virtute
pore idem ipse hospilio usus fuerit Agricolae, seu 'ac sanciinionia, lionimlla dicere, c quibus ad Vitam
Agroeculae, episcopi Cabillonensis, sive, ut verisi- Fortunati et pleraque ejus poemata illustranda plu-
milius videlur, Nivernensis, sicut adnotavimus ad rimiim lucis addi possit. Fuit itaque Radegundis
cap. 24 lib. in Op. Fort. Isenim scribens ad eumdetn, Berlharii, regis Tliuringorum, filia, quem cum Iler-
non solum se cum illo vixisse praese ferl, sed etiam D nienefiidus, germanus ejusdem fraier, oppressissct,
ab optimo ejusdem parente doclum, instilulura ac Radegundis, adhuc puella, patre orba, patrui in tu-
pastum fuisse, testatur hisce versibus : tela relicta est (Greg. Turon. iu Ilist. Franc, c. 4).
Cummea terra manumeruit genitorisarari, Postea vero Hermencfrido ipso a Francorum regi-
Reddaturnati vomerecullasui. bus Clolario et Theodorico superato et devicto,
Nainpater, affectudulci, nieinorabilisorbi,
Mevobiscumunolovitamoreduos. eadem in Galliam adducta captiva est; de qua cum
COrdeparens, pastunutrix, bonusore magister, Theodoricum inler ac Clolarium contenlio fuisset
DilexH,coluit,rexlt, honestadedlt.
llle piostudiosulcalanovaliasevit; exorta, utri uxor obtingeret, vicit Clotarius, ac
QuodPater etfuilil,hoc mihi srmen ale. eidcm, statim alque per aetatempuellaelicuii, nupsit,
Hoc itaque hospiiio usum crediderim Forlunatum cnm eam interea regia in villa educandam ac nu-
anlequam Radcgundi (de qua mox erit sermo ) el triendam custodibus tradidisset (Fort., n. 2 Vitm
ejus ncgoliis conficiendis se penilus daret, a qtia Rad.). Verum regales imptiae deliciaeque aulae po-
deinde buud diuiitis viileiur abfuisse. lenti.-simaeillud pietatis ac religionis siudium quod
50. Illud vero boc loci quaeri solet, quibusnam de in puellula jam eluxcral, solila suis manibus imam
Causis FortunatuS, posieaquam votum suum Turonis aliaiiuni paitem lergere, et puerorum choros, di-
37 VITA VENANTII FORTUNATI. 38
vinas laudes celebrantium , ducere, nihil immi- A uno residens loco, se habere gloriata est. Ad petitionem
nuernni, sed potius illustrarunt, utjain diceretur sanctm tnisit imper. legalarios cum Evangeliisauro et
Clotario a suis aulicis habere eum potius jugalem mo- gemmis ornatis.
nacham quam reginam, unde erat in illam nonnun- 55. llaec atitem occasio fuit Forlunalo ut hyranos
quam asperior. Interea vero Radegundis frater, in- nonnullos et poewiala alia ekicubrarei i« lionorem
juste a Clotario occiditur, ex aulicorum fraude ac samctae crucis, quae inier celeberrimum illud est
perfidia. Ilnc illa tempus et occasionem nacta, sibi quod incipit Vexilla Regisprodeunt, Ecclesiae ipsius
a Clolario recedendum censuit, ac monasticam vi- usu jampridem consecratum. Idem prselerea scripsit
tam, cujos studio in primis tenebatur, cogitavit am- prolixum poema, quo, Radegtindis nomine, gratia*
plecti. ltaque ad beatum Medardum, Noviomensem agil Jusiino et Sophias Augg. pro missis ad se pre-
antistiiem, directa a rege conjuge, cum venisset, ab liosissimis muneribus, quibus tottun OccideHtem il-
eodem cojpil coutendere, ui sese, mutata veste, Do- lusirattim et ornalum fuisse affirmat.
njino cnnsecraret. Quod illeprimo recusans, veriius 56. Quaevero et quanla Fortunatum inter et Ra-
ne Clolarii indignatioiiem in semct excitaret, pos- degundem Agnetemque interesset summae pietalis,
tremo cessit precibus, ac veluin ejus capiti imposuit, benevolentiae, chariiatis, necessitudo, eaque ab
quoeam sanctiinonialem declararet. Ilia auiera inde B oiniii aliena petulanliae suspicione ac periculo, ipse
digressa Turonis ad basilicam sancli Mariini vcnit, nobis Fortiiuaius tesiis sit, lib. xi, cap. 6, scribetis
tum Suedas accessit, villam agri 1'ict .viensis, atque ad Agneiem bisce versibus :
illic, monasterio exstructo, ad extremum usque vitae Matprhonoremihi, soror autemdulcisamore,
diem sanctissime vixit (Fort., ibid., c. 12). De qua Qiiainptetate, lide, pectore, corde Colo,
Ca'le?ti affeetii,noncrirninecorporis'«itlo,
uti scribit Greg. Tur., lib. m Ilist. Franc, cap. 7 : Nonc:iro,sed hoc quod Spiritus oplat, amo.
Mntata veste, monaslerium sibi infra IHctaviensvm Testis adest Christus,Petro Pauloqtieministris,
CtmiqucpiissociissanctaMariavidet,
urbem construxil; qum oralionibus, jejuniis, vigilis Te iuihinon aliis oculis animoquefui-se,
Quamsororex utero lu, Tiiiana,fores,
aique eleemosynis,prmdita, in tanium emicuil, ut Acsi nnn partu mater Kadegilndisuirowpie
tnagna in populis liaberelur. Visceribuscastis progenuisset,eram.
55. In hocauiem Pictaviensi monnsterio Agneien, 57. Siiam vero praecipuam cliaritaiem in Rade-
virginetn singulari pielaie ac viitute pracslaniem, giindcm declarat lib. xi, cap. 2, his versibus, qui-
quam olim anciliam habuerat, et quam a prinaa bus, cum illa se includeret (ut infra dicenlur), suuai
aetale toco filiw (ut ipsius Radegundis verbis utar) in ip-am desiderium exprimit, inqiiiens :
colueral, el educaverat, ubbatissam constiluit, ac se Quosine me mealux oculis erranlibusabdit,
Q Nec patilur visu se reserare meo?
post Deum ejus ordinalioni regulariter obedituram Omniaconspiciosimul aathera,flumina,terram;
commisit. Id enim de se ipsa fatetur, apud Greg; Cuinte non video, sunt niiliicuncta parum.
Quamvis sit ccelum,nebula fugiente, serenum,
Tur., lib. ix, cap. 42. Quocirca canit de illa For- Te celanle, mihistat sine sole dies.
tunatus, lib. vm, eap. 1 : 58. Harum vero in se munificentiam ac liberalita-
Regia lactineocommuianspallia cultu, lem suis saepe carminibus celebrat,, quibus, pro
Viliorancillse-veslisamata.tegit. missis munusculis, iisdem gratias agit ; quod quaia
Spleudidaserracoquondamsubvectasuperbo,
Nuncterit obsequioplauta modpstaItitum. crebro lieret, satis iudicant hsec ejtts verba, quibus
Quaeprius insertis oneiala est dextra smaragdis, ad Agnetem scribit, lib. xi, cap. 9 :
Servit inofs famulis,sedulitale, suis.
Aulaecelsa regens qooudarn,modojtissa m inistrat, Portiioradtantosmissusnonsttfficitunus,
Qnaedominandoprius, nuuc famulandoplacet. Lassarunttolies quirediere pedes.
Singulanec refero,quiametuamuneravincunt(etc).
Mem scribens ad Agnetcm , lib. viu, cap. 4, sic eam ldem se pluries convivio ab eisdem exceptuin ac
alloquiiur : laute pastum fuisse significat, ac inter caetera, lib.
Sed tibi pne reliquis Materpiachariorinstat, xi, cap. 11, prandiutn commemorat, ac describit,
Eligit excelsoconsociarechoro. quod sibi ab Agnete inslruclum, ac variis floribus
Res probatipsatamen, quoniamquaefiliaconstas,
Te matremvolis optat habere suam; D et frondibus, ad speciem borti viridanlis, pictum et
Quamquesuis genibuscharamnutrivitalumnam, ornatum fuerat, ex quibus illamm erga Fortunatum
Praelicitecce suo constiluendaloco.
Et qtizete semperbaculimoderamiuerexit, diligentia ac sedulitas perspici potest.
Promptasub imperiovult magisessetuo. 59. Haecveto intef illos mntua charitas et neces-
54. Summa vero Radegundi facultas et opportu- siludo monet ut quaeramusquo officio maxime, seu
nitas fuit, pro regia ejusdem cognaiione ac gene- munere, apbd religiosissimas feminas Fortunatus
re, illud suum Pictaviense inonasierium preiiosis fungeretur. Sed ante qnaedam notanda strtit. Ac pri-
iiiuneribus ditare , inler quae ea praecipue numeran- niiuii illud animadverto, singulare semper Radegun-
tur quse ipsa a Justino imper., anno circiter 569, dis sludium in his colendis et audiendis exsiilisse, a
missa ad eumdem legalione , impetravit, plurimum quibus ad pietatem ac religionem instilui polerat:
coiiferenle ad eam rem Sigiberli opera et gratia. quae, ut scribit Fortunatus in ejus Vit», num. 8 :
Scilket, til de ipsa scribit Baudoiiivia in ejus Vila, Ad ejus opinionemsi quis servorum Dei visus (uisset,.
num. 8 : Quod sua vola poscebant obtinuil, nt bealum vet per se, vel vocalus, occurrere, videresillam cwle-
lignam crucis Domini, auro et gemmis ornatum, et leslemhabere Imiiliam . . . sequenti die euram domus
muitas sanctorum reliquias, quas Oriens retinebat, commiltenscreditariis , ipsa se lolam oceupabaljuxUt/
59 PROLEGOMENAAD VENANTUHON. CLEM. FORTUNATl OPERA. 40
tiri justi verba circa salulis tnstituta, et circa adipi- A retributione sempiterna restituat, qui providet auxi-
tcendw vitm cwlestiscommerciaretentebalur per dies. lium indigenlibus. Quibus ex verbis potest intelligi
Aique haec de Radegunde, dum ea in regia aula quo in loco is esset apud Radegundem, et Ague-
adhuc viveret. tem/et quae iisdem offioia praestarel.
60. Deinde iiiulta jam erant Pictaviensis mona- 62. Alque etiam ex itineribus tam frequenlibus
Sterii sanctimonialibus negotia gerenda, sive quaead quae Fortunatum per Galliam Germaniamque ha-
privalas earum curas et officia spectarent, sive quse buisse comperimus, conjicere Iicel plura ad mona-
atl totius nvonasleriirem ac statum pertinerent, qui- sterium Piclaviense spectantia negotia per ipsum so-
bus in procurandisalierius qui exlra monasierii septa lita transigi. Ila lib. xi, cap. 27 el 28, scribens ad
viveret diligenlia desiderabatur ac fides. Ita, quo Agnetem el Radegundem, sua quaedamitinera enar-
nnum aut alterum exemplum proferan», exslat apud rat, quorum in altero diu procella jaclatus fuerat,
Gregor. Tur., lib. ix Histor. Franc, cap. 42, exem- unde in grave viiae amittendae discrimen venerat;
plar epislolaequam Radegundis mittil ad episcopos in altero vero hiemale frigus ac pruiLas se perpes-
Galliae,quo illorum patrocinium et aucloriialem ad- sum fuisse describit, cum nive et glacie late oninia
versus eos qui monasterii Pictaviensis jura vel bona tenerentur. Atque ipse indicat quaedam habuisse
laedere voluissent aliquid impetraret. Item, cap. 39, B quae praesens cum illis conferret, nec tum epistolae
Iegitur quoddam rescriptum episcoporum ad Rade- committeret, iis verbis :
gundem, in quo mouiales illae feriunlur anathemate, Postreferendasimulmurmuracorde tego.
quaeunquam e monasterio egredi aut nubere voluis- ltem lib. vi, cap. 10, cum Metlin accessisset, nar-
sent. Haecitaque, et id genus alia, saepe cum epi- rat lintrein quo vehebatur a regio coquo sibi fuisse
scopis, aut regibus, et aliis principibus viris, com- abductum; cumque venisset Nauciacum, vel Nasium,
municanda , et per ipsos inlerdum transigenda, ali- a Sigibertorege perliberaliter exceptum, necnon ab
quem, praestantem consilio solerliaque virum requi- ejus minisiris Papulo et Gogone, cum lintiem, tum
rebant, qui eadem gereret ac procuraret. caeteras copias ad iler suum prosequendum necessa-
61. Quae cum ita sint, illud mihi videor primo rias, refert se accepisse. ldem, lib. x, cap. 10, iter
aflirniare posse Radegundem et Agneiem toiius suum, aliudquod circa Rhenum et Mosellamconfece-
vitae moderatorem ac praecepiorem Fortunatum ha- rat, describitcum quidem regiaedomui,idest, Cbilde-
buisse, cujus judicio atque consilio cum in rebus berto et ejus matri Brunichildi obvius factus, et ab
suis privatis dirigendis, tum monaslerii tolius di- ipsis relentus, et exceptus perhumaniter, eosdeut
sciplina temperanda uterentur. Quod sane et tantac deinde, regia pompa et apparatu iter facientes,
necessitudini, quantam inter ipsum et illas inier- C fuissel prosecutus. Haud inverisimile itaque est
fuisse ostendimus, consentaneum videlur, et For- Fortunalum isthaec loca, non tam solatii sui causa,
tunali religioni, doctrinae, prudentiae ; idque Rade- aut privati negotii, adiisse, sed ut earum voluntati
gundis illa vola fuisse facile dixerim, quibus Venan- ac sollicitudini, quibus se et operam suam addixe-
tius ipse se adhwtitse faielur, quominus ad suos in ral, salisfaceret.
Ilaliam regrederelur. Alque etiam adsunt indicia 63. Ex hisce autem iiineribus (quaecunquetandem
aliqua ex scriptis Foriunati quae hoc ipsum confir- eorum suscipiendorum causa et ratio fuerit) per
ment. Ita lib. xi, iap. 4, auctor est Radegundi ut magnam ipse nactus opportunitatem est percelebres
ad stomacbum corroborandum ac recreandum vini Galliaeac Germauiae episcopos adeundi, et cogno-
aliquid sumeret, proferens Apostoli exemplum et scendi quibuscum amicissima benevolentia conjun-
auctoritatem, Timotheo ad ipsum suadentis. Item, ctus fuisse ex ejusdem carminibus passim deprehen-
cap. 7, ad Agnetem scribens, rogat ut quod ipse ditur. Atque ut ex iis nonnullos commemorem, quo-
obsequium seu famulatum absens Radegundi impen- rum ex amicitia et consuetudine non vulgaris com-
dere non poteral, pro se ipsa praesiaret. Idem, cap. mendatio innocenliae ac virtutis Forlunati sumi po-
8, gralias agil Agneti quod monialibus epulum, ]n test, sanctus Germauus, episcopus Parisiensis, pro-
rogalu suo, indulsisset, el optat ad extremum, quo pensissima in eumdem voluntate ac benevoleniia
Agnes et Radegundis diu essent superstiles, quo exslilit, ut consiat inter caetera ex lib. vm, cap. 2,
earum freno, seu auctoritate, Pictaviensis monasterii Op. Forlunali, qui cum ad eumdem proficiscivellet,
slattts, sive disciplina, diu floreret ac staret inco- el a Radegunde retineretur, baec inquit:
lumis. Postremo, lib. vm, cap. 17, scribens ad Mevocatinde pater, radiansGermauusinorbe,
Hinc relinet mater, me vocatiude pater.
Gregor. Turon., cum grave scandalum ad dissidium, Dulcisulerque mihi, voteamplecteutecohsesit;
Pleousamore Dei, dulcisuterquemihi.
post obitum sanctae Radegundis, in eodem Picta-
viensi monasterio excitatum fuisset, eidem causam Hic ille fuit Germanus a quo Agnes, Picla.viensis
abbatissae commendai his verbis : Memor sit eom- monasterii abbatissa, consecrata est, ut consiat
mendationis beatm domnmmemfiiim, vel jam matrit ex testimonio Radegundis apud Gregor. Turon., lib.
vettrm, domnmRadegundm, pro loci sui, vel perso- IX,cap. 42, ex quo intelligi polesl magnam inde ne-
nm, toiiutque regulm, ttabititals quod petiit, et ver- cessitudinis ac benevolentiaeeausam vel cum Eorlu-
borum vel vitcerum supplicatione commitit, ita prw- nato inierfuiSse.
dpiatis infatigabiliter laborure, qualiter ipse vobitin 64. Feliei etiam, episcopo Namnetensi, viro CUIQ
4i VITA VENANTII FORTUNATi. 42
nobililate generis, turll virtute animi conspicuo, A sleritatis jacuissent. Qiianti vero Gregorius faceret
acceplus in primis ac jucundus fuit : idque indicant scripla Fortunati, ac quanti interesse arbitrareiur
scripta ad illtimForlunaii carmina, et illius ad hunc eadem publicam in lucem proferri, inde inlelligi po-
litlerae quas legeie est I. 111,cap. 4, 5 et seq. Idem tesl, quod non leviter cum ipso agendo, sed obte-
apud Leontium, episcopum Burdigalensem, et Placi- stando et adjurando ab eo conlenderit, quo carmina
dinam, ejus olim uxorem, raulierem ex imperatoria sua et alia Opuscula in unum volumen colligala
familia, in piiniis vero singularis pietatis laude evulgaret. Id ex ipsius Fortunati testimonio disci-
praestantem, non infimum locum tenuit benevolen- mus, ita scribentis ad Greg., lib. i, cap. 1 : Unde,
tiaeet graliae, ut aperte testanlur carm. 15,16 et 17, vir aposlolice, pradicande papa Gregori, quia viritiler
1. i.Libro vero iv, cap. 10, exstat poema, quod ipse flagitat ut qumdam ex opusculis imperitiw mex tibi
scripsit in funus ejusdem Leonlii, in quo ipsius ge- transferenda proferrem, mearum nugarum admiror te
neris nobilitali, ac virtuli, et in gregem suum seduli- amoreseduci; ac rursus : Sedquoniam humilem im-
faii, tum apud reges auctoritati et gratiae refert pulsum, alacriler acrius renitenlem, sub lestificatione
egregium testimonium. divini mysterii, et splendore virtutum bealitsimi Mar-
6S'. Quid vero de Euphronio dicam, antistite Tu- tini, conjurans, horlaris sedulo ut conlra pudorem
ronensi ? quid de Nicetio, episcopo Trevirensi, aut, B meumdeducar in publicum, etc Libro vero v, cap.
qui illum excepii, Magnerico? ad quos singulos ex- 5, se ilem ab eo ad scribendum incilatum scribit iis
slant scriplaeFortunati epislolae, seu carmina, I. III, verbis : Insligas, Paler optime, seriacuriositate, sin-
capp. 1, 2, 3,11,12 el 13. Nec vero praetereundus cera tamen dulcedine, carmine etinguem protoqui, et
sanclus Marlinus, Galliciaeepiscopus, ille qui Sue- currere pinguem versu pedeslri. Eadem fere scribit,
vos, Galliciaeincolas, a paterna superstitione ad \. ix, c. 6.
Cbrislianam religionem ampleclendam convertit, ad 69. Atque hacc inter carmina quae tunc edidit For-
quem ilem Forlunalus epistolam scripsit, plenam tunalus plura sunt quaead Gregorium ipsum seripia
amicissimidestderii, et poema, in quo ejusdem vir- fuerunt, atque ejus virlutum laudem et commenda-
unes, et erga gregem suum merita coramendat. tionem complectunlur. Ac inler caelera illud eminet
Habes illa I. v, c. 1 et 2. in primis, quod exstat lib. v, cap. 3, scriptum ad
66. Addendushis Aviius, episcopus Arvernensis, cives Turonenses, quo iisdem Venantius gratulatur,
a quo Gregor. Turon. ad studium divinarum rerum quod Gregorius Ecclesiae illius episcopus creatus
se excilatum fuisse ac provocatum commemorat in fuissei, ac bona iis omnia ex pontificis sui adventti
libro de VitisPatrum, cap. 2. fs igitur in primis dilexit _ ac praesentia ominalur.
Forlunatum, uti jam conjuncla uirique ctini Gregorio 70. Qua vero in se munificentia ac liberalitato
necessitudo efflagitare videbalur. Porro cum Avitus, idem Gregorius esset, passim suis in carminibus de-
sacroPentecosles die, plusquam quingentos Hebraeos claral, aique ut de cxleris taceain, lib. vm, cap. 25,
ad Chrislum converlisset, hoc ejus factum, prolixo memorat sibi ab illo agellum praestitura fuisse ad
carmine, prosecutus esl Forlunatus, Gregorii hor- alimoniam ac catleros sumptus, in quo munificcn-
tatu. liam ejusdem confert cilm liberalitate sancti Mar-
67. Sed ne singulos commemorem, qui Fortuna- tini, cum hic de parle chlamydis suae nndum et
tum benevolentia et ofliciis humanilaiis complexi egentem contexit, his versibus :
fuisse deprehenduntur, sil unus pro oranibus is, de MunificireparansMartinigesta,Gregori,
quo supra mentionera feciraus, Gregorius, Turonen- Texitut ille aabitu, nosalisipse cibo.
Ut chlamydemille prius,sictu partirisagellum;
sis auiisles, vir cum sede ac loco, tum pietate ac Ille legendopotens,tuque fovendodecens.
doctrina clarissimus.'Quam vero ipse diligeret For- Cujus quidem agelli situm et amcenitatem descri-
tunatum, ac quanta inter utrosque amicitia ac fami- bens, c. 24 ejusdera libri, liaecait :
liaritas intercederet, tam mullaeet crebrae ad illum In qua sorte locifactaest collaliodoni,
scriplaebujuscc lilleraeseu carmina declarant in qui- JJ Qua Vigennaprocaxliitore.frangitaquas.
Lapsibuset tumidisdumfertur nauia carinis,
bus is haud secus quam in parenlem se affeclumesse Jugera culla videt, quaudoceleumacanit.
ostendit, ac vicissim illius praecipuum erga se slu- 71. Ejusdem vero in se coilata muuera ac benefi-
diumet benevolenliam contestalur. Cum autem, re- cia summatim complecteus, I. VIII, c. 23, eorum
gionum intervalio sejunctus, minus quam vellet ipsi magniiudinem ac numernm exprimit, inquiens :
adesse et ejtis praesentia frui possel, desiderium Gurgilisin moremsi linguafiuentarigaret,
suum litlerarum freqncntia compensabat. Ul enim Turbinetorrentisvel rapereturaquis,
Adtua praecipuepraeconiasumma,Gregori,
ipse de se profilelur, 1. v, c. 14, scribens ad eurn- Dnmuonexpleremflumine,gutta forem.
dem Gregorium : Munilicumque Palremaequaretnec MusaMaronis,
Fers bonaquanlamihi,quisvalet ore loqui!
Jugiteroptolibens,saceramplectendeGregori, 72. Quid autem reliquos enumerera quos sui amicos
Cernerevosoculis,qnaererelitterulis.
Dulcevidere mihi,ac si desit copiaceroi, ac paironos habuitin Galtis Fortunaius? Reges dico
Spes erit orantivel dare verba Palri. ac principes viros, quibus tam acceptum atque omni
68. Hujus suasu plura scripsit aut edidil Fortu- tempore jucundum el charum cumdem fuisse, per-
naius, quae, nisi ejus hortalus et impulsus accessis- magnum, mco quidem judicio, cum ingenii ejus e*
gju-,foriasse perpetuis in tenebris ac obivione po- docirina?, tum viiaeintegrilatis, atquc eliam cnjus*
PATROL. LXXXVIU. 2
43 PROLEGOMENAAD VENANTII HON. CLEM. FORTUNATIOPERA. 41
dara in familiari consueiiidinc urbanitalis ac festi- Agiosissimis fuisse ut per annum, ac sacro maxitne
vitatis, est testimonium. Supra jam diximus quam is , quadragesimali lempore, in locum quempiamab ho-
Sigiberto, regi Austrasiae, gratus esset et jucundus : minum frequenlia remotum secederenl, in quo pre-
cui addendi ejusdem fraires, Chariberius, Guntram- cibtis soli ac jejuniis vacarent. Ita de sanclo Senocb
nus, Cliilpericus, et Sigiberti filius (qui pbslea Au- narrat Greg. Tur., lib. de Viiis Patrum, cap. 15,
strasiae regnum lenuil), Childeberlus, cum rcginis quod a die sancti Martini, usque ad Nalalera Christi
suis Brunichilde, Gelesuintba, Fredegunde, ac re- diem, et rursus quadraginla anle Pascha diebus cel-
giis familiis, apud quos Fortunalum in lionore ac Iula vivebat inclusus; itemque de Berecundo *, pon-
pretio fuisse, tot de liis atque ad ipsos scripta poe- tifice Ambianensi narrat auctor Gregorio coaevus,
mata passim lestanlur. quod secretum in locum recedebat, ut sacro quadra-
73. Jam vero prseter Cogonem, Lupum, Magnul- gesimali tempore divinarum rerum conlemplaiioni
phum, Jovinum, et alios de quibus supra menlionem vacaret impensius.
feci, Mummulenus etiam, vir illis lemporibus digni- 76. Porro eam ad rem aptissimae occurrebant in-
tate praeslans, el inter suos nobilissimus, amicissi- sulae, quae, mari undique circumfusae, frequentiores
mus Fortunati fuit. Hic illum egregie laudal I. vn, hoininum arcebant accessus. Hinc de Palladio, San-
c. 14, ac 1. ix, c. 2, scribit ad eumdem consolato- ** tonensi episcopo, narral Gregorius, lib. viu Hisl.
riam epistolam pro morte puellae filiae.Item Papu- Franc, cap. 43, quod ipse Quadragesimmtemporein
lus, vir apud Sigibertum potentissimus, Berulfus, insulam maris, orationis causa, secessisset.Sanclus
Condo, Gundoarius, Boso, Galaclorius, Chrodinus, Marculfus etiam, abbas Nantensis, in quamdara in-
Mummolus, et alii cum virtute ac dignitate praecel- sulam quotannis confugiebat, qualenus ibi super illud
lentes viri, tum apud reges suos bonorati el gra- sacrum tempus quadragenarium corput rigidius solito
liosi, praecipua benevolenlia eumdem proseculi de- maceraret, et quo ab hominumconspecluesset rtmo-
prehenduntnr. Quod aulem ad ejus commendalio- tior, eo ad vigilias, orationem, jejuniaque exercenda
iieni, meo quidem judicio, valere plurimum debet, aptior, atque expeditior esset, ut legitur in ejusdem
illud est, quod cum illorum quos nominavi pleriqne Vita, n. 12, quae relata est sacc. i Bened., pag. 128.
varia fortuna usi interdum sinl, ac nonnulli vel in Porro vel aetate divi Ambrosii quam frequeniari
reges ipsos conspiraverint, aut ab iisdem defecerint, insulae solerent ab his qui, pietatis causa, sola ac se-
alii gravibus de causis suspecti et offensi locum creta in loca cupiebant secedere, indicat ipse Am-
suum el gradum amiserint, et exsitio aut morte mul- brosius in Hexara. 1. m, c. 5, iis verbis : Quid enu-
tati miserrime imerierinl, unus pene Forlunalus, merem insutas... in quibus ii qui se abdicant inlem-
nulla unquam de causa accersitus aut suspectus le- perantiw swcularisillecebris,fide conimenlimproposito,
gitur fuisse, nec eorum quos amicissimos et conjun- eligunt mundo lalere, et vitw hujus dectinare dubiot
ctissimos babebat calamitas illi qua apud Reges anfractus ? Mare est ergo secretumtemperantim, exer-
fruebalur graliae offecil aliquando : quod magno in- citium conlinenlim,gravilalis secessus,portut securiia-
uicio est ita eumdem nobilissimorum viroruin ami- tis, tranquillitas swculi, mundi hujus sobrietas, tum
cilias coluisse, ut idem alienis a persona sua et fidelibut viris alque devotis incentivum devotionis, ul
gradu negotiis sese non immisceret, alque, ab omni cum undarum teniter alluentium sono certent cantus
partium studio alienus, quod suum erat opus perse- psallenlium, plaudant insulm.tranquillo flucluum san-
queretur, pacis alque olii amicus. ctorumchoro, liymnis sanclorumpersouent.
74. Spatium vero temporis aliquod babitavil For- 77. Quaecum ita sint, adducor ul credam vel For-
tunatus in ea Briianniae minoris parte quae ad Ocea- tunatum ln quampiam insulam secedere aliquando
num posita, ejus fluctibus alluilur ac cingitur. Sic consuevisse, idque forle sacre Quadragesimae tem-
enim ipse scribit ad Felicem Namnetensem, 1. m, pore, in qua, ab hominum turba remotus, alque
cap. 4 : Oscitanteme propefinitima pelagi blandimento omnibus vacuus negoiiis, jejuniis ac precibus siu-
naturalis torporis in lecto, el liltorali diulins in mar- p diosius inslarei. Quod enim ipse in aliqua insula
gine decubanle, subito per undifragos vestri fluclus vixerit, ex ejusdem verbis inlelligi potest, quibus ad
eloquii, quasi scopulis incurrentibus elita, salis spdr- Placidinam scribil, lib. i, cap. 17, hocmodo :
Muneraparvanimis,pia, suscipe,qujeso,Hbenter,
gine me coniigit irrorari. Idem scribens ad Druconem Quaenia^isipsadecens, munusin orbc micas.
Diac, lib. m, cap. 33, haecail : Fluctibus e niediishattut daret insulavobis,
Oceanuslumidismurmurepr&stalaquis.
Nosmaris Oceanilumldumcircunvfluit aequor,
Te quoqueParisius, chare sodalls,habet. 78. Quanquam vel ea fortasse fuit causa cur For-
Sequana te relinet, nos unda Hrilannicacingit. tunalus insulas, sive alia marilima loca, petcrel
Divisoslerris, alligatuntisamor.
Nonfuror hic Pelagi vultummihi sublrahitillum, aliquando, quod is sanclissimorum hominum, qui
Nec Boreasaufert uomeii,amice,tuum. illis in regionibus habilaverani, ac rerum ab iisdetn
75. Quaerendum autem videlur quanain riiaxime gestarum monuraenta quaererct, quibus cum ad pic-
de causa idem in oras illas ac liltora secessissel? Qua tatem accendcrelur, et acueretur ad imilaiionem si-
n re si licet conjicere aliquid, illud primum animad- militudine exeinploruni, tum actas ab iisdem Vilas
verlo, solemne tunc temporis plerisque viris rel:- consciiberet. Quod in primis solemne eidem ftjsse,
* Lege praef. ad sacc I, n. 111,
4.:; VITA VENANTIIFORTUNATI. 4«
C'itir tot ab ipso elucubrataeVitae sanctormn tesian- J\ dium testatur idem Forlunalus, de illa scribens, lib.
tiir, tum baecejus verba corifirnianl, quibus ipse de viii, cap. 0 :
se profitelur, lib. u, cap. 12 : ConcipientefideChrisliRadpgundesatnore,
CaesariilaftrMtrcgats quidquidliabet.
Laudibushumanlsreliquorumcorda resiiltent, Cujuspoatificisreflnenltapectore inella,
At mihide justiscommemorareplacel. Cotligll,et rivosinsatiatabibit.
Nampielaljsopus,vietorestexere libris,
AdmouCl ingeniumres ralione duplex. 83. Addil Browerus cumdem, more velerum ana-
Unaqitodert habilisde ttagnismagriafateri, choretanim, liscellas lexere solilurn, e quibus unam
Nambonaqui relicel cnminisauctor erit.
Alleracaiisamonet,quoniamsucce.-susamatur, miitens ad Radcgundem et Agneiem, I. xi, c. 13,
Et welioracapitqui sua fada legit. sic eas alloqiiilur :
79. Ac aane «m obscursm cjus rei indicittm ipse Ista meismanibusfiscellaest vimihetexta,
uefeispriestat Forlunatus, 1.1, c. 17, ad Placidinawi Credite,ini cbar», mater et almasoror.,
seribens hisce verbis : Item eodem in libro, c. 1T, aliud operis, sais mant-
QUKlocfldaravotuipreperan?a^noscereponti, bus confectum, ad easdem miltit his verbis :
ABorea veniens,reppulil undafurens. Composui manibuspropritsbocnmnusamoris,
Prosperhas nt vestta lafmen se plenaprobarfit, Sed tibi, vel dominaesit, rogo, dulce meae.
Obtulitia terris qnodpeterelur «quis.
Quis autem ignorat id maxiine monachorum prw*
Quibuspostrewis versibus id uiibi maxime mdtcasse " prium fuissc, ul manibus suis quolidiano operi im-.
vkJeiur, quod ctmi ee cotisHtonavigaret W reiieta
maritimis in loois a viris starent, ac fiscellas, vel id genus alia, eiaborareot
qoibusdam piissimis pieia- contexerent?
tis suaeac sanctimoniae vestigia cognosceret, inde alque
84. Aique his Broweri conjecturis vel illud addere
rcjectus iempestale> et ad Placidmam delatus, in a cl. Ruinart animadversuni est ta
aCvitsa ordine id placet, quod
ejus persoiM expressum repererft ad Op. Greg. Tur., n. 35, inquiente : Mma*
«iiis in iocis prsef.
quod navigando qoaerefcat.
$0» P. Browerus (cui et cl, vk Joseph. Liruii tlicus ordo, jam temporeGregorii, ila erat cl&icaUti
conjunctus, ut idem fuerilmonachum esseae ckrkmn.
asseiitiiw) arbitratur Radegundem secmam Forra-
natum fuisse, ac in eadem cum ipso aat certe proxi* Aliquam eliani ex eo conjecturam facere possumuft,
ma insuia interea habitasse. F,avero ratione ducit«r, quod, cum is, lib. iv Vitaesancti Martini, 4« PauJO,
scribat:
quod scribens Fortunatus ad Felicem, episcopnm Aquileiensiepiscopo, me primaevisconvertioptabatab annis,
hi eadem in dicit se Qui
Namneteoseni, epistola, e/aa innuere videtur, se, eisi nqn primacvisabannis4 po>
oscilan prope fmitima peiagi, refert ipsius Felfeis
stea tamen conversum fuisse, id est, monasticen
verba, quibus antea ad «ese seripserat: Ipwimfttide-» fuisse ut ostendimus supra, num 13.
mwcocharimk inctmm vivere. „' amplexum,
gvndis
81. Sed id mibitanii esse non vkletiir quamobrem 85. Sane Radegundis preeter illud sutms ffioffaMe'
credamus Radegandetn, ejus fegolfe ad quam mores riuffi mulierum, quod Agneti regendum traaideffct,
suos conformaveratac sui propositi obtitam,wtquam et ifi quo ipsa vivebat, alind virorum apod Torow»
e monasterio egressam esse, ul alio eoncederet. tpsa exstruxerat. Quin et Pictavis basilicae sattctaeRsdft-
. siquidemregulam sahcti Gttsarii Arelalensh episcopi gundis aiiud inonasierium virorum adjunetum fofsst
sequebattir, in qua, art. 5 rccapit., diseftfe cautum constat ex Raudooivia, lib. Vit« sanctac Rn^eg.,
fucrat : 'Ut nulla ex vobis(monialHius)usque ad mor- lipni. 19 et 31, in quo oredibile esl FomirHftBW
tem suamde wjonasterioegretiipetmittatur, aul per se etiam, sive exemplo ac imilatione, sive incitaftrento
ipsam prmsumat exirc. iliric de Radegunde scribil el hortatu Radegandis, «lonsetium egisse trt &. illi
LaiKlonivkiin ejus VHa, nHin. 28, quod instttuerni prxsto essei, si quid ejtts consilio et opera indige-
ut mlla vivens-fortt monasterii jnnuam egrederetur. ret, et vitae consuetudfne ac thstknto ad ejtrs vilae
Qnin ipsamet Radegundis, in epistola ad «piscopcs sHiMlitudinempropius aocederet.
Gailiae(quam legerc est apud Creg. Tur., 1. Ix Hrst. 86. Quamvis autem plurinw ex^liteiiiil Fortflnatl
Franc, c. 4-2),implorat eomm autftoritatem advep» officiain Agnetem ac Radegondem,qurbnS'iWnMJflam
sus fRonialusillas qume$tra regulam exinde (e mona- f» ejus dtligemia ac «ollicitudo videlur defuisse, non
sterio)egredi tentavissent. Postremo eadem in libro minoia lamen pjetatis ac sedulitalis efficia Ecclesiae
de Excidie Tberbigiao sic a Forlunato loqeens ad Pictaviensi, cujus clere (ut ante dixiimrs) asCripttis
Ilainalelredum, patruelcm suum, induciiur : fuerat, prastitisse dicendus est. Neqoe vero 'sine
Sacramonasteriisi me nonclanstratcni-rent, praeclaris iltam in Ecclesiam merifis vir, praeserlim
lmprovisaaderam,qua regiouesedes. advena, supremam ipshrs Ecclesije sedem aliquando
Nullo itaque modo crcdibile est Radegundcm un- adipisoi
potuissel.
quam a monasterio reccssisse, quo Forlunaium sc- 87. Mirandum est autewi ironntrrrosexstitisse qui
queretur, sive religionis ac pieiatis gralia, sive nllai inficiati siut Venantium Fortunatnm episcopum4fuis-
alia de causa loca maritima petentem. se unqoam, aut alium Fortnnatum eommiiriseantur,
82. Porro ex illa quaeRadegundem inler ac For- ad quem niunus iiiud delatum fuisse
asserant, a no-
lunatum interfuit necessiludine, Browerus conjicitt stro plane diversiim, Qni ea maxime rfctioneducun-
eumdem monasiicem amplexum fuisse, ac fortasses tur, quod Gregorius Tuionensrs,
quolies ejus men-
regulamsancii Caesarii,episcopi Arelaiensis, secutum> tionem facit nonnisi presbyterum illuui nominet. At
esse, in quatn praecipuumexstitisse Radegundis slu-- . duo gravissima ac certissima menumenta eviacuaH
47 PROLEGOMENAAD VENANTII HON. CLEM. FORTUNATIOPERA. 48
Forlunatum nostrum episcopum, et quidem Picta- jL in Gallias, ac triginta quatuor alios exegent in hoe
viensem fuissc. Nain primo Baudonivia, monialis regno, antequam episcopus lieret, consiat ad illum
monasterii Piclaviensis, coaeva Fortunato, sic de pervenisse dignitatis gradum, cum jam devexus esset
ipso scribit in prolog. Vitae sanctae Radegundis : ad senectutem.
Non ea qum vir apostolicus, Fortunalus episcopus, de 91. Locum illnin adeplus Fortunaius, cum vitae
beatw Vita composuil iieramus. Quis aulem asserat innocentia et virtutum exemplo, tum doclrina pluri-
Vitam beatoc Badegundis, quae alteri scriptae a Bau- mum, gregi suo profuit. Exstanl jam ejusdem Ex-
donivia solet pracfigi,a nostro Venantio Fortunalo posiliones in Symbolum et Orationem Dominicam
non fuisse conscriptam? Deinde Paulus Diac, lib. n (L. x, c. 1, 2), quas ille ad eum linem elucubrasse
Hist. Long., cap. 13, sic de ipso scribit : Novissime- videtur, ut eas plebi suaerecitaret, quarum in aliera
que in eadem civilaie (Pictavis) primum presbyter, baec ait inter caetera : Inde relinentes ejus (Orationis
deinde episcopus ordinatus est. Jam vero Paulus dia- Dominicae)mysleria, et quam mulla sint in brevitate
conus a Carolo Magno, postquam hic Longobardo- collata, propter wdificalionemEcclesim, paucis doce-
rum regnum in Italia exstinxerat,abductus in Gallias, mur expticare, quia lunc nobismelius placebuntaudilu,
cum et Piclavum ad tumulum Fortunaii venisset, cum paluerint intelleclu. llaque ad ipsum veniamut
ex certis monumentis rem omnem discere poluit. "*sanctm Orationis termonem, etc Quibus -in verbis
88. Quod vero Greg. Turonensis nonnisi presbyte- Pastoris gregem suum instituenlis persona satis
rum eum appellet, nibil negotii ea res facit, cum ostenditur.
Fortunatus nonnisi extremo vitae suae lempore, ut 92. Non multos vero annos Pictaviensi Ecclesiae
infra dicemus', Pictaviensis cpiscopus creaius sit, praefuit Forlunatus, cum eidera jam demortuo suc-
qno tempore Gregorius non solum ediderat libros cesscrit Caregisilus, et hunc Ennoaldus exceperit,
suos, sed etiam vita functus fueral, ut suo loco qui ad an. 615 Pictaviensem Ecclesiam regebat, de
ostendemus. Atque isthacc fuit causa cur ejus opera quo legendus Cointius ad hunc annum, num. 27.
Gregorio Turon. nuncupata presbyteri Ilalici, non Fortunatus itaque, septimo ineunie saeculo, e vita
episcopi Pictaviensis, nomen praeferani. excessisse dicendus est; ac Pictavis in basilica sancti
89. Quo vero anno Fortunatus sedem Pictavien- mtarii (ut narrat Paulus Diac loco saepius citato)
sem conscenderit, difficile est definire a. Quo scilicet digno lumutalus honore quiescit. Cujus ad lumulum
lempore deccssit Radegundis (quae obiit an. -587, cum idem Paulus, veneratioms ac pietatis causa, ac-
teste Gregor. Turon., lib. ix Hist. Franc, cap. 2) cessisset, sequens epitliaphium, rogatu Apii, ejus loci
Pictaviensera Ecclesiam adhuC regebat Mauroveus, („ abbatis (ut ipse refei t de sese) scribendumcontexuit:
ex testimonio ipsius Gregorii, qui cap. 106 lib. de Ingenioclarns, sensuceler, ore suavis,
Cujusdulcemelospagina mullacanit.
Gloriaconf., testalur se, Mauroveo absente, curasse Fortunatusapex vatum, venerabilisaclu,
funus ac sepulluram beatse Radegundis. Mauroveum Ausuniagenilus, hac tumulalurhurno.
Hujus ab ore sacro.sauciurumgesta priorum
excepit Pialo an. 592, qui ad illam sedem cvectus Discimus: haecmouStrantcarpere lucis iler.
est, adhuc superstite Gregorio, cujus fuerat discipu- Felix, qaaetantis decoraris,Gallia,gemmis,
lus. Hinc quo die Plato Pictaviensis episcopus con- Luminede qoarum noxlibi tetra lugil.
Hos modicosprompsiplebeiocarmine versus,
stkulus est, sic de illo cecinit Fortunatus lib. 10, Netuus in populis, suncle, laterel honor.
Redde vicemmisero, ne judicespernar ab aequo,
cap. 18. Eximiismerilis posce,heate, precor.
Gaudialaelaparet prsesentia sanctaGregori,
Et gemiuasurbes adjuvet una lides. 93. Porro Forlunalus cum ob pielatem ac sancti-
Qui mododiscipuloPlatone, antistite summo,
SolemnemEcclesiaehic dedit esse diem. moniam, tum ob ornamenta ingenii atque doctrinae,
Sunt qui huic Platoni Placidum suffeciumfuisse asse- commeiidari plurimum consuevit, ut tot pene habue-
runl in sede Pictaviensi; sed hic non aiius fuila rit virtulis suc praecoues, ac lestes, quol de iiloscri-
Platone ipso, ul adnolat cl. Ruin., ad Op. Greg. Tu- psere. Certe lot in Gallia Germaniaque clarissimi
ron., lib. iv de Mir. sancli Marlini, cap. 52. Platoni D sanctilate viri, inter quos celeberrimi illius setaiis
iiaque vita functo, non alius successit quam Forlu- episcopi, cum Forlunato intima amicilia ac familia-
itatiis; cumque obitus Platonis referatur ad annum ritateconjuncti.in primis veroRadegundisetAgneiis,
circiter 599, eodem ferme tempore Fortunatus epi- quae tam singularis pielatis laude illislemporibtisllo-
scopus Pictavicnsis creatus fuisse dicendus est, cum ruerunt, lania cumFortunato necessiuidoeteliarilas,
Greg. Tur. ad au. 595 diem suum jam ohiisset. satis declarant qua is exislimaiione essel in Galliis,
90. Exsiat lib. iv Op. Fort., cap. 25, poema scri- quaeque de ejusdem virtute esset omnium opinio.
plum ab eo in funus Theodecbildis reginac, qu:e ad 94. Itaque mirandum non sil Baudoniviam aposto-
an. ES8 fato exstincta esl, ut oslendit cl. Pagius, ad licum illum virum appellasse: Paulum Diaconum ,
illum annum, num. 4. Non liiulio itaque postquara ciini venisset in Galiias, ejiisdem tuimilum, ut ipse
illud epilbaphiuin scripsit, renunlialus est episcopus de se profitetur, orationis causa invisisse, alque
Pictaviensis, jam inclinata ad scnecluiem cctate. eumdem sanctum et beaium in illo carmine quod ad
Ctini enim is annos circiler Iriginia sex natus venerit ejus sepulcrum elucubravit nominasse, ac iinplo-
h Vide Pag., ad an. 590. Lege Greg. Tur., de GI. Coint., ad an. 592, n. 3; ct Ruin., in notis ad Greg.
conf., c. 96., et 1. iv de Mir. S. Manini, c 52; et Tur., cil. lcco.
49 VITA VENANTHFORTIINATL Krt
rasse ut sibi apud wquum judicem eximiis meritis i\. 98. Quod vero altinet ad ingenium et doctrinam
patrocinaretur. Ex quibus inlelligi potest eam qure Forlunali, etsi illud dem, ejusdem poemala iis lepo-
tunc de Fortunaii sanctilate opinin in Galliis fuit, ribus ac venusiatibus iita saepe non apparere quas
vel ad posteriores aelales, perpeiua hominum consen- delicatuli nonnulli perseqtii ac desiderarc consueve-
sione, pervenisse. runt, imo el quamdam inleidum barbariem, ex lem-
95. Ipsum deinde Fortunatum inter imagines san- porum indole, prae se ferre concedam, idem tainen
ctorum Augustanoruin relamm legimus iis verbis : illtid aflirmo, cum aptis concinuisque seniciitiis tota
Sanctut Fortunalut ex presbytero llalico, episcopus fere illa contexta esse (quod plurimi faciendum est,
Pictaviensis; qucm honorem eidem tributum censent non solum in soluta oratione, sed eliam in poesi),
nonnulli, quod eam ad urbem, in suo illo per Ger- tum ne rude quidem, saltem in locis pluribus, aul
maniam itinere , accesserii, ut cineres sanclae Afrae impolitum dicendi genus ab eo adhiberi, quinimo
ibi condilos venerarelur; ac forte, spalium temporis lale quod inlerdum vel delicatiores aures delectare
aliquod ea in civitate commoratus, egregiae virtutis possil. Idem in affectionibus animi, pro temporum
specimen aliquod dederil (L.'4 VilwS. Marl.). Idem ac personarum natura, exprimendis (quod in primis
invocaiur in liianiis sancti Cypriani extra muros arlis et ingenii vim ostendit) maxinie antccellil; nec
Pictavieuses,ul ex illius Ecclesiaesacris monumentis 'B salis quidem el leporis expers, cum locus cxpostulai,
ostendit Andreas Suassaius ad calcem Marlyrologii deprehcnditur.
Gallicani. Qua de re legendus Coinlius, ad an. 599, 99. Quod si quis forle id dcsiderat, ul clcganiior
mnii. 28, et Pagius, ad an. 568, num. 4. In veiuslis- iulerduin ac diligentior esset, idem mcmiiiciit opor-
simis etiam precibus, seu litaniis, solitis a Carolo tet, ea in tempora illum incidisse, quiljus diuiiuis
Calvo recitari, inter canieros sanctos episcopos vei bellis ac frcqueniibus Barbarorum iiictirsionibus 11011
Fortunati nomen expressuin reperilur his verbis : solum ltalia, in qua duclus et educatus fuerat, setl
Sancte Fortunate, ora pro nobis, uti apparet cx anti- etiam, in qua deinceps vixii, Gallia vexata et afflicta
quissimo Ms., quod edidil Slephanus Raluiius in saepius fuil, ut mirandum poiiussii, si, quid, ea aeta-
app. ad Cap. Regum Franc, cap. 94. Postrcmo ejus- le, cuin catcris in rebus, tum in Musis ac litlcris,
dcin Festura in Ecclesia Pictaviensi sub riiu duplici barbariem ac feritatem non redoleret. Si quid vero
celebralur ad diem 14 Decembris, ul referunl Sara- aliud, Musaecerle quielem ct otium desideraut, ac
marthani in Gall. Christ., l. II, p. 1151. Legenduset quamdam vacuilalem ab angoribus. Quocirca quid
Suassaius in Mart. Gall. n, p. 13, Kal. Jan. tandcm fesiivum, ac laelum, et suis absolulum nu-
96. Atque haic exlcrna sunt de pielate ac religione ( meris, canere is poterat, qui, anxius ac sollicitus,
k
Fortiinaii leslimonia. Si autem ejus scripta, sive illud saepequacreret:
prosa, sive versu, elucubrata, leganlur, nihil fere Si gravisarniatencns, Itarasteril hospesarenas?
aliud illa quam egregiam in Deum ac bcatam Mariam, quiqtic ab lialia diu exsul, secum illud el cuiii aliis
:
Divosque omnes, pietatem et reverentiam prae se conquerebaltir Curmihilamvalidasinnectiscura querclas?
feruni, tum in virlutibus honiiniim ac praeclaris me- Tristius.erronimis, patriisvagus exsul ab oris,
ritis cclebrandis alienum ab omni invideiiiia singulare Quamsit Apolloniisnaufragushospcs;<quis.
sludiiim ac sedutitatem. ln iisdem ubique digna 100. Hisce adde quod is pleraque cariuiiiuin non
Cliristiauo bomine, ingenuilas ac morum simplicilas domi scripsit otiose, ui eadem seria cura ac diligeuiia
nppaiet, in colendis amicitiis singutaris innocenlia elucubrare, ac, si quid minus comraode excidcrai,
ac lides, tum praecipuusaequiialishonestalisque amor refingere ac limare subtilius posscl, sed in iiinere,
iibique expressus perspicitur. De se quolies loquitur, aut navigans, aut equilans, fere effudit, aul iuler
noii modoverbis non effert ea ornamenta quaenlii in barbaros homines, invitatus ad convivia, ex tempora
ipso admirabanlur, sed etiam lotus esl in eisdem oc- profudil. Ctenimipse de sese scribit ad Gregor.
cultandis, nut extenuandis, idem in caeterisornandis, Turon., iib. 1, cap. 1 : Pnesertim, inquit, cum ego
qtios ulla virtuiis laude pracslarccoguoverat facilisac ]p imperitus de Ravenna progrediens Padum, Athesim,
liberalis osieudittir. elc, tranans, pendulus tnontanis an(ractibus, Pyre-
07. Ejusdem vero in scribemlo pielatem Ecclesia nwis occurrens,Julio mensenivosis,peneaut equiiando,
teslimnnio suo ac facto comprobavii, ciim. plures aut dorniilaniloconscripserim.Ubi inter Barburos longo
hyiuuos ab ipso coiicinnaios ad divina olficia et san- tructu gradiens, aul via fessus, aut crapula brumali,
ctornm festa celebranda adliibucrit, el usu suo con- aui frigore, Musa lierlante, nescio gelida tnagis an
secrarii, quos permultos fuisse (qiiamvis alii forlasse ebria, novus Orphcus Lyricus, silvw vocesdabam, silva
adhibcii desierint, alii auctoris sui ex incuria homi- reddebal. Qtiibus proplerea se excusal ad Gregoritiin,
111:111et oblivione nonien amiserinl) cx Paulo Diac quominus carmina sua ederet. Item in alia epislola
el Joanne Tritliemio disccre possumus, quorum alter ad eumdcm Gregor., quae praefixaesl quatuor libris
hymnossingularumfesiivitatumcomposilosa Forlunato de Vita sancti Martini, suiiin quoddam poema ad
fuisse refert, alter hymnos ab eodeni elucubralos eumdem di.citmiilere : quodin opere messium,id est,
sepluaginta seplem enumerat, quoruin primus ille in ipsa messe,ait, ut prwsensexplicare porlitor poteril,
slaluitur, qui incipil : Agnoscalomne saiculum, etc, nec expedire ticuit, nec tenlare singula. Ei addit : To-
qui exstat lib. vm, cap. 5, Op. Fort. tumillnd opus (nempe quatuor libros de Viia sao^tl
31 PROLEGOMENAAB VENANTHHON. CLEM. FORTUNATI OPERA. bl
Wartiwi) vtrsu f*lr« hec kimettrespatium, avdax ma- A Domini scriptum esl, satis osiendit quam is vcrsatus
gis quain loqtmx, me ef/ka.r, curgm et impoliie, inter essct in theulogieisdisciplinis. Is lamen videiur hu-
prkolat occupationcs,sukavi. Idem veniam rogat ad jusce scientiac laudeni a se reuiovere , scribens ad
«xtremum.quod magnam lituram, in mcsse scribcnti, Martinum Galliciae erriscopum, lib. v , cap. l,his
ptavia superfudissel. Item prolixum poema, qnod verbis : Plato , Aristoleles, Chnjsippus, vel Piiiacus,
exstrtl lib. v, cap. 5, seriplmn reg.ilu ejnsdcm Gre- cummihi vix epinione neli swtt, nec tegenli Hilarius,
gotii in lanilem Aviti, pontiRcis Arvernmsis, intra Grtgorius, Ambrosius, Auyustiuus, quos, &ivel in vi-
(lnos nee intcgros dies, se absolvisse scribil, cum siene noli fierent darmitanli, ttecego vere c<>gt&scerem.
mstans poriitor (ut ipse ait) per verbrt,sigillatimhianti &ed quid inirandmi) est lioniiiieiu laudes suas oecul-
fanee cadentrn, quasi gravis exactor, non in me tam tivndisagaeissimuni baec scriji-issead Mariinum, qui
fettera selverecogerel, quam pensare. in sna qitadain ad euiudem epistota scripscrat dc
101. Ex quibns fncilepeispici poiesi Fortnnatum, Fttrtunato quod pott stoicam peripalelicamque cen-
him aliis fcre negoiiis tlistinereliir, aui cum prcme- turam theehgim uc themm sludio mancipatus fuissel?
retur tcmporis ang-nstia,poemata sua fndisse. Qtto- Certe is presbyter primmn, deinde vcl epigcopus re-
circa liinc quisque faoile conjecluram fncere debet nmiliatus, diulius illa scientia carere uon poniii ad
qualis el qtiantus poela exslitissei, si melioribus " quam sibi compai-andaiii vel exemplo Radegundis
temporibtis fuisset natus, ac vacuus negotiis Musas incendi poteral, de qua, ulreferl Buudouivia in ejus
domi colcre oliose potuisset, cum in lanta barbarie Vita, num. 9, assidua reuim divinarum in medita-
vitaque lam occupaia non modo nnn vulgaris, aut tione assiduaqtie leciione diu noctitque versabatur.
mediocris, sed plane bonus poeia ac sua aeiate facrle 101. Idcm etiani (nt censel Joau. Jo&cph. Liruti)
prineeps evaserit. Graecarum lillerarum expcrs non fuit quas forte Ra-
102. Quid autem veteres scnserint de ingcnio vennae,in illo s;;iciiliaruin iininiuiii Lycrco, didicerat,
doctrinaque Fortunati, ex corum tesiimoiiiis intelligi ac in Galliam depot larat. Ejus vero rei arguuieiUiiin
potest, quaesuo loco a nobis ponenda simt. Ilic solum ab ipso profortur, quod is scribens ad Felicem, Epi-
ejusdem amicissimi et oeqtialis Gregorii Tnronensis scopmn Nantnetensei», cujuseloqueuiiae admiratione
testimonium liceat afferre, qtti in epistola, quam se percuisum fuisse narral, b;ic «licat: Credebam
promexitqualuor libris de virluiibus sancli Martini, quasi sono Pindarico compactoslelrastrophosptdestri
cum lanio operi qtiod aggressus fuerat perficiendo glutine suggilatos ( Ephto'a p.rmfix, lib. i VitmS.
6emel imparem dixisset : Uiinam, ait, Severus aut Mart.). Ac profccto is qni, scribens ad Gregor. Tu-
Paulinus viverent, aut cerle Forlunatus adesset, qui f) | ron., sic exordilur epistolam : Apud piel.tis animum,
ista defcribercni. Idem Fortun.ituin adjuravit sub les- quod opere minvs inscribitur, dileclionisintiiilu dila-
tificatione divini mysterii, et sptendore viriulum bealis- talur. i\arj EniXElPHMATA AEZICAIAEPECIC IIAPAI-
simi Martini, ut poemata sua in uniim collccta volu- NECICet reliqua cratoribuset dialeclicis permitlantur,
incii etlcicl, utique plurimi inleresse exislimans ne etc.. baud videiur Griccannn liKeraruiii ignarus fuis-
dituiiis in silentio ac letiebris latereui, sed In com- se. Pnstremo, quod mco judicio maxime facilad rcm,
itiiincm fructum proferrentur. Eidem addendus Felix plura sunt in cjus scriptis quoe Graecumdicendi le-
Nainiieleiisis episcopus, qui scripserat ad Fortuna- porem a,c modinn iiasim rcferant. Merito itaque
tutii ejus vocem nec acclamatione laudum superatam repreliepdeuilus ILldiiipus abhas, qni, in cpislola ad
in uttimo orbis anguto pertonasse. Qtiihus ex verbis Ludovicnm Piiun, idcirco illuin de naiione Dionysii
inlcRigi potest qnaenam iu toia Galiia esset de inge- Areopagitae,tlc qpo Iitjmnumpulcherrimumscripserat,
nio ejus ac iittcris cninmuuis fama et existiinatio. et ordinatione episcopaliit menlionemnon (ecissenar-
105. Ncqne voro ojusdem opera in carminibus pan- ral, quiu Grmcd: lingum penitus expers fuil. Aique
gcmLs innliiinmodonut sanctorum Vi;is dcsct ibendis baec de pieiate, tuni scientia Foriunati et ingenio,
praeslitit, sed idcm ne a thcologicis quidem siudiis satis a mc dicla existirao.
«lienus ftiil. Sana cjusdem in Oraiioiiem Dominicam]D Ct auiem illa quae in cjus Viia rctulimus, vel ho-
oxplanaiio m\u caelorisdecliral quo is seusu ac ju- minum doctissimorum qui de Foituuato , oinni fere
dicio csse' taologicis in robus, Iicm carn.en 7 lib. aelate, aliquid tciipseiunl nuctoriiatc ac lesiiinnniis
vni, quoo ... lauilem sanctmMariw vinjinis et Malris coni| rpbenlui1,placct bic etenchtim eoruiii suhjicere.

TESTIMOMIA VIRORUM ILLUSTRIUM


DK VEVANTIOFORTUNATO.
i-Utrnbc qum
plosancli Latirentii apud Brionat, el excidebamttr
Grcg. Tur., lib. v Hisl. Franc, cap. 8.
per miraatlum creverat, clc, qna frusla
S.i i|i.i';s sircnuus virtuics illius (sancti Germaui ad morboscurandos:
rjii>ieusis.), quas in corporc fccit, sollicitc vult i Quod , ail, Foiliinalus prcsl.yler bis versibus
inquTcro, librpin vilaeillius, qui a Foriunato presby- prosecutus est: Laureniii meriio, eic, mulio pluns
leni coiiipi)si:us cs|, legens, cuncta reperiet. exinde scripsit vcrsictilos, qtios cgo pr.iicnnisi,
idem tib. I de Glor. marlyr., cap. 42, agens de tem- bos lantnm pro lcslimonio veri sciibcns, eic. >
f:3 VITA VENANTHFORTUNATI. 34
Idem in epislola prmnxa tib. qualuor de virtutibus A adeo quaedam solerter eum investigasse, cum ei con-
sdncti Martini. temporalis exislens vir prudens et scholasticissimus
Utinam, tngutt, Severus, aut Paulinus viverent, aut Forlunatus,quiplura et freqitenter ad eumscripserat,
cerle Forlunatus adesset, qui ista describereut, etc. Hymnum rytlimicae compositionis pulcherrimum de
De eodemForlunalo vel aliis in locis mentionemfacit. isto gloriosissimo martyre composuerit. In quocom-
Baudonivia sanclimonialis, in proLogoad Vitam memorat euiti a beato Clemente destinaium, sicut in
sanclw Radeqt/tndis. Latinorum paginis didicit. De natione aulem ejus et
Non ea, quae vir apostolicus Fortunatus, episcppus ordinatione
episcopatus mentionem non facit, quia
de beataeVita composuit, iteramus, etc.
linguaeGraecaepenitus expers fuit.
Pautus Diaconus, de Getlit Longabar.,lib. y,cap. 13.
Hincmarus, in Vita sancli RemigixepiscopiRhemensis
Sane quia hujus Felicis fecimus mentionem, libet inprmf., num. 2.
quoque pauca nos de venerabiU et sap'^enltssimoviro Egidius, post beatum Remigium, quartus istius
Foriunato retexpre, qui hupc Felicem sunm asseve- civitalis episcopus quemdam virum religiosum, no-
ral socium fuisse. De^ique. hic,dequo loquimur, mine Fortunatum , metricis versibus insignem, quia
Fortunatus, natus quidem in loco qui Duplayilis di- mullis potentibus et hooorabilibus viris, in his Gal-
cilur, fuit: qui locus liaud longe a Cenitensi caslro, B licis et Belgicis regionibus, per diversa loca, lunc
vel Tarvisiana distat civjtate ; sed tamen Ravennae yitaeac scientiae $uas merito invitabatur, petiit de
nutritus et doctus, in arte grammaijca, sive rheto- eodem libro, cotburno Gallicano dictato, aperto ser-
rica, sive etiam metrica, clarissimus exstitit. Hiccum mone aliqua miracula, quaein populo recitarenlur,
oculorum dolorem vebementissimura paterettir, et exeipere, etc,
nihilorainus Feiix iste, ipsius socius, pari modo ocu- Inter
los doleret, uierque ad basilicam beatorum Pauli inscriptiones beati Flacei Alcuini in quodam
monasterio(Forte, Nobitiacensi)sequenscarmen ha-
alque Joannis, quae intra eamdera urbem sitaest, belur inscriptum:
perrexerunt in qua etiam aliariuin in bonorem beali EPITAPHIUU FORTCNVTI POETJB CHRISTUNI.
Martini confessoris constructum propinquam habet Haecquoque praesentipraesul requiescit in aula,
fenestram, in qua lucerna ad exhibendum lumen est Fortunalus enim vir, decus Ecclesiae;
constituta, de cujus oleo mox sibi isti, Fortunatus Plurima qui fecit sanctorum carmina metro,
scilicet et Felix, dolentia lumina teligerunt: illico Concelebrans sanetos laudibus hymnidicis*
dolore fugalo, sanitatem, quam optabant, adepli
Qui sermone fuit nitidus, sensuque fidelis
sunt. Qua de causa Fortunatus in lantum beatum
Martinum veneralus est, ut, relicta patria, paulqan- C Ingenio calidus, promptus et ore suo.
Ita reperitur allatum poema in Edit. Ratisb., as.
tequam Longobardi Italiam invaderent, Turonis ad
1777, adornata per illustrissimum et reverendis-
ejusdem.beali yiri sepulcrum properaret. Qui sibi,
ut in suis ipse carminibus reiert, illuc properanli simum virum Frobenium S. R. 1. principem, et ab.
ad sanctnm Emmeramum.
per flueniilia menti, et Rounam, perque Osopum, et
Alpem Juliam, perque Aguntum castrum, Dravum- Flodoardus, Hist. Rhem. Eecl., l. n, c. 2.
Fortunatus Italicus aoud Gallias in metrica insi-
que, et Byrrum fluvios, ac Briones , et Augustam
habebatur.
civitatem, quam Virdo et Lech fluentant, iter fuisse gnis
describit. Qui postquam Turonum , juxta volum Aimoinus, l. iu Hitt. Franc, c. 13.
proprium, advenit, Pictavis periransieris , illichabi- FortunatuSj qui in rhetorica metricaque arte fa-
mosus babebatur, ab Hesperia in Gallias transiens,
tavit, et multorum ibidem sanclorum gesta , parlim
prosa, partim metraii oratione , conscripsit; novis- Pictavis episcopus ordinalur. IIic multorum Viias
simeque in eadem civilate primum presbyter, deinde passioqesve sanctorum, partim prosa, partim metro,
episcopusordinatus est, atque in eodem loco digno tu- composuit, ad amicos quoque singula disticha ele-
mulatushonore quiescit. Hic beali Martini Vilam, qua- gans orator conscripsii. Unde Sigiberto regi elegia-
luor in libris, heroico in versu, contexuit, et rnulta j) cum misit carmen, congratulans ei in nuptiis Bru-
atia, maximeque hymnos singularum festivitatum, el nicbildis. Qtiein cnm sors librum, ad diversos ab eo
praecipue ad singulos amicos versiculos, nulli poeta- sibi familiares conscriptum, manibus intulisset meis,
rum secundus, suavi et diserlo sermone composuit. in eo fecuriditatem viri, dulcemque affahiliiatem satis
Ad cujus ego tumulum , cum illuc, orationis gratia, admiratus sum.
advenlassem , hoc epitaphium, rogatus ab Apro, Regino, in Cltxort.,1.1.
ejusdem loci abbate, scribendum contexui etc. (Vide Fortunalus ppeta in Galliis insignis liabetur.
hoc carmen in Vila Fort., num. 92.) Sigibertus, in Chron., ad an. 575.
Hilduinusabbas, in epistola ad LudovicumPium, apud Forlunatus poeta veniens ab Ilalia claret in Gallia»
Surium, die 9 Octob. Idem, de Script. Eccl., c. 45.
.•aelerura parcendum est siinplicitati viri religiosi Fortunatus, natione Iialus, liberalibus artibus
Gregorii Turonensis episcopi, qui raulla aliter quam eruditus, a dqlore oculorum virtute Martini Turo-
se veritas habeat, aesiimans, non calliditalis aslu, sed iiensis episcopi sanatus, et pro hac causa ad Turones
benignilatb ac simpliciiatis voto, litteris commen- venit; et ad Piciavps progressus, primo ibi presby-
davit. Patenter et quidem noscere possumus, non ter, deinde episcopusconsecratus est. Scripsitnielrico
KS PROLEGOMENAAD VENANTII HON. CLEM. F0RTTJN5TI OPERA. «sS
llodoepericum suutn ; scripsit metricequatuor libros A nolui consignare. Plura enim epilaphia et versus
de Vita sancti Martini, et mulia alia, ei maxime breves scripsit, quos vidi. Claruit sub Justino
juniore
hymnos singularum festivitatum. Ad singulos ami- Aug., an. Domini 570.
cos composuit yersus suavi et diserlo sermone. Petrus Crinitus, libro quinto de Poetit Latinis.
Vineenl., Speclib. xxii,C.126,ea: Hug.Floriac. Venantius Honorius Fortunatus inter Christianos
Forlunatus vir egregius, poetas relatus est; et cum ingenio , atque moribus
Ingem.0clarus, sensu celer, ore suavis longe prseslaret, Ravennaeeruditus tradilur, magna-
Qui ab Italia Turonos adveniens, actus beati Mar- que diligenlia in Latinis Iitleris insiitutus. De hoc
tiui iv libris, beroico comexuit metro. Verum inde Fortcinato referunlur permulla apud eos auctores
assumptus, Pictavorum ordinalus est episcopus. qui degeslis Gallorum annales composuerunt. Neque
Scripsit autem eliam Vilam beali Hilarii Piclavien- desunt qui scribant illum diu versatum in Gallia, et
sis, el Vitam beati Maurilii Andegavensis. Hujus est ob egregiam erudilionem optimumque ingetiium
iila senlentia brevis et utilis : pontificem Pictavorum factum. Plura ac varia opera
Pauper in angustoregnat babendoDeum. edidit, quibus ingenii facilitalem, minimeque impa-
(Legitur l. vm, c. 6, v. 396.) rem doctrinam, demonstrat. Leguntur adhuc ejus
Pelrus de Natatibus, in catal. Sancl., lib. ix, cap. 65. ** poemata et hymni complures, qui magnopere com-
Fortunatus, episcopus Pictaviensis, claruit lem- mendali sunt a nostris grammaiicis. Sed et libros
pore Jusiini imperaioris junioris. Qui natione Iialus, quatuor fecit de geslis divi Martini versibushexame-
primo poeta, deinde in praefataeurbis episcopalmn tris, prsefalus tali opere se imitari Christianos poe-
sublimatus, vir egregius, ingenio clarus, sensu celer, tas, ut Alchimum, Prudentium, Juvencum, Paiiliuum,
oresuavis. et alios plures. Idera Fortunatus maximo affectu,
Platina, in VilaJoannis Tertii papm. singularique benevolenlia prosecutus est Gregorium
Forlunalus, virsingularislilteraturaeteloquenliae, pontificem, Euphronium, atque Felicem, ut alios
Gallos ad miiiorem cullum redegit scriptis et exem- omittamus. In pervetustis exemplaribus addilum esi
plo, Ad Sigibertum enim eorum regem libellum de nomen Clementiani, quod ab his probari poterit, qui
guhernando regno perscripsil, ac beali Martini vitam paulo accuratius antiquitalem perscrutari voluerinl.
cleganier composuit. Hieronymus Bologni, in electis elegiacis ex libro xu
Joannes Tritlinnius, lib. de Scriplor. Ecclesiaslicis. promiscuorum, num. 25.
Fortunalus episcopus Piclaviensis, natione Italus, Fortunate, tibi vallis Dnplabiiis orlum
vir in divinis Soipiuris doctus,ct in sa-cnlaribus f, , In Tarvisina est quae regione, dedit.
litteris crudiiissimus, ingenio subtilis, eloquio di- Nascenli Musaeriserunt, risit Apollo;
sertus ei nilidus, carmine et prosa excellens, inter Ingenio addentes munera digna luo.
ciinclos suae aetatis doctores non minus sanctitate Nec mora, Piudaricos superis coalestibus hymnos
conversationis quam scienlia eruditionis clarus Scripsisti, el variis royslica sacramodis.
effulsit. Hic virtute sancti Martini a dolore oculorum Scripia quoque est versu Martini Vita beati
Kberatus pro agenda gratiarum actione, Turonem Cum libi Turonos visere cura fuit;
ad ejus sepulcrum venit, et, Piclavos progressus, Piclavi didicere pios, te praesule,mores,
primo presbyter, deinde episcopus ibidem ordinalus, Qua tandem positus rite quiescis humo.
magna doctrina ct religione claruit. Scripsit eleganti Sese Aponus slella aut Flacco ne jaciet alumnis
«armine multa utilia ei devota opuscula, de quibus Urbs adeo faslu quo Patavina tuinet.
ego tantum vidi subjecla. Tu neque praedones, audaci classe furentes,
Ad sanclam Radegundem, regis Thtiringorum Nec Veneris foeda probra pudenda canis.
ultimi filiam, et regis Francorum captivam, postea Per te, sed quanto praestant divina profanis!
Pictaviensis coenobii abbatissam, versu hexametro: Tarvisio raajor gloria parta tuo est.
Excidium Regni Thuringorum, 1.1: Conditiobellitri- D ] Orlendius, Orbis sacri et profani illustrati part. n,
ttis. Ad Jovinum de Radegunde, 1.1: Aoniat avido, . «o/. I.
qui lamb. Ad Justinum juniorem, 1. i: Gloria snmma Viros praestantissimos (Tarvisius) genuit, alque
Patris, Natique. Ad Sopbiam Augustam, lib. I: Cui in iis maxime excelluerunt.... Venanlius Forluna-
meritis compar. In persona Radegundis, 1. i: Post lus, episcopus Pictaviensis, Chrislianae poeseos no-
patrim cineres. In laudem Martini episcopi, I. I: Lu- bile decus, qui se Tarvisio oriundum hisce carmini-
menapostolicum. DeLeonlio venerabili episcopo, 1.1: bus indieat:
Inter qups genuit. De eodem laudis, I. v Agnoscal Qua meaZarvisusresidet, si molliterintras, etc
omneswculum. Hymnorum sepluaginta septem, l. i: Joannes Antonius Oliva, Tarvitinus Bononiwartisla-
rum rector , in oratione de laudibus patriw recitala
Agnoscat omne swculum. De miraculis sancti Marlini, an. 1537, ex Ms. quousus esldoctissimuset eruditis-
1. iv. Vita sancli Hilarii Pictaviensis, I. i. Hodoepo- simus v:r Rambaldus de Azioniis, Tarvisinw Eccle-
Ticum vite suae, 1.1. Vita sancti Maurilii episcopi, 1.1. sim canonicus, a quo hoc leslimoniumaccepimut.
Epist. ad diversos, 1.1. Carminum ad araicos 1.1: Haud est sileniio involvendus Fortunatus Tawisi-
Rex regionis apex, elc. Alia quoque multa compo- nus, ipsius Felicis socius , quem merito Fortunatum
suit,quae ctun brevia sint, sub librorum noinine censemus. Pythagoras enim, ille primus philosopbia;
oJ TESTIMONIADE VENANTIOFORTUNATO. 5&
nuncupator, inter plurima quae humano generi salu- A.dam magistrum , et coryphaeummusicorum modula-
berrima documenta praecepit, pracsertim monet, minum, respexil omnis sequenlium poetarum chorus.
Deum religione colendum esse, animum disciplinis Card. Bellarminus, in lib. de Script.eCcl., ad an. 570.
excolendum, quaeduo sociali nodo connexae, procul VenanliusForlunatus episcopus Pictaviensis floruit
dubio fient beaiiludinis effecirices , quippe religio, doctrina et sanclitate lemporc Justini junioris, etc
vitiorumexpultrix, Deo nos conciliat, et vinculo pul- Anlonius Godeau, Hitt. Eccl. t. IV, lib. n, postquam
clierrimo coiinectit. Doctrinavero, virtulisindagalrix, Fortunati patriam retulit, et ejus iter in Gatlias,
imo ipsa virlus animos nostros exornat, et alit, hmctubdit:
venustal, fovet, ac moderatur. Hic ulriusque admi- Sa prjncipale profession dans les premieres an-
rabilis cultor ita religioni deditus fuit, quod eo epi- nees de sa vie fut la poesie latine, et si on considere
scopo Piclavornm gensin Gallia.jure oplimo, gloria- la barbarie de son temps, il est dighe de quelche
tur ; ila etiam doclrina decoratur , quod inter elo- louange; il est vray, que 1'on accuse d'avoir loue
quentissimos oraiores suavissimosquepoelas non po- Fredegonde, Brunebaud, e d'autres Princes, qui
slrcmus habeatur. etaient plfttot dignes de censure, que d'eloge. Mais
Card. Baroniut, ad an. 825. il faut 1'excuser vivant alors dans leur Cour, ou il
Sed qtiam male gloriantur de majorum consuelu- ne subsistoil, que par sa plume.
dine (qui sacris imaginibus adversantur), sat erit si Vostius, de Hist. Lat., lib. xi, cap. 22.
totificatione sanclissimi viri Martini, el assertione Fortunalus poeta, prout tempora illa erant, no-
Venantii Fortunati, viri quidem sancti, doclique Pic- bitis fuit.
taviensis episcopi, qui ambo Gallicanam Ecclesiam,
Andreas de Saussay, in Martyr. Gall., part. v, xui
illusirarunt, perspicue demonslremus receptum anti- Kal. J-anuar.
quiius Deoquegralum esse cultum sanctarum imagi- Beatus Venanlius Fortunalus Pictaviensis episco-
num, etc pus, vir in quo ambigituc magis ne doctrina et pul-
Gaspar Barthius, in adversariit Comment., l. v, c. 12. chritudo ingenii qiiam vilae sanctilas. praecelluerit,
Is poela, Venantium dicn , mirifico et admirabili Ut qui encomiasles sanclorum suo acvo praecipuus,
ingenio fttit, temporibus et geniibus eloquentiae ini- eorumdemque studiosus imilator, ac omnipotentiae
quissimis ediius, ut fere fit, magniiudine ingenii ser- supernae majestatis praeco perelegans, operumquc
monem etiam pejus corrupit quain unus et alter non Dei in sanctis mirabilium enarrator gravissimus,
pari felicitate nalurte editi. Multa tamen habel va- exacla in omni pietaiis sludio et actu aetate, senio
riam lectionem arguentia, et non mediocrem erudi- G non tam quam sanctis exercilalionibus fraclus, quam
lionerii, quare non plane nobis insuper habendus cum in assidua sacri muneris exsecutione, lum in
videtur De eruditione autem hujus praesu- Christianae-sapieiiliae cultu et egregiorum operum
lis, quoddixi, facileauctores probant, quos nomina- exaratione subiit, fine bealo consummatur, atque
lim citat: Homerus, Menander, Aratus, Cato, Pytha- ad lauream ccelestein progreditur, ab amicis illis
goras, Chrysippus, Plaio, Cleames, Ovidius, Virgi- aeterna in tabernacula excipiendus quos sibi non de
lius, Horatius, Cicero, Pindarus, Sappho ; denique iniquilatis mammona, sed ex doni scientiae penu,
quicunque celebriores inler Graecos, Latinosque Pa- graliaeque ac pictalis fenore juslissiino comparavii...
ires, quorum lam genlilium quara Christianorum non quo lilulo sancli, et si minime recensetur in Hagio-
solum nomina ponit, sed phrasim saepius exprimit, logio Roinauac Ecclesiae, merilo tamen dttdtim inler
doclrinamque numeris concludil. Addenon vulgarem sanctos connumeratum solenissimi sanclorum inda-
historiae el geographiaeeo lempore noiitiam ; adde galores lesianlur. Et revera pridem in Aquilania ho-
physices non infelix studium, ut ex herbarum , gem- noribus sanctis qui bealis deferuntur celebralus est.
marum, arborura , aromalum speciebus constat, de Coinlius,ad an. 599.
quibus commode et crudite loquiiur, elc. T\ Fortunalus ul erudilione, ila pietate cinicuit, in-
ldem lib. XLVI,cap. 3. vocalurque in litaniis monasierii sancti Cypriani ex-
Qui Venanlium Forlunalum ediderunt, multura tra muros Pictavienses, ut ex sacris Ecclesiae Picla-
gratirje promeruerunt ab oranibus aelatum Chrislia- .viensis monumcmis referl Andreas Suassaius ad
narum lecloribus. Infinita enim sunt ad clarorum vi- calcem Martyr. Gall.
rorum.urbium, populorum, morum et historiae illus- Dupinius, m nova Bibliotheca auctorum eccl., t. V.
irationem, uliiissiina in iilo maximi ingenii vate, nec
infeliciler ab iisdemex parte enarralaatqueexposila. Fortunal a passe en son temps pour un excellent
Tamen non sine nota properati nimis operis , quoe Orateur ct pour un bon Poete : et ce nVst pas sans
ad intcllectiim ejus perlinent quoad genera dicendi raison : car non seulemenl il surpasse tous les au-
et stylum ipsum.etiam loca mendis inquinataparum tres Poetes de son siecle, mais il approche de ceux
eidem c.miulerunt. Alque taiis qui in hunc poetam d'un meilleur non pas a la verite par la purele des
notas elaboruverit, non solum ipsum , sed oinne expressions, ni par la beaute des vers, mais par le
ipsius saeculum,cum universissequentibus adjuverit. tour poelique, et la facilite nieryeilleuse avec la
Ad bunc enira Fcrtunalum, velutad Cailiopiumquem- quelle il escril en vers.
89 VENANTIlIION. CLEM. FORTUNATI OPF.RUMPARS I. CO
Muratorius, AnecdolorumLatinorum t. II. A omnino temporibus aequaleS atios scriptores supe-
Forlunaiiis hie memoratus alius a Fortunalo non raverit.
est, quem infulae Pictaviensis Ecelesiae, quem Chri- GutietmusCave,in Historia lilteraria Scripterum eeeJe-
stianae poetices ornamenta, aeternitate donarunt : siasticorum,Colonim,Aliobrog.,in smc. Eutychiano.
plura ab eo profecta ingenii ac. eruditionis monu- Multa conscripsit (Fortunatus) parlim poeiica,
menta ad nostram qsque aetatem servata sunt non partim historica. Vim illitis poeticam sic dilaudat
sine magna illius eommendatione, quod barbaris Barthius, Adv. I. IV,c 3. Maximiingenii vates, etc.

VENANTII HON. CLEM. FORTUNATI

PICTAVIENSISEPISCOPI

OPERUM OMNIUM

PARS PRIMA,
BROWERIANAM EDITIONEM COMPLECTENS.

MISCELLANEA.

DOMNO* SANCTOET DOTEMERITORUMSACRISALTAIUBUSASCITOPARITER,ET EDUCTO,


GREGORIOPAP.E b FORTUNATUS.

[Fortunalus Gregorio, Turonensi anlistiti, qiti magnopete a se conlenderat et adjuraverai ni carmina sua
in unum collecta vojumen cderet, bac se epistqla excusat, et imperitiarn suam ac negotia praetendit, qui-
bus distentns eadem ininus perpolire potuerat. Ad exiremum cedit poscenti, et ejus in se benevolenliani
ac voluntatem graviorem declarat fuisse, qnam iimorem suum et verecundiam. Data occasione, iter quod
ex lialia in Galliam contenderat describit.J
Acumintmisuorqm kiculenta veteris astatis iqgenia B claris e operibqs celebratura, ac posieris stupore
eorum c qui, natura fervjdi, curatura fulgidi, usud laudanda, retiquere yestigia : certe illi inventione
attriii, ausu seeuri, org facundi, more fesijvi, prae- providi, pariRione serii, distributione librati, epilo-
n In exemplari Calariiano sic legilur hic tilulus : tici norainarenltir, ut satjs ostendit ipsius Forlunati
Viro aposlotico et prwdicandopapw ; ex Brow. epistola, qua scribens ad Euphronium, episcopum
b Haecepisiola, quae Operibus Fortunati praefigi- item Turonensem, sic incipit -..Domnosanct» et me-
tur, dedicatoriaa lofium habet. Scrjbitur eadeni ad rilis apostelico domno, et duplici Patri Euplironio
Gregorium, pomificem Turonensem, amicissimum papw Forlunatus.
ipsius Forlrinati, ut hujus in Vita diximus, n. 67 et Quamvis aulem sedes omnes episcopales apostoli-
seq. Monnutli, tilulo decepti, opinati siint hunc esse C cw nominarentur, cum id tamen simpHciter et abso-
Magnnm Gregorium, Rom. pontilicem, in primis a lule enunliabatur, quin privataeEcclesiae, aut se.dis,
veritate aberranles. Nam ut praeteream aliunde non vel episcopi nonien adderetur, Rom. poniifex sole-
constare ullam cura Fortuiialo et -Gregorio M. ami- bal indicari. Iia Charibertus rex cnm ad enm Nun-
ciliae necessiludinem, aul Utterarum usum interces- cupatus presbyler venisset, Leontii, Burdegalensis
sisse, cum e contra lanlam ainiciiiae conjunclionem episcopi, ejgsque comprovincialiuin nomine, atquo
et vitie totius consuetudinem eidem cum Gregorio ita eumdem salutasset: Sedesapostolicaeminentiwluat
Turonensi inlerfuisse certum omnino sit, a quo ad talutem mitiii uberrimdm, respondit rex : Nunquid
scribendum saepiusexstimnlatum se fuisse profiie- Romanam adisli urbem, ul papw illius nobissaluiem
lur, sive polius invitatum ariiiciiiae ipsius jure, ac deferqs? ut refert Gregorius Turon., lib, iv. llisl.
nom|ne, ut illud etiam praeteream, Gregorium M. Franc, cap. 26. Atque ut Rom. sedes per excellen-
pene cxiremo Vitae Forlunali tempore Romanam D tiam sedes apostolica nominabalur, usu apud Frnn-
sedem conseendisse et tenuisse, certe obtesiatio qua cos recepto, ita papm nonien per anionotnasiam
Gregorius adj.urat Fortiinatuiii sub testificatione di- Rom. poplificj tribuebatur. Sed de his plura Coin-
vini mysterii, ei splendorevirtulum bealissimiMartini, tius, ad an. 562, n. 10 et 11. Haecautera epistola ad
ut scripta a se poemaia cderet, satis declarat eum Gregor. Turon. desideratur in Ven. Edit
qui sicadjurabat, non Rom. pontificem, sed Turo- c Deest eorum in duob. Codd. Vai.
nensem iuisse. d In duob. CojJd. Vat., usu triti, auso secuxiorc
INequevero insolens erat iis teniporibiis ut alia- (reii, vel potius, auso securi, ore freti.
rum quoque Ecclesiarum episcopi, praeter sum. pon- * In uno Codd. Vat., operibuscelebrata.
tificem, papae nomine decorarentur, quin et aposto-
61 MISCELLANEA.- PROLOGUS. 62
gorum calce juctmdi, eolae a fonte proflui, commate A viriliter flagitas, ut quaedam ex opusculis imperiti»
suceiso venusti, tropis, paradigmis, h periodis, epi- nieaetibi transferenda proferrem, nugarum mearum
cherematibus coronati pariter et « colhur-nati, tale admiror le amore seduoi. Quaacum prolaise fuerint,
sui canenies dederunt specimen , ul adhuc nostro nec mirari poterunt, nec amari. Praeserlimquod ego
leiripore quasi sibi poslhumi vivere credaniur, el si imperittis n de Ravenna progrediens Padum, Alhe-
non carne, vel carmine. Quibus d licet sors [mors] sim •>,Briniam , Plavem P, Liquentiam i, Tiliamen-
finem lulerit, lamen eum dieia • pennanenl, vivacis tumque » tranans per Mpem i Juliani pendulus,
memeriaede morluis aliqtiid mors reliquit, nec to- montonis anfractibus, Drauum *, Norico; OEnum »
lum usqueqiiaquesepelivit in ttimulo, cui reslat libe- Breonis, Liccam Bojoaria, Danubium, Alemania,
mm ut vel lingua vivat in mundo, lioc nesciens avara Rhenum, Germania transiens, ac posi Museilam *,
mors nuferrc eum funere , quod per ora viventium Mosam 7, Axonam z, et Sequanam 4«, Ligerim, et
dtffnnctum f videt %currere si non pede, poemale. Garomnam, Aquiianiac maxima fluenla, iraiismit-
iu hoc tamen melins superala mors invida, si ser- tens, Pyrenaeis occurrens, Julio mense nivosis, pene
moiie senserit, et raercede se bis viclam. Sed sicut aut equilando, aut dormilando conscripserim. Ubi,
bi quos clara linguaejactilat Iux illustres, quprum, inter Barbaros longo tractu gradiens, aut via fessus,
.dicia celari fuerat aperte dainnum h pali, et qui B aut crapula bruniqli sub frigore, Musa, (iQrtante,
pomposaefacundiaeflorutenla germina nisi misissent nescio gelida magis, an ebria, novus Orpbeus lyricus
in publicum , feceranl pcculatum ' , merilo famae silvae voces dabam, silva reddebat bb. Quid inter
radios per quaequetraxerunt, Ut peragrantes pmnia, baec extensa viaiica consulte dici potuerit, censor
qurectinquemagis i earmine loca innotescerent, laus ipse mensura, ubi non urgebatf c vel metus ex judi-
augeretur, itai lit eis consnltius, si occulanlur laciti, ce, vel probabal usus ex lege, nec invilabat favor ex
qui fastidiri poleruntl rcvclati. Nee tantuin [tam] comile, nec emendabat lector ex arte?ubi mjhi
cxprobrabile est nesciri, quod honeat, quam patere l tantumdem yalebat raucum gemere, quodcaqtare,
'
quod urat; minorisque dispendii celala videalur in- apud quos nihil dispar dd eral aut stridor anseris,
scitia quam prolata, quia illic obstat pudor, ne pro- aut canor oloris; sola sacpe bombicans, barbaros
datur nolilia, hic audacia prodiiur, ut ingerat nqiaip. leudos ee harpa rclidebat'f ut inier illos egomet non
Uude, vir apostolice praedicande papa Gregori, quia m musicus poela , sed muricus, deroso a flore carmi-
" Calarit., scholw, ul refert Browerus. Cola vero ris nomine insigni.
* Drauus fluvitis in Norico, seu Alpibus Noricis
fit, cum senlenlia sensum prmslat, sed adhuc aliquid
de senientim pleniiudine superesi, et mediam distin- ortus, in Danpbium se evolvit.
ctionemvocamtis,quoti punclum ad mediam liltsram C u OEno, sive, ul Cluveritis, C. S. Vind., et Nor.,
ponimus. 1'apias, ins. Bitur., aptjd Dufres. pplat psse iegendiiin, JEr\o, Vindelicos p Noricis ad
b Haecvox pcriodis decst in uno Cod. Vat. Orienleni dislcnninabai. At!(Jittir Rreouis, propter
8 Unus Cod Vat., pariter et Cothumi. Breunos populos, qni illud lltimeti accolebani, de
d Onus Cod Val., quas licel fine Utlerit. Alius, quos quibus Plinius, lib. iu, cap. 20. Horum memiuit et
lici-tsors fine iuterit.
e Edjt. Piiris., corum dicta. Tranquil,, in Tib., c 9 et llorat., iib. IV, od. 14.
Ilinc idem Fortunaius, in Vilasancti Marlini, lib. iv,
r_Unus Codd. Vat., defuncies vtdel currere. inquit :
« lCilu.Paris. defunctus videtur. Si vacatire yiam; qcque te Bajoariusobslat:
h Uiiqs ms. Cod. Vai«, quo fuerat daninum Qua vicinasedentBreonumloca, perge perAIpes,
pali,
dicla celari; alius, quorum fueralaperle damnumce.; Ingrediens,rapidoqua gurgile volvilarOKntis.
Iirlius, celari. T Licca Bojaria, seu Lecho, fltimen, de quo Egi-
' Euil.(acta
Paris., abdilum (ecerant peculium. nardus in Vita Caroli Magni: Lecliut, aii, (luvitts
i Dtio Codd.. Vat,, quidquid magis camina; ler- Bajourios, ab Ateoianis div\dit. Iq uno Cod. Yat.,
litis, quidquidmagis carmine locis innolescerenl. Liccam Baivaria.
k (Jniis Cpd. Vat., potuerunt revelali. x Moselia fluviut Galtim ex Mente Vasego orlus,
i Tres mss. Godd. Vat., quam patesci. haud procul ab Araris fonlibus per Mediamalrices,
a Tres mss. Codd. Val., vifititn. Theodonis vitlam, Augusiam Treverorum, et Confluen-
B Tres mss. Codd. Val., impos.
0 Athesis, etUrima, quaeetMedoocus minor appel- D edyl.lia, iu liheuum influit, ut legiltirin nolis ad Auson.,
W, opcra Juliani Flnridi Can. Carnot. edittim.
laiur, ab Alprbus Rhelicis exoni fluvii, in siniim y Mosa, Ithemoruin inter et Treverorum urbes
Adiialicum, per divcrsa ostia illabunlur. deSiil, iiiramque. dioecesim disjungens. Eadem ia
p Plavis fliivtns, ulira Altiiium, et Tarvisium, e Oceaniiiii Geniianieum se exonerat.
proximis moutibus praecipili cursu delabitur, tum 1 Axona Campaniae Catalaunensis lluvius est, qui,
aerpmtoUuiirinein siuuin Venetum se evolvit, Sucssionibus irrigatis, Isarae admiscetnr juxta oppi-
'i Liqueniia flumen est uttra Opiiergium, Tarvisi- dum CoMipendiiiin.
nuiii ngrain a Forojaliensi provincia dividens. aa Ligeris, vulgo Loire, notissimiis Gallise fluviu?;
r Tilinnienuini, amnis in Veuetoriiin Oirnorumqiie iiem Sequana, cl Garomna, de quibus alias Fortuii.
fiiiiluis,dc quo Ciuver. In llal. anliqiia. bb Edil. Paris., silva per Echo reddebat.
s Cuiver-ius,ital. auliquae lib. i, c. 20, animad- « Untis Cod. Val., ubi me non urgebat.
venil Alpes Noricasnon recle a Forluuaio et Pauto dJ In uiioCod. Vat., niliii'dispar,aul inulio disparal.
Diacnno AlpesJulias nominari, cum hw, inqiiii, apud ee l^eudus caniilena est ex Geruianico lied. For-
Font is Frig'di, Nauporliqus amnium (uerint inter liinaius, lib. vu, cap. 8, eadem voce ulitur in-
Camos, ei Pannoniam. Censel igitur boc vocabulum qiiens :
indiiiiiu Alpibus Noricis ab hoiiiiuiljus aevi poslerio- Nos libi versicutos,dent barbara carniinaleudos.
ris, ix propiuqui oppidi nomine, quod Juliw.uCarni- Vide et Taciium, iib. de Miiiibus Gcrmaniae, et
eum appellabatur, vet ex antiqua inscriptione, qurjc Paul. Diaeonnin, Hisl. Longob. lib. 1, cap. 27.
eistat in ipsis faucibus Alpium Noricarum, C. Csesa- f' lu tiibus Codd. Vat., Itarpa reiidem. Relidere
63 VENANTII HON. CLEM. FORTUNATI OPERUMPARS I. 6*
nis, poema non canerem, sed garrirem, quo resi- A gusli sensus ingenium se mensuret censore, quod
dentes auditores, inter acernea pocula salule biben- est miitendum sub judice. Sed quoniain bumilem
,tes insana, Baccho judice, debaccharenl. Quid ibi impulsum alacriter acrins retinentem sub lestifica-
affabre b diciuin sit, ubi quis sano%vix creditur, lione divini mysterii, et splendore virlutum bealis-
nisi secum pariter c insanittir? quo gralulari magis simi Martini conjurans horlaris sedulo ul coritra
esl, sivivere licet, post bibere; de quo convivam pudorem meum deducar in publicum, me in meis
tbyrsicum, non fatidicum licet exiie, sed faluum, frivolis arbitro 8, scabrosi operis ignorantiam con-
cura quantum ad mei sensus intelligenliam peninel, fitenle h, quod aliis poscemibus palefacere disluli,
quia se pigram non explical brutae animae, ipsa jeju- obediendo cedo virluti, hanc saltem oblemperandi
nia sunl ebria. Hinc est quod latens opusculum, et si vicissitudinem ' repensurus, ut quia haec favore
miuus videlur d famosum % plus est liberum, magis delegantur i, quam judice, aut tibi laniuni k
qtiia de examinatione ' non habel quod tam trepi- innolescenlia relegas, aut inlimorum auribus amica-
det privattnn quam publicum ; unde necessarie an- liter ', quseso, collalura " committas ".

esl repercutere, repulsare. Uiilur hac voce alias b Edit. Paris deducamme in publicum; me
Fortuiialus.
* Deroso flore redditum est ex veiere mss. H D arbitrum....
> Duo Codd.confitentem.
Vat., vicissiludinem repentus uti,
Galli, de roseo flore, ut olim legebatur, cxpunclo a mendose.
Brow. Favenl buic lectioni el Codd. Val. i DuoCodd. Vat., delectantur.
b LmusCod. Vat., quid ibi fabre? k In unoCod., aut libi tantummodo.
c Un. Cod. Val., irisi secuminsanitur. 1 Ibid., lecum amicabililer.
A In doob. Codd. Vat. videtur esse famosum. m Iii IIno Cod., qumso contolatura. Cotlalura pro
e Edil. Paris., videtur esse formosum. couferenda, ut supra, curatura pro curanda. Fami-
' Unus Cod. Vat., quia de. examine alius non liare hoc Fortunaio, ut animadverlit P. Brow.
dabit. n Edit. Paris., rependas.
s Uuus Cod. Yal., arbilrem idem confitentem.

LIBER PRIMUS.
CAPUT PRIMUM. Sumpsisti a Domino culmen, cui culmina condis,
Ad Vilalem a episcopumRavennentem. Qui libi digna dedit, reddis honore vicem.
[Basilicam sancli Andreac, a Vilali, Ravennensi epi- G Emical aula potens, solido perfecta melallo,
scopo, aedificalamac dedicalam, refert boc car- Quo sine nocte manel continuata dies.
mine. Dedicationis ipsius ceiebritatem ac singti- Inviiat locns ipse Deum, sub luce perenni,
lare populi in Vitalem sludium et benevolentiam,
commemoral.] Gressibus ul placidis intret ainando lares.
Amistes doinini, meriiis in saecula vivens, Quiloca das populis, Dominum quo.semper adorenl,
Gaudia qui Christi de grege paslor habes, Ul capiant veniam, tu facis c esse [ipse] viam.
Cum le Vitalem voluil vocitare vetustas, Gralia, mens, auimus, bonilas, dilectio plebis,
Noverat aetcrnum te meruisse diem. Et gradus, el pietas te dedit esse patrem.
Dignus aposlolica praefulgensmenle sacerdos, Prosperitas d se veslra probat, quae.gaudiasupplens,
Qui sacer Audreaetam pia templa lncas. Intulit egregios ad lua vota viros.
Quam bene pro merilis domini 1'consedit in aula, Dux e niiet hinc armis, praefeclus legibus illinc;
Per quem digna Deo est acdificaladomus. Venerunt per quos crescere*festa solent.
11Hic Vilalis, etsi minime occurral in calalogis Galliam, nt ipse Brow. faletur. (Nota primw curm.)
episcoporiim Kavennatum (ut jampridem animad- — Diicem, qui commemoralur a Fortunato, boc in
verlit P. Browerus), is cene Ecclesia; Bavennensi carmine, inlerfuisse dedic.ilioni basilicae S. Andreae,
circa id lempus praefuisse dicendus esl, quo Fortu- jj a Vilali Ravenncnsi cxaedificaiae,-sive restauraiae,
naliis Raveiuiocdegebat, ubi illum aliquantliu vixisse Narsctem comiicm esse crediderim, qui a Jusliniano
diximus in ejus Vita, ntim. 17 et scq.. cujus Vitalis imp., ut notissimuni est, missus in lialiam an. 551,
suasu forte et consilio basilicacab eodem exstructae ad Oslrogoihos debellandos, Ravennae residere, et
dedicatiouem hoc poemate fuerit prosecutus. Al Basilicae, de qua bic sermo, dedicalioni inleresse
Brow. existimat Vitalem Petro seniori siifliciendum commode potuit. Idem Narses, revocatus Constanli-
esse, qui uon nisi anno 508 Ravennensis episcopus nopoliiu esl anno 538 vel 567, uti censel Pagius
creatus est; quo jam lempore, ipsius Broweri testi- ad bunc aiinum : qiiem excepit Long.inus; qtti pri-
monio, in Galliam pervencrat Forttinatus. De hoc nius missus in Italiam est cum liiulo et bonore
Vilali quid ipsc censeam, infra ostendam. exarchm, et Ravennaeresedit anno, ut vide.tur, 568,
b Un. Cod. Vat., cumDominisedit. corr. quo Longobardi in Italiam irrupere. Ex quihus in-
c Alius Cod. Vat., lu (acis ipse viam. telligitur tempus, quo Narses in Italia vixit, optimo
d Ibid., prosperilas secura probat. congruere cum eo, quo et Fortunatus Ravennaedege^
e P. Browerus opinatnr his verbis exarclium in- bat: quo praesente existiinamus basilicam Raven-
dicari qtti cuin Nomophylace dedicationi basilicae nensem dedicalam fuisse. Ipse Narses Dux Itulim
inteifnerit. At cum exarchi nonnisi an. 568 Raven- nominalur a Greg. Turon. I. v. Ilisloria; Francorum
nae setiere roeperinl, qiiorum primiis fttit Loiiginus, cap. 20 : cujus proinde pcrsonae, el dignilati ea con-
cerie exarchus non potuit imeressc ecclesiaededi- veniitnt qtia' bic a Fnrlunalo de illo commemorau-
caiioni, ciini adhuc Ravenme essel Fortiinatus; qui tur : Dux nitet hinc armis, etc (Secundw cttrwnota.)
an. 565, aut ad suinmiim 566, profectus fuerat in
65 MISCELLANEA.— LlB. I. 66
Ne tibi desit honor, popultim Deus auxit opimum, A Quo veneranda pii requiescunt viscera Petri,
Qui vidit sensum boc voluisse tuum. Qui meruit solus clave ligare polos.
Mysterium fidei complevit vota pelendi, Paulus aposlolica simul bac retirielur in aula,
Felix, cui dominus, quae cupis, ipsa vehit. Seductor quondam, qui modo doctor ovat.
Plurima divino celebres solemnia dono, Hanc sacer Andreas propriam sibi vindical arceiii,
Atque Bei florens templa locando colas ». Et cum fratre pio parlicipaia regil.
CAPUT II. Haecsua tecta replel Laurentius igne sereno,
Cui pia flamma dedil luce perenne diem.
De templob domni Aiidrem, quoa wdificavit Vitalis
Vilali domus ista placet, qui vivus arenis
Episcopus Ravennas [Ravennensis].
Defossus meruit perdere mortis iier.
[Eamdem sancti Andreaa basilicam aedificalam el
brcvi tempore absoltitatti fuisse narrat summo Vi- Sunt ioca Martini, qui texit vesle lonantem,
talis studio ac liberalitate. Sacras reliquias quibus Nemagis algeret, se spoliare dedit.
eadem insignis erat recenset.] Ecce Vigili arx est, quem ruslica lurba peremit:
Quisquis ad haecsancti concurris limina lempli, Unde mori voluit, mors magis ipsa fugit.
Si veuiassupplex, hic precc sumis opem. Incolit haec pariler Malurius d alque Si-ennus :
Quam sacer aiuisles Vitalis condidit arcem, JJ Quos genus atque fides, et tenet una salus.
Culmine quae coelo c est tempore ducta brevi. Sanclus Alexander felixque Cecilia pollent:
Fundavil, siruxit, dotavil; deinde dicavil, Quos meritis omnes una corona manet.
Etmeruit templi solvere vota sui. e Haecbonus antistes,' Vitali urgente, Joannes,
« Edit. Paris. : sibi et soror viveret, et longa nepotum series cuni
AtqueDei laudes lcmplacolcndaloces. tamen, exclusi bellorum lumultibus, nihil ad ipsuiu
b ln uno Ccd. Yat. legitur sic litulus iste : Vertus litlerarum novem aunorum spatio misissent. Deitide
de lemplosancti Andrem; mdificavit Vitatis episcopus hoc in carmine Fortun. se non indicat absentein
Ravenna. esse, quod illi solcmne alias fuit, nec absentes com-
• Duo Codd. Vatic, culmine qum Celso.- pellat, et eos huic dedicalioui iiilerfuisse dicii, qui
d Maturius atque Sisennus martyres tuere e le- mirum si absens nosse poluit quod interessent.
gione Felici, dicti mariyres Agaunenses, de quibus Postremo hoc poema lanti iiou esse videtur, quam-
plura infra, lib. u, c. 15. obrem ex Gallia in llaliara illud mitteret sive de
e Cl.vir Baccbinius, in agnellum Ravenn., in industria, sive invitatus abatiquo amicorum.
observ. ad Vitam sancti Maximiani, censet Joan- Quocirca eo senieuiia propendeo, ut putem hunc
nem, de quo hic Foriunatus, Raveunatem episco- Vitalem Ravennensem episcupum non alium fuisse
pum fuisse, illuin, qui prOxime scdtt post Petrum a Maximiano, qui, an. 546, creatus episcopus Ra-
Seniorem. lpse Bacchiniusinsuper opinatur Viialem, r venaensis, sedit usque ad an. 553, quique basilicam
a quo Basilicam sancti Andreae exaedilicalam bic sancti Andreaerestaurasse ab Agnello Raven. narra-
referl Fortunalus, non quidem episcopum Ravennae tur, ut infra dicetur. Ac cum is [ul referl idem
fuisse, sed solum Ravennatem patria, et episco- Agneilusj venisset Constantinopolim, ut corpus san-
pum cujuspiam ex dimcesibus, Ravennati metropo- cti Andreae auferrel, ac Raveiiiiam dcveheret, nec
iitce subjectis, qid et ipse divo Andrem wdem egre- potuisset ab imperalore Constanlinop. impetrare,
giam condideril, dedicaritque,ei a metropolila obtinue- barbain de corpore ejusdem .sancti Andreac secuit,
ril reliquias enarratas, earumque sotemnem in suos ac Ravennam detulit cum aliis pluribtts sancioruin
loculostranslationem , intervenientibusRaveunatis po- reliquiis. Neque vero insolens ut unus idemque vir
puli proceribus, magnaque finilimorumfrequenlia, ce- et Vitalis et Maxirnianus appellaretur, praeserlim ea
lebrarit. Eum vero metropolitani, a quo Vilalis aelate qua singuli plura sibi noinina usurpabant, ut
reliquias, in islo carmine rclalas, obtinuit, fuisse ip- aiiitiiadverliitius in Vila Fort., iiuin. 3 et 4. Id au-
sum Joannem, qui post Petrum Seniorem tenuisse tem ul sentiam, movet in priinis ipsius Agnelli tesli-
sedem Ruvennensem legitur. mouium, qui addit Maximiaiiumecclesiambeali An-
Verum et ego minime fortasse recusarem in eru- drew apostoli cum omni diligenlia columnis marmo-
diiissimi viri ire sententiam, si aul verisimile vide- reis suffulsisse, abtatisque vetustis ligneis de nucibus
retur Forlunalmu nomiuasse Vitalem potius ex pa- proconisis decorasse. Ab eo iiaque et dedicaiionem
triae quani ex sedis quam teneb.it nomine Ravenna- b.tsilicaesancti Andreaccelebraiam verisimile est, de
lem episcopuui, reclainanle tolius vctusiaiis (quan- qua bic Fortunalus.
lum ego quidem assequi polui) consueiudiue, aut Quod vero attinei ad Joannem, de quo hoc loco
osiendi posset hoc poema scripium fuisse a Fortu- D serrno est, non Ravenuensem anlisliiem, sed Ro-
nato cum jam degerel in Gallia, quo pervenerat an. inanuni fuisse crediderim, fortasse hujusce uomiiiis
565, vel ad sumniuiu an. 566, ui ostendi iu ejusdem terlium, a quo Vitalis, episcopus jam llavenneiisis,
Vita, iiiini. 26 el seq. Joannes vero, qui sedit post sacta illa Lipsana impetiarii, in basilica sancti An-
Peirum Seniorem, non rexit Ecclesiam Itaveiinen- drcae coudenda. Porro id iti more fuisse, ut a Rom.
sciii anle an. 575, ipso alfirmante Baccliinio. At poniificibus reliquiae sanclorum ad lempla dilanda
profecto credibile non est, praecipue laiti procello- posiulareulur, satis dcclarat vetus carmen ab
sis, ac lurbidis temporibus, a quoquam amicorum, Agnello relalum iu Vita Juannis episcopi Ruven.,
in Italia degeniium, competlatum luisse Forlunaium, qui monasierium saiiclorum Marci, Marcelli, el
ut carinen scriberet in dedicutionem basilicaeillius, Feliculae exsli uxerat : quud cirinen, supra val-
praeserlim cuin ipse ab ltalia diu exsul itlud secum vas dicii monasterii iiiscriplum, haec babel inler
conquereretur, I. vn, c. 11: caelera :
Exsulab Italia uono putovolvorab anno, luclila pradulgentsanclorumliminatempli
LillorisOceantcouliguanlesalo. Marci,Marcelli,Feliculsequesimul.
PontilicesbosRomacepit, haecmartyrhabelur;
Temporatotfugiunt,etadhuc perscriptaparentum, HorumGregoriusdat paparelliquias :
Nuliusab exclusisme recreavil apex. Quas pclit anlisiesmerilisanimoqueJoannes;
Al vero si quis litteris Fortunatuin salutare ab- Parvulapro sunimisredUcredona parat.
Senleiu dcbebat, is fuissel quispiam ex propiuquis ; ' ln uuo Cod. Vat., Vilale uryente, et superscri-
praesertiincum, ut alio loco narrat idem ipse, Maler ptum rogunte.
67 VENANTHHON. CLEM. FORfUNAtl OPERUM PARS I. 65
Condidit egregio viscera sancta loco. \ Exsui enim terris, coeli incoia saepe solebat
0 nimlum felix, aBiertiumin lumen iture, Clausus Mariinus binc aperire polos.
Cujtis vita suo prolicit ista Deo [iri studio]. JEi\e sub hac habitans, eremi sCcrela tenebat,
CAPUT III. Per medios popnlos anachorela polens.
De basilica domni Stephani. Hic,e se nudalo, tunica veslivit egenum,
[Sancti Stephani, protomarlyris, in iriorte subeuiida Dum tegit algentem, plus calet ipse fide.
pro Christo triumpbum et gloriaril describit: cu- Tum vili tunica vestitur et ipsesacerdos;
jus in memoriam Palladius basilicam dedicave- Processilque inopi legmine summus honor.
rat.] Qui tamen altaris sacra dum mysteria iractat,
Gloria celsa pios Domini circumdat amicos,
Signando calicem, signa beata dedit.
Quorum diffusum vivit in orbe decus.
Namque viri sacro de vertice flamma refulsit;
Pertulit hic martyr pro Christo orientis in axe»
Igriis et inriocui surgtt ad astra globus.
Ecce sub occasu templa beatus habet. Ac brevibus manicis, fieret ne injuria dextrae,
Fundatus virtule Dei, de morte triumphana Texcrunt gemmae, qua caro nuda Tuit.
Excepit lapides, cui petra Christus erat. Brachia nobiliom lapidum fulgbre toruscarit,
Gens Judseaferox, Stephanum, quem perdere credis, B inque loco lOnicaepulchra smaragdus erat.
Et si carne, lamen nescit honore mori.
Quam bene mercalur, qui, dum veslivit egeuuni,
l!Ie lenet palwiam meritis, tu crimine pcenam,
Tegmine pro tunicaebrachia gemma tegit.
Possidet ille polos, tu magis ima petis. Tu quoque, qui cdelis habitas , Martine precator,
a
Haec sacra Palladius Levitae templa locavit Pro Forlunato fer pia verba Deo.
b
Uitde sibi sciat non peritura donius.
Imperiis parere ' iuis, pie, chare sacerdos,
CAPUT IV. Quanlum passe valet, plus mihi velle placel.
De basilica sancti Marlini.
fowriorem sancli Martini a Fausto CAPUT VI.
[Basilicam in epi-»
De basilica sancti Marlini.
scopoenectam, et celebrera religione, hoc car-
mine iHustrat.] [Leonlii Burdegalensis episcopi, in basrlica sancti
Emicat atnA decetis, Venerando in cnlmine ducta, Marlini exstruenda, et PlaCidinae, ejus oiim axo-
ris, iu eadem ornanda liberalitaiem ac religionem
Nomine Martirii sanciificala Deo. commendat; tum loci ia quo fuerat illa ineedificata
Cui vitae mcrito fidueralanta coruecat, anioenitatem describit.]
Ut populis tribuat qriod pia vota rogant. Qui cripit seterna sociari s in s«de ireatis,
Exlulit banc Faiislus e devoto cOrde sacerdos; * Ilos sibi parlicipes per pia vota facit.
Reddidit et Dommoprospera dona suo d. Nec patitur differre diu, quod oportet agendo,
CAPUT V. Cum bona quae dederii haecsua luera ptnet.
In celtuldm sancli Martini, ubi pauperem vesiivit, Condidit ergb arvis delubra Leonfius h alma,
roganie Gregorio episcopo. Talibus officiis, intret ul ipse polos.
[Sancti Martini Turonensis liberaltlalem in detra- Martini meriiis et notiiine fulta cOrriscant;
henda sibi lunica, atque inde vesiiendo egeno,
celebrat boc carmine, unaqueloci in quo id actum Quem certuin est terris signadedtsse pbli.
fuerat retigioneiu coHitiiendal.] Qui leprae maculas ' medicaia per oscula purgans,
Qui celerare paras, iter tac deflecte viator^ Pacis ab amplexu morbida bella tulit.
Ilic fociisorantem cautius ire docet. H;cc tamen iiigenio sunt redificata perito,
0 Panadiris, episcopus Sanlonensis, florebal selale Matisconensin mlerftiit ari. 585. flic fdem esse Vi-
Fortimati, cujus «sepe iiientionem facit "Greg. Tor. delur de quo hot in loco Fortunatns.
in Hist. Franc Ipse in basilrcam sancti Etrtropii, d Unus Cod. Vat., prospera doha sua.
vetustale collapsam, ae pristino dccori restituiam, c Sulpieius, dialog. lib. n, cap. 1, -narrat boe fac-
ejusdem sancii poniilicis cineres iiituleiat, ac in lum contigisse in secretario eeclesiae : qtiem iri lo-
loco quem ad id paraverat deposuerat, ui narrat cum se aWere Martinus consrieverat, donec in po-
Greg. Tnron., lib. I de Gtoria marlyrum, cap. 36. 1) pulum prodeundum esset ad refn sacram facien-
A-nhic idem ipse fiiit a quo Forlimaius basilicara dam. Plura dixiinus tn irotis ad Vftam sancti Mar-
sancii Stepnani exstructam fuisse relert in huc car- lini, 1. m.
mine ? ' Disticbus posirenrtis a sttperioriljus sejtingiltir a
At Browerus mavuli liunc Palladium fuisse epi- qiiibusdam cum hoc titulo : Item ad tumdem
swpum Bituricensem, cum duo Paliadii iii catalogO Brow. In lifto Cod. Vat. legitur cuin hoc titulo :
episcop. Bituricensium reeenseSritur, quorum alter lsti dtto «enswssunt dd 'Gregorhtm.
saeculoqtiftrto, Attersaecuto quirito ftoriiisse dicitur a « In uno Cod. Vat. , sociare se tn sede beatis,
Dionys. Sammarth., in GaiiiaClirisiiana. Cerie Bi- corrupte.
lurigis lemplum erat vel aetate Greg. Turon., sancti b Leoniius, de qtio bic Formnaius, erat episcopus
Stephani memoria conseeraiuni, iiludque religione, Burdegalensis , vir cum pietate ac virtute animi,
ac iiiagnilicentia insigue, cujus inilia describit idcm tum geueris nobilitale ciarissrmus , satis notus ex
Greg. lib. i flist. Fra-nc, cap, 29. carininibus Forlunati , ei ex lesiimoniis Gregorii
b Aliena manu illamm fuerat, ul refert Brow. ex- Turouensis,
quac 1egere«st paSsiin in Hist. Fr.tnc
stet ulinde tibi. Ex probatis libris ab ipso repositum, Obiit anno circiter 567, ac promtje tion diu su-
unde sibi siiat. In Venet. Edil.,unde iibi servat. Edil. perstes luit post advenloiri Foriuiiati in G illiam.
Paris., Unde sibi fiai. 1 NarratSulpicius, lib. tie Viia saiicti M.irlini,
e Greg. tiiron.. lib. vin Hisi. Franc, c. 22, me- 19, qubd Marlimrs apud Parisios , cuin nrbis illius cap.
inorat Faustum episcopum Auscensem, qui synodo portam ingrcdcretttr, obviam habuit Viruriiiepro-
69 MISCELLANEA.— LIB. I. 70
Quo a nihil egregius gloria laudis eget; X Pulchra per anguslos ut surgeret aula mealus,
Addilur ad specimen Iocus b ipse, quod eminet arvis, Et si mons vetuil, praebuit unda locum.
Elaloque jugo, colle lumente, patet: Ut famularetur Domui vaga limpha snpernae,
Altius educto sub se tenet omnia dorso, Cursibus antiquas ars nova subdit aquas ;
Et quacunque petit, deliciosa videt: Cum Baudegunde quo mente Basilius b una
A Ionge veniens,c oculo vicinus habetur, Hoc renovans, priscum reddit, et auget opus.
Jungitur aspectu, dissociante loco. Sic, Marline, tuus honor amplus ubique mereiur,
Quo fessus rapilur, visu invitante, viator, Ut loca nulla ncgent, quo > tibi festa sonant.
Si pede defeceritd, Iumine tractus adit. Talibus officiis pacatus, opime sacerdos,
QuaePiacidina e sacris ornavit culmina velis, Quorum i vola vides, redde benigne vicem.
Alque ' simul certant, hic facit, illa colit. CAPUT VIII.
CAPUT Vll. De basilicd saiictl Vinceniiik dpui Garnmam l.
In honorembasilicmsancti Martini, quammdificave-
runt Basilius el Baudegundes[Baudegundis]. [ Sancti Vincentii martyris Aginnensis cerlamcn et
[Templum in honorem sancli Marlini, a Basilio, et gloriam describil. Lcoiilii episcopi Burdegatensis
Baudegunde, ejus conjuge, renovatum et restau- B munienda in ejus basilica, sita prope Aginntim, brharida et
ratuin commemorat; aquis quae aedificii locuin stanneo tecto, liberalitatem commeu-
obrutum tenebant aliO deduclis.] dat. J
Discite, s mortales, terris niliil esse quod obstet Tcmpore viia brevis, merilis fit iongior almis
Cum sacra tempIaDei, fluraine fixa rnanent. Angostosque dies tendit honore fides.
sum, horribiliter deformem, «umque osculo saria- pro Sigiberto advenientem cum exercitu ab urbis
vil. Facilecrediderim hoc Manini faetnm in Basilica ingressu vellet prohibere, victus ab eodem esi,
Leontii pictura aliqua expressum exstitisse. Certe plane incertura. Eumdem fuisse forte conjecturam
id moris fuisse, ut Templa sacris picturis decoraren- ex eo aliquam facere possumus, quodlib. iv, c 18,
lur, salis fidem nobis facit ipse Fortunatus (ut aftos a Fortunato dicalur in Hispaniam missus fuisse re-
plures omittam) cum alias, lum lib. iv Vitie sanctl »io nomine, iis verbis :
Martini, ubi narrat, oleo lychni, qui ante pictam Huncconsultanternlegati sorle frequenter,
imaginem sancti Marlini in basilica sanctorum Misitad HispanosGallicacura viros.
Joannis et Pauli Ravennae lucebat, oculorum aegrl- Ex quibus conslal eum publicis negoliis fungi so-
tudine se ftlisse sanatum.
a In duob. Codd. Vat., quo nil egregius, gioria litum, et apud suos illustri iri loco fuisse. Jatn vero
si cujusquam erat legatos ifl Hispaniain initteie,
laudis aget quod placel.
b Idem Forlunatus, cap. 19 el 20 libri hujusce r%certe id eratinmaxime Cbilperici, qui et Athanagildi,
Golhoriim Hispania regis, filiain duxerat uxorcm,
primi, describit villam Vercginis, et villam Proemia- infelici nupliarum exitu, ut retalimns iu
sitas in Leomius quamvis
cum, agro Burdegalensj, quas vita Fortunaii, n. 45, ei fllinm suam, Rigiintliem,
sedificiis exornaverat magnificeniissiuiis. Harum Reccbaredo,
in alterutra verisimile hanc sub Patroci- regi item Hispaniarum, Atbanagildi ne-
igitur est, desponderal; quamvis jam iter in Hispaniaui
nio ac nomine sancti MarlinL,Turouensis Antistitis, poli ad iilas nuptias pervenire liaud potuerit.
aedemfuisse exstructam praesertim cum iilarum vil- ingressa, Haud inverrsimile
larum silus, positarum in colle leuiter devexo, ac opera ac diligentia,itaque Chilpericutn usum Basilii
qni legatione prose apud His-
prospicieniium amcenissiraos agros , ei respondeat panos fungeretur, eumdemque pro Cbilperici parti-
loco in quo Basilicam, sancti Martini inaedificatara bus adversus Mummulum stctisse. Certe is
ftiisse idem Fortunaius hic describit. Quod autem amer nominatur a Fortunato laud. carmineregis
moris fuerit piissimis iliius aetatis episcopis villas lib. iv. (Primw curm nola.)—Reccaredus, ut alibi 18,
suas delubris ornare, ac religione quodammodo annotavimus, lilius fuil Leuvichildi, seu
communire, satis oslenditur exemplo Nicelii, epi- qui Alhanagitdo palre vita functo, rcgnum Leuvigildi,
scopi Trevirensis , cujus villam describens Forluna- adeptus
fuerat cuin Leuva fratre suo, et Leuva mone cx-
tus, sacellum ibi positum declarat aperte hisce ver- stincto, tolum ipse legnura solus lenuil, ut legitur
sibus, lib. III, cap. 12 : in epiloin. Ilistor. Franc n. 65. A Leuvigiido ita-
Turris ab adversoquseconslititobvicClivo, que procreati Hermenegildus , qui pro calholico
Sanctorumlocusest, armalenendaviris. dogmate martyr obiil, a Paire suo iirterfeclus; et
c In Cod. Vat., a longe adveniens.
d Edil. Paris , defuerit; hi marg., defecit. " Reccaredus, qui paternum regnum adepius, gentetn
Wisigoithorum in Hispauia, ejurala Arianaimpieiate,
e Placidina Leonlii uxor fuerat, religiosissima ad catholicuin de Filii divinitale dogma ainplecleii-
ac piissima muiier. Erat illa ex imperatcrio genere, dum converlit; de quo hic sermo esu (Secundm
ut dicetur infra, cap. 15 bujusce libri. curm nota.)
' Tres Codd. Vat., et Ven. edit. certantesque ' In uno Cod. Vat., qusd tibi festa sonant.
timul. i Ibid. deesl uitimus versus.
e ln Ven. edit. k Sanctus Vincenlius, AginnensiSeivitatis tnartyr
Discite,mortales,nibilest quoddbstet amanti. fuerat, e Levitarum numero, ut refert Greg. Turon.,
b Fortunalus in funus hujusce Basitii scripsit Epi- lib. I de Gioria martyrum, cap. 105. Brow., in mitis
ad carpil Bareriiuni, quod is Vincen-
laphium, quod exstal lib. iv, c. 18. Inter caeteras liumFortunaiuin, Aginnenseiii cum Vincentio Caesaiaugustano
ejus virtutes, religionem quoque ac liberaliiatem confuderit, ad an. 561 , aperte reclamnitibus taiu
ejusdem in sacris aedibusdilaiidis comniendat his apertis Greg. Turon. et Fortutiati ipsitis testitnoniis.
versibus : Hic error Baronii vel aliis pluribus communis fuit,
Ecclesiasditans, locasanctadecenler bonorans; q«i»
Pauperibuslribuens,divesadastra subit.
An vero hic fuerit Basilius ille civis Pictaviensis de 1 Tres Codd. Vat., ultra Garonna, vel Garomnath
quo Greg. Turon., Uist. Franc lib. iv, cap. Ad, In Ven. Edit. : De basilica sancti Vincentii tiluti <le
qui, ctini statciS jwrlibus Chilperici, etMummulum Garonna.
71 VENANTHHON. CLEM. FORTUNATIOPERUM PARS I. 72
Post fincm sine fine manet mens dedita a Christo, A.Nam cum lempla Dei praesul de more dicavit,
Linquens turbam hominum, stat sociata Deo. Marlyris adventu daemonisira fugit.
Hac ope suffullus Vincenlius cxstat in aavum, Reddiiur incolumis quidam de parte s maligna, '
Gloria mariyrii cujus opima viret. Cui vidisse pii templa, medella fuit.
Vertice succiso, rapuit qui ex morie triumphum, Emicat aula potens, divino plena sereno,
Et nova de lerris proles ad astra volat. Ut merito placeat hic habitare Deo.
Crediditunde necem, sancto dedil hoslis honorem, Nunc specie suadente loci, ac virtutis honore,
Percussorque magis morte perenne jacet. Evocath hic populos, hinc decus, inde salus.
Vicerat b ille miser, hunc si jugulare nequisset; Qui plebem accendil venerandaecondilor arcis.
Nam abstulit unde caput, comulit inde polum, Talibus officiispraemiajusla metit'.
Hujus amore novo pia vota Leontius explens, CAPUT X.
Quo c sacra membra jacent, slannea lecla dedit. De domnoNazario i martyre Christi.
Et licet enileat raeritis venerabile lempltim, [Basilicam in memoriam sancli Nazarii marlyris,
Atlamen ornatum praebuit iste suum. item a Leontio, Burdegalensi episcopo, e funda-
mentis excilatam, vetusliore, quae erat angustior,
Praemia succedant operanti longa salutis, _ dejecta, commemorat. Marlyris ipsius triumphum
Hujus ut obsequiis culmina sancta micenl. " et gloriam describit.]
CAPUT IX. Culmina conspicui radiant veneranda Nazari,
De basilica sancli VincentiiVernemetis[Virnimetis]d. Cujus membra polum, spiritus astra lenet.
[Basilicam in memoriam sancti Vincentii Aginnensis Semine terrigeno, lerrenis usibus exsors,
a Leontio posilam in loco Vernemetevulgo appel-
laio celebrat, ac maliim spiritum ex energumeno Immortale bonura, pulvere natus homo.
pulsum ad ejusdem basilicaededicationem, refert.J Nil carnale volens, sed Christi praemia pnscens.
Cultoris Domini tolo sonus exiil orbe, Sanguine de proprio victima digna Deo.
Nec locus est ubi se gloria celsa neget. Haeclibi templa sacer devota Leontius offert,
Sed cujtis ineritum scimus percurrere mundum, Majoremquesuam hinc cupil esse domum.
Hujus ubique viri surgere templa decet. FKcprius angusto fabricata est machina gyro,
Ecce beala nitent Vincenti culmina summi, Quo neque tunc poterat plcbs veneranda cap.
Munere marlyrii qui colit aslra poli. Dejectamque solo rursus fundavit ab imo,
Promplus amore pio, quac papa Leontius olim Et dedit haec, quacnunc amplificata placent.
Condidit, eximio consolidata loco. CAPUT XI.
NomineVememetis voluit vocitare velustas, „ De basilicadomni Dionysiik.
Quod quasi fanum e ingens Gallica lingua refert. [Basilicam sancti Dionysii, episcopi Parisiensis, et
Auspicii praemissafides erat anle ' futura, martyris, item a Leontio reifditam ampliorem,
commeraoral, non anie vetere dejecta quam nova
Ut modo celsa domus slaret honore Dei. construcla fuisset. Ipsius marlyris laudes celebrat.]
llic etiam sanclus, Domini suffultus amore, Qui cupis egregii struclorem noscere templi.
Virtulis summaesigna tremenda dedit. Tam pia non patiar vota latere libi.
qui, decepti nominis similitudine, Vincentium Cse- boc ipso carmine possumus conjiccre. Illc quippe
saraugustanum pro Aginnensicoluere, ac errore la- videtur speclasse ad dioecesimLeontii, qui in basi-
tius manante, Basilicaesub titulo sancti Vincemii lica sancti Vincentiiexstruenda et ornanda tam mu-
Aginnensis olim dedicatae (ut censent. viri erudili) nificusexstiierat.
e in vuigatis legebaiur favumingens, quam leclio»
sensim VinceniiumCaesaraugustanumpatrOnumade-
plae sunt. Vide cl. Rtiin., in notis ad Greg. Tur., nem emeiniavit Brow.
1. ide Gloria martyrum, eap. 105. Lege el Scalig., ' Tres Codd. Vat., arce fulura. In Vcn. Edil. sic
lib. vi de Emend. lemportim. legitur iuteger versus :
a In Ven. Ed., mensreddita Christo.
b In uno Cod. Val., vinceretille miser. In Cod. Auspiciispraemissafideserat arce futura.
Vat., Stagnea tecta, item in Ven. Edit. e DuoCodd. Vat., de pestemaligna.
c Haec sancli Vinceniij basilica prope Aginnum >D b Edit. Ven., evocathinc populus.
sita eral in loco Pompeiaco dicto, in quo Vincentius, 1 UnusCod. Vat., metet.
Christum confessus, capite plexus fuerat. Narrat i Incerlum quis fuerit hic Nazarins, ctim tres sub
Greg. Turon., lib. vn llist. Franc, cap. 35, et lib. i hoc nomine celebrenlur die 12 Junii. Primus passtis
de Gloria Martyrum, cap. 105, hanc basilicam, est Mediolani cum Celso puero, quorum corpora a
a Guntramni mililibusfuisse violatam, ut iliesauros sancto Ambrosio invenia sunt. Alter Ebroduni; ter-
accolarum illic depnsitos raperent, hoc eorum faci- lius Romae; cujns corpus delatum in Galliam opera
iius continuo ulciscenteNumine. Scaliger, lib. vi de Chrodegandi, episcopi Mettensis, an. 76o. Vide
emend. lemp., opinatur Greg. Turon. ea in re Ital- Ruin., in nolis ad Greg. Tur., de Gloria marlyruui,
lucinaium liiisse, qui basilicam illam prope Agin- I. i, cap. 61, unde liaechausimus.
num sitam exislimaveril, cum eadera prope Lugdu- Sancti Nazarii reliquiae colebantur in agro Nam-
num Convenarurn posita fuerit, quattior dierura iier netico tempore Gregorii Turonensis, ut videre est
ab Aginno distans. Sed Greg. Tur. egregie vindica- loco superius citato.
lura cl. Ruin., in nois ad caput 33 lib. vn Hist. k Sanclus Dionysitis, episcopus Parisiensis, a
Franc Greg. Turon., lib. i, cap. 28, llisi. Franc.pas&us
d Et si ignoremus ubinam vere essel hic locus, referlur au. 250 aut etiam post; sed alia monumenla
Yememetis vulgo nomiuatus, facire tamen credimus ostendunt eum a bealo Ciemente in Galliam mis-
uspiain in agro Burdegalcnsi positum fuisse, cum sum (uisse; unde ejus martyrium ad saccilura se-
silus atncenitate, tum religione conspicuuui, ul ex cundum esscl rejiciendum. Lege Ruin., in nolis
73 MISCELLANEA.— LIB. L 7i
Longius hinc olim sacra cum delubra fuissenl, A Nec angusta ° priiis sublraxit fana sacerdns,
Et plcbs ob spalium saepe timeret iter, Haecnisi perficeret, quaemodo culta [facta]placeut
Exiguam dederat bic praesul Amelius a arcem, Assidue in prisco peragens cerimonia teinplo,
Christicolain populum nec capiente loco; Donec rite sequens consolidasset opus.
Quo vitaeclaudenie diem, deliinc prole graduque CAPUT XII.
Venil ad hacredem hoc opus atque loctis. De basilica d sancti Bibiani.
Fundavitque piam banc papa Leonlius b aulam,
Obtulil et domino splendida dona suo. [Basilicam sancli Bibiani, Sanionensis episcopi, ab
Eusebio coeplain a-dilieari, sed minime perfectam,
Quatn veneraiidtis habet propriam Dionysius ccdem, Looutius, episcopus Burdegalensis, precibus Etne
Nomine sub cujus sanclificata nitet. rii, episcopi Santonensis, compleverai, non iniiii
mvim ad eam' rem vel Placidina, Leonlii olitn
Qui fcrvenle Gde, Cbristi solidatus amore, uxore, conlereiite. Iloiurn iiaqiie pietatem ac inu-
Vertice supposilo colla secanda dedit. nificeiitiam Forttinatus commendat.]
Membrorum contemplor eral, cupiendo coronam, Digna sarerdotis Bibianie teinpla coruscant,
Vile pulaus quidquid ferret amore Dei. Quo, si justa petis, dal pia vota f fides.
Ut moritura. caro doniiin immorlale pararet, Quaepraesul fundavil ovans Eusebius s olim;

Vulnera dilexit, sed caritura ncce. Ne tamen expleret, raplus ab orbe fuit.
Hostili occurrens gladio.se misit Olympo; Cui mox Emerius h successit in arce sacerdos,
Unde mori voluil, vota saltttis habet. Sed coeptum * ut strueret, ferre recusat onus.
ad Greg. Turon., lib. 1 de Gloria martyrum, cap. 72. At Launoyus in Diss. de duobus Dionysiis, c 6,
Lege et ea quaeadiiotaviiuus ad Acta S. Dion., p. n obscrv. 6, censet basilicam de qua hic Fonunatus,
Op. Forl. Percelebris eral S. Dionysii basilica prope non inBurdigalensi dicecesi.sed Luleti.c ftiisserqiiam
Parisios, de qua saepe Gregor. Turon., et de qua primum Atneliiis antistes Parisiensis erexerit ad an.
fuse Adrianus Valesius, in part. n Defens. suae con- circiler 530, quo Amelitis Parisiensem regebatEccle-
tra L.unoiuni; allera vcto Ambasciaci. Al haec, de siain, quamquc Leoutius Burdigal.poiiiilex ex sttidio,
qua hoc loco Fortuuaius, Bitrdegahc, aut in Burde- el religione erga D. Diiinysitimamiilificarit, ac refe-
galen.ii agio siia litisse videiur, ab Amelio, Leoulii cecii. Verum piaelerqtiatnquod nulli liic menlio (it a
decessorc, primitus exsii ucia.
" Uic Amelius
Fortttnato qtiod baecbasilica esset Parisiis, eaque ab
in Burdegalensi scde aniecessit episcopo Biirdigalensi refecia linssel, cerie Amelium
Lenniitnn I, iiecessorem hujusce nostri Leontii. (Pri non Parisienseiu anlistiiem. sed Biirdigaleiisemiuisse,
mmcixrwnoia.)—PosuimusAmelium se.disseproxiiue salis inde perspicilur qund Foriunattis Leoniiuin.iiti-
anle Leontiiun scniorein in scde Btirdigalensi, quod qtie Burdigal. episcopmn, Auiclio successisse in illa
inter Cypiiaiium, qui an. 503 inieifuit concil. Aga- sede releral lib. i, cap. 11, hisverbis:
thcnsi et AurCianeiisi prinio, et inler Leonliuin, C Quo(Anielio)vitteclaudentediem,dehincprolegraduque
qui au. 541 inlerfuit conciiio Aurelinnensi iv Venil ad haeredemliocopusstqtie 1ictis.
(ul oslcndit Coinliiisad au. 541, iuiin. 65), nimiuin FundavilquepiamhancpapaLeoiiMusaulam, etc.
spatit inlerjecium sit, quamobremCypri<iiioe.nilinuo (Secundmcurm nola.)
Leoiiiiuiii suliiciainus. Oibeiiarlus lameii (ut refert b.InGalliaChrisiiana.aSaminai tli. edila, hocoperis
Cointius) in Noliiiu uiriusque Vascomce, lib. m, tribuiltir non Leoulio II, qui fnit, aetaleFortunaii. in
c 7, post Cyprianuui p.niil utrusque Leonlios. Gallia Buideg.ileitsis episcopus, sed ejus deccsson
Robenus vero Leonlio primo successisse refert in Leontio I, quod demiror.
se.ic liuidigal. Callicitiuui, huic Aiiielium, lura ' Edit. Vcn. el Paris., nec congesta prius. Ilem
Cyprianuin, tum Leoutium juuioieiii. Nos duos unus Cod. Vat.
Lcomios stjtingendos noti duximus , quod Cutn d llanc sancti Bibiani basilicam in suburbio San-
LeoiitiusI subscnpscril syiiodo Auielianeiisi lv, an, tonum luisse, apparet ex tcstiiiionio Greg. Turon.,
541, et Lcontius junior sedere ccepent aute an. lib. de Gloria coufess., cap. 58.
54a, quo per iegaium subscripsil syuodo Aurelian. « Sanclus Bibianus, si.e Viviantis,'invulgaiisCita-
v, liaud videiiiur disjungeudi. logis, secundus urhis Satitoiiensis episooptisponitur.
baniiiiaiihani vero in Galiia Christiana Amelio ' NarratGreg. Tur., supra citalo loco, quod liner
Lcouliiiui 1 >ubrogaui: intcr huuc vero et Leonlium in vulgi maiiibus, ei otu.is versabaiur suo lempore,
juiiiiircm Cyi>ri»num tcdtsse refcrunl. Nec proban- qni molem vir.ulum sancti Bibicmicontiuebut.
aiiui videtui qu d ipsi idcirco post Amcliiiin velint s Itic Eu-ebitis Emerii decessor linl in setle Sinto-
Leouiiuiii 1 s>ea>sse, quod Foriun., c. 11 I. i.refcrat: D iien^i. Inlerfuit conc. Attrcl. u, aii. 535, ei v, an. 549.
Kxigiia.udederal liicpraesulAmeliusurcem h liic Einerius, AZmulusapiiellaltis ab inlanli»,
CiirisLiCidaiu uec cqneiKe loco
L.UJ.U1UIII is fuit qneiii Leo titi.suua cinn cpiscopis COIII,MO-
QuuMiteJ-iudeuie uie.n, deti.tu p.-olegradtique vincialtbiis, iu syuodo convocaii^, depuleral de c>i-
\ euiLait iwsreLlein
liocopus,;il.|ue loeus. scopatn, quippe qui impeliavcral a Clolario rcge
Fu.iuavilqutipiatu hauc papa Leunuus aulam,etc ut absque melropolilaniconsiliobenedicerelur, utiiar-
lum IIOIIasserat Fm tunaiiis istud opcris, ab Amelio ral Greg. I uron., lili. iv II st. Frauc, cap. 23. Vi-
aiigusliiiii el incoiumoduin relicluui, ad eiiui qui deiur iiaque Lconinis basiiii.im sancti Bibiani ab-
ptoMiue loci rjus et gradushaeres fuitamp ilicandiiin solvendam ^uscepisse, aiiteqiiaiii in synodo tnim
ac leiiuv.iiidiiiiipervcntsse; e conlra illaoiuiii.ivel de deponcret, aut cet lc postquaiu redierat ctnn ipso in
Leont.o riopiiineajeipi possiiii,i|ui elsi nou proxime, gr.iiian. Ctiaribertiis iiimiruin, Cl.itarii Filius, ve-
h.tres laiiii-ii Anielii iu sede Biudtgtileitsi fuil. (Juo- lienieii;er in Leontiiiui et ejus comprovincales
circa el HubcrtUj, qui laudaliir a Coiutio, illa csl ex irserat, quod palris ejus IJCUIIIIrescidisseiit, ni-
Foriuuali verba de Leontio jutiiorc inlerpretalus. bil se c IIMIIIO ; tiim clencuin, judtcii ilius niiutiuin
Praebcriiuicuiu Furiuuatus, qtti lolus eral ii: Leontii plaustro, spinis sirato, iiiipo-iiniu, in exsilium eje-
junions laudibus extolleiidis, cjrtsdein sludiumin ba- cerat; ac Leoniius ipse, noiinisi per.^olutacerla auri
silicts qua reliciendis, qua exaedificandissaepius os- summa, effugeie poiuit comii.imiemcaeteris episcopis
tenderit: nihrt vero ejusmodi narraiil de Leontio I, qui convenerant in illatu sytiodutu, calamitatem
cujus epitaphium scripsit, quod exstat I. IV, c. 9. ' Edit. Paris., sed comptum.
PATROL.LXXXVIU.
75 VENANTIIHON. CLEM. FORTUNATI 0PERUM PARS I. 76
Qui precibus commisit opos tibi, papa Leonti, A CAPUT XIII.
erjjos' M hoc votum jugiier ittstat amor. De basilica sancti Euiropii 6.
Ultro tale decus tibi se servavit ageridtrm,
Nec nisi ttt fueras, qui loca sacra dares. [Basilicam item sancti Eutropii, episcopi Sanlonen-
sis, jam collabentem, a Leontioiiistaiiratam fuisse
0 meriium justi, mariSurum in luce perenni, el exoruatara refert, non sine divino aduiouitu et
Per quem se cupiunt tcmpla verenda coli. consilio.J
Sacra sepulcra legunt Bibiani argemea tecta, Quanlus amor Doriiiriimaneat libi, papa Leonti,
Unaftimis tecum quae Placidina dedit. Quera sibi jam sancti templa novare f moveiit s|
Quosup^f effusum'rotilans ihiermicat aunrin, Eutropii [Eulropis] h illa eteniin veneraiidi aiuislitis
Et spargunt radios pufa metalla suos. [aula,
Corruat * et seShiodrlaceraia suo.
Ingenio perfecta novo, tabirlata coruscant,
Artificemque a pffles b hic animasse feras. Nudatasque trabes paries vacuatus liabenai,
Sed cui itH srilmb tfonaria tanta dedfstis, Pondere non tecti, sed male ptessus aquis.
Hic agat, ttt vobis stet dihtUrna saliis. Nocte sopore levi euidam^veniente ministfo i,
Nec dubiteht, qui digri* ferunt, sibi rnagna rependl. Instauratorem te docet esse siiura.
" Pro mercede tui meruit riiagisilte
Praemia dum propriis c reddat d opima Deus. morieri;
0 Felix, de quo IIt pia cura Deo.
»Id in more fuisse, ut fornices templorum, ac pa- Lipsana Eutropii, meutionem facit, ut ejus quaejam
lietfts, a priscis illis lempoiibus. belluarum aliorum- perfectaet absoluta fuerat, nec ullam iu eo operam a
que animantium figuris, sive pictis, sive sculpiis, Palladio impensam coinniemorat. Letmiius vero San-
exornareiitur, conjicere licet ctim ex monunieiitis tonis (quae tivilaa Btirdigalensi Ecciesiae ut provin-
aliis, tum;ex orat. 19 sancti Gregorii Nazianzeni, qui cialis meiropobtaiiae subjiciebatur) plura ejusmodi
patrem suum laudansmoriuum, ac templum descri- reliquisse pictatis su;cel inuiiificeniiaeiiioiiiiinenta,
beus ab ipso exasdificatinu,inter caetera refert: illud satis lesiaturipse F<>rlunaius,cap. 15 Uujuste libri,
K.tOv<wv, xai.£tu&-.vxaXkeat'StopoyeJV tig v^/o; aipiueyov, ubi tle Leontio loqneus, ini|iiit :
f.VXTOtf WTTEfi KUTWV iz\a.<5UaOIVOU "kstTVOilivOt; fOS Nonsolumbic (Burdigalre),sed ubique micanttua tem-
yvasmf, sivc columnis et animantium formis perpul- Inter quae(ilaiidensSanctonUs
[|ila, sacerdos:
itlad.icet.
ckrit, per cameras in sublime elutum, ei pieturis, sive
figmeMis, naturm non cedentibus, pulchen irnitni, Nou recte itaqne Browcrus cani hasilicam a Pal-
ac niagiiificeiiiissimiim foisse. Fortunalus iteui in ladta positani, a Leontio novis operibns refectam,
proxiino carmiiic idem natrat de Basitica sancti Eu- ei instatirataiii fuisse opinatur. Leotilius t|ti ppe
tropii, hisce versibus : aetate Paliadiuin tiniccessit, ut mirer -i vel Sanlo-
1M Wtrtpt*Camersfe decusinterrasilependet, p nensem cpiscopttm illum unqiiam videre potuefit.
Ouospictnrasolei, ligna dedere jocos. Leontius qnippe prima jtivc.iitite (ut rHert Fort.,
Sumpsitimagineaspatriessiiuulamlofiguras, cap. 15 Imjusce libn) secutiis est castra Childeberti
QrjlEafequeteeta pnus, haecmotiopiclanitent. regis in llispaniam. Ea vero expeditio Cieta est ad
an. 531. Vixii autem annos eirciter 14 ut idem For-
fiiinfi autem morem ornandiparieles ei fornices lem- lun. affirinai in carmute, qtiod scripsit in ftiitus
plqrum, sive pictis, sive scnlptis itnaginibus, orlum ipsius Lcontii, lib. iv, cap .10, ut liati.Jsciam an per.
arbiirdr ex ipso ornatu Salomonici teinpli, quem venire potuerit ad an. 570. Palladios vero lerlius fuit
expressum legimus lib. III Regutn , cap. vi, his in sede Sauionensi episcopus post Emerium, quein
verbis : El omnes parietes lempti per circuitumscul- Leontius, ut s .pra diximus, in synodo deposuerat
ptil variis cmlaturis, ei torno; et fecit in eis cherubim, ad an. 5(3, vel 584. Palladius, ad an. 597, adhuc
ti palmat, et picturat varias, quasi promtnentesde pa- praeerat Ecelesiae Santonen^i; quo temporea Grego-
iiete, et egredientes. rio Magnoj R. P., sacras reliquias impelravii per
b ln duob. Codd. Vat., artificemqueputas.
• lb., dum quoquepro parvis reddil. Leuparicum,. presbyterum suuin. Sed videsis Coin-
* Edit. Venei.: tium, ad an. £67, nuui. 26.
Quae cunt Ua sint, qui poltiit Leonlins basilicam
Buriique simul prOpTiUS [F., propriis] reddit opimai a Palladio aediticatain, vetustate collabentem , ac
[Deus. prope dirulam (ut bic refert Fortunatus) restaurare,
ac resliluere/ Anle 1'alladinni et ipstiin Leon-
• Sanctus Eutropius, ut narrat Greg Tur., lih. • tiutn stabat vcius templuui initique boRorem sancti Eu-
de Gloria niariyr., cap. 56. in Galliam a D. Cle- B tropii dedicatum; cujus pndnde meinoriinn a Pal-
mente direcus, et ab eodem cotisecralus episcopns, ladio ca snltini ex paite reiiovatain censendiim est
ibideni a paganis opprcssus cst, illisoque capile in- ex Gregor. Tur., quod, antequam ejiisdeui cadaver
teriil. Qiianquam, qund Eiilropinm a D. Clemenie invriiliiiii fuisset a 1'alladio, cl ira cicatrice insijiiio,
missum in Galliam ail (>r>g. Turon., id m.igis ex martyr fuisse ifriioiabatnr. Quatu ad reiu addit ino-
vulgari Otiinione relnlil qnani ex hisioriic verilaie/iit meiiltini aliquod vet sileutiiun Foitunati, qtii ntts-
aniinadvertit cl. Ruin.. in notis ad ciiattnn Gregorii quam hoc in carmine Eutropium niartyieni fuisse
lociim. Porro sancii Eutropsi memoriam ex parte commemorat, qui caeteroquiu rem illam, praeserttin
inierniortuamln GaUia, resiiluit Pallad.us, epis. omis divinitus, ut uairat ibid. Gregor. Turon., c.uflrma-
Santonensis, cadavere illitis, cujus in capiie adlmc tam, nunituam tacitus praetermisisset..
iiiiisw cicatnx cernebalur, comperlo, ac tn n>vam ba- s Dno Codd. Vat., templa novare monent ilem
silicam, sub ejus litulo detlicatam, illato. Vide Greg., Edit. Ven.
loco supra eitato. b Cnus Cod. Vat.i Elropitis enim venerandi
* Hanc basilicam a Leontio Burdigalensi episeopo 1 Duo Codd. Vat., corruerat seaio, quod lenen
restauraiam et ornatam esse eamdem crediderim, in i Browerus, in nolis ad lioc cannen, ail: Leontium
qoam Palladius, Santonum episcopus, poatea ejus- per quielemadmonilumfuissede saneti Etttfopii leinplti
dem sancti Eutropii cadaver a se inventum, ut dixi, restaurando, cum tam aperte Fortunatus idcuidamev
intulit. Certe Greg. Turon., lib. i de Gloria man., mimstiis.ejus contigisse divinilus affirmet, a qui
jap. 56, basiLcac iliius, in qua condita suni sacra postea Leoutius admoueretur.
77 ttlSCELLANEA. - LIB. 1. 78
Nuric meliore via viruit reriovata velustas, J!LNec poterant subito tibi eulmma celsa parari,
Et lassaefabricaefltosrettivivus adit. Haecnisi digna tuum promeruisset opus
iElas accessit, tameri haecjuvCriescitIrohore, Nobilitate pbiens praccellis, papa Leonii,
Unde sehex iieret, Jiinfor inrfe redit. Clarus ab amlquis, si numerenlur aVi.
fitc scalntae\Ms., sculpiac1 (SameraS tfeeiis interraslre Nam genus, etprbavi, vel qtiidquUtin drdiite dicam,
[pendet, Per procefes celsos currit origo vetus.
Quospictiira solef, ligna dedere jocos. Tempora d ffugiiint,ei stat lamen aula pafenluin*
Sumpsil iraagineas paries simulando ffgrir&s, Nec patiiur lapsum, te repararite, doriius.
Qttaeneque tecta prius, liaccmodo picta niteni. Nobiliias longos hpri inciinavit in annos ;
Urbis Sanctoriicaeprimus fuit iste sacerdos, Cui magis ascensuitiprdfes opfma dedil.
Et libi qui reparas, jure priora b dedit. Inclyta progeriieSorhavit Itice priorei,
Cum sua lempla tenet sanclus, liabitando quiete, Haeredisradio splendet origo patrom.
Inslauratori reddit bonore c viccui, De radice sua veslita esl flore vetustas;
Quam merilOvestraelaudisobumbrat bOhor.
CAPUT XIV. Qiiamvisnon aliquis potior modo possithaberi,
tlecaiice 3 Leoniii episcopi. ][} Tu tibi praecedis,amplilicando palrei
Emicat altus apex, generosa steiiiinaia pandens,
[Calicem a Leontio et Placidina sedi sacraeoblaturii
comuiemoral.] Cujus apud reges unica palma paiet.
Ecclesiaenimc jtira regis, venerande sacefdos,
Summus in arce Dei pia dona Leonlius offert,
Altera nobilitas addiiur iude tibi.
Votis juncta sacris, et Placidina simul.
e labor est allaiibus Pontificalisapex qtiamvis sit celsuS iri urbe[orbe],
Felices, quorura aplus,
non feruut. Postqtlam te meruil, crevil adeptus honor.
Tempore qui parvo peritura Aula Dei, et pastor, VtcibUssibi pra>miareddunt,
Illi tu ornalum, spem dedit ilia tibi.
GAPUT XV. Munere divino pariler florelis utrique, .
DeLeontio f epitcopo. Tu mercedd places, illa decore nilet.
nobrlttatem Tertius a decimo liuic urbi antisies haberis\
[Leontii generis, eptsCbpif.em gradum,
niuniliccniiatn in templa celebrat hoe carinine, Sed pfiriius meritis eriumeraiiduseris.
eidemque 1'lacidinae, iLeomiiolim uxoris, laudes Templa vetusta Dei revocasii in culmine prisco,
adjtingil.J Poslque stium fapsum nunc metiora placent,
Iiiter quos genuil radfans Aqilifanicuse HtU, C Flore juventuiis, senio fiigieiite,Coruscant,
Egregiis merilis culmina prima leues, Et tibi laeta favent, quo renovaute vircnt.
Givibusex [etj Gailis supcremine*talia polestas, Ut lu plus ageres, incendia tccta cremaruitt,
1
Tu potioi reliquls', et tibi nemo prior. El nunc laude lua pulchrius illa mica.it.
jPraecedismultns, nulli minor, aique secundus, Nullaque flammicremaescnserunt damna ruinae,
Nec superest aliquid, quod dare possit honor. Quae modo posl ignes k lumine plena niient.
QuTcum se priitiiim* ve>tivil fiore jtfventns, Credoquod ex seSe Voluissentipsacreraari,
Parvuseras annis, etgravilale senex '. Ul lalior ille tuus haecmeliora daret
Versus ad-Hrspanas aeies cttm rege sereno), Post cineres consumpla suos, tenuesque favillas,
Bititiaecrevil paltiia secunda toae. Sic solet et Phoenix l se renovare senex.
Cujus priiniiiaetanto placuere relatu, Iristauraia eiiam sacri est baptismatisauia m,
Ut meritis esset debitus iste graduS» Quo maculas veleres fons lavat unus aquis.
a DunCodd. Vat., aecessit, sed hme. Edit. Ven., finilimus, quemadmoduinet villas
qnae a Sidonioet
accestilted et liwc. Forltinato coimiienioiantur(loinusillorum ac ftiiniliae
b Hisce verbis, jure priora dedit, declaratur Leon- proprias fuisse, similiiudo earum ut suo loco
evincit,
lium melropolitam fuisse cujus dicecesi erat com- D indicabimus.
provincialis Saiitonen»is Ecclesia. s Cnus Cod. Vat., A</Mi(aiii«s axis.
« Tres Codd. Vatic, r.edditamote vicem. b Unus Cnd. Val., qui cum se primo.
d Hnjosce calicis ineiitioiieiiiiterum facere videtur 1 Unus Cod. Vat., et gravitaiesenis, ac
perpeluum
Forlimatus seq. carmine, ilbs versiculis : est fere in hoc Codicesenis pro senex ponere, quod
semel uotasse siilliciat.
Muneribusque piis dotaslialtariaChristi, J Referl Gregorius Turonensis, Hislor. Franc lib.
Cumtua vasaferuutviscerasauctaDei
e Iri Ediiis legebatur quorum esl allaribut dptus ni, cap. 10, Childcbertum regeni, Hispaniamincres-
sum cum exercitu, eju»dcin, occiso rcge, poiitum
uterque; resliluiiim a firow., ex vetere Ms., quorum fuisse. Haecitaque casira secuius fuisse Lcontius di-
labor estattaribut aptnt. cendus est, jam iunc aetate pnbescens. Illa autem ex-
1 Htc Lenntius successerat in sede Burdegalensi
peditio conligii ad an. 551 circiter, uti diximus su-
alteri Leniitio, ctitii ip>o,ut videiur, generis neoe-si- pra, in notis ad carm. 15hi jusce libri. Chi.debertum
tudine conjuucius. Horum stirpem et oiiginem teferl itaque sub noinine regis sereni minime dubiio dccta-
Brovv.adprns.ipiam Panliiioruin, conjecturam faciens rari, cujus reli^ioiieniac pieiaictn saepe laudat For-
ex quodam Sidonti Apoilinaris ioco, lib. viu, epist. tunalos, sed pra^cipuelib. vi, cap. 4.
12. Certe Leontius ille, de quo Sidonius facile pri- k Unus Cod. Vat., per ignes.
mut Aquitanorumdicitur; atque huic Leonlio, de 1 Uuus Cod. Vat., sic floret et Phoenix,corrupte.
quo hic Foriunatus. videlur origine et familia fuisse m Browerus, in notis ad hunc locum, osteudit
79 VENANTIIHON. CLEM. FORTUNATI OPERUMPARS I. 8*
Ecce beala sacrai fundasti lempla Mari.c, A Haecpossessor habet, quidquid transmiseril anie,
Noxubi victa fngil, seinpcr babendo dieni. Sola tenetb secum, quaeprius ire facil.
Lumine plena micans, imiiain esi au!a Mariam, Haectibi templa dabunt, et vasa sacrata, sacerdos,
llla ulero liicem clausit, et isla diem °. Et quidquld reliquum, nec numerare queo
Nec solum bic,-sed ubique b micant ttt.i templa, sa- Ecelesiaecoluinen lculmen] per tempora longa gH-
[cerdos. [bernes,
Inter quac plaudens Sanclonus illa doccl c. Et mercede pia fructus ubique miccs.
Qui loca das populis, ubi Cliristum jugiter orent, Cogoramore etiam Placidinaepauca referre,
Untle.salus veniat, le facisesse viam. Qnaetibi tunc conjux, est modo cliara soror'.
Ecclesiaequedomus crescenle cacumiiie pollet, Lunien ab Arcadio veniens genitore refulget,
El probat esse niiiiu, quod modo cttita placet. Quo manet augustum germen, Avite, ttium :
Fecisti ul libeat cunctos huc currcre cives, Iraperii i fastus [fasces] toto qui rexit in orbe;
Et domus iiua vocct, t]uidquid in urhe iuatiet. Cujus adbuc pollens jura senatus liabet.
Ornasti patriam, ctti dona percimia prasias, Humani geueris si ciilmiiia prima requiras,
Tu quoque dicendus, Biirdegalensedecus. Seinine Caesareok nil snperesse potest.
Quantum inter reliquas caput haec d snper cxtulit B Sed genus ipsa stiuiii sensus mndcramine vicil;
[nrbes, Cujus ab eloquio dulcia inclla fltiuiit.
Tanlum Ponlificesvincis honore gradus. Chara, screna, decens, solers, pia, milis, opittia,
Inferiora vclut siint fluniina ctuicla Garumna?*, Quacbona cuncta geril, quidqtiid honore placet.
Non aliter vobis subjacct omnis apex. Moribus,ingenio, meritorum lute coruscans,
Rlienus ab Alpe means neque laniis spumat habenis Omavit sexum mens prctiosa stium.
[arenis], Plurima cur referain, quantis sit praedilarebus,
Fortior Adriacas nec Padus intrat aquas; Quaepotuit votis nupta placere tuis.
Danubius par est, qui longitis cgerat f undas . Augeat h;ccvobis vitam, cui templa dedislis,
Haeccgo transccndi; jutlico uoia inilii. Culminibusquesuis culminavestra tegat.
Muneribusquepiis doiasti altaria Cbrisli, CAPUT XVI,
Ciim tua vasa ferunl viscer.i sancta Dei.
Hymnus de Leontio episcopo.
Nam cruor, ct corpus Dominilibamina summi,
amhieiis lociitn Leontii, episcopi Bur-
Rile ministcrio [minislerium], le tiibiicnle, venit. [Cum quidam etiindcin, absentetii jam, 1'a'so iimrie
degalensis,
0 felix, cujits dilat pia teutpla facultas, - exsiinciiim luisse divulgasset, qtin moriiii in lo-
Cui res ista m.igis non perilura mauet. ^* cuin sulficeretiir, ac Leoutinsex insperato reversus
Non aerngo lerel t nitirdati denle talenlum, ex ilinere, sese incoliimeiiigregi stio oslendir-sel,
ForUiiianis, seqticnti carmine, rediium ipsius
Nec conira liaecfures arma dolosa niovent. feiicissiiiiunigralulalur, queiii txntn jiiciiiidiorein
Etdaia rcs vivit, facitel bene vivere daiitem accidisse afliriniii, qund in eiim ii.eid-rat oiem
Ctimmoritur lerris, diiciiur indc polis. qtto is primo sedcm Burdegalensemcoiisceuderat.
> Eac scilicet quae uxoruni in loco erant ante
baptisteria, vetcris Ecclesiac more. et nsti, fere
seorsitu a basilici- exstrui solila fuissc, quoil itein episropn iiin, bocce diguiiaiis gradti auclis babebau-
ex hoc tesiimonio Fortotiati ronfiriiiniur. Sanclus CIIIII tur pro sorortbus. Neque eiiiiu secns ciiin illis ac
sornribus vivebant, iboro plane sejiiucii, ex
Grcg. Tur. e iain lili. x llist. Franc.. cap. 51, inler canoiiiini decreiis,
c«ii'ra npei.l, q ibns ip»« Ecrlesiam Tiiionensein Iiiuc Conslaiititis et prisca Ccclesia; iu Vita
eoiisiieludine.
prcsbyter, ('eriiiani Anlis-
ornaveral, bapiisteriiim reccnsel, qnod prnpe basi- siodniiiisis,
lic.nn cuiaveral srililiraniliiui, in tu ens : < Baulisle- cap. 2 : uxur, iuquil, in sororem ex con-
riuni ad ipsam basilieani a-ilifiiaii pr:cc<pi. i llem juge miilalur.16Sed vide Sirmou., in notis ad SiUO-
lili. v, iilu iilnrious hce illusirat.
linplisicriiiin Mogunlia',qtind a Sidonio, ejus urhts iiium, epi-t.
i Utius Cod. Val., imiieriis(actus, cmr.
cpi-copo, exsiruel.iin liter.it, propii.uti ntilam ba- k Avitus, Caesiireadigiiiiaie,"gemis scirii, c.rlcro-
bnisse, a bnsiltcic;i'dihiio scjuiiclaiii, conjici polest
cx Fo;t., c 12, 1. n. De nqiie, nost.a bac aciale, 9 quin iiobtlissimiim, miillo au^iisiiiis a.que <larius
veleriiin liasilicaruiu bnplsleiia, ieic ali ipsis bast- ledlitleral. Is Arvernis orttis Anieiiiin ex gente,
licisse nsiiii posita, vetirem i.laat tonsiicludinem ac avos et proavos loiga sette i lusiies h.uiniibtis, ac
liiorein sals det laranl. panieio oniine itisignes eiiiimcr.ibal. i)e quo, ni
" Foriuiiaiiis hc indic.ire vidciur, basilicam caiiit Siiloniu^ Appoliuaiis, in pancgyitco quem
stincia; Mariii', a'dilicit:nn « l.eoniio, vitreis fene- RoinacreciUnil eideni Avilo (cujus lil.aui Sidoit it-
Stris oeulatani finsse, sieut ideiu de 1'nrisiaca lo- ipse uxoreni duxerat), ait :
queiis ecclesin, lib. n, citp. II, pari mndo dixit : ltnlilacuim.iximadnrliim
Prima capitradios,\ifeis oculatalenestris, SleuitnaUicnmplpxuingermpn,i altiiulacucurrit
Artilieisqucmanu,clau.-iliu areediem. I'er proaves,genlisquesuue,te lcste, Philagri,
b Vide quae supra diximus, ad c. 12 el 15 hujusce Palriciusicsplendetapex.
libri. Qiianquam ipse Avitus, jam adepius Impermi..,
c Edit. Parts., monel. postea in eo regcndo minus felix liiit. Nam, cum in
d Unns Cod. Vat., capul exsuper exlutil. odium scnattis inc.idisset, exsulare cogitur; quo
e Cod. Vat. Garonnm; ilem Edit. Ven. tempore idem creatur Placemiae episcopus. Veruin
' Edit. Paiis., egerit. et inde profugiens, qtmd se undiqiie couquiii senti-
s Edit. Ven., non wrugo lenet. retad neceiii, cum peleret Galiiam, in iiinere obiit,
L lu Edif. Ven. dcsunt bi dtio versus : sola tenel de quo vide Greg. Turon., lib. n llisi. Franc,
wcv.m,el seq. cap. 11
81 MISCELLANEA.— LIU. I. 82
Daia occasione, pltira edisserit adversus eos qut; A Quse nec pali desiderat,
«piscopalemhonorem atque gradum ambiunt.] Non infert mens improba.
Agnoscat Homne saecultim Nec longiore tempore
Antistilem Leontium, Versnntur in boc murmure ;
Burdegalense praemium, Dum cogilant succedere,
Dono superno redditum. Redit sacerdos qui fuit.
Bilinguis ore cillido Oranle plebe, protinus
Crimen fovebal invidum, Dum nemo credit, redditur.
Fereus acerbum niinliiim,
Qu» confluitnt per ' tristia.
Hunc jam sepulcro condilum. M.ijora siint licc gaudia,
Celare se non perlulit, Plnusu favebal civilas,
Qui trisle fiinus edidit. Cui redil felii ilas,
Elsi nocere desiit,
Insana voia prodidii. Orbat.1,qtiem defleverat,
Patrem recepit anxia.
Deccplus arie noxin, •**
Cnssatn b deflet crimina, Quem vix pulabat rcddiium,
Praevenla voio prospero,
Dum qtircputabnt tristu,
Res mira quando cernilur,
Conversa sunt in gaudia.
Solet stupere visio.
Exempla saeva prolulit,
Calcnnda cttncto tempore, Recolligit i rector gregem ;
Errore captum suscipit k ;
Ul jnm sibi conscriberet
Pasloris arce cognita,
Decreta, vivo antistite. Gavisa sunl ovilia.
c
Fucnia res II.TCcontigit,
Vilanda casio peclore, Sumpsit gradum qtio tempore,
ut Regressus est co die.
Snperstite praesumeret,
Posl fala quod vix debuit [defuitl. Quis noii superno munere
Hoc contigisse prtsedicel?
Gravat sacerdos ordinem,
Tanlum nec anle praemium
Qui episcopatum sic peltt,
Plebi fuit, cuni faclus cst;
Pracceptaqui complectitur, C
honoris ambitum. Laetata quanlum tunc fuit,
Fugit
Quaudo recepit praesulem.
Hoc si rui d sit debitum,
Cnnctus nscendat grndum, Venite, cives, plaudite,
Non se petcnte eallide, Et vola votis addiie,
Sed dante Christi munere. Quo facta sunt miracttln,
e Servent eum coelestia.
Ineptus est quis ipse se
Pracferre vult Ecclesiae; Xristus sereno lumine
Nam rem sacraiam sumere, Circumvolet, quem rcddidil,
Ecleclio divinn sil. Ut ttiua crescat graiia,:
Eatus ' sacerdos ordinem Mercede, vila, gloria.
Hilarius non ambiit, Ymnum cancndo concrepet,
Marlinus illnd effugit, Quisquis Deo non invidet,
Gregorius vix sustulit. Laus ejus est, qui prresulem
De mortis ore retrabit.
Leges reftiiant ambitum, D
Invasor omnis pellilur : Zelante fido pectore,
Quod resputint praetoria, Tain vera dici non pudet:
Vilet s nefas Ecclesia. Hancparva nobilissimo
Maligna erant h certamina Papae damus Leonlio.
De sede non tamen sua,
Primi versus in colis snnt acrosiichides, per 1 Ibid,, post tristia
alplmheii litieras ordine digesti, ut jampridem ani- ) In Edil. Ven. sic lcgitur sequens colon :
madverul Browerus. Recolligitrecior gregpm,
b Unus Cod. Vai., cassa deflet. Edit. Paris., in Eri ore ductiissemttae.
margine, causata. Pasloris vocecoguila, .
c Kdii. Piiris., fugata. (javiiasinitovilia.
d Ven F.dil., hoc si qui jussil, debitum. k ln IIIIOCod. Vat. et Edit. Paris. secundus ver.
e Untis Cod. \»i., quiipse se. sus coli sic legiltir:
1 Vcu. Kdii., el P.nis., Charus sacerdos. Errore captitmsomitaa;
* Uuus Cod. Val., vilat ttrfus. «l in margine eju^dein Edii. Piiiis. '
b Ibid., maligna erunl. Errorempellitsemita
63 v-ENANTIIHON. CLEM. FORTUNATlOPERUMPARS I. 8*
CAPCT XVII. A Reddidit interea prisco nova balnea ciiltu,
Ad Placidinam, matrem n Leonliiepiscopi. Quo recreant fesso.sbjlandaIa.ya.cxaviiqs,
'
[Fortiinaliis exinsula quam incolebat uiiliit quaednm llic referunt, nutrisse lupos, deserta tenentes
ad Placidinam iminuscula, ac narrat se, cum Intulit hic i homines, expulit unde ' feras.
navigaret adverso Unrea, ad lerram rejectum, ad
Placidinam iosatii appu!is-,e.n CAPUT XIX.
Munera parva niinis, pia, susx;ipe,qnqcfco,libenter, De Vereginis, villa BurcUggleiisi.
Quaemagis ipsa decens munus in orbe micas. [Vereginis villae, iiem in agro Biirdegalensiposiiae
situm, de-cripiionem, aedificia a Leutitio insiau
Fluclibtis e inediis baec '' ut daret insula yobis, raia, celebrat.]
«
Oceaniis tumidis murmure pracstat aqu.is. Inter opima ferax qua volvitnr unda Garomnae,
Quaeloca dum volui properans agnoscere ponti, Vereginis ripis vernat ainoenusnger.
A Borea veniens reppulit unda furens. Hic brevis ascensus leni subit aggere clivum,
Prosperilas ut vestra, d lamen se plena probaret, Carpit et obliqua mole l vialor iter.
Obtulit in tcrris quod peteretur aquis. Allior a planis arvisminor eminei altis;
CAPUT XVHI. Necvem, humilis nimium, necque superbit apex,
De Bissono[Bissonno]villa Burdigalensi. T>Colle sedet medio domus acdificaiadecente.r,
[Bissoni, villae in agro Burdigalensisiiae,amuenilntem Cujiis ulrumque latus binc jacei, iude lumet.
de-cribil, el una ae.diliciaquae vclusiale cdlapsa Machinacelsa casae triplici susp.ctiditiirar,c#,
Leontius refecerat et exornaverat cotu.gaemnrai.]
Quo Pelagi pictas currerecrcdis aqtias.
Est locus e, aestiferoquamvis si.t leropo.refervor, Exsilit unda laiens, vivo genernta metallo,
Qno viret assidue flore refectus age.r. Dulcis et irriguo fonte perennis aqtiae.
Respirant croceis depicta coloribus arva, Quo super accumbens celebrat conviviapastor,
Fragrat odoriferis blandior hcrba comis.
Inclusoque lacu, pisce n natante, bibit.
Incola Bissonnm vocat lumc de nnmine prisco, Nunc ° renovanda venit papacmercede Leonli,
Millia seplem urbs hitic Bnrdignlensis abest.
' Quem Dominum longo tempore culta cupit P.
Quo possessor amans prseloria grata locavit,
Panibus atque tribus porticus asqtiasubit. CAPUT XX.
• Slraverat De Prmmiaco, villa Bnrdegalensi.
ipsa solo, senio rapiente, vetustas,
Perdidemt vultnm forma decora suura, [Fortunatus in ilinere Praemiacum, Leoniii villam.
penransiens, ejusdeoi situra et pulchriiudinerx
Hunc s, meliore via, revocat tibor ille L«oiUi, celebral carmine, .ciuique a Leorjtioacdilictisau-
Quo prcesente domus h nulla ruina premit. _ ctam et ornatam fuisse declarat.]
Nunc quoque prns.periusvelut aula sepulta resurgit, * Quamvis instet iter, q,ref$di,aig,uj> xojumine ctirae,
Et favet auctori viviftcata suo. Ad le pauca ferens carmina r, fle,ct.oviam.
An quae olim uxor Leontii fuerat, ejusdem ma- i Ed. Ven.intulilkuc; huc deest ia uno Cod. Vat,
terhoc loci appellatur, ob egregiam ejusdem in 1 Edit. Paris., ir.de.
Leontium charitatem ,ic praes(tauteinyirlutem? An, 1 Ed. Ven., molle viator. Paris., carpit et
Edj;t.
quod verisimilius, pro sororis iiomine,inalris nomen obliquum colle.
irrepsit! Cerle Brow. negat in Ms. sanciiGalli, matris m UnusCod. Vat., n#c Ifumiljs.
nomen reperiri. Ilem deest j.nCodd. Vat. n Solemne fnisse veteribus, ui .prope flumina do-
b Unus Cod. Vat., ut hmcdaret. mos in agris exstrticrent, ttiide ei ruris amrjenitate,
< Ed. Ven. : agrorumqne longo prospectu, et una piscatione frue-
Oceanustumidasmurmureprasbetaquas retilur, ut alia omittum exeinpla, ex Sidtutio iniel-
El duo Codd.Vat. tumidasprmstataquas. Ed.Par.: ligi potesi, qtti, carm. 22, villam Burgum descxibens
inter caeterahaechabet:
OceannstumidumfF.tuniidus] r ourmure pressitaquas. Flecterisad Isevam?Te porticusaccipit ampla,
Et in mnrgine, tumidas. Directiscurvataviis, ubi Uia.giaesummo
J Vitle, quac dixi in Viia Fort., num. 79. Peudet, et arctnlissut saxeasiba coluuinis.
8 Sidonius Apollinaris, carm. 22, villnm descri- Allavolubilibuspalet hiticcoenaliovalvis,
bit Ponlii Lenmii, Burgum nomine, sitamad G.irnm- " «v Fusilis Kuripuspropl,er,caait ^nrlasjujjefgj?
nam in ripaDuranii, seu Dorononiae: quae sati.eviila Anlefores ppudeute lacu,venairiqtieserulf,
siitt suo, ac tlescriptione, tiim aedificioriimeiegantia, Cudosaiiivetiiuut nantesccenaculapisces.
ac balneorum opporlunitate, una ex bis esse vide- Item Fortunalus, c 9 I. x, villam describens Childe-•
lnr, quas Fortunatus hoc carmioc, t$, et duohus berli regis, lilii Sigiber.ti, bs/sc rtifiri inter caetera
sequentibns, relert, quamvis sub diverso nomine. Deniquedum praesuntreges in sedibtisaulae,
Lege inlegriim illnd catinen. AcmensiBollich)prandiafeslacolunt.
f Praetoria appellabantur aedes sumptuosae ac RetibusinspicilurquosalmofasceJe.vatur.
Et numeratpisees,cumsit in arcesedens.
magnificaein agris exslructae; forte quod publica Rex favet,immensaresilil clumpiscisab unda,
tpdifiiia, seu palaiia, mole sua et structura exteqnare Atq\ieanimosrelicit,quod sua praedavienit.
videreniur. Sneton., in Vita Calignlae,cap. 57, haec 0 Ibid., nunc removenda.
babet. Inexslructionibusprmloriorum,aiquevillarum, r Edit. Paris.:
omni posihabita ratione, nihil lam efficereconcupisce-
bat, quam quod cfficiposse negaretur. QuamDominusCultamtcmporalongacupit.
B Duo Codd. Vai. et Edit. Ven., hmcmeliore. 1 Browerus edidernt primo : reirahalque volnnwie
b E.iil. Paris., dnmos. curas poslea edidil : relrahaniue vutuininc rnrm,
> ln tino Cod. Vai. mutilum rcperitur hoc car- uiram; sequi mavis, scnsus inieger est. Vai. Codd.
men , sicuC et 20, ac deest iniegrum sequens favent primaeleclioni.
poema. r Unus Cod. Vat. ei Ven. Edit., carmine fleetoviam.
|6 MISCELLANEA.— LIB. I. 80
Captus amore.tui, nunquam memoranda tacebo, vALangtiidus arentes fugiens vix cxpljcat undas,
Tenequeprsetereo, praetereundo locum. Et cum pisce suo palpitajtip.se simul.
Qui cum digna foquar, si syllaba quarla recedal, Flumine subducto vacuiaas iambit arenas,
Praemiacumppliens, praemia nomen habes. Sedibus in propriis exsul oberrat aquis,
Deliciis obsessus ager viridantibus arvis In limo, migrante Iacu, consumitur ) amnis,
Et naturalis gratia ruris inest. Terraque fit sterilis, qjjiofuit unda rapax.
Condita quo domus est, planus tumor exit in altum, Deficiuntusto solatia cuncla rigore,
Nec saiis elaio verlice regnat apex. Nomine cum proprio iristis, et aegereget.
Qua super inctimbens locus est, devexus in amnem. Forle viator, iler gradiens, non invenit haustus,
Florea gemmato gramine prala virent. Unde alios recreet, qni sitil ipse sibi,
Leniter appulsus quoties insibilal Etirns, ge cupit infundi fluvius, si porrigis undas,
Flexa supinatis fltictuat lierbn comis. Si lamen est fiuvius, quem madefactat k homo.
Hinc alia de parte seges flavescit arislis, Gurgitisimpressas labens [Ms.,lambens] rola signa
Pinguis et al.iric.etnpalmes opacai iwmiim. [arenas l
Piscibus innumeris non deficit luida .Garomaajb, Atque resudanies orbita sistit aquas.
Eisi desit agris, fruges abundat aquis. ^ Si venias equitando viam » sub tempnre cancri,
Sed te quoerebant haecmunera tanla, Leonli, Vix tamen insidians n ungula mergit equi.
Solus defueras, qui bona plena dares. Vidimus exiguum de limo surgere piscem,
Nam qund pulchra domus, quod grata lavaera ni- Qui retineate luto, nanlragus errat humo.
Consolidalorem te cecinere suum. [lescunt, Nec iluvius, nec eampus adest, nec terra, nec unda
Ut tamen acquirant et c adhuc fabricanda decorem, Piscibus inbabilem nullus arare potest
Temporibus longis baec lua dona regas. Sola palude natans querulos dat rana susurros,
CAPUT XXI. Piscibus exclusis advena regnat aquis.
De Egircio d flumine. At si forte fluat tenuis de nubibus imber,
[Egircii fluminis indolem ac varietales describil.J Vix pluit in terris, jam inmet iste minax.
Laiis tibi forte mjnor fuerat, genexose e Garoinpa, /ngentes animos parva de nube resiimit:
Si non exiguas alter haberet aquas.. Fit subito pelagus, qui fuit ante lacus.
Lubricat hif quoniatp ten.uatoyEgircfus f haustu, Turbidus incedens, undis eget ipse lavari,
Praefert s divitias paupere fonie tuas. Semper inaequalis, cui ° nihil aut satis est.
Denique dissimilem si comparet ullus ulrumque, ' Non ripis contenlus, agit compendia cursus,
Q
Hic ubi fit rivus, tu puto, Nilus eris. Qtiod de monte bibit, per sata plena vomit
Te famulans intrat, sed huc b tua regna refrenant, Vortice torrenti rapitur, quasi morte P lyranni,
Gallicus Euphrates lu fluis, isle laiet. lndignatus iter, munera vastat agri.
Nam quantum Oceanumtumidus tu cursibus anges, Discurrit seges in fluvium 1 stat [Ms., sed] piscis in
Iste tuas tantum crescere prxstat aquas '. Ordine perverso, messe natante, Jacet. [agro '
Torrida pracsertim curo terris incubat aesfas, Quaefuerant ovibus, donantur pascua ranis s,
Ac, siiiente solo, Iristis anhelat ager, Prata tenent pisces, et trahit unda pecu,s.
Cum Titan radiis ferventibus exaral arva, Obtinet expulsus * stabulum campestre silurus,
Et calor ignifero votnere fuidit humum. PIus capilur terris, quam modo piscis aquis.

a Unus Cod, Vat. et Ven. Edit., cuique congreg. de Propag. Fide a secrelis, item litteram II
b Unus Cod. Vat., Garonnw. digna. instar consonanlis haberi :
= Ante adhucdeest ei in uno Cod. Vat. Edit Paris..
Lignumquo Gliristushumanumsubdidithostem...
atlamea acquiranlut. » Edit. Paris.:
6 In Ven. fcdii.
perpetuo dicilur Gircius fluvius. ]
e Edit. Paris., genergsa. ' Tantumte lympliisexcitat iste suis
' Egircius, ait Browerus, clarissimos i Edit. Yen., subducitur amnis.
rum Auscos, Novempopulanaeproyinciae, Aquilano-
nunc Vas- k Ibid., made(aclal humus.
coniae metropalim, alluit. 1 Edit. Paris., habenas.
s Edit. Paris., profert. mEdit. Paris., diem; in margine, viam.
h Mnnet ad hunc locttm Brow. " Edit. Ven., vix tamen insidiens. Uuus Cod.
perpetuum fere Vat.,
morem esse Forlunati, ut litieram H habeal instar . MXtamenins^dens.
fortisconsonanlis,quwnon evanescul,sed synqtwpham 0 In Edit. Ven., qui nihil.
quoqtteprohibeal. Beda (ail idem) hoc animadverlit P Edit. Paris., more.
(de arte melrica in synataephe),cum in poetarum ar- i Edil. Ven., in fluvio.
bitrio esse scribit, utrum H consonqntis, an aspiralio- 1 ISrow. postea emendaxit, quod bis edideral, in
nis nolam impleat, prwserlim ubihac littera sermo agro, snlficiens i« arvo, quoinodo in Ven. edit. legi-
sequensinchoaverit. llujusmodi cxempla passim in tur. At in Codd. Vat. nibil .iinimadvertisimile hujus
poeiisaliis, quu liic apponere stipervacaneum duco. emendationis.
Liceat solum adnotare in disticho qui inscripius le- B UIIIISCod. Vat., pascua remis.
gitur cruci Vaticaiiie.qiiiimJosiinus Junior et Sophia 1 Edit. Ven. :
Aug. urbi Roiine muneri miseruni; quamque illu- Obtinet expulsosslabulumcampestresiluros
stravit cl. et doctissimus vir Sleplianus Borgia sac Edit. Paris. silveslresiturus.
87 VENANTHHON. CLEM. FORTUNATIOPERUM PARS I. 8«
Sarcula quos foderent agros, mnla a retia miscent, A Sufficiat flagrare sibi, cur addo vapores?
Figitur hic ramus L qtio stelit anie palus. Aique bis acstivuincresecrc tcmpus ago?
Sors una est piscis, siccent, aut flumina crescant, Uuica sed tandem damus haecsolaiia laudis,
Niinc residet limo, nunc jacei exsul agro. Quod tribuit pisces evacuatus aquis.
Sed cur Irisie diu loquimur de gtirgite parvo?
Urilnr el verbis, nec recreatur aquis
• Enns Cod. Vat., tnale relia.
b Edft. Ven., ftgitur Itic hamus. Untis Cotl. Vat. habet
banus, corrupte; forle hamus legi debet.

LIBER SECUNDUS.
CAPUT PRIMUM.' CAPUT II.
De cruce « Domini. Jn honoremsanctw crucis, hymnus.
n Pange, s lingua, glnriosi praeliumceriaminis,
[Crucis Domini ct
dignilaiem virtutem laudibus pro- Et supercrucis
sequitur. ] trnpxodic triumplium nobilem ,
Qualiler Redemptor orbis immolntus vicerit.
Cru\ benedicla b niiel, Dominus qua carne pependit, De parentis protoplasii frande facta b condolens,
Alqtte crttorc suo vulnera nnstra Invat «. Quando pomi noxialismorsti iu morlem ' corruit,
Milisamore pio, pro nobis victima factus, lpse lignum liiin i notavil, damna ligni ut solvcrct.
Traxit ab ore lupi qua sacer agnus oves. Hoc opus nosirac salulis ordo depoposceral,
Trnnsfixisd palmis ulii mundum a e clade redeinit, Miiltiformisproditoris k arle ut arlem fallerct,
Alque suo clausit fnncre mortis iter. Et medellam ferret inde, hosiis uitde Iteserat.
Hic ninntis illn fuit clnvis confixa cruentis, Qtinndo venit ergo sacri plenittido teinporis,
Qnaeeripuit Pniilum crimine, morte Peirum. Missus est ah nrce Patris naltis orbis conditor,
Fcrtilitnte polens, o dulcc, et nobile lignttm, Atque venlre virginali carne factus prodiit.
Qunnilo litis ramis lam nova poma geris! Vagit infans, inter arcla conditus pr.nesepia,
Cujns odore novo, defuncta cadavera surgunt, Membra paiinis involuta virgo inatcr alligat,
Et redennl vitac, qui caruere die. Et pedes, manusque '-, crura stricla cingit mfascia.
Nullum uret aestussub frondibus arboris hujus, C Lustra scx quijam peracia.tempusimplens corporis,
Ltina nec in noctein f, sol tieque meridie. Se volente, natus ad hoc, passioni dediius,
Tu plantata mios, secus est ubi cursus aquarum, Agnus, in crucis levatur immnlandus stipile.
Spargis et omatas, flore reccnle, comas. Hic acetum, fel, arundo, sputa, clavi, lancea,
Appcnsn est viiis tnter lua hrachia, de qua Mite corpus perforalur, sanguis, unda, profliiil.
Dulcia sangttiueo vina rubore fluunt. Terra, ponius, astra, mundus quo lavantur flumine
a Qure fuerit causa et occasio Fortnnato cur ipse nati esse soleal, citi tamenillum tribuunl antiqui etiam
hosce bymnos et alia pocmala in bonoreni saociae scriptores et Codices. In eum prwterea scile cadunt
crucis cliiciibrnret, jam signilicavimus in Viia ejus- omnia quwlaudanlitr a Sidonio. Scriptus est versibus
dem, li. 55, jnvat lanien ei bic eannlem rem breviter trochaicis. quibusinserli aliquandopyrrhichii tiumeri:
aiiingere. Itadegiintlis, sctlicet, snnciimonialis fe- commalicus est, crebris aptisqe contmutiis incisut,
iiiina, qme e regioTlioringioriinigenereiiata.Clolnrii sententiisnon inierrupiis , sed mnlliter cum versu ca-
Francorniii rcgis uxor liternt (mulier de ipso Fortu- dentibus. DeniqueQaudiano carmen hoc vindical non
ralo nostro qunni oplimc inerita), obtinuerat a Ju- sotum velus scholiastes,quem dixi, verumetiam Gen-
sliiio iinp. el Sophia Aiiguslafrusluin ligni saictac nadius, non quidem pronl editus est, sel prout in Co-
«rncts, quo siiuiii Pictaviense inonasleriuin diiaret, dice cmnobiisaicti Michaelis de Tumba, vulgalis au-
mirnciilis postea eel berrinmm. Id itnque in causa ctior, in Claudiuni nienlwne legilur liis rerbis : t Scri-
fuil i|iiainolireiiiFortiltialos, Ratlcgiiudiipsi et Agneti psit el alia nonnulla, inter quw el hymnumde passione
iibbnlissaeaddiclissimns, sn-pe carinina ad celebran- Domini,cujus principhtmest .-PA^GE, LI.\GUA.
GLOHIOSI.
(l.iin saiiclae crucis praesiantiani virtuienique pan- Fuil autem frater Mamerti, Vien><ensis episcopi. »
geret. Hacccl. Sirmondns. Auclores iiein dell' Hisloire
b Legilur hic liymnus vel in Hymnario cl. card. lilt&rairede la France, hoc pnema Forlnnato eri-
Tomniasi, sub nomine Fortunaii. piunl, cl tribiuint eidem Claiidiano. Favent lamen
« Unus Cod. Valic cl Edil. Ven. vulnera noslra Fortunato fere omnis velusiior aniiquiias , et Codi-
lavit. Item in llyiiin. cl. Toininasi. ctim fere omnium auctoritas, tum eruditi viri quam-
d Edil. Ven., transfixuspalmis. pluriini. In llymn. cl. Toniinasi legitur cum boc li-
* lu Hynin. cl. loniiii. deest a. lulo : V. C. Forlunali episcopiPictaviensiu llem in
1 lbd., luna necin noete. mss. Cotld. Val. Venanlioascribilur.
e Libet hic subjicere Jacobi S>mondi, viri erudi- h In Hymn. cl. Toinm., frattde factor*condolein.
lissimi, jtidicium de huc bymno, quod profenin no- ltem unus Cod. Vatic
tis ad episl. 5 lib. iv Episl. Sidonii : Adnolaral ( en i Ibid., worsu morie. llem Edit. Ven
ejns verba) Itocloco scholiastet qttidam hymnum( de i In Hymn. cl. Tonmi., lunc.
qiio nimirum in epislola stta atl Clandi.inum scripta k In IIIIOCod. Val., mulliformisperditoris.
menlioneni facii Sidonius) significari iltum, cvjus ini- t Ibid., el manus, pedesque,crura.
tium est : PANGE,LINGIM, GLORIIISIPRiELiiiM CKRTAMI- * Duo Codd. Val., pingit fascia.
IS. F.t guidemstytum redolet cullioremcjuamFerlu-
89 MISCELLANEA.— Lll!. II. 90
Crux fidelis, inter omnes arbor una nobilis, j\. Quodque ferus serpens infecit felle veneni,
Nulla laletn silvn profert, flore, froride,"germinea. Chrisli sanguis in hac dulce Iiquore favat.
Dulce lignum•, dulces b cluvos, dulce pondus susii- Quacquelupi fuerant raptoris praedaferocis,
[ nens. ln cruce restititit Virginisagnus oves.
Flecle ramos aroor ada, tensa laxa viscera,
Et rigor leniescal ille, quem dedit nntivilns, Tensus in his ramis, cum plantis bracbia pendens
Lt snperni menibrn regis miti lendas stipite. [pandens],
Sola digna tu fuisliferre prelium saeculi[iWs.,soecli Ecclcsiam slabilil, pendulus ipse cruce.
pretium] Hoc pius f in ligno rcparans deperdita pridem,
Alqueportum praeparare nauta mundo naufrago, Quod velili ligni potna lulere boni.
Quem sacer cruor perunxil, fusus agni corpore. Addita quin eliam virtulum flamma cnruscal,
CAPUT111. Dona quod obsequiis crux parat ipsa suis.
In honorem c sanciwcrttcis et oratorii a domus
ecclesiwapud Turonos. Denique sancta cruci baectempla Gregorius offert,
Dum pallas s coperit, signa h gerendo erncis.
[Crucis Domini virtiitem ac pretiuin celebral, et
Gregoiii Toronensis in enmdein crucem religio- g Dona repcnte deditdivina poteniia Christus,
nem, liiin in ornando apitil Tnrnnes oralorio mu- Mox fuit ct voti causa secula pii.
iiliceiitiain ac libernlilem commendai.J
Virius celsa crncis loium rccie occupat orbem, Pallia nam mernit, sunl quaecruce lexile pulchra,
ilaecquoniam e mundi perdila cuncta rcfert. Obsequiisquesuis crux habet alma cruces.
1 Unus Codd. Yat., germinat. rielcs ittsigniri, ac velari solebant: quorum memini1
b Ibid. , dulce clavum. In alio Cotl. Vat., dulcem Greg. Titron., Iib.de Mirac. snncii Juliani, cap. 20,
clavum. iibi narral ftirem qiicmdamittgresstim basilicam san-
c T lulus hujiis carminis in Ven. Edit. sic habet : cti Jtiliani, iiocitt enmtleincompilnsse; delractamque,
In honore sanctw crncis, vel oraiorii, elc Iiem in inquil, a summounam gemmis coruscanlibuscrucem
duob. Cmld. Vaiic ait lerram dejecil, colleclisquevelnlis, ac palliolit, de
d De hoc apud Turones 'oratorio mentionem facit circuilu parictum pendenlibus,uuumvotucrum facit.
Greg. Turon. , lih. i de-Gloria mariynmi, cap. 15, Videiur imqtie Greg. ejtisiuodi velulis ac palliolis
inqiiieus: Apu.l Tnronicnmvero urbem, dum in ora- oratot ii illius Tnron. parietes exoruasse, quaecruci-
loriumalrii beati Martini, ipsinsprwcursorisreliquias bus texilibus, aliisque atl speciem et ornatum operi-
collocnremus....ferunl aulein in lioc oratorio a lyclino bus, picia essenl, atque inicrsiincia, idque eo versu,
oleumebullire. Ilabenlur enini el ibi reliqttiiesunclw : quem stiperitis retuli, licet obscurius, indicari, ut
crttcis. dixi, crediderim.
e Edit. Ven., hmcquemodo mundi. Edit. Paris., Q Quacvero sequuntur :
hmcquando, in margine, quoniam.
f Edil. Paris., hoc opun. Donarepente deditdivinapotentiaChristus,
* Edtt. Ven., pallia dum coperit. In uno Cod. Val., • non ad pallium archiepiscopale, ut putat Rrow. et
dum palla coperit. ctini eo nlii, referri inalo, quam ad pallam illam
b Browurusaesiuat plurimuttt in hoc ohscurissimo holnsericam, quaui miraculoriim effectricem Greg.
Iocoexpiicando. Eo lamen propeudet, ni credat per ab adveni qnodam se accepisse testatur, lib. i de
hunc versicuhim : . Gloria mariynim , cap. 0', qun palla cruccni Domini
• Dumpallascoperit,signagerendocrucis, Illerosolymis involutam fuisse ille affirmabal. Haec
vel eas pnllas indieari qiiibnscontecta fuerat palln ab profeclo, quae tot claruerat prodigiis, digna erat quae
llierosolymis delnia, mirnculorum effecirix, ntu lein- piis Gregorii votis iu nrnando oratorio apiul Turones
in lioiiorenisnnciie crucis responderei, etilla essent
pltim ip-iim, quod Grcgorius in ejus pnllaehonorem dona
et menioriain erexerat, quo condita illa , ac veluii quaedaret divina potenliuChrislus. Sane versns
eatndeiri rem confirmare videutur,
cooperta teciaque fnerat. Hoc autem lempluin , vel qui ronsequiiiitiir
oratorium n Gtegorio dedicatum foisseopiuntur, an- quibtis ait Fortunatus :
leqiiain episcopus Tiironensis crearetttr. Deum ita- Siccito pontificideditdevolavoluntas,
ac in
que ejusdem pictateiii religionem cruce deco- i Atqttedicalacruci, conditavela placenl
randa noVi iliius operis moltiione, ornasse episco- UndeSalutiferosignotibi, clare sacerdos,
pali pallio, cui pnrpureaecruces eraut iulexlae, idque Hoccui cotnplacuil,reddere magnavalet.
declarare seqiientes versus : D
Qtiaesane qnomodoaple ad pallium archiepisco-
Donarepentededit divinapotenliaChristus, pale refeni et acconiniodari possint iion video. Nibil
Moxfuilet volicausasecula pii. nutem verisimilius qiiam ul bacc hotoserica p.illa
Palltanainmeruil,suul qusecrucelexile pulchra, texiilibus crucibus pro eo cui inservierai IISIIesset
Obsequiisquesuiscrux habet ahnacruces, picla, aique dislincla, ea;que cruces et purpurco et
Sericaqn.-eniveissunt agnavablatteatelis,
Et textis crucibusmagniticaturopus. candido colore essent permistae, quod indicare vitle-
tur sequens versus :
Al, si licet conjectursealiquid vel a me in re obscu-
rissiina itfferri (qnod lainen tottitn ertnlitiornm judi- Sericaquaeniveissunt agnavablalteatelis.
cio petiiiu»submiiio, atqtte decernendum relinqtio),
videiur diceiiduniGreg. Tur. illud sniiin npud Turo- Elsi hic verstis perobscurns evadat maxime ex
nes oraioriiim in honoretn qnidem sanclaecrticis ob- Nam ignoratioiiftgermani sensns, qui subesl voci agnava.
tulissc, ac dedicasse; aut (Irdicnlumjnm, novis mu- qtiod Broweruscenset voceni agnava pro Graeca
neribtis auxisse , et exornasse ; quocirca vcrsiculum «yvafi iisurpari, non prnbo. Cum et vox islhaec,
illum : palniii Giacca, a Latinis (quod quidem cgo sciam)
itstt tr.ila non sii, et sensus qui eidem subest huic
Dumpallascoperit,signagerendocrncis, loco minime resjiniideat."Apaya enim idem sonnt ae
iia crediderim esse iiiielligendiun, ut pallarum no- minimepurgata a fultone. Mnllem jtaqne legere ad-
miiie ea significcniur palliola qtiibns temploriiin pa- dita, riisi vcrerer voci niniiam vim inlerre.
9-j -. . VENANTIIHON. CLEM. FORf-UNATIOPE.RUMPARS I. 92
Serica quaeriiveis sunt agnava<[agnina]-a,biattea \ 4 Aique dicata crtici cbndita c vela plaeeni.
fteliSi Unde saluiifero signo tibi clare saeerdos,
Et texliSiCrncib^sffljignificaturvppiJS. "•. ' Hoc cui complacuii, reddere magna valet.
Sic cito Ponlifei4edil ha3,cdeyota yoJ[unfas. : .
CATiUTIV.
Ilem de siqnaculo sanctm crucis.

[Visum est a.crosiiclioii•isjtud r.csoluitim bic s.ubji- v Carrie creata yiri deliinc.copulatnj'e,idem, -- .
cere, leyandil.abons c.ausa,esiforie .guispiatiicur- TJt-p.aradissiacobene Isetareturin honto. . .. -
sim illud legere velit, qiiiri haeieat singulis in -
litleris,' ftufy 'i.dfcnjex js.iirjteriorestructura i.ndus- Sed de sede pia pepulit tenierabile guitur,
~'$M$'0)efya.tt)fl\i6- poeiaa.jnli.Qcce-.ordiefidocar- Serpentis suasu, pomi suco ;atra propinans.
aipine.,&g.i.agquamIicia: telse inier; ,se apte con- Insaciatrici morti fames aecid.iti.ljinc. ' -
' |i|xehd.dV 5,c yjltili .colo.raiidp,^tl |pius i.extiir.ie Gavisuriis,pj)lioc crjeliiliiis arce locator.
cpj^ipageni'^etoxd.mem, ' .. admirarj
' possi.t.. Ilabe, Nasci
jtsj.quftJllud,.:] "'.' . . | . i pro iiobis miseraris, et ulcere.ciayi
Dius apex, cariie efflngensgenilalia limi, -In cruce configi : ta.Hmala.gmai^-Ipnc.tJs.-.
Vitali terrae jpojjjpiiigi..i^atigujr),e gialeii, .. JfjnasalusMj.oJjisJign.o, :agni .s.anguineyeriii. ;.
Luciferax auraS'^i).ii^anle^s..aJ^.u^liJlj[c;. jucundaspecies, in te pia brachia Chrisii -- "''•
..;
4ojidi,t,u.r.enjxajti,sAdam'facl.o/isad -iristar•: Affixasteteranl, et^alma piabilis in iiac '---
Esiiuit proioplasma, solo res nobilis u<u, Cara caro ppiriasjnniileissu3t11I.it Jhaus.tu.
Divesin arbiirio Jadianii I.iinVine - - 4rJ),tjrsuavis agri, iecum nova vita paraiur. -
;-dehinc
Exjne.mbris.Ad,<e:yasii t ij.im yirgini.s Hevaj:; Elccta ut visu, sic e crucis ordine pttlcJira,
" Inuiip Cod. Vaf. sic - n.urpura.iingebatur; posiea yero is pro ipsa pirpura
legitur yersi.i.s: .
Serica.qiiseniv.eisdrnalahlaltea teljs. . -vel
~ c piirpureo colore tisurpari consuevit.
b Blattea vox derivala ex blatta Tres ;Codd;'Yat. efEdit. Yen ei Paris., con-
vermictilo, quo scia vela<
MISCiyLANEft, .r-iLJB,. Hj
Lumen, spes, sculjini ^ereriskliyoris ajhiclu. t; Dulce decusslgrii, yla:c(»l|,;SiljaFedempi|.: _-'. .
Immortale decus,.nefe jusii, laeta parastij Qui vero' e'x uliimis singulorurii verstiurri ' M~
Una omriem vjtanirsic-.jerisxluacaus.arigavit,. teris: '." '.'_' ... ._ . •- . .:
Imbrecruerita-pio : velis-das^nay.iiap.orlum :" In cruce; mOrs-ChrjsticurAyii.mortua mundi.
Trisiia submerso mundaali.yujner^tcJay^,
Versus ;qui crucem' 1n medio deseribunt, - hi
Arbor dulcis agri, ronajise cpriice.g.eejar, sunt: :'i~ V'r" V-
•Ra.inisde cujus vit|ilia,cbrismata fragRaiit ;
Excellens cultu, di,y.a..o/tft,fulgida «frafiiui Crux pia,"devotas,Agnen iege cum Radegnnde,
Deliciosa cibo, et pe.r,pom|;:suayjisInn.jnbra. Tu Foflunatiim fragileni, crux sancta, tuere:
I?E-hregis magp.igeouna.ijsve_tnobile;:sign«_m; Yefajspes nobis lignb, A^oi sanguine, clavo,
Mnrus, et arma yii.is, viriu.s^.lHXjaia .precatu. Arbprsuayis agri, tecuiri noya .viia paratur.
: Pande, benighe, vi;inj, vj.vax?^t-ferfj[le';Iuiii.en-: '.' " Animadyerte qiiod s^uILversu.s^
Tum.menior ndfer"op.enjnqbis, e:ger,injtie David - trigihia -qiiiriqiie, ciijiVs,ii.ume,r,i:SiirifVefsus ipiihus
In cruce relixus-jnd.ex£mji.^r^e>?Ji'jnrJ)j..-~. totii.m poema coiitexitur:. Ifr)C___icrosiicliniij sicnii et
sequenlia, de.eraht iii viilg. iirJTtiohjbus,ttesuiiUe.1iri
: Versusqni ionstat ex liiteris' •'" prirnis
' singuloram - Codd. Vatic. Exseripsit, Sc pfJmJisproiillit, P.. BrO-
verstiutnf hic est: "''.'. werus exfiodd. niss. sancti;GaIIi et TrevericD.

;CAPCT;:V.
De sancla cruce.

IfocquoqiieacrosiicIiOri,titsuperius^-primtisedidU: T>" -r|;i_c;Pji6r,,_^,^


Browerus, ex Gpdd./riss.saiicti ' G.ailiiet Treyefitio''.
Habe et boc resoliiium :"'"• VerSu.sa |ateH,Bjt\s,pftsi,ti
.:_"
'
Extorquet hqc sorie Oei veiiiabile sigrium, ;. :'
'. %i/ie:credentes? ^'djjej^jgeus^^rj^ta _.^_;|t.utls.J_r"
Rusticqlas iaudesviyenii.reddere ilatu, ''""". - . ,|futie___k|ir_i^tej
iluo,5re^^ .
In fne, .quiregit ic6 iiitiij^-^i^&mahile,Nume.n :
- ,Portio viventum, curalio fausia rnedellaV, Versus qui c'ru'cemde.sc/'Iib,^~^nV^edJiD',:-..
Exclusor culpae, Tfitiitas efftisa, creaior : Dulccmibi li_gri,ui_n,:pie.j.majus^pdpfe _ro,Sfiti;X_.
Ctijosbpnqfi .lum^ri.,jus_Kglpxia,regna ;cp_eve. : '•.r jPurnqsicolles, Jigaum .gC.iicrasjLis lion.oris,"
Ex fldei merito magnunvpie, reddis Abraliam,: ''. iDitajisiempia:Dei;pr.ux1•,etveianieri;adoriiari.s.
9S VENAMTl HON. CLKM. FORTURATIOPERUM PARS L 96
" - " .Dicens f : Innaiioriibus
-V ,- CAPUT VI. A
";
Regnavits a iigrio jbeus.
- '-'• , Afbbr decofa, et fiilgida,'
Ornata tegis purpura, : * . -
;'= Electadigno stipiie "-.."'-'• ;
Tam sancia memiira tangefe;
. --...: _: Beata, cujiis liracbiis, .
'
- Prelittm pependil stcculi,
Statera facta est corporls - V :
- . Praedam n tiiliiqiie Taitari.
Fundis aroma » cortice,
- Yiocis sapore i nectare,
_"': Jticurida fructii feriili,
Plaudis. triuiripho k nobili.
'
:' Salye.ara, salve-vi.ciima, . ;" :•
P De p.assionisgloriax, . . - .•
Qua^vila mortem perlulit,
- Eimorte vilam reddidit. _
CAPUT VIII. -.-''
In sacrum baplismum.
Tiltl n laus-perennis,. aueior
; Rapiismatis sacrator,
,- Qujsbrle passionis '-.
'Dasprseniiiim salutis -
Nox clara plus, et alma,
">..- . Quam luna, sol, et aslra,
" Quae luminum cprona
CAPUf VII. ,-''•'- Reddis'diem per nmbram. rTibi.
Hymnus in Itonoremsaiictw crucis,- -*,'.._ Dtilcis, sacrata., blanda, '_'_.
Vexilla regis prodeunl, ...'"'- Electa, pura, puicbra,
Fnlget -crucis mysterium, -'. Sudaiis lionore~mella,"
-* ~
Quo-carnercariiis conditor Rigans odore chfisma. Tibi.
''"'' - Suspensiis est patibulo. In qtfa Redemptor prbis, -
Confix.i" elavis viscefa, - De niorte vivus exit,
- Ki Tendensmaiius'ycsiigia, Et quos calcna vinxil,
' -
Redemptionis gralia. Sepultus illc.sdlvit. Tibi.
Hic immolafa est hoslia. Quam Cbrisiiis aperuit
Quo b vulneraftis irisuper, Ad genlium salutem '
Mncronediro c laiieeae," Cttjus salubri ciira, _".'
Ut nos lavaret crimine, Redil novaia plasmay Tibi. . '
Manavittinda d sariguine, Accedite ergo digni ;
"
Impleta.sunt quae Concinlt Ad gralianf lavacri, '
' . David fideli e
carmine, , Quo Jdnie recreati -'
B " ": "• ,
?.Unus'-God,VaL, conftxus.ctavis. - ; qtiamipse sequitur. Nec dubiuiu, ait, qiiiiiiFortiiria-
b \h\d.,Jjitod vulneralus. ^lus'scripseril vincissapore nectare:ut membra m cer-
c lbid., direiancew.. ticeal nectare conciiiant. ln:uno ms. Cod. Vat. ifetii
, ^lii.uiio Cod. Vat.,"e{Sangujnei , "- , legitur : viricissapore nectare. . :
_e-In'Hymn. cl. Torii,, David fidelis carmine. -t Edit. Ven., plaudis irhtmphmn nobilem. Urius
1In duob. Godd..;Val.,4icenao'nationibtts.'Ilem in Cod.-Yaiic, mendose : plaudh iriumplium nobili. ~
pej-veiiisia:scheda, ac pene derosa", adjecla uiii ex L In Ilyriin. supra laiiij., ..'de^passionis lioslia. Ad;
Codd. mss. Vat-.in qna reper,ilur IioCpoema.- '' exiremuiiradditur 0 crux ave, spesunicd, ut babelur;
i Hl_-Cyerba,r_r/r.fl-i. a_ligno ipeiis^ Ieguiitur in !jn' vulgari crticis byniiio. -
psal. xcv, jtixta yer.-,innem LX.X, quatn . le.ctiqnem ™ lu uno God. Val.', quia.vila. "- ''
pleriqiie' LaTiiii Patres secuti .-s.urii.jQuanquam; in • n Ilunc liyinntitn, s-iveritlnnum edidil cl.Edmuii-
Codd:-Vat. ct Alexandr. desuniitla, ae_.oliim legitur dus Marienc, de aniiq." Jiccll Jiilibiis , lib. i, c, 1,
OT.Krjpio;..Ko-ftsua... ...... .- . art! i8, ord. 0 , depiompuim ex polilificali i?.c<le';ia?.
k Iil4!iioCod;, prmdqmqiieluiil. Picl'avieiisis"an. 8J0. ipse.'exisliiiiat esse Foriiniiili,
4 lbid., aroma fundis cqillce. cui fitcileassentialur ijuiafflminteni ac siinilituditicnr
i Iitiino Cotl. Vai.,ivhicis saporeni nectaris. Itcm ejtisdcm-cuinstylo Kbrtun. attc.nderil. Ntuicprimiun
in IJymn. cl. Torii. Eiowerus iairieiiaffiriridl lec.tio- .c.seteris'Vb"riiiiiati''.O.peribus:,adjiiiicius-in.lui"'em jJio-
nein banc.a mssi Codicibus rejicij eaiii vero prqbafi dit.* - -: -. ."-.-•'. --;-', ; '_'-~:
,- MISCELLANEA.- LIB. II. 8«

Refulgeaiisagni Tibi. li. Aufiigantiir crimina ;


Hic gutges est fldeles Uncln fonte, sacrosancia
Purgans liquore mentes. Influunt cbrismata. 0 Red.
Dum rore corpus sudat, Corde natus ex parenlis
Peccata tergit unda. Tibi. Alvum implens virginis,
Gaudete candidati, Prsesia lucem, claude morlem
Electa vasa regni, " Chrismatis consorlibus. 0 Red.
In morte consepiilli, Sit haecdies festa nobis
Christi lide renati. Tibi. Saeculorum saeculis;
Sit sacrata digna laude,
CAPUT IX Nec senescat tempore. 0 Red.
In laudem clirismatis. CAPUT X.
O Redemplor a sume carmen temet alta concmnen- Hymnus h in sanclum Dionysium.
[tium. Forlem fidelem militem,
Audi judex moriuorum, una spesmortalium, Cnelisecutum principem,
Audi voces prolerentum B Dioiiysiiimraatiyrem
Ronum pacis praevium. 0 Red. Plebs corde, voce personet.
Arbor feta alma luce , Clentenle c Roma praesule
Hoc sncrandum proiulii, Ab Urbe missus ndliiit,
Fert haec prona pr;csens lurba Verbi superni scminis
Salvator stEculi. 0 Ited. Ut frucius esset Galliae.
Stans ad aram imo supplex Opus sacraium coustruit
Infulatus ponlifex, Fidem docet baptismalis;
D.biiiini persolvit omne Sed audiemium caecitas
Con.ecrato clirismate. 0 Red. Munus repellit seminis.
Consecrare lu dignare, Instanle sacro antisiite,
Rex perennis patriae, Errore plebem solvere,
Iloc olivum, sigimm vivum. Dum spera salulis ingerit,
Jura conira d.cinoiiuni. 0 Red. Tormenla morlis incidit.
Ul novetiii' sextis omnis Tenetur a geiiiilibus
Unciione clnismaiis, C Christi placens allaribus :
Ui sanetiir sauciala Amore laniac ^loiiae,
Digniiatis gloria. 0 Red. , Poenaslibenter excipit.
Lota nieuie sacro fonte, Unuin quod illi dcfuit,
a llvmnum supra allatum, quo ntilnr Ecclesia in fulatus GIoss. med. ei infim. Laiinit. Dncan.
COnfeClionesacri cbrisiniilis, es.e Fortlinati fetum, V. 13. Persolvat. Poniif. Urixiense (sasculi xiu,
iirilicatCodexUilttalis t.ctdesiae liistiutin;»., s.cculoxi aut xiv).
consciipins , el a.servaltis in atchivio C-lhedralis V. 15. (_->!s_r.i!._.Pnntif. 1572. tloc signum olivm
eccb-siae Yeliternre, in qiio lcgitnr sub hoc liltilo : vivum. (Joil. lion. el 1'ontif. Innoc. VIII. Viilgatain
Versus Forlunati in luttdem chrismaiis , luiii slylus leciiouem praefero. Pontif. Brix. : //._ olivm signum
afliins adiiiodtiinstylo Foriunaii. Euuiedidit cl. Jonn: vivttm.
Clnysosl. Troiuliellius, in t. II, tiact. dc Sacr., pag. V. 18. Contra jura dwmonum. Pontif. lnnoc. Vlll.
255, iu App. cuni scqiienlibus nolis. V. 20. Et sanetur saitciuta, Cod. Bon.; medetur,
V. 1. In noiiiiiillis Coilicibuset libtis lypis edilis Pont.f. Urix.
incipil byiiinus, sivc liiytlniius i.le a versic. Audi V. 25. Uesnnl. in Cod. Bononiensi bi versiculi :
judex moriuortim conciuenlium. Ril. Ui.unt., Godcx Lota '»
menle... aufutj... Uncta... influunl..
Bon., Ponlil. fi. Albiin Ca.iellaiii, etc. lltijn.ce hymiii meiiiioiieni f.cerat llildiiinusub-
V. 2. Una spes creil nliiiin. Ponlif. Innoc. VIII. Q bas in eiiislola ad Ludovicuoi 1'iiiin /Viiynsliiin,._n.e
V. 3. Profeini ium. Ril. Bl-tint., Codex Bon., Pon- exslat apud Sirinni al dicni 9 Ociobris liisce verbis:
tif. Casiel. Ed. an. 17.5. CoiiiemporalisGreg. Ttiroii., et scholasticissimusFor-
V. 4 Uonum pacis prwmium.Ritnale IJisuut., Cod. tunatus. qui pturael frequenlerail eun scripserat hym-
Bon., 1'oniif. Iniioc. Vlll. At Domiiii pacis prwmium num rltgilimicm composilionispulclurrimum, de isto
habel C-dex Bun. Kespiril, nt pulo, id laiiios oliva- gloriosissimomarlyre compoiua, in quo commemorat
riiiii quibus (.brtslo llouiino .li.rosoiyniatii,anlcquain eum a sancto Clementedestinntum, sicut m Laiinorum
palerclur, celt-liriter iugiedieiili obvia Itirba lacia paginis didicit, e c. Ilunc deimle bytinniiii editfil pri-
est. ConMile preres quas Dominita in Palinis (in i.iiusJacobus Oubleiius, iib. lAuttq., ttiitlealii ilium
Piilinaiiitn riniioruiuqtieOliva: beitediiiione) sacerdns sumpsere; et intcr hos Kdiiorcs Op rum sanCliDio-
canit, id e^t piecus quai exordnim ali bis vocibus nysii, i.dit. Ven. aii 1756. Repcritur et in Vindiciis
suminii : Peliniits, Domine; Deus qui dispersa; Deus Areopagiiicis P. Laurentii Cozzae, ctlilis lioni.c an.
qui miro clispositionisordine; Deusqui per olivmramum 1702. At Joao. Lautioinsin disseri. tle duobus Dion.,
pacem lerri* calumbamnunlianlem, eic. cap. 18, negat huuc hyinnum esse Forlun., sed rem
V. 11. Stans ad aram humi supplex. Ponlif. lnnoc. noii cvincit, qiiucirca non dubilavi illutn edere sub
Vlll. At humo supptex Codex Uoiion.Hanc leclionem Fortunati nomine, piaesertiin cum et stylus, optimus
rebquis pr__fero, et ex ea derivatam suspicor vulga- lesiis, id suadeat.
tam lectionem imo supplex. Stat ad aram Kit. Bisunt. c l.ege quaeadnotavimus ad Acta passionis sancl
Infulaius: coiisnle quae tradil ad voces Infula et In- Diony.ii. uuaeexsiant ad calcem Operum Fortun.
$9 VENANTIl HON. CLEM. FORTUNATIOPERUM PARS I. 101
Pro Rege colla tradidit: \ Pessima mens bominum, diri nova bestia monslri,
Dilectionem pectoris, Nec tauri indomiti suflicit ira libi.
Cervice caesa, prodidil. Naluraerabidac lerilatem adjungere nosli;
Magnussacerdos, qui dabat Quod per se nescit, te stitnulauie, furit s.
Tcnipli sacraia munera. Turba cruenta, nocens, bujus le vulnere perdis h,
Fuso beato sanguine, . Et si non ilti, parcere disce tibi.
Esl factus ipse victima. Hic * ferus, impaliens, mox curva per avia raplu.
Feli-xpio de vulnere, Passim membra pii fundil in urbe viri.
Que pcena palinam praebuitt Tum mulier collegit ovans, et condidit arlus,
Qui morie mortein conleiis, Sola i una fainula [miracuktj participanle sibi.
Nunc rcgna raali pnssides. Ilaec fuit insigni rapiendrc causa coronae,
Gloria sit Deo Palri, Gloria martyrii sic celebrata k nitei.
Gloria Unigenilo, Anle sepulcra pii dantur modo dona salutis,
Una cuni sancto Spiritu, El corpus laceruin corpora multa fovet.
In sempiierna saecula. Dic, ubi, mors inimica, jaces? ubi vicia recumbis,
C\PUt XI. B Quando vides sancti funere vota dari?
De domrioSalurnino *. Quem l niale credebas obitu finire salutem,
TSancliSaturnini, primi Totosafeepiscopt, martyrium Dat vitam intiltis, et lenet ipse suam.
ac virtutem sepufcri describit.] llucm captiva cubas, quae te regnare putabas,
Janua celsa poli, terra pulsante, patescit, lnvadendo petis, teque furendo uecas.
Et recipit natos, qnos generavit Iiuiiius. Te ina pcenapremil, tua te fera vincula lorquent,
k
Admiranda haecest occasio facta snlutis, Quos dare vis gemiius, ipsa ferendo gemis.
Utdemorle sria praeririalucis einanl. Martyr ovans coelosrelinet, tu livida, trislis,
•taturninusenim ciipiens se neclere Cliristo, Mors, inimica tibi Tartara uigra colis.
Carnali in habitu nolull esse 3iu. Florigtra niinc scde manet siuc line beatus,
Vincula corporei rt'rs-Otvere[iiisSoTviI<.arceris optans, Iiiler odoratos " tbure calente thura adnletque]
Plenius ut Dominose sociaret homo. [choros.
Tempore uiaturo cum jam spes e-set adulta, Non aliquas meitiit placatojtidice cattsas,
Sumpserunt pretiitm vota beata siium. Praemia sed niiles victor babenda petil.
Dutiiqiie sacerdolio .nieretirr in rirbe Tolosa, j. Bigna iriumphaiiieni, quaj restat palma, sequetur,
Et populis Chrlstnm panderet esse Deum, Pro le, Christe, mori est gloria, vita, quies.
Ostendens verbis, addens tniractila faC.Fs,
CAPUT XII
Ut qttod sernto daret, cohseqoe.etuf opus.
G.niiles animas rapiens de fattce tyr..nni, De Launeboile aui mdificavit ierkplum sancti Sa-
lurnini.
Subdebat regi, qui dcdit arma sibi.
Sed vittata malis, el plebs infecta venenis, [Studium stium ni ornaudis ac celebrandis geslis
Saixiorum uiaiiyrtim ricclarat. Sancti Sa>iiiiiitii
Curari effugieus, aegrajacere vokens. niariyrium d.scnbit. Latiurbndem, ducem, tpii
Comprcndil « male sana viruin; ad capilolia duxit, basilicam in ejiisiletn iuciiioriiiin,quo loco vinctus
vulnera dedit. a Rarbaris literai, exstruxe.nl, nec non ejus uxu-
Alque suo tnedico plura rem Beieihriidem, coiiiineiidat, qua_ in eai.detti
d
Pro pietate dolum, pro melle venena rependei.s, basilicam tiberalis exsnterai. Cacierasquoque piit-
Contra lulorem noxia betla movet. simae mtilieris vtrliiics commeiinrai.J
Subligat«iudomiii sancium et' vestigia tauri, Laudibus humanis reliquorum corda rcsulient,
El siimulai, fieret ne fuga tarda fcri At mihi de justis commemorare vacet °.
a Sanctus Saturninus a Greg. Turonensi, 1.1 Hist. E quibusprimuramillipsallathymnus,
Franc, cap. 28, insittuius diciiur Tolosaeepiscbpos, Qui iolosaleuileiiuilcailie.raui,
Decio et Gtaio c.oss., id esl, anno 250. QtiOd idem J) De gradusummoCapiloliorum
etcl. Rtiinari. sullingio suo conlirtii.tt, idque ex ip- Pi3.ei|)itatuni.
Quemnegatoreui Jovisac Minervae;
siusmel Saiiiiiiiiu Actis, qn.c sincera exisiimat. Idcm Kl crucisCuri.-libonaconlitciileui
Greg. 'fiir..n., bb. i.de Gforia raattyr., cap. 48, a se Viuxitad taurililus ;n;ti^ati
ipso discordans, refert : Saturninum martyrem ab 1'lelisfuribunda.
apotto 'orum discipulisordinatumin urbem Tolosatiun* IJt per abruplumbuvecncitato
fuisse 'directum, iu quo lameti vulgi opiniuiiein se Spargerel eiirsuslaceruincadaver,
Cautibuslinctiscalulasoluti
sequi saiis produni ea ipsius verba quae inteiserit : 1'ultecercbri.
ui fertur.
b Ullus Cod. Vat., admirandm. f Edil. Paris., ad.
c Unus Cud V. l., eomprehtndil. s In iuio Cod. Val., le htimtl'antefacit.
d.ln Ven. Kdii. posi liunc versum pro pittate, £tc. b Edit. Paris., prodis; iu inarg., perdis'.
desiderauiui' qualuoi' versuscon.eqiienles. 1 In Codd. Val., hinc ferus. Ileni Edit. Vcn.
• Saitcli Siiiuriiiiii niaiiyriuin ita describit Greg. 1 Duo Cod. Vai., nna sed fimUla.
Turon., lib. i d_ Gloiia inanyruni, c. iis : Qul, In- k Edit. 1'iitis., celebranda.
qiiiens, impulsu paganorum, bovis petulci religatus 1 Edil. Paris., qum.
vestigiis per gradus Capiloliiprmcipitalus,prwsenlem m In uno, hic captivtt.
(inivit vitam capitis compage dispersa. Ilinc sic de n Edit. Paris., adoralos; in marg., odoratos.
eodem canit Sidonius, tib. ix, ep. 16. • Edit. Paris., licet.
.01 MISCELLANEA.— LIB. II. 10*
.am pietatis dpus, victores texete libris, A CAPUT XIII.
Ad clerum Parisiacum.
Admonet ingenium, res raiione duplex.
iJna quod est habilis *, de magnis magna faieri, rSe jampridem desuesse a srribendi carminibus de-
ela>at. Provocaius laiiieu hoc iii lainfem cleii Pa-
Nam bona qui reticet, criminis auclof erit. risiaci cariiien eiucilbrat, ejus otdirteiwln psalnio'-
Allera causa monei, qUoniafli snccessus k attaitir, diae assidtiitate et peritiam coHifnendans.Lattdat
Et iiiellora cnpii, qui sua fatta legit. vero in piiinis Germaiii, amisiitis Parisiensis,
fidem, pieuiiem, el in Ecclesia rccenda pastora-
Salurninus enirn mariyr venerabilis orbi; lem diKgeniiam ac soUicittidinehi.j
Neclatel egregii palnia beatai ^iri. Ccciiis lionorifictdecns et gradtfs oFdi.i.s1ittixffi;
Qui cum Roriianaproperasset ab ff.be ToloSatfi, Quos colo corde, fide, religfOriep3iT.<_3,
El pia Chrisiicoli semina ferret agri ", Jamdndum obliti desuelo caimlire jifectf.,
Tunc vesana cohors, Domini compiehendit amtcum, Cogiiis antiqiiam me .tiiovare" 1j/r$iit.
luslituitque pii membra terenda irabi, En stupidis rfigitis siinhiiaiis Istmut-attigJ t8.nf_re
Implicitus tauri pede posteriofe pependit, [ihordas, .
Traetus in obliquum dilaceratns obit. Cum mihi rtorisblito cftrrat ih arfe frrantis.
Hac ope de terris animam transmisit Olympo; Scabrida nunc rcsonat niea lingiia rribiglrie vetba.
0 felix cujus funete mors morilur. Exil et incompto raucus ab ore fragor.
Sed locus ille tfulderti, qno sanctus vincuta Sumpsit. Vix dabit iri veteri lerrugine <roiis_rCumW.,
Nullius tempH friltiis hOriorefuit. Aut fuiiio irifecto'^plendel ii. aiefe1CBibr.
Launebodes eriim post saerula longa, ducatum Sed quia dufcedo pulsans qnast maTfetisirr_.at:,
Dum gerit, instruxit culmina sancia loci. Et velut iiictide s ciua letisa terit.
Quod nullus veriiens Hoihati» gente fabrivit, Pectoris aique mei succeridiiis ighe carrirfh-rh•*,
Hoc vir barbaric» d ptote peregit opus. Unde ministratur cordis iri Srce ^"por,'
Conjuge cum ptopria Bereihrude«, clara decore; Obsequor hinc, qui me velufi .lirnace .ecofctu4',
PectoTCquae blando elarior ipsa nitet. Ariis ad offlcium vester adegit amor.
Cui genus egrcgium fulget de slirpe potefttum; Celsa Parisiaci cleri ' reverentia pollens,
Addidil ornatuin vir, yenetdfido Deinn. Ecclesiaegenium i gloria, munus, honor.
Qua_manibus propriis alimonia digna tniftistral, Caiiiiiiie Davidicodivina poemata pangens,
Paupenbus tribuens se saiiare cupii. Cursibus assiduis dulce revolvit k opus.
•ndefessa f spem [lidcmj Chrisii per lempla r.quirit, Iride sacerdoies, Leviiicus liinc nticat ordd,
Juguer erfcurreris ad pielatis opus. Q lllos canities, hns stola pulchra tegit.
Nudosveste tegit, silienli pocnla profe.f, HJis pallor incst, rubor his in vultibus errat,
Se magis aeterno feiuina fottie replet. Et candent rulilis lilia tnisia rosis
Prolicit hoo etiam, quidquid gerit illa marito, Uii jaiii senio, sed et bi bene vestibuS albe^tit,
Anxia pro cujus vota salute facil. Ul placeal sunuuo picla corona Deo.
ftux merftis in gente sna qui pollel opinws, In medio Germanus adestl auiisies honore,
Celsus ubique, micaus nobilitatis upc. Qui regil hinc jnvenes, subrigit iude sches *.
Sed quainvis altutti teucat de stirpe cactirrieri, Levitae precunt; seqiiilur gravis ordo ducatiun [ca
Moiibus ipse suos amplilicavit avos. neiitiiin],
Ergo pari voto maueaiii in saecula j<incli_, Hds gradiendo movet, hos modefatiilo ifahit.
Et micet ambobus consolidatus amor. Ipse lamen sensim incrdit, velnl aller Aaron,
Non de veste nitens, sed pieiaie placens.
Non lapides1*coccii-Cid.irim.aurdili, purpura.byssus,
Exornant humeros, sed iriicat alma lides.
* DuoCodd. Vai., habilem; item Edit. Ven.
b Duo Codd. Vatic. ciim Ven. Edit., qnoninm D bi Edii. Ven., igiie cacumen.
UIIIISi.&ii. Viit.et Ven. Kdil., clerus.
stic"..n.as antdre. Uims Codex, quonium successtts i Ecclesim geiiiuifi, prtive premium in Vulj_alis
ttmvre.
e Edit. 1'aris., Clnislicolis... agris. Usufpali.t genium prOiugento, tit antniarivertilUrow
4 --_t;Cconjicit Urowems, Ltuneboden. origine ad1linnc lotiim.
Kdit. Pnris.. revoivit.
Geiicum filisse, ctini non fuerit in inore Fortunalo 1 Obiit sanciii.. GeruianiiS lin 576, Ut consiai ex
Gallos, tunc rerint- (lominos, barti.iros appcllare, Greg. Tnr., I. v, cap. 8, anle quem annuni hoc
quiu pdius eosdetn Rotnaiuos iioininel. carnien coiisciipttitu ftlit.
« Forsawi,proprio berelhrudes. HnjnscfcRereihrudis proiude m Unus Cod. Yatic. et EdH. Psris., subrtgit btde
ifieolioneni lacit Greg. luroii,, Itb. ix lllsl. Franc, senes.
cap. 55, cujus inots vidctur rrfcrelida ad autiuin 14, " llugo Menardils, in nolis ad 1.Sacrament. sancti
Regni Clrilili-berli, sive ad arinum 58'J. Narrul ibi- ita huiic versum:
dcm Gregorius, qu d eaiJeitiinorieus : Filiam suam Gregorit papa> crtteiidat
hmredeminstiluit, rclinqnensquwpiam vet nwmsleriis Nonlapides,crocus,clafumaufum, pufpura,byssus,
puetlarum, quw ipsa instiiuernt,vel eccksiis, sive ba- ex antiquo Ms. sancti Germani a Pralis, in quo scrip-
silicis-confessorumsanctorum, qna. opliine cum his tuin legitur cidar., sed ei voci eadem .cripiura legi-
coiicordam quacde itla pra:dicantur a Fortunalo. tur superposiluin clar, linea vocabulo cidar subducta
' Edrt. Paris., indefetsa inopes. ad erroris notaiii. Iliuc cx clar se fecisse refert cla-
« Uuus Cod. Yat., ei velulincudo. rum. Edit. Paris., cidarion.
103 • VENANTIIIION. CLEM. FORTUNATlOPERUM PARS I. 104
Isle salis melior veteti quam lege sacerdos, A Triliceas fruges fervens lerit area Chrisii,
llic quia veracolit, quod priits umbra fnit. Horrea quando quidem conslruitura Dei.
Magnafutura putaiis, praesentiacuncta refellens, VoceCreatoris remiuisccns esse beatos,
• Aniea carne carens, quam caro flneruens. Quos doniinus vigiles f, dum redit ipse, videt.
Soliicitus, qiiemqtiamne devoret ira Iuporum, In quorum meritis, animo, virtuie, fideque,
Colligit ad caulas pasior opiunis oves. Tcgininecorporeo lumina quaiita laienll
4'ssiduismonitis ad pascua salsa a vocalus, Ponlificismonilis clerus, plebs psallit, et infaos,
Grex vocem agnoscens, curril amoresequax, Ltnleliibore brevi fruge rej lendiis erit.
Milesad arma celer, signtun mox tinnit in aures, Sub dttce Germanofelix exercilns hicest,
Erigit excusso membra b sopore loro. Moscs e tende manus, el lua caslra juva
Advolalanle alios, inyslcria sacra rcqnirens,
CAPUT XIV.
Cndiquequisque suo lempla peteuda loco.
domus oinitem ' De ecclesiaParisiaca.
Flagrauli siudio populum irrigat
Certatimque moiienl, quis prior ire valet. [Celebrat basilicamParisien.em, in honorem sanciae
citi.is dedicatam, et cjus l.uitles supra leiiipiiiin
Pervigiles noctesad prima cteptisculajungens Saloinoniciiuiextollit. Cbildebeiii r.gis iu eani
Construit angelicos turba verenda cboros. B basilicam libcraltiatem ac suidiiiin comuiendat.]
Gressibusexei lis in opns venerabile conslans, Si Salontoniacimemorclur maclitna templi.
Vim factura polo, cantibus arma inovet. Arle ticel par sil, ptilcltriorista lide
Slamina psalterii lyrico modulatninetexens, Naui qiixcunqnc ilMcveleris velamine legis,
Versibus orditum, carmen amore trabit. Clatisafucre prius, bic rescrata palenl h.
d
Hinc puer exiguis attemperat organa cannis, Fioruit illu quidem >ario inleitexta niettllo,
Inde seiiex e largam ruclat ab ore tubain. Clarius iiic ' Chrisli sanguinc tincta nitet,
Cymbalicacvocescalamis iniscenltir acutis, Illa.n auriiin, lapides oruarunt, cedrina ligna,
Disparibusquciropis fislula dulce sonat. llttic venerabilior decrute fulget honor.
Tympana rauca seniini puerilis tibia niulcel, Constitii illa veius, ruiluro structa i tal.nto,
Atrpiehominiimreparant verba canora lyram. Ux'Cprelio mundt slal solidala domus.
Leniier isle traliii modulns, rapilalacer illc, Splcndida k marmoreis attolliliir attla coluiiinis,
Sexus et aetatissic variatur opus Et quia pura manet, gratia major inest.
a Vulgopascuasalca, stctil et in Ven. Edit. legitur,
(subdit Fortun.) mirubatur tnulier liominem noslrc
et in uno Cod. Val. Sed genuiuam lectionem,iuqiiil temporein figura Moysispotutise conspicere.Ad boc
Rrnw., ostendebalMs. Tre~.,addito gtosseinale: VosC itiique laciuin speclare videlur idein Foruiiialus(quod
estis sal lerrw.
b iNiirratKortunalus,in Vila sancli Germani, cap. et Urnvv.auiiiiadverleral), canneii ad extremuiu sic
coticludens:
12, qnod ip.e se fiequemibus exercebat vigiliis, inde
coiilinuutis miuerabut ineitiis. l'ernic'abal ulg.da se- Mosestende manus,el luacaslrajuva.
necms, yer lnememsusliuens ciupliciierfiitjuswtatis, Ed. Paii*., juvet; in marg., juvu.
el leniporis,quod nec toleiare possent polulenli juve- b UIIIISCod. Vat., reseraia placenl.
' In Viia sancii Droctovei, ut ex.lat. saec. i Re-
nes.' Edit.
Paris., onmis. ned., sic ligilur bic vcrstts :
d IJelleliic Foiiunatiis lenties puerorum voccscan- ClaruitbaccChristisanguiiietincta, mtens.
nis urganoruiiiexiguisootiipar.il,seiiinn veio gtavio- Item in uiio Cod. Vat., ctarius hcvc Christi. Edil.
res tubis: qnibus pennisiis suavissimiis ad atires Paris., sunguinecincta.
coiicetilnsresonabat. Iluuc eiiuiilemtnitceiiiutn, qui i UniisCod. Val. ruituro fulla metallo.
solebat in psaliindia adhibeii.alibi expriincus Fortu- k Aiiiiiiynius auclur Vilae^ancli Dioclovei ab.
nalus, lib. in, cnp. (i, iiiqtiil: (qui auclor llorutsse videlmsa-c. n) ita n bi. Iinjiisce
Cleiiisecceclirrisresonal,plebsindecboraulis, basilicii'.inilia ac slructuraiii desctibil, ntiiu. 8, 9 et
Ouisipietuutiiv.iuoi quas.lct atie cauil. 10. Ctiui rex Childebeiius una cuin Clnlario in
Pnetos ad l.unc usum in caneiidoerutliri solilos ex Uispaniam exercitum tluxissel, ac C;i.'sariiiignsiani
vetcie Ecciesiai coiisueiudine, aiuinadveiiit Biowc- obsidione cinxisset, urbis illiu- cives, itl calaiiiilateiu
rus in iintis ad litiiic lociini; tdtpie i-« uniliis, iicmpe D a se sinsqiic leclis religione pro.iiilSii.ent,qui liuiiia-
Cone.l. Toliiano iv, AqtiUj-iiineiisiMIIJLudovtcoPio, nis opibiisdiifiilebinii,liiiiicanisancii \ iuc. tilii.inar-
et ex Vua Greg. M., iipuil Jnan. Diatonuin, lih. u, tyris C.csaiaiigusiani, per uioeniacinuinfeirc co_,ie-
«iip. 6, collitJiiiairal. Addit quod linjii.modi piiiios ruiit, CJUSpatiociniuin adversus bostes, pubi.a illa
Vic.lnr., Itb. lii de Vandal. 1'eisec a/peltusse vitletur supplicalioite, iinploranles. Qua spetie perculsi
hNFANTl'L"S, <;ti_-canendi peritos, uuit cunt lecturibus, htistes, cnm quid ageretur rescissent, aique ies ad
inier eoscon\esiorescelebrat, qui Carthagine retegati Cliildebeiium fuissei drl.ita, tlle coutiiiiiocuui exer-
cum caneroclero martyrii patmumdeintle adepii suul. cilu ilisccdeiidiiinlensnii, ne atKerMis superus de-
- LJiuislii.l. \~i.,-tude senis. ceiiaie cigeretur. Dtsces-it itaque, siola saucii Vin-
' Edit. Pat is., viutlans. cenlii a ctviiius i.ctepia pro niuneie. Quain lum
e UniisCod. Vai. et i_dit. Paris., Moyses. Narrat Paiisios altulisscl, bas.l.caiu in ejus liuiioiein qiiam
Foiiiinaius, in Viia sancti Geiuiani, i-iip.7, quod cclerriiue aedilicandamcuravit. iilem poslea, v.cto
cum is in doinuin Lbronis cujusdam veuissct, Amia Anialerico, (.oilioruni rege in llisp.nia, ex lcluiana
nialroua, ejusdein conjux, exclainavil rcui se inira- urbe aspoifjvii crucem auream preiiosit gemmit re-
bilem videre ; cinnque luissel internigata a vito quid- dimitam, camque in basilicaiusai.cii Vinceutii inlu-
naiii cerneret, respondit: EccebeatusGermanuscor- lit; cx quo lilulussanctwCrucisbasilica. illi adhacsii;
nula facie mihi videlur incedere: quod pene vix valeo quac iiunc saucti G.rtnani, in suburbio Parisiensi,
aut inlueri lumine, aut sermone conferre sanclumvi- ob condilos illic ejusdem cineres, appellaiur.
rum.novo more cornibus radiantem. Conslernataque Ejus vero basilica. descriplioneinita nobis tradi'
ICS MISCELLANEA.— LIB. II. 106
Prima capit radiosvitreis oculala feneslris, _\ catum, pturimum ad eam fem conferenle Berthoa-
Artilicisque manu [manus] clausit in arce diem. ra, Theodeberti regis (ilia, celebrat. Hac occasioue
a nonnulla de Adae peccato ac baplismi virtule
Cursibus aurorae vaga lux laquearia complet, canit juxta Ecclesiae doctrinam. Postremo ipsius
b
Atque suis radiis et sine.sole mical. Bertboaraeet Theodeberli Patris laudes adjungit.]
Haec c prius egregio rex Childebertus d amore,
Ardua sacrati baptismalis aula s coruscat,
Dona suo populo non morilura dedit.
Totus in affeclu e diviui culius adbaerens, Quo delicta AdaeChristus in amne lavat. _
Hic pastore Deo puris grex mergitur undis,
Ecclesiaejuges ' araplilicavit opes.
Nemaculala diu vellera gestet ovis. 1
Melcbisedechnoster merito rex atque sacerdos
Traxit origo necem de semine, sed pater brbis
Complevit laicus religionis opus.
Publica jura regens et celsa palatia servans, Purgavit medicis crimina mortis aquis.
Hanc tamen antistes Sidonius h exlulit arcem.
Unica pontificum gloria, norma fuil.
Hinc abiens, illic meritorum vivit honore, Qui Domini cultum lempla novando fovet.
Struxit Bertlioarae l voto complente saCerdos,
Hic quoque gestorum laude perennis erit.
CAPUT XV. Quae decus Ecclesiae,cordis amore placet.
De baplitterio Moguntim. j. Catbolicaefidei splendor, pietate coruscans,
[Baplisterium a Sidonio, episcopo Moguntiae,aedifl- Templorum cullrix, prodiga pauperibus.
et amplitudinem, sive ut distingueretur
pnefatus auclor, num. 10, cujus verba , quod inde celebritatem
non minimum lurainis ad hoc Fortunati carmen illu- a basilica sanctmCrucis Pictaviensi, quam ex eo quod
strandtim possit accedere, visum est exscribere, lali vocabulo indicetur non eam esse sancti Vincentii
atqtie bic referre : Gralio igiiur, inquii, vivificmcrucis basilicara. Nec refert quod Childebertus eam mona-
eccletiam sanclissimi mantjris, ubi ipsam cum aliis chis tradiderit, utdivinura servitium in ea perage-
pretiosittimis ornnmentis delegaiit Childebertus, m rent, cum propterea, populus ab ejus ingressu et usu
modum crucis mdificaredisposuit..Cujus basilicm opus non "
fue.ii exclusus.
Unus Cod. Vat., curribus Aurorw.
mirificumdescriberenobitvidetur superflttum,quatiter b Edit. Paris., hic.
scilicet dislincta fenettris, quibus pretiosissimis mar- • Unus Cod. Val. :
morum fulta columnit, quove modo crispanle camera,
Hic piusegregio rex Childebertusbonore.
eompla auratis laqnearis, nec non parietes, ul Christi Unus Cod. Vai., hmc pius.
decebalaulam, quodecorenitebant piciura anrei coloris, d
strato inferius pulchro embtemale pavimenti.'Tectum filius.IlicChildebertum
Childeberttis Clotarii frater fuit, Clodovei
vero ipsius batiticmcooperlumapprime de aurato cu- Viia sancti Gennani egregie laudat Fortunatus in
pro mre, repercussum solii jubare, sic flammigero ejusque pielaiem, et inParisiensis snblevanda
episcopi, cap. 13,
rulilabat (ulgore, quatenusintuenlium aciem reverbe- ardens studium commendat. pmperum inopia
raret nimia claritudine. Unde prw nimio decore, non Q in tuenda Ejusdem praclerea
immerito olim ipsa domus per metaphoram, inaurali ecclesiastica disciplina solliciludinein, in
sive exstruendis, sive ornandis ac diiandis,
Germani aula vocabatur vulgi ore. Idem deinde ad templis
niajorem eorum quae narravit lidem profert carmen tes religionem el liberalitalem, reverenliam in sacerdo-
tot monumenta teslamur, ut non facile reperias
Foriunaii, de quo hic agitur.
Sed Adrianus Valesius , in disp. adversus Lau- et (aitValesius, lib. vm Reruni Francic.) cnjus pietas
de summisEcclesiwrebus
noium de basilicis Galliae,contendit basilicam Pari- experimentisteslatior fuerit sollicitudo multii el magnit
siacamde qua bic Foriiinatus non esse basilicamsancti proinde mirum esse debet quam Childeberti. Minime
eumdem a
Vincentii, cum isthaecbasilica semper indicetur sub Melchisedechum appellari, sive et regem Fortunato et sacer-
nomine sancti Vincentii, aut sanctissimaecrucis, non dotem, quippe qui ei
regiam sub una
simpliciter ecclesiaaParisiacaenoinine censeatur. Jam latem, et sacerdotalem vigilantiam, acpersona digni-
siudium erga
vero quaede sancta cruce hic narrantur coiiimode, res sacras complecierelur. Childebertus
ail, cuicunque alteri basilicae convenire possunt, in sancli Vincentii basilica inhumalus fuit, in eadem
ut refert
qua honor crucis etreligio viget, ac ex rederaptionis Greg. Turon., lib. iv, Hist. Franc, lib. xx,
pretio, sanguine Clirisli nitere vere dici potest, ut a de tumulo plura vide in Append.Operum cnjus
Salamonico lemplo secernatur. Deinde Forlunatus, ron., ubi disseritur de Greg. Tu-
abb. sancti Germani a
inquii, loquiiur de ecclesia a Childeberto exstructa, Pratis prope Parisios. Reg.
et data populo Parisiaco, cum iila sancti Vincenlii e !n Vitasancti Droct. cujus ad calcem
extra Parisios posila in suburbanis, non tam _ carmen, legitur hoc
isle versus sic effertur:
populo quam monachis data fuerit, a qnibus di- " Totusin af-ectumdivinicultusinhaerens.
vinuiiiservitium perageretur. Jam vero Childebertus, ' Ibid., ecclesimviles.
etsi exslruxeril basilicamsancti Vincenliict ditaverit, e Vide quae diximus in notis ad carmen. 18 lib. i.
idein taraen an. 17 regni sui (si regio diptomaii, aii, h Exstat lib. ix, cap. 9, carmen Foriunati ad hunc
fideshabetur) qumdamecclesimParisiacm pro mercedis Sidonium, episcopum Moguntinum, in quo cjus reli-
tuw augmentoconcessit, ita ut non falso dicatur a gionem ac largiiatem in
Fortun. Ghildeberlum basilicacillius opes amplifica- dem vero s.iidium in leraplis pauperesegregielaudat. Ejus-
visse. Postremo citat suaesententiae fautores, Jaco- ruinis Moguntiaediruta jacebant,osiendithis restaurandis, quae in
bum Brolium, et Joannem Tiliuni, qtn ecclesiam versibus:
vetusia
Parisiacam a Ghildebertoexslructam fuisse sentiunt. 1 Templa novans,speciosofultadecore.
Theodebertus duas uxores babuit, Deuteriam et
Verum haud video qui facileinficiari possimuseam Wisigardem. Deuieria iiliam suam (qtiani eadem
basilicampraccipuosancta. Crucis lilulo et ctiltudedi- verisimiliter ex alio viro pepererat, aniequaui nube-
caiatn fuisse, cujus hunorem ac prelium inaxirae ex ret Tlieodeberto), plaustro impositam, e ponte iu
eruce hic re.petit Fortunatus, praesertim cum non ita lorrentem dejecit, nerex, ejus illectus pulchriludine,
certtimsit Parisiacammnjoremecclesiama Childebeno Sibi eamdem aliquaritload nuptias appeleret. Porro
exsiruclam fuisse,ut illa fuil certo qua. pristea sauciae Theod .berlus repudiata Deuteria,Wisigardem, quam
Crucis appellata est; ul matiin dicere.vel banc sancti anlea jam sibi desponsam habuerat, duxil uxorern;
Vineenlii basilicam, saltetii a Fortunaii, noiiiine e qua dicendum vidctur Beilhoarara, de qua ' hic <
eccle_ia_Parisiacaesigiiiiicatam fuisse, propter ejus sermo est, suscepisse.
PATROL.LXXXVIII. - . . &
107 VENANTII HON. CLEM. FORTUNATIOPERUM PARS I, 108
a
Seminat, unde melaf truges, spargendo recondens. ,J± sis et sancti Rcmedii locatum, carmine j.rose-
Terrenis opibus non moritura paral. quittir.]
Filia digna patri, te, Tbeodeberte b, reformans, Lucida perspicui niluerunt limiua templi,
Rexisii patriam qui pietate patris. Quo Bcapit baud dubiatn spera veneranda fides.
Et comitante lide revocasti ex hoste c triumphos, Hsec est aula Peiri, caelos qui clave eatenat,
mox rediere tuo. Subsiitit et pelagus h quo gradiente lapis.
Sed'capii pretio
Sedibus his babitat Paulus, tuba genlibus una,
Ecclesiaefultor, laus regni d, pastor egentum.
Cura sacerdotum, promptus ad omne bonum. Et qui praedoprius, hic modo praeco manet.
Marlini domus est, Christum qtii vestitegenlem,
Cujus dulce jugum nollus gemuisse fatetur,
Vivis adbuc meritis rex in amore tuis. Regem tiro tegens, et homo jure Deum.
Ecce sacerdotis sacri micat aula Remedi ',
CAPUT XVI..
Qui lenebras mundi liquit, et astra tenei.
De basilica sancti Georgii. Cultor opime Dei, Templum, Trasarice i, locasii,
a
TSancti Georgii martyris basilicam, Sidonio item Has cui persolvis, redditk amaior opes.
episcopo asdificafam, commemorai, ejtisque mar-
tyris gloriam et celebrem ii. Occidente memoriam CAPUT XVHI.
commendat.] B De tanctis AgaunensibusJ.
Marlyris egregii pollens micat aula Georgi °, [Sancli Mauricii et sociorum ejus triumphua. canit
Cujus in hunc mundum spargitur allus honor. hoc carmine Fortunatus.
Carcere, caede,fame, vincfis, site, frigore, flammis Turbine sub mundi cum persequerentur m iniqui,
Confessus Christum, duxit ad asfra caput. Christicolasque daret saevaprocella neci:
Qui virtute potens Orientis in axe sepultus, Frigore depulso, succendens corda, peregit,
Ecce sub occidtiocardine praebet opem Rupibus in gelidis fervidabella lides.
Ergo memento preees et reddere dona, ' viator, Quo, pie Maurici, ductor " legionis opimae,
Obtinel hic merilis quod petit alraa fldes. Traxisti fortes subdere colla viros.
Condidil antistes Sidonius isia decenler, Quos ° positis gladiis armarent P dogmata Pauli,
Proliciant aniinae quaenova templa suae. Nomine pro Chrisii dulcius esse mori.
CAPUT XVII. Pectore belligero poterant qui vincere ferro,
De oratorio Trasarici [Trisarici, TraserieiJ. Invitant jugulis vulnera chara suis.
i
[Templum, sive oratorium a Trasarico in honorem Hortantes se clade sua sic ire sub astra,
sanctorum Petri el Pauli, saucti Martini Turonen- Alter in alierius csede natavit berosr;
° Edit. Paris., se arcendo. 'G
, quique Sirraium, Pannoniaecaput, tenebat, postea a
b Theodebertum piaeclare laudat Greg. Turon. Theoderico, Italiaerege, devictus. Hinc conjici potest
lib. ni, llist. Franc, cap. 25, bis verbis : Erat qua ex gente esset Trasaricus, de quo hic _Fortuna-
regnum cum juslilia regens, sacerdotes venerans, tus.k Edit.Paris., Trasaicum habet semper.
ecclesiasmunerans, pauperes relevans, et mutta multis Unus Cod. Vat., reddet.
beneficia pia ac dulcissima accommodans voluntate. 1 Sanctus Mauriiius, et socii, dicti legionis Felicis,
Omnetributum, quod fiscosuoab ecclesiis,in Arvernis seu Thebmmmilites1,passi sunt anno 286, sub Maxi-
sitis, reddebalur, clemenlerindulsit. Idem lameii non miano. Eorum martyrium a sancto Euclieno,ep;sco-
tfeiicet ipsius vilia in lib. de Vilis Patrum, cap. 17. po Lugdunensi descriptum, edidit cl. Ruin., iuter
e Idem Theodebenus pluribus victoriis liobilitatus Acta sincera martyrum, pag. 274, Edit. Amsteledami
est, vir in bellis gcrendis felicissimus. Forte hoc Ioco an. 1715, ex oflicina Welsteuiana. lidem Agaunen-
Venantius eam expeditionem spectat qua Theodeber- ses appellali sunt ex loco in quo sunt passi. Agauni
IUS ipse a Patrc suo Tbeoderico adversus Golhos quippe, quod oppidum in Alpihus est prope JRhodani
missus est : qui, cum posl Clodovei obitum multa flueiita, Ctirisium confessi, mai tyrio coronati sunt,
repetissent qtia: codem regnanie amiserant, victi a cum quidem Maximianus, Bagaudarum motus cona-
Theodeberto ac superaii sunt; cumque majorem se lusque repressurus in Gallia, eam legionem illuc
iisdem cladem illaturum, nisi cessissenl, fuisset accivisset. Sigisraundus,Burgutidiaerex, Agauni ba-
niiniialus, ultro ejusdetn imperio sese subdidere, ut silicam exslruendam curavit in memoriam many-
narrat Gregor. Turon., lib. m, Hist. Franc, cap. 21. rum, et monaslerium psalienlium assidue monacho-
d In Cod. Vat. el Ven. Edil., taus regum. lu uno B rtiin inslitint anno 516 circiter, ut legere est apud
Cod. Vat., taut regnum, f. regum. Greg. Turun., ltb. m Ilist. Franc, c. 5. Idem con-
e Sanctus Georgius passus refertur an. 284, quo firmat lib. l de Gloria marlyrum, cap. 75.
anno in Cbronjco Alexandrino seu Paschali, passus Sanctus Euclierius sittiiii Agauni ita describit :
dicilur sub Cariuo u el Numeriano coss. Alii malunt Acavnus sexaginta ferme mitlibus a Genavensiurbe
sub Decio.Vide Ruin., in nolis ad Greg. Turon. lib. i abesl, quatuordecimvero mitltbus distal a capile Le-
de Gloria niartyr, cap. 101. manni lacus, quemiufluit Rhodanus. Locus ipsejam
'U nus Cod. Vat., vota viator. inler Alpinajuga in valle'silus est; ad quempergenti-
_ Unus Cod. Vat., quod capit. bus difficilitransilu asperum, atque aiclum iter pandi-
b Edit. Ven., Petaqi. Unus Cod. Vat., petagis quo lur...eviclis transmissisqueanqusliarum faucibus su-
gradienle lacus. bito nec exiguus inter monlium rupes campus ape-
i Sanctus Remedius idem est ac sanctus Remi- rilur in quo legio Sancla consederttt.
m UIIIISCod. Valic, cum persequebantur
gius, episcupus Rheinettsis.cujus Viiam scripsit inter " UnusCod. Vat. etEdil. Puris., .umd-_l.rf._jt.ni_.
celeros Ilincinarus, ejusdem successor in sede Rhe-
-uensi sseculo ix. Obiit sauctiis Reiuigius an. 553, 0 Edii. Paris. :
cum aniiosLxx circiter sedisscl. Vide infra cjus Vi- (jueis positisgladiis,sunt arma edogmalePauli.
tam scriplam a Foiiun. P Umis Cod.Val., «r»ias..«(.
i Ab Entiodio in Panegyr. regis Theoderici uieii- 1 Edil. Piiiis., cxde.
tio fit cujtisdaui Trasarici, qui rex Gepidaiuni fuii, r Edit. Pitris., erus ;
1,19 MISCELLANEA.- LIB. II. W
Adjnvit - rapidas Rhodani fons sanguinis undas, _fi Improbus ut vidh plebes quod scinderet error,
Tiuxitb et Alpinas ira cruenta nives. GraecorumJ virus protulit iu mediutn.
fsli fine polos felix exercitus intraus, Vipereo promunt semper qui ex corde venena,
Junctus apostolicis ptaudit lionore choris. Filius ut dicant quia est CrCaturak Dei.
Cingitur c angelico super astra beata senatn, Queis magis auxtliuin praestr.tsap-entia mundi,
Morsfuil uitde pritts, lux fevet inde viros. Deingeniio genitnm quae negatesse Deum.
Ecce triutnpbanlum ductor d fortissime tecvim, Quam male criirrplexus, cupiens calcare pfopltetas,
Quatuor • hic procerrim pignora sancta jacent'. Arius infelix, cUm retinet, crepnit J.
Sub luteo tnmulo latitat ccelesie lafentum, Egregius ductor, veterttm monimerifa seculus,
DivitiasqueDetvilis arena tegit. Quem Siephanus vidit, comprobaf esse Deum.
Qui factvnt sacrura paradisi erescere censum, VincfuSm amore Dei, contempto principe B mundi,
HaeredesDomiuilu«e perewsi dati. Intemerata fides pertulit exsiliuui.
Sidereo cbsrus iste threno com earne loearidu», In Patre °, qui oirmipolens Deus est, cognOscere
Cura veniet jndex, arbiler orbis eril. Divinistantunv vocibus insintiat. [Natum,
Sic pia lurba simul, fesiinans cernere Cbris.tim, Perpetuum iumen Christum, DominumqueDeumque,
Ut coelospeteret, de nece fecit iter. * Bissenis P populos edocCtesse libris.
Fortunalus enim per ftitgidadona Tonantis, CAPUT XX.
Ne tenebris crucier, quaeso,feralis opem. De sanclo Medardoi epitcopo.
<.'- CAPUT XIX. [Sancii Medardi, episcopi Noviomensis, sancliialem
De tancto Hilario. vitae ac sa.culi fugam hoc caruiine celebrat: item •
miracula percenset, quibus ejusdem pietas incla-
[Sancfi Hilarii Pictaviensis episcopi ift defendenda ruerat; posiremo eommemorat basiticam qnam in
adversus Arianos catholica de Filii divinitate do-
ctrina et exsilio pro ea tolerando cotistanliam lau- ' ejusdemmemoriam, aClotariocceptam exaedificari,
dat lioc carmiue.] Sigiberliis compleverat.}
Si Hilarium quaerisquis sil s, cognoscere, lector, Inter Cbristicolas, quos actio ve_.itm astra ',
Allobrogesh referunt Piclaviis genilum » . Pars libi pro meriiis magaa, Medarde, patel. \
Cum populum regeret diviua mente sacerdos, Qui sic vixisti terrenis hospes in oris,
Servabat legis foedera, sollicilus. Ut coelumpatriam crederis • ess» tuara.
a Edit. Ven., audivit corr. natus tit Arianornm de Fllio Dei pervefsuiri dogma
h Ibid., traxil. exprimat, meiricarnm legnm Oblivisciiiir,cofripiens
« Unus Cod. Vat.: C.primum a in voce ereatura. Pfmclare adverlit
Ciagiturangelicopiusexercitusastrabeata senatus, Browerus, male a Fabricio pro crealura poni geni-
tura, ut stet rtietrl ratio cum boc vocabulum non
mendosissime. Edit. Paris. : magis Arinnorunr senteniiatri qtiam Catliolicofum
Cingiturangelico-virtustrabeata senatu. referat. Ac profecto Fortunaius ipse paulo pos. alt:
d Ibid., doctor fortistime. Queis(Arianis)nijgjs auxiliumpraestataapientianriiBOf,
8 Tres videlicet praecipuipihsimae bujusce legionis De iugenitogemluinquaenegat esse Deum.
duces, seu praefecti numerantiir, Mauricius, Exupe- Volebant HCilicetAriani, ut ait Severus Sulpicius,
rius, et Candidus. Mauricius primecerius erat ejtts- lib. lt Htstor., e.vnlliilo in subslantiumnovam, atque
dem legionis, quaedignitas proxiraa erat loco tribuni alteram (acjum Dottointimnovuni atteruiriquei';fuisse
militum. Etuperius erat campiduclor ; et Candidus, autem lempusquo Filius non fuisieU
setiator militum, ut ibidem narrat Encheriits. Victor 1 Effusis scilicet iiitcr egerendum visceribus, ut
vero, qui quarto locoadnumerari solct, nec praefectus, nolissimuin est.
nec miles illius legionis erat,sed allerius legionis m DuoCodd. Vat., WcttMariiere. '
miles veteranus; qui cum casu iiiac transisset, ttbi " Hic fuil Constaiititis, MagniConstaiitirii /IliU.,
militesMaximianiepulabantur laeti martyrum spoliis, Arianorum fautor, sub quo in exsilium actus sanctus
noluit invitatus convesci; unde agnitus Cbristianus, Hilarius est, ac relegatus in PHrygiam, ut narrat §ut-
ibidem interfectus est. lib. II llist.
f In basilica etiam Turonica, quam a.se renova-» picius 0 Unus Cod. Vat. et Edit. PariS., in Fa/rS quiqiie
tam narrat Greg. Turon., lib. x Hist. Franc, cap. V^potens. In alio in patre quisque potentem Deui cdrr.
31, sanclorum Agaunensiuni sacra lipsana serva- P Sanctus Hieronym., in cpistola 8S, quafeesf ad
bantur : quc forte dicendus hoc carmine celebrasse Magnum, oratorem uflitg Romal, SCribitd« Hilario :
Forlunalus pro illa quaeipsum ei Gregorium Turon. Hilarius meorum confessot tetripoMtm,et episcoput,
inlererat necessitudine. duodecim. Quinlitiani libros et slyto imilattti etl, ei
e Unus Cod. Yai., qui sit. numero.
" Allobrogeserant populi qui cis Rhodani ripanl_ q Sancius Medardus Virrjrr.and_.-srs episcopus
Itabitabant ad Luram monlem, et Lemanum lacum,' crealus fuit, ut disertc docet Fortunatus irt ejus
ut refert Rrow. Hi passim pro Gallis suniuntur. Yita, num. 9. Sed is pdstea ep.scopatem sedem
* Sanctum Hilarium Pictavis natum tradii Forto- transtulit Novioraum, ut narratur in Vita ejusdeiti,
natus el alibi suis in carminibus. Ita 1. vin, c. 1, de\ a Radbodo episcopo Noviomensi et Tornacensi con-
se ipso loquens, inquit: scripia, quac exsiat tertio Isco apud Bolland.ad.dietn
Pictavisresidens,qua sanctusHilariusolim 8 Junii, ubi et causa illius translatlionisfusedescri-
Natusin urbe fuii, nolusin orbe Pater. biiur.
• Item Hieron., in .* Tres Codd. Val. et Ven. Edit., i» attris ; apud
proefal.ad Pgulam, et Eusto- Roliand., in aaras.
lib. u
' I DtioCodd.Comment. in Epist. ad Gal.
ehium, s Unus Cod. Vat., utcmtos paitiam redderet. Et.it
Vat., Grwcorumqu' viros. Veu., ui cmlum puiria creditur esse lua. Alius C-)J
- Unus Cod. Val., ul dicant, esi creatura. Fortu-
Vat., redderis-es*_.
-II VENANTIl HON. CLEM. FORTUNATI OPBRUM PARS I. m
Exsilium libi mundus erat, coenosa caventi, . Quae manei hacc animi pielas, sanclissime praesul,
A
Et modo, te gaudet cive manente polus. Laedentera auxilio qui facis ire luo?
Exutus lenebris, veslilus legmine lucis, Tintinnum l rapit alter inops, magis improbus ille m,
Post bbitum a frueris liberiore die. Qui jumentorum colla tenere solet.
De tellure satus, factus possessor Olympi, Absconditque sinu, foeno praecludit hiatum,
Et matrem linquens b cum patre, laeta tenes. Et tenet ipse manu, ne manifestet opus.
Humani victor vitii, super astra triumphas, Te venienle, sacer, causas patefecit operlas,
Atque crernans carnem, das aniinae requiem. Tinnilu incipiens jam quasi furta loqui.
Te inter mundanos vepres gradiente, fatemur, Nil valet abscondi, nil claudi, nilve teneri,
Calcatis spinis, promeruisse rosas. Facundo strepitu prodidit omne malum.
. Flore refectus c ager, suaves libi fundit d odores, Pandebat propriam veluti sub judice causam,
Balsama, tbura replent, quae paradisus habet. Nil de fure timens liberiore sono.
Cauta per angustum figens vestigia callem, Indicat, accusat, convincit, damnat, acerbat:
Sic dedit arcta tibi semita lucis iter. Te praesentc tameri, non licet esse reum.
Lata voluplaium via, quae submergit Averno, Absolvis furem, solitae» pietatis amore,
Dulcia carnis alens, mortis amara parat. •
B Addenset monitus, caulus ut intret iler.
Hoc nunquam sacros flexisti tramite gressus, Praecipiens querulam secum portare rapinam,
Nec potuere tuos prava tenere pedes. Ne vacua trisiis spe remearet inops.
e
Durtun iter ad laudes, gravior via ducit in altum : Hinc lamen, ut potero, cum raptus ab urbe • fuisses,
Quo labor esi potior, gloria major erit. Qtiaedederis populis signa verenda, loquar.
Quae prius incipiam sacri miracula facti, Cum pia composito veherentur membra ferelro,
Cum quidquid facias, omnia prima micent? Subtractum meruit caecus habere diem.
Dum fuit [fugit] ad superos huraano in corpore vita, Anxius ilie sacra Iumen suscepit ab umbra,
Ex oculis fugiens lux libi cordis erat. Et tua mors, ilii lucis origo fuit.
Si caecusvenit, rapuit palpando salutem, Dumque sepulcra dareni, oculi rcdiere sepulti,
In mediis tenebris fulsit aperta dies. Et sopor ille luus, hunc vigilare facil.
Qui voluit furti causas penetrare lalentes ', Cum fugis a mundo, datur illi lumine mundus,
Te religante, sedet; le reserante fugit. ' Te linquente diem, hunc fugiunt tencbra..
Fur sine perfeclo s voto deceptus inani, Antiqui vultus Iucem stupuere modernam,
Omnia restiluens crimina fraudis habet. Et veteri fabricac prima fenesira venit.
Nam semel ut molles carpserunt'' palinilis uvas, * Compedibus P validis, alier,
manicisque ligatus,
Non valuere gradus inde referre foras [foris]. Mox leiigit templum i ferrea vincla cadunt.
Nec potuit raptor pedibus subducere praedam, Tamgrave fragmentum, dolor estvel cernerepcenam,
Raptori abduxit sed sua praeda pedes. . Pondera tot miseros suslinuisse pedes.
Ergo ' suis laqueis coepit miser esse ligatus, Si connexa forent, elephantem r solvere possent,
Venerat ut caperat, captus at J ipse fuit. Nec poteral rigidos ipse movere gradus.
Nec tetigit mustum, sed iniqua mente rotatur, Non minus est illi, quae, subverlente procella,
Antea quam biberet, ebria turba jacet. Litloribus Libycis anchora fracta jacet.
Inccepit servare magis quam k ferre racemos, Pcena quidem gravior cecidit crescente Iriumpbo ;
Et datus est cuslos, qui cupit esse rapax. Vincere rem saevamgloria major erat.
Donec, sancte, luis verbis tu jussisses abire, Non habuit lot vincla pati miser ille, ligams,
Ut furlum impleret, doctus ab hoste redit. Sed tua quo virtus plus mereretur opus.
Sancii Medardi obiium Cointius refert ad an. 1 Narrat Radbodus in Vita sancli Medardi,
cap. 2,
545. Valesius, ad an. 560. Lege Cointium, ad an. furem illum non solura liutinnabulum, sed etiam
£45, iiurn. 9, ubi causam affert harum discriminis pecus, seu laurum abduxisse, et tinnitu divinitus
sentemiarum, el suam conltrmat. J 1'uisseproditttm.
D
b Non dubito quin interpungendum sit post .. m Bolland. corrigunt : magit improbus, illum.
matrem linquens, ut sensus sit: Medardum lerram, n In unoCodd. Valic, tantm pielatis amore.
dequa satus fuerat, linquendo, cum Patre Deo Imta 0 Edit. Ven., ab orbe.
tenere. Loquitur enim Forlun. de ejusstatu post ob- v S. Greg. Turon., lib. IV Hist. Franc, cap. 19,
ilinn. ', refert, ad sancti Medardi sepulcrum catenas, alque
« Apud Roll., flore refertut. compedes dtsruptos jacuisse, quw usque hodie, ait,
d Unus Cod., infundit odores corr. '•'., in lestimoniumvirlulis ejus, ad ipsum beqaisepulcrum
« Edil. Ven., grave temelducit in altum. ''< reservantur. Et lib. v, cap. 5, narrat de quodam
f Apud Rolland., furti causa penelrare latenler. Modesto fabro, qui innocens tcnebaiur in carcere
Quam leclionem probo. . inter duos custodes, viuctus catenis, et coropedibus;
e Ibid., sine iiem in uno Cod. Vatic. > et is, implorato sancti Medardi paiifocniio, repente
h Fortunatus,profectu;
in Vita sancli Medardi ununi tan- confractis vinculis, ct ostio reserato, liber solutus-
lUinmodo furcm ejusdem vineam ingressum fuisse que evasit.
narrat. Quod eigo postea referl: ebria turba jacet, i In uno Cod.Vat., mox ut tetigit peplum corr.
inorc locutns fuisse censendus est. ' Edit. Paris., pariter, ut tetigit.
poetico
' Edil. Paris., ecce.
\ ' Bolland. corrig.mt elephas nec solvere possel. In
i Edit. Ven., captus ipse. -i. . uno Cod. Vatic, elephantemnec soivere possenl; for-
k In uno Cod. Vat., quam '~'iI san elephas nec solverepostet.
auferre racemos.
II. MISCELLANEA.— LIB. II. UJ
Cum solidarentur, non sic strepuere catenae, A Desponsata viro, mortali lege, jacebat,
Ceu linniverunt, cum crepuere ferae a. Nunc thalamis L Christo virgo dicata micat.
Quaefuit illa prius nimiis male vincta catenis, Sponsa quidem radiat cum virginitale modesta,
Jam tibi qui solvis, libera dextra favet. Spe meliore fruens, nupta tenenda polis.
Lignea vincla gerens alier confugil ad aulam, Nec fruclus uteri sterilis deperdit honesli ',
Quaesimili mcrito scissa repenle cadunt. Flore pudicitiaeraater habenda placet.
Nec mora, vix tetigit sacrali b limina templi, Acquiril cunclos, nalum quoque i iion habet unum,
Fit tonitrus « coelis, arma ferendo libi. Progeniemque sibi gignit amore Dei.
Grandia divisi ceciderunt pondera ligni, Inde pari morbo deflenda infantia parva k,
Et qui gessit onus, corruit ipse simul. In lucem veniens membra necata irahit,
Expavit subito de Iibertate recepla, Mors et origo simul misero l processit ab alvo,
Atque magis timuit, quando solutus erat. Exstinctam generans mater anhela manum.
Quaeratio fuerit, cecidit cur pronus in arvis, Commendala tuo rediit medicala sepulcro,
Gaudia magna quidem saepe limere solent. Quod de matre perit, de tumulo recipit.
Dura jacet alter innps, visu caligine clauso,
Dum d stupet, unde salus laceris est reddita plantls.
B Caecus, nec misero lumine lumen erat.
Admirante animo, membra soluta flnunt. m oculos, quarto jam mense, premebat,
Longa nocte
Inde velus mntier, pariter nascente periclo,
In luce n obscurus ; vivus, imago necis.
Vulnere naturae mortua membra tulit.
Vocibus hunc medicis ° monuisli tempore somni,
lnclusos digitos e, morbo numerante, tenebat,
Nec poterat duclo ' pollice fila dare. Tenderet ul velox ad tua fempla gradum.
Mox veniente die, sed non sibi forfice pressa
Secuin naia quidem, sed non sua dextra pependit,
suo res aliena fuit. Enituit P Christi verlice tonsus oves.
Corpore juncta
sed tardo cum fracta Detrahit hic t crines, nitidos ut baberet ocellos,
Tempore est, jara spes ja- Et mercante coma, munera lucis emat.
[cerel, Qui titubante gradu, tractus pervenit ad aulam,
Ante tuos tumulos * vivificalamanus. Per biduum recubans ante sepulcra fuit,
Sic iuopinalum commeudat gratia votum, Tertia lux rediens nocturnas solverat umbras,
Desperata salus dulcior esse solet. Et caecooccurrit sic revocaia dies.
Mobilis ergo venit digilis lorpentibus humor Undique linitae r ceciderea fronte tenebrae,
Et dispensatus fluxit in ungue vigor. Sanguinis unda rigat, luminis atra lavat. •;
Arida nervorum sese junctura letendit, " Sicca lucerna novo flagrante refulsit olivo,
Agnoviique suum vena soluia locum. Obtinuitque suum lux peregrina locum.
Apla ministeriis inccepit palma moveri, Quid referam ', mulisqui verbo, verba dedisti?
Servitium discens, libera dextra fuit. Quod gravat, ejiciens, quodjuvat, oiiine locans *.
Nec tanium profugos pietas lua reddidit arlus, Cuncta nec enumero, tua me praeconia vincunt,
Reddidit et victum, pensa trabenle manu. Et si non potui, velle fuisse vide.
Eripuisli aliam simili de peste puellam, En tua templa u colit nimio Sigeberlus, amore T,
Membraque restituens plus animae tribuis. Insistens operi, promptus amore tui,
" Edit. Ven., cum crepuere fores. Boll., ferm.
Edit. in lucem.
b Aucior Vitae sancli Medardi quae secundo loco ° In unoVen,,
Cod. Vat., .OCI.KShunc medici.
a
ponitur Rolland., Sucssionensis, saeculi i., ita re- P Hunc versum, qui sic aniea legebatur,
fert hoc faclttm, cap. 2, n. 17 : Ut ergo sacrm Mdis
limina fide afflatus alligit (vinctus ligneis vinculis), EnituitChristivertice tonsa comis,
repentinofragore, uno eodemque momenlo, el aetum restituil Brow. vetustissimi Exempl. Antuerpiens.s
inlomiit, tt vatla compedum vincula dirupta longe ope, in quo legebatur :
ditsiiiunl. Homo peroptatmreddilus libertati, stupore EnituitChristivertice tonsusoves.
atlonilus, solo prosternitur. D Quam lectionem habent et Codd. Vat. Vvet autem
c Bolland., fit tonitru in cwlis.
d ln uiio God. Val., cttm siupel. proo.is ponitur, ut apet et apit dicitur. Bollandistae
' Boll. resfituil : legunl tonsus homo.
Porro hic Forinnatus indicare videtur Caecoilti
Inclusosdigitomorbosintmerantetenebat, in somno, non hominis manu, scd opera divina,
scilicel digilus numerans idem est index. comam detonsam fuisse, quo facto monachtis aut
' In unoCod. Vat., docto pollice.atque clericus divinitus designahatur; et illttd tanquam
s Edii. Paris, tuum tumulitm. recipiendi postea vistis accepit.
b Haecpuella niinirnra, quaenuptiis destinata fue- pignus 9 In uno Cod. Vat., delraliithinc.
rat, sanctimonialis facta, ac postea abbalissae, ut r Edit. Ven. el 1 Cod. Vau, limatm. Boll., limala.
videlur, adepta gradum, uleri sterilitatem fecun- s Unus Cod. Vatic, quid multis
referam.
1 Ibid. et Edit. Pnris., omne locas.
diore ac feliciori sobole, partis Christo virginibus,
compensavii. Bol.,!.ia/amisC/in'-./. Ed. Par.,l/ta(amo. u Glolarius, cum sanctum Medardum Noviomi
1 Bolland., deperdit onusli. aegrum jacere audisset, illuc venit, ut eum invise-
i In oiro Cod. Val., nalum qum non habuit. Edit. ret;
Paris., pariter, quw.
k Duo Codd. Vat. et Boll., Infantia parvw. " Bolland. legendiunpulant honore, ne haecvox
1 lbid., miterw. amore stepius repetatur, alque ut templi decor de-
m Edil. Paris., longaque nox. claretur.
4l'5 VENANTII HON. CLEM. FORTUNATI OPERUM PARS I. *1€
Culmina a cuslodi, quj terfiplum iq eulmine duxii, A Quis homitium digne valeat doctissimus unquarn,
Protege pro meritw, qui libi tecta dedit, Quanli sit meriti praeclarus apostolus iste,
Hr*,c,pie b, paufla ferens ego Fortunatus amore, Dicejg vel prosa, vel pulehri carmine metri,
Auxiliura posco. da mihi vota, precor. Quo saltem modicis deeoretur pagina verbis?
Tullius atque Maro veoiant: sit lingua 'facuuda.
OAPCT XXI. Versibu.8aut eurretts, aut prosa. vellera lexens',
be sartelaMattiati ° episcopoLemovicino. Non tua, sanete Pater, poterit depromere gesta.
[Sancti Martialis, primi Lemovicini episcopi, egregia Tellus te Romana, quibus te Galltca tellus
merita canit,' et Usdem«eleb.antlis iiultanapardm Post Petruo- recolunt junk»en_ s parle secunda,
linguamaut C4laiaui»me proHtetur.] Cum Petro reeolum aequakm Jorte priori.
Cbciste [F. Cbristusj prineipiiira, ftnis, lux esl, via Benjamita tribtis te gessit sanguine elare.
[Cbristus, Urbs te sie retinet Lemovica eerpere sancto.
Nomine cujus in alfoifico, semperque beat», Ilinc tU_isit, Rex magne Dieus,laus, gkiria, Christe,
Martiali 4 resonanl hic sanciissima gesla. hrisie eapus, finisque ekiens, pax, lux, vja, Chrisle.
rct,; petiilque ut corpus ejtis post obilum Snessionas, » apostoliChrisli. Hoe ipsrnn poema ante nos ediderurit
deportare, atque' ea in urbe humare sibi liceret." RomaeAuct. AmA. Edit., aa. t7§5, vot. IV, p.,433.
Vi-i-ia tmpetrata, Clotarius moriui corp*. «agsa d Sancti Mari.ia.lisiu Galiias roissionem refert
cttm pompa et a.pparatuSuessiuoas transtulil; atqtie Greg. Turon,, lih. 1 Hist., cap. 28, ad an. 250, sob
in.lerea tugurio vimineo supra ejusdem tumuluin Decio scilicet et Grato eoss. Idem, lih.de Gloria
exsWucto, rcgia mtinificentiaac liberatitale insignis conf., c. 21, ait: Quod tcmttus Manicdis episcopus, a
Uasilica ihaedificari coepit.: quam cum Ciotarius Romanis missus episcopm, in urbe Lemo.vicinaprmdi-
morle, pccupatus ajisplyere no« potuisset, i_igihei.tus eaxeexorsus esl; eversisque simulacrorum ritibus, re-
pari studio ac religione in culme.n adduxit. (d plela jum credutitale tfei urbe, migravil a tteeuto.
porro non ante contigisse videtuf qiiam Sigibertus, Ipsius Acta, qua_ eiretunferuiilnr, ei epistobe ab eo
in Chilpericum fpatrera an»a inovens, Suessionas, . fcriptsc, nuUiitsauctoritatis a cl. Ruinart babeiitur.
sedem regnt Clijiperi^t, oe«up*vit, ac in suam ditio- 6 Addidimus vocem fdcunda ducli iniiiis liftefa-
nem. redegil, po.d. c.orttkil ad a«- 5b'.i Lege VUas rum quae erant in Godice, quamvis maluissemus
sancii Merfardi apud Bolfand., in quibus sancti Mc- ponere diser.ia, cum prinia syltaba in voce facunda
dardi translatio Suessionas fuse describitiir. longa sit, quaodeberetbrevis esseul metrum staret.
Siwssio porro «ttfeserat apud Axou*m fluvium, in Id lamen ininiis religie.e in eo poeta' atieodendurii
Belgica olim SecMftdfl.ta ea. et Gl«ita,rius,et, 'pso duximus, qui, trti altbi adnotaviiaus, ea saepecorri-
yila functo, Cli.lpericii.sregiara sedem habuerunt. puit qu* eraijJt prftdijcenda, quxque corripieiida
" Edit. Ven. et BoII. ciilmine cusiodi. lidem cat- erant produxit. — Eodem ipso in carmine, yers. 1"5,
punt Veteerum, qt.i legeiidum putat, huie requiem.C _ posuimus sic; vel alterae lamen placel feclio, hic , "
prmtla, cum requie^ adbuc vivis.n«t sit precauda. prtesertim cum Fortunaius litlerara h saepe habeat
b fioll".,hmc perpauca. instar fortis' consonaiUis, ut adnotavimus ad cap.
e Hoc poema' Fortunati de sancto Marliali profe- 2t, lib. 1.
rimusex Codice 5 Piulei xx BiMiotbecaeLaureritianac ' Ms., miWaretexens.
.HKjffllwanacees_ecnJixi*ineu.ttis,, fontiijeijie Pa.sio- e Scilicet Petro jentorem astate, et praerogativa
nate, sanctorum 9xs.criplu.1nin quo Ii.unc titulum apost.oiaius JS^ualemvero fotte priori, qupd ciusdem
praeferi: VersusFofiunaliinvitasanctitsimi MartiaHs, cum ipso pariiceps gloriae.

LIBER TERTIUS.

q_u?ct mm% dePerenie praesentium c portitore & venerabilis otis


Ad Eupkroniiftn," e~i~-opuw,Ivwmsem. vestri satutare colloquium, a me e coelesti pro mu-
. {Mq^JJ^ ab Eu|jbioiiio lilteris, q«a inde _af>ti,lia nene,significo fuisse praceptum; quod ea avidiiate,
affecius fuerit, osiendit suam erga enoidem obser- teste rerum Creatare, complexus sum, qua et ve-
vanliam.et ^rati animi St^ns.m»decMral; rtii- strum
ram ejusdem m demisse sentiendo de se ac suis- n piissimttin animum circa meam littmiliiatem
Sfir.Vtej.)extolt.it, et ad exlremum ejus se precibus jugiter approbavi profusum, el mesupplicem muliis
commendat.] reptetum ' beneficiiss agnosco devolum. Qui, quam-
Rott.ino saucto et meritis apostolico, domao et vis in altera commorer civitate, novil Deusquia vobis
duplici Patri, Eiiphronio papae, Forlunatus. absens sum tanlummodo loco, non animo; et quo-
Anie paueorum dierqflOivplubjlitaie> transcqrsa, cunque [ubiciinque] fuero, inlra mc vos clausbs
a Sanclus Eupb*§ni,qs.,dficessor Gregorii ia sede t>Edit. Yen., volubililaiemtranscurmmdefereniem.
TuiiO.nensifuit, vir ^x senuorio gepere, sediin pri- c Edii. Paris., litterarum praeseutittm.
' niis d Bnus Cod. Vat. et Veo. Ediu, portilorem.
egregia pielate. iic reljgiooe claiissinius. Nepos * ln uno Cod. Vat., humana cmleslipro munere.
fnerai sancti Greg^ii epjscopi Lingfineiisis, de quo
Gi;cg, Turon., IbV 4<e *»t>s Patrum, cap. 7. Obiit f UuusCod. Vat., mnltis repleliim copiosum; for-
gaiicius -EuplVori»!^ anjw. 1% rcgis Sigi.crtj, sive san, copiose.
aujio S75_ ttt refert Gregorius, lib. 11de Miraculls s Cuuji prinium Forltin.itus Turones vcnit ad se-
sancli Martini, cap. 1. Is decimus octavus Tiirouen- pulcrum sancii Mnrtini, sedebal Euphronius, urbis
\ Ecclesiaeepjgcqjjiug ponitur aJi ipso Greg., 1. x iliius cpiscopus; a. quo Fpriunaitiin peiiiuinaniter
f' ^iottiB Franc., c 34. Recessit sepiuageuarius, fuisse exce;;iuincx hisce ejusdera verbis conjicere
cum annos xvn sedisset. possumus, quibus se ab EuphtQnio nut.tk repletum
H7 MISCELLANEA.— LIB. III. 118
nabebo a. Vere dico, nnn est illtid cor carneum, ubi A conditum et reclusum °. Quis enim tuae pielati
vestrae anima. non recipilur miranda dulcedo, sed [charitati] P peculiaris non redditur, in qua [quo]
est marmore durior b, si tantae charilatis non am- tantae bonitatis beneflcia contJnentur? aul quem
plectitur blandimento c. Nam quis de te lam congrua ad tuam dulcedinem non ducas [inducas,] invitum,
praedicetquara mens vere sancta deposcit? Aut quis cujus probavimus animum ineffabilicharitate profu-
suo sic sati.facit anirao, ut vestrum, sicut te conde- sum [perfusum]? Qua auiem illud admiratione
cet, digne prodat affectum, qui in tcrra sic Itumitis complectar, cura te sic video cunctos diligere, ac
es, ut habiles erectus in ccelis; et inclinando ad in- si unumquemqrie de proprio visus sis latere gene-
fima d, sublevari (e faciasad excelsa, ul jam agnos- rasse? Quis vero iitiorum superbus desiderei, ubi
caris e, qui Christi humilitatem libenler ' ample- te patrem et dociorem tanlae humilitatis agnoscit?
cteris, de ejus e regnik munere quid habebis? Quo- aut quis i summo nobililatisr descendens do cut-
niam, sicut ipsius mandata sunt qui se parvulum mine, cum te sic respicit supplicem, non se tuis
inier homines vult videri, magnilicum se elatus vestigiis in terra provolutus exlendet [ostendet] t
respiciall in supernis nnusquisque qualiler desiderat Vere dico. Si tumidum superbia dejicit, multum est
et exponat i. Ego vero gratulor, in corde domni laudabilis humilitas, quaevos erigit *. Quis denique
Euphronii dilectionem Dominimei sedisse k Martini; " illic esse possit iracundus, aut turbidus, ubi sacer-
quapropter multiplicimeprece aposlolatui et sanctae dos et pontifex tam placidus est inventus? Sci*
charilali vesirae commendans, rogo per ipsum dom- enim totus sine rapacitale grex vivere, ubi vivendi
num Martinum, cujus frueris participato consortio, tranquillitas discitur a pastore. Quid de rebus reli-
nt apud eum memorari praecipias me famulum et quis referam, in quibus te sic impendis in sin
devolum, quatenus, quid apud eum meritis praeva- gulis, ut lauderis a cunctis u ? Quae tamen et si
tetis in meae l humilitatis prolectione jugiter osten- imitari non possumus, vel vidisse quod imitari
dalis. Ora pro me, domne sancte et Apostolice, deceat
congaudemus. Quapropter dominationi et
pcculiaris domne el pater. sanctitali vestrae peculiariter me commendans,
CAPUT II. rogo et oblestor, sic ille domnus meus Martinus
Ad eumdem. sua intercessione obtineat, ut cum ipso, juxla me-
[Euphronii singularia in se beneficia ac merita prae- rita vestra, in luce perpetua vos collocet divina mi-
dical, ac suam in illum memoriam et charitaiem sericordia, ut pro me humili filio et servo vestro, ad
declarat. Pluribus deinde virtutes Euphronii, beatum sepulcrum orare digneris [dignemini],
juibiis vel caeteris erat exemplo, proseqniiur; ad ejus
extremum pro suis noxis ut ad Pairem ipse de- r ut pro peccatorum meorura remissione pius inter-
precator existat summe exorai.] cessor accedas T. Eos vero qui vestri sunt, omnes
omno sanclo miluque in Deo m peculian patrono domnos et dulces [duces] meos reverenter saluto :
Euphrooio papaeFortunatus. domnummeura per omnia dulcissimumfiliumvestrum
~ Eventium
et
Copiosam superabundantem pecloris veri dul- pro nve multipliciter supplico salutari.
ccdtnem, quam eirca devoiiouem persona. meae, Domno meo Felici T episcopo si per vos venit, ma
vestram beatitudinem , Pater amanlissime , fateor benigno animo coaimendari deposco. Ora pro me.
raipendisse, quis iilam, ut dignum " est, vel corde CAPUTIIL
1
possit coACipece, vel sermone valeat explicare?
Quae lanto me sibi vinculo adnvirandaeohariutis Ad eumdem.
aslrinxit, ul ne unius horae spatio ab illo mihi videar [Sancti Euphronii virtutes celebrat, ac in primis
separari conspectu, q»em et si praesenteranon vi- pastoralem ejusdem sollicitudinem et diligentiam
deo, atiamen intra pecioris habitaculum retineo coramendat.]

beneficiisteslalur, quod sane disertius seqiiens epi- p Ibid., in Ven. EdiU, _«a pietate in quo.
stola oslendtt. Is deinde Pictaves se contutit, et iu. 4 Edii. \en.,autquamvis. Item duo Codd. Vat.
ea civitate habitavit; rpiam Ldc iodicari iis verbis, -D r Edit. Ven., descendat.
• Duo Codd. Vat., extendit. Item Edit. Ven.
qui quamvisin allera comotorercivitale,cum f_rower» ' Duo Codd. Vat., vos niullum esl
crediderim. Vide qu_cdixinmsin VitaFort., num. 1% quoi
» Edtt. Ven., ctausoskabeo. erexit.
b Unu. Cod. Val., marmoredurius. u Edit. Ven.,»« cnn.tis. bem duo Codd. Vat.
c Edil. Yen., blandiatmlum. - In unoCod. Vat., accedat.
d Edit. Ven., inctinandoad infirmilalem. * Duo Codd. Vai. et Ven. Edit. Aventium. Putat
• In uno Cod. Vat., utjam agnosceres.Item Ven. Rrowerus hunc Evenlium, sive Evantium, fttisse
Edit. Paris. Edit., agnoscas. illum de quo Greg. Turon., lib. vin (listor. Franc,
r In uno Cod. Vat. deest tibenter. cap. 39, qui crealus episcopus Viennensis obiit
s lbid., de cujus. anno undecimo regni Childeberti, sive ann. 5.6.
b lbid. deest regni. ltem in alio Cod. Vat. Alter Eventius memoratur a Gregor. lib. x llistor.
1 Edit. Yen., respiciet. Franc, cap. 2, qui legatus mUsus Conslaniinopolim
i Unus Cod. Vat., et exponatur. a Cbilperico, delaius Carthaginem ibi populari in
k In uno Cod. Vat., sensisse. seditione esl interfecius, ut narrat Greg. cilato ifi
1 UnusCod. Vat., prmvalelisinme. loco. Uter sit, an potius ncutcr, de quo bic Forlu-
u>Unus.Cod. Vat., iuDomino. natus, incprium.
n ln uno Cod. Vat. pos.i dignum deest esl. r Hic Felix non esse videlur alius quam Namne-
» Edil. Ven., reclausum. ltcin duo Codd. Val. lensis episcopus, d^equo infra,
119 VENANTIIIION. CLEM. FORTCNATI OPERUM PARS I. 120
Quamvis pigra mthi jaceat sine fomiie lingua , A ejusdem praescntiae ac consuetudinis se quam
Nec valeam dignis reddere digna viris, studiosissimum oslendit.]
Attamen, alme Pater, Ghristi venerande sacerdos, Domno sancto et apostolica sede dignissiiuo,
Euphroni, cupio solvere parva tibi. domno et palri Felici papae, Fortunatus.
Pebeo multa quidem, sed suscipe pauca libenter, Oscitante * meprope flnitima pelagi, blandimento
Sit venialc, precor, quod mus edil amor. naluralis torporis in lecto ', et littoroli diulius in
Ecclesiac lampas sub te radiante coruscat, marglne decnbante e, subito per undifragos vestri
Lumine ponliflcis fulgct ubique fides. flucttis eloquii , quasi scopulis incurrentibus, elisa
Gratia proecellens sincero in peclore vernat, salis spargine, me contigit irrorari, sed ad primos
Quo iiullus dolus est, Israelita vir es [virens . evigilandi h slimulos , infundi poteram, non tamen
Immaculata tibi feliciter actio currit, excilari, qui adhucmore solilo graviter obdormilans,
Ut penetres ccelos, haecvia pandit iter. tandem aliquando inier crepitantia verborum vestro-
Dulcia colloquii sine fuco dicla refundis; rum * tonitrua vix surrexi. Igitur cum considerarem
Non sic rnella mihi quam ttia verba placent. dictr»singula.de more tubarum, clangenie sermone,
Quidquid habet sensus, hoc lingua serena rclaxat, prniata, et sidereo quodammodo splendore perfusa,
Pectore sub vestro fraus lnca nulla tenet. B velutcoruscantium radiorum perspicabililumine, mea
Qui sine felle manes in simplicitate columbae, visiestis lumina perstrinxisse, et soporanies oculos,
Nec serpens in le dira venena fovet. quosmihi aperuistis tonitruo.clausistis corusco; lan-
Advena si veniat, patriam lu reddis amatam, tus enim exercitati claritale colloquii veslrae linguae
Et per te proprias hic habet hospes b opes. jubare J effttlsit,tanta se k renidenlis eloquenliaelux
Si quis iniqtiagemit, tristis hinc nemo recedit vibravit.ut converso ordine mihi videretur verbis ra-
Sed lacrymas removcns lacliflcarefacis. diantibus aboccidentali parte l sol nasci te loquente.
Martinusmcritis hac vos in sede locavit; Credebam enim quasi sono m Pindarico, compactos
n lelrastrophos, pedeslri * gtuline
Dignus eras haeres, qui sua jussa colis. suggillatos, el ac
ille tenet ccelum, largo dansomnia vnto; si enthymemaium parturiens catenatum vinculum,
Christo junctus « eris, hunc imitando virum, fecunda flttxisset oralio, spiris intertexta, sophis-
Non perit hic veslrum qtti grex ad ovile recurnt, mate peregrino. Denique quantum ad profundita-
Candida nec spinis vellera perditovis. tem vestraedictionis attinel, feceratis ignoranlem per
Non lupus ore rapil praedam, pastore vigente, sermonum coropitaP velut intercautes i Echinadum
Sed fttgit exclusus non lacerando greges. •berrare, nisi a vobis ipsis lampas vialrix r ilineris
Haeclibi lux maneailongos venerande, per annos, " occurrisset. Quod vero veslris inseruistis epistolis,
Aique futura dies Iucidioraferat. vocem meam nec acclamatione laudum superatam,
in ultimo orbis angulo personasse, haecipsa dum
CAPUT IV.
relego, coepi me mirari, vestro subito crevisse col-
d
Ad Felicem episcopumNamnetieum. loquio; qui favorem proprio non mererer ornalu,
[Forlunatus, acceptis a Felice litieris , earum ft- gavisus usque adeo affecin fautoris erigi, qui me
cundia et grandi etnquio narrat se fnisse per- recognosceremingeuii qualitate subslerni. 0 quan-
cnlsum. Muliascribit in laudem Felicis, ac quae- tum cliarilas
dam ab hoc scripla de se peramanter, et honori- praevalet, cttni illud lingua laudan-
s
fice, extenuare prae modestia conatur.ac postremo tis adjicil quod laudanti vena snbducit! Optan-
eadem referl in Felicem ipsum; ad extremum dum est siquidem, ut de me humillimo tali tesli po-
" Edit. Paris., P Ibid., per termonum eompitos. Item in uno Cod.
digilis.
b Tres Codd. Vatic. et Venet. Edit., exsul. Vat. ln alio, completoscorr. Edit. Paris., per sermo-
' Tres Codd. Vat., junclus eris Christo. num anfractus; et in marg., compila.
d Hic Felix episcopus Namneticus fuit; obiit vero i Vulgo, inter caule se inclinanteni. Rrow. ex
id
anno septimoregis Ghildeberii, esi, anno 582, cum Ms. Trevir. restituit ul modo legimr; cui leclioni
sedisset annos xxxm, ex tesiimonio Gregor. Turon., 0 favent vel Codd. Vatic et Ven. Ediiio, nisi quod
lib. vi Hisior. Franc., cap. 15. Gravia inter se et baechabet Echinadas pro Echinadum.Item duo Cod.
ipsum dissidia inlerfuisse, narrat idem Greg.; qnin Vat. : Echinadet (addit Brow.) dicuntur insulw in
is pluribus in locis ejusdem nomen obscurat. Id ta- Epiro conlra Ambratiumtinum, natw Acheloiimpetu,
_nen non impedivil quominus Felix apud Namne- arena, limoque eum in locum conveciis; de quibiis
tenses uti sanctiis colereliir, ejusque memoria apud Plinius , I. n ; Thucyd., 1. n Hist., ad finem ; Ovid.
ipsos clara fuerit et insignis. Metamorph. vm. De bis Dionysius in descriptioue
« Vide qnae diximus in Vita Foriun., num. 74. orbis, v. -.30el seq. :
' Unus Cod. Vat., in leclo provocalo.
- Edil. Paris., decumbentem. Trj? (AMS-JVJJ,) 5' ittip __ NOTOV titrtv urro (7X07rnJv
b Edit. Paris., evigilans. ['Apaxuv0ou
' In. uno Cod. Vat. deest veslrorum. 'AvSpflvAtT_j)_iv irtSiovfi-sya,TOU Sta fiiaou
i Edit. Ven., jubar. ZupeTK- o)xovayaiv'A.ytkuiosapyupoSivu.,
* Edit. Ven., renidentis. Tptvaxiu.-TttirovTOv Siotpiatriov
Vkttrvbfj.tvo-,
1 Ibid., ab occidentali parte se loquente sol nasci. Nfl^oiv,a. xa^souTtv'EjavaSa., fidiv.__.o0pwv
Item iinns Cod. Vat. *E(J7reTataXXuSt.5X).aR_»a).)Mv_jv TTToXt.flpa.
m Ibid. et Edit. Paris., quasisopho Pind. r Duo Codd. Vat., lampat prwviatrix. Item Edlt
n In uno Cod. Vat., compaclus...suggillalus. Ven.
o In Ven. Edit., terrestri qlutine suqqillalus. 8 UnusCod. Vat., lauti; forte, laudati.
121 MISCELLANEA.— LIB. III 122
lius credatur quam auctori. Non enim Polydeucen A , sanctitas vestra conqueritur, me invento Turoni.
suae commeiidasset venae salientis uberlas, nisi parva proHxiiale poliiara se fuisse colloquiis', cum
Srayrnei fontis fatidico lalicc fuisset atlactus b. Illud me econtra pudeai inbrevispalioprodidisseiinscitiam
itaque, quod dixistis, in ullimo orbis angulo, quasi et latere lanti graiiam pontificis acquisilam.Tamen,
vesiram habiiare pracsentiam, salis hoc fleri justum si nostrae amicitiae J parles considerare velitis,
est, ui de vobis roihi credatis, qui de me vobis quamvis protracto spatio aspectu vostro^ fruerer,
credi, lJlandius suadetis. Quoniam loca, quamvis incitari poteram, non expleri. Quis enim sua-
k
regione ultima, te cive, sunt prima; naro si personac vium semel afflatus odore rosarum, vel satiatum
merito urbes c sibi vindicant principalum, nulli, quandoquesejudicet, vel paliaiur reddere fastidien-
per vos , est ille locus inferior d ubi quidquid de tem? Cum, si diuturnius t fuissemus cominusm,
taude requiritur, Felix actibus ponlifex est asser- tanlo magis dilectione succenderer, quanto plus
tor [esse asseritur].» Denique non Caucasi nive f,ra- agnoscerem quem amarem. Quod enim iniulisti.:
bidae nec ursae siius [sidus] frigoribus intertextus i Si Ligerim » vobiscum ascendissem secundis
respirai, sed per vos, mutatis sedibus, assiduo favo- lluclibus °, et Namnetis P occurrissem, i novi qui-
nii sibilo modulantes, vernat b. Hoc etiam, quod dem, te mihi Canobo, Cberuscis accerseutibus myo-
Browerus cum integram Iectionem restiluit, tum
n Duo Codd. et Edit. Ven., Polideochen,et vulgo vel germanum hujusce obscurissimi toci sensum co-
Potydeactien. RROW.,qui addil quod Ms. Trevir. naius est proferre. Ail itaque Cheruscos Germaniae
Pollucemreferebat in margine. Yidetur hoc in loco populos fuisse, circa Albin fluvium habitantes in
innuere Fortunatus, Polydeuchen, seu Pollucem, noit Saxonia, more piralarnm, ex praedis ac latrociniis
tam ex se clarum exstilisse, quam ex leslimonio vivenles : hinc promiscue accepti pro Saxonibus,
quod Homerus, a nounullis Smyrnseus patria credi- qui saepe in Galliam irrumpentes, suis armis ac la-
tus, de ipso reddidit. sive alias, sive in hjmno, qui Irociniis eamdem infesiarunt: de quibus Sidonius
tl; Atotrxopov. inscribitur, qui sic incipit: Appoll., scribens ad Nammatium, lib. vtn, epist. 6,
'A,u_ptAtoo-xopovc'E)tx_>.. eSe. etrntTt Moutrat loquitur, inquiens : Sed e.ccedum jam epittolam, qum
diu garrit, ctaudereoptarem, subitus a Santonis nun-
TvySapiSa.,AnjSri.xa))t<ryupovay)aa Texva, lius... constanler asseveravil nuper vos classicumin
KaTTOpa 8' t7rTro5aixov,~a.i.aftt!>__.»TOV
IIo)vSevxea.
ctasse atque inler officia nunc nautm, modo
Unde Theocrilus, Idill. 22, quod inscribitur Ato- mililis,cecinisse, littortbus Oceani curvis inerrare contra Saxo-
p-Kovpot, inquit : num pandos myoparones,quorumquot remigesvideris,
'r_-.ivxvSo.,avaxre., -prieraTOyloc aotSo. lotidem te cernere putes archipiralas. Hosce in primis
"T/xviioraf llptaftotorto)tv. xat vria. 'Ajt_at->v, myoparonum celeritate, ac navigandi snlertia prae-
'l)ta5-)VTE f*axa., 'A/t)iia ve, rriipyovavTnj-. stitisse, pluribus ex monumentis ostendit Browerus,
b Edit. Ven., fuisseitactus. - quibus addere placet quod de iisdem scribit Hegesip-
e Edit. Paris., merilo urbis. (
** pus, lib. v de Saxon. : Validum genus hominum, el
d Unus Cod. Val., locus interior. prwslans cwteris, piraticis lanlum myoparonibus, non
e Edit. Ven., asserit. In uno Cod. Vat., rtquirtlur viribus nitilur; uii legilur apud Sirmond., in noiis ad
Pontifex assertor. epistolatn 0 Sidonii, lib. vm. ldem Brow. adverlil
' Vulgo olim legebatur, lesle Brow. : Denique Canobum, sive Canopum, Menelai gubernatorem
non cmca hieme,rabidave aura. In Edit. Yen. : Deni- fuisse, a quo in. ula inaris Mediterranei, quse Nili
que non secum rabidw ursm situs , frigoribus inlerlex- ostio (quod Canopicuni appellatur) obvia est, uomeii
tut, respirat, sed per vos, etc. Brovv. restituii, ut suum acceperit. Jam vero Symplegadas (quas Brow,
hic legitur, ducius lillerarum initiis, qua. in Ms. ipse pro eo quod Mss. Sympheras, Calar. Sympho-
quodairi se legisse affirmat. Edit. Paris. : Denique nias, referebant, ductus non inverisimili conjeciura,
tion tibi sub rabido Leone Titanis fervel cauma, nee testatur se posuisse) insulas esse admonei conlra
ursm silus, etc Bospliorum Tliracium : de quibus Plinius, lib. vi,
" Edit. modulanlis. cap. 13, et Pomp. Mela, lib. xi, de quibusque passiin
Paris.,
h Yen. Edit., vernatur. liem in unoCod. Vnt. apud scriptores alios occurrit ineiilio.Jam uotum est
> Edit. Paris., prulixitate interfuisse colloquiis. quid de illts poetae finxerint: quod nimirum eaedem,
i DuoCodd. Vat., si noslri amici. Itein Ven. Edit. Cyaneae, sive Cyauiiae, aniea dictae a colore carum
Paris. I-dit., si noslra in partes. Ittsco, sive cacruleo, se mutuo complodenies, naves
k Edit. Ven. : Quis enim odore suavium rosdrum piaelercuntes interciperenl, atque colliderent. Navis
afflatus, vel taliatus, quandoquese judicet, etc , primum Argonaularuin, ductu Minervae,vel Junonis,
1 Codd. Vat., diurniut. Edit. Paris., diutius. D ' rupes illas sospes evasit, ac deiuceps ab illo concur-
**Duo
Edit. Ven. habet : pott nihilominut tantg ma- su atque conllictu cessarunt. Sed lege Hom., Odys.
git,D elc lib. xn, ubi easdem describit, et Ovidium, lib. xv
Vulgo legebatur: Si degerem vobiscum, ut noiat Met., c 7. Hic ilaque est sensus verborum Fortu-
Brow., corruptu nolissimi fluminis nomine, cujus ab nobo nati : quod is sibi polliceatur, Felice, lanquam Ca-
osliU non abesl procul urbs Namnetum, clara olim aliero, duce, Saxonum, vel Cheruscorum, uno
sedes ducuui, ut ipse refert. Edit. Ven. item corr. si aliquo myoparone conscenso, vel ipsas Symplcga-
legeremvobiscum; ad uouien laraen flurainis propius dum angusiias feliciler se enavigalurum; e.t quo
accedit. navigandi casu deniquesospes, cum plausu Pindaricon
• Edit. Paris., flalibut. aliquod, tanquam Soterion, canerel, sicut ille prin-
~ Edit.
Ven., Namnelas occurrissem. Et untts ceps LyricorumQEtam, montemHerculeum, sive Ty-
Cod. Val., Namnetam. Caetera in Ven. Edit. cofru- riniliium, inter Thessaliam, et Macedoniam,sepulcro
ptissime : Novi quidem te mihi canoboclierucisadcer- Herculis cantatum, meticis suis eliam ob magis extulit.
tienlibut myoparonem prmpelem,captus arle harmo- OEia, sctlicet, Tyrintliia appellalur ilerculem,
nica, tutus inier symphoniasmordentet existe el si res ibi sepulcro cundiium , qui iu urbe Tyrinlba prope
exigtrtl, clausus ertpeus tgo potlam Thirinliacum, lades Argum fuerat educalus; de quo proinde canit Pv-
Pindaro tpirante, pulsastem. Item in Mss. Vat. cor- Tbeog., lib. v :
ruptissime lnc loeus legilur. Edit. Paris., Thyrinliaco Dictusab altriceesl iJem Tyriuthiusurbe,
eumPindo in Pindaro. QuaTyriusArgis proximaterra fujt,
123 VENANTIIHON. CLEM. FORTUNATIOPERUM PARS. 1. m
jaronem prapetem, catns, et arte armonica tulus .^ vos ' praedesiinatos sua facturus est in luce consor-
•nter symplegadas se roordentes exiissem ; et si res tes, ut me in sanrtis orationibus, pietatis iiittiilu,
exigeret, plausu creperegico [ ausu creperico , vel dignemini memorare. Magnum enim eril spei meae
crepero] OEtan Thyrinthiam, c»m Pindaro spiranle, auxHium, a vobis obtinere quod posco.
pulsassem. Qua vero aviditate illud me creditis Si veniant iingua., pariler Graecaatque Laiina,
perlegisse quod vos intertexere b mera cbariias Pro meritis nequeunt sotvere euncla luis,
imperavit, quod dixistis : « Nec si ulcisci venis- Laudibus obsessus, volis venerandus baberis,
sent', in solatio me vobis arripere d vatuissent?. Felix, qui sensus luce perennis eris m.
ered4te, quanium meus animus inspicit, ipsa mihi CAPUT V.
~ ad auxitia
vix Roma ttntum dare poterat, quan- Ad eumdemex notninesuo.
tutn praestilistis in verbo [verba]; nee apud me plus
est faclis vota vohi-ntatis [Felicem impense laudal, cujus opera ac fide arma
aliquid «npendere quam Britannica fugata ac regni jura defensa et conser-
offerre; nam alloquti refluenle dulcedine, nihil opus vata narrat fuisse.]
est plos egere '. Quod verO facetiis addidistis : F*da salus patrise, Felix spe, nomine, corde.
t Nisi sollicitatus laudibus , rusticus calamus non ' Ordo sacerdolum que radiante micat.
lornasset [iiirnasset]e, • licet lalis cultor Chrislicola B Reslituis lerris, quod publica jura pelebant,
feraeis.iaia jugera saepiusexaravit, attamen ntiper Ternpor.bus nostris gaudia prisca ferens.
illum, rd est, luos b confiteorludos * Ithypballicos, Vox procerum, lumen generis, defensio plebis,
Amphionio barbilo reboasse. Hoc quoque quod de- Naufragium probibes, hic ubi portus ades.
leclabililer adjecistis: i Me domnaemeaeRhadigundae Auctor apostolicus n, qui jura Britannica vincens
rrmro charitatis inclusuin , > scio quidem i quia Tutus in adversis, spe crucis, arma fugas.
non ex meis meriiis, sed ex illius consuetudine, Vive decus patriae, fidei lux, auctor honoris,
quam circa cunctos novit impendere, colligatis. Et Splendor pontificum, nosier et orbis amor.
qvairium in mea persona, panegyricum peetice tan- CAPUT VI.
gitis, lantum in cj.us laudis historiam relulistis. Ta- Ad Felicem episcopum, de dedicatione° ecclesimsuw.
men iu vestris k verbis illud relegere merui, quod
[ Felicis in exstruenda ac dedicanda basilica in
in ejtts gratia jam percepi, sed qui de me parvo honorem sanctorum Petri el Pauli stiidium ac
magna depingitis, quaeso, de magnis maxima prac- solliciiudinem, et ipsius dcdicationis celebritatcm
dicetis. Quapropler dominaiioni ct sauctilati vestrae ac ritum, canit boc carmine.]
me humiii supplicatione eommendans, deprecor per Cum Salomon coleret generosi encaeniatempli,
Dom.num Redemptorem aiititiartitn nosirarum, qui '6 Israeliticos p fecit adesse viros.
Illud ad ctariorem toci obscnrissimi cxplanationem Ithyphallicaporrodicaruut
Musicipoetae,
pro eonjeetura addere lubet, quod narrat Greg. Tu- QuiludricacarminaBaccho
ron., lib. ii, c. 19 : Saxonas niiiiirum quasdam Versibuspetulcis
insulas, quae deinde a Francis eaptae ac subversae GraiocumcorlicePhallo,
suttt, habiiasse : quas insulas :id Ligerim positas TresdabantTrochaeos,
fiiisse censet Cointiiis, ad ann. 477. Hasce Saxones Ut noraiaelitsonusipso,
arcibus munierant, ut si rornus prospere res cessis- Bacche,Bacche,Bacche.
senl, liberam in Oeeant._n«navigandi potestaiem 1 Un. Cod. Vat., scio quid 'est, quia, eic.
baberent. Itaqne facile crediderim hosce Saxones * R>id.,in vcrbisveslrum.
hic a FortHualo indienri, ut qni ex illa internecione 1 Ed. Ven., qui prwdestinalos.
et ctade reiiqui fuerant, aut latrociniis viverent, aut m In uno Cod. Vat., perennis erit.
operam suam Havigiisper Ligerim dedw.eni.is prae- n Narrat Grcg. Turon., Itb. v Histor. Franc,
«tarent, quorum alterulrinn indicsitt fortasse haec cap. 32, Biitannos, an. 579, urbis Namneiicae ct
Fortunali verba : Cheruscis accersentibusmyoparo- Rhedonicae agrum praecipue infestasse ; Felicem
nem pmpelem,
~ In vcro , Nainnetensem poiiiificem, misisse legaiioneui
Codd. Vat. hic locus corruptissime legitur. ad ipsos ; qua permoli, polliciti suntsese einendaiu-
b Induob. Codd. Vat., intexere. _ ros qttidquid jacturae et incommodiarinis suis intu.
e £dit. Paris., quoniam si Vuisci venissent. ** lerant, nec lamen eos stetisse promissis. Videitir
d Ven. Etlil., abrtpere. hoc Felicis factum speclare,ac
e Edit. Ven. : Ipstt lex Romana tanlum mihi dare aperte Fortunaius
ad auxitia poteral, etc proinde hoc poema scripium facilecredideriiu circa
' Ibid., agere. praefatuin annum 579. Idcm Fortunatus, cap. 8
e Edil. Paris., noclurnasset. hujusce lihri, cauit item de Felice :
b In uno Vat., id est, v«s c~nfile~>r. Insidiatoresremoves,vigijarte, Britannos.
1 Ludos ltbypliallicos se reposuis^e tesiatur Kulliusarntavaietilqnodtua lingualactt.
° Cointius tempti hujnsce dedicaiionein refert ad
Brow. ex TiHobrogaelibro, s.bi probalissimo. fidiik»
Venet. quoque hmc favet lectioni, referens : Atta- annum 568, quam in Breviario Namneieusi ait fa-
men nuper itlum, ki est, luos cenfiteorludos hyphat- ctam referri pridie Kal. Oclobris. Idem asseril vix
licoi Amphyoneobarbyto [Forsafi., barbiio] reboasse. serius differri potuisse, cum Euplironius postcerlum quin-
tdem Brow. censet Forlutiatum hoc loco tudos Ilhy- qiiennium vitaesuaecursnra absolverit, quem
vixisse Doiniiiano, cpiscopo Ande-
phallieos, qui ex sua instiiutioiie et origine ad est superstitem
oiiitiem lascivinm ac peiulaniiani erant remissi, voee gavensi : qtiem huic dedicationi iutcrfuisse apparet
tenus, non nolionjs recessu, intelligenliaque, usttr- ex hoc pocmate Fortunaii, imo el U.udigisio Dorai-
passe , scu polius voluisse metri geims cxprimere tiani succe^sori.
P Edii. Ven., Israel eleclos fecit. Unus Cud. Val.,
quod Ithypliallicum appellabatur. De quo Tereiuia- Israetitas libi eos fecit, mendose.
_ius Maurus, iu iib. 'de Metcis ;
m MISCELLANEA.— LIB. III. ISK
Levilas, pfoceres, pueros, juvenesque, senesqne, A Saepius occultans, suspiria lassa trahebal,
Uudique certatim regin pompa trahit. Cederet ut Dominus hoc properare decus.
Maclantur vituli, tauri.jugulantur ad aras, Anxius incerto curarum fasce taborans,
Et popnli ia votis gaudia caediserant. Dum volum spectat, pondera tempus erant.
Nniicvero assurgit, rita ptaciiura beato, Sed jam festus adest, solvatur sareina curae,
Tempore dccurso, justior ara Deo. Laetitia. cumulus triste repellat onus,
Prospera quae poputis Fetix modo festa minislrat *. Prospera dans populis, et gaudia larga per urbem,
Exsuperanlb rebus gesta priora novis. Felix felici cum grege pastor age.
Convocat egre.ios, sacra ad solemnia palres, Hincte pontifices circumdant, inde ministri,
Quo stat vera salus, el fugit umbra vetus. Cingjl le totunt, hinc honor, inde favor.
Docti clave Petri, ccelos aperire petenti c, -' Clerus ecce ° cboris resonat, plebs it-de chorauiis r;
Ac monitis Pauli noscere clausa poli. Quisque tuum votura, qua valet arte, cauit,
Ne lupus inirei oves, nec morbus vulneret agnos Tarda fuere, tibi quia lit mora semper amarrii,
Hinc«unt custodes, infle medella gregis. Res sublimis enim tarda, sed ampla venit.
Quoruni vox reflnens, populo, de fonte salutis _ Nunc Domini iaudes inler tua classica canta %,

,
Ul bibat aure fidem, porrigit ore salem. Et Trinilatis r opem machina trina s sonet.
Inter quos medios, Manini sede sacerdos, Adde raedullata in templis holocausta saceidos,
Eupbionias i fuJgetmetropoiita sacer. Quo diuturna mices, hostia pura Deo.
Plaudens insancta fratrum coeunte corona, . }
CAPUT VII
Et sus membra vklens, fortior exstat apex. In honorem eorum quorum ibi redquim contineiltur.
Laetiusinde capul, qtiia sunt sna viscera secutn,
EectestaeJuncto corpqre crescit hon»r". [Eorum' merita ac nomina celebrat, qunrum sacra
. Domitianns', item Victorius s, antbo'' eoIumtM»,J lipsana in Namnetensi basilica reposita fuerant.
Mirabilem ejusdem basilica. structuram et oir.a-
"-' Spes iu uirisqtie manens pro regionis ope. tum deseribit.]
Domnuliis ' bic fulget tnetiiis; Marachaiius i jnde, Siderei monles *, jspeeiosa cacuraina SLon,
Jwe k sacerdolii [saeerdoti] cultor uierque Dei. A Libano gemini, flore comante cedri.
En spectat', venial quae nunc m ruemorauda §~r Co-teruln portte, Jati duo lumina mtiudi;
[aevura, Ore loBat Paulus; ftilgurat arce Petrus.
Volis plena piis fulget in orbe dies.n
Inler apostolicas radianti luce coronas,
- IB qua promcrait sua gawdia eernere paslor, *t Doctior hic morrftu u, celsior ille gradu.
Offieioquesacro reddere vota Deo. Per liuiic corda bomimun reseraniur, el astra pei
Tenipore qui longo adveutu pendebajtin isto., |HIUm;'
DesptciensaJiud, boc erat omnis amor: Quos docet iste slylo, suscipit ille poto.
Omnia tuta timens suspecto in tramite vilae, Pandit iter coeli hic dogmate; clavibus alter [ille].
Ne prius iret iter quam d»ret isla Deo. Est via cui Paulus, janua fida Pctrtts.
« Un. Cod. Vat., ministrans. Item Editio Ven.
b Ihid., exsuperai, Idem Edit. Veo. quo Gregor., lib. v Ilislor. Franc cap. 37. A Coin-
~ Edit. Paris., pot.nfi. tfo tegitur Ronracharius epi^copus Conslantiensis ;
d Unns Vat. Cod., invulneret; f., inulceret. quem videsis. Iieui in Ven, Edit. et Paris., scribitur
• De Euphronio, episn.opoTurOn., vide quacdixi- jiomacharius, ,et in uno Cod. Vai.,.c6rfupte, Rioma-
" mus charius, in alio, Romacharius.
_
cap. hnjttsee fibri. k Edit. Paris., luce.
t Supra,
Romilianus hic Calalaunensis fuisse 1 Ed.it. Ven. : En spectat adjuta novum memo-
• existimalur a Brow.,episcopus
el a Cointio episcopus Ande- randa '
per wvum. Cn. Cott. Yat. corr. : En speclala
qni iuierfuit concil. Tur. n, celebrato ah. diu dkia nunc memoranda per wvum. Idenj aliqs,
" gaveusis,
565, vel 567, cui postremo subscribimus. Nam Do- nisi quod hibet: dala suitt memoranda, etc
niiiianus nequidem bccurrit fn catafogo episcoporuin m Edit. Paris., inspeclota diu, data nunc, elc.
- Calalunensium, ut in aetatem Foriuuaii incidere po? n n In Ven. Edit., fii urbe. Item in tribus Codd.
tuerii. V
* Hic Victorius nnn a.ius fuisse videtur quam Vi- Vat. 0 Edil. Paris., in margine, cleruset ecce.
seu Viclurtus, episcoptts Redonensis, cnjus
• ctorius,
meniinit Hb. Htst.
. Choraules sumplus est iiiterdum pro capite
Greg. Turon., vni, cap. 52, noiinunquam pro Syniphoiiiaco. Vide Glos-
-
Franc, quique eidem concil. Turon. n interfnit, ac Scbolae,
sar. Cangii. Forlunatus, in Vita;sauetae Radegundis,
snbscripsit. Non video cur P. Brow. velit hunc esse
Victorem episcopurn Tritassuium, vel ipsi nomini n. 56, narrat de ipsa quod cum noctu inter chorau-
circa monasterinm a swcutaribusmulto
tam apertara vim inferendo. Prajsertim cum et ipse las el cilharas
Browerus ex Baronio confite;>tiu> cos qtii hic a For- fremilu cantaretur, inienta precibus niliil audierit.
tunato nunierautur episcopos fere omnes interfuis. e scribens Yide quaesupra dixil Foriunalus, lib. n, cap. li.de-
concilio Tur. n (qnod idem falso refert cclebratum psalmodiam ecclesiaeParisiensis.
q~ Cod. Val., canlat.
circa annurn 570), nec iiilfir cos qui concilio illi Edit. Paris., deitatis.
subscripsere, uspiaiij Vicior Tr.cassiuus s Aiitttmat Brow. Iriplicis machinaenomine basi-
b Unus Cod, Vat., ambo cotumbm. anpareat.
1 Hic Domuuiusfuil episcopus Ceiioinanejasis,cu- •licae liguram, ac descriplionem, in crucis formam
item noineh inler stfiif tae, designari. Qttod clarius in sequente poemate
'.'jus expressum reperitur epfsco- exprimitur.
pos qui praefalo concil. Turon. inlerfuere. De hoc t.Edii. Paris., montis; ia msrg., montes
Greg. Turon., lib. vi Hist. Franc, cap. 9. % Eiiit. PariSi, monitis; in marg., monitii. ,
I Maracharius episcopus Ecoli.mensis J7jil, de
127 VENANTII HON. CLEM. FORTUNATI OPERUM PARS I. 128
Hic petra firma manens, ille architectus habetur, A Ire, redire vides, radio crispante, figuras I
'
Surgit in his lemptum, quo placet ara Deo. Atque lacunar agit, quod maris unda sole.,
Uno fonle pares, niedicata fluenia rigantes, Fulgorem aslroruin medilantur tecta melallo; _
Reslinguunt avidam, dulce liquore, sitim. Et splendore suo culmina sidus habent.
Forlia betla gerens h, quisquis cupil astra tenere, Luna coronalo quoties radiaverit ortu,
Rex dedit hos proceres mililis esse duces. Alter k ab acde sacra surgit ad astra jubar,
G.illia, plaude libens, miltit libi Roma salutem, Si nocte inspicial banc praetereundo viator,
Fnlgor apostolicus visilat Allobrogas: Et terrain stellas credei l habere suas.
A facie hostili duo propugnacuia prausunt, Tola capit m radios, patulis oculala feneslris,
Quos fidei turres, urbs, caput orbis, habet. Et quod mireris hic foris, intus hahes.
Hi radiant octtli prelioso in corpore Christi, Tempore quo redeunt lenebrae, mihi dicere fas sit,
Lomine qui proprio caelera membra regunl e • Mundushabet noctem, delinet aula diem.
Munere d Feliciscoeli cape, Gallia, fruges, Dexlera pars templi meritis n praefulget Hilari,
Compare ° Martino consociante, gradum.
Ponlificisque tui vola beata cole,
Cujtis castus amor dedit hanc in honore superno e, Gallia sic proprios dum fundit r ubique patronos,
•» Quos hic lerra legit, lumina mundus habet,
Ecclesiae nuptae, dote perenne, domum.
Venice sublimi patet aulaeforma Iriformis ', Altera Ferreoli pars est, qui vulnere ferri,
Nomine aposlolico, sanctificala Deo. Munere martyrii gemma superba « nitet.
Quantum inter sanclos meritum supereminet illis. Obtulit haecFelix, ut sil magis ipse sacerdos,
Cetsius haec tanlum culmina culmen habent. Christe, tuum lemplum, qui tibi templa dedit,
In medium turritus apex super ardua tendit, CAPUT VIII.
Ad eumdem, in laudem-ejus et regionit Armorici r,
Qiiadratumque levans crista rotundat opus.
Altius ut stupeas arce ascendente per arcus, |Laudat Felicem cum ob vetustatem ac nobilitaiem
generis, tum ob viriutem ac in tuendo grege cu-
Instar montis agens, acdisacumen habet. ram et solliciludinem.]
Illic expositos e fucis animantibus artus, IllHxitfesiiva dies, me gaudia cogunt,
Vivere picluras, arte h reflante, putes : Ut quod plebs poterat, solus amore loquar,
Sol vagus iit dederit per stannea » lecla colorem, Ullima quamvis sit regio Armoricus in orbe,
Lactea lux resilii, cum rubor inde ferit. Felicis * meritis * cernitur esse prior.
~ Unus Cod.
Vat., Oceanum occidentalem positae, quae eiiam appella-
i> Edit. Ven., bella quod placet, f,
u
~ Cnus Cod. Vat., membragerit. batur Briiannia minor, quod Britanni eam Galliae
tegunt. partem olira incoluerint, a quibus Letavia , sive litto-
d Ibid. munera Felicis. Edit. Paris., feliees. In ralis nominala est, ut refert auctor Vilae sancti
marg.,
~ Edit. felicis.in konore Gildae,abbatis Ruyensis, niiin. 16. Eadera dicta fuit
Ven., Aremorica quasi ad mare sita, ducta voce nimirnrn
f Clarius hic exprimit,supremo. quod superius dixerat ab ar, quod sonat super, et mor mare, ut habel Ma-
poeia : billonius, in notis ad praefatam Vitam sancti Gildae
Et Triniiatisopemmachinatrina sonet. saec i. Bened. Tracius vero regiouis ille a priscis
e ln nno Cod. Vat., illic expositis tuos animantibus. exlrema orbis ora atque regio vocata est, quod eam
b Ibid., arce reflanle. Oceanus lerminarel, qui Britanniam itiajoreui, extra
t Un. Cod. Vat., stagnea. Item Ed. Ven. hunc nostrum orbem jacenletn, ut amiqui censebani,
i Eumdem ornatura fuisse illius basilica., quam a Galliis dividit. l)e Aremorici imperii increoienlis
Leontius in honorem sancli Bibiani Santonis ex- ac decrementis, variisque gentis illius vicissitudi-
struxerai, vidimus cap. 12 lih. i, ubi lege qiiae ad nibus, pluranosirum habet Browerus, quae. qund ad
illuiii locum adnotavimus. Sidonius, a Browero quo- propositum non faciant, praetermiltenda
que laudatus, sie basilicam Lugdunensem, a Patienie duximus.
8 Credibile est Felicem hunc, ctijus genus clarissi-
episcopo exaedificatam, et ornatam, describit. lib.
n, epist. 10. mum celebrat Fortunatus, fuisse e stirpe Felicium,
_. in Aquitania nobilissimos quondaiii ac poten-
/Eilescelsa nitel, nec in sinistrum, " qnos
lissimos floruisse meinoriae proditum est. Exsiat
Auldextruin trabitur, sed arce froutts
Ortumprospicita?qijinocli_leui. Sidonii Apollinaris carmen ad Felicem M.ignum, qui
Intus lux micat, atque bracteatum erat praefecluspraetorii el patricius, Felicis Magni
Solsicsollicitaturad lacunar consulis filius, in quo, cum ille jam a se con-
Fulvout concolorerret in metallo. tendisset ut poemata sua ederet, sic eum alloqui-
Dislioctun.vario nitore marmor, tur :
Percurril cameram,_olum,fenestrae,
Acsnb versicolorihusliguris Dic, dic, qnodpeto, Magne,dic amabo,
Vcrnansherbida crusla Sappliiratos Felix noioine,mente, honore,fama,
Flectit per prasinuinvitrum lapiltos. Nalis,d-njuge, tratribus,parente,
k Edii. Paris., alterum. Germanisgenitori., atque malris,
1 Edit. Ven., credit habere. Et summopalrueliomCamillo,
m Unus Cod. Vat., lola rapit. Quidnugastemerartasamici,
» Edil. Ven., monitis prmfulget. QuassparsitteneraejocttsJuventae,
o fbid. cum patre Marlino. Ilem in uno Cod. Vat. In lorniamredigijubes libelli?
p Ibid., fudit. Item in unoCod. Vat. Edit. Paris., Exslal vel epistola Constantini Augusti ad Felicem,
propriis diffundit. praereclum
i~ Edit. Ven., gemmasuperna.
Aremoricus regionis tractus cst in Gallia, ad t in UnoCod, Val., Felicis merito.
ife9 MISCELLANEA.— LIB. III. 130
Miserunt similes Oriens, el Gallia sortes, A Illa tibi prolem peperit, sed corpore virgo,
lUa mical radiis solis, et isia luis. Et populum gremio fudit [fundil] amala tuo.
Nam splendore novo sua munera quisqne ministrat,, Ecce tuos natos, divina ex conjuge sumptos,
Tu fersOceano lumen, el ille rubro a, Et modo le gaudent, quos pairis umbra legil.
Denique si sensus clara pro Iampade fulget, Proque saluie gregis pastor per compita curris,
Ingeuium vestrum luminis instar habet. Exclusoque lupo, tota ' tenetur ovis.
Maxiinaprogenies, litulis ornala vetustis, Insidiatores removes, vigil arle Britannos i ;
Cujus et a proavis gloria celsa lonat. Nullius arma valent, quod lua lingua facit.
Nam quicunque potens Aquitanica rura subegit, Tu quoque jejunis cibus es k, tu panis egenti,
Exsiitit ille tuo sanguine, luce, parens. Quae i sibi quisque cupil, hic sua vota videt.
Germinis antiqui venerabile culmen in orbe, Divitias proprias in pauperis ore recondis,
Laudibus in cujus militat omne decus. Largas mendici ventre reponis opes.
Flos generis, tutor pairiae, correciio plebis, Tempore quo veniet Chrislus, iunc omnia vobis
Eloquii flumen, fons salis, unda loquax. Judicis in facie saccnlus iste refert.
Semita b doctrinae, jus causae, lerminus e irae, Sit tibi fixa salus, numerosos ampla per annos,
Cujus in d ingenium buc e nova Roma venil. *- "Perpetuus felix numine, mente, fide.
Hlic quod polerat per plures illa docere,
CAPUT IX.
Te contenta suo Gallia cive placet.
Ad Felicem episcopum, de Paschate resurreclionis
Ornamenta geris, gemino fulgentia dono,
Dotnini.
Et te concelebrant hinc opus, inde genus.
Sed qui lerrena de nobilitate nilebas, [Paschalia festa et. gaudia celebrat, alque ex veris
aiticeniiaie (quam, occasionem nacins, fusius de
Ecclesiam nunc spe nobiliore f regis. illius felicitatem ac divina quae
" scribit) temporis
Cujus ad aratrum [odoratum] bone cultor jngiler celebrantur mysieria commendat. Ad extremum
Ul jam multa Deo splendida dona dares.' [instas, Felicis Namnetensis in lucranda gente Saxonem ct
ad Christuni convenenda diligenliam et operam
Nupsisti Ecclesiae, feiicia vola jugasti, consecrat carmine.]
Hanc qui matronam dote potente h reples.
Tempora « florigero rutilant distincla sereno,
in
Cujus amplexu ducis sine crimine vitam,
Altera nec mulier corde recepta fuit. Et majore poli lumine porla patet.
Hanc oculis, animo retines, et corde pudico, Allius ignivomum solem coeli orbita ducit,
*
Unde libi nupsit, castior inde manet. Qua vagus Oceanus exit, et inlrat aquas.
C
J Vide quae diximus de Felice, ad c 3 htijtisct.
praefectumpraeloiii, quam refert Sirmondus iu app.
Codicis Theodosiani, quam vide. Theodericus vero, libri. Browerus vult egregiam Felicis operam in
Italiae rex, apud Cassiod., epistola 1, lib. n, scribens removendis a grege suo Pelagianis, quorum princeps
ad Anastasium iniperatorem, ac loquens de Felicis Pelagius nalione Brilto fuit, exstitisse, atquo illius
cousulatu : Felix, inquit, a consulesumat annus aus- ea in re merilum hic indicaria Fortunato. Sed potius
picium,portamquedierum tali nomine dicatus annus, crediderim, Felicis in reprimendis armis ac liceutia
temput inlroeal, faveatquereliqum parti fortuna prin- Britannoruin, quominus Namnelicum agrum popula-
cipis. Quid enim nobis crcdi possil optatius quam ut rentur, ad virtmem clarius et sagacitatem hunc locum esse
alumnoi propriosad uberasua Romarecoltigat, el in ve- referendum, idque ex consequente versiculo
nerandonominit emtu tenatum aunumerel Gallicanumf signillcari :
Agnoscatcuria Transalpini tanguinit decut, qum non Nulliusarmavalentquod lua linguafacit.
temel coronamtum nobilitatit ejut flore vestivit. Novit 1 Edit. Paris., ac
inter reliquosfasces viros inde sumere consulares, qui 1 UnusCnd. Vat., qumsiquisque.
longo siemmate duclo per trabeat, lege temporum, m Browerus indicat in margine adnolandam hanc
originariut ett honore. Et epistola n ad ipsum Feli- lectionem aliam perpetuo ad versum uliimum.
cem scripta, qua eumdem consulem declural: Non
n In Edil. Parisiensi an. 16.4, et Lugd. apud
relinqui, ait, inytoriot paltmur, qui generis claritale
prmdicantur : currat quin imo honorum gratia per Joan. Tornaesium, et Gul. Gazcium, an. 15CI, in
parentet... redit per le Trantaipinm familim con- I) qua hoc poema attexitur Op. Lactanlii, iniiiiim
tulalut, et arenlet laurot viridi germine renovasli. carminis siiniiiur a duobns versibus qui Brow. Edit.
" Ibid., et iste rubro. sunt n. 59 et 40 : Salva fesia dies, eic, qnibus in
b Edit. Paris., temina. Edit. Paris. contiuuo subduntur alii duo posili uum.
e Narrat Greg. Turon., lib. iv Histor. Franc, 51 et 5V2: Ecce renascenlis testalur, eic It :tn ia
cap. 4, Chanaonem, Britannorum comilem, cum Hymnario cl. Tomm. Quanquam in illo mtiiiluiii
fratres interfecisset, ac quartum, Macliavum no- reperilur hoc poema, ctim posl dttos illos distichos
initte, vcllet, item.de medio lollere, per Felicem carmen prosequatur _: Namque triumphanli post tri-
Namneiensemab iila caede cohibitum fuisse, qtiod stia, elc, superioribus praetermissis, et demptis
ejus facfutnbic a Fortunato siguilicari pulo. duobus disticbis qui post sequumur : llinc libi silra
d Ingenium et eloquenliam Felicis vel supra com- comit, clc, si tibi nunc avium, etc, ttitn carnien de-
mendavit Fortun., in epistola ad eumdem scripta, sinal ad versus illos exclusive : Additur ac Felix,
cap. 4, liujusce libri. clc. Auguslus Uuclinerus, in noiis ad hoc carnien,
«' Iu uno Cod. Vat., hic nova Roma. censet distichum Salve, festa dies, eic, csse bgen-
Unus Cod. Val., nobititateregit. dum eo loto quo posuit Brow. Id quod ct reruin
* Ibid., cujus ad ornatum bene cultor. Iiem Edit. consequentia postulare videtur.
Ven., cujtts ad ornalum, el duo alii Codd. Vat. 0 Unus Cod. Vat, et Ven. Edit., <jui... oceanas;
h Edit. Paris., te patiente; in maig. date polente. in alio Cod. Vat., qua... oceanas; in tertio, qui...
» Edit. Ven. et Paris. 'uta tenetur ovis. oceanut.
jft. VENANTIl HQN. CLEM. EORtBNATI ORERUM PARS 1. ite
Armaius radiis, elementa liquentia lustrans, ASalve fesia dics, lofo v&neraWlisaftVoj
Adhue Hoctebrevi tendit iff orbe diem. Qtia Deus iiilernuui vieit, etastra teoet.
Splendida siucertim product.nl aelhera vtrltum, Nobilitas u anni, nicnsium decus, aluia dierum,
Lsetitiamqae suarn sidera clara probant. Horarum splendor, scrupula ° puacta f»veiis.
Terra favens, vario fundit mwiU-Ctttefetu; Hinc libi silva comis, hinc F plaudit campus arislis,
Cum bene vernales * reddiditannns opes. Ilinc grat.es, laciio palmite, vitisagit.
Mollia purpureum pirrguntviolaria campum, Si i tibi iiunc avium resonant virgulta susurro,
Prata Virent herbis, et micat hcrba comis. Has inter niinimtis passer, amore cano.
Paulaiim subennt stiltantia htmina b florum, Christe sajus reruin, bone coaditor, atque re»
~
Arrideutque oculis gramina tincta suis. [demptor,
Semine depositoy lactans d seges exilit arvis, Cnica progeniesex deitaie Patris.
Spondens agricolsa vincere posse famem. Irrecitabiliter manans de eorde Parentis,
CaudJee desecto 6 lacrymatsua gaudiapalmes-, Verbum subsistens, et penetrara ~ poteiw.
Unde merum Irilmat, dat medo vttis aquam. jEqualis, concor» •, socius, cuu Patre emevus,
Corticede matris, teneralanugine, surgens, Quo sumpsit mtindns principe principium.
Praeparat ad partum turgida genrtna sinui». B jEthera suspendis, sola congeris, aequora fundis,,
Tempore f sub hiemis foliorum crine revulso «, Quaequelocis babitant quo ' raoderante vigent.
Jam reparat viridans frondea tecta neiniis, Qui genus humanum cernens mcrsum u esse pfo-
'
Myrta», salix, abies, corylus, siler, ulmus, acer hux, [fundo,
Plaudit quaequesuis arbor amcena comis. Ut hominem eriperes, es quoque factus homo-
Cpiisiruciura J fatos, apis" hinc alvearia lirrqnetisV Nec voluisti etenim tantum le eorpore nasci,
Floribus inslrepiians v poplite mella rapit.
,_." Sed caro qaae nasci pertulit atque mori. .
Ad eantusrevocatur aves m, quae carmine clauso, Futeris exSequiaspateris viia aucior, et orbis,
Pigrior hibefno frigore muta fuit. , latrans nrertis iter, dando saiutis opem.
flinc philomela suis attemperat organa canms, Tristia cesserunt * infernaevincula tegis^
Fitque repercusso dulcior aura melo. Expavitqae chaos lummis ore premi,
Ecce renasceniis leslatur gralia mundi, Depereunt tenebrse Cbristi fulgore fugatae,
Omnia cuin Dominodona redisse suo. Et terrae y noctis pallia crassa cadunt,
Namque triumplianli post tristia lartara Cliristo Pollicitam' sed redde fldem, precer, alraa potestti^
Undique fronde neinus, gramina ffore favent. Tertia lux rediit, surge, sepuhe (neus.
**Hon decet, ut humili au tumulo tua membra
Legibus inferni qppressis, super astra meantem, , teganlur,
; Laindamtrite Deum lux, polus, a.va, freiuin. bD
Neu precium mnndi viliasaxa premant.
Qtii crucifixus erat Deus, ecce per omnia regnat, lndignum est, cujus clauduntur cuucta pugillo,
Dantque Creatori cuncla creala precem, Ut tegat inclusum, rupe vetanle, lapis.
- * in prsef. EcBt. Lugd.: '
Priscianus Fannius, in lib. de nummis et ponde-
reddit et anuusopes. rfbus : Obolus, ail, dicitur, ul Dardanus docel, strx-
' » Cumbenevernarit, pulus esse, id estsex siliquw. Plura ad htinc Fanmi
lbid*.,slellantia lumina florum. locum adnotat Elias Vinetus, qui ait scripulura a
« Ibid. :
Graccisypapnx iiorainalum fuisse juxta hunc ' "disli--
Floribus arridenl gramina cunctasuis. clnira:
d Edil. Ven., late seges. Item in Ed. Lugd. . Semioboliduplumest oboius,quet»poadere dop,o,
»
: Ibid., et in Ven. Ed., caudice deserlo. tfiffa vocaut,scri^ilumitostridixere priores.
' In uno Cod. Vat., corpore sub hiemis, corr. P hi Edit. Lugd.:
s In Edit. Lugd., crine refuso.
h Ibid.,m._(a salix, corr. ffinctibi silvacomls,plaudltquoquecampusarislis.
' In uno Cod. Yat., ulmut, aeernus. In duob. Codd. Vat., plaudit liio.
i In uno Cod. Vat., construitura favos. H 11bid.:
* In uno Cod. Vat., apes. Hinctiiii nuricavitia»....
1 Edil. Paris., ..._r_pi<an_. tias inter nimiopasscrameracanit.
">Edit. Ven.,a.i.. r Ibid., ct patris ore polens.
>>In Edil. Lugd., mobititas anni, menium decus. * la nne Codic. Vaiic, aquaiis consors.
ltem Edit. Ven., mensum. In uno Codic. Vat., men- 4 Ibid., qum modefata vkfe-it. <
tum decut, atma dierwn. ln alio, mensum decus; u Tres Codd. Va»., me~tis~«.Idem Vert. Edif.
inensum scilicet pro men-ium per synalceplien. lla -
187 : Uymn. cl. Tomnr., et Erfic. Lugd.:
Ovid., Fast. v, Nec nostrotanlunivoluistie corporenascl.
Cumnon siut, cedantque tihi conflnia
m ensum. liiVen. Ed. :
• In Ed. Lugd., et Hymn. cl. Toro., stridula cun- NeovoluistietentaaUutumde corpocenasd.
eta favent. Ven.Ed., stridula puncta fovens. In duob. x lbid., tristia cessarunt.
Codd. Vat.,._r.pu.a. Ut autein legitur in Etlil. fSrow., r lb., JEiemm noetis. fidit. Paris., fetrts noctt»
scrupulum sive scirptutum, vicesima unr-iaeparsest, lerris.
pro minuiis autem quibnsque rebus usurpari solet. forsan, ' *
Adnotat latidatus Buchnerus liic scriptula puncta dici Ibid., sbtlicitani.
*~ Edit. Lugd., hon decelui vili.
a Fortunilo, qnouiodo apud Virgiliutn melra verba,
bb lbid., non pretium.
~{apud Phtedrurn verba monita.
135 MISCELLANEA. — LIB. III I3_4
Lintea tolle, precor, sudaria linque sepulcro, A CAPUT X.
Tu satis es nobis, et sine te nihil est. De domnoFetice Namnetico, cum flttviumi aiibi
Solve catenatas inferni carceris umbras, delorqutrel.
El revocata sursum, quidquid ad ima ruit. [Sumptuosissimum Felicis Namnetensis opnsin de-
Redde tuam faciem, videant ut saecula lumen, torquendo fluiniiiis cursu, qua novo aggere ex-
te slructo, qua vetere depresso el effossn, ccb biat,.
Redde diem, qui nos, moriente, fugit. ac quae inde copiaevicinis populis erant pervcn-
Sed ptane implesli remeans, pie victor, ad orbem », turae, non sine egregia Felicis iaude, describit.]
Tartara pressa jacent, nec sua jura tenent. Cedant antiqui, quidquid meminere poetae,
Inferus insatnrabiliter cava gutlura pandens, Vincunlur rebus facta vetusta novis.
»
Qui.rapuit semper, fit tua praeda, Deus. Includi fluvios si tunc spectasset Horaerus,
Eripis inuumerum populum de carcere mortis, Inde suum potius dulce replesset opus.
Et sequilur lrber, quo suus auctor adit °._ Cuncti Felicem legerent modo, nullus ActiiUem,
Evomit absorptam irepide fera bellua plebem d, Nomine sub cujus cresceret artis honor.
Et de fauce lupi subtrahit agnus oves. Qui probus ingenio, mutans meliore rotatu,
Hinc lumulnm repetens, post tartara, earne t6- Currere prisca facis ilumina lege nova.
[sumpta. .,Aggere composito, removens in gurgite laosum.
Belliger ad coelos ampla tropaea refers.' Quo natura negat, cogis habere viam.
Quos habuit pcenale cbaos, jam reddidit in te *, Erigis hic k vallem, subdens ad concava montem,
Et quos mors peterel, hos nova vita tenet. Et vice conversa, haec tumet, ille jacet.
Rex sacer, ecce tui radiat pars magna triumphif, Alter in alterius migravit imagine formam,
Cum puras animas sacra lavacra beant. -Mons in valle sedet, vallis ad alta subit.
Candidus egreditur niiidis exercitus undis, : Quo fult unda fugax, crevit pigro obice terra, .
Alque velus vitium purgat in amne novo. Et quo prora prius, huc l modo plauslra meanl.
Fulgentes animas vestis quoque candida slgiiat, Collibus m adversis flexas super inveliis undas,
Et grege de niveo gaudia pastor habct. Et fluvium docilem,' monte vetanle, trabis.
Additur ac [hac] Felix s consors mercede sacerdos. - Quo n rapidiis [fluvius] flueret, veniens celer atnnis
Qui dare vult Domino dupla talenla suo. [adhoesit0.
Ad meliora trahens gentili errore vagantes, Et subito, nato colle, retorsil iter.
Bestia ne rapiat [raperet], munit ovile Dei, Quae prins in praeceps, veluli sine fruge, rigabantP^.
Quos prius Eva [tleva] nocens infecerat, hos raodo _ Ad vietum plebis nunc famulanttir aquae.
Ecclesiaepastos ubere, lacte, siriu. [reddit. Altera de fluvio uietilur seges orta virorum,
Mitibus alloquiis agreslia corda colendo, Cum per le populo parluril unda cibum.
Munere Felicis, de vepre nala seges. Qualiter incerlos homiiium scisfleclere motus,
Aspcra h gens Saxo, vivens quasi more ferino, Qui rapidos fontes ad tua frena regis ?
Te medicante, sacer, bellua reddit ovem. Stet sine labe tibi, Felix, pia vita per aevum,
Centeno reditu lecum raansure per aevuro, Cujus ad imperium transtulit unda locuin.
Messis abundaniis horrea fruge reples.
Iniraaculata luis plebs liaecvegetetur' in ulnis, CAPUT XI.
Alque Deo purura pignus ad astra feras. De Nicelio 1 episcopoTrevererisi.
Ufla corona tibi de le tribuatur ab alto, [Laudat Nicelium, episcopum Trevirensem, ob ejus
Altera de populo vernel adepla tuo. innocentiam, misericordiam ei liberalitateru in
a Edit.Lugd., el in Ven. Edit., pi. viclor Olympum. 1 Edil. Paris.,tie.(«iMr.
b tbid., qui raperet semper. i Censet Brow. de Ligeris fltiminis alveo, alio de- ;
' lbid., portato, hacca Fortunaio dicta esse accipienda, si :
quo suus auclor abis.
d Edit. Paris.: minus, de amne Cariaco, minus nobili et claro, qut
D parum abest ab urbe Namnetensi. De quo idcm .
Evomuilsorptamtrepidanifera bellua praedam. Fortun., lib. v, c.8, item scribensad Felicem, canit:
• Edit. Lugd., reddiditiste. Quatua rura lavatvitrea Liger algidusonda.
f Ibid., pars magna tropwi. Cariacispeciosusager devexusin amttem.
. IIinic Fclicem de quo hic Forlunatus alium esse k Edit. Ven. erigis hinc
qnain Namnetensem episc, vix suspicari possumus: 1 Ibid. et units Cod. Vat. hic modo platisica. Hie
ex.quo apparet qtiiiin hallucinati sint qui hoc car- versus olim mendo se legebatur, lesle Brow. hoc
nien Lactaniioascripsere. mOdo: pro rabidis nndis huc modo plaustra meant.
i" Adveiiit Brow. olim mendosissime scriptum m Edil. Par-is., cotlis in.
fuisse tnper agens Saxo. Quaerit idem Brow. quomodo n Unus Cod. Vai., qua rapidus.
Felix Namnetensis m Saxonas, tot regionum inter- ° In Edit. Ven., amnis obhmtit.
vallo a sua dicecesi dissitos, pieiatem stiain exercere f lbid., sine frttge rigebanl.
potuerit, ac censet maguuiii eorum niimerum, qucd 1 Sant-liNicetii sanctitatem, et miracula, ct actat
frequenlibus cladibus a Francis attriti fuissent, ca- vitae ordinem, describit Greg. Tur. lib. de Viiis PP.,
ptivos in Galliam dcportalos, in quibus emendis, ut cap. 17. Item etimttem laudat lib. x Misior. Franc,
tunc moris crat religiosissimis viris,, el Christo lu- cap. 29, et de Gloria Couless., c 94. Is a Clotario,
cr:mdis, operam suani el liberalilatciii Felix irnpenr quod eju.iie.m vitia libere arguisset, pulsus.in exsi-
derit. Sed vide quae aduotaviinus ad c. i hujusce lium, a Sigiberto, sinl.in atque regnum, Palre vila
tiibri. fuucto, arlepius est, revocalur, ac sedi sua_lestitui '.
135 VENANTIIHON. CLEM. FORTUNATl OPERUM PARS I. m
egenos ac peregrinos : ob pastoralem solliciludi-j A Rupibus expositis, intonsa cacumina lotlit,
nem ac siudium in sacris sedibus restaurandis.] Tutusf el elalo verlice regnat apex.
Splendor, apex fldei, venerabile a mente Niceti, Proficiunl colli, qnae vallibus arva receduut,
Totius orbis amor, pontificumqtie b caput. Undique terra minor vergit, et iste subit
Summus apostolico praecellens pastor ovili, Quem Moseila tumens, Rhodanus e quoque parvulus
Auxisti mefitis.-quidquid honoris habes. [ambit,
Divino insistensoperi, lerrena relinquis, Cerlanturque h suo pascere pisce locura.
Cui moritur mundus, non moriture manes. Diripiunt dulces alibi vaga flumina fruges,
Yita brevis cuuctis, sed non brevis illa bealis, Haectibi parluriunt, Mediolane ', dapes.
Cum bona non pereant, jure perennis eris «. Quantum crescit aquis i pisces vicinius offert,
Dum tibi restrictus maneas, et largtis egenis, Exhibet binc epulas, unde rapina venit.
Quod facis in mlnimis, le dare crede Deo. Cernit frugileros congaudens incola sulcos,
Captivus quicunque redit, sua limina cernens, Vota ferens segeti, fertilitate gravi.
Hle lares patrios, lu capis inde polos Agricolae pascunt oculos de messe futura,
Hic habet exsul opem, jejunans invenit escas, Ante metit visu, quam ferat annus opem,
Qui venit esuriens, hinc satialus abit. . Ridct amoenus ager, tectus viridautibus herbis,
J}
Tristibus imponis curas purgando querelas, Oblectant animos mollia prata vagos.
Et sanat cuncios una medefa viros. Haeck vir aposlolicus Nicetius arva * peragrans,
Pauperis hinc lacrymas desiccas, gaudia praesians, Condidit oplatum pastor ovile gregi.
Qui prius ingemuii, vota salulis habet. Turribus incinxit terdenis undique collem
Te pascente greges, nunqiiam lupus abripit agnos, Pracbuit hic fabricam, quo nemus ante fuit.
Sunl bene securi, quos lua caula tegit. Vertice de summo demittunt brachia iiiiirnm,
Templa vetusta Dei revocasti in culmine d prisco, Dum Mosella suis terminus exstet aquis.
Et floret senior, le reparante, domus. Aula m tamen nituit constructa cacumine rupis,
Hinc [hicj populis longos tribuas pia vota per annos, Et monti imposito mons erat ipsa domus.
Et maneas paslor, ne lacerentur oves. Complacuit latum muro concludere campum,
CAPUT XII. Et prope castelluin haec casa sola facit.
De Castello « ejusdem super Mosellam. Ardua n marmoreis suspenditur aula columnis,
fNicetii Castellum, supra Mosellam posilum, et ejus Qua super aestivilascernit in amne rates.
amoenitatem, nec non Nicelii in eodem ornando Ordinibus ternis exlensaque machina crevit,
ac munieudo studium, eleganliamque celebrat.] |(__ Ut postquam ascendas, jugera ° tecla puies,
Mons iu praecipiti suspensa mole lumescit, Turris ab adverso quae consiitit obvia clivo,
Et levat excelsum saxea ripa caput. Sanctorum P locus est, arma tenenda i viris.
tur. Obiit is circiter anno 566, Nonis Decembris, ut Islum putat eumdem esse quem Forlun. parvum
proinde haec poemaia, ad Niceiium scripta, non Rhodanum vocat.
mulio post adventiiin Fortunati in Galliam, ab eo- b Unus Cod. Vat., cerlalurquc suo.
dem elucubrata dicenda sinl. 1 Mediolani vocabutum item studet accommodare
- Ai Brow. Nicelii obitum refert ad an. 564, sed fal- Brow. agro, qtti hoc Nicelii castellum et Mosellam
litur caeteroquin qua ralione eiim nosse Fortunatus inierjacet ex similitudine affinis nominis. Quanquam
ac loqui cum ipso potuisset ? qui ad annum 565, posl tot lemporum spatia, quibus vel clarioribus ur-
tantum in Gailias venit, ipsius confessioue Broweri? bibus et imperiis lam insignes vicissitudines accide-
Deinde Nicetius scripserat ad Just. imperat. lilteras, runl, nil mirum si unius aut altenus Castelli, vel
quibus eumdem, in haeresiin lapsum, revocare nite- agri nomina intercidere, et cum veteribns incolis, ac
batur, idque ad an. 566 ut refert Coinlius ad hunc dominiis mutari potuerunt. Castri Mediolnnensis
annum. Non is lamen diu post scriplas illas litteras mentionem facit Greg. Tur., lib. vi Hisi., cap. 31,
superstes fuisse dicendus est. apiid quod Bituricenses, contra Desiderium ducem
" In saec i Bened., ubi relerlur hoc
carmen, sic arma moventes, praelium commisere; quod ad Ave-
legilur: veneranda menle. _ ram lluvium in sinibus Biturigum ponitur a Coiulio,
bSanctus Nicaeiusponlificumcaput appellatur a For-1" ad an. 583, n. 49, Magdunum hodie appeltatum.
tun., quodepiscopusEcclesiaeTrevirensis, metropoliia Ulrtim vero fuerit idem de quo hic Fortunalus, haud
esset: cujtis Ecclesiae splendorem et pracrogafivas delinire ausim.
pluribus celebrat Brow. in notis ad hunc locum. i Unus Cud. Vat., crescit aqua.
c Saec. i Ben., perennis erit. k Duo Codd. Vat., hoc vir.
d lbid., in lumine prisco. 1 Ergoperagrans, taminCodd. Vat. quamEdit. Ven.
« Brow. lloc Nicelti castelluro, de quo hic Forlu- "' Unus Cod. Vat., tula iamen nituit.
nalus loquitur, collocat infra Catadunum, haud innge n Vide quae de siraili fere descriptione /Edificii
a conllueniibus, in Trevericac arcindiaconii. tiiulo adnotavimus ad cap. 19 lib. i.
quod hodicque proprio idiomale episcopi rupem , 0 Hiscedeclarat Kortunalus sedificii amplitudinem,
sive saxnm accolae nominant; idque iion soliim cx ut latos campos parielibus coniiueri et legi culmine
conjectuia Browerus autumat, sed eiiam ex veleris credidisses; ideo expunximus comma posi jugera, et
schedu- iic semilacerae testimonio, quae isttid poema aute posuimus. Superius hunc eumdem scnsum ex-
praiferebiitiusigniluin tali nomiiie. Plurimum liac in re pressit illis versibus :
judicio Broweri deferimus, tpiod bis locis i, terfuerit.
t Unus Cod. Vat., totus elevato. Complacuitlatummuro eoncluderecarnputn;
e Animadvertit Brow. haud longe a praefalositu, Et prope Casteltumba_ecasastilafacit.
tn quo Nicetii casteliuin locnndum putat, rivuin P Vide quae diximus in notis ad c. 6, lib. i.
ftuere. Rhon bodieque appellaiutn, truiicato iiomiue- i ln Edii. Yen., arma tuenda viris.
137 MISCELLANEA. — LIB. III. 158
Illic est etiam gemino ° ballista volaiu, A Haecfaciens intende magis, venerande sacerdos,
Quaepost se mortem linquit, etipsa fugit. Ut commissa tibi dupla talenla feras.
Ducitur ih figidis siuuosa canalibus unda, Pro Fortunato exorans quoque dulcis araator,
Ex qua fert populo hic mola rapta cibum. Spem mihi dans veniae, flt tibi palma, Pater.
Blandifluasstupidis induxit collibus ovas, CAPUT XIV.
Vinea culta virel, quo fuit anle frulex. Ad Villicum l episcopumMettentem.
Insila pomorum passim planlaria surgunt. [Metteiisis urbis situm et ejus amoenitatem descri-
Et pascunt vario floris odore loctiiii. bit; tum Villici episcopi ia fundendis precibus ad
liaec fibi proliciunt, quidquid laudamus in illis, Deum studium et assiduitatem, pastoralem vigi-
lantiam, comitatem, in peregrinos misericordiam
Qiii bona tot tribuis, pastor, opima gregib. inunificentiam in pauperes, depraedicat.]
CAPUT XIII. Gurgite cseruleo pelagus Mosellarelaxat,
Et movet ingenles molliter amnis aquas.
De MagnericoTreverensi epxscopo.
Lambit odoriferas vernanti gramine ripas,
[Magnericum, Treverensem episcopum, laudat ob Et lavat heibaruin leniter unda comas.
virtutem, ac diligenliara in Ecclesia sua regenda, Hinc dextra de
ob comitaterain omnes, ob liberalitatem in egenos, parle fluil, qua Salia * fertur,
et hospiies.] " Flumine sed fluclus pauperiore trahit K
Culmen e honoriflcum, Patrum Pater, archisacerdos, Hic ubi perspicuis Mosellam cursibus intrat,
Pontiflcale decus proticiente gradu. Allerius viresimplet, el ipse perit.
Quem lidei litulus meritis erexit in altum, Hoc Mettis l fundata loco speciosa, coruscans,
Ecclesiaequecapui, dislribuente Deo. Piscibus obsessum gaudet utrumque lalus.
Discipuleegregii bone Magnerice d Niceti, Deliciosus ager ridet vernantibus arvis,
Noroinis auspicio Magne canende tui. Hinc sata culta vides, cernis et inde rosas.
Clare sacro merito, tanto e informale magistro, Prospicis umbroso vestitos palmite colles,
Quem reparas operum fructificante loco, Certalur varia fertilitate locus.
Cujus, opime, sequax, sancta et vestigia servans, Urbs munita nimis, quam cingit murus et amnis,
Rite minister agens, ecce magister ades. Pontiflcis meritis 1 stas valitura magis.
Auctorisque pii successor dignus haberis, Villicusaethereis qui sic bene militat armis,
Hxredisque sui frugiparensque manet. Stralus humi genibus, te levat ille suis.
Crevit post obitum pater, et te crescere fecit, Unde bumilis terris le projicis, alme sacerdos,
Dum capit ille polum, tu capis arce locura. (n Orando hinc patriae ducis ad astra caput.
Grex alitur pro te, vice praecessoris, alumne; Fletibus assiduis acquiris gaudia plebi.
Nec sua damna dolet, dum tua lucra tenet. Pastoris lacrymis laetificanturoves.
Fratribus optandus, jucundus honore ministris, Ictibus invalidis quamvis miniletur iniquus,
Charius et populis pastor amore places. Tuk quibuses murus, vulnera nulla timent.
Te panem esuriens, tectum hospes, nudus amiclum, Et licet incluso lupus insidietur ovili,
Te fessus requiem, spem peregrinus habet. Te custode gregis, nil tibi ' praedo nocet.
- Gemino votatu, id
est, duplex ballista, ut inier- anno idem opinatur in Galliam venisse Forlunattim,
pretatur Brow-, alia ad hastilia, alia ad saxa ejacu- ncc ultra 566 ponendam existimat.
landa. Addit idem, forle geminovolatusignificari alas, s DuoCodd. Vat., et Ven., et Edit. Paris., qui Sa-
quibus missile, sagittae instar, instrui solebat ad l<a. n Vulgo Sallia sicuti et in Ven. Etlit. legitur.
aerem facilius secandum. Mire Mediomalricumurbem (subdit Brow. in nc-
b In uno Cod. Vatic, paslor opime gregit tis ad hunc locum) fluviushic et munil et ornat. A(-
e Deest hoc poema iu tribus Codd. Vat. et Edtt. fluit ab occasu placidissimus,e summo labens, admi-
Ven. rabilem prwbens naturw lusum e longinquo, velalto
d Magnericus successit Nicetio in sede Treverensi prospectantibus,priusquam intra urbisse mwnia insi-
anno circiter 566, et pervenit ad an. 597, cujus Vi- nual, paralleio ferme cum Mosella gradiens, corclis
tam conscripsil Eberwinus, abbas coenobii sancti D '. imaginem, acto gyro, sparsior efficit: inde rursum
Martini Treveris, saec x, e quahoc carmen deprom- coalescensappelit arcem, et mox largior,in varia scis-
ptum se primus edidisse testatur Brow. sns, partim urbem inlerfusus obit, partim mmniaforis
e Vide quae diximus ad cap. 11 hujusce libri. alluil, donec ad extremumse condat in Mosellam. De
'" Villicus successit Hesperioin sede Meltensi, qui Salia fluvio loquiturFort., lib. vn, c.4, hoc versiculn|:
conc Arvernensi l interfuerat an. 555. Villicuste- Seu qui Mettinadit, de Sale nomenhabens.
nuit sedem Metiensem annos xxv et menses duos, ' Mcttae,mbs in Galtia nobilissima, in qua reges
ut affirmalCoinlius ad an. 566, ex Cod. sancli Sym- Auslriae sedem babebant, cum tamen ipsi et Rhemis
phoriani Meltensis. At in ms. exemplari, cujus .ederent, proimperii (ut opinor) latiludine, et nego-
iiieminit Brow., in nolis ad bunc locum, Villicus liorum diversitate, quippe qtti regnum vel in Germa-
vixisse legebalur sub apostolicis Pelagio I, Joanne niam porrigerent. De Mettica regtim Austrasiaese-
III, Bincdicto I, imper. Juslino et TiberioConstan- de, el urbis illiussitu, vide eumdem Forlun., lib. x,
tino. 'Porro Bened. 1 creatus fuit pontifex an. 573, c 9. Isihaec urbs ab llunnis primum sub Altila in-
el Tiberius a Jusiino declaraiur Caesar an. 574, et censa, postea a Vandalis capta, ac devaslata est. Vi-
Augustus an. 578. Sed vide Cointium, loco supra desis Grejior. Tur., 1. n, c. 6, et Fregd. Scbol., i»
citaio, qni ex diclo Codicesancti Sytnphoriani, ca- Frag,, n. 5.
taloguinMeltensium poniificuin, et unnos quibus se- i Duo Codd. Vat. et Ven. Ed., pontificismerito.
derunt, describit, ibique Villici, de quo hic seiino k Edit. Veii., in quibus ...
est, mortem uee inlra annum 562, qno circiier 1 Ibid., nilsibi.
PATROL. LXXXVIII. 5
139 VENANTII HON. CLEM. FORTUNATl OPERUM PARS I. 140
Obleclas populos vuttu stne nubesereno, _A. CAPCT XVIII.
Cunctorumque, animos gralia blanda fovet. De piscibus in mensa ejus.
Si poscal novus hospes opem, lu ponigis escas, piscium qui in mensa Villici copiose ap- -
[Occasione
Inveiiit et proprios ad lua tecia lares. posili fuerant, supernam ejusdem vooationcm ad
Dum satias querulum, magis obliviscilur illas, gereudum pastorale munus commendat. ]
Quas habel in patriis linibus exsul opes. Retia vestra, pater e, oneroso pisce reduudant,
H
Qui sqa damna refert, gemitus subducis abore ; Apparet c Petri vos meruisse viees.
Gaudia restituens tristia cuncta fugas. CAPUT XIX.
Prptegis hino nudos, illinc tu pascis egentes,
Ad Charenlinitm episcopum Coloniw.
Nil tfbi reddit inops, reddit amore Deus
Horrea praemitlis, melius tua condita servans, [Gharentinum, ColoniaeAgrippinte episcopum, laudat
obhospiialilatein et charitatcni singularem i.i pro-
Quas sic diffuudis, dat paradisus opes. ximos, ob placidos tranquillosque mores, in pau-
Culniina lemplorum renovasti, Villice cultor , percs mi.ericordiam, in templa liberalilatem.l
Cum veniet Dominus, siat labor ecce luus ; Charenline e, decus lidei, Deitalis amice,
Commissum video non suffodisse laleiiluin, Nomine deproprio chare perennis amor.
Sed magis optalum niullipticalur opus B Pontilicem pollens Agrippina h Colonia praefcrt.
b
Longius extentos peragas tam digna per anuos, . Friigiferis agris digne colone Dei.
Et maneat semper nomen, opime, luuin. Si videas ' aliquos quacunque ex gente creatos,
CAPUT XV. Quamvis iguotos, tnox facis esse tuns.
Ad eumdem. Quos seinel alfecluastringis pietate paterna,
Pastor opime gregis, cunctis tua pabuta prosuntd, Ulterius nunquam dissociare poles.
Nec subito veniens veluti fugitiva recedit,
Qui satias animas, quani benemembra foves?
Sed concessa citogralia, fixa manet,
Sic avidos reddis convivas nectare lactis,
Ut scutella levet, quod cocleare solet. Verba Dei coniplens, sicut te diligis ipsum.
CAPUT XVI. A te ita diligitur proximus omnis homo.
Ad eumdem. Vocis apostolicaeseclator dignus iiaberis,
Quae charos animos prrcposuit i lidei.
Currit ovis, repetens a te sua pasctia, pasior, k sine nube serenus,
Tranquillus, placidus, mitis,
Qui cibus esse soles, da mihi panis opem. Cui rabies mundi nil dominare polest.
CAPUT XVII. Pectora cunctorum relicis dulcedine verbi
De pictura vilis, in mensa ejus diclnm.
Laeiificasvultu tristia corda tuo.
in
picturae, qua ales rostro car-
[Occasione cujusdam Pauperibus cibus es, sed esurientibus esca ,l
pebat uvas, Yillici liberalitalem in convivas extol- Rite pater populi, daudo salutis opem.
lit. ]
Vitibus intexlis ales sub palmile vernat, Aureamtempla novaspretioso [specioso] fulta decore,
Et leviter pietas carpit ab ore dapesi Tu uiles, unde Dei fuiget lionore domus.
Mulliplices epulas meruit conviva lenere, Majoris numeri quo lempla capacia constent,
Aspicit binc uvas, iude falcrna bibit. Alterin excelso pendulus ordo datur.
* Edit. Ven., subducit ab ore. in Annalibus, 1. xn, c. 27, his verbis : Agrippma quo
" lbid., tongius exlensos. In uno Cod. Val., lon- vim suamsociis quoque nalionibus osteniaret , in op-
gius extensus. pidum Ubiorum, in quo genila erat, veteranos , colo-
o Hoc poema , sicut et seq., videlur recitatuma niamque deduci imperat, cui nomen indilum ex voca-
Fortnn. cum is a Villieo luissel convivio exceptus. buto ipsius.
In illo suo per Germaniam in Gallias itinere , crc- 1 Videtur Fortunatus in illo suo per Gcrmaniam
diderim Fortunatum eum Villico amicitiam iniisse, itinere, a Cbarcntino Coloniacepiscopo, perhumani-
et ab ipso affectum pturibus humanitatis, grataeque ler exceptus, licet alieuus, ignotusque vir , satis ta-
bospitalitatis olliciis. men probatus pietatis et itigenii ornamentis. Id for-
d ln uno Cod. Vat., pabula prmsunt, corr. " tasse ilie indicat uuobus istis versibus :
8 Edit. Ven., leiia vestra patent.
' Ibid,, apparet et Petri. Sivideas aliquos,quacunqueex gente creatos.
~ Hic Charentinus successU in sede Coloniensi So- Quanivisiguotos,inox lacis es.e tuos.
inoeno; anlecessit vero Ebregisilum, qui, anno i Kdil, Ven., proposuii ficlei.
£90, a rege Cliildeberto legatus fuit, ut dissidia ac k In uno Cod. Vat. e: _.dit. Paris., ptacidusqite
turbas raonasierii Pictaviciisis sedarel, tit refertGre- mihi, .
gor. Turon., lib. x Histor. Franc, cap. 15. Perpe- 1 Edit. Paris., es dasque esuriantibusescain.
ramilaquein catalogis episcoporum Colonien.iuni m Narrat Gregor. Turon., lib. i deGioria marlyr.,
Charentinus post Ebregisilum ponitur , ut aniinad- cap. 62, quod aptid iitbein Agrippiiiensem erat basi-
vertit Coinlitis, ad an. 562 , qui ibidem refert cx lica exstrucia in iiienioriaui quinquagiuia marlyrum
Henrici Pantaleo senleiilia,i parte dt; Viris illuslri- ex legione Thebar_orum,quaequia udmirabiiiopera ex
bus Gerinan.,sedi_seChareniiiiiimad an. 560. Illud Musivoquodaiiimododeaurata splendebat, sanctos au-
ego addaui sedisse eumdeiu ullra aimum 56., ut reos ipsam batilicam incolw vociltitamvoluerunt.Hatic
Forlunaio notas esse possei , qui nonnisi ad an. ilaque basiticam a Charentino _eiiovaU.ni, seu re-
565 circiter in Gallias adveuit , ut ostendimus in1 siauratam fuisse videlur innucre Forlunalus hoc ver-
ejus Vila, num. 27. et seq. siculo :
kColonia Agrippina el Agrippiuensis, quam Agrip-
pina, Ger.ttian.ciuxor, coudidit, ui narrat Tacitu.i Aureatcinplu novis,pietiosofultadecore.
141 MISCELLANEA.— LIB. III. 142
-ollicilat pia cura gregis, te pastor opime, J LQuie doluit, tollis gemitus in gaudia vcrtens,
Nil lupus a stabulis quo vigilante rapit, Exsilium removes, reddis amore Lares '.
longaevo teneas felicia traclu, Pauper habere cibum, meruit quoque nudus auiictum,
Tempora
Et per le Domini multiplicenlur oves. Invenit hic semper, quaebona quisque cupit.
Consultum tribuis generaliter omnibus unum,
CAPUT XX.
De lgidio [Ms.j Egidio] episcopo BJtemensi [Ms., Qui populi pater es, tot pia rite regis [ geris].
Rhemorum]. Ilaectibi vita diu, domino tribuente, supersit,
[.Egidinm, Rhemensem episcopum, impense laudat Aique futura micet lucidiore die.
ob diligeniiam in credito sibi grege curando, ob CAPUT XXI.
eloquii vim atque doclrinam in erudienda plebe,
ob beiieflceniiam in miseros el calamitosos.] Ad Hitarium s episcopum.
Actihus egrcgiis, vcnerabile-ctilmen Igidi ~,
Ex cujus meritis crevit honore gradus. LSalnlatorias ad Hilarium episcopum litleras mittit,
suamque in abseiitem memoriamet benevolentiam
Subtrahor ingenio, compellor amore paralo, declarat.]
Laudibus in vesiris prodere pauca favens. Lux sincera anirai, mihi semper h dulcis Hilari,
Namque reus videor tanlis existere causis, R Quamvis absentem quem mea cura videt.
Si solus laceam, quidquid ubique sonat. Cujus honeslus ainor tautum mea corda replevit,
Sed quamvis nequeam digno sermone fateri, Ut sitiete nunquam mente vacante loquar.
Da veniam, voto me voluisse loqui. Versibus exiguis inaudunius vola salutis ;
Exiit in rauudum b geslorum fama luorum , Quaededit affectus, sint tibi chara [grala], precor.
Et meritis propriis sidus in orbe micas. CAPUT XXII.
Clarior effulgesquam lucifer ore sereno ,
Ille suis radiis, tu pietate niles. Ad Berlechramnum l episcopum, cum elevaretur ir
currum.
Nil lupus insidiis cauto subducit oviti,
Te pastore sacro pervigilante gregem. LABeriechrarano episcopo, Fortunaius in rhedain,
bonoris causa, exceptus, hane ejusdem in se co-
Facundo eloquio coelestia dogmala fundis, mitalem, tum In caeteros omnes humanitatem et
Ecclesiaecrevit c, te monitore, domus. beiievoleutiam carmine consecrat.]
Pontificisstudio correctio plebis liaberis d, Curriculi genus est, niemorat quod Gallia rnedam
Ne tenebra. noceant, semila Iucis ades. Molliler inccdcns orbita sulcat humum.
Cunclorum recreas animos dulcedine verbi, Exsiliens duplici i bijugo volat axe ciiato,
Qui satias epulis, pascis et ore greges. Q Alque movet rapidas juncta quadriga rotas.
Praeceptaimplentur, non solo pane cibaniur, Huc ego dum famulans comilalu jungor eodem,
Delicias capimus, quas lua verba ferunt. Et mea uiembra cito dum veberentur equo,
Ut gaudet corpus, cui mitior esca paratur, Ponlificisquesacri Benecbramni actus honore,
Sic animaegaudent, si tua lingua sonet. Comprendente manu raptus in axe levor.
Haeresis, ira cadit, forli te milite Chrisli, Qualiler implumes felus pia raater birundo,
Acquiris regi, qui dedit arma libi. Confovet, et ptacide penuula lensa tegit.
Qui purgas spinis agros, sermone eolente, Sic bonitate potens, affectudives opimo,
Et mundata Deo surgit ubique seges. In proprium pastor mollesedile locat.
Qui venit huc exsul, tristis, defessus, egenus, Nec solum amplecletis pia mens, sed diligit omnes ,
Hic recipit patriam, le refovente, suam Unde magis populis unicusk exstet amor.
" Hic
_£gidius poteniissimus vir fuit apud Chiiae- vixisse. Ac sane Hilario Gabalitano successisse re-
bertum regem, a quo et legatus missus est ad Cbil- ferlur Evanthius, qui inierfuit concilio Aurelianeiisi
pericum, ut suo nomine de rebus gravis.imis ageret, IV, habito an. 541. Vide cl. Huiii. in notis ad Vitas
etexorlas inter utrumque disseusiones coniponeret. PP., cap. 6, n. 4 et 5. Alius Hilarius Diniensis epi-
ldem postea conjuralionis ac perfidiaeconviclus ad- scopus fuit qui jam sedebat ad an. 554. Num forle
versus eumdem Chiideberlum, in synodo episco- 1* hic fuit, ad quem Fortunatus hoc poemascripsit?
porum e sacerdotii gradu depositus est atque Strate- h Edit. Ven., setnpermilti dulcis.
' Berlechraninus episcopus Burdegalensis fuit,
burgum relegatus. Haecan. 530, anie quod teinpus
proinde -Egidius, adhuc florens probitatis fama, regis Guiitchramni mutri affinis, ut refert Greg.
magnaque apud reges aucioritale et gratia, laudalur Turon., lib. VIIIIlistor.,cap. 2. InlerfuitsynodoMa-
hoc carmine a Fortunato. Lege Greg. Tur., lib. x, tiscouensi n, celebratae anno 585, eodemque anno
cap. 19. a synodo illa regressus obiit, ui narrat Greg. Tur.,
b In duobus Mss. Vat., et Yen. Edit., exiit in lib. vin Hi-tor. Franc, c 22.
mundo. Fuit et alius Bertctnamnus episcopus Cenoma-
c Flodoardus, lib. n, cap. 2 Histor. Eccl. Rheru., nensis, qui successit Badegisilo, circa an. .'86, tle
narrat ab hoc -Egidio palrimonium Ecclesiae Rhe- quo Greg. Tur., lib. vm llisfor., cap. 39. ls unus
inensis pltiribus bonis auctum fuisse, maxime ex fuil ex iis episcopis qui ad turbas monasierii Pi-
regis Childeberti liberaliiaie. ctaviensis compesc.endasoperamsuamet auctoritatcm
d In uno Cod. Vat., correciio plebis alumnw. conlulere, de quibus Greg. Tur., lib. ix Histor.,
~
Edii Ven., qum doluii. , cap. 41. Detinire nou ausim ad quemnam horum
In unoCod. Vatic, reddis amore dapes. scribat hic Foriiinaius, cum utriusque lempora For-
f Pulat Brow. hunc fuisse Hilarium, episcopum lunati tcmporibus convcniant.
Gabalilanum; sed ctiin is inierfuerit concilio Arver- i ln uno Cod. Val., duplicijugo.
nensi an. 555, iniror _d Fortunati usque lempora k Unus Cud. Vat., et Veu. Edit., exslat amor.
143 VENANTUIION. CLEM. FORTUNAlT OPERUM PARS I. 144
CAPUT XXIH. A CAPUT XXIV.
Adeumaeinde opusculissuis [ejus]. Ad Agricolamepiscopum".
JEIucubrataaBeriechramnopoemaia.grandiac lumi- [Scribens ad Agricolain, pareritis illius in se benefi-
do eloquio conscripla, dicit se excepisse, eteadem cia commemorai, ac rogal ut quae patris diligenlia
laudatex parle, ex paite vero nolat ac reprelicn- et opera sala fuerant in tese, liaec lilius atat, et
*
dit.] perliciut.]
Ardua suscepi roissis epigrammata chartis, Praesul, honoris apex, generis lideique cacumen,
AHquecothurnato verba rotala sopho ;l. Cultor agri polleos, pastor opime gregis,
Percurrens lumido spumantia carmina veisu, Cum inea terra manu nieruil geniloris arari,
Credidi in undoso me dare vela Ireto. Reddalur nati vomere cttlla sui.
Plana procellososructavit pagina fluclus. Nani paler effectu, dulci memorabilis orbi,
Et velut Oceanus b fonte refudit aquas. Mevobiscum uno fovit amore duos.
Vix modo taiu nitido pomposa poemata cultti Cerde parens, pastu uutrix, boiius ore magister,
* Audit Trajano c Roma verenda d foro. Dilexit, coluit, rexit, honesta dedit.
Quid si tale decus recitasset in aure senalus? llle pio sludio sulcala novalia sevit,
Stravissent plantis * aurea fita tuis. Quod pater effudit boc mihi semen ale
Per loca, per populos, per compita cuncla videtcs, CAPUT XXV.
Currere versiculos, plebe favente, tuos. Ad FelicembepiscopumBiturigensem,scriplumin
Sed tamen in vestro quaedam sermone notavi, turrem [turre] ejus.
Carmine de veteri furta novella loqui.
Ex quibus in paucis superaddita syilaba fregit, [Turrim, quam Felix episcopus construendain cura-
verat ad continendum sacrosanctum Christi cor-
Et pede laesasuo musica clauda ' jacet. pus celebrat carmine.]
Nunc, vcnerande Pater, prece, voto, voce, saluto, Quam bene juncla decent, sacrati ut corporis agni
Commendans animum supplice corde meum, Margariium l ingens aurea dona ferant.
Sil tua vita diu, cujus modulante camenn Cedant chrysolitis Salomonia vasa metallis,
Cogimur optatis reddere verba jocis. Ista placere magis ars [arx] facit, atque fides.

a Sophus pro popuiari plausu, et acclamatione mavult hunc fuisse Agricolam episcopum Nivernen-
hominum, sapiens dictum aliquod, aul scriptum ap- sem, qui anno circiter 580 sedetu illam adeptus esl;
probantium hac voce aofS>s,usurpatur el a Martiali atque anuo 583 concil. Matisconensi l interfuii, et
Focisin pluribus, et a Sidouio Appoll., lib. i, epist. in monasterii Pictaviensis lumultibus reprimendis
„ suam cum caeleris episcopis aucloriiatem imerpo-
9., lib. VIII,epist. 6, lib. ix, epist. 13, car. 8, et allbi, **
ut etBrow. animadvertil. Sed hicaperte sophus ad- suit, ut conslat ex Greg. Turon., lib. ix, cap. 41.
bibelur a Fortunato pro elegantia diclionis ac gra- Decessit vero an. 594, ex quo intelligi potest eura
vilate, quo in sensu vel saepe alias aheodem usur- fere aequalemfuisse Fortunato.
patur. Agricola vero, episcopus Cabilloneusis, quein lau-
b Duo Codd. Vat. et Ven. Ed., Oceanas. dat Greg. Turon., lib. v Hist., c 46, obiit an; 580,
••Unus Cod. Vat., audit Trojano, corr. natus annos LXXXIII,curn sedisset duodequinqua-
d Sirmondus in uotis ad Sidonium Appoll., lib. m, ginta, ut verisimile haud sit patrem ejus vixisse,
epist. 8, el in dict. vn Magni Felicis Ennodii, in- cum venit in Gallias Forlunatus, inulto vero miiius
dicat non in uno tantum Romae foro, sedin diver- eumdem cum filio suo Agricula erudire et educare
sis rhetores declamare solitos. Ita de foro Aihenaeo potuisse.
teslis Lampridius in Alexandro, ad Atltenmum,in- h Hic Felix episcopus Bituricensis creatus est
quiens, audiendorum el Grwcorum, et Lalinorum anno 568; interfuii concil. Parisiensi iv, an. 573, ac
rheiorum, vel poelarum cuusa , [requenier processit. non niulto post obiit. Ejus sanctitatem laudat Grcg.
De foro Martis index est vetus adnoiatio in Cod. Tur., lib. deGloria confess., cap. 102.
1 Margariiaeapud Graecos scriptores appellantur
Apuleiano Bibl. Vaticanae, ut refert Sirm. in notis
ad epist. 8 lib. iu Sidonii. De foro denique Trajano particutae sacrae Eucharistiae, qti.e ex hostia, cttjtis
hic Fortunatus, et lib. vn, cap. 8. quartam partem suniebat sacerdos, minuttus concisae
Browerus in nolis ad hunc locum aniinadvertit in servabantur pro infirmis. Vas, in quo illae lenebantur
foro Trajano sialuas viris, aliqua ingenii ac liltera- •lapyapizt; dictum est a receniioribus Graecis , ui
rum latide conspicuis, erigi solitas; idque ex Vola- D docet Frauciscus Richardus in Relatione de insnla
terrani et Sidonii testimouiis coniirmal, utique ut iis sanctae Irenes, pag. 221, uli legiiur in Gloss. Du-
exemplis hominum ingenia ac studia ad ejusdem frcsne. Prudcnlius eliam ingeutis Margariti tiienlio-
imitalionem laudis acuerentur. ltaque Ennodius, nem facif in carm., quod 1'sychomachiainscribitur,
dict. vn, quae inscribilur in dedicatione uuditorii, ubi Sapieiitia. aulam describens, inquit:
quando ad ferum translatio facta esl, h;cc habet: Ut At doinusinterior septem subnixacolumnis.
tamput militem, mare navilas, fora causidicum,sotli- Crjstalli algentis, vitrea de rupe recisi,
citanl secreta raptorem, ila audttoria linguas exercent. Construitur,quarumlegit editacalculusalbens
Num qum malum ratio suatiebil silenlium in loco in In couumca_suseapila, et. iiiuaiiiinesubter
quo sunt prwmia constiluta verborum? ubi oraiionis Subductuscoiicba.iu speciem,quodmille talentis
palma, si hic gralia laciturnitatis? benesolvunlur su- Margarilumingens,opibusqueel censibushast_3,
doris pretia, ubi sunt teinpla victoriw, etc Sed lege Addictis,aiiim.salidesmercala[lararat.
Sinnund., in nolis ad Sidon., car. 9. quibus ex versibus quaenam esset margnriti cjusinodi
° Ex Ven. Edit. correximus plantis pro blandis.
' Ibid. et in duob. Codd. Vat., species at; toiuia , Jacile conjici polest..Quaiiqtiiiin
cloda gemit. ejusmudi margarita crucis lormaiii pra-tulisse, ux
e Browerus putat bunc Agricolam,seti Agraeculam, qtto et ctucicttlae appejlabantur, colligi potest ex li-
fuisse episcopum Cabilloneiisem, cujus paier, vir ex liello de saiiguiue Chrisli, Augiaeasservaio, qui ex-
ordine senalorio, in Foriuiialum lam iiiiiitibcus ac siat apttd Mabilloiiiiuii, t. 111An. B.ne.i., pag. 09..
l.beralis exstiterit. Ac Coinlio magis assentior, qui Praeclure atileni litinc ad locuni advettit bfuwerus
145 MI8CELLANEA. — LIB. III. 146
Quaedata, Chrisle, libi Felicis nntnera &\csint. A prii imbecillitatem el iingua. inopiam excusat,
Qualia lunc trihuit de grege paslor Aiiel. i|iiani suis votis ail compensari.]
El cujus tu corda vides, pietate coaequas - Paruimus jussis, sacer ac venerande sacerdos,
Saraplae b merito, quae dedit aera duo. Et Pater, imperiis, dulcis Avite, tuis.
Garrulitate levi potius stridente cicuta,
CAPUT XXVI.
c Quam placeat liquido nostra camena melo.
Domnosanclo, alque aposlolicis actibus prmciicando Sed
el peculiariter dulci in Chrlsto Palri tainen, ut veniam tribuas, pietatis amator.
domno, pio,
Avilopapmd Intende obsequio -, nec trutinato sophum.
Munere pro magno modicus h__cparvula solvo,
[Avili Arvernensis episcopi hospitaliiatem, ac fo pa-
scendo et luendo grege diligentiam celebrat; tum Penselur votis, est quia m lingua rudis.
quaedamejusdem ad se, et Agnetem, ac Radegun- CAPUT XXVIII.
dem, missa munera commemoral.]
Officiisintenle piis, Pater orbis, Avite • ; Ad eumdem.
Gloria pontificum, nosler et allus amor. [Aviti in hominum sibi animis conciliandis et chari-
'
Per quem plebs, regio, peregrinus et hospes alun- lale devinciendis miram indolem, ac praecipue
miinificeiiliatn in peregrinos et bospites, nec non
[tur, B alias ejusdem virtutes,
In quo cuncla capil, quaesibi quisque cupit. commendat; ttim suttm in
illum praecipuumstudium ac benevolentiamdecla-
Ex opere immerilus merui pia dona patroni, rat.]
Ne minimam pascens immemor esses ovem. Virtutum quid celsa fides mereatur honoris,
Qui trahis ore greges aeterna ad pabula Chrisli, Summe sacerdotum, dulcis Avile, probas.
Qualiter hinc vivant, est quoque cura tua * Qui neclens animos cunclorum in amore beato ,
Semper el absentes praesens lua protegit ala, Post te, chare Paler, pectora capta trahis.
Quo pede non cnrris, munere totus ades k Sed tamen inter eos, tua quos dulcedo replevit,
Muneribusveslris aut Agnes, aul Rhadegundes, Promptus in affectu portio major agor.
Muliipliciorantes fomite vocis agunt. Lumen ilulce nieum, patriaevigor, altor egentum,
In l coelogpenetranda seras i, Pater alte, lalenla, Spes peregrinorum , dnctor honorque pairum.
Quaecentena suo tempore culla melas. Si mea vox jugi resonaret acumine carmen,
Per dominum regemque bonum, precor, aulice k Laude minor loquerer, major amore, Pater.
[praesul. Maximased nostri datur baec occasio voti,
Ut Fortunati sis memor, alme, lui. Vel memorare luum nomen, opime, sacrura.
CAPUT XXVH. G Coinmendanlur item vestrae pietatis amori,
Ejusdem ad eumdem. Agnesvocehuinili cum Radegunde pari.
[Avito, qui a se contenderat ut versiculos scriberet, Larga salutiferos vigeat tibi vita per annos,
narrat eidem se saiislecisse; in quo ingenii pro- Nam lua quae fuerit, Utmea , chare, salus.

.slam Feticis diligentiam in margarito conslruendo, quod in gazophylacium aera minuta duo misisset,
quod sa.crumChristi corpus ferret, ac contineret, Sareplam appellarit, et confuderit cum vidua illa
respondere canoni 3 concil. Tur. u, cui concil. Ger- Sarepatana, quae Eliam hospitio excepit; idquefa-
manus Parisiensis interfuisse ac subscripsisse repe- clum ait ob similitudinem fortunaeulriusque, ac libe-
rilur. In eo atttem canone decreium fuerat ut corpus ralitatis, et quod utraque Ecclesiae typura gesserit.
Dominiin allari, non in imaginario ordine, sed sub c In Ven. Edit., prwconando.
crucis litulo componeretur, sive, ut explicat Cointius, d Additur ibid, et in Cod. Vat., Fortunatus hu-
non inter sacras imagines, supra altare poni solitas, milis.
sed sub cruce ipsa, quae in medio altari, ut digniore 0 Hic Avitus successit Cautiuo in sede Arvero
et eminentiore loco, poni consueveral, collncareiur. nensi, qui obiit an. 571, lue quae illo anno in Ilalia
In co autern errat Brow., quod referat Felicem cnm et Gallia grassabatur confecius.de qua Greg. Turon.,
Ge>rmanoParisiensi, a quo olim episcopus ordinalus'• lib. IV Hist., cap. 51. Sancti Aviti vero mors refer-
(uerat, concil. Turon. u interfuisse, cum conc Tur. D tur ad an. 594, ut refert Cointius, ex Joanne Sa-
n habitum fuerit an. 6 regni Chariberti, sive an. 566, varo, in Originibus Claromontanis. Avitum impense
ac Felix_nonnisi anno 5t>8episcopus creal.us fuerit; laudat Gregor. Turon., lib. iv Hist. Franc, cap. 55.
nec vero Felicis uomen uspiam inter caeteros episco- Hujusce sancti pontilicis studio ad ecctesiasticascri-
pos, qui synodo illi interfuere, .criptum reperiatur. pta se soliicitatum fuisse, narrat idem Greg. Tur.,
VideCnini., atl an. 566 et 568. lib. de Vitis Palrum, cap. 2.
Veterem autem hanc Ecclesia. consueludinem in ' Gregor. Turon., iib. iv Histor., cap. 35, ita lau-
servandis fragmentis sanctae Eucharistiae, quaeque dat Aviti hospilalitalem : Jam si peregrinus ad eum
hic egregie a Fortun. commonstratur, pluribus advenerit, ita diligilur, ut in eedem se habere et pa-
exemplis ac tesliuioniis probai Cointius ad an. 566, trem recognoscatei patriam.
num. 19, quem vide. e Duo Codd. Vat. el Ven. Edit., cura tui.
a Cod. unus Vat. et Ven. Edit. b Edit. Ven., munere tolus adis.
comques.
b Saraptm; vulgo, ut raptw merito. * Codd. duo Vat. et Ven. Edit., ad cmtos.
Baron., ,n ap-
pend. lotni VII, par viduw merito ; ex Ms. Trev. et i lbid., in Ven. Edit., seris.
saneli Galli repo.uil Brow. Saraptw merito. Conso- k Hic videtur Fortun. dcclarare gratiam Avili apud
nani Codd. Vat. Edit. Ven., Siraptw merito. Unus suum regem, de ouo plura Greg. Turon., lib. iv
Cod. Vat., Syraptm. Nitilur deinde Brow. afferre Hisl., c 35]
rationem cur fortunalus mulierem illam evangeli- 1 Ven. Edit., intende obsequtum.
cam, quaeLucaexxi, 1 et seq. a Christo laudata esty m Duo Codd. Vat., et Ven. Edit. est cui lingua.
47 VENANTII IION. CLEM. FORTUNATI OPERUM PARS I. UB
CAPUT XXIX. A lllecebris mundi mundus, lasciva repellens :
De domnoAgerico [Ad Angericum] n epitcopo Nil cui snrripuit carnis amarus amor.
Vereduni b. Lubrica culpa perit; neque mors de crimine gaudet.
[Agericum, episcopum Veroduni [de Veroduna, Vi- Cum tua delictis libera membra vides,
rodunum], laudat ob benelicentiam in panperes, In templis habitando piis, sic
ob diligentiam , ac doctrinam in pascendo gregc, purus haberis,
ob munificeniiamin tetnpla.] Ut lua corda, Pater, sint pia templa Dei
Urbs Vereduna c brevi quamvis clatidaris in orbe , Eligit in tali Clvristus se vase recondi,
' Quam sibi
Pontificis meritis amplificala, places. purgavit, possidet ipse domum.
Major in angusto praefulgetgratia gyro , Non dolus in labiis, nec sunt fera nubila menlis ,
Agerice, tuus quam magis auxit honor. Sinceris animis vernat in ore dies.
Plurima magnarum fudisli semina laudum, Doctiloquum flumcn salienti fonte refundis,
Quaemalura operis fertililate metis d. Et sensus steriles, voce rigante, foves.
Tempore praesenti victum largirisegenis, Ardua ccelortim pandis mysleria terris :
Unde fulura dies centuplicabit opes. Per quem plus Dominum scit, timet, orat, amal.
Dogmatis arcani reseras penelralia, pastor, Dogmale divino, praesul facunde, triumphas ,
Nec solum dapibus, pascis et ore greges. B Dans pastor monitus i , ne premat error oves.
~ Deliciis reflcis, quas ccelum , arva , unda niinistrat,
Templa vetusta novas, pretiosius et nova condis,
Cultior est Domini, te famulante , domus. Et satial populos hinc cibus, inde fides.
Egregios f fontes sacri baptismatis exples, Sumit pauper opem, tristis spem, nudus amiclum,
Tam pia divino fonte replelus agis. Omnia quidquid habes, omnibus esse facis.
Candida sincero radiat bsecaula sereno, Ilic tiJji Ionga salus maneat, licetk inde futura ,
Ei si sol fugiat, hic manet arte dies. Atqtte diu, pastor, progrege voia feras.
Ad nova templa avidae concurrunt undique plebes. CAPUT XXXI.
Et tribuis populis plus in amore Deum. Ad virum venerabilemAmphionempresbyterum.
Te solamen inops meruit, le niidus arnictum, [Amphioneni presbyteium laudat ob pictatem , sna-
vitatem morum atque sermonis, ob prudeutiam
Et solus cunctis potus, et esca manes. flrmitatemque et anuiii elconsilii, moderationem
Felix, qui merilis aeternte lucis amator, in honore gcrendo, et hospitalitatem.J
Tempore lam modico non moritura paras. Vir pietate calens, blanda dulcedine vemans,
CAPUT XXX Cujus in aspectu mens pretiosa micat.
De Agerico episcopo Veroduni. Amphion, mihi chare Pater, venerande sacerdos,
** Atque meo semper corde tenendus amor.
[Agericum item laudat ob doclrina. praestantiam, ob
rerum humanariim contemptum, oh vita. inno- Quem ! prius ut merui cognoscere lumine vullns,
ceniiam, sincerilatem, scientiam rerum divinarum, Conspexi sensus lumen inesse tibi.
ob liberalitatem in pauperes.] Qui, quemeunque novum videas, facis esse propin-
Phoebus ut elatum suspendit in aetbera curriim, [quum,
et
Purus igniferum spargit ubique jubar; Si genus ignores, fil tibi menle parens.
Effusis radiis totum sibivendicat orbem, Provocat alloquium m cunctos jucunda voluplas n ,
Montes, plana replens, ima vel alta tenet. Cogis et unanimes jugiter esse luos,
Sic praesulsplendore animi cum sole coruscas. Ingenio vivax, sensus moderamine lirmus,
Ille suis radiis fulget, et ipse ttiis. Pondere consilii flxus ubique manens.
Agerice sacer, cujus s sermone colente, Qui bene cauta geris ° maturae frena senectae,
Ecclesiaesegetish fenililate placent. Cui quem praestet P honor, scis moderare gradum.
Terrenis sterilis rebus, fecunde supernis, Promptus ad omne decus, larga bonitate redundas,
Hiimana * spernens, dives iture polis fpolos]. Cui se conjungil quisquis in orbe venil.

" Agericus in sede Yerodunensi successit DesSde-D 8 Agericus plures basilicas Veroduni exstruxit,
ralo anno 550, cum esset civis Verodunensis. Chil- vel restauravit, de quibus videCoinliuin, ad an. 562,
deberto regi gratissimus fuit, quem ipse de sacro num. 47.
fonte susceperat, vir egregia pietate , atque pra.cla- f Edil. Ven., egregius fonles.
ris vitaemeritis conspicuus. Obiitcirca an. 588, es e Edil. Paris., vivis.
gravi dolore et animi acerbitate, qnam ex Guntram- h Unus Cod. Vat. et Ven. I.rlii., Ecclesiwsegetes.
ni Bosonis, pro quo ipse spoponderat, caedeet Ber- ' Edit. Ven., huinani spernens; I'., humanas.
thefredi (quem, cum ad ejus oratorium r_onfugisset, i Ibid., dans pastoi- monitis.
a Cbildeberti satellilibus defendere neqtiiverat) nece, k Edit. Pitris, tnx.
ac loci sacri violatioue, conceperat. LegeGreg. Tu- 1 ln uno Cocl. Vat. Distichus, <JIH_III prius , clc,
ron., lib. ix Hisl. Franc, cap. 23. conspexi,etc, praepoiiitnrantecedeuti: AmpHionmilii
b Unus Cod. Vat., episcopode Veroduno. chare, etc, qlque mro sentper, etc.
e Est Verodunum urbs Belgicw I, peramomo ad m In iino Cod. Vatic, provocatalloqnio.
Mosamsitu, basilicis, monasleriis, lemplisque egrecjie u In Ven. Edit. , jucunda vuttiuitis.Itcui i.i imo
instructa, provinciatis Trevericw meiropoli, olim in Cod. Vat.
Lotarii regno clara, nuper etiam in imperioGermanico, 0 In Codd. Vat. duobus et Edil. Paris , eciuta
comitatustiluto, qui penes episcopurnloci, non obs- regis.
cura. Brow., in notis ad btuic locum. . Iit Ven. Edit., quem prtcstat
d UnusCod. Vat., fertiliiale metes
149 MISCF.LLANEA.— LIB. III. ISO
Profluis » humane, frugem venientibus offers, A ' CAPUT XXXIV.
Et tua fitpopuli. omnihiis una domus Ad arcliidiaconumMeldensemI.
Verbisquippe-suisquem papa Leomius h effcrt, [Archidiacono Meldensi, qui ad se, nondum de facie
Judicie c tanti credimus isla viri. noiutn , musium dono niiserat, gralias agit ltoc
carmine.]
CAPCT XXXII. Si mihi vel vestros licuisset cerncrc vullus,
Ad Patemum d abbatem, de Codicisemendatione. Munere pro lanto plurima verba darem.
nobis musturo tua chara voliinias ,
[Paternom abbatem laudat ob pietatcm ac sanctimo- Direxit
nhm ; tum veniam rogat, si qtiid sibi erroris in Et dulces animos dnlcia dona probant.
Codicemirrepseral, quem ejusdcm jussu emen- Quem non vidisti, promptus satiare parasti:
dandiim, vel exscrilienduni susceperat.] Quid facias illi, qui tibi notus adesl?
Paruimus tandem ju.sis, venerande sacerdos, Det tibi larga Deus, qui curam inenle fideli,
Nominisofflciumjure, Paterne, geris e. Dc giege pontiflcis, magne niinister, habes.
Qui propriis merltis ornans altaria Christi, CAPUT XXXV.
Tam prece, quam volo, das placitura Deo. Ad Joannem Diaconum.
Snpplico, cede tamen, si quid me forte fefellit;
Nam solet iste meas error habere manus. B [Iter faclurus Fortunatus hoc poema, perpetuae pi-
gnusamicitiae, reliquit Joanni Diacono, ac per
Oblineat snpplex modo pagina missa salutis f, eum communibus amicis salutem scribit.]
Haecquoque cum relegis, me memorare velis. Pignus amiciliaesemper memorabile nostrae.
Versibus exiguis, chare Joannes*, habe.
CAPUT XXXIII.
Ut cum me rapiunt loca nunc incognita forsan,
Ad Druconem _ diaconum.
Non animo videar dtilcis abesse tuo.
[Fortunatus e maritima in qua degebat ora salulem
scribit Druconi diacono, ac suam in illum benevo- Anthemium palrem per te, venerande, salulo ,
lentiara ac memoriam amanii;sime declaral. Cujus in affectu consolidatus agor.
Altaris Domini pollens, bone Druco, minister, Hilarium pariler : nobis in amore tenacem,
Hinc tibi festinus mando salutis optis. Insero carminibus, quem mea corda colunt.
Nos maris Oceani lumidum circumfluit aequor, Perpeiuo maneas meriiis felicibus aevo ;
Te quoqne Parisius, cliare sodalis, liabet. Haecquoque cum relegis, me memorare velis.
Sequana h te retinet; nos unda Brilannica cingit, CAPUT XXXVI.
Divisosterris alligat unus amor. Ad Anthemiumdiaconum.
Non furor hic pelagi vultum mihi stibtrahit illum , .C [Se Anlhcmio excusat, quod nolens eumdeni e sourao
Nec Boreas aufert n.omen,amice, tuum. excitare, ipso insalutato, abscesserit.]
Pectore sub nostro lam saepe recurris amalor, Suscipe versiculos, Anlheroi, pignus amanlis,
Tempore sub hiemis quam solel unda maris. Quos tibi sincero pectore fudit araorm.
Ut qualitur Pelagus, quoties proflaverit Eurus, Cum lua blandilus rctineret lumina somnus,
Stat neque sic animus te sine, chare, meus. Lassaque IJecissetmembra jacere thoro.
Blanda serenalo lempeslas pectore fervet, Dum dubito, pecco, nolens vexare quietum,
Aique ad te varia mobilitate trahit. Sic mea cnlpa, tui causa soporis erit.
Sed memor esto mei, votumque repende petenti, Discedo tacilus, veluli fur, indice nullo ;
Ut pariter paribus det sua dona Deus. Nec dixi ampleclens n -.Fraler amate, vale.
Humanam mentem Cbristi quo gratia ditet, Non licuil mandata animo commiltere charo,
Ac domino noslro J sensus et ora vacent. Nec tenuit verhis hora vel una tuis.
~ In uno Cod. Vat. et Edil. Paris. e 1ii duob. Codd. Val., Paterne, regis.
, profluus f In Ven. Ed., missasalutem.
humane. lu Ven. Edit., profluus humanis.
b In nno Cod. Valic. et Yenet. Edit., Leoniius e In Edit. Ven. litulus sic inscribilur : Ad Druco
offert. D nem diaconum,modo presbylerum.
b Sequana lluvius est prope Parisios.
c Hunc Amphionem Burdigalensi clero ascriplum 1 1n duob. Codd. Valic, ac domino-sancto.
fuisse verisimile est, ctim Leontii Burdigalensis le- i Sunt Meldw in Lugdunensi IV, sub Senonens'
stimonio commendaliim fuisse, hic referat Fortu- archiepiscopo,quarum hodieque, tesle OrOntioFinmo,
natus. sedes MEAUX ad Malronamamnem celebrit Meldensi
d Puiat P. Browerus hunc fuisse Paternum ab- concilio, islhic aliquando, prwside, Rincmaro, lihsr
batem, qui poslea fuit episcopus Abricensis, vir mensi archiepiscopo, sub Christi amium 840 coacto.
egregia pielate conspicuus. Sed cum hic mortuiis BROW., in nolis ad hmic locum.
lnerit anno 563, ut opinatur Coinlius, aut ad siini- k An hic ille ipse Joannes Diaconus est, de quo
mum an. 565, ut censet cl. Mabilfonius, in notis Greg. Tttron, lib. i tle Gloria niarlyrum , c»p. 19 et
ad Vitam sancli Palcrni s;cc i Bened., aliquot scili- 88, loquiiur : qui cum leprosus a Galliis discessisset,
cet annis postquaro concilio Parisicusi imerfuerat, el perrexisset in Palaestinam,«ibi ablutus iu aquis
habito an. 537, difficile est Fortttiiato notiim esse, Jordanis, sanatus a lepra est, atque itcriim venif in
ac familiarem potuisse. Quid enim dicam adbuc Gallias, bcat__Marite reliquias secum deferens?
abbatem Pate.rnum fuisse , quo lempore Foriminlus 1 Edit. Paris., pnrlim.
in Galliis vivebal, cum ille terdecim jam annos in m Edit. Paris., sincero fundit amore tuus: in marg.
potitificalu exegeril? Lego ejiisdeni Vitam , saec I sicul Brow.
IVK., p. 152 Edii. Paris, n Edit. Paris., amptexans.
18- VENANTIIHON. CLEM. FORTUNATI OPERUM PARS I. 152
Testificor Dominum mihi fortilcr esse molestum A Fer patienter onus ne te pia sarcina lasset,
Quod sic discedo a, nec tua dicta fero. Unde manet requies, fer patienter onus.
Sed cui plura volens poleram tunc dicere praesens, Subdere colla decet, quia sunt juga dulcia Christi,
Nunc faciai paucis pagina missa loqui. Quo mereamur opem, subdere colla decet.
Haectamen ante Deum, rogo le, mihi munera praestes,, Qui sua rura colil, solet horrea plena tenere,
Omnibus ut semper charus ubique mices. Nec jejunus eril, qui sua rura colit.
Nemo milii vesiem, donaria b nemo ministret, Per mare nauta volat, quo multa pecunia crescat.
Quod dulcedo monet, hoc mihi nerao neget. Mercibusut placeat, per mare nattia volat.
CAPUT XXXVII. Non timet ille necem, rabie turbante procellae,
Ad Sindulphum diaconum Ut lucrelur opes, non timel ille necera.
Miles ad arma venit, quaerens per vulnera palmam,
[Sindulphum diacontimad laboris patientiam in jtigo Ul redeat victor, miles ad arma venit.
Christi tolerando, spe propositi fruclus et mer-
cedis, adhorialur, affirraaos nihil grave esse ePraemiasume libens, mihi tu quoque, chare sodalis,
amanli.] Unde iriumphus erit, praelia sume libens.
Fraler c amore Dei, digno memorabilis actu, Quisquis amore venil, nescil se ferre laborem,
Pectore fixe [loie] meo frater d aroore Dei. * NemoIabore jacet, quisquis amore venil.
Carpe libenler iler, quod ducit ad aetheris aulam, Carmina parva ferens, tibi debita reddo salulis,
Altius ul surgas, carpe libenter iter, Des meliora, precor, carmina parva ferens.
Tres mss. Codd. Vat., quod sic abscedo. minare, quod hemistichium, quod jam sonueral,
1 ln duob. Codd. Val. et Edit. Pitris., denaria echo ad instar, audienlittm auribus iterum reddatur.
nemo. Mutilumautem lioc poema legiiur in Ven. Ed. Sirmondus (quemvide), in uolis ad Sidonium, referl
et uno Cod. Vat., desinens ad illum versum excl.: ad hanc rem distichum de Echo, ex epigrammale
Sed cui plura, etc Pentadii, quod de veris adventu confecit elegis echoi-
c Deest hoc poema in Edit. Yen. et uno Cod. Vat. cis, excerptum. Habevero illuni:
d Genus lioc poematum, in quibus sequens Penta-
Per cavasaxa sonalpecudummugitibusEcho,
meter hemistichio aniecedenlis exameli i ctauditur, Yoxquerepulsajugisper cavasaxasonat.
Ophites, sive serpentinum appellatur , quod more •
serpeniis per varios veluli flexus ac recursus pro- Cestius Rhetor apud Senecam Patrem, 1. vn, con-
grediatur. Infreijuens apud priscos hoc gentts car- trov. 7, repetitiones ejusmodi vel in soluta oratione,
minum erat, ut animadvertit Brow. A Fortunato >]_£_>, echo, appellabat, et pronuntianti discipulo sta-
usttrpatur alias quoque, nempe cap. 2, lib. viu. tim exclamabat: pi -ni. >i/w. Lege Sirm., in praef.
Paulus item diaconus cjusdem forma. ac metri poema loco.
e Liccl in editione Broweri Iegatur, ut hic ex-
scripsit in laudem sancli Benedicti, quod exstat "_
lib. i, cap. 16, ejusdem Op. Apollinaris vero Sido- pressum esl, non dubitamus tameu quin Prwlia, non
nius, lib. vm, epist. 11, de Laropridio poeta et ora- vero Prmmia sit legendum, ut initiiim btijusce vcr-
tore scribens, id genus carminum mentionem facil, sus respondeat parti postremae sequentis. Certe et
vocans eos elegosechoicot, in quibus ei Lampridium Fabricius in Collectione veterum poet. Clirist. edidil
refert fuisse versatum. Ecboicos aulem videtur no- prmmia, non prwlia, sicut el Paris. edit.

LIBER QUARTUS

CAPUT PRIMUM. Stemmatec deductum fulgetd ab origine culmen,


Et meritis priscos crescere fecit avos.
Epitaphium Evemeri [Ettmerii, Eumeri] ° episcopi
civitalis Namneticw. Emicuil populis geminum memorabile doniiin,
Inde gradu judex, hinc pietate paler.
[Evemerum, Namnetensem episcopum, laudat mor- "
ttium, ob nobilitatem generis, ob lenitatem ac Dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
iniansuetudinem animi, ob hospitalitaiem, miseri- ln cujtis sensu perdidil ira locitm.
, eordiam, benelicentiam in panperes, ciiram ac Alterius motus patienii pectore vicit,
diligentiam in aegrolos, munificeniiain in tcinpla.] Utlevitas laesit, hoc gravitate lulit.
^uamvis cuncla avido rapiantur ab orbe volalu, Si quis ab externis e properavit sedibus hospes,
Altanien extendit vita beata diem. Mox apud hunc proprios sensit babere lares.
Nec damnum de iine capit, cui gloria vivit: Hic babitare f volens patriis rudis exsul ab oris,
_Eletnumqiie locum missus ad astra lenet. Oblilus velerem, hujus amore, patrem.
Hoc igitur tumulo requiescit Evemerus b almo, Gaudet et arrisit; probat is se cemere flentetn,
Per quem pontificum surgil opimus bonor. Allerius lacrymas mox facit esse suas.

• Eumerus, sive Evemerus, decessor fuit Felicis c Codd. item duo Vat. el Edit. Paris., slemmala
Namnelensis, de qno saepiuslocuti siimus. Inlerfuit deducil, etc.
concilio Aurelianensi u, an. 533, et iv, habilo anno d Edit.fulget,
Yen. et Paris., fulgens ab origine.
541. Obiil anno 549, vel 55D,cum Namnelensem se- e Codd. duo Vai., «i externus propriis propera
dem adeptus fuisset anno 5-31,ut ponit Cointius. v\t,,{etc.
b Codd. duo Vat., Eumerius atmo. Edit. Ven., hic habitassevolens
m MISCELLANEA. — LIB. IV. 184
Partilus cum ventre vices * pietate magistra, L CAPUTHl.
Unde tulil lucttis, mox ibi vota dedil. Epitaphium domni Telrici i episcopi civilatit
Pauperibus dives, censum transfudit egenis, Lingonicw.
Ante bonus tribuit, quam paterentur opem. b
[Tetricum, episcopum Lingonensem, jam vita fun-
Semina jactavit centeno pinguia fructu, ctum, commendat ob diligentiam in tuendo g.rege,
Cui modo de reditu messis ailulla placel. ob doctrinam, ob misericordiam in egenos et im-
Unica cura fuit cunctos ut viseret aegros, becilles; tum regum ac populi benevolentiaui in
ipsum, comtnemorat.]
Ipse quibus medicus, vixit et ipse cibus. Palma sacerdotii venerando, Tetrice, cultu *,
Extulit ecclesiae cutmen, quod reddidit c untim, Te patriae sedes, nos peregrina tenel [tenent].
Venit ad haeredem, quod [qui] cumularetd opus. Te custode pio, nunquam lupus abstulit agnttm,
Felix ille abiit, Felicem in sede reliquit, Nec de fure limens pascua carpsit ovis
in
Hacredismeritis vivil orbe Pater.
Sex quasix lustra gerens, et per tres insuperm annos,
CAPUT II.
e episcopi civitatis Rexisti placido pastor amore gregem.
Epitaphium domni Gregori Nam ut condirentur divino corda sapore,
Lingonicm.
laudat ob ve- g Fudisti dulcem jugiter ore salem.
[Gregorium, episcopum Lingonensein,
tuslatem familiae, ac generis, ob charilatem ac Summus amor regum, poputi. decus, arma paren-
pietatem in exercendo pastorali munere, ejusque [lum Ms., polenlum],
memoriaro, jam celebrem miraculis, vel hoc car- Ecclesiae cultor, nobilitalis honor,
mine consecrat.]
sidereus Tartara Esca inopum, tutor viduarum, cura minorum,
Postquam disrupit Princeps,
Omnibus officiis omnia pastor eras.
Sub pedibus justi, mors inimica, jaces.
Hoc veneranda sacri lestalur vita Gregori, Sed cui praebebat varie [variam] tua cura medelam,
modo tumulos intrat honore Funere rectoris, plebs modo trisle gemit.
Qui post polos.
Hoc tamen, alme Pater, speramus, dignus in astris,
Nobilis antiqua decurrens prole parentum,
Nobilior gestis nunc super astra mauet. Qualis honore nites, hic pietate probes n.
Arbiter ante ferox, dehinc f pius ipse sacerdos; CAPUTIV.
Quos domuit«judex, fovit h amore patris. Epitaphium domni Galli ° episcopi civitatit Arvernm.
Triginta * et geminos pie rexit ovile per annos,
Et grege de Christi gaudia pastor habet. [Sancti Galli, episcopi Arvernensis, in domo sua, ac
Si quaerasmerilum, produnt miracula rerum, propinquis relinquendis, ut Chrislttm sequeretur,
n jam inde a puerostrenuitatem,ejusque apud Theo-
Per quem debilibus fertur amica salus. doricuin regera graliam, tum in pastorali muuere
Cod. unus Vat., cum venlre vicem. i Sanctus Tetricus Gregorii Lingonensis (de quo
b Tres Codd. Vat. et Ven. Edit., quam peteretur in superiore capite) fllius, et in ipsa Lingonensi sede
opem; quam leciionem sequciidam puto.
c Ibid., successor fuit. Ut enim de illo (tienipe Gregor. Lin-
quod restilit unum. narrat Gregor. Turon. in libro de Vitis PP.,
d De hujusce templi dedicatione vide c 6, I. 111. gon.) 7 : Conjugemhabuil Armentariam nomine, quam
* Snnctus Gregorius episcopus Lingonensis obiit cap. ad propagandam generationem lantum dicitur cogno-
an. 559, ut ostendit Cointius ad htinc annum. Inter- visse; de qua et filios, Domino largiente, sutcepit...
fuerat is Concil. Epaonensi an. 517, concil. Arver- posl mortem aulem uxoris ad Dominumconvertitur,
nensi i, habito anno 555 (ut censet idem Coiniius), et electusa populoLingonicmurbis episcopusordinatur.
et per Evantium presb. Atirelianensi in, quod cele- Tetricus vero ibidem comniemoratur Gregorii Lin-
bratum fuil an. 538. Erat Gregoritts e familia sena- gonensis filius, et successor, a quo et basilicam, in
toria ; qui cum Augustoduni comitatum ambivisset qua sanctus Greg., ejusdem pater, inhuraatus luerat,
(ut narrat Gregor. Ttiroii., in ejus Vita, cap. 7, lib. ampliorem redditam et ornalam refert Greg. Tur.,
de Vitis Patrum) ac obtinuisset, ea religione et seve- quin et loculum in absidam, recens erectam miro
ritate jusiiliam exercuil, ut nemo reorum pcenas opere, narrat ab eodem fuisse iranslatum. Ipse
debitas effugeret. Is postea crealus episcopus Lingo- deinde Tetricus eadem, in Basilica ptope Patrem
nensis, egregia pielate ac diligentia illam rexit suum humalus fuit, ut habetcl. Ruinart., in notis
Ecclesiam, ac obiit miracuiis clarus. Haec, quae re- D ad Greg. Tur.," lib. de Vitis PP., ca_>.7, et Coint.,
tulimusde Gregor. Lingonensi, confirmat Fortunatus ad an. 559.
liisce duobus versibus : k Codex unus Vat., Tetrice, vultu.
1 Codd. dtio Vat. et Edil. Paris., sex qui lustra.
i Arbiter ante ferox,dehinc piusipse sacerdos. m Hiiic
! Quosdomuiljudex,fovit amorepatris. iiitelligiiur sanciutn Tetricum obiisse anno
572, circiter, iriginla tribus annis post obilum sancti
• Edit. Paris., el hinc Gregor. patris sui. Browerus refert ejusdem mortem
* Cod. unus Vat., quos minuit judex. ad an. 574, quippe qtii obituin saticli Gregorii Lin-
" Tres Vat. Codd., fovel amore. gonensis conjiciat in an. 541. Sed inde satis refelli-
1 Gregor. Turon., loco supra cilato, refertGreg. lur, quod Papulus, Tetrici successor, subscripserit
Lingonensem obiisse anno trigesimo teriio episcopa- synodo Parisiensi, liabitie ;m. 575, ut ostendit Coin-
lus sui, nonagenarium. Quadr.aginta scilicel annos tiusad IIIIIICannniii, ntim. 12.
exegerat in comitatu Augustodunensi, ex eodem n Duo Codd. Val., hic pietate probas.
Gregor. Tur., Iriginla ires in episcopaln, uldixerat, 0 Sanctus Gallus creattis est episcopus Arvernen-
reliquos ameqnam comes Augustoduni crenretur. sis anno circiter 527 ; obiil vero anno 554, ut osten-
Gregorius Turon. cum Fortunato facile conciliari po- dit Cointius ad hunc amtiim, num. 3. Ejns genus
lest quoad annorum numerum qtiibus Gregorius nobilissimumcommemorat Gregor.Tur.on., iu lib. de
Litigon. episcopus sedit, si dicamus a Gregor. Turon. Vitis Patr.um, cap. 6, his.verbis : Pater ejus, nomine
numerari annum incoeptumpro completo, Georgius, mater vero Leocadia, a ttirpe Veetii Epa
155 VENANTHHON. CLEM. FORTUNATf OPERUM PARS I. 156
gerendo comitatem, doctrinam, vigilaniiam com-, & Unde furor poterat, inde triumphus erat.
mend-l.] Plebem voce fovens, quasi natos ubere nutrix ,
Hostis iniquea, Adam paradiso fraude repellis, Dulciacondilo cum sale mella rigans [dabat].
Ecce Deus famulos praestat adire polos. Iloc opus exercens praescivitdona futuri,
Invide, sic tua mors homini meliora paravit, Se pastore, nil.il posse perire gregi.
Tu expellis terfis, hic dat et astra suis. Sic Pater Ecclesiam regit in quinquennia quinijue,
b
Testis etantistes Galtus probat isie bealtis, Bis terdena n lamen lustra superstes agens.
Nobilisin terris, dives eundo polos c. Hinc meliore via sanclum ad coelesliaveclum,
Qui Christi auxilio fultus, nec adultus in annis, Non premit urna rogi, sed lenet ulna [aula] Dei •.
Se majora petens, odit amare d lares
CAPUTV.
Effugit amplexus • palrios, matremque retinqtiit '.
monachum Epitaphium Ruriciorum, episcoporumcivitatis
Qui regeret, quseritur abbaparens. LemovicinwP.
'Ilic liro rudis generoso coepit ab aevo,
Militisedomini belliger arma pali. [Ruricios avum et nepotem, ambos episcoposLemo-
vicinos, viros genere nobilissimos, vita functos,
s
Quinliano demtimsancto emdiente magistro, laudat ob liberalitatem in tcmpla, beneficenliatn
h
Pulchrius esl auro, corde probatus homo. B in pauperes, eosque non dubitat inter sanclos, ob
Inde palatinam * regis translalus in aulam, praeclaramerita, numerare.]
Theodorice i, tno vixit ainore pio. Invida mors rapido quamvis miniteris hiatu.
Moxubi destituens terras petit astra_rnagister, Non tamen in sanctos ? jura lenere vales.
Cessit disciptilo k cura tuenda gregisl. Nam, postquam reraeans dorauit, fera Tartara Chri-
Pontiflcatus enim moderans ita rexit habenas, i8tUS,
Pastor ut officiisesset amore pater, Justorum meritis sub pede victa jaces.
Mansuelusm, patiens, bonus, aequus, amator, aman- Hic sacra pontificum tolo radiantia mundo,
[dus, Merobra sepulcra tegunt; spiritus aslra colit.
Non erat offensae,sed locus hic veniae. Rtiricii ~ gemini Uores, quibus Anniciorum s
Si qua supervenit, facta est injuria virlus, Juncta parentali culmine Roma fuit.
gati descendens,quem Lugduni passnm Eusebii testa- verbis : jam veroassumptoepiscopatu, tanta humilita-
tur historia; qui ita de primoribussenatoribusfuerunt, te, lantaque charilate cum-omnibususus esl, ut ab om-
ut in Galliis nihil inveniatur esse generosiusatque nibus diligerelur ; patientiam verouttra hominummo-
nobilius. Porro sauclus Galltts patruus fuit sancli rem habens, ita ut, si dici fas esl, Moysicompararetur
Gregorii Turop.ensis, curo Florenlius, senator, pater _ ad diversasinjurias sustinendas.
Greg. Turou. esset frater germaims sancli Galli. " n ldem Greg. Turon. narrat Gallnm obiisse aetalis
Yide Greg. Turon., lib. de Viiis PP., c. 14, num. 5. suae an. 65 , episcopalus vero 27. Forlunalus, forie
a Edit. Paris., iniquus. ut melri legibus obsequeretur, minorem posuit an-
b Ed. Ven. et dqo Codd- Vat., probat ista. norum numerutn : ubi lustra pro annis accipit : quo-
c Ed. Ven. et duo Codd. Vat., eundo polis. modo ab aliis accipi, licet raro, Iegere est
d Unus Cod. Vat., amore. Edit. Paris., oilhamore. in Gloss. Cangiiquoque Edit. S. Gallus interfuit Con-
e Narrat Gregor. Turon., lib. de Vitis PP., cap. cil. Arvernensi novae an. 555, Anrelianensi iv, an. 541.,
6, quod cum Pater sancti Gaili piiellamex senaloria el v, anno 549. Ejus mors refertur a Coinlio ad an.
familia eidem, adbuc puero, quaereret ad nuptias, is 554. Cerleis obiit postConcil. Aurelianense v, cui,
ad monaslcrium, Cromonense appellatum, ab Arver- ut mox diximus, interfuit, et ante decessum Theode-
nis distans sex roilJibus passuum, confugit:ibiqueab baldi regis, qui temporis spaiium aliquod S. Gallo
abbate nionasterii excepius, monacbus et clericus supersies fuit, ut apparet ex Gregor. Turon. lib. 4.
factus csi, jam assentienle patre. Hist. Franc.,cap. 6. Unde ejtisdem obitus locandus
f Unus Cod. \sil.,matremquereliquii. est interan. 549, quo synodus Aurel. celebrata est,
e Quintianus episcopus Arvernensis, et decessor el an. 555, quoTheodebaldus deeessil. VideRuin.
sancti Galli, cum ad mouasteriiim Cromonense ve- in notis ad cap. vi de Vitis Patrum.
iiissel, audisselque saticium Galluin mira vocis sua- Browerus in notis ad hoc carmen. ail, an. 65
vilale, etin ea modulanda incredibili gratia, canen- setatis S. Galli fuisse annum Chiisti 573, cum Theo-
tem, adduxiteum secum in dvitatem, acquasi lilimn debaldus rex tanto ante esset mortutis : tpio adliuc
liabttii, et dilexit. Grcg. Tiiion., loco supra citalio. D1superslite S.Galtusobiitdiem suum, ut aperte asserit
1 Edit. Ven., Putchrior esl auro. Tur. loco cilato.
1 Unus Cod. Vat., patatina... aula. Greg.
0 Edit. Paris., urna, in marg., ulna.
! C.umat^ Tbeodpricum regero faraa delaturo fuis- P Lemovicum, liodie Limoges, est proviucialis
set, qiiod sanclus Gallus mira vocis suavitate, can- civilas arcbiep. Biluricensts, in Aquilania 1, baud
tttsque dulcedinc praestarcl, euindem in rcgiam do- longe a Vigennaerivi fontibus, ut li.ibet Brow. ad
mttni accersivil, alque iia dilexit, ul, qtiemadmodum buttc locum.
refert Gregor. Turon., eum proprio filio pius amarel. i Edit. Ven. ct duo Codd. Vai., in sanctis.
Iiem a regina, Theodorici uxore, impense dilectiis r Ruricius senior sedebat episcopus Lemovici quo
est, non solum pro ea qua excellebat canendi suavi- tenipore
tale, ac scienlia, sed ciiam pro ea qtta cacicris prae-
lucebat, morum integritate ac castiraunia. Nobilissima Aniciorum familia a pltiribus itlti-
k Quomodo sanciiis Gallus suffecius fueril in slrala est i_uam ut egeat hisce litteris nos.tris
Qujmiani demortui locuni, narrat Greg. Tur., loco commendari. Unus tamcn pro omnibtis sit sanctus
saepius cilato. Hierouym., epistola 97, Edit. Parisiensis, in qua,
1 Cod. unus Vat. luenda gregem. Ed. Ven. tenenda ad Demetriademscribens : iVunc mihi Proborum et
gregem. Olibrigrum clara repelenda sunt nomina, el ittustre
m Gregor. Turonensis mirabilem. S. Gallimansue. Anitiisanguinisgenus, in quo aut nullus aut rarus est
tudincni,,acpaiiciiliam in toleiandis injuris lefert his qui non merueritconsulalum.
157 MISCELLANEA,-_ LIB. IV. .38
Aclu, mente, gradu, praenoraine -, sanguine nexi, A Quamvis pontilicem premeret tremebunda senc-
Exsultant pariter, liinc avus, inde nepos. [clus,
Tempore quisque suo ftinjians pia templa patroni, Attamen haecvotuit plebs superesse patrem.
Iste Augustini,condidit ille Petri. Aut si natura.raut.iri debit.apossent,
Hic probus, ille pius; hic serius, ille serenus, Pro pastore suo grex properasset iter,
Cerlantespariter, quis cui major erit. Sed quia non licuit, populum spes consulat d illa,
Plurinia pauperibus tribuentes divite censu, Hunc e quod pro meritis vexit a.daslra fides.
Miseread ccelos, quas sequerenlur, opes. ImmaculataDeo consefvans membra pudore_,
Quos b spargenie manu, redimentes crimina niundi, Exolius mcruit f ja.m sine fine diem.
P Inter apostolicoscrediraus esse choros, Peclore sub cujus regnans patientia victrix,
Felices qui, sic de nobitilate c fugaci Fluctibus in lantis anchora, sensus erat.
Mercati,in coelisjura senatus babent. Felle e carens, animo placidus, dulcedine pastus,
Nesciit offensisira referre vices.
CAPUT VI.
Templorum cultor, recreans modulamine h ciyes,
Epitaphittm Exotii [Ms., Esocii] episcopi civitatii
Lemovicinm. Vulneribus ' pairiae fida medela fuit.
" Qui tria lusira gerens in pontificatushonore,
[Exotium, itein episcopum Lemovicinum, laudat ofc Pergit ad antiquos, plebegemente, patres.
egregiam pudicitiam, patientiam, lenitatem, reli-
gionem in lempla, beneficenliamin cives. Plebie Nondecet hunc igitur vacuis deflere querelis,
in illum desiderium ac memoriam commemorat.] Post tenebras mundi quem tenet aula poli J.

tempore Clodoveus, bellum Wisigothicum gessit, ut vastat, everlit. Ecctesiat incendil, ministeria delrahit,
refert Cointius ad annum 508. lpse Sidonii Apolli- clericosinterficit, monasteria viroritmdejicit, pitella-
naris aequalis fuit, ac summa eidem benevolentiae rum deludit, el cuncta devastal; fuitque illo in
necessitudine conjunctus, ut satis fidera faciunt tempore pejor in Ecclesiis gemitvs, quam tempore
epistolaeRuricii ad eumdem scriptae, Iib. i, num. 8, perseeulionisDioeletiani. Haec acta circiter an. 575,
9 et 16, ut exstant in Bibl. Veter. Eccl. Pairum quo lempore Gunlhramnus rcx episcopos dilionis
edila Lugdun., tom. VIII, pag. 559. Ipse vero Sido- su33ad liaec dissidia dirimenda Parisios cpnv.ocave-
nius, carm. 2, celebrat nupiias Ruricii cura Iberia, ral. Videsisnotas cl. Ruin., in lib. iv Histor. Franc,
Ommatiifilia, ex quo is suscepit Ommatium, qtti cap. 48, et aunales praefix. Oper. Greg. Tur., ad
postea Turonensi Ecclesiaepraefuit, de quo Gregor. an. 573.
Tur., lib. x Histor. Franc, cap. 31. Magnapraeterea seditio facta est Lemoviciad an.
Alier vero Ruricius, junior appellatus, nepos su- P 579, cum Chilpericus novas et graves descriptione.
perioris, creatus Lemovicinus episcopus, interfuit in regno suo indixit, ita ut Leiuovicinus populus,
concil. Arvernensi i, an. '555, Aurelianensi iv, an. tributis oppressus, ministrum regium, seditione coii-
541, misitque ad Aurel. v, qui praeessetsuo nomine, citata, opprimeret. Cujus facinoris causa.gravissiraae
Bantaredum, arcbidiaconum. Auctor Vitae sancti calamilates miserrimam urbem consecutae suni. De
Juniani eremitae, quae exstat lib. iv Vit. Patrum hac seditione loquitur Greg. Tur., I. v, c 29.
occidentalitim,narrat hunc Ruricium, a malo spiritu Postremo tunc etiarn videtur haec civitas itiali
vexatum, precibns ac jejuniis sancti Juniani libera- aliquid perpessa fuisse, cum Cliilpericus, Gunthram-
tum fuisse. Ipsum deinde, accepii benefieii memo- fratris urbibus occupatis, novos iisdem co-
creatum basilicam ni, sui,
rem, episcopuin Lemovicinum,
in memoriam sancti Juniani sediGcasse in quini mues inter praefecit, ac nova ipsis tributa imperavit :
illatumest. quas urbes et Lemovicina, forle numeraiur a
• Unnscorpus
ejtisdein
Cod. Val., cjradu, spe, nomine. ln Edit. Greg. Tur., lib. vi Hislor. Franc, c 22. Haecan.
582.
Ven., accumulantegradu de nomine. P. Browerus in notis suis diserle asserit Fortu-
b UnusCod. Vat., quas spargente.
' Ibid., debilitate(ugaci. nalum hoc in poemale loqui de illis turbis quce ex-
d Constdat pro consoletur, etsi id rari exempli, tit ciiatae sunt inter Cbilpericum et Guiithramnum
tertio loco posuimus, cura qui.lcm
noiat Brow. Idein in i_pilaph. Vuilitbulaeconmltum regem, quascomes
proe solalioaccipit. Npnnichius, Lemovici, a Chilperico praeposi-
DuoCodd. Vat., quod Itunc pro. ttis, in Cbarterium, Petrogoricum antistitem, iniquus
t Edil. Paris., Ocius hic meruit; in marg. Exoeius. n et improbus exstitisset.
e UnusCod. Vat., illeearens animo, sciticet, ira- Sed non animadvertit Brow. haec, quaoipse puial
cundia. Edit. Paris. : in Exotii aetatem incidisse, evenisse circa an. 582,
ut patet ex Greg. Turon., cum quidem Leinoviciua.
llle gerensanioiutnplacidadulcj_dinepaslum, urbi praeessel Ferreolus, qui interfuit concil. Ma-
Nescilin oiFeu.isjure referre vices. tiscon. n, an. 585, ille ipse qui urbeni Letnovicinam
ab extrema catamitate et exilio servavit ad armum
hEdit. Paris., moderamine; et in marg., modu- 579, deprecator veniens ad Chilpericiim posl excita-
lamine. . lam
' Videtur hic aperle Fortunattis quasdam Lemo- legereseditionem, quam secundo Inco posuimus, ui
est apud Greg. Turon., lib. v Hist. Franc,
vicinacurhis calamitaies ac lurbas innuere, in quibus cap. 29.
lolerandismira eniiuerit Exotii patientia. Cumautem Restal itaque ut Forlunatus de iila calamilate ser-
saepius illa vexata et afflicta fuerit, praestutexpi-n- monern habeat, quam primo loco retulimus, qu;eqiie
derc quaenajnex iis lurbis et inlortuniis congru.it magis Exotii temporibus contenil, cum Exotium
cum tenipofibusExotii. Narrat Greg. Tnron., lib. iv Uuricio successisse in sede Lemovicitta Browcru.
Hist. Franc, cap. 48, quod Chilpericus rex, ctnn ipse aperte fatealur.
Sigiberti urbes pervasis.et, ac devaslassel, inier i lid., in marg. :
caeteras, inquit, commoloexercitit Lemovicinum,Ca-
durcinum, vel reliquas iltorum provincias pervadit, Quemlaetutnsummiuunctenet aula poli.
159 VENANTIIHON. CLEM. FORTUNATl OPERUM PARS 1. 160
CAPUT VII. A Ad paradisiacas epulas, le cive reducto,
~
Epiiaphium Calaclerici episcopicivitatisCarnotenwb . Unde gemit mundus, gaudet hnnore polus.
[Calactericum, episcopum Carnotensem, amicum Et quia non dubito qnanta est tibi gloria laudum,
suum, immatura morte exstinctum, deflet boc car- Nec debes fleri talis, amice Dei.
mine. Celcbr.it viri facundiam, animi benignila- Haec
lem, misericordiam in egenos, tum vocis cantus- qui, sancte P.iter, pro magnis parva susurro,
que in psallcndo suavitaiem, in Ecclesia sua re- Pro Fortunato, quaeso,precare luo.
genda sollicitiidineni, et curam in gregepascendo.] CAPUT VIII.
Illacrymant oculi, quatiuntur viscera fletu, ^EpitaphiumCltronopii k episcopi Pelrocoricm.
Nec trerouli digili scribere dura valent. [Chronopium episcopum Petrocoricensem, mortuum
Dum modo, quae c volui vivo, dabo verba sepulto, latidat obinno.eniiam, nobilitatem generis, comi-
Carmine vel dulci cogor amara loqui. talem, sincerilatem, eloqueniiam, ac stiavitaletn
sermonis, misericordiam in pauperes, in cives
Digne tuis meritis, Chalacterice sacerdos, miiiiificenliam, (um ob diligentiam in grege tucn-
Tarde note mihi, quatn cito, chare, fugis ! do, el liberalilaiem in templa.]
Tu palriara repetis, nos triste sub urbe d lelinquis, Si lerrena, sacer, quondam tibi cura fuissel,
Te tenet aula nilens, noslacrymosa [lenebrosa] dies. Carmine plus lacrymas quam modo verba darem.
Ecce sub hoc turaulo pietatis membra quiescunt, B Sed quia lu mundus, nec sunt tibi crimina ratindi,
Dulcior ac [el] melli e lingua sepulta jacet. Nos gaudere mones, qui sine morle manes.
Forma venusta, decens animus, sine fine benignus, Antistes pietate calens, veneramle Cronopi,
Vox suavis, legem praemedilata Dei. Membra sepulcra tegunl, spiritus astra lenet.
Spes cleri, tutor viduarum, panis egenlum, Ordo sacerdotum cui fluxit utroque - parente,

Cura propinquorum, promptns t ad omne bonum. Veni^ad haeredem pontiflcalis apex.
Organa psallerii cecinil modulamine dulci, Hunc tibi jure gradum successio sancta paravit
Etteligit laudans [laudis] e pleclra beata Dei. Ul tpiasi jam merito debitus essel honor.
Cautere h eloqnii bene purgans f vulnera morbi, Nobilis antiquo veniens de germine patrum,
Quo pascente, fuit flda medelta gregi. Sed magis in Christo nobilior merito.
Sex J qui luslra gerens, ocio botitis insuper annos, Sic vnllu semper placidus, seu mente serenus,
Peclore sincero, frons sine nube fuit.
Ereptus terrae justtis ad astra redis.
u Calactericus, seu Caletricus, successil sanclo Carnotenus, ut in exemplo fmderisinler Childebernn»
Leobino in sede Carnotensi circa arinnm 556, ut el Guuthramnu n reges legilur, apud Greg. I. ix, ..
ostendit Cointius ad bunc anuuin. Is inlerftiit conci- 20. IlaecBrow.
lio Parisiensi m, an. 557, ctilli stibscripsit; lutn t(_; c Codd. Vat. tluo, et Ven. Edit., dummodo qui
concilio Turonensi an. 566. De hoc Caletrico in volui.
VilasancliLeobini(quacexstatsaeciBened., pag. 123, d Edit. Ven., sub orbe
et quam nos Operibus Forlun. attexuimus, quaeque e Ibid., Dulcior e tumulo lingua.
exstat n parte hujiisce Edilionis), quaedamnarrantur, 1 Edit. Ven. et tresCodd. Vat., lotusad omne.
" Edit.
quae haud erit abs re bic referre ad viri illius memo- Veu., et duo Codd. Vat.el teiigil laudi.
riara magis illustrandam. Hecitaqne legunlur, niun. b Unus Cod. Vat., clauterein eloquio, corr.
25 : Quiclam beatus vir, nomine Caletricus, nobilis 1 Edit. Ven., purgando vulntra.
genere, sed itobiliormerilis, posl excessnmbeati Leobini i Browerus niavult bic a Forlunato numerum an-
Carnolis constitulus episcopus, dum in presbyterii norum quibus Calaclericus sedit episcopus, quam
gradu, se lam in conspecluDei, quam in oculis komi- quibus vixit, indicari. Sed id ntillo modo esse po-
num sancta connersalione redderel gratum, tanlct test. Cum eniin circa an. 5_(j inortuus sil Leobinus,
infirmitalis angustiu est correpttts, ut vix ultimo pal- episcopus Carnolensis, qui an. 551 inierliierat con-
pitarel anltelilu. Cujus venerabilis germana, nomine cilio Pari.iensi (de quo vide cl. Mabil., sa'c. i iiened.,
vtutlegundis, direclisvclocilermissis ad sanctum epi- in notis ad Vitam saucti Leob., p. 128, Ed. l'aris.),
scopumut ad levandam fralris stti infirmitatem bene- adeoqtie Caletricus non anteiiliiin annttm episco_ius
diclum dirigerel oleum; ipse vero cum oleo prwsenti- Carnotensis creaius fuisse dicendus sil; cumque
aliter venieits,silenlium ab omnibus poslulavitdicens: Pappolus, successor Caletrici in illa sede, anno
Domine, qui omnia nosli, si hnnc famulum luum 575, adversus Promntum, qui locuin snse dioecesis
Ecclesiw luw, vel poputo judicas necessarium, tua TVinvaserat, ad Paires concilii Parisieusis grnviler
opitutante virtule, reslitue sanum. Tunc ilte wger, cnnqueslus fueril, intcr Leobini oliiiumet Pappoliiin
statim ut sacrw unctionis oleo esl perunclus, tanlw i.oii inlerjacel cerie illa stimnia niinoriini xxxvm,
sanitatis yratiw esl rcstilulus, ul nullius in/irmitatis quatn hic ponil Fortunalus. Uestat igiiur ut bi sinl
molestia unquam ejus membra fuissent altacta. Ad anni aetalis Calaclerici, qui proinde jiivcnis creatus
comprobandamttulemsancliviri virlutem, reliqua pars episcopus, juvenis el decesserit.
in lantam constal pulchriludinis claritalem conversa, k Hic Clironopins Peirocorii sedebat episcopus
ut cunclis qui aderant, non otei nilor, sed crystalli on. 511, quo inierfuil conc. Aurclianensi i, idenique
videretur clarescere splendor. Nimirum iltud prmfi- supersies erat ad an. 555, qtio conc. Aurelianensi n
gurans, ttt qui (uturus erat episcopus,per ministerium inlerfuit ne subscripsil.
episcopaleoleum consecralionissanctificarel, et divinis 1 Hoc ex loco conjicil Brovverns, Pegasitim illuni,
virluiibus per cmlestem gratiam splendescerel.Malle- Petragpricum anlistiiem, t|iti laudatur a 1'aulinonpitd
gundem, quaegermana Calelrici in le. liinonio allalo Greg. Titr., lib. u, cap. 15, Ilistor. Franc, pairem
noiniiiala est, putanl eruditi nonnulli eamdem esse hujusce Chionopii, aut avum fuissc. Sed in re
ac Moneguiideni,tle qua Greg. Turon., lib. de Vitis obscurissima niliil lubet deflnire, nisi aliquidluntiiiis
Patrum, cap. 19. Sed de his fusius in noiis ad atiunde accesserit, ciim n.hilo hiagis Pegnsius, quam
Vitam sancti Leobini. alter sive Petragoricus, sive altcrius sedis autisies,
b Carnolum, vulgo CHARTRES, Ligerim inter et Se- a Fortunalo necessarius Chronopii liic designari po
quanam, clarum esl oppidum ad Auduram, meiropolii luerit.
subjeetum Senonensi: ejus ditio, olim pagus vocalai
161 MISCELLANEA.-LIB. IV. 16?
Cujus ab eioquio nectar per verba fluebat, A Hic pietate nova cunclis minor esse volebat,
Vinceres ut dulces ore riganle favos. Sed magis his meritis et sibi major eral.
Nttdarum tu vesiis eras, algentis amieli-S, Quo praeseute viro, meruit discordia pacem,
Qui ad tua tecta lugita , tectus et ipse redil. Expulsa rabie, corda ligabat amor.
Divitiasomnes inopum sub ventre locasii. Ecclesiae totum concessit in ordine censum,
Unde tibi semper viva talenta manent. Et tribuil Christo, quod fuit anle suum.
Esuriens epulura, sitiens te suinere potum, Ad quem pauper opem, prelium captivus habebat,
Cernere te meruit tristis, et exsul opem. Hoc proprium reputans quod capiebat egens.
Implesti propriis viduatam b civibus urbem, Cujus de terris migravit ad aslra faculias,
Videruntque suos, le redimente, larcs. Et plus isle Deo qtiant sibi vixit honio.
Quam c lupus a slabulis tuterat, frendente d rapina, Cordis in amplexu retinens, et pectore plebem, •
Te paslore gregi * reddita plaudil ovis. Dicerel ut populum se generasse palrem.
Templa exusta celer revocasti f in culmine prisco, Namque suos cives placida sic voce monebat,
Hinc tua sed coelisstat sine labe domus. Confitereris k ut hunc ad sua raembra loqui.
Ipse bis oclono vixisti in corpore lustro, Ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
Nunc tibi pro meritis slet s sine fine dies. B Et meruit studio multiplicare gradum.
CAPUT IX. Largior in donis absens sibi junxit amanles
Epitaphium Leonlh b episcopi anterioris civilalis Et quo non fuerat, munere notus erat:
Burdegalensis. Principibus charus, hujusque amor unicus urbis,
[Le; iitium seniorem , Burdigalae episcopum , jani Fcstinans animis, omnibus esse parens.
vita functum, laudat hoc carmine, in quo et ple- Luslra decem
bis erga Leontium amorem, desiderium, raemo- pollens, seplem quoque vixit in annosl,
riatn, una cum egregiis ipsius Leontii virttiiibus, Mox urgente die, raptus ab orbe fuit.
commendat.] Sed quis cuncla canat, cum lot bona solus habebat?
Hllitita ! sors avido graviter properavil hialu, Nunc uno in tumulo plurima vota jacent.
Pastorem rapiens, qui fuit arma i grcgis. Ilaec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
Hoc recubant tumulo venerandi rnembra Leonti, Carmina Theodosius m praebet amore tuus.
Quo stelit exiraium pontificale caput.
CAPUT X.
Quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit,
llinc puer, hinc juvcnis deflet, et inde senes. Epitaphium Leontii n sequentis civitalis Burdega-
lensis.
Defensorisopem hic omnis perdidit aelas,
El quantum coluit, nunc lacrymando docel. n [Leontii junioris, Burdigalensis antistis, funus pro-
sequiiur hoc carmine; ejusque cum nobilitatem,
Nenio valet siccis oculis meroorare sepultum, lum animi virtuies, et in pauperes munificentiam,
Qui tamen in populo vivit amore pio. extollit.]
Egregius nulli de nobilitate secundus, Omne bonum velox, fugitivaque gaudia mundi,
Moribusexcellens culmine primus eral. Prosperitas hominum quam cito rapta volat :
a Cod. Unus Vat., et Ven. Edit., qui ad tua tecla ostendit Cointius ad an.
541, et Sirmondus in notis
b Videtur hic indicare Fortunaius Petrocoricenses ad 'epist.
fuit. 3 lib. vt Sidonii.
Carmen hoc, et duo conseq. desunt in Ven.
cives in aliqua belli offensione et calamitate captivos Edit. Item desunt in uno Cod. Vat.
ab hostibus adductos, per Cbronopiutn redemplos, t In iino Cod. Vat. arca gregis.
ac patriae su;e reddiios fuisse. ld refert Browerus ad k Edit. Paris., leslareris.
Gothoruui irruptiones in Gallias, qui Aquitaniam I In uno Cod. Vat., vixilin annis.
vicinaque loca depraedantes vexabant.' Atque sen- m Videtur Fortunatus non sno nomine hoc poema
'.entiam .iiani confirmai testimonio Sidonii lib. vn, scripsisse, sed alterius, qui Theodosiusappellareiur,
episi. 6, ubi inter c__leras urbes, a Gothis afflictas, cum aliunde non constet id nominis habuisse For-
Peirocorium quoque recenset. tunaium, praeserlim cum hic Leontius ne de facie
c Edit. Ven., quemlupus.
d Ibid., pendenterapina. qtiidem notus esse Forlunato potuerit, ante morle
e lbid., te pastore gregis. 0 exstinctus quarn is veniret in Gallias, cum tamen
huic Theodosio noitim fuisse Leontiutii subindicet
t Chronopius, ut legitur apud Cointium ad an. hic versus :
550, basilicam sancii Fronionis absolvit, acejus cor- CarminaTheodosiuspraebet,amoretuus.
pus ex veiere aediculatranstulit in Incum ornatiorem. Vide quae diximus num. 1 Vitae Fonunati. Porro
Quaetranslalio celebraiur pridie ldus Octobres. Hic Leontii lestum colitur apud Burdegalenses xn Ka-
t;iinen exusla templa, quae renovata a Chronopio lendas Septembris.
canil Fortunalus, viilentur indicare hostilem iguem, II De hoc Lcontio plura diximus, cap. 15, lib. i,
forte a Gothis s_cris delubris injectuui. quae vide. Mortem Leontii refert Cointius ad au. 567,
s Edit. Ven, et duo Codd. Vat., est sine fine. hoc ductus momento, quod is annos fere natus octo-
b Levntius, de quo bic Fortunatus, Leoniii junio- decim profectus sit ad beltum Hispaniense. Juvenis
ris de quo supra saepius, el in seq. carmine erit ser- qtiippe erat, ac nec dum tixorem duxerat. Illud au-
iuo, decessor fuit, ut ostendit Cointius ad an. 541, lem bellum referendum est ad an. 53l. Cum igilur
n. 58 ei s. q. Eum concil. Aurelianeusi iv inierliiisse, is ex testiinnnio Forlunati vixerit atinos LIV,ejusdem
ac subscripsis.e, quod celebrattiin est an. 541, evin- obitus in an. 567 incurrit. Haec Coiniius. Prcerat
citur eodeinin loco a Cointio. Browerus asserit hiinc Leontitis Ecciesiie Burdigalensi ad an. 549, quo per
fuisse Leontium ad qtiem scribii Sidonitis episl. 3 legatum subscripsit syiiodo Aurelianeiisi v, el sy-
lib. vi, et de quo loquitur episl. 6 tib. vn ; sed nodo Sanionensi pr;efuil,sub Chariberto rege ad an.
etrore falliiur, cuin ille ad quein Sidonius scribit 5.-, ut pulat Coititius. Colitur hic Leontius apud
es.ct Arelalensis,, non Burdegalensis episcoptis, ut fiurdigalenses xvn Kalend. Dec
165 VENANTII HON. CLEM. FORTUNATI OPERUM PAUS I. I«*
Malueram polius cui " carmina ferre salutis, A Lingua polens, pietas praesens, oratio jugis.
Perverso voio flere sepulcra vocor, Sic fuit, ul jam tum tolus ad aslra foret.
Hoc recubant luiviulovenerandi meinbra Leonli, Plura salutiferis tribuens oracula rebns,
Quein sua pontiflcem fama sub astra levat, Saepe dedit signis vita beala fidem.
Nobililasalium ducens ab origine nomen, Bissenis rexit patrio moderamine lustris,
Quale genus Romaeforte senatus habet. Rile Deo placitas pastor opimus oves.
Et quamvis celso flueret de sanguine palrum, Calle sequens recto sacra per vesiigia Chrisluin,
Hic propriis meritis crescere fecit avos. Nunc fruitur vullu, quem cupiebat amor
Regum summus amor, patriae caput, arma paren- CAPUT XII.
[lum,
Tutor amicorum, plebis el urbis honor. Epitaphium llilarii e presbyteri.
Templorum cullor, lacittis largitor egenturn, [tlilarium presbyterum, morluum, laudai ob nobili-
Susceplor peregrum, distribuendo cibum. latem, obcasiiinoniam.obscieniiam, etaccuratam
in judicando diligentium, ac fidem. Socrus Evan-
Longius extremo si quis properasset ab orbe, lia. officia.in mortui meiuoriam commemorat.]
Advena mox vidit, hunc alt esse pairem ;
. Omnes una manet sors irreparabilis borae,
Ingenio vivax, animo probus, ore serenus, Cum venit extremus, lege trabente, dies.
Et mihi qualis erat, pectore flente loquor,
Sic furit ira necis, neque nos lu__.itorbita morlis,
Hunc habuit clarum, qualetn modo Gallia nullum,
Pulvere facta caro nonnisi pulvis erit.
Nunc Inlmili tunjulo culmlna celsa jacent.
Ilacctamen insignes animas spcs optima ' pascit,
Placabat reges, recreans moderamine cives,
Gaudla tol populis, heu! tutit una dies. Quod qui digna gerit, de nece nitlla limet.
Hoc jacet in tumulo vcnerandus Hilarius aclu,
Lustra decem fetix et quatuor insuper annos,
Corpore qui terras et tenet aslra fide.
Vixit, et aurorae b lumine raptus obit. Vir bonus, egregia de nobilitate refulgens,
Funeris olJiciuiii magni solamen amoris,
Dulcis adbuc cineri dat Plaeldlna tibi. Inter honoraios germinls altus apex.
Connubio junctus simili, sed conjuge rapta,
CAPUT XI. Stans in amore Dei, non fuit aller amor.
Epilaphium Victoriani abbatis monasterii e Aqau- Utilis in propriis, doctus moderamine legis,
nensis A. Cujus judiclum pondere Hbra fuit.
[Victorianum abbatem laudat ob religionem, et in Justitiam tribuens populis examine recto,
multiplicando monachorum numero adliibitam sc- Q Vendita res prelio non fuit ulla suo.
dtililatem; ob doctrinam el assiduilaleni in preci-
bus Deo fundendis, ejusque virtulem signoruui Funeris officio lacrymans Evenlia charo,
splendore ac mulliludine inclaruisse, signiflcat.] Contulil haec genero membra sepulla s suo.
Quisquis ab occasu properas buc, quisquis ab ortu, CAPUT XIII.
Muuus in hoc tumulo, quod venereris, habes. Epilaphium h Servilionis.
Resplce ditatum ccelestidote talenttim, lugubri boc poemate celebrai, qui auli-
[Servilionein
Cujus semper babet pecloris arca Deum. cusfueral, atque regiasopes rite adiniuistraverat:
Religionis apex, vitae decus, arma salutis, tom factus presbytcr in viduas praecipue, ac pu-
Eximius meritis Victorianus adest pillos diligens, ac munificus exstiteral.]
Dignum opus exercens, qui fructilicante labore, Quamvis longa dies, brevis hic, et hospita lux esl,
Cunctis, non soli vixit in orbe sibi. Sola tamen nescit vita beata mori.
Plurima per palriam monachorum examina fundens, Hoc igitur lumulo Servilio clausus habetur,
Floribus aelernismellificavit apes, Nobilis, et merito nobiliore potens.
a Edit. Paris., matlem cui potius. quem ex labulis Agaunensibus Sammartliani descri-
b Duo Codd. Vai., eta nostro luminc, Edil. Paris., D pserunt. HaecMabillontus,qui proptcrea vtilt, cilra
et a nostro luinine; sed in marg., aurorw.. dubium, VictorianumAsanensem pro Agauuensi esse
c Monasteriuin Agaunense a Sigismundo rege , reponentluiii, quiqne Fortunato saltem fama, ac no-
Gundobadi lilio, exaedificalumfuit, sive restauraium, mine nouis esse potuerit, quemadmodtimidem ipse
ul legilur apud Greg. Turon., lib. m, llist. Franc, Forl. sanctuiii Martinuni Dumiensem in Gallaecia
cap. 5. Silum illud erat in dioecesiSedunensi ad ra- episcoptim, magis adhuc distautem, epistola et elogio
dices montis saucii Bernardi, ut habel tiuin. in nolis conveuire pottiit.
ad praef. lociim. d In uno Cod. Val. legitur mo.ia.f.ni Asanm,in
Atcl. Mabiiloniiis,sacc 1 Bened., pag. 189, osien- allero Agahcnens,corrupie.
dit hoc poeuia non de Victoriano ab. Agaunensi (ut 0 An hic Hilarius est, de quo idem Fortun.,
cap.
ab omnibus fere creditum esl, indicanie liiulo), sed 35, lib. in, scribit:
de Victoriano abbaic Asanensi esse scriptum. IN.nn Hilariumpariter nabisin amoretenaccra,
primo in "mss. Codicibus, aii, Vicioriamim abbatem Insero cariiiinibiis,quem inea cordacolunt?
Asanensem legiinus cuin bac epigraphe : Epilaphium t Tres Codd. Vatic, spes uoit vacua pascit. Edil.
abbatis de tnouasterio Asanw; est vero A.ana, seu non vacja.
Paris.,
~ Diiospes
Asanio, vicus Aragoniacjuxta llumen Cinga, quod Codd. sepulcra suo.
per montitim anguslias delabens, rivisque auctum ra- h Deest hoc Vai.',
poema in Vcn. Edit. c.t iu uno Cod.
pide in Ibeiiini iufltiit. 2° Nulla Victiiritini abbaii; Vai.
mciilio occurril in Agaunensium abbalum imlice,
165 MISCELLANEA. — LIB. IV 18«
ipse Palaiinam rexit moderalius aulam, A CAPUT XVI.
Commissaequedomus crescere fecit opes.
inde sacer roansit venerabilis orbia. EpUaphiumAttici.
Presbyter
Serviiioque Dei, libera vila fuit [Atlici, qui jam senio confeclus Obieral, funtis pro-
Orphamis liic patrem, viduae.solatia deflent, sequilur hoc carmine, et ejus elotpientiarn prudeni
Jnde magis ccelisgaudia vera tenet. liainque, tota Gallia illustrem, iiim generis nobi-
b lilatem, doclrinam, sapientiam, pietatem, insacras
Pontilicem geniium videt binc de munere Christi, aedes et pauperes muniflcentiam, extoltit.J
Raptus ab orbe qiiidcni, lactus ad astra redit. Quamvis longa seni ducatur in ordine vita ,
CAPUT XIV. Cum venit extreroum, nil valet esse diu.
Epitaphium e Prwsidii d. Sed quia nemo fugit, nisi terram lerra recondat,
[Praesidiuinabbaietn, ob doclrinae sancliiatem, et in Lege sub bac , cuncios sors rapit una viros. .
grege suo (urntiio diligenliam ac sollicltudinem Celstis in hoc humili lumulo jacet Atticus ille,
jam mortuum cominendai. Qui dabat eloquio dulcia inella suo.
Vit:i brevishominum, sed non brcvis illa piorum, Impendens placidaro suavi modulamlne linguam,
Dum migrante die prosperiora tenent. „ Pacificusque suus sermo medella fuil.
Qui meruere magis de carcere carnis euntes, Ctijiis abundantem venerata est Gallia sensum,
Post lenebras muudi, luce perenne frui. Excoluitque senem semper houore patrem.
Ex quibus bic rectibans meritis Praesidius almis, Clarus ab antiquis, spes nobililatis oplmae,
Carne tcnet tuinulum, spiritus " igne polum. Suffieiens propriis, nulia rapina fuit.
Pectorede proprio Christi responsa rigando, Dogmata corde tenens, plenus velut arca libellis,
Multorumexstinxit fonie fluente sitim. Quisquis, quod voluit, fonie fluente bibit.
Invitans instanler oves ad pascua Rcgis, Consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
Distribuit dulce.nifralribus ore salem. Omnibus ut populis esset amore parens.
Nam quoties monachus peccati cst vulnere fixus, Sic venerabilibus templis, sic favit i egenis,
Missusad arliflcem f cerla medela fuit. Mitleret ut ccelis, quas sequeretur opes.
lbal ad abbatem famulans, sanctumque magistrum,
Discipulusbumilis, qui fuil ante tumens. CAPUT XVU.
Talibus officiisinlentus atnoie Tonantis, Epitaphium Areadii k juvenis.
Inler et Angelicos s fulget honore choros.
[Arcadium, adhuc juvenem, immatura morle, occu-
CAPUTXV. Q palum, funcbri carminc cohonestat.]
Epilaphium Bobolenidiaconi. Omne l bonum velox fugiiivo tempore transit,
somno a sicario Quae placitura videt, mors inagis llla rapit.
[Bijbd-ienum diaconum,dum indutgel,
iclu secitris occisum, detlet hoc carmine.] Hic puer Arcadius veniens de prole seuattis ,
Festinanle die raptus ab orbe jacet.
Innumerishominum subjecta est vita periclis,
Parvula cujus adhuc freno se vinxerat relas ,
Casibus et varii. sors inimica premit.
b Ut tener met annis surgcret ipse senex.
Nam recubando Ihoro Bobolenus honore diaconi,
Dum fruitur somno, mors rapit alra viruin. Eloquio torrens, specie radiante venusttts ,
Yincens artifices , et puer arle rudis.
Hoslis in insidiis securo, cacdesecuris,
Perculiens cerebrum, fecit obiredolo. Quo me forma rapis laudes memorare sepulti ?
Dic, tibi quid prodest scelus lioc pctagendo nefande? Singula si memores, plus lacrymanda mones.
llle Deo vivit, lu moriiure peris. Sed quoniam nulla macutatus sorde recessit,
' ilte decus tu dainna Nulli n ilendus erit, quem paradisus habet.
Martyris meruit, Iatronis;
Hinc sibi palma placel, sed tibi poena manet.
D
• Unus Cod. Vat., venerabilisorbe. j Duo Codd. Yat., sic fudil. Edit. Ven., sic fulgel
b Licet binc conjiccre poema islud conscriptuiii egcnis.
fuisse suasu vcl occasione episcopi alicujus, recens k Opinatur Browerus hunc Arcadii Arverneusis
Ecclesiaeregendoepiaefecti, cujus ibrle clero Servilio senaloris ( de quo soepe Gregor. Turou. in Hisior.
aseriptus olim fuerat. Fran.c.) lilium fuisse. Sed cum ille Arcadius paier
c Deesl hoc carmen in Veu. Edit. et uno Cod. Vat. Placidinaefuerit, olim uxoris Leoutii, episcopi Bur-
ll ln uiiu Cod. Vatic sic legitur epigraph. : Epita- degalensis, ab ipso vero diiiiisste ad an. 549, minus
phiam domusPrwsidi. verisitnile videtur, fratris ejus , adhuc pueri, funus
e Edit. Paris., fluminis; in marg., spiritus. defleii potuisse a Fortunato, qui ad annum 565, ul
1 liincinlclligittir Prasirlium abbaicm fuisse; citi- satpe diximus, venerat inGallias, nisi forte mullo
nam vero iiumasterio prcesset, incerium est, ciiiu post ejus obitum hoc poeina in gratiam Placidinae a
ltuc iiomen uiinime occurrai in Catatogis Abbituin Fortunato etticubralum fuisse credendum est. Malim
Regni Gallia.: quud ci;o tjutdem sciie puiui. itaque iltum ex Arcadii orlum familia, quam ejus-
e Edit. Paris., angelicosinter. dein (ilium dicere.
h Edit. Ven., Bubolinusdiijnushonore. 1 Deest hoc poema in Ven. Edit. et uno Cod. Vat.
1 Uinc licel suspicari Bobolenum propterjuslitiam m Duo Codd. Vat., m teneris annis
luend-iii sie percu.sum iuteiiisse. n In uno Cod. Vai., nullis flendut.
167 YENANTIIHON. CLEM. FORTUNATI OPERUM PAHS I. 168
CAPUT XVIII. A Hic vergente suo silus est Aracnarius aevo ,
Sex qui lustra gcrens, raptus ab orbe fuit.
Epitaphium Basilii.
demortuimi laudat funebri carmine, ob Ipse Palalina refulsit h clarus in aula,
[Basilium El placilo ' meruii regis amore coli.
eloquenliam ac doclrinam , ob sapienliam ac pacis
siudiura;obliberaliialcm in pattperes et teinpta. Sus- Omnia restituit mundo, quae sumpsil ab ipso ;
cepias ab eodem in liispaniam legationes et inno- Sola lamen pro se, quae bene gessit, habet,
centiam in piiblicis gerendis munenbus comme-
morat quamque populo et regibus charus esset CAPUT XX.
ostendit. Epitaphium Brumachii.
Irapedior lacrymis prorumpere nomen amantis, [Brumachitim , potentem virum , dum a legatione ,
Vixque dotenda potest scribere Verba manus. qua perfuncius fuerat, revertiturln Gallias, morte
Conjugis affectu , cogor dare pauca sepulto , in itinere oppressuni, prusequiiur lugubri curmine,
illoiii laudans ob eloquenliam ac prudeniiam, una-
Si loquOr, alfligor, si nego , durus ero.
liumatum que Frigiae uxoris in curando funere conjugis di-
Qui cupis hoc tumulo cognoscere lector , ligenliam commendat.]
Basilium a illustrem mcesta sepulcra legtint.
relatu Quisquis in hoc tumulo cineres vis nosse sepulti,
Cujus blanda pio recreabat lingua ,
verba suo. r, Bruraactiius quondam fulsit in orbe potens.
El dabat eloquio benigna
redundans Qiiein sensu, eloquio, legati nomine funclum,
Hinc doclrina rigans, illinc dulcedo , Duui remeat patriae, sors inimica lulit.
Ornavil radio lux geminala virum. Finibus Italiaeraptus, sed Frigia [ Fragia, Pbrygia]
Regis amor, charus populis b, ita pectore dulcis, [J conjux,
Ut fleret cunctis in bonitale parens. Detulit huc ciian tunus amore k viri,
Trat;quiltus, sapiens , jucundus, pacis amicus , Ceu vivum coluit, cui grata est uinbra mariti,
Nullaque c, quo stabat, semina litis erant. Conjugibus castis ipsa favilla placet.
Hunc consiiltaniem tegati sorte frequenler,
Ipse quaterdenos permansit in orbe per annos,
Misit ad Hispanos Gailica cttra viros. Mox obiit, eimagnum parva sepulcra tegunt.
Sufflcienter habens, nunquam fuit anna rapinae ,
CAPUT XXI.
Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancia deccnter bonorans, Efilapkiuin Avolil.
Pauperibus tribuens, dives ad astra subit. [ Laudat Avotum ob pictatem ac religionem in sa-
cras aedes, ob liberaliiatem in pauperes, munifi-
Annis bis denis cum Batidegundejugali cemiam in cives.]
d
Junxit in orbe duos unus amore torus.
e r»Irriguis Avolum lacrymis ne flete sepullum ,
Qui lamen undecimo lustro cito raptus ab aevo, Qui propriis meritis gaudia lucis habet.
Post finem lerrae regna superna petit. Nam si pensenlur morura pia gesta suorum,
Non jam flendus eris humana sorte recedens , Felix post lumulos possidet ille polos.
Dum patriam cceli, dulcis amice, tenes.
Templa Dei coluit, latitans satiavit egentem,
CAPCT XIX. Plenius illa metit, quaesine teste dedit.
Epitaphium Aracharii. Nobilitate potens, animo probus, ore serenus,
, qui regia in aula clarus fuerat, regi- Plebis amore placens, fundere proraptus opes m.
[Aracharium
que charus et jucundus, adliuc florente actatehinc Non usurae avidus, 1-cet'esset munere Iargus,
morte ereptura , deflet hoc carmine.] Plus nihil expeiiit, quam numerando dedit.
Partu f lerra suo fraudem non susliuet ullam, Ni! mercedis egens, merces fuil una salutis,
Qua_dedii, baec s recipit, debita membra luto. Quod minus est pretio, proficit hoc merito.
a Vide quae de Basilio et Baudegunde, ejusdem cum a Guntramno defecissel, etGundevaldum fuisset
uxore, diximus in nolis ad carm. 7, lib. i. seculus (queni tamen ipsum deseruit postea ac pro-
b UnusCod. Valic. charus populi sic pectore.
c Unusex Codd. Vat., multaqueqno stabal, semma didit)Tur. jussu Gunlrarani occisus est, uli narrat Gre-
l> gor. lib. vn ilisl. c. 59.
lactis erant. v t Unus Cod. Vat., pastu terra suo.
d Unus ex Codd. Val., junxit in urbe. e lbid., qum dedit, ac recipit.
« Dubitat Brow. an hic idem Basilius sit de quo h Edil. Ven.,
lib. iv Hist. fulsit prwclarus in aula.
Gregor. Turon., Franc, cap. 46, qnod 1 Ibid., et placido.
dispar utriusque mors videaiur fuisse. Ille scilicet, i Edit. Ven. Frisia conjux.
de quo Gregor., videtur oppressus a Mummulenoin- k Kdit. Ven. et duo Codd. Val. funus amanao
leriissc ; bic de quo Foriun., nullo ejusmodi casu viri.
et calamitate. Verum nec ex illo Gregorii loco satis 1 Brow. opinalur hunc esse Avolumpresbyterum,
aperte confici polesl Basiliuni potius quam colle- interfnit, ac subscripsit concil. Aurelian. m, no-
et multiiiidiueinMuimnoli armis qui
ctam ab ipso Sigario ntine AgricolacCabillonensis episcopi. Sedmirutn , si
superaiam interiisse ; neque bic declarat Fortuna- Avolus, de quo nunc agitur, presbytcr fuit, nihil de
lus quo morlis genere Basilius decesserit : solum isto honoris gradu hic esse a Fortunato commenlo-
indicat non admodum seuem hinc laptum obiisse. ratum, atque alia potius ab eodem comraendari, quae
(Primm curm nota.)—Mommolus Eunitis fuit qui a laico magis conveniant, quod nimirum inuniliciis
Guntramito regedonatuspatricii loco el gradu, claris- esset, et ab usuris exigendis alienus.
simis postea parlis victoriis, illum quo auctus fue- 01Edit., in inarg. :
rat honoreni mullum reddidil quam acceperal illu-
striorem. Nam Langobardos et Saxonas , in Galliam Promplusopes miserissat tribuendodedit.
rrumpentes magnis pr.cliis profligavit. Ideni deinde,
M9 MISCELLANEA.— LIB. IV. 170
Luce perenne fruens, felix cui mortua mors est, A Nec solum refovens , sed dona latendo ministrans ,
Quem non poena premit, vita superna manet. Ampiius inde placet, quod sine tesle dedit.
CAPUT XXII. Felicem sensum, qui frairis migral in alvum [alvo],
~ Et vivos lapides aedificarepotest.
Epitaphium innocentum.
LInfantiumpuerorum lumuliim, qui uno, ul alter videlur, Exiulit hunc lumulum geniloris honore Joannis ",
partu editi, alter maturius, quinquennis de- Qui modo divinis fungiiur officiis
cesserat, ct in idem sepulcrum, in quod et Mater
bic vivo serviret amore parenii,
eorum, fueiant illati, funebri carmine cobonestat.] Qualiter
Cum nati pielas ipsa sepulcra colit?
floc jacet in tumulo non flenda infanlia fratrum,
Quos lulit innocuos vita beata viros. CAPUT XXIV.
Uno utero geniti, simili sunt sorte sepulti, Epilaptiium Orientii h
Et pariter natos lux tenet una duos.
in albis [Orientium , qui in regia aula principem locnni obtt-
botus fonie sacro prius ille recessit b, niierat dignitatis et graiiae, vita funclum laudal ob
Iste gerens lustrum ducitur ante Deum. prudentiam, jusliliam ac moderaiionem. Ttiin Ni-
Nomine sed primus vocitalus c rite Joannis, casiae uxoris in curando Mariti tunere, et iu ejus
memoria colenda , solliciludinem ostendit.]
Alter Palricius rounere major erat. B Non hic noslra diu esl fugienti tempore vita,
De cujus merito sic d plurima signa dederunl,
Felices animae, qtiaepia vota colunt. Quae sub fine brevi vix venit, inde redit,
Ecce caduca volant praesentia saeculamundi,
Hic etiam felix genitrix requiescit eorum,
Sola fldes meriti nescit honore mori.
Quaemeruit partu lumina ferre suo. Clauditur bic pollens Orieniius ille sepullus,
CAPUT XXIII.
Cui Palatina prius mansit aperla domus.
Epilaphium Juliani.
Consiliis hahilis, regalique iniimus aulae,
[Julbnuni, qui mercaturam qunndam exercuerat,
deinde partas opes effuderat iu hospites el ege- Oblinuit celsum dignus in arce locum.
JIOS, jam mortuum, taudal hoc carmine. Joannis Vir sapicns, justus, moderalus, honestus, amatus.
filii in palrem demortuum charitatem et diligen- Hoc rapuit mundo, quod bene gessit homo .'.
tiam commendai.]
Sexaginla annis vix ioiplens tempora lucis,
Condiia e sunt tumulo Juliani membra sub isto,
Conjuge Nicasia qua lumulante, cubat.
Cujus in aelernum vivere novit bonor.
Mercator quondam, conversus fine beato, Cujus castus amor colit ipsa sepulcra mariti,
Nec placitura homini, sed dedil esse Dei.
Raptus ab hoc inundo crimine liber horao.
Collegit nimium, sed sparsil egenlibus aurura, CAPUT XXV.
$
Praemisit cunclas, quas sequeretur, opes. Epitaphium Theodechildis i reginm.
Snllicitus, quemcunque novttm conspexit f in urbe, [Theodecliildem reginam , vita funciam, egregie lau-
dat ofi regiam slirpera et affinitatem , ob liberali-
lltinc meruit veniens exsul habere patrem. taiem in pauperes et in templa munificentiam.]
Pascere se credens Christum sub paupere forma, Quamvis sclatis senio k jam flecteret annos,
Ante omnes apud hunc sumpsit egenus opem.
Multorumque tamen spes cito rapia fuit.
* In Ven. Edit. hic habetur titulus : Epilaphium lionis, id est paslotis ovium filiam, nomhie Theude-
Orientiorum.Qun vocaliulovidelur designari nomen childrm, cui proinde nullo modo ea congruunt quae
propriuin faniiliaeac generis e quo erant infantes de stirpe ac nobilitate Tbeodechildis hic pracdicantur
pneri hic defletia Fortunato. Nec vero Orientiorum a Fortunato.
nomen eral ignoium in Gall.is. Vide infra. c 21. Cointius, ad an. 504, n. 5 el seqq., censet duas
b Antea legebalur prior ille recessit in alvo; ex esse Theodechildas ex regio genere distinguendas ,
Mss. antiquis uti nunc legiiur re.iituii Brow. Fa- quariirn seuior Clodovci regis , junior vero Theode-
vent buic lectioni et mss. Codices Val. quoruro rici filia fuerii, ac proinde Clodovei nepti-. De prima
uniis : Pius ille recessii.
' Inliabet
ttiio Cod. Vat., vocilalur,
hoc fnneb e poema elucuhratum fuisse a Fortunato.
Iland erit abs re ac proposito nnstro, paucis exa-
d Ibid., se plurima.
' In Ven. Edit. el uno Cod. Valic deest hoc car- D minare momenta qiiibus utilur Cointius. Is ergn pri-
imim conalur 1'rocopiofidem derogare, qui , lib. iv
men. de Bello Goih., c. 20, scripsil sororein Theodeberti,
t Duo Codd. Val., prospexil.in urbe. fili.ampropterea Theoderii-i, nupsisse Hermegisclo,
e Greg. Turon., lib. de Vitis PP., c. 8, nuni. 6, Varnoruin regi. Plura quippe a veriiale aliena in
nienliotieiu lacil de qiiotlam Joanne presbytero Tu- suani Historiam narrnt illuui iniexuisse, ac , inler
ron., qui otim mercaiurara, ul ibideui narrat, exer- caciera , qtiod Clotildem, Clodovci Ma^ni liliam,
cuerat, asserens eumdem ab urbe Massiliensi cum (qiiain sanctus Gregor. Turon., lib. III Hist. Franc,
commercionegoliaiionissum olim re.dii-.se.Adinodtiin c. 1, disertis verbis refert nupsisse Amalarico, Wi-
credibile est lninc eumdera esse de quo hic Fortu- sigoihorum regi) ilem Theodeberii sororem appel-
naius, qui scilicet a pueriiia secuius Juliani Patris lel, lib. I , c 15, nt mirum proinde non sil eunulem
insiiluium , postea conversus cum Patre, Turonensi errore deccpiuni vel TheodechildemTheodeberti so-
clero ascripius fuerit. ; roretu dixisse, quae amita fuerit.
h In uuo Cod. Vat.: Epitaphium Morientii. Deinde suam ex eo Coiniius nititur
1 In Ven. Edil. quod bene gessit humi. " confirinare,opiuioncm
'.,:<
quod Theodechildis, si fuit Theodeberli
i Edii. Ven., Theodechildm.— Theodecbildis, de soror, filia Theoderici, eadem Greg. Tur. supeisies
qua bic loquiiur Forlunatus, niinime confuudenda fuisse dicenda esl. Qui vero id poiuit, cum Fortti-
isl cum Tlieodechilde, uxore Chariberli regis, de natiis
-~A Greg. Turon. lib. iv Hist. Franc, c 2o. Ha-
iuit, inquil (Charibertus) et aliam puellam opi- k Unus Cod. Val.,'«_tali- i.inuw,
PATHOL.LXXXVIII. 6
m VENANTII HOffiL£_J_M, KQBacmSAII QPERUM PARS I. m
Si a precibus possent b naturae debLtaflecti, A Una roorj soss est, et terrae reddere terwua:
P.ebs ogeret lacrymis, hanc c superesse sibi. Feljx, cui meritis stat sine fine dies.
Gaudia quanta inopum tumulo d sunt clausa subjsto T Actibus his instans, terreaa h in luce relata,
Tolaque quot populis absiulit una dies ? Ter quino - lustrp vixit in orbe i decus.
Incl.ytanobilitas genitali luce coruscans, CAPUT XXVI.
Hic properante jjje Theodeehildajacet. Epitaphium k WUhbutm[Y41itr*itae'J.
Ctii frater, geriltor, conjux, avus, atque priorefji, JWrthutam, nobilem mutierei-i,« gente taroen ae
Culmine succiduo regius ordo fttjt •sfirpe "Bafbarorom, in parien*» wm -ci-m 'prole
e exstinctam, :l9r_t6t_taii-r;lillkjsque «_> -egnegiam
Orphanus, exsul, egens, vidure, nudique jacentes, formam coiporis,, tum :aniwi et ingenii oroiwrienta
Matrem, escam, tegmeniiie sepelisse dolent. commendat. Data occasione de supremo judicio,
Unica res platHiit,«ufl-ukj _nerc««li6optmae, deque d-spare futnra bonorum et malorum sorta
fuse disserit; tm», ex praesente Vrtidiwtaefelici-
Antea cuncta dftdit,, paro^eteretur -$ma.
f tate« tsup^rstiteiu conjugem .ex mcerore quem
O-icultans s«a j_io_ia
J SUU , neu iocte vetarent, amanlissiime uxoris ex funere coueeperat, conatur
6ed quae elatiaa dedit, judice teste, docet. abducere.j
Templotru.mPomini cji_tj.ix, pia .muaera sjpwbens, Omne bonum velox, fugltivaque gaudta mundi,
Hoc .propriurp repulans, quidquid habebat uiops. B Monstrantur terris, et citolapsa ruunt.
natus epitaphrum ejws«cripserit, et inseruerrt_.peri childis coraiuejjuirari. Videsis Pagium, ad an. 572,
quod G*eg. T«r.. adlwe viv* n«ae__|>avii? num. i, ubi hanc quaestionem instituit, et Coiuttvm
Sed hoc quod ii Cpiulio affertur non magnj mo- refellit. a Ibid., sie preeibm.
menli est. Pottiit quippeFortunatus scriptum a se
b Alter Cod. Vat_,jjK>ss»'irt.
poema «n TheedeetiMis ftmus, -post mortem Gre- c Edit. Ven.,.Aac «uperesse,
gorii, Qpeci«ue «ttexsere : potoerunt «t -*Ut, qui d Unus Cod.'Vat., cumulosunt clausa. Edit. Parjs.,
dispersa For.lunati carJfliua uftyjii U vioJ.uiae.1 coKe-
cta redegere. ~^ama-t~ibuno.
Quod vero fheoflecMldfc-non Ctodovei fllia , sed «Edrt. Sm. et duof-Odd. Vat., ttudtequejacenles.
Xtooderioi f-wtii, ac propterea .s«ror Tfcee-Wberti, * fidit. 'Ven., ne forte.
ut ojnAUawscriptaruui coBsians «Uentiuai, q«i nul- * De Theodediitde scripsit ^FIoaoardus : hujus
lam Clodovei regis filiam, nomiiie Tbeodecblldea., [nempe Mapini, episcopi Rhemensis_|tempotitnisSua-
referunl, ac unam commeraorant Clotildem , qusr. vegaUa.re-wiaRkementi.Ectlesue terliam pariem tntlm
nupsit A«Nfl_tfioo, certe Fortunattis lioc ipso in car- Virisiaci per tc&tawnti -wginam dtlegftsse reperitur.
mine ea *i# Tbeodediilde juemora-t qtiaeT-ieadetoetti Quam pariem villm ipse quoque prwsul Theudechildi,
sorori,nen veroClodovei liliacquadrarecomperiun- prwfalm reginm 'fitiw, usufructunrio, per precatiam,
lur. Ejus qUipperegiam stirpem recensens, mquit: salvo hjede~im jure, eenoeisit, ita duKtaxat, ut post
- Cuifrater, genitot,^«enjox,avus, atqne priores, ejus obUum, absqme -itio pxwJMdicio., iicta ab ea tne-
Cu_min<-4>uccidBoa'-6gius.crdoi'uit. Q liorata fuisset, ad ditionem Bhemensisrevocaretur Ec-
fa eam clesiw. TJuare sdiHceiTheodechiidisregina posl mo-
HsA, Anguam,, magis oonveniunt, iq*\~~ nttm ~m testamewtisui mcloritatem, tem-
.Titeodenici fiii» iiierai, quaiu -gua-,<_tedovei,Anquo pore rwnmlia, dtmui EgidH fikmwsi cmtulit eeclesite ~prm-
prlBWMB «agiii nominis ac seni.iiis ^uoce&sioia Gallis dia.
cOnflrmala fuit, a quo sciticet regnum ad ejusdem Cointius vero Censet Fortunatum, dum is celebrat
posleros "perpetuo manefet, ut narrat Greg.Turon., Tbebilecl-Hdii.*n
fib. u HiStOT.Franc, caf. 0. -•ei»ae *pia fsr.ione monaslerium quod4teropila rminifteenfiam, spdclare
•Fortunatus re^iuro ,poiiu6 Thfode.c.iil_lis fralreea, ^ia «beralrtarte, coitstTuenttirtn ipsa ajtueSenonensem urbeiq. re-
fratres si eadeui Gtadovei cufaverat, illius ad
quam nominasset, JBlia, InStaT Cfodoveusprope "Parisiosexiedificaverat,
ke prolade- Quaitior ^us "fllwum, leoruroderogue ne- ^cutqueqtrod monasterio ea&eirifundos, quos sive citra
gum soror, ac non filia Theodefici, et sor.or t/heo- m FVancia, sive trans Ligerim in Aquitania,
deberti exstiiisset? At id n_eeclare concniit alteri liigefrm ant-de aut de acguisito, iiabere potuit, le-
testimonio Fortunati, fluod ue TheodecBilde, soroxe 'faverat,possesso, m quo trssidue roonaclii Deo deservireut,
Xheodebertl seriptum, vel ipse faietur Cointius, En
te..e ittud ex lib. vt, icap/5 : Bfique <etSuum postotftotn corpus ut sepullur* tta-
TetoTmaTidaverat.^VideCtfmtium,a;d an.'564, nuip.
InclytaprQgenies,re^«lisiirpe cQcusoaBS, 36 et seqq.
Cuicelsuma.proavisjioxnenorigodedit. b Edit. Ven., wterna th luce. Cod. un. Vat. ln luce
Curritiu orbevolans^g.eneris nwa jloria v.estri, renata. Cdit. Paris., in tuce reHacxa.;iu tuarg., re-
Elsimulttincfraterpetsona^inclepater. r.lttta.
Quod v.ero respondet Cojntius, idciroo TIIU»-0ejus u t Theodechildis non anle an. S22 naja est, quo
fralrem .comraejnorari a Foftunato, cum .quatuer circiter tempore Theodericas ntip.it "Suavegottae,
Jiaberet, ut innueret cx nis solwn TUaoder,icum«0- Sigismundi regis ftliae, e qua sosCepit TheodecliiJ-
4eai ex llioroiiuo Xt-eodecbildemfuisBeproercaUni., dem, ut supra innuimus. Si itaque addas annos LXXV,
id .cum i-ullo cerlo indicio aBserhur, Ltun oj. earo quos eamdem vixisse liic Tefer.tFortunatus, r.eperies
causam a poeta, «nillo niodo ftusset {itaQterroiseuro 'ipsam extremo fere VitaeForfunali leinpore diem
(praesertim nan invito netro) quod iamopere ad suum obiisse. Yide quae diximus iu Tila Fortuu.,
TlieodechUdislaudetii"augerrdampertinebat.,teatndem m_m.99.
nimir.um qualuor reges fratres iintiuisse, qui licel i Unos Cod. Vat. in ufbe decus.
Aati diversis ex nuptus, veie tamen e-]us fraices * Unus Cod. Vat. habet Vilkhylm. Edit. Vett.,
fuissent. Quod si illa valeret causa silentii a Gointk) iiun desunl duo versus VUilhuladecens,
non erat cur vi,c.S, dealteriua, ut Vttrogathm;
jdlata, Fortun.,1. etc, et sequehs. ltem in uno Cod. Y,ai. — Browe-
ipse .putat, Theodechildis rege fratre meiitioneiiifa- rus putat Vilithutam de gcnle Xiotlioi-uin fuisse :
ceret, cuin Tbeodebertus non eodem ex tQro natus torvam appellai Fortuhatus, spectans belli-
fuerit Theoderico, quo Theodecbildis; banc enim ex guam
cosos lllius populi animos et spiritus, sive ut trti-
Suavegotta, cui inulto post natum Theodebertum cutentam eorum indolera iiuuianeuique vitae con-
nupserat, suscepit. Vel ipse (amen Coiniius fatetur suetudiuem
illo in poemale Tlieodebertum ad laudem Tbeode-
i7S MISCELLANEA;— LiB. IV. Hl
Ut dolor aequirat vires, cura perdit amsntem, (i.Abripuit teneram subito mors invida formam,
Anle placere facit, durius inde premit. Annos quippe h duos, lustra gerendo tria.
Heu lacrymaererum, heu sors inimica virorum, Sic animam generans, anima spolialur et ipsa,
Cur placitura facis, quae dolitura rapis? Spem peperit luci, luce neganle sibi.
Vilitliuia deeeus, Dagaulfi chara jugalis, Exemplum sed triste dedit secura > parenti,
Conjttgis amplexu dissociata jacet. Unde redire solet, deficit inde genus,
Corporejnncta loro, plus pectore nexa marito, Tertius esse pater cupiens, heu solus habetur,
kucis in occasu vincuta rupit amor. Crescere quo numerus debuit, ipse J cadit.
Tempora cui poterant a adhue in flore manere. Nam partus [parvus] cum inatre perit, nascendo se-
Principio b vitaefinisacerbus habet. [puttus,
Sanguine nobilium generata Parisius c urbe, Nil vitale trahens, natus in ore necis.
Romana studio, barbara prole fuit. Plus fuerant soli, si tunc sine prole fuissent,
Ingenium mite iniorva d de gente trahebat,, Addita posteritas abstulit id quod erat.
Vincere naturara, gloria roajor erat. Infaustis votis genitus de funere roatris,
Nunquam moesiamanens, ivultu nova gaudia portans, Et genilrix nato morlis origo fuit.
Nubila fronte fugans, corde serena fuit. B Alter in alterius lelhali sorte pependit;
Fudit ab ore jubar species redimila decore, Inque vicem sibi mox ambo dedere necem.
Protuiit et radios forma venusta suos. Sed sensit graviora dolens pater, atque maritus,
Slirpesua reliquas superavit pulcbra puellas, Qui geniit, uno obitu se sepelisse dnos.
Et crocea ~ facie lactea colta tulit. Pro vix dum genito lacrymas jam solvit liumato,
Splendida conspeetu, meliori pectore fulsit, Vidit quod fleret, non quod haberet amor.
Digna micans animo, nec pietate minor. Tristitiaecumutum lribuit cui rapta jugalis,
Cui quamvis nullus hac in regione propinqtras, Dans longas lacryroas tempore nupta brevi.
Obsequio facta est omuibus una parens. Consultum tamen illud habet de conjuge conjux,
Divinis intenta bonis, alimenta ministrans, Huic quia mercedis non vacuatur opus.
Qua mercede magis se saliasse Videt. Nam quod ad ornatum potuit muliebre videri,
daec data post obitum faciunt quoque vivere fun- Ecclesiis promple pauperibusque dedit.
[ctam, Hic nulla ex illis rebus peritura reliquit,
Forma perit hominum, nam benefacta manent. Ut modo praemissas dives haberet opes.
Corpora pulvis erunt, et mens pia floret in xvb, Quam bene distribuens, sine se sua noluit esse,
Oiunia praetereunl, praeter arnare Deum. C Nam quae Iarga k dedit, haec modo plena metlt.
Qrphana tunc aviae £ sludiis adolevil opimae, Condidit ergo sibi quidquid porrexit egenti,
Inque loco natae neptis adulta fuii. Et quos sumpsit inops, hos babet illa cibos.
Tertius a decimo nt hanc e priinum acceperat anntis, Felices quos nulla gravant de morte secunda,
Tradiiur optato cousociata viro. Nec faciunt pcenis subdita membra feris.
Nobilitas in gente sua cui celsa refulsit, Dulcibus illecebris qui non sibi condit Avernum t,
Aiqtie suis meritis additur alter honor. Nec per carnem animam vult sepelire suam.
Dulcis ovahs, alacris studiis ornata juventus, Sed casta pietate manens, sine crimine vitae,
Quod natura nequil, lillera prompta dedit. lllius in luce hac m praemia lucis emit.
Tres meruere tamen jtincti superesse per annos, Tempore quam parvo lacrymas aut colligit amplast
Conjugioque suo, corde liganle frui. Aut cui vita nitet n, gaudia longa capit.
Arabo pares animo, voto, spe, moribus, actu, Hic u de morte levis dolor est; nam durius illud,
Certantesque sibi, niente, decore, fide, Hic quem vivenlem Tartara nigra tenent.
Tempore jam certo est enixa puerpera proletn, Infelix quisquis, maculosis actibus usus,
Darurtofeta suo, quae pariendo perit. _. Anle [arte] redemptorem se laqueasse videt.

sttetudinem significet. Quam feritatem Hyperboreis 8 Unus Cod. Vat., roiea,


omnibuscommunemac pene nativam fuisse asserit I Edit. Ven., Orfana tunc avia est, mendose.
"
Sidon. Apollinaris in Anth. inquiens : Ibid.j hanc ut primum.
II Cum dixerit supra Fortunalus Vililhutara annos
Jacet axe sub iirsae
Gensinrmis,membr-rsque minax,ita vultibusipsis terdecira natam nupsisse, et annos tres vixisse cum
Iniantumsuusliorrorioest. conjuge superstitem, sequerelur eamdem seijtum
decimum annum vivendo explesse. Cur ergo hic
QuodautemY' ; :;-,, quamvis nata Parisiis, nOn decem et septem annos refert ipsam vixisse? fOrte
esset e gente l'i _ri>m, satis ostendit versus ille menses in superioribus summis praetermissos bic
qui paulo post consequitur in hoc poemaie :
~Cuiquam.ismdlusiiac in regione propinquus, '' in numerum.
refert
Ibid., dedit felura parenli.
Obsequiofaetaesl omuibusuna parens : i Edit. Ven. et u .s Codd. Vat., esse cadit.
a Edit. Ven., poteranl el cnlhuc, quod sequendum. k . tus Cod. Yat., nam quw tingua dcut.
b Unus Cod. Yal. et Edit. Paris., principium 1 tiit. Ven. c> tres Codd. Val., condit amarumi
vitw. m Edit. Ven., illiui in luee hmc prmmia.
~ Edit.
Ven., Parisis in v.rbe. Unus God. Vat., aut cui vita lenet.
d UnusCod. Vat., lorva degente. 0 Duo Codd. Vat. et Ven. Edit., hue de morte.
175 VENANTII HON. CLEM. FORTUNATl OPERUM PARS. I. 178
Nubibos inveclus cum venerit arbiter orbis, A Tu quoque nec lacrymis uras pia facta jugalii.
Et luba lerribilis moveril * arma polis. Cui modo credtiniur hic h meliora dari.
llis venit Elias, illis in cufribus Enoch, Nam si deplores meritis quae vivit opitnis,
Anteviando suos; hinc Pelrus; hinc Stephanus. Conjugis ipse bonis invitliosus eris.
Flore puellarum rosea stipante corona, Praesertim quam sensu, animo, libi corpore junctam
Intcr virgineos prima Maria choros. [jiinctas ',]
Hinc Marlha b, hinc sponsa Agnes, Tecla dulcis, Cum Cbristo semper corde fuisse refers.
[Agatha °, Post Domini vultus, ad te si jussa rediret,
Et quaecunqueDeo virginitate placet. Fleret in tiuuc mundum se revocasse i gradum.
Tunc ibi quis lerror, cceli assistente senatu Charius illa diem relinet, quem perdere nescit,
Quid dicmraeaniniae judicis in facie? Qiiain hunc, qnem limuit, fine sequente sibi.
Moxaut poena manet miseros, aut palma beatos. Ne grave funus k :igas, cunciis uatura quud offert,
Quisque suaevitaesemina jacta metii. Qtiod ciim principibus participaiur inops.
Sunt dicluri alii: Cade, mons, ei comprime corpus; Nullum paupcrtas, non eripit ampla faculias,
Sed jussi colles ferre sepulcra negaut. Hoc cominune simul divcs, egenu. habet.
Cogentur iiiinimi quadrantem solvere nummi, B Nam puer aiqnesenex, niger, albus, lurpis, honestus,
Netno pedem removet quo sua culpa trahit, Debilis, el forlis, mitis, et asper obil.
Spe vacui, paleae similes miltentur in ignes, 1 Huc sapiens stolidus, probus imprnbus
d
Pascendis flammis fit caro nostra cibus. [omuis,
Vivuiil ad poenas, a:terno ardente camino, Plenior, exiguus, parvus, et alttis adit.
Ut irttciet gravius, mors malaiion moritur. Tardius aut citius ctirrit sors ista pcr ouines,
Ne fessi rccreenl aniinas longo igne crematas, Dissimili merito, mors trahil uua viros.
Porrigete heu, nullas flammiger amnis aquas. Non decet ergo graves pro coujiige fundere flelus,
Parle alia, mentis felicibus acla ' teneiues De cujus meriiis te dubiiare negas.
Ftilgebunt jusli, sol velul arce poli. Felices niinimn hic qui sine criinine prsesunt,
Digni Jumen habenl, damnati incendia deflent, Qui melius discunt vivere post obitum,
Itlos splendor alit, hos vapor igne coquit. CAPUT XXVII.
Res cst una quidem, dupliri sed finditur actu, Epilaphium Euphrasim.
Nam cremat indignos, quo prohai igne pios. Euphrasiam, nobilissimam feminam, oonis aclibug
_£tcrna radiant paradisi in luce beali, cuinulaiam , et illiistrein virttnibiis , niortalein
Ciim facie Christi regna lenendo sui. 0 hiinc vitam cum iiniiiortalitaie coniuiiuasse gra-
tulattir. Ejusdem muiiificenliain in pauperes, ca-
Gratia quanla manet, vultus qui aspexerit illos! siimoniam, generis qtioque nobilitatem, com-
Quantus honor hominum, posse videre Deum! mendat.]
Si nimis erigilur fragilem qui cernit amicuin, Si mpielatis opus nunqtiam morietur in aevo[aevuro],
Qualiter exsultet qui videt ora Dei? Vivis pro merilo, femina sancta, tuo.
Lilia, narcissus, violae, rosa, nardus, amomuin e. Iiiclyla sidereo radiaos, Euphrasia, rcgno,
Quidquid, odorifero germine, millit Arabs. Nec milii flenda manes n, cum libi laeia places,
Judicis in vultu florenlia lumina vernant, Teriae ° terra dedit, sed spiritus asira recepit,
Sed super haec, Doniini suavior efQaiodor. Pars jacel haec tuniulo, pars tenet illa polum.
Nam qtiantum obscoeuomelior lux aurea plumbo, Curpore deposito, leviori vecta volatu,
Tantum thura Deo, cedit el omnis odor. Slas melior coelo, quam prius esses humo.
Quantiim noctedies distat, sol lampadelunae, Carnis iniqua domans, deie libi, sacra,p iriuinpbans,
Factori ceduni sic sua facta suo. Ad palriae sedes civis opima redis.
Cum vero jusli tanlo splendore fruantur, Ardua nobilitas proavorura luce coruscans,
Cojigaudent iiimium se caruisse mori. PIus tamen es ineiiis glorificanda luis.
De tenebris migrasse favcnt in luce perenni, ** Vir cui Namalius datus iude Vienna sacerdos :
~,
Et magis ad bona tot tardiusisse dolenl. Ccnjuge dcfuiicto, cunsociaia Deo,

a Dno Codd. Vat. et Ven. Edit., commovetarma. cuslos, nic versus, qui in Brow. edit. et ms. Codd.
b Tres Codd. Vat., hinc Mater. quibus usi sumus manciis reperitur, sic suppletur :
~ UnusCod.
d Cnus Cod. Vai., Agaihe. Huc sapicns,stolidus,probus,improbus,atque superbus;
sic caro.
• Edit. Ven., Vat.,
porrigit.
el infra :
' hdii. Ven. ei duo Codd. Vat., alta tenenles. Dissimilimeritosictrabit unanimes.
e Ibiil., amomus. curm nota.)
b Duo Codd. Val., huc meliora. Edit. Ven., hwc m Hoc poema et (Secundm
sequens desunt in uno Cad.
meliora. Val. et Ven Edit.
1 Etlit. Ven. el unus Cod. Vat., juncta. MUnus Cod. Vat., nec mihi flenda manens.
i Edit. Veii.el ires Cod. Vat., revocaregraduxn. " Uuus Cod. Vatic, terra edit; alter, lerrm terra
k Edit. Ven. el unus Cod. Vat., ne grave (enus. hmrel.
1 Iti Cod. ms. saeculi xv quo usiis est vir cl. v Duo Codd. Vat., facta triumplians.
'aeobus Morellius, bibliolhecae S. Marci Venetiis i llic Nammalius episcopus Viennensis fuit, a<-
177 MlSCELLANEA.- LIB. V. 178
Exsulibus, viduis, captivis omnia fundens, / { Sed quia lumen aquis non slgnat" nomen aniantis.
Pauperiate pia dives ad aStra subis. Tracta manus sequitur qua jubet ire dolor.
_Eternum mercaia dicm stib tempore parvo [pravo], Nobilis Eusebiie, furibundi sorte sepulcri,
Misisliad coelosqnas se.piereris opes. Hic, obscure lapis, fulgida merabra legis.i
Sed rngo per regcio, paradisi gatidia dantem, Cujus in ingenio, seu formaecorpore pulchro,
Pro Fnrtunato supplice funde precem. Arie Minervafuit, vicla decore Venus.
Obtineas votis, b;cc qui libi carmina misi, Doctatenens calamos, apices quoque figere fllo,
Ut merear claudi quandoque clave Petri. Quo tibi charia valet, hoc tibi tela fuit.
Dulcisin Eusebii jam desponsata cnbile,
CAPUT XXVIII.
Vivere sed tenerae vix duo lustra licet.
Epiwphium Eusebim. Ul slupeas juvenem, sensum superabat anilem,
[Eiisebiam,qua. deceunis,jam viro desponsa, imma- Se quoque vincebai, non habitura diu.
ture obierat, lugubri boc carmiue mortuam la- Conieriturqne socer, cui nata, gcnerque recedit,
menlalur.] Haeclethalis obit, ille superstes abitb. ""
Scribere per lacrymas si possint dura parentes, Sit tamen auxilium, quia non es mortua Christo,
Hic pro pictura littera fletus erat. ]& Vives posl lumulum, virgo recepta Deo.
successit Esycliio, seu Isicio, in sede Vien., ad. In eo quoque Brnwerus errat, qund Nammatium
annum J>58.Vir nobilis stemmale, sed nobilior vita Pantagaiho suecessisse opinetur in sede Vieniiensi;
et etoquiononiinaiur in Adoms Chronicn, ad sexlam qui Paiitagalhus interfuit ac subscripsil coucil. Au-
-etatt-tti.Incertuni an hic idein ipse Nammaiius fne- relianensi m, liabito an. 538, cum huic successerit
rit ad qnein .cripia ex.iat episiola Sidnnii Apol. Esychitis, qui item iiotinnllisinlerfuit ac subscripsit
sexla lib viit, cmri et alius Nammatiiisfuetit, con- conci ii_, i|ttae inler f'ati>iensi n celebrato an. 551,
socer Ituiicii, ad qiiem et ejus conjugera Cerauniara ut videre e-.l apud Coiniium. Esychio itaque suc-
exsian: qtiiidaui ipsius Ruricii episiolae. cessit Niimmalius, ac decessit an. 558, cuui annos
Browerus, in noiis ad hunc locum, ait Euphra- septem sedisset, vixisset 73, ul patet ex ejus Epita-
siain post se reliquisse superstitem Natnmaliiitn,fu- phio, quod iu Anliquit. Vien. legilur. Videsis Goiut.,
turum aliquando Viiiiiienseni aniistitem, ctim lara ad an. 538.
" Id est, oculus per lacrymas nequit signare amau-
apette Fortunaius hic narrel Euphrasiam, coitjuge
jatn defuncto, religioni pielalique exerceudae se tisbnomen.
totam dedisse. Unus Cod. Vat., ille superstet habet.

LIBER QUINTUS.

CAPUT PRIMUM. C exercitu, post ducem Paulum primipilo Martino epi*


Ad Marlinum ~ episcopumGalliciw. scopn, Forlunatus.
Felici b propulsa flatu recreabilis opinionis veslraa
rMartini, episcopi Gallicic, vinutes cum deliciis
paradisi cnniparai; cujus accepiis litteris, qua se nostras aures aura demulsit, et molli blandita lapsu,
laeiiiia perltisuni senserit declarai, ac data occa- sibilo crepitante, paradisiaci horli odoramenta sa-
sioiii-eloquen iain ipsius et duciriiiam eflert pluri- burrans c, suavium florum nuntia nares
bus; lum eju.stleiuse precibus hiiinillinie, necnon ipsas aro-
Agnelem el Radegundemcommeudat. ] mate d respiraute sufGvit, admodulanter indicans,
e
Domno sancio alque apostolico in Chrisii regis quod sicut ad orientem Edon a principio, ita de-
a Sanctns Martinus, episeopus Galliciae,decessit vorum, lemporibus illis
quibus Justinianus in Rep.
anno circher 580. Sic de ipso .crtbil Greg. Tur., llom.,et Aihanagildusin tlispaniis imperiumtenuere:
lih. v llist. Frnnc. cap. 58 : IIoc temporeet B. . quod dc initiis Martini in Hispania inlelligendum
Marlinus. Gallcensit episcopus,obiit magnumpopulo i ' est.
itli facicnteplanclum. _v«»ihic Punnonix ortus fuit, Fortunatiis autem (ut animadvertit Brow.) sui
et ex.nde ad citilanda locasancla in Urienlem prope- tempuris recepiam apud plernsque opiitionetnsequi-
rans, in lantum te litlerit imbuit, ttt ntilli secundus lur, qua. ferehat Pauluin apostolum in Hispanias
tuit temporibut habereiur. Exinde Galliciam venil, Evangelii lucem intulisse : quara opinionein exami-
ubi cumbeati Marlini reliquimporlarenlur, episcopus nat IJ.ironitis,ad an. 61, nibil laineii delinicns. Cttra
ordinatur; in quo sacerdolio,implelis plus miatts iri- igitnr sanctiis Martinuspliiriinum oper.nsua et sedu-
qinla annit, plenus virtutibus, migravilad Duminum. litate contulisset quo Suevi qui Galbeciain ab initio
Verticuloi, qui super oslinmsunl a parte meridianain saeculi v tenehant, Ariauam Incresim ejurarenl (ut
basilicatuncti Martini ipsecomposuil.Sancli Marlini, videre esl apud Gregor. Turun., lib. i de Mir. S.
Gallicia*i-pisc.oiii.elogiuuiexstat aputl Isodoruui, in Martini, caput II), propterea a Fortunalo post-Pau-
1. de script. Eccles. cap. _I2, his verbis : Marlinus lum primipilus, appellaiiir. Eral quippe primipilus
Dumiensismonasteriisanctissimuspomifcx, ex Urien- apud Romauos princeps prim;ccoliortis, isque eratiu
tit parlibutnavigantin Gallinsvenil, ibique conversis legione alier post iribunum.
ab Ariena impieiate ad fidem catholicam Suevorum b Ueestbaecepisiola in Edil. Ven. et nn. Cod. Vat,
populisregutam (idei et sanctw reliijionit consliluit, c Gloss. ms. : id esl, SPIRANS,ODORANS.
ecclesiaslicos.tnformavil, monasteria condidil, copiosa- d tu uno Cod. Vat,, aromata respiraitte.
queprmceptapiminsittuiioniscomposuit; qui et refert e Ibid., deest : quod.
Martinumfloruisse, regnanle Theodemiro,rege Sue-
•79 VENANTIIHON. CLEM. FORTUNATIOPERUM PARS I. m
curso saeculo, alterum ad occasum Deus plantasset' A met venit fructus e fluctibus; detulit puppis illa re-
Elysfum, in quo fortior Adam, id est, Martius Mar- liquis forsitan alumen, mihi vestri cotloquii certe
tinus inexpugnabilis accola Christi, fide ditior vive- ltinten; commercium, lali discrepante roercatu, quod
rei, perpeluo servante mandato, aad qtietii non tam aliis illud ad pretiuui, hoc nobis inemptum [ine-
ad auram Domintts reviseadum post meridiera per- ptum]. lllinc restinguitur, hinc purgatur, illud inficit,
geret, qiiara ipse vir faclusparadisus, inter perspicui hinc nivescit. Quid loquar de periodis, Epicherema-
cordis smaragdinas plateas et vernantis operis inurn- tibus, enthymeinatis k, syll.ogismi_q.ue perplexis, quo
b
bratns corymbps, non quod ficus legeret, sed frtic- laborat quadrus Maro, quo romndus Cicero; quod
tus ornaret, ihambulantis in se beati Redemptoris, apud illos est proftindum; hic prnfluum, quod ii-
adltaesiira vesligia coerceret, fide figente; unde nec linc difficillimum, hinc hi promptu. Comperi paucis
ad momentum pii conditoris laberetur praesentia, punctis, quoniamquo volueris cola l pampinosaedif-
quia nec in atomo plasma noiaretur in culpa, sed per fundispropagines, quod vero libuerit, acuti coinma-
lllas beatitudines, velut odori nemoris illectus deli- tis falce succidis, ut canti vinitnris studio moderan-
ciis, et Vernulam Dominus et vema Dominum pos- te, nec in hoc luxurians germinet unibra fasiidium,
siileret; utpote cum alternante sibi concatenati etilluc lensa placeat propago cum Iructu. Nara qttod
dulcedine nec isle fugaretur admissu c, nec ille frau- "refertis in liueris, post Stoicam Peripateticiimque
daretur amplexu, hinc inhianlibus animis, medullis censuram, me theologiaeac theoriaetirocinio man-
aesltiaiilibus,oculis suspectis, palmis extentis, fer- cipatum, agnosco quid amor faciat, cum et imme-
Vens magis quamsitiens praestolabarepistolaevestrae rehtes m ex.ornat. Cur tamen, bone Pater, in me
magna, si vel parva nubecula madidanti vellere bi- reffectis quod tuum est, ac de me publice profers
bulus humectarer : desiderii conscius vota volo prae- quod tibi privatum est? cum prima sint vobis nota,
veniens, si quid de vobis certissime vel per undas etsecunda doinestica; nam Plato, Arisiolele., Chry-
mobiles flxa mihi littera nuntiaret, ita ut aridilatem sippus, vel Pittacus, ctini inilii vix opinione nnti sint,
meam colloquii veslri temperalurus imber sic irri- ncc legenti llilarius, Gregorius, Arabrosius, Attgu-
goret, paginam d ne deleret, quo tamen provideutia siinus, quos, si vel in visione n noti fierent dornii-
divina consullo per filium vestrum, venerandum tanti, nec ego vere sentirem °, eo quod copiae ar-
milii domnum, sanclam charilatem refectam suscepi tium apud vos velut in commune diversorium con-
cernens epislolau-quae, ut vosnoslis, arte compacta, venerunt, ipsa vobis [haerenl] lenacius quaesunt COB-
ut ego sensi, flore conferta e, bibenlem se polius lo propinquius, quia non oblcctamini tam pompa
qurrm legentem ferrel, per singulos apices pigmenta- r dogmatum quam norma virlutum. Unde procul du-
toafftimine inebriatura. Dives pauperi propinavit, et, bio cceleslium clientela [clienta, cliens] factus es
ut ita dixerim, quasi Falerni nobilis ipso me prius clientetarum P. Sed'quid ego baecad te, o dulcissime
odore pincernante, supplevit : gemina dicendi fruge Pater, et vere Christi discipule, qui ad instar S.imari-
cougesta,condita sale, melle perfusa, permisla btan- tani vinum miscens, et oleum aegroto decubanti,
difte, cum vigore roe peregrini poculi, quantum de- blandum niilii malagtna porrexisti: merccdem pii
suetum, plus avidum, dum pars illicit, pars deter- operis relaturus, cum venerit qui se stabulario aera
~
ret; in ancipiti posito conviva resticulo f, nec sus- pensare debere repromisit, custodiens in vobis,
tinenfe magna blberc ~, conscniio dutcedini, qui pontifex summe, qttod contulil; sciens suis oculis
ceflo h virtuti. Hoc igitur fluenledono, venit ad me, h«c placere dignissime, quod ipsara apud te vincit
fafeor, per cana ponti fons poculi, venil, pater opti- dignatio dignitatem. Quapropter sacratissimae, since-
r
inef, per salsum mare, quod sitira restingueret; et rissimae , atque amaniissima. aposloticoe coronae
vehit oceanitide miscente fluctu ' mera dulcedo; cu- vestrae plantas supra meum pectus stratus impnnens;
jus liquor non fauce tenus saperet, si arcana mul- et ultimus ego niembra subdita vel pedum vestrorum
ceret, quippe quod non carnem foveris lali potu, sed recubatorium faciens, ita vestrae pietati avido deside-
spifitum. Unde, nt vere prosequar, hujus uva pal- I) rio me commendans, deposco in Domino ut inter
mitis nobis silim prorogat, dum propinal. Hac J in- peccatorem et Redemptorem uiundi alter quodam-.
opina frugedelapsa per gurgitem, primus iste mihi- modo mediator accedens, levigato delicto, probe Pa-

a To ad deest in aliq. Mss. de re rustica, lib. 1, cap. 31; cou. nro lenere in vile
b Duo Codd. Vat., inumbruntes corymbos. ramusculo. HaecIJrow. Hic porro cola usurpaiur a
* Inuno Cod. Vat., fugarelur admisso. Fortunato pro media in scribendo distinctione, quo
d Ibid., in sensu ab ipso adhibetur lib. 1, cap. 1. Cui sensui
paginam nec deleret.
" Inallero Cod. Val., flore confecla. respondet quod hic paulo postaddit: quod veroti-
1 ln duobus Codd. Vat., convivarusticulo. buerit, acuti commatisfalce succidis; ul sensus sit:
8Inuno Cod. Vat., tibenleconsenlio, f., bibente. qua latius diflundis orationem, luxurianlis vitis ad
* In altero Cod. Vat., 9111cedo virtuti. instar, qtia restringis atque concidis.
m ln uno Cod. Vat., non merentesexornal
__ Ibid., miscentefluctum mare dulcedo. a
' In unoCod. Vat., Iiuc inopina. " Ibid., quossi vel visioninoii fierenl.
k In uno Cod. Vat., enthymemis. Vere senserim.
- In altero Cod. Va.t., quemodovoluoriscolwdif- P In uno Cod. Vatic, faclus cs cleentaruin.
1~ Ibid.. jjen.ai'. debiti.
fundis profiagines. Trevir. Gloss., subdit I.row., ha- ln 2 Codd. Vat., alqite clamr.n!isr:-:iS
bet~~is.,'id est CUE.CENTIS. 'ES' et apud Varronem vjmldlee.
iSf, MISCELLANE/fc, — LHk V. 1!«
ter, reprobwn reeoncilies post reatum. Et quia ves- f(^Redditur, avulsis spinis, urbs Romula princeps,
trae fiduciae pignus aceepi; pietaiis vestrse iilias et Principis egregii vomere culta Petri.
famulas, Agiten.et Radegundem una meeum devote Paulus ad Ulyricos, Scythicas penetrando pruinas»;
earum desiderie roantlato commendo, comirrliniter Dogmate fervenii frigora solvit humi.
supplicanies ut, apud domnum MartinUm pro nobis Matthaeus./Ethiopes attemperat ore vapores,
verba faciens-, tain hiJus mtereessor accedas, quatis Vivaque in exusto flumina fudit agro.
b
apud Doininum ipse tum promptus exslilit, cum ca- Bellica Persidis Thomaesubjgcta vigprir
daver exanimuro non prius dimilteret quam mors Foriior efficitur victa c tiara Deo.
mortuum dimisisset. Est enim ratio consequens ut Lurida perspicuo daiur lndia Bartliolomaeo,
per vos illinc nobis redeat spes patrocinii, qpia ad Andreae monitis exstat Achaia seges.
voshinc prodiitpars patroni. Cor»m Do»inosupph- Ne morer accelerans, Manini Gallia-prisei.a
cans_,pie Pater, ut in gratiam vestfaiH [gra>tia-ves*.a] Excellente fide luminisarma' ^capitw
receptus, ve! apud eOs qut vestri sunf cororoendi..-. Martino servaia novo, Gallicial,plaude,
sentiara lara oratione quam carmine te doctore- regi, Sortis apostolieaevi* luus iste fuit..
genitore diligi, duce progredi, tutore muniri. fntf Qui virtute Petrum, praebefctibi degmate Paulunv,
sentiumvero portitoremr _amuh_r_rvestrtnw, vere mi- B" - Hinc Jacobi tribuens, inde Joannis opemi.
bi bonnm Bonosum,pietati vestn« supplex aecedems-, Pannonite, ut perbibenl, venieiis e parts Quiritis fV
nec prius relaxans pedes quam, dulcis Pirter, promi- Est magis effectus Galiisueba B-saIus_
seris, qua valeo prece, supplex commendo; qui in- In suleum slerilem vitas plsmtariaisevitt,
terveniu sanctorrtfncnm vobts sospes occurrerit, ab- Quo naturaseges.ertiUtateplacet.
sentis vota praesens exsotvens, illud prius oblineam, Heliaemeritis aller redit itnber aristis,
ut quis cum primum huc conrmeat, rae eeleJjris verbi Munera rori» ha.bens, ne premat arva sitis.
vestri gaudia festina respcrgant. Neu jaceant stupidis-aremia }ugera sufcis,
Martini meritis cnm noroine nobilishssres, Influit irriguae fonte perenui6 aqo-S.
Ftt.For.unaU., tfuaeso-,precate BeUUt. Inrawts hreresis-ideipiagen-H-ta fixit;
Quodque oleaster erat., pinguis ofiva virot.
CAPUT II. Quse slelit exilis viduatis.frondibus arbor,
Ilem ad euntdem. Jam paritura cibum, fforet bonore novo.
s.ne spe ficuloea tristisv
IQuemadmotJumapostolis varias ofbis lerrartfm par- lnrpjmendafocisr
tes assigfiaias ac distfibutas fuisse narfat, quibus Wsepalrafad fVtfctumstercort culfa sihuiff.
Evangelii lucem inferrent,. ita Martino Gallaeciam G-Palmitis
( uva tumens, avium laceranda rapinis,,
divinitus datam fuisse dicit, in qua Catboiioi do- Hoo custodb bono iwn perit uva laou.
gmalis veritaiem sereret ac disseminaret. Ad es-
tremum se eidem, nec non Radegundero et Agne- Rebus aBOStolicfedirexit vinitor fcarrtes;
tem, commendat.] Arva Iigpne movens, falco flagella premeius.
Lumen apostolioum cumispargeret Hna Triades a Ex agro Domi___ labruseam esoiditi mertea»>.
Excipereique nevura mundus honore diem, Atque raeettVusadest, qpo futtfaifte fhttifx.
Ut lenebras animaelux.sementiva fugaret, De satione Dei zizania vulsit amara,
Et ctaram hauriret. mens oeulala fidem, . Surgit et aequalisia-tifioata.seges.
'
* Olim legehatur '% "' . .
Triados, quemadmodum et* ia . f AnimadvefflitBrowerus quodetsi Pannoniae pars
Ven. Edil. legiiur- Brov.er.us se correxisse vocefl*. mactimaoppressa a Barbads teneretur,. adhuc taroen
ilfamac reposuisse Triades, tanquam apiiorem eoi.- noa>pauca regiouis illius loca sub Roraani imper.r
suetudini Forlunaii in fleciendis eJ4_smod-vocibus, difioneperstiterunt. Quocirca.censetobeam causamr
affirmat. In uno quoque Vat. Cod. legitur Triades. PiWiiioiiiani,unde ortus erat Martinus, partero Qui-
b Observat Brow. a> Fortunato vocem Periidi^ ritem nominari aKorlunato.
productam. Sed haec, et id genusaljav s Duo Codd. Vat., Gallis vera>salus:Edif. Ven.,
6semperfuisse
-,quaeille forte lieentiiis.,, poeturuin more, usurpavit, ^.Gallica
" vera salus. Ms. vero Trevirenseihabet GaUi-i
semel indicassesiiflieiat. suwba, ul refert, Brow., quae vox cOHtinnata,videtur
,-. dc Ven. lidil., juncla tiamDeo. a.Forlunato, ut-indicaret Marlinuro>Suevis qui Gal-
Unus.Cod. Vat., Gallia simeli. l-_ciamiBcoIebant admoduoi saJutareoiiluisse.
e Refert b Goiruplo ante legebatur, ut>refert Brow. :
Gregor. Tur., lib. 1de Mkac. saneti Mar-
tini, cap. H, quod cum Charrariei, seuTl.eoden.iri KebusapostoKci» orantesvivere-rflW-swa t.
et
(ujiem Ariamirum appeUant), regis Galliciae,fil.us lte_a in Vetti Edftj menddsissiime
gravi morbo laboraret, audissetqu» rex sancli. Mar* legitur :
tini sepulcrum in Gallia clarere vinuiibus, misit Rebus apostolicisjuvitorantes.
illuc qui de sacris ejus lipsanis in Ga.liciam defe- Cs-tera desunt in vorsu. Unus Cod. Vatv pro anlt*
rendum curarent. Quae curo in Galliciae p©_lum in- babet escas. Porro antes sunt ordiiios-vitiuo., do
veherenlur, factum est divino consitio ul Martinus ^uibus.Yirgil. lib. n Georg. :
qvoque (de quo hoc carmen scriptum est), e longin- Jtrn vinctwvitetSj jamfalcemarbosta-re^MWM,
qua re?ione eadera ad litlora appellerei, ac sedis Jam.canitextremos effetusvimtorantes.
iUiusepiscopuBcrearetur. Suovi ila(_ue, qui Gailae- In superiore item versu, ubi-corrtfpffe-legebatur
ciam habitabant, Ariana haeresi ejoratn, catholicumi non peritura vei patet, feddiiunv est a Brow.
dogmasub TheodenHf» amplexi sunt, magnan adf nonperit uvalatet, lacu : cui lamen leclioni anteponendam
eaa» rera operam conferente Martino, ut liic uarrat i censeo lectionem Ven. Edit., nort perUura tacu, nf
Fortuaata». vex uva sine eausa bis repetatur.
485 VENANTtl HON; CLEM. FORTUNATI OPERUM PARS I. iM
Martino * servata novo, Gallicia, plaude, A Qui fuit anlistes Arelas, de sorte Lirini [Lerini],
Sortis apostolicaevir tuus iste 1'uit. Et mansit e monachus, pontificale decus.
Pastoris studio cirr-jiiajaia -septa recurrens, Sedulitate patris, proprias lucaris atumnas,
Nc lllJiUSmiret oves, servat amore gregis. Ut libi proficiant Itaecbona si qua gerant,
Supportante manu trahit ipse ad pabula Christi, Uirde illuslre f capul cingas diademaie pulcbro,
Montibus instabilem ne voret error ovem. Et grates dignas pro grege paslor agas.
Cujus vox refiuens, plebi de fonle salubri, CAPUT III.
Ut bibat aure fldem, porrigit ore salem. Ad eivesTuronicos de Gregorio episeopoTuronenti.
Hosii damna quidem, Doraino pia vota paravit,
Et commissa sibi dupla talenta referi. [Gregorii, antistitis Turonensis creati, in Ecclesiam
suam adventum prosequiiur hoc carmine, itlitisque
Vocem evangelicam exspectans operarius almus, ex praesenlia, doctrina, vigilanlia, bona omnia Tu-
ronensi populo auguralur.] ~
Ut sibi dicatur, Servule perge bone,
Quando Gdelis enim mibi supra pauca fuisli, Plaudite, felices populi, nova vota lenentes «,
Supra mulia nimis constituendus b eris. Praesulis h adventu, reddile voia Deo.
Ecce lui Dominimodo gaudia laelior intra, Hoc puer exortus ' celebret, lioc curva senectus,
Proque labore brevi, magna parala tibi. B Hoc commune bonum praedicet omnis homo.
Audilurus eris vocem, Martine, beatam -' Spes gregis ecce yenit, plebis paler, urbis amator,
Sed Foriunali sis memor ipse tui. Munere pasloris laetilicentur oves.
Quaeso,precare, Paler, videam tua gaudia tecum, Solljciiis oculis, quem prospera voia petebant -,
Sic placeas regi, poste c patente Peiri. Venisse aspiciant, gaudia festa colant.
Cnm Radp^undehiimili^snpplex, piapostulat Agnes, Jura sacii.rdoiiiir.sriui revercnler adeplus
Ut commendataesinl libi, sancte Paier ; Nomine Gregorius, pastor in urbc gregis.
Et crescente choro per carmina sancta sororum, . Marlino proprium miltit Julianus k alumnum,
Complaceant Domino, le duce mite, suo Et fratri praebet quod sibi dulce fuit.
Atque ascita sibi servetur ab urbe Genesi [Genesii] Quem patris /Egidiil Domino mantis alma sacravit,
Regula Caesariid, praesulis atma pii Ut populum recreet, quem Radegundes m amet.
Distichon hoc utrubi in Mss. legebatur. septuagetimo sexundo, vost transilum beati Martini
b ln uno Cod. Vat. euslodiendus eris, corrupt. antistitis, Sigiberto , gtoriosissimo rege , duodecimo
c Sic Mss.Colon. et Trevir., cum in vulg. legeretur: anno regnante, pott excessum sancti Euphronii epi-
Postulet ante Petrus. Ex Brow. In Ed. aulem Ven. tcopi.... onus episcopatus indignus accepi. Porro an-
adliuc corruptius : Post prwparante Petro. nus dnodecimtis regni Sigiberti congruif cum ani_o
d Sanctus Caesarius,natus in agro Cabillonensi, ac £ _er_B vulgaris 573, quo proinde anno islud poema scri-
in Liriuense monasterium, jam tiim doctrinae, et ptum fuit a Fortunato.
sanctitatis fama conspicuiim, profecius a puero, ibi Browerus, qui dat Gregorium episcopum Turo-
monachus aliquandiu vixit sub disciplina Porcarii nensem crealum fuisse anno duodecimo regni Sigt-
abbatis. Tnm ipse subiirbanum in Arelatensi agro berli, refert id taineu ad an. 575 aeraevulgaris : fn
moniisterium regendum suscepit. Postremo, Eonio, quo facile redargni potest, cum Cloiarius obierit an.
Arelalensi episcopo, vita fiincto, Caesarius ejus in 561, post cujus obilum Sigibertus-, cuiii cacteris fra-
locum, quamvis inviius, sufficitur. Ipse deinde mo- tribus diviso pateruo iinperio, regnuin adeptiis est.
nasterium sanclimoiiialitim exaedificandum curavit, Lege Greg. Tur., lib. iv Hist. Franc, cap. 22.
eiquc Caesariam, sororem suam (quam eam ob cau- 1 Tres Codd. Vat., hoc puer exerius.
sam in monasterio Masstliensi educ.ndam et insti- i In Vila Gregorii (quae exslai praefixaOperihus
tuendam provideral), abbatissam praefecit, ac regu- ipsius Gregor., ah Odone ab. conscripta) quo sludio,
lam qna uterentnr conscripsit. Qnae deinde vel in quanlaque civium omnium conscnsione ac laeiitia,
alia monasteria Galliae ascita est, ac in primis a B. idem declaratus fuerit episcopusTuronensis, narratur.
Radegunde in P.ciaviense suum monaslerium indu- - Ilic Julianns est sanctus Jiilianus Arver-
mariyr
ciit, cum quidem ad eam obtinendnm legationein nensis, qui ad vicum Brivatensem passus est: ejtis-
consulto Arelatem ad Caesariamabbaiissam misisset, que capul Viennam delatum ac reliquum corpus;
qnac in locum sanctae Caesariae,sororis, uti diximus, Brivate inliumatiiin fuil, quod etiam nunc apud No-
saucli Caesarii, Arelaiensis episcopi , successerat. vam Brivaleiu asservalur, et colilur in basilica in-
Urbi itaqne Genesi, hic indicaia a Fortunato, est " signi canonicortiin, qui Comitesappellantur, ut nar-
Arelilensis civitas, in qua sancii Genesii inetnoria rat cl. Kuin., in notis ad 1. n Greg. Turon. de Mi-
celebris erat etinsignis. Videsis ejus passioneni in- raculis martyr., c I. Gregorius, c. 2 ejusdem libri,
ter Acta sincera mariyrum, pag. 6 3 Edii. Paris. ob singularem religioiiem qna marlyrem proseque-
e Sahclus Caesarius, scilicet, quamvis episcopa- batur, quenque de se et de fralre suo olim bene
lem gradum adeptus, non desiit monachoruui offi- meriium senserat (ut relert cap. 2t et 25 ejusderr»
cia, ac munera, quamum ferebat ejus diguitatis cu- libri), non dnbilai Juliani aluiiiniim se nominare bis
ra, et sollicitudo, usurpare : dequojam, ut scribi- verbis : Intederat mrnli propier aniiquam diltciionem
tur in ejusdem Vita, p. 1, num. 8, iltico diaconut, torum (sanctorum Ftrrtoli tt Juliani) me tic etse ejut
dehinc presbylerordinatur: nunquam lamen canomcam alumnum, utJuliani.
modulaiionemmonachi, nunquam inslilutm Lirinen- 1 Hic Egidius episcopus Rhemensis ftiit de
quo
sium vel modicum subrelinquens.Ordine et officio cle- plura jam diximus in nolis ad c. 20 I. m. Cur amem
ricus, hutnitiiale, charilaie, obsequio, cruce monachus ab Egidio
permanebal. Vide ejtis Vilam saec l Bened., 659.
t In uuo Cod. Vai., unde illarum caput. p. mSancla Radegirodes, postqitam a Cloiarii toro
* Edit. Paris., felicis.... tenentis. aliquandiu substiiit apud Tiirones. ut
k Quo anno . Gregorius episcopus Turonensis. abscesserat,
S.Martini sepulcrum praesens venerarelur. Pneierea
inaiiguratus sit, ipse de se prodit lib. n de Miracu. monasierium virorum apud Turones jam exadilican-
,lis sancti Mariini, cap. 1, inquiens : qnno centesimo dum curaveral, uti diximus in Viia Fort., n. 85,
185 MISCELLANEA.— LIB. V. 18*
Huic Sigebertus ovans favet, et Brunichildis honori,. A Conciliis sacris sis norma, et vita piornm k,
Judicio regis, nobile culmen adest. Exemploque tuo crcscat adeptus honor.
Quo pascente greges per pascha sancta regantur, Ltiirien apostolicum popnlis tua lingua ministret,
El Paradisiaco germiue dona metant. ElC0-li-donum, te radianlc, micet.
lmmacul.ila pii qui servei ovilia Clirisli, CAPUT V.
Ne pateanlrapidisdilaceranda Inpis. Ad eumdem, de Judmis conversisper Avitum episco-
Pervigili cura, siabtilum sine labe gubernet, pum Arvernum.
Commissumqueg.egem nulla rapiua gravet. [Respondet Gregorio Turoiieitsi, qui a se magno-
Muniai inclusos preiiosi veileris agnos, pere cmitenderat ul egregiuni Aviti, Arveriiensis
Et quos "scrvatos protegat ipse vigil. episcopi, faelumin coiivertendis ad Cliristuiii Je-
Florea divino pinguescat vinea culiti, sum plii.quam quingeniis Juil:eis,carmine celebra-
ret, aiiiue eldem se saiisfecisse stiibil, misso,
El matura suo sit specinsa boiro. quod Ittiic episiola. subnexuin esi, poeiuaie, qtiod
Fruciibus aeiernis nl coinpteat horrea cceli, a se sine diligenita :ic smdio, propier portitoris
Unde aniinaevivo fonle fluenla b bibant. iiiiportiiiiitateni, narral elfu.iiiii fuisse.]
Ne siiis excruciet, digito quam Lazarus udo, Domno sancto el meritis apnstolicis praecomando<•
Ignem ul lcnirei, lunc petebalur c opein. B domno, el in Christo Patri Gregorio papae, Fortu-
Sed magis in gremio Abraha. vernante locandas, natus.
Pasior oves placido ducat ad astrh sinu, Insligas, Paier opnme, seria curiositale, sincera
Ul bene commissosese duplicante lalenio, lamen dulcedine, carmine elinguem proloqui, et
Inlroeant d Domini gaudia vera sui. currere pigrum versu pedestri, aique de laude lau-
Laetns agat sub clave Pelri, per dogmata Pauli, dabilis et apostolici viri domni Avili i ponlilicis, ex
Inter sidereos luce micante choros. eventu occasionis illatac, et si non aliqua coinpte,
Fortis Atbanasius, qua clarus Hilarius aslant, saltemk comiter praelibare, cum in me inveneris
Dives Martinus, suavis et Ambrosius. quod diciionis luculemia [non] diligeres, sed dele-
Gregorius radiat, sacer Auguslinus inundat, res x, et ut ipse mei ra sum conscius, habeas apud
Basilius e rutilat, Caesariusqttemicat. nos non laro quod prob.s quam quod reprobes,
Qtiorum gesta sequens, et dicta fideliter implens praesertitn cum inslans portitor n per verba sigilla-
Perpetua. vitae participaius ovet. lim hianti fauce cadentia quasi gravis exactor non°
Atque coronatus digna mercedc laborum, in ine lam fenera solvere cogeret qunm pensa-
Obtineat miles regis in arce locum. ret P. Sub quo, licet illum praeceps iier impingeret,
CAPUT IV. C mihi inter i anhelanti vix licuerit respirare, tarnen
~
In natalilio ' Gr.gorii episcopi,cum anliphona ~ dicert praeceptis veslris, licet impliciter expeditis ', pa-
rogaretur. remus, devoti potius, quam placemus *; vobis repu-
In mista dictum. taluri nescio magis, an lempori, quod illi hoc ihjun-
Marlini merilis per lempora longa, Gregori, gitnr, qui non habehat apud se nec moduro, nec
Toronicum foveas pasior in urbe gregem. spalium. Sed obsequii u illa morigeri servilute de-
ab Egidio episcopus consecratus fuerit Gregnritis, test. Erat autem dies naiatiiius in quo sedis suae et
qui Egidius eralin Be'gica Secunda, procul dissiius Ecclesiae episcopi fuerant consecrati, quomodo et
a Turonensi dicecesi, ex Vila ipsius Greg. discinus, nunc lemporis anniversaria Rom. pontificis conse-
in qua hanc leguntur, c. 11 : Legatioad regem diri- craiionis dies celebratur.
gitur (~ Turouensi scilicet civitale post obitoni san- e Browerus, in noiis ad hunc locum, veterem in
cti E-iiplironii),cum quidem, Deo dispensante, Gre- Ecclesia morem aitliphonas canendi corainendat, ac
gorius coram reperilur. De hac igilur causa conventut pluribus nmiqiriiaiis monumeniis illustr.it, ab Am-
quanla humililulese excusare lentavit, quibus modis se brosio pritiiuni in Lalinani Ecclesiam consueiudinem
subducerenitut est ? Sed qnia velle Dumini est, huc illam, quae apud Orieutales erat vetusiissiraa, osleu-
eceteraflectunlur. Hunc rex auciorilute cogit, hunc deus inveciam fuisse.
Brunichildit regina perurgel. Sed quoniam ditcrela h Tres Codd. Vai., et Ven. Edit., vita priorum.
humiliiat obedienliamnon rectttai, tandem ati-uando B i Unus Cod. Vat., prmconando. Edii. Ven.,prwdi-
astentut ett. Quem, ut credo, ne qualibet ociasione oando.
dilatut profutjeret, statiin Egidius, Rhemensisurclti- J De sancto Avilo lege quae adnotavimus ad car-
epitcopus, ordinavit. roen. 2ij, I. III.
a Unus Cod. Vat., atque soporantes. Alius, k Edit. Veu., .omit.r decetsallem.
atque
soporatos. Edii. Ven., atque favore tuo. I Edil. Paris., diligeres, sed deligeres.
b Edii. Ven., vivofontefluente. m Unus Cod. Vat., et ut ipse
e Hc a Forlunaio, metro obsequendi causa, meipsum consciusha-
quae beas, eic
in vocep_i._aiur longa esi, corri_>iiur. Siic tamen le- II Edit. Ven., cum instans petilor.
gitur in Ms. Trevirensi et antiquis exempl., teste • llic Biowerus monet esse delendum in, secus at-
Browerti. Vulgo. nonnepetebal opem? In Ven. Edit., que ipse ediderai in utraque edilioue.
petiebat epem. Edit. Paris : Ihijii-ce lamen
mulaiionis iuillum occurrit vestigium in Codd. Vat.
Digiti quo L.zarus udo, P lbtd., quam impensarel.
Lenialut fl-mniaferre <t
d Untis Cod. Vat., introeal petalur
Domini.
opem.
- • ~ Edil. Paris., imerim.
Edit. Ven., lieet simpliciler.
"Alius Cod. Yat., Blasius rulilat. 8 Edit. Paris., simpliciierexpedili.
f Antiquus mos fuil iiataliiinni episcoporum diem * Edii. Ven., quam
soleitm ter celebrare, ut ex veteribus Sacriiiiienia- u Ibid., sed obseguella ptaceamus.
riis et ex homiliis sumro._Pontificum intelligi po- Edit.Paris.:.erf morigera tervituie, mendose,
obsequiilamorigera tervilute oplo,ut.
167 VENANTIIHON. CLEM. FORTUNATIOPERUMPARS I, 188
voli, qnod a vobls in laude praedicti ponlificis A Lactea canities sapiat majora juventse,
aniore praecipiltir, honore cantetur. Sensum ponc sravem, quo puerile fuit.
ln venerabilibus famotis, operator opime, Non pudeat meliora sequi vel tarda, vclernus
Gondccetut semper laus tua, Christe, sonet. Corpore dcficiens, crescat honore senex.
Inspirans animum, votuni, effectumque ministrans, Est Deus, alta lides, unus triuus, et Irinus unus \
Et sine quonullum pra.valet esse bonum. Personis propriis stat iribus unus apex.
Lumine perspicuo fecundans peclora vatum Nam paier, et genilus, quoque sanctus spiritus idem,
Ut populis generent viscera sancta fidem. Sic iribus estunum jus, opus, ordo, thronus.
Sopra candels.brutn posili, quoruni orecorusco, Legifer boc reboat, patriarcha hoc reddit [_/-,,.cre-
DGgmalisigne micans, luceat atma domus. ditj [Abraham,
I_t velut est oculus, capitis qui dirigit artusa, Hinc pater est noois, est quia nosira fides,
Sic pia pasioris cura gubernet oves. Tres videt aequales, unum veneralus adorat,
Pectora poniificumdilans virtnte superna, Unum voce rogat, tres quoque pelve lavat.
Tu Deus emnipotens, summe, perennis apex. Sic palruo m similis, Loth suseipit hospes euntes,
Sj.rri.tis alme, sacri labiis infusus Aviti, Quos cibat in Sodomis, hi rapuere Segor n.
Per famulumloqueris, crescat ut ordo gregi. B Cum a Domino Dominuspluit igni trisle Gomorrha»;
Qni non b conlenlu» numero, quem accepit ab illo, Filius et Pater est aDomino Dominus.
Vilticusc hic domini dupla talenta refert. Qui tuus, ipse meus, stat conditor atque creator;
Plebs Arverna etenim bifidodiscissa tumullu, Hujus plasma sumus, qui est Trinitate Deus.
Urbe manens una, non erat una fide. Uniusestis oves, heu cur non uniter ° iiis?
Christicolis Judaeusodor resilebatd amarus, Sit, rogo, grex unus, pastor et unus adest.
Obstabatquepiis impia turba sacris. Rennuis ? an recolis quod canna Davidica pangit,
Exiollens cervix, Dominijuga e ferre recusans, Quodqueprophetali virgine fetus agit ?
Sio tumidis animis turget inane cutis. In cruce transfixus palrais, pedibusque pependLt,
Quos in amore Dei monitabat sacpe sacerdos, Sed corrupla caro non fuit i ex tumulo.
Utde conversisiretad astra seges. Post triduum remeans, sanat nos vulnere longo,
Sed caligosi* reeubans velaminis umbra, Quod rediit coelis, testis el isla dies,
Pectora tetra premens, cernere clara vetat. Credemeis, auli credeluis convicta senectus,
Venerat ergo dies Dominus qua est reddilus aslris, Si fugis, ac trepides r, negligis [_/«„ nec legis
Ac homo sidereum pendulus ivit s iter. _ „ [ista legens.
Rlebs, animante b fide, Judaica templa revellit, Protrahimus verbum brevitalis tempore longum,
Et campus patuit quo Synagoga fuit. Aut admitte preces, aut rogo cede loco
Tempore quo Cbrisii repedavitad alta potestas, Vis hic nulla premil, quovis te collige liber,
Ille quod ascendit, gens ' inimiea ruit. Aut meus esto sequax, aut tuus eslo s fugax.
Hic lamen anlistes Moyseilege rebelles Redde, colone, Iocttm, ttia duc contagla tecum,
Alloquitur blande, quos dabal ira truces. Aul ea sit sedes, si tenet una fides.
Quid facis, o Judaea cotiors, nec docta vetustas ? Haecpia verba viris miii dedit ore sacerdos.
Ut vitam i renoves, credere disce senex k. Ut sibi quo libeat, semila cordis eat.

« Edit. Paris., arcus; sed in margme, artits. tifex, sacra Penlecostes nocte, celebratis vigiliis,
b Praestatad illu.trandum hoc poema nonnulla hic eosdem baptiz.it, ac sacro ungit chrismate, (ota ci-
referre ex sancto Greg. Tur., lib. v Hist. FranC, vitate cutn cereis et lampadibns accnrrente, el in
Cap. 11, quaeque is fnsins edisserit, brevitatis causa, gaudia, pro novo candidatorum grege, effusa. Haec
paucis complecti. Ctnn itaque Judacusquidam, Avili ad an. 576 contigerunt, quo anno et hoc poema elu-
opera, et documenlis Christianam religionem am- cubratum fuisse dicendum est.
plexus fuisset, atque ipse albis vesiibus indutus, ut e Unus Cod. Vat., Villicusin Domini.
Is qui recens bnptismo fuerat ahlutus , civitaiis por- D d Edit. Ven., resilibat. Edit. Paris.,r__td_Aaf.
lam una cum caeicrisChristianis ingrederetur, iinns e lbid. : Dominiferre jura recusans.
eJndacis, cum indignatione ac contemptu, fetenlis 1 Edil. Paris., catiginosi.
olei vas ejusdem capiti diffudit.Quem propterea cum . Pendulus ibat.
ulcisci vellet popuhis, et obruere lapidibus, obsiitit b Duo Codd. Vat., plebs armante. Ed. Ven., ar-
Avltus, et ab itlo conatu homines compescuit. Cum mala.
vero sacro Ascensionisdominicaedie Avttus de Ec- ' Duo Codd. Vat., ret inimica.
clcsia ad basilicam sancti Martini procederet, mulia i Edii. Paris., veterem; in marg., vitam.
plebe comitante, haec, repente excila, in doraicilia k Edit. Ven., disceseni.
Judaeorum irrupit, alque illa, cum aedificiiscaeteris 1 Edit. Paris., unus tria trinus, et unus.
quae ad ipsos spectabant, ita diruitac prostravit, ut m Edil. Ven., sic palruus.
campi planitiem solo prorsus aequata relinqiierent. n Segor noln civitas, in quam confugit Lolh, ve-
Alio die Avilus legavil nd Judaeosqui edieerent ut niam angelis dantibtis.
scirent aut Christianam sibi religionem amplecien- 0 Edit. Ven., heu! cur non unicusactus,
dam esse, aul inde in regionem aliam cxcedendum. P Ed. Ven. et unus Cod. Vat., njn ruit ex tumuto.
Qui cum diu haesiiassent, post tres dics plusqnam i lbid., ac crede. Edii. Paris., crede meis, ac, in
quingenti, concordibus stutliis, miseruui ad ponlifi- iharg.,
~ ul.
cem, qui nuntiaretit se paratos csse ad bapiismum Edil. Ven., si fugis, ac trepidas.
_«eipiendum.Quo nuntio incredibililer gavisus pon- • lbid., aut tuus ito fugax.
MISCELLANEA. — LIB. V. 19*
l89
Ast Judaa manus, stimulante furore, rebellis, i Ingenli nurnero celebratur pascfcanovellum,
Ac de slirpe lupi progeneranlur oves.
Colligitur, rapltur, conditur inde dorno.
Cbristicolae Ht cerhunt tunc agmina Manzara * Excepit populus populum, plebs altera pleiem j
Protinus insiliunt, qua latet ille doltis. [jungi, Germine qui non est, fit tibi fonte parens.
Si ffemerent gladiis, senlirent jtista cadenle., Undique rapla manu lux cerea provocat astra ,
Vivere b quo possint aut daret alma fides. Credas ut stetlas ire Irahendo comas.
Legali occurrunt vati mandata-ferentes : Lacleus hinc vesti P color est, hine lampade futgor
. NesJtfdaea manus jam tua eauta sumus. Ducitur et vario lumine picia dies.
Ne pereant, acquire Deo, qui vivere possunt, Nee festiva ininus quam lunc fuit ifla coruscans,
Si mora fit, morimur, et tua lucra cadiint. Diversis linguis, quaededit una loqui.
Tende ceter gressum, properes riisi pracpete cursu, Quis rogo ponttlicis fuil illic sensus Aviti?-
Funera natorum sunl libi flenda, Pater. Quam validus fervor, cum daret ista Deo?
Fletibus bic c victus, rapitur miserando sacerdos, Inter candelabros radiabat et ipse saeerdbs,
lil ferat afflictis rite salutis opem. Diffusoinieriusspiritus igne micans.
Perveniunt quo clausa loco fera turba tatebat ; Dum 1 sibi, qualis erat, tam vera holocaosla ferertdb,
B Cum libatr vivo hoslia viva Deo.
Quaeoccurrens, lacrymis ingeril d ore preces.
Mens est tarda bono e Judaica jura tenenti. Si patriarcha placet, quoniam natuiri Obtullt unum,
Lucem sero videt, praetereuiite die. Qui tantos offert, quam placilurus erit?
Stc oculiscordis veium est ab origine tensum. Moses non valuit Odei quqs subdere nostfae,
Caeciisut ignoret quo via recta vocetf. Qui Cbristo acquirit quod sibi munus erit?
Sed tandem sequimur, pastor, quo saepemonebas, Fudit aromaticum Domini libamen ad aram,
Qui sale lam dulci curfere cogis oves. Incensumque novum misit ad aslra Deo.
Credentes jam erede s tuos, nec fallere falsis b, Obtinuit votum, quia junxit ovite sub uno *,
Nos tavacrum petimus, sit tibi prsesto lacus ' Et grege de niveo gaudia pasior habet.
Sensimus effectu i quod agebas rile precando, Htec inculta tibi reputa, Paler atme Gregori,
Quod per te hominem nos Deus ipse monet. Qui Fortunato non valitura jubes.
Bic trahit ad lucem quos texerat umbra negantes. Adde quod exiguum me portitor impulit instans,
Militiaequenovae rex k aperibat iter. Et datur in spatiis vix geminata dies.
Agminaconveniunt, quondam diversa suo uno , Novimus affectu potius quod '' diligis illuro,
Partibus et gemrnis fit Dens unus araor. _ Hunc u, quem corde vides, semper et ore tenes.
Hinc oleari ovium perfunditur unguine vellus , Hoc tibi nec satis est, hujus qttod esT ipse relator,
Aspersuque sacro fit gregis alter odor m. Compellis reliquos plaudere voce sibi.
Ecce dies aderat qua spiritus atmus, ab allo Non fuit in vacuum, quod te provexit alumnum,
Missus,apostolicis fluxit in ora viris. Si x cui mente, fide, reddis amore vicem.
Res sacra rusticolas, urbanos excilat omnes, Annuat omnipotens, longo memoraliier ^ sevo,
Certalimque aditus ad pia festa ferunt n. Ut tu laus illi, laus sit et ille libi.
Abluitur Judaeus odor baptismate divo,. Me quoque vos humilem pariter memoretisz utrin-
Et nova progenies reddita surgit aquis, Et pro spe veniae voce feratis opem. [quei
°
Vincens Ambrosios suavi spiramine rores,
Vertice perfuso chrismatis efflat odor.
a Ibid.: lunc agmina inania jungi. Codd. Vat. re- faciant, libenter omisimus. Potuit hic a Fortunalo
tinent Manzara. Vox aulem isihaec orta videlur ex non odor corporis, sed animi indicari, quo sensu
Hebr. vocabulo "itDQ , quodidem sonnt ;ic spurius, aieb.t Aposlolus : Chrisli bonus odor sttmus in omni
nolhus, elc, unde Graeceix T-QOVIJ- redditur. Hinc et loco, etc
Sedulius, a Browero laudatus,'habet, lib. v: n Tres Codd. Vat., et Ven. Edil., ad pia (estd te-
D runt.
Manseribuspopulisin deteriora volulis... 0 Edit. Paris., Ambrosius.
b Edit; Paris., vincere. p Unus Cod. Vatic, tacteushinc veslis:
i Unos God. Valic, fletibus his victus. i~ Edil. Ven. et Paris., lumsibi.
<-Edil. Paris., ingemit. iu uno Cod. Vat. :
• Duo Codd. Vat., mensest tarda boni. Edit. Ven., Cumlibeat vinohostia vivaDeum.
mensest tarda homim. Paris. :
t Unus Cod. Vatic, quo via recta ducat. Edit. Edit. DumlibatvinohosliavivaDeum.
Paris., recta meal.
~ Edit. in marg., Deo.
Yen. credentesjam credere vos nec. 8 Edit. Paris.:
b Edit. Paris., eredas; in raarg., falsis.
1 Edit. Yen., sit tibi prmsto, laves. Edit. Paris., Obtinuitvolum,quia veraejunxit oliV_e.-
locus. - * In uno Cod. Vat., potius quo diligis.
i Edit. Paris., aspectu. a In uno Cod. Vat., Hine quem.
k Edit. Paris., nox. v Edit. Ven., hujus quod ipse relator.
- Unus Cod. Vaiic et Ven. Edit. Paris., diversa ~
Ibid., sic cui mente ftdem, qttod seq. Edit. Paris.
sub unum; t_d. Paris., in mar.g., uno. quoque, mente fidem.
m Plura de hoc odore Hebraeorun)quaerit, etedis- y lidit. Ven., tongo ul memoreluvi« wvo.
Berit Brow., qu* quod ad propositura nostrum non 1 Ibid. et in uno God. Vat., memoreiisuirique.
191 VENANTIIHON, CLEM. FORTUNATI OPERUMPARS I. _M
CAPUT VI. A cente fattcis organo, pupilla fletibus loquebatur.
Ad Syagrium - episcopumAugustidunensem. Tanta [lantum] est incharitale natura, quod pra-
[Narrat Forlinialus, cum ipse, longojam spatio , de- valel ut parens ante se prodat b affectu quara labio.
suevissel ab eluciiliran.li»cirininibus, aique a re- Fluebanl
liquis curis et negotiis dislractus viveret, sibi igitur lumina, ac suggestionem suam bian-
rc|iente patrem astilisse, graviter laboraniem pro diio ploratu compunctam, ut etiam quamvis crude-
c;i|ilivo IPio, ab eoque inrriiain sttaiiiac desidiam lem redderent lamenta clementera, irrigabant lacry-
foisst-exciissam. Iltijns iiaque advenlum ad sese, maelam semen
el qtiem is conceperat pro calaniitaie filii dolorcra miseriae,qtiatn frugem misericordiae;
accrbissitniiin, iniserabililer descrthit, atque ejus- uno fonte manabant resinae roris [res mueroris]et
dpiu catisaiii Syagrio rogaius coinmendai. Ilinc, muneris. Unde el luctus, et merces, et unus rigans
olilatn ocearsione,ncrostichiiincarmen , smdiose a oculis, alter bibens anribus ,
se de hiunnni generis Redeiiipioreelaboraium, pro quod iste torcularet in
preiio, iniilit ad eumdem, et ejns arlificiosam lex- flelu, ille apothecarel in fruclu. Iiaque signo singulti
turam el ordinem compleciiiiir pluribus.J fecit se intelligi mens captivi; el quasi speculariler
Domnosanctn et a,,ostoIicasede dignissimo domno traxit mceror in facie, qui videbatur angor in corde.
Syagrio papaeForiunaius. Unde inler tacenies, causa reruin cognita,diim apud
Torporeb vecordis otii, quo mens ebria desipil " me volnit • hoc fari, quod fieri i, videbatiir affe-
diutinn tabe morbescenie brutiscens, et velul ignavi ctus mire sine lingua sic lo.jtii. Igiiur ciun me mnve-
sopotis hebelante marcore suffecius , negotii indiil- rei lamenlabiltscuncivisk tam jacuira qiiam palria ,
genlis iiulla mordente cura dormiians, cuui videre- cttin cernerenlur vultus patris pietatis imbre pcr-
lur scilicel tam leclio negligi, quam usus abuti, ne- fundi, ut pene totus et ipse in atienn aflectu migra-
que nanciscereinr quidquam occasionis ex tbeniate rein, lacrymantes oculi querelas ntilii finxerum l ad
qtiod digerereiur c in poesi, et ut ila diclum sit, ni- vicem eucausti, et admirabili modo m aqua, quaede-
hil vel'er>'turex vellere quod carminarelur in car- lere solet, per fletus scripsit. Quis eniin llenti non
mine, inira me quodainniodo meipsum silenlio sar- crederet, qtieui lupus u non genuil? quem non liuina
cophaganie sepcliens, etcum nulla canens d obsoleto nitas flecteret, quem parlus ligridis non effudit? cum
liiiguiepleclro aeruginavissem.tandemnecinopiiialo * lentescat [lentiscat] blanditiis cursus p.ir.li, virius
concaptivo meo, sed tamen, ut arbitror, veslraa apri, dens leonis, el moles ° elephanti. Qui lantlem,
feliciialis ad me sorte delaio, quis'?unde? qttidve sedaio querelarum strepitu, doloris sui properum P
refe.rat f ? dum pcrconlor, de filii calamilate , stiaa te desigiiai autitiolum, scilicel dtiiii aeger menie sibi
nccessitatis, raeae compassionis, veslrae mercedis poscit medelam; si se dignanle impendal, vestra
~
causas indice, singultus vix laxanie, prorumpit. lingua fit malagma i, quo loquente, media per verba
Quo voce intercepta, lam visceruin moerore, quain nie inisceiis milii, de vobis credulis r fidem feci
lumiuum flumiue, dum loqui non perinittitur, ipso homini, ex hoc per me te consuli. Non flere resta-
silentio patrem lacrymae fatebantur, quia dum bat, tamen conjici" utrumne pro redemptione diri-
anxius in verbo genitor pendet, nec exprimit, ta- gerem quo soboles valerel, an quo duobus profice-
0 Syagrius episcopusAnsusiodunensis creatus est e Alter Cod. Vat., nec opinato, quod len.
circa extreina Clotani tempnra, ac succes.it illa in ' DuoCodd. \~i.,quidt>e deferat. Edit. Paris, Qnid-
sede Remigio, sive, quemailtnoduin appellant alii, ve deferai, consulens, dum per concordemfilii cula-
Benigno, qtti posi Etipardum selerat. Br>werus milatem, etc.
Syagrii geiitts iiobilissiiutitn, et lamilinn referl ad e In uiio God Vat., indice singullu... prorupit.
Syagrinrum geiiiem illnm, in qua Sidonius, epi- b Edil. Paris., probet.
siobi 8 lili. vin, dettiictiimnomena trabeis, alqueebo- • DuoCodd. Viil., valuithoc fari.
ratas curules, et gesiatoriasbructealaset fas'os purpu- ) Unus Cod. Val., quod fleri.
rissatos iignoscit. In qtia idem ip-e epislolaSyagrium k liiuclicet conjicere homiiicm illum, quein con-
junioiem, queni Gallicauwflore.njnvenlulisappellat, eivem suuin Foriiinaius esse fatetur, Pictavie setn
a rnris oiin ac sindin rei fainiliaris a>l df>meslic__ fuisse , cum jam Fortunatiis domiciliuinsutini Picia-
latidis e< g'oriae ciirsutn nititnr levo.are. i.uindem vis collocassel, atque urbis illius clero esset asiri-
Aftanii Syagrii, oliin consitlis, per virilrm successio- O pius. Patria vero non ea solum noiuiiiatnr, in qua
nem piouepoieui nomiii;>tepi-i. 5 lib. v. Atijue haec naii sumiis, sedeliam in qua certnm aliquis ac sia-
ad illnsirainl.im Syagrii Siirpem ac gcnus a me bilem sedem diu babuil, cura auiino ail extremura
dicla sinl: qiiem falo noiitnilliexistimarunt Bfuni- usque [illic cominorandi. Saepius vero Pictavi bellis,
rhildis rcgiiiat!fratreni luisse; quoruiii errorem rc- cacdibus, descriptionibus, vexati ftiere, quamolireui,
lellit Cointius, adau. 560, n 5, atque ipsius crroris pluiihus abductis captivis, Foriunauis pro illa qua
caus-iii et origiuem osiendii. InieiTuit nuicm Sya- eraiapud reges ac principes viros gratia. suain ope-
grius conc Lugdun. n, an. K67, et Parisiensi iv an. ram in coucivibus suis liberandis interponere po-
575,' el Maiisconen-i i, hnbito an. 585, ut ostendit luerit.
Coiniius, el n an.S85. Idein Syagrius (qui, ut dotel 1 Edit. Paris., fixerunt.
idem Cointius,pervenit ad ;tn. bUU)a sancto Gregn- m Unus Cod. Vat., «I admirabili pariter modo.
rio papa pallio est decnralus, ag>nle Biunichilde, n DuoCodd. Viil.. quemlapis non genttit.
cni <-rat Syagrius acceptissimos, ul consiat ex epi- 0 Edil. Paris., blandilus,... etmalm.
stola sancii Greg. M., ad Bruuicbildemsci ipla, quae p Uuus Cod. Vat., prosperumte designat; alter :
c.t 11 lib. ix, iiiiiicf.2, :<iia.5, I. vn, iud. 1. prosperum de le designat.
Deest Ii3-Ceiiistol.t in uno God. Val. et Ven. ~ Etlil. Paris., dignantem.... malagina.
Etlit. ~ Unus Cod. Vatic, de vobis credutut, quod seq.
c Unus Cod. Vat., quod dignaretur in poesi. Edii. Edit. Paris., credulut de vobis.
Paris., ex sclteinulequodeligeretur • llniis Cod. Vat., sed non flere. Edit. Paris. ;
" Edit. Paris., canerem. Consului,sednon flere restabal; tamenconjeci.
193 MISCELLANEA.'— LIB. V. 194
*
ret, de compendiocogiians, ne vilitate preiii de-1 V rtimpebani, incipiens egn, opere prope absolmo,
preliaremr tibi merces caplivi, illud cerle meluens, ligari, atijue mtiiaia vice, dum captivi solveie lora
si caperelur in niimmo, respiceretb in talenlo, prae- cupio, me calena conslringo. Nam hujus opusculi
sertim cum desidcrem thesauros ex acqno le c luo quacsit, binc cuiijiciiur diffjcultas, ubi cuiti volueris,
frui cuni mariyre d. Qnid vero pro munere modiciias si addis, crescil linea ; sublrahis, perit gratia; muias,
ei cum in electione cnnctarer, venit in non consonant capila ; figis, ncc fugis k lilteram.
proferret,
mentein lelhargico dictum Flacci Pindarici: Ilaque cum penderet haec tela versibus laqueata, ut
si duo transirem, adhuc tria non fugerem, ego in-
Picloribus, atque poelis,
. Quaetibetaudendisemperfuit aequapotestas, cautus passer, quasi mentila per nubila incurri pan-
considerans yefsiculum , si quae vult artifex, perrin- tberam l, quia quod cavere volebam, hic[huc]pinna
scet ulerque, cur el si non ab artifice misceantur ljgabar, aut magis, ut dic.tumsit, vclut plumis illilis
utraque, ul ordiretur nna lela simul poe.is ei piclu- quiiiquilida viscaia lendebat '". Inier hacc illud me
ra? Dehinccum pro captivo velim versu e suggerere, commovet, quod lale non solum feceram, scd nec
allendens quae fuerint tempora Redempioris, quo exemplo siinili trahente " ducebar. tlis incertus et
tonos suaeaetatis anno [quotenos... anuos] Christus trepidus, ipsa novitate suspensus, utriiinue temarem
absolveril, lolidem versiculis lexerem cartnen, qnol ]B qu* nunquum aggressus sim, an cautius resptierem
lilieris; liac ( prolinus operis difficultale repulsus, quaiii incauie proferrem, tandem, licet iuvitus, lo-
aul magis inclusus, lam metri necessilate quam iil- qnor pene quaenescio, et lu me vincis amore, ne vin-
terarum epilome, quid facerem ? quo [ubij prodilo- car ab opere. Ecce exigis a me, et quod in me vix •
rem nova calculatione anguslus mihi numerus an- iiivenis, violentiamfacis ei, qui luus, 11011 rebeilis r
h
gustius diialavit", quia praefixo termino nnn erat, est: extorques, nec repelleris. Amor, blandus tyran-
nec ubi prolixitas se excuteret, aul brevitas angula- nus est. Ut boc pararem commercii, per incer-
ret, nec e.vagari propier descendentes versus fre- tum 4 pelagi rudis nauta vela suspendi, affeciu
nante repagulo, orditura [ordienda] permisit. In quo raplus; deferor per fluctiis el scopulos; urges me
quippe cxordio, supercrescente apice, non licuit vel praecipitem per ignola transire. Quid est quod non
solvere, vel lila laxarc, ne numerum transiliens er- obiineas? sicut amas, s;c imperas. Habes igiiur opus
ralica se tela turbaret. Hinc cura commoveor, ut sic uno (extu quadraium, ul sit legendo quinquifi-
duo per capila, duo ex obliquo, unus vero per me- dum; et cum sint iriginta tres tam versus qitaiti lit-
dium descendentesintegri versiculi legerenlur. Altera terae, ad similiiudinem Chrisli carnalis aelatis, qua
pars restiterat, quam inter omnes liilerain mediiullio nos absolvit unus resurgens, adhuc duo per capita,
collocarem, quaesic reciperet omnem, ut offenderet C duo ex obliquo, unus quoque per medium legitur in
neminem. Igilur bujus telae cum licia numero colle- descensu; unde fit ut se finito versu littera 11011 lini-
'
gissem, ut lexere cceperam, et se, et _mefila i ret, quia el si indireclo r pervenil ad teriniiium,
Unus Cod. Vat., quod soboles... an quod vobis ram nominan, hand ila pridem audivi.
"' Quinquifidaviscata refenur ad formam sequen-
proficeret.Edit. Paris. : Quod vobit pioficerei... ne
ntiliialemprelii. tis acrostichi, in quinquc partes (ut inox asserit
b UnusCod.Vat., respiraret. Edil. Paris., retpirare Fortun.) ilislributaiii ac velnli fissam legeuiibiis, in
tibi tatento. qtio elaboramlo prae molesiia ac labnre visco prope
e lbid., ex wquo(rui. iuhaeserit. Edii. P.ris., versando lendebam.
d Hicvidetur indicari sanctus Sympliorianus, qui n Edit. Paris. : Quotl tale quid non solum
face-
apud Augustodunummartyrio coronatus est, ac ibi- rem, sed nec exempto simili trahebar.
dem magno cum honore ac religione ejus meiuoria Addil Browerttsin emend. aliam leclionemin mar-
colebatur, ut retert Greg. Tur., 1.1 de Gloria mar- gine apponeiidain, vindicer, ad iliud, ne vincar in
tyrum, cap. 52.
' lu uno opere. (Secundmcunv nota.)
Cod. Vat., velimvexsussuggerere. Observat P. Browerus, vel ante Fortunatum inu-
1 lii altero Cod. Vat. : Haclenus operisdi/ficultate, sitala IKIIIfuisse ejiisinodi acrosiicha, ac Publitiin
aut magis difficultaleinclusus necessitale. Oplalianum 1'orptiyrium ttlteris ad euiiidein moduni
e ln tuio Cod. Vat., quoproditore... angustias dila- constriiclis el nexis , qiiaedauipoemata Conslatilino
tavil. Edit. Paris. : Litterarum epilomate quid fuce- O Augusto obtulisse, quau idem Browerus, in notis ad
retn, quodproditor angustiat... mihi numeri angustias c. 5 l.n Oiieriim Forliiu. nrrat, suo leinpore, Au-
dilatavit. gustae Vitidclicorumtypis excusa fuisse. Qunciica di-
b Edit. Paris., pro fixo. cendum ejusiuodi exeuipla, si lunc ex-ialiaot, ignola
> In altero Cod. Vat. , cotlegissem, ut lenerem. fuisse Foiluu., autcerte prae octilis illa hahere non
Edit. Paris., ut texereminter se. potuisse.
) Anim.idvertit Browerus acrosticlia a veteribus Quod vero idem Brow. aflirmal, Lampridium quo-
eademmesosticha, vel lelosticha,et tlmchot appellala que laudari a Sidunin episi. 11 1. vui, quo stmchot
fui.se, atque idcirco his congruere, quod ail Forlu- feceni, maln ibideinciiincl. Sinnondo clegosechoicot,
nalus dum o.pussuuin modo lelaecoinparat, in eaque quam tlmchot l.gere, de quibus jara cchoieis elegis
texeuda ariiticio, modo aviculae, quaeaucupio falli- diximus 111noiis ail c 57 I. 111.
tur, imprndenliseet errori. Ilinc ileui iiilelligitur lioc irimuin hujiisce formae
k Etltt. Paris., refugis. el arliiicii acrostichum ebboratiiin fuisse a F.rtun.
1 Diiinail Fortunatiis : £30 incautus passer, quasi ac propierea lempore aniecedere illn qu;e de sancta
tnentita per nttbitaincurri pantheram, non bic notissi- cruce ab eodem insciipta supra retiilitiius, 1. 11.
niaiu belluaiii ..l>ipso indicari exi.iimo, sed geuus 0 In uno Cotl. Val., vix vix invenis.
aucupii alitjuod, quod ex pra-dre copia Graecovoca- P Edit. Paris. : qut non sum rebellis.
bulo vtcS-n-a.noiuinaietur. Quin id genus aucupii vel 1 tdil. Paris., per incertttmiier.
' Edit. Paris., et itnu directo.
apud hoiiiii.esnostri temporis in usu esse, et panthe-
'MS'. ,.- . - . ¥ENANTII :HGN.'.ELEM,;f0PEf^ _/„ '; ,:...:i396
jiapjgn cursji illi. sflp.eE.e^jt\.i_n;de_3Gensu4.^u)a,adb^, _&,ne33 ". arle,'yMeamurpicfa fila -miseerei, ^uod mMs
.coiijungijlur |n fiiiali versieulo, In .:m.editull_oauiem coiapcrtoin *s.l-i'n-Moysi prophelaa/iibris ,r.p.oIyn)jta-
:-rlus «rli.es;"'TesJ.es-teknii .sacerdotum, -I.nde, mm
-jtarvi hujusopuscuii.illara fixinvus,lltleram quaein- ,
idesit liie cbcciiium , res *esltexta de minio. Versus
j.erwiginli ir.esaumeratur jerrh.ediaj-aeiJintas ante
iaulem exobliqi.ode-cerideiites.ab ahgulis, rafl.one
^eTe^pieIt,quantas;et^)osi _ettansiIit,;quiaconcur-
etmaiiet iir .. iSlant,,et'Sipositione sucelinanl. 'Qualiter aiitenveon-
et
?rei_.ii.usversvbuSi &i(Iilu.'tpta, tegra
'"res'divi_a. LflferS vefo nexi sintsioguli, iverquidcoiilineanl^-satisest^ru-
quas tlngitnr iii^descendeiHi
denti_asine iiidice rem prpbareslnsumma comnien-
"vefslculo, e. fehe.lur in uno, 'ef|Cumtin'aItero, e| ut dato jne >piaelieaiitati", et e-xuberariti vestra. dul-
jtaAicatiir, et,slat _prp.s.ta.roinet,et|)ro trani,a',currit. ; cedirii:%iljuei)Xes-petita,. cmn fidenti^vicarieMte b
jfl^pte, .utesse.ppssit:in pagino, pcia litlerata;.. ^ -Eet-viiii,Si :p'la'e'et,-_ioe-opeYe parleti i.oriscripiO,/pro
". !. e;[neej 4|mcB''Causa/nosoneret,, <quodveliit ip_a-•• ;me osiiafio picfufa '_ervetvestjMum : ora pr6 toe.
'
' * '\Wi\dfdgnmaHe.: i': "-'.'",. TI..:P.ul,j adina^^^ ,; / . ; „
- <?4n saltero'(God. Vat., confidenle 4icaria "cetate. v -^- '""-'•';
&..:..,'-,-'' v "..:_..•-.'_,.,--"-_>.

'
|Acrostichui-i jipc earmen, qiiod ab omiiibus fere G ;At cum tam magnopollereni majus Iionore^
. . esempla.ibus aberat (nec^vero lisquahi-bcturrit in Tota'liominum mire" parebat terra duoruin,
..• imss. Codd.- -Vat;) quodque |Cl; Baronius, ad ari.
§87, n'. 28,, periisse affirmat,! eruit P." Brow. e Occultus rnenda.; niox iexerit ariiia veiieiii,V
M:S'!anuSci'iptonionasterii satictijGalli, et primus in i Sefperis.elaius, pejaforj laryeus hostis, ,• . •":_.-
Juceiiiigdldit. Habe illud hic resoluiUm *:_] Atrox, innocuos «vipcens felle noeenti,:
Adarti ujt fecitj dat spinnia, dpnec "'' ":'
" pius aptex Conlisit%uasiij qubs graiitt diva bbaraf,
Avulsa cosia plasfnata est Eva nec Jmpaf :. _5thdmo de terra, tufn denuo.decidit illue, .'.-.'.
. "
F;elices"pafiter, duploide lutis-operti, Reptanlisq. dolo Eoois excladituivorin,
Wefcofu-caiites, inter^pia; mra,|tigajos, , : :,. Hac nati rnorimtir d'a.niiati lege.psifehtum. "'.'.
'
Ripasjoeund^ nari grata aura iiedibat. - . ', At Deusexeelleris:aie etd^Tumitie.lum.en,
Turis deiicl3_saturabant ubere flatii : '"_.". _Ecoelisolio dum rounera providet ultro(
Dna fovens ambos florosa^^ sedeslvoluplas , {_ast__carne rudi, vivas introiit agiiqs." ;
,:
Kota bohis regio^paseebat nenipei.'beaios- - B ftodiitandesaluSjiatuiiriive "'
lupefna,'-' -
197 MISCELLANEA.— LIB. V. 108
Intactse partu lux eruit excita mnndum : ;\ CAPUTIX.
A Palre jureBs, homo dehinc carneus alvo, Ad Gregoriumepiscopum Turmensem pro * ilihere.
Ut nos eriperet, vili se detrahk auctor, rGregorium, ab ilinere reversum Turones, lioc car-
mine gratiitatur : -ad extreiiium eitleiii se et epi»
0 regis venaie caput, quoil de cruce fixit. slola. porlitorera commendat.]
Telo, voce, manns, olfaclus verbere, fetle. Culmen lionoratuiii, decus almum, lumen opimum,
Actu hac solvis caplivos sorte,Creator : Pastor, aposlolica_sedis amore placens.
Sero vera data est vitalis emptio morte; Aropleclende mihi semper, sacer arce, Gregorl,
Ymrrosunde Deo ioquor, absolvenie reatu. Nec divulse animo, vir venerande, meo.
At vos aeternae suffulti Iaude corona., Gaudeo quod rediit Turonis antistes honore,
Gallorum radii, vobisquo futgeat et nox raM, te remeasse patrem.
Laetificorque
Rumpite lora jugis et sumitis arma diei, Plaudimus instanler, Communiavola tenere,
"hisave Itbertas vos iiberat, aique beabit., Civibus et patris. te revocassediem.
Versus a lateribus posili. Praesentem famulum meeum commendo, sacerdos,
Da Fortupato sacer haecpia vota Syagri: Optando h ionge vos moderare gregem.
Crislus se misit, cum nos a morte revexit:
B CAPUTX.
Medii, qui crucem describunt.
meditafio fies : Ad eumdem.
Captivos Iaxans, Dpmini
Dulce Dei niuiius, quo merx te, care, cprooet: [Gregorinm salutat nnsso carmine, et ejusdera lau-
Cara Deo pieta.sanimam dat de nece splvi. da.t virjuiem ac tloclrinam ; epislolae brevitatetu
cxcttsat, ac eamdem amoris magnitudine, coinpcn-
Vox posita prope i.n medifullio acrostichi, Aje, sari aflirmat.]
quem sensura referat, plane non assequor : eatudem Officiis generose piis, Paler alme Gregori,
tamen tenendamesse versiculorum series ac sensus Mentesalutifera qui petis astra palam.
satis ostendit. Et-quicunqtie tuis m.onitisanimatur inermis,
Mililisesacrrc victor habebit opem.
CAPLT \U.
Cororoendanshumilem famulum me, solvo ' salulem,
Ad Feiicem • episcopumNamnelicum [Nanneticum], Semper amore pio, vir benedicte, Deoi"
Felici, qui se rus invitaverat. Describit Pagina si brevis est, non est brevis ardor amantis,
[Respo-idet Nam plus corda colunt quam mea verba canunt.
vil.l_eillius situm et amoenilatem, ei lamen Felieis
ipsius pr-_senliam et aspectum muUo antepopit] CAPUT XI.
"'
Sentip, summe Pater, iwnen venerabile cunctis, Ad eumdem,pro libro prwslilo.
Orbis dulee caput, roihi nonien amabile, Feiix, [Gralias agit pro carminibus quibusdam, scrtplis, itt
Amplectensquem corde gero pietalis in ulnis. videtur, a Gregorio, ac sibi commodatis; porjtifo-
Pondus suave meum, nec onus gravat istud aroan- rem epistolx ad exlreraum comineudat.]
[tero, Carmina i diva legens, proprioque e pectorc condens,
Curturnllem me, summe, vocasloca visere b blanda, Parlicipaus aliis, 61 tibi palma parens.
Quaet~, chare, tenent, tecum c modularer in iilis Hsecquoque, qu_epridera tribuisti pastor evili.
Grates persoivens debila k laudo libens.
-Quatua rwa lavat vilrea Liger algidus imda,
Cariaci d speciosus ager devexus in amneni, Vos tamen binc maneant donaria celsa lonantis,
Ilinc ubi fluroen aquis recreat, liiiic pampinus um- Qui sacras inopi djstribuisii^ opes ..
Qua. cjum percunctare m queam, pro munere tante,
(bris,
e
Et crepitans Bereas lot prata cooiata flagellat .- Tunc n inagis ore ~aeogratia vestra sonet.
Uber nempe solum, piscoso f liitore pulchrum Pr_.sentem famulum pro munere °, summe sacerdos,
Sed ForiunatuM facies tua reddit a_no_num Commendo supplex, dulcis atriore Pater,
Cui sua concedas P justse rooderamina i Ubrj»,
" Crescat honore Dei paltaa futura tibi.
• De Felice Namnet.et villarum ejus magnificentia, si licet tamen
conjicere, videtur poema aliqued,
c.
_ride 8 et 101. ui, eaque coa&r cura his quaeislhic sive hymnuro^a Gregorio clucubr-alumfuisse, alque
referunlur. piissum Fortunalo; iltud autein ad Turonensis po-
* In y«lg.loee. ceka subire. firow.
c Edit. Ven., locummodularer. puli usum fuisse couciunatuni. Quocirca Fortunatus
d Cariacutn idem videtur ac fluvius Carut, sive gratias a.git Gregorio, et uiw ejusdeai in gregero
su.utndiligeu.liamcowroenilat.
Caris, qui paulo infra Tuiones in Ligerim labitui k Duo Codd. Vat., deliitptavdo.
aut ab illo denominatus ager. 1 Edit. Paris,, das benelargus opes.
e y.en. Edit., Boreas depicta tomata. Tres Codd, "' Edit. Ven., qum per cuncias nequeam, pro tnu-
Vat., lot picta. nere canio, corrupje. Duo Codd. Vat., peicon(a~e.
f Edil. Ven., pretioso litlore ptUchrum.A
quibus- Edit. cum. ln marg,, pro mmlis ntr
dam posilum erat, pulchrum satiente colono, testt! queam.Paris., quem
Brpw. " Ed. Ven., hic magis ore suo.
E In Edit. Ven., post itinera. 0 Unus Cod.Vat., pr_aseiitem famultimPr._(»ni«.
hIbid. et duj -.«Jd. Vstic, optanles longe. rem ; aiius, Prodemerem; lerlius, probomore.
1 t-dit. Ven., sulve
salutem, quod placet. F Ed. Veu. et duo Codd. Vat., cui sua concedeut.
i Perotecurum est huju.ce epistolaeargumentum ; i Edit. Parjs., justce vwderamine.
*
199 VENANTIIHON. CLEM. FORTUNATI OPERUM PARS I. *00
CAPUT XII. A Dulce videre mihil, ac si desit copia cerni,
Adeumdempro invitatione* mulierum. Spes erit oranli vel dare verba Patri.
[Gregorio, qui se Turones invitaverai, excusationem Nuper ab aspectu decedens coticite vestro.
praetendit, quod ab alio, itein episcopo, qunminus Per glaciem vitreas me loqtior isse vias.
iret retiiieietur ; tum rogat ut ob pacis studiuro, Sed crucis auxilio, Mariino operante patrono,
venlain non eunli iudulgeat.]
Perveni ad matres salvus, opime Paier.
Inviluns pietate patris sacer ire Gregon,
b Quae vos mulliplici veneranter m bonore salutanl.
Qua domini Turonis pascis honore greges. Ast ego pro reditu vota salutis ago.
Quo sacer antisles meritis Martinus opimis, CAPUT XV.
Quas prius obtinuit, has tibi creditc oves.
Ad eumdem,satulatoria.
Nunc quoque per caulas et flbrida d pascua Chrisii,
[Effert virtuiem Gregorii, atque ejtis pietatem et do-
Rile gubernantes duciiis ambo greges. ctrinam cotninemorat, ncc non suam in ipsum
e
Sed mibi vim fnciens vesier roudo frater honore, beuevolenliam coniesiatur.]
. Ad vos ne properem, nempe retorsit iter. Summe sacerdotum, bonitatis " opima facultas,
Saeperogans voto, mandato, et missile verbo, Culmen honore luo, lumen amore meo.
Et conjuralus sum tibi f polliciius. R Ofliciis venerande sacris, pietatis alumne,
Vir bonitate placens, et pasior pacis amalor, Pignore amicitiaecorde tenende me<e.
Foederis ob studium, sit veniale e precor. Florens in studiis, etsacra in lege lidelis,
Vos quoque sed genilaeproprite venerando h salutant, Semperagens animsedona futura tuae.
Ast ego commender, quaeso, beatepater. Te, Pater, ergo prccans, terram, freta, sidera testor,
CAPUT XIII. Ut velis ore sacro me meminisse ° tuum.
Ad eumdem pro commendationemulieris. CAPUT XVI.
[Gregorii virtuiem laudat, ac mulierem, quamaGre- Ad eumdem, pro pomis et graffiolis P [graphiolis].
gnrio conimendatam accepcrat, ad illum reverten- [Gratias agit Gregorio, quod poma, suis cum surcu-
tem pariter commendat.] lis, sibi dono mi.isset.]
Suinme Paler patria., specimen pietalis opime, Officiisgencrose piis, sacer arce, Gregori,
Dulce caput Turonis, religionis apex. Absens, sis praesens munere, summe Paler.
Jugiter alta sequens, clememi corde Gregori, Qui mihi iransmiuis propria cum prole parentes,
*
Unde anima. decus esl, huc ralione petens. Insiia cum frutlu surcula, poma simiil.
Quam rommendasli venientem, celse sacerdos, Det Deus omnipoiens, meritorum fruge reptelus,
ilanc redeunlem ad le, suscipe more pairis. G Mala legas avide.qine paradisus habet.
iSisquoque longaavuscunctorum care J recursus, CAPUT XVII.
Et mihi vel reliquis sit tua vita segesk Ad eumdem, pro commendalionepueltm.
CAPUT XIV. [Fortunalus cum venisset ad eum locttm in quo arbor
Ad eumdem, de itineresuo. illa stabat quae, radicitus quondam avtilsa, ex S.
Mtnini prectbnsel virttnele.loruerat, el aqua me-
[Sttani in Gregorium chariiaieut ac singnlare deside- dela aegris pelebatur, cousttiit, parentuiii quoruin-
rium det-larat, aiqne eidem Ptctavum incolumem dam lacrymis perculsus, qui pnellam liliam sibi rap-
se i.ervenisse nunliat, riim quideni, a Turnnensi tam miseiabiliter lameiiiabanlur. Itein itaquenarrat
urbe digressus, per vias glacie cnnstratas diflicili Gregnrio, ac, ut abducta lilia parentibus suis resti-
ac perictiloso itinere usus ftrsset.J luatur, ejusilcm operam ei auct.ritaieni impiorat.]
Jugiter opto libens, sacer amplectende Gregori, Cum gradercr festinus iter, Pater alme Gregori,
Cernere vos oculis, quserere litlerulis. Qua prascessoris sunl pia signa tui.
a In Ven. Edit. et uno Cod. Vat. abest mulierum, scopo suo proficiscendiad Gregorium, quamvis s».-
nec sane ha_cvox quidquam videtur cum poemate pius postiilnsset, ac pnelendissel proinisso se obslri-
liabere cmiiimine. ctiini ad id leneri.
* Ed. Ven. el tres Codil. Vat., pascts amore. s Edit. Ven., sic, venerande, precor. Unus Cod.
e Etl. Ven. ei tres Codd. Vat., has libi cessit. D Vai., sit veneraleprecor.
d Ibid., ptr florta. h Edii. Ven., el unus Cod. Vat., venerande salu-
• Ed. Ven. velerimodo. Vix dubito episcopum, a tant.
qtio se relentum narrat Forltinilus, qtiominus ad 1 Unus Cod. Vatic, hwcratione petens. Edit. Pa-
Gregorium Tnrones profit-iscerelur, fuisse Maro- ris., hac.
veum, episcopum Piclaviensem, cujus e nutti ipse i In alio Cod. Valic, currere cursus.
pemlebal, Piclaviensis Ecclesia. clrrn ascriptns. Vi- k Edil. Ven., tit tua vita tepcs, corrupte.
delur cerie Forlunalus, cum b__cscribebat, Pictavis 1 Uuus Cod. Vat., at si desit.
fuisse, citm Gregorium Agnetis et Radegundis no- m Edit. Ven. et unusCnd. Vai.,t).n.raiitur honore.
mine saluiet; quas genitas proprias Gtegurii appel- a Edit. P.uis., bonilas et.
lat; sicul infra scribens ad Aiedium, cap. 22, eotlem 0 Edit. Ven., me memorem este tuum. Unus Cod.
nomine easdem designat. Itogat vero, oh p.cis stu- Val., mememoretae.
dium, ut veniam non eiinti iudulgeat: forte quod p i Grafliola, surculum, taleola, ramus arboris,
siuiuliatis aliquid Gregorium inter el Maroveum in- gralliolo alteri insiius, imliius; nnde no-tri greffe
tercederet; sicut inier sanctum Euphronium, Gre- diciinl, Oicitani grafion. » Dufresne, in Gloss. ad
gorii 'd.cessorem, cl Maroveum ipsum inlerfuisse banc vocera. Addit tiiow. in Calar. pro graffiolit
liar.ai Greg., lib. ix, cap. 40, llist. Franc. scriptum reperiri fercula, corrupte, ul videtur, pro
i * Duo Codd. Vat., sive pollicitus. Videtur innt.tre sutcula.
hoc loco Forlunalus veniam non impelrasse ab epi-
801 MISCELLANEA.— LIB. V 201
Quo fertur convulsa jacens radicitus arbor ", A Gloria ponlilicnm, merili pia palma, Gre? ri,
Martini antepreces exiluisse comis. Assurgente gradu nobile jure, caput.
Quse fidei merito nunc stat spargendo medelas, Forlunalus opem tribui qui' poscil Olympi,
Corpora multa medens, corlice nuda mancns. Per te, chare Pater, quo mereatur, age.
Fletibus adfuit hicb genilor, genitrixque puella?, CAPUT XX.
Voce implendo auras, et lacrymando genas. Ad eumdemsalutalorium.
Figo pedem, suspendo aurem, mihi panditur ore [Acceptis Gregorii lilteris, quae bona eumdem vale-
Vix per singuilus vendita nata suos. tudine frui iiuntiabaiil, qnatita inde laelitia nffectus
c fuerit ostendit, aique orat ut sit in scribendo pro-
Quacro adhuc, questus perhibet, nullo indice furto, lixior.]
Furiid ex objectu hanc pater [patei] ire jugo. Visitat a vobis dignanter epistola currens
Se voluisse dare et jurantes ordiue tesies, Me, sacer anlisies, vir pietale, Pater.
Nomine quenique lenens, nec poluisset egens. Hanc avidus capiens i oculis, animoque rccurro,
Non aderat judex, erat accusalor adurgens, Sospite te gaudens, quod referebat apex.
Hicego quid facerem, posse velanle sacro •
Longius hinc [huc] vestro sub nomine, papa Gregori,
Si pius hic, dixi, praesens Martinus adesset, -_ Pagina me recreet missa, salulis ope.
f
Non permisisset perdere pastor ovem.
CAPUT XXI.
Sed tamen invalui recolens te, sumrae sacerdos, k alque aposloticis tn Christo
Domnissanctis palribus
Spem prxcessoris qui pietate refers. Eccletiw ponlificibus,prol commendalioneperegrini,
Discute, disiringe, ac si sii secus, eripe dulcis, Fortunatus.
Et pater adde gregi, hanc qnoque redde patri. [Peregrinura horaincm, natione Ilalum, m Ilaliam
Me siniul officiofamulum tibi, chare, subactum, reverlentem, episcopis commendal, quo necessa-
riura eidem viaticum, aliaque ad iter illud confi-
Protege perfugio, pastor opime, pio. ciendum opporluna adjuinenta, suppeditem.]
CAPUT XVIII.
Ad eumdempro commendationeperegrini. Gloria ponlificum, veneraiio Chrisiicolarum,
[Lautlat pieiatem Gregorii, aique illi seet peregri- Norma sacerdotum, culmen, etorbis lionor,
nutii hominern commendat.] Qui loca perspicitis, propriaemercedis honore [amore],
Vir bone, pro meriiis adipiscens culmen honoris. Succurrendo viris, vester ul exstet apex :
Nobile pra.sidium, pontilicale caput. Ecce venit prsesens Italus, peregrinus et hospes,
Quero gradus et geniura fructu pietaiis opimo Cernens pastores, ne, precor, erret ovis.
Digniusallollunt, amplificante Deo. Qualiter ad patriam properet, solatia poscit :
Ul tibi sit famulaus « memnratus amore benigno, G Inveniat munus vos vagus exsul, inops.
Fortunali humilis le, Pater, oratapex. Me Forlunalum proprium, pietate parentum,
Hic peregrinus ilem 1-Clelnr,sumroe sacerdos, Conciliale polo, quteso, precando Deum
Pastorem.et patriam te meruisse suam. CAPUT XXII.
CAPUT XIX. Ad Aredium m abbfliem.
Ad eutndemtalulalorium. [Aredium abbatem , quem prsesentia non poterat,
[Gregorii doles laudat, et ejus se precibus com- litteris se dicit convenire, ejusque se precibus
mendat.] sludiose commendat.]
Pastor nonoris apex, venerabilis arce h sacerdos, Opto, benigne Paier, verbo tibj ferre salulem,
Et decus alme Patrum, religionis amor. Si minus hinc oculo cernere te valeo-
~ Mirnmde hac arbore nec a Severo idem postuletut homini, m palriam suam propcrantf,
Sulpicio, nec
a S. Gregor. Turon., in lihris de Mir. S. Martini, necessaria subsidia conferam, videnttir iidem eo in
ullim mentionero (quod ego noverim) esse faciaro. loco fuisse, unde opportunas copias commode sttp-
i>Edit. Ven. : peditare possent, pro ejus qui commendatus fuerat
Flelibushuc genitormagnisgenitrixque puella.
« Ed. Ven., qumro, indigentia el usu. Jam vero id difiicile hoiuinibus
et adhue, quod placet. Edit. n fuissetqui a suis domibus abessent, et ulla in synodo
Paris., Quwveroquestut. consedis.ent. Hoc aulein vel illud confirmat, quod
d Ed. Ven., furlivo ex obilu hanc. Unus Cod. Vat., ail Fort. : Qui loca perspicitis.... tuccurrendo viris;
furti ex obitu. Eilit. Paris.: id est, qui urhibus et terris praesidetis, tini hospila-
Funo ex objectohancpater ire jubet. lilalem exercendo.
• Duo Codd. Vat., vetante, sacer, ipiod lenend. 1 Abest in Ven. Edit., et uno Cod. pro commenda-
t Edit. Ven. el duo Codd. Vat., nil permisitset. lione psregrini.
_ Edit. Ven., «t libi til famulut. m Sanclus Aredius, nobilissima e latnilia Lemo-
b Edit. Paris., ore; in niarg., arce. vici natus, in aula Tlieodeberti regis vixiladolcscens,
i Edit. Paris., quam.
prirai apud eum cancellarii mtinere cobonesialus;
i Edit. Paris., artdus capiant. tum suasu ac monitis Nicetii, episcopi Trevirensis,
k Ltroweruscenset ad epi.copos, ulla in synodo
qui egregiam adolescenlis indolem fueral admiratus,
convocatos, hoc poema dirigi, atque ipsis peregri- ex aula se proripiens, monacJius fu ; ac non inullo
nura, in lialiam pergentem, a Foriunalo conunenda- post prope Lemovicum exslructo monasierio, ihi ad
ri. Sed mullo verisiinilius mihi videtur ad illos epi- extremum usque vitae lempus vixit sanciissime, et
scopos idem scripturo esse quorum sedes in ipsa via obiit clarus miraculis anno 591, ul refert Greg. Tu-
erant posilae, qua tritum in ltaliam iier patebai, ron., lib. x Histor. Franc, cap. 29. Ejusdem viia ,
quosque Forlunatus, ex Italia veniens in Galliam, n Gregorio conscripia , ex.tal ad caicem Opcriim
atlire et agnoscere potuerat, atque ulla sibi amoris ejtisdem Greg. Turon.
et ob_ervanli__necessiludine conjungere. Ccrle, ctun
PATBOL.LXXXVIIl. 7
20S VENANTIIHON. CLEM. FORTUNATi OPERUM PARS I. iOi
Est cteniin vestrl lanius mihi culliis honoris, ^ Pro meetiamsanctam genitricem',,chare,salutahS'*,
Ui pro me occnrrat hitic libi missus apex. Cnm redit iste puer, redde loquctilis opem.
Quaeso, beatc, tainen per dtilcia pabula Christi, Vos ilidem genita. proprire, Paler ample, saluiatit,
Me qunque commemorcs , cnm dabis ore preces. Agnes amore pio cuin Radegunde simul.
Mtincracredo Dei iribui milii, pnstor Aredi,
Si FtiritiniUisis inetnor, alme, tui.
" Aretlii miier fnil Pclagia, sanctissiina , ac reli- rebat, unde alimoniam et sibi el filio suppeditaret.
giosissima fettiina, qttrc post obitutn Joctmdi, con- Lautialeamdeni egregte Greg. Ttir. pluiibus in locis,
jtigis sui, Deo se devovit, et Aredio hlio adjintcin , acbpraecipue in libro de Gioria Confess., c. 104.
dum is divinis rebus vacabat, per agros vicluin qua_- Edit. Paris., saluta.

LIBER SEXTUS.

CAPUT PMMUM. CAPUT II.


De domno " Sigiberlo rege. De nupliis Sigiberti regis, Brunichildis reginw.
[Sigiberli rcgis cum Brnnicliilde, Aih:ina<>ildi , Go- "
lllortim regis in llispiniia, lilia , nuptias cclcbrat [Item epithalamium canit in Sigiherti et Brunicliildis
hnc carinine, quod a veris amoanilaie ac itninrn. nupiias ; liiiid.ttaqiie prtmuin Sigibeni continen-
reiinvaiitiiie quadam auspicatur. Toiius regni or- lia, deiii iiiiiucii Ciipidinem , et Veiierem , illtiin
lnm ex bisce nupiiis Ix ihiam :ic regi.nn in iisdem Sigibeni, banc llriiuicliildi.., in latidibus pra_dicau-
celcbr.unJis magnilicenliaui declarat.] dis imer sc cerlantes. Postremo fausla utrisque ac
I-_ia omiiialui.]
\7ere novo, tellus fueril dum exuta pruin.s,
Se picturato gramine vestit agcr. Fclicem, sol, pande diem, radiisqne serenis
Longius exiemlunt frondosa cactimiiia montes, Sparge conias, llialamos sincero lumine complens :
Et renovat virides arbor opaca comas, Cigiberlus ovans ad gatidia nostra creatus
Promiliens gravidas rainis genitalibus uvas, Vota facit, qui nunc alieuo liber aniOre,
, Palmite geiumato vitis amocna luniet. Vincula cbara subit, cujus nioderante jttventa,
Prxmiitrus flores, gracili blandita susurro, Coiihubium mens casia petit, lasciva retundens,
Deliciosa favis mella recondit apes, Ad jnga coufugit, cui nil sua surripit aclas :
Progenieni reparans caslo fecunda cubili Conle e pudicus agens, rector tot gemibus unus,
Artiticis naios gignere fiore b cupit. Et sibi fren.i dedil, sed qnod natura ret_tiirit,
Nexilius apta suis pro posleritatis amore C Lege mariiali, amplcxu est conteiiltis in imo.
Ad fetus properans garrula currit avis. Quo rnin peccit anior, scd casia cttbilia servans
Seiiiine. quisque sno senio juveiiescil in ipso, lnslaurat de prole lares, iibi luserit f h:cres :
Omnia duni retletini, gaudia mundus ltabet. Torsit amoriferas arcu sliidente sagiltas
Sic mndo cuncla favenl, dum prosperitate superna, Fcrie Cupido votans, lerris genus oiiine perurit,
Regia Caesareo c, proftcit aula jngo. Nec pefigiis defend.t aquas e, mox vilia corda
Ordine iiiultiplici feliccmiu soecnlaregem, Subdit, vulgus iners, taudein debinc sensns opitni 11
Undique cinxerunt luuiina lanta dticutn. Rcgis anlietantem placidis bibit ossibtis igncra,
Culmina lot pioceriiiii coiicurrunl cnlmen ad unum, Mollitcr incumbens, el inhaesil llamma medullis,
Mars habct ecceduces, pax habei ecce decus. Regalis fervebat apex, nec nocte sopora
Ciinctoruni advenlu lestiva palaiia fervent, Cordis erat requies, oculis, animnque recurreus
Conjugio regis gens sua vota videt. Ad vultus quos pinxit ffinxit"1 amor, nientemrjue fa-
Vos quorum irriguis d fontis meat unda, favete, [tigans,
Judicio vesiro crescere parva solenl. Ssepe per amplexum falsa sub imagine tusit.
» Videsis qna3 de initis cum Brunichiltle Sigiberti ventos legatorum Cnesaris, ac prasentia, sed rega-
nuptiis dfciiitus in Vita Foilunati , num., 44. Cerie D lcs miptiDBesse videninr. Quiii auiem absurdi est
ciim illa. releranlur ad an. Sljb', hoc (|iioque poelna Cwsareumjugum pro regio usiitpari, ab llomine La-
a Foiiiiiinioeodein anno elueubratutn fuisse eensen- tino prrp.scrtitn, cui ex patrio idiomate ct consuetti-
duin est, sicnli ct seqtiens, scriplura in eaindeiii reui. dine boc i>lenieral regitini quod C:esaretiin? neqne
b Ivlil. Pars., cauta. vftro nomen adbiberi polerat ad re^iani
•=Browerus liinc cmijicit Iegaios a Jusliniano, vel ipsamaugiistius
magtiiflceiitiam, :ic dignitatem , in illa totius
Juslino , imper. in Auslras ain missos gratnfiluni regni gratulatione , exurimendam, unde vel aliqua
isto loro iiiilicari : Sisi, ini|iiit, quis in Alhtmagitdi a regibus graiia ipsi Forltmato, liomini in Galliis
geitle Cwsareum stemina, ceu iaurum in muslacee, novo, cnnciliari possei, priesertim cum ipse Browcrus
quwreret. At ego uon viileo (|ua mi.-nte poeta po„t fateaiur Francosa Foriunato semper Roiuanos, nun-
veris (Jescriptionein, cujus liilaritiitem, laiiqiiain bo- qtiant Barbaros noiniiiari, ut alibi adnolavimus.
liiiin onieii, siitnit ad celetirandas Stgiberli iinptias, d Veti. Edii., ros quorum irrigui, qnod tencntlum.
cuiiliiitinsubtexcrel huuc disliclium : Edil. Paris., irricjuifoutit metet; in inarg., meat.
Sic motlocnncta favent,dum prosperilatesuperna, e Ven. E.lit. et unus Cod. Vai., coido pudicus.
ItejiiaCtesarajoproUcitaula jtigo, 1 Edit. Vr-n., tttx erit hwres.
ti jttgi Cmtaret iiomine par legaloruin , ab imp. ra- * Ibit)., ct nmis Cotl. Vat. et Edil. Paris., defendit
;ore missum , non conjunctio Sigiberii cuui liruni- aquis, qnod placcl.
h lidtt. Ven. et Paris., dehinc sensits opimus .
ehilde indicarctur. Cerle poematis 't-ihtrn non ad-
205 MlSCELLANEA.— LIB: VI. 205
Mox ubi conspexit telo * superante Cupido, j Malri pauca relert: Tibi quem promisimus hic est,
A
Virginea miteui torreri larapade regem, Sigibertus, amor poptili, lux nata paretitnm,
Loetus3it Veneri: Mater b, mea bella peregi, Qui genus a proavis longo tenet ordine regum,
Pectore flagranti mihi vincilur alter Acbilles, El reges genjmrus erit, spes gentis opitna.,
Sigibertus amans Brunichilda. carpiiur igne, Quo crevit natale decus, generosa propago ;
Qua; piacel apta thoro, maiuris mibilis^*annis, Ac metior de siirpe redit ", famamque priorum
Virginiins in flore tumens, complexa marilo *, Posteriias excelsa fovet; hic nomen avoruin
Priiiiiiiis plucitura suis, nec damna pudoris Exleudit bellante manu, cui de patre virlus h
Sustinel, uude inngis pollens regina vocatur ; Quain Nabis ' ccce probai, Thnringia victa faletur,
Hoc quoqtievirgo cupii, quamvis verecundia sexug Perficiens uiiuin gemina de genlc triuinphura.
Obstei, amaia viri, dexira leviore, repelht, Nec Dietlieuberto i pielas venialia peudit.
Ignosciique sibi culpas quas inlulit ignis. Perdidit k iste duns, arabobus snflicit uiius. .
Sed mmlo e laeta veni, quoniam te voia reqnirunt, Cardinis occidui dominans, in flore juveiit.c,
Mox Venusambrosio violas admiscet amomo : Jam gravitale senes ' , tenerosquesupervenit. annis.
Demeiit ungue rosas, gremioque recondit avaro ; Legem naiurse nieruit pnecedere faciis.
Et pariler levihus frcgcriml nnbita pennis f, ' Quamvis parvatamen, ntillum minor inipedit maetas,
B
El venere simtil ihalamos ornare snperbos. Qui seusum n mnture regit, generosio.r bic esi,
Hinc Venus egreginm praepnnere ccepit alumnam, Quisquis in angusto fuerii moderatior aavo :
Inde Cupido virum, nuheniibus ambo faventes, Sic fovet hic populos, ipsis intrantiljiis annis,
Ei liiem fecere piam : sic deinde Cupido Ut pater, et rex sit, nullum " gravitqr regjt, omni

• Unus Cod. Vat., cmlo tuperante. in loco ihdicari TliCodebertum, Theodorici regis (i-
b Kdii. Paris.. jam; iu marg., mea. lium, quem Thoringico proelio, tina cum patrc, in-
e Uuns Cod. Vai., nobilisannis. lerfuisse refert Grej;or, Tnron., lib. m, cap. 7, ut
d Edii. Ven., complexamarilum. sensus sit, bujtis pietate impeiraium esse, ut duoi
« Ibid : Thuringia reges Badericum, et Mermenefredumamit-
letet, ipteque tuccetsor demum Tlteoderici patris,
Se-1moiiolrelavenit, ambotua volareqnirunt. unus, ii» jam victit.rex pa ia facerei. Ac idem ani-
' lbid., nubila pinnis. mailverlens in aliis exemplanbus pro eo quotl vul-
s Edit. Pnris., hac melior.... formamque priorum; gaverat, perdidil ista dttos, scripium reperiri, sed
in matg., famamqite. dedit iste duos, inavull bitiic locumcsse accipieiidurn
h Posl liuiic versum EdiL Paris. iulerserit : de triumplio 7110reges ambo cetsere vittori Frauco.

'** Sed planior niiln, atquc iis quaaconsei|tiuuliir tna-
Quamvisparvatamen, nnllummajorinipedilselas. gis consentaneus, sensus videtur, si dicainus For-
1 Unus Cod. Va|„ Nablis, alter Nabilis. JVaWi» lunalum, pnstquam Clotariutn, ob virtntem betlicain,
auiem, sett Nabut (nt releri Browertis) tiou procul a et supeiiore versu Theodeberti pieiatem, vel testi'»
Jtfc-iii, Satw, el Mgrm fonlibus eXoriens.Snxonimve- moniq Greg. Turon., I.itlud 111Hist. Frauc, c. 25, com-
leris confini agro, tandem hand procut Batisbona Ba- mendalatn, laudassel, subjicere, iiiiniii Si«ilier-
nubium ingredilur. Viclurins itaque relatas in S&vtt- lum et virlutem Cloiarii hcllicaiii et piei >temTheo-
nia :i Ciolario, patre Sisiberli (ipias coiiim.iiio.rat deberti in se exprcssisse, nc dnos sni leniporis cla-
Gteg r. Turon., lib. iv ilist. Franc, c. 10 et 14) in- ri-siii/osalteriu.reges, quoruiu allerom paienteiu nacttis
vero iu regnuni successerat (Thea-
dical bon loco Fortunaltis ul et Rrowerus i-dvettil. fuerat,
IdemClmarius Tboiingiam saepe bello petiil, ae tan- dcbenus quippe Auslrasiti: rex fueial, Tlieodorici,
dera solijecii, ac redegit suam in poio>lalein. Quin patris sui, reginttii adei.iltis), in persona sn 1 cxlti-
imo Tlioringos mia, et Saxones a Cbnario eatlem buisse. Qno circa vel ita legcndus est versus : sed
espe.iiti>>i,evexalos fuisse, referl idcm Greg., lib. IV dedit iste duos, id esi, in se expressil, ac pr_eiulitj
(li.t. Franc, eap. 1., his veibis : Eo anno rebeltan- vei legeiidiiinest : petdidit isle duos, id esi, morieii-
tibus Saxonibus Clolarius rex. commoto ccntra eos tes amisil, ut pro ambobusunus sufficiui.Cietera qu»
exerci u, maximam eorum pttrlem delevit, pervctgans scqtiuntur de pcrsona Sigiberti dieta cuin superiori-
totnin Thoringiam. ac detmstam,pro eo quod Suxoni- bus1 pratclare concordanl.
bus solultumprmbuissent. Unus Cod. Vat. :
i Edit. Veu. sic habet liosce duos versus : _ Jam gravitateseno., lenerosquesupervenitannos;
lleu Bcrlbolinipirilasveni.le relnndens, ilem alier, terenosquesupervenii annoi. Edil. Ven. :
Perdiditjsie duo_,proambobussuQiutunus. Tamgraviter seuos,teuerosquesuperveuitaunos.
k Edit. Paris., iste dttos reddit, pro ambobut; in Edit. Paris :
marg., reddidil iste duos. Edit., in mnrg., sed dedit Tamgravitatesenum lenerosquesuparvenitanues.
inte duos pro. Unus Cod. Val. corruptissime legil : t° Edit. Ven., nultum minor appelit wl~s. UmiS
Dominum perdit Heuberto pietas veniale, reddit itte Cod. Val., nulii major impedit mtas; iniilia iu lioe
duospro ambobus. Aller : de gente irium domumper- Cod. mendosissime.
dit, Heuberiopietas venialereddit isle duos pro ambo- n Uorrup. locus. Unus God. Vat. .
bus sufficitunus. Terlitis : Domnum perdit tleuberto
pielas veniale,sed dedit isle duos pro ambobus sufficil Quis lnsumalurregit generoslus,hic est
unus. Sittiierat Browerus duos hosce versus, ut no- Edit. Ven. :
thos, expungere, vel obelo configere, quippe qui in! Qiiisquissumsturfegis, gen.erosiorIpc est;
exeutplari Trevirensi non reperireolur, et obscurum1 et deinceps:
aique corruptiim seiisiiin pta. se feraut. Reiinuit la- Ouisquijin augustofuerit moderattor,bicest.
men trititn librorum, ut aii, auctoriiaie commotus. • Edit. Ven. :
in
Ac pro Deilietibcrio probationbus Mss. Theuber-
tum legi affirmai, ctijus nominis vesiigia apparent; Ut Pater, et Rex sit, liulll gravis, et regit orntie_.
vel in Codd. Vaiic. mox allatis. Censet ilaque hpc Recle Browerus opinaiur poema isttid, in quo op
207 VENANTIIHON. CLEM. FORTUNATIOPERUMPARS I. 80?.
Nulla dies sine frnge venit, nisi congrua a praestet. A Nobilitas excelsa nitet, genus Athanagildi,
Perdere plura putat, si non concesserit ampla ; Longius extremo regno qui l porrigit orbi.
Gaudia diffuudit radiauti Itimine vtilnis; Dives opum, quas muudus habet, populumque gu-
Nnbila nulla gravant popultim sub rege sereno, [bernat
Pectore matiiro culpas indulget acerbas. Hispanum sub»juresuo, pietate canenda.
Unde alii peccant, ignoscendo iste triumphat. Cur tamen egregii geniloris regna renarrem,
Docius enim, quoniam prima est in principe virltis, Quando tuis meritis video crevisse parentes ?
Esse pium, quia semper habet, qni parcere novit. Tanltim virgo micans turbas superare videris
Corrigit in b se prius, qnotl poscit ut alter emendet. Femineas, quantum tu, Sigeberte, mariins.
Qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet; lie duo juncti membris et corde jugaii,
In quo digna manent, quidquid de rege requiras, Ambo pares genio, meritis et moribus ambo,
Solus amat cunclos, et amatur ab oranibus unus. Sexum quisque suum pretiosis actibus ornans,
Incipit inde Venus laudes memorare puella. : Cujus amplexu sint m colla conexa sub uno,
O virgo miranda milii c placilura jugali, Et totos placidis n peragatis lusibus annos.
Clarior auherea Brunichildes lampadc fulgens, Hoc velit aliertilrum [alteruter], quidquid dilexerit
Lumina gemmarum superasti lumine vultus, B -Equa salus ambobus eat, duo pectora servei, falier;
Allera nala Venus, regno dolata decoris, llniis ainor, vivo solidamine juucius ~, alescal;
Nullaqne Nereidura de gurgiie talis Hibero Attspiciis vestris cunctorum gandia surgant.
Oceatii sub fonte natal, non tilla Napea Pacem mundus amet, victrix concordia regnet,
Pulchrior, ipsa suas subdunl libi flumina nymphas. Sicilerum naiis celebretis vota, parenies P,
Lactea cui facies, incocta rubore coruscal. Et de natorum teneatis prole nepotes
Lilia mista rosis, aurum si intermicet ostro,'
CAPUT III.
Decerlala tuis nunquam se vultibus aequant.
Sapphirus.alba adaraas, crystalla, smaragdtis, iaspis, De Sigiberto rege el Brunichilde regina.
Cedant cuncta, nnvam genuit llispania gemmam,
[Sigiberii virtutes ac laudes bellicas cffert pluribus,
Digna fuit species, poluit qitoque flectere regem. ac Brunicbildem conjugem ab Ariano errore atl
ll
Per hiemes validas nivibus, Alpemque Pyrenem, calltolici dogmatis verilatem conversiiingtaiulatur.1
Perque truces populos vecta est, duce rege e sereno, Victor aboccasu, qnem laus extendit in ortum,
Terrenis f regina thoris super ardua moutis, Et facit egregium principis esse caput.
Planuin carpis iter; niliil obstat amantibiis unquam Quis tibi digna ferat? nam me vel dicere patica,
Quos jungi diviua volunt; quis crederet aulem s Non traltit i ingenium, scd liius urget amor.
liispanam libimet domnam, Germania h , nasci, Si nunc Virgilius, si forsilan esset tlomerus,
Quseduo regna jngo pretio » conncxuit uno? Nomine de vestro jam legeretur opus.
Non labor humanus poluit tam mira parare, Sigeberte potens, generosis clare triumpbis,
Nain res diflicilis divins ulilur armis. Hinc nova te virtus praedicat, inde gcnus.
Lotiga relro series regi hoc i vix contulit ulli. Cujtis rapla semel suinpsit Victoria pennas,
Difficilinisu k peragunlur maxima rerum Et tua vulgando prospera facta, volat.
e Gogo, Sigiberti nomine, Brunichildem ex Hispa-
limi regis partes ac viriutes traduntur, non esse
alititl qnani qiiod creditur vulgo scriptum fuisse a nia deduxit in Galliam•: ut constat ex c. 1, 1. vu, in
Fot tiinato opusculum De regno administrando, quod quo Fortunatus sic Gogonemalloquilur :
nonnulli periisse existiinaruut.
• Edii. Ven., nisi congrua prmsit, perdere lucra Nuper ab Hispauis,per multapcricula,terris
Egregioregtgaudiasummavehis.
putat.
b lbid. : Hoc itaque in loco Gogonemsignificari pulo.
t Kdit. Ven., perennis regina toris.
Corrigitipse prius, quod vultemendetut alter.
« Ibid., miranda meo. j) bs Ibid., quis crederel hanc rem.
Animadvertimus jam in Viia Fort., num. 43,
d Ibid. :
reges Austrasi* vel iu Germauiam iinperium por-
Pergentesvalidasquenives,AlpematquePyrenem. rexisse.
Utrum ne binc conjici possil Brunichildein extrema » Duo Codd. Vat., preliosa conexuil. Edil. Ven.,
hieme, aut vere ineunte, boc itincris in Galliam prelioso nexuit. Edit. Paris., pretiota annexuil.
contendisse, non facile est statuere, cuni ipse For- i Edil. Ven., regi nec conlulit.
k Edit. Paris., superanlur ardua.
tunatus alio in loco Pyreii-_osjulio mensenivosotap- 1 Edil. Ven., qui corrigit orbem.
pellet. Cuui tiimeti itlud adverlo, et superiore iu m Ibid. :
carmine veris amcenilaiein induci, unde argumentum
sumitur ad regias illas'nuplias celcbraudas, et bic Cujusin amp.exucolliconnexasub uno.
hiemes validas, et nives commemorari, per quas
Brunichildis, ex Hispania in Galliam veniens, iter Edit. Paris.:
fecisse diciiur, facile adducor ut credam nupiias il-
las in veris imtiuin incidisse. Nup-.itautera Sigiber- Amplexucujussintcollarevinctasub uno
tus Brunichildi anno 566, uli adnotavimus iu Vita 0 Edil. Patis., et mullos placidis.
" Edii. Vcn., vinclus alescat.
Forlun., num. 2T, ad quem proindc annum, aut ve-
risimilius ad superiorein, relerendus est advePtus p Ibid., vola parenium.
~ Kdil. Ven., non irahit liic iterum.
ijisius Forlunati iu Gallias.
MISCELLANEA.— LIB. VI. ***
308
Saxone Thuringi • resonant, sua damna movenles,, i CAPUT IV.
De Chariberto m rege.
Unius ad laudes lot cecidisse viros.
b omnibus Charibertum ob n«minis famam, ob nobili-
Quod tunc anle aciem pedibus prior isti, [Laudat
habent • latem generis, ob virlutes in regno adminisiran-
Hinc modo te reges unde sequantur do, ob pads siudium, pietateui, ingeniuui, meniis
Prosperitaie nova pacem tua bella dederunt, tranquilliiaiem et consianiiam, obacprudenfiam.
Et peperit gladius gaudia certa tuus. reruin gerendarum, ob asquitatem, facilitaietn
cum sit victoria d, in expediendis privatorum li.ibus, ob fitteliiaiero.
Plustainen IU placeas, jactans in servandis promissis, ob doclrinam, et in cives
Tu magis unde subis, miiior inde manes. munilice.iliaui.] '
E8t titiisummushonor, sed mensprsecessithonorem •, Inclyla magnaruin n processilgloria rerutn,
Moribuset' vestris debitus exlet [exslal] apex. Et de rege pio spargit ubique decus.
Justiliac cultor, pietaiis amore coruscas, Quem gravitate, animo, sensu, moderainiiie legum,
Quod te ( plus habeat, cerlat utrumque bonum. Praetiicatocciduus sol, oriensque virum.
Liugua, decus, virtus, bonitas, roens, gratia potlent, Qui quadriparlitis mundi sub partibus ampli,
Oruarenl cunctos singula vestra viros. Fructificanle fide ° semina laudis [lucis] habet.
~
Cunctorumcausas intra lua peclora condis, Hinc cui barbaries, illinc Romania plaudit,
Pro populi requie te pia cura tenet. B Diversislinguis laus sonat una viri.
~
Omnibusuna b salus datus es, quali ordine sacro, Dilige regnantem, celsa Parisius arce, >
Tempore praeseniigaudia prisca refers. Et cole lutorem, qui tibi pratbet opera.
Caiholico > cullu decorata est optima conjux, Hunc modo lxta, favens avidis amplectere palmis.
Ecclesisecrevit, te faciente, domus. Q ii jure est dominus, sed pietate pater.
Reginam meritis Brunichildem Chrislus amore De Childeberto veteres compesce dolores,
Tunc sibi conjunxit, hanc tibi quando dedit. Rex placidus rediit, qui tua vota fovet.
Aflera vota coles i melius, quia, munere Chrisii, Hle fuit miiis * , sapiens, bonus omnibus aequus,
Peclora k juncla prius, plus modo lege placent. Non cecidit palruus, durn siat in urbe nepos,
Rex pie reginx tanlo de lumine gaude : Dignus eral liaeres ejus sibi suraere reguum,
Acquisilabis est, quaelibi nupia semel. Qui non est illo, laude loquente, minor.
Pulcbra, modesla, decens, solers, grata, v atque Charibertus adest, qui, publica jura gubernans,
Ingenio, vultu, nobilitate potens. Tempore praesentigaudia prisca referi. '
[benigna,
Sed quamvis tantum meruisset sola decorem, In tanluui patrui se prodidit esse sequacem;
Ante tamen hoinini, nunc placet ecce Deo. Ut modo sil tulor conjugis ' iste nepos.
Saecula longa micans, chara cum conjuge ducas, " Qui Cliildcberli retinens dulcedine nomen, ';
- Quam tibi divinus consociavit amor. Ejus natarum est frater, et ipse pater.
• Duo Codd. Vat., Saxone Thoringo. Edit., in nomineChristicalholicaperseverat.
marg., Turingo resonat. i Unus Cod. Vat., alteravota colis.
Hujusce vicloriae, quam bic narrat Forlnnatns k Edit.Ven.:
relaiara a Sigiberlo de Saxonilius ac Thoringis, Peclore victaprius, plus modolege placet.
nulluin iudicium, quanlum equidem invesiigare 1 Ibid., sollers, el grala, benigna. Edit. Paris.,
poiui. exstat aptid veteres scriptores. Qiianiobrem pia, graia, benigna.
in eam facile sententiam adducor, hanc eamdem m Chariberius Cl>>tariitilius fuit, et frater germa-
ipsain vieioriam esse quam de Saxonibus et Thorin- nus Sigiberti. Srepe de ipso loquiiur Greg. Turon., et
gisClnlarium Sigiberli putrem retulisse, ad an. 555; ejtisdein vitia passini uotat ac persiringit. ls, ctim
auctor est Gregor. Turon., Hisior. Franc. Iib. iv, Marcovefam niu/iei-_ni religiosam (uti narrat ipse
cap. 10, cui praelio admodum verisimile est inter- Greg. Tur., lih. iv llist. Franc, cap. 26) duxisset
fui.seSigibertum.remquepraecliregessisse.Quodvero uxorem, propterea a sancto Gerraano, episcopo Pa-
Saxones parerent Sigiberto, vel inde inlelligi potesi, risiensi, excominuncatus , paulo posl interi.t, ad
quod Saxonum manus, ex Italia reversa, ad Sigilier- -iii. 567, vel 570. Quocirca hoc poema non iiiulto
lum venerit, a quo in locum suum et sedem restiiue- post consc.iplu.n est quam Fortunatus in Galliam
rentur, ui refert Gregor. Tur., 1. iv, Hist. Franc, D veuerat.
c. "43. B Edit. Ven. :
•>Edit. Ven:
Inclytamagnorumprocessitgloriaregum.
Quodnuncantevolat pedibusprior omnibus iste 0 Unus Cod. Vat., (ruclificantedie.
Cod. unus Vat. retinet itle. P Edit. Ven., illinc Germania plaudil.
* Ibid. et tres Cudd. Vat., unde sequanlur habet. ~ Childeberius
d Edil. Ven., cumtit victoria conttans. , filius Clodovei, Iraker Clotarii,
c UuusCod. Vat., prmcetsitlionore. regno cum fratribus aequolance diviso, sedein Pa-
risiis sortitus fuerat, ac in ejus parietn successit
' Edii. Ven., moribus ut vestris. poslen ejusdein nepos, Charibertus, de quo hoc
e lhid., quod lu plus habeas. poeraa scriptura est. Vide qute diximus iu Vila
b Edil. 1'aris., salut qutitis datus ordine. n. 43.
' De Brunichiideet ejns conversione hrec habet Fori., ' Childcberti regis pietalem, et in templa muni-
Greg. Tnr., li-b. iv, Htst. Friinc, cap. 27 : Erat ficentiain, egregie commendavitGreg. Turon. passim
puella elegansepere, veiiusla aspectu, honestamori- in Hist. Frauc, et nos alias luentionem de ipso fc-
but, alqtte decora, prttdent cousilio,el blanda colio- cimus in notis ad cap. 14, lib. n.
qnio et quia Ariauw legi subjecta erat, per prm- s HSKC fuit Ulirogottiia, et ejus filise,Chroteberga
dicationem sacerdotum, alque ipsius regis (Stgiberli) et Chrotesinda, quas Colarius, mortuo Cliildeberto,
commonitionem,conversa,beatam in itmtate confessa ei ejtis regno occuputo, in exsilium iniserat. Ilas
Trinitxlem, cred'dit, utque chrismata ett, quw in itaque Cbaribertus iu ttiielam recepit,
21. VENANTHHON. CLEM. FORTUNATIOPERUM PARS I. 81»
Qtincbene defensaeplacido moderamine regis, A Trauquillis animis moderatio flxa tenetur,
ln consobrino speni genilofis liabent. Qui i portum in proprio peclore semper habes,
Maxiroaprngenies, genefosa Inee coruscaiis, Tempestas ntillo penelrat ttia corda luintiltu,
Cujns ab.excelsis gloria curril avis.' Ne sensu titubes, anchora menlis adest.
Sam quoscunquevelimveierummemorare parenlum, Constantes animos non veniilat aura susurran»,
Stirpis hoiiorifica.regiuS ordd fuit °. Nec leviter facili mobililate trahit.
Cujus Cflsa fides eduxil ad aslra cacumen, Hinc bene disposilo comilatur gloria cursu,
Alque .uper gentes inlulil illa pedes. Quod se mature mens moderala i gerfo.
Calcavit liiniidos b hostes, crcxit amicos, Consiliumvigilans k alta radice retraclas,
Fovit suljeclos, conterriiilqiie e feros. Et res clausa aliis est manifesta tibi.
Cur lamcn bc repetam p>.„>coiiia celta priorum, Publicacura movens l proceres si congrefet omne»,
( iiin poiius Ina laiis ornet linnore genus? Spes est consilii, le monilore, sequi.
Illi ainere armis pairiain, sed sanguiue luso; Hiiic quoiies feiix legatio denique pergit;
Tu pltts acqtiiris, qni sine clade ragis. Ingrediturcaute, qiiam tua lingtia regit.
Quos prius infesiis l.issarttnlbclla periclis, Quud tam mirifico floret palienlia culiu,
IIos modosecuros pacis amore foves. ** Est libi Davidica.mansuetudo lyrae m.
Omnia l;pta canunt felicia tempora regis, Justilia. rector, venerandi jtiris amatnr.
Cujus in anspiciis lloret opima qtiies. Judicitim sapiens de Salomone traliis.
Pcr qtieinlranqiiilla d lerriirnm frugis nbundat, Tu melior lidei merito, nam principis ampti,
Dcvotis * populie csl tua viia seges, Trajani ingcniumde pietate refers.
Ciim le nascentem mcruerunt saecularegcm, Quidrepetam maturum animum, qui lempore nostrt»,
Ltimine ntajori fnlsit in erbe tties. Antiqui Fabii [Favii] Dde gravitate places?
Posteriiaie nova tandern sua gaudia cernens, Si veniant aliquaevariato murmure causae,
Crcscere se dixit prolis honore psiler. Pondera mox lcgum regis ab ore Quunt.
Qui quantvis esset sulilimi vertice reclor, Quamvisconfusas referant ceriainina ° voces,
Allius erexii, le veniente, capui, Nodosiclitis solvere iila poies.
La?tnsin haeredisgremio sua vnta reclinans, Obtinet adveniens fructnm, cui jtisla peiuntur,
Flnruil indemagis, spe melinre , senei ', Quem sua causa fovet, pnemia victor habot.
Anle alios fraires legali gc.niiiie nitus, Cujus clara iides vulidaradice lenetiir,
~
Ortline qtii senior, sic pietate prior i Aniea mims mittrat, quam tua verba cadant.
Pncdicat hinc bonilas, illinc sapientia plaudit, Spes P promissa stat nullo mutabilis actti,
Inier itirnmque decus te sibi qutsque rapit. ~
Polticilata semel, perpetuata nranent.
De pitiruo u pieias, et de patie fulget acumcn, lll.i dotntts propiio r pondere tuta tcnelur,
Unius in vultu .vivitutefqne patens. Qtiaefnndaiiieiito stat beue fha stio.
Quas habuere ambo laudes, lu colligisomnetj» Pum sis progenitus clara de genle Sygamber * ,
Et rcpnns solus, lege favenle, duos. Fioret iu eloquie lingua Latina tuo.
Semiia jusiiii-.., graviiatis norma refuIgeSj 'Qualises in propria docto senuone loquela,
Et speculum vittedat pretiosa fides. Quinos flomanos vincis in eloqujo?
• Edit. Ven. el Paris., regius ordb fluii. dclaberelur ih vilia ; vetfciimipsi hoVnsln
h Tres Codd. Vat., calcdvitItosles tUmidoi. Edil. prseceps
Gallia vitatii Chariberti el studia imhpklie perspecia
Ven., hostescalcavil iuniidos. Jiaberet.
' Edii. Ven. et Paris., («rrtii. atqut feroi. » pdit. Ven., ^tio portum.
d Ibid., per quem tranquilte Im'-irum. 'i Edit. Paris., regil.
• Ibid., de loiis populis. I tbid.:
1 TresCodd. Vat., melioresenis.
Consiliumsapiensalternedicere tractas.
• Charibertus, quem ex Ingunde ClotariUSSusce-
* Etlit Paris., procerestecumregis omnes
perai, tertins untu a Gn-gor. Ttiron. ntimeraiur, Vib.D m
iv Hislor. Frauc, cap. 3. Is tainen prirnns frntrtini Tres Codd. Vat., mansuetuilovitw. Edit. Vem,
dicilttr, quod GuniViariiisei Cbilib-nciis, ante Cha- vim.Edit. Paris., sic legit hunc versum :
ribertiim geniii, obierant adliuc stiperslile Clpiarto. Magnaquies, vH«esunttibfdivili-3.
h Etlil. Ven., dum patrum pietas. Miruma Fortu
nato lnc pietaieui Chariherti laudari, et yirtules n Edil. Ven., antiqui facti de gravilate.E_dit.PaTiS.:
alias exlolli, quia Gregorio Turon. leieriiniis s*i>e Autiqiiisavidegralia vila places.
vitiis noiaius indticiiur. Siiiun iiuicm in cleiicos et * Edit.
ecclesias odium satis declaravit, ctnn, uiissiiiiia Ven., ccr(ami»-voces.
P lbid. Res prouii-.a adstat.
et
Leontio, episc Burdegalensi, ejns synodo, Nun- 1 lbid. pollicitaquesemet. Edil. Paris. sic lcgit:
cupatnm pre-bylertini, qui Eiiieriinn , egiisc. San-
tonensem, :ib episcopalu remoluiu luisse nunliarel, Cuisit pacta semel, perpeluatamanet.
comprehendi jtissii, el plauslro, spiuis oppieto, \m- Edit. Ven. Illa domus pmprio se pondereh.ilate-
positnm in exsilium deporiari. De quo proindeCha- netur f. lueiur. Edit. Paris. Ibui. proprio sub pmdere.
riberlo nii-cbabei Greg. Tni., lili. l tle Mir. sainti ' Clarade ttirpe GibertiSycamtiri Gerinaiiiiepopnli:
Marlioi, cap. 20. Charibtrtutr.x, cum, exotit cleikh, unde exortus Chlodovi-us,Childerici filins, iiaier
tccleiias Dei negtigeret, detpectitque sacerdotibus, Clilolarii: c«i ingressoud Baptismtnn[uti narral Gre|.
mauit in vilia declinassel, etc Videlur ila |ue haec Turoii., I. n, c'51]. SauctusDei (ti. Reinigitis, epi-
seripsisse Forluuatus, vel antequam Cliaiiberlui scopus lUicinensis)tic infit ere facundo: Mitia depone
2,3 MISCELLANEA.— LIB. VI. 2U

Splendet in ore dies deiersa ftonte serenns, A Mitisab ore sonus suavissima dicla resuliant,
Sinceros animos nubila nnlla premimt. Verbaque colloquii snnt quasi mella favi.
Blanda serenaltim circumdat gratia vulium, Femiiieiim sextim quanlum praecedis lionore,
Laetiliampopulus regis ab orecapil, Tatilum alias supcras el pielatis ope.
Miineribttsfirgis replet lua graiia cunctos, Si novus adveniat, rccipis sic mente benigna,
Ul rnead'cia probes, plebs ntibi lesiis adest, Ac si serviliis jam placuissel avis.
0 bnnitas immensa Dei, quoediviie censti, Pauperilius fessis lua dextera seminat escas,
Qnod famulistrilinil, hoc putat csse suum , Uisegetes fruclu fertiliore meias.
Erigis abjectos, ereclos lege lueris, Unde foves inopes, semper saliaia manebis,
Omhibns in lotum factus es omne bonum . Et quem siiniit egens fit lutis ille cibus.
Protegat Omnipoienspielalis munere regem, Pervenit ad Cbiislinn, quidqtiid largiris egeno,
Et dotiiitmniservei, quein dedit csse patreih. Elsi nemo videt, non perilura manent.
Civcs le cupiani, tu gaudiu civibus addas , Cum vcnit extreinus finis conclydere mtindum ,
Plebs placeat famulans, rex pietate rcgat. Omnia dum pereunt, tu meliora petis.
CAPUT V. Ecclcsia. sacra., le dispensante, novantur,
" Ipsa domum Chrisli condis, ct ille tuatn *.
De [ad] Theodechilde Regina. Tu fabricas h illi terris, dabil ille Snpernis,
[Theridccbildem reginam egregie laudat ob rpgii Commulas nielius, sic babilura polos.
gencris nobililalein, ob cnniitaiem, ac liberalilalem Stat sine fraude luum, qnod millisad astra, talentum,
in egenos, et insaeras aedes inuniiiceniiam.] Qtias bene dispergis, has libi condis opes.
Inclyia progeniesrcgali stirpe coruscans, Qua_DominO' vivis, summus non perdis honores,
Cui celsum a proavis nnmen origo dedil. Regna lenes terris, regna i lenendo polis.
Currit in orbe h volans generis nova gloria e vestri. Sit niodo longa salus pro munere p'ebis in urbe ,
Et siinul hinc frater personat, inde pater. Felix, quoemeritis luce poreniiis eris.
Sed qnamvis niieat generosa propago parentum, CAPUT VI.
Moribusex veslris multiplicatur bonor. k Bertechilde[Ms., Berlhide].
De
Cerniinns in vnbis, qiiittquid landatur in illis,
Ornnsti [oriias]d antiquum, Tlieodecliililac, genug, [ Bcrihechildem, sive Berlhildem , sanctimoni,.lem
Mensvcneranda, decens, solers, pia, cliara, betiigna, feiiiinara, oh pudiciiiam couimendal laude, nb li-
beraliiaiem in egenoselcaplivos,obdeSi>icieiilia(ii
Cumsis prole.poiens, gratia major atlest. f- rerum caducaruni.]
Evitans ' odii causas; micat ampla polestas, Mensdevola Deo, I.eitbiUe corde coruscans
Qua. terrore minus, plus in amore venis. Pectore sub cujus Christus aniore manet.
colla, Sicamber. Plura habel Browerns de origine, tate rnagis firmaiet, cumque ex eadem nullum filium
regionis siiu, et vicissitudinibus Sycairihro.mil : suscepisset, jussit morienS ut ttadige. , ejusdeiii
qu;c vitle, si lubei. Noliishic referre sai fuerit, qtioc filius, quem ex superiore uxore susceperat, rel ctajn
de Francorum nrigiue liabel Greg. Tur. lib. n. Ilis- a se Theodechildeniuxorem duccret, puella. virgini,
lor. cap. 9, e tiuibus licet et Sycambroruin ju Get> nalione Biitli-e, Ang|oruin regis sorori, nuntto re-
inania re-ionis siiiiin ciinjiccie. Tradinit muiti, in- misso, ipiem despoiulcrat. Qtue rcgi. volniuas vel a
qnil, eosdem(nenipe Francos) de. Pannonia (uissedi- proceribns legni coiilirmata est. At virgn despoiisa,
gressos: el primum qnittem iiltora Hheni uiiuiis inco- Cjusiiuidiiiijiiiiain batttl fercns, magiiani in Vatnos
luisse,dekinciransuctolllienoThoringiamtransmeasse: classeni coiiiparat, victoi|ue Uadigeri ei capto, pef-
ibiquejuxla pagos, ve!tiiitates, lieges crinitos super fititamac sui JesereHihc conira iliiiiun lid.ui con-
ie creavisseiie prima, el, itt ila dicam, de nobiliort' siliiiin exprobial; qui coni u.ceSsitale se ad itt adac-
snorum fnmitid. QUod posteaprobaluni Chlodotechi ttim Itii.sscdixisset, ac ca teroqiiin se p;ir.iinin aflir-
Victoricitradrdere : sive Cblodoveo, ob eju. proba- niarci qtti Tiieodecliildem repudiaret, ac ipsi, u|
tam in rebus behicis vifliiiem, coilcesserunt, ut in spoponderat, intberct, ac posteriorilius officilsprio-
ipso, ejiisqiieperj_.(uofaiiiiliaregius bonos, eigratlus rem iiijnriuiii Ctnendaret, in gratiara a pticlla re-
pertnaiicrel : nti itarral idein Grcgor. Tur., et ips,i Dccplus esl. llayc iiaque causa ftiii cur Tlieodecliildis
alias ailtiot.ivii.iiis. a Radigere conjuge di.cederei, el ad suo-.in Galliam
• Ha_ccadcmfiiil Theodccbildis,cnjiis epilaphium reiuearel, qiiaui hic catisam indicari a Fortmiato mi-
posiea stfipsit: quod vide relatiun siipra lib. IV, niine (liibitq.
cap. 25. Legesis qti__ad iltud carmeii aduOlavimus. s UIIIISCotl. Vat., tendit et ille tua.
b UnnsCiid. Vat., currit i\i nrbe. h l.dit. Vcn., 1« (abriens illam lerris.
• Eilit. Veii., generis nova gratia Veslri. 1 1.(1)l. Paris., BIWsumma.
d Ibid., Ornat el antiquum. i l.tiil. Paris., leaenda polis.
« UIIIISCod. Vat., TheudeckildepenUs; alius, vel k Vix dubilo qttiii hsec Berthechitdis, clara, ut
Themdechitde. videtur, siirne nata, in niunasierio Piciaviensi Suh
t Uuns Cotl. Vat., el titans odii. Videtur hoc loco beala Radegunde ctim c-_ieris saiicliiiioniMilnis
Foriniiflius noii nbsciire cansaiu indicare ob qnatn viverel : de quibus narral Grcg. Ttir,, lib. de Gloriii
Theodechildisa Uadigere, regis Hermegisclililio, confess. cap. 10., quod : stabalcirca ferelrum(tnor-
<ui iiu_>.eiat,discesserat: qnam causaiu referl Pro- tu;e scilicet Uadegniidis) mulutudo immensa suncli-
wpius lib. iv de Bello Golhico , cap. •_(.,quamqiie monialium, ati nuineruin circiler duccniarum: quw,
hic paticis fuliet perslringere, ul huie tnco lux afftin- per itlius prwdicatiouem conversw, vilam sanclam
datur. Cutu iiai-ue lierfliegisclus, tran . Hhenum Var- agetant; quw secundiimswcttlidigniiatem, non modq
noruns rex, Tlieudechildi, filia. Thetidofici, nupsis- d'e senaivribus.,vertimetiam nciinutici &9.tyw r«#«fj
set, quo regiram snum ex iuiia cum Francis atfini- ttirpe, hat religionis forma florebant.
HS VENANTII IION. CLEM. FORTUNATI OPLRUM PARS I. 216
Despiciens mortale maluin, vilatia servans A in Gelesuinthii! funere dolorem ac questus acer-
Unde fugis lerras, hinc pelis aslra magis. bissimos describit.]
lmmaculata micans, nescis contagia mundi, Casibus incertis rerum fortuna rotalur,
Sordibus bumanis libera membra geris. Nec figit stabilem pendula vila petlem
Digna pudicitiaedebenlur pra.mia sacrae, Semper * in ambiguo sccclumrota lubrica volvit,
Virgo dicata Deo, hinc rapienda a polo. Et fragili glacie lapsibus ilur iter.
llle tenet ccelos, cui lu complexa videris, Nulti certa dies, nulli estf sua certior hora,
Quo (tiusest sponsus , hic b eris ipsa simul. Sic sumus in statu debiliore vitro.
Non cupis auro humeros, nec collum pingere gem- Dum gressu ancipiti trahit ignorantia fallens,
[raisl, Huc laiet ars foveae,quo putat csse viam s.
Sed melius casto pectore dura micas. Nescia mens hominum quid sit necis atque salulis,
Muiasli vestem, muiasti gentis honorem , Lucifer an viia h, mors sibi vesper erii.
Cutn thalamis Domini sponsa juganda venis. His premimur tenebris ignari sorte fuluri,
Quara meliore via, meruisti vota tenere, El vaga tam fragile bxc tempora lempus ha-
Quando Crealori forma creaia places. [benl.
Pauperibus largas das esurientibtis escas, '
Toletus geminas misit libi, Gallia, lurres.
Nescit habere famem, qui lua tecla petit. Prima stante quidem, fracia secunda jacet.
Qui sine vesle jacet, tegmen pietate ministras , Alta super colles, speciosa cacumine pulcbro,
Unde calet niidus, frigora nulbt c timens. Flatibus infestis culmine lapsa ruil.
Ie redimente pia caplivi vincula laxant, Sedibus in patria. sua fundamenta relinquens,
Quaesolvis vinctos, libera sempereris. Cardine mota suo, non sletit una diu.
Dislribuis censum, nulli sua vota negando, De proprio migrata solo nova mersil [mors flil]
Diviliasqne luas omnibus esse facis. [arena,
Colligis in ccelisquidquid dispergis in arvis, Exsul et his terris, beu ! peregrina jacel.
Semina nunc fundens, post meliora roetes. Quis valet ordiri tanli praesagialuctus,
Quidquid habetmundus, fugitivo iramile transit; Slamine quo coepit texere flenda dolor ?
Tempore lu modico semper hahenda facis. Cum primura algenles jungi peteretur ad arctos i,
Hic tibi longsevissit vita superstes in annis , Regia regali Gelesuinlha toro.
Rur.us in xternum sit tibi vera salus. Fixa Cupidineiscaperet k ul frigora flammis,
f<
' Viveret et gelida sub regione calens.
CAPUT VII. Hocubi virgo metu, audituque exlerrita sensit,
De Gelesuintha *. Currit ad amplexus, Goisuinla, l luos;
Tunc matris collecta sinu, male sana reclinans,
[Gelesuintha., Alhanagildi, Goihoruro in Hispania Ne divellatur, se tenetm, ungue, manu.
regis lilia., qua. Chilperico nupserai, necem per-
acerbam prosequitur lugubri hoc carmine, in quo Bracbia conslringens nectit sine fune catenam,
01 Goisuintliae, matris ejus, lacrymas, et aliorum Et matrero aroplexu per sua membra ligal.
• Edit. Ven., hinc rapienle polo. ad regias nuptias, magno cum bonore, ducta in Gal-
*>Unus Cod. Vat., huc eris. lias, illic jussa esta conjuge occidi.
* Edit. Paris., times. ' Unus Cod. Vat., Tolletut geminant. Duarum lur-
d De Gelesiiiniha (quse ab aliis Galsonta, et Gala- rium nomiue indicantur Brtiuichildes et Gelesuiniba
•uentha nominala est) ejusdemque nece aliqua dixi- ipsa, germana. sorores, Athanagildi, Gothorum in
mus in Vita Fortunaii, num 45..Nec vero alienura sit Hispania regis , filias.: quaruin altera nupserat Sigi-
ejus mortis cansam cx Greg. Turon. , lib. iv Hisi. berlo snperiore anno, quam Gelesiiintham Chilperi-
Frauc, cap. 28 , bic paucis referre. Cum itaque ea- cus duceret, ut notavimus in Viia Fort., n. 45. Go-
dem magnis precibus , ac_M.iisa Chilperico ad nu- thorum vero reges in Hispania Toleti regiam sedem
ptias expostulata et impetrata fujsset, necveromi- habebant.
nimum a conjuge diligeretur, idrjne non lam fortasse D ] i Gallia indicalur ad Arctum posita, si Hispaiiiam
conjugali ex chari,tate, et necessitudine, quam quod respicias, unde Gelesuintha discesserat.
k Edit. Ven. et duo Codd. Vatic., cuperel hue
magnos tliesauros ex Hispauia secnni detulisset, non fri-
mullo post gravi inler se discordia dissensere. Nam gora. Edit. Paris., fixacupido reis cuperet hue.
cum rex in Fredegundis (quam se dimis.urum potli- i Goisuiniha, sive, uli scribunt alii, Guiiinesueii-
citus fuerat) impudicis amoribus voluiaretur , idque tha , Athanagildi priinum uxor fuit, maler Bruni-
illa indigne terens in llispaniam regredi vellet, Chil- cbildis et Gelesuintha.. Aihanagildo atitem vita fun-
perictis, iusidias subdole tegens, in struto suo jupru- cio , nupsit Leuvichildi, qui regmim post Alhanagil-
landam curavil; ac paulo post Fwdegundem rece- dum fueral adepius; quo iteiu mortuo , a Keccba-
pit, quro deinde eju-dem exitii causa fuit, uti narrat redo, Leuvichildis filio, lanquam niater suscepta et
Airooinus, c 57 Hist. Franc. et Ado, iuChron., habita est, cuni esset noverca. In Reccbaredum po-
sexla ictatc. stea CIIIIIUldila, Ariano episcopo, conjnravit, ul uar-
. * Unus Cod. Vat., secum in ambiguo. Iiem Edit. rat Joan. Biclar., abbas , ad an. 3 Reccharedi. Huc
Ven. mulier Arianarum pariium studiosissima fnit, ac
t Unus Cod, Vat., nulli sua. plures saepe lurbas in Hispania, adversus Cntliolicos
t Ktlit. Ven. et Paris., que putat ettevim. movit. Lege Greg. Tnr., lib. v, cap. 59, ileui lib. iv,
b Edil. Ven. etin unoCod, Vai., «n.Kt. mor«,quod C. 58, lib. ix, c 1 Hist. Franc
placel. Edit Paris. , an vita est. Hujusce poematis m Edil. Paris., ungue manus.
proo-miumoptitne copvenHfortunseGelesuintbx, quae » gdil, Ven. et Pari^., sine fine calenam.
217 MISCELLANEA. — LIB. VI, 3.18
Illis visceribusretineri filia poscens, A Exlensis palmis quis curral ad oscula, vet quse
Ex quibus ante sibi lucis origo fuit. Cervici insiliant pendtila raembra meae?
Commitlens secura ejus se fasce levari, Quem teneam gremio, blantfo sub fasce laborans,
Cujusclausa uteri pignore tuta fuit. Aut leviore manu verberer ipsa joco?
Turo geraiiu fit nieesta domus, strepil aula lumuttu, Nec le ferre sinu, quanquam sis adulta, gravarer,
Reginaefieiu plorat et omnis homo *. Quae milii dulce nimis, et leve pondus eras.
In populi facie lacrymarum flumina sordent, Cur nova rura petas, iilic ubi non ero mater?
Infans, qui affeclum nescit, el ipse gemit. An regio forsan non capit una duas?
Instanl legali, Germanica b regna requiri, Quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu,
Narranies longa. lempora tarda viae. Gaudia cui pereunt, lempora flettis erunt.
Sed matris moii gemitu sua viscera solvunt, Plorans perdam oculos, ducens mea lumina te*
Et qui competlunt, dissimulare volunt. [cum,
Dum natae amplexu genitrix nodata c tenetur, Si tota ire vetor, pars mea te sequitur.
Praelereunt* duplices, tertia, quarta dies. Turo proceres, famuli, domus, urbs, rex ipse re-
Instant legati nota regione reverti : [mugit,
Quos his alloquitur Goisuinttia gemens : B Quaque petisses ' iter, vox gravis una gemit.
Si feritate trucis e premerer capliva Geloni ', Progrediere foras tandera, sed turba inorosa,
Forsan ad has lacrymas et pius hostis erat. Solvere duni properat, se properando ligat.
Si nec corde pius, cupidus mihi « cederet hostis, Hinc tenet afteclus, rapit inde tumullus euntes,
b Ut natam ad pretium barbara praeda daref Sic per utrasque vices ftebile fervet opus.
Si neque sic animum velil inClinare cruenlum, Alter abire monet, rogat alter amore redire,
Malri praestarei, quo simul irel iier. Sic varianle fide, hic trahit, ille lenet.
Nunc mora nutla dalur, pretio neque flectimus ullo. Dividitur populus, per regna novella m vetustus,
Qui niliil indulget, saevius hoste nocet. Stat n paler, it genilus, siat socer, itque gener.
Post uteri geroitus, post multa pericula parlus, °Qui vidit strepitum, pairiam migrare putaret,
Poslque laboris onus, quod grave feta tuli. Et quasi captivum crederet ire soluni.
Quae genui, nalae matrero me non licet esse ? Procedunt portis, serraco " in ponte retento,
Ipsaque naturae lex mihi tota perit ? Protulit hoc flelu Gelesuiniha caput:
Affectu jejuna meo, lacrymosa repellor : Sic gremio, Tolete, tuo nutribar, ul aegra,
Nec pietas aditum, nec dat origo locum? Excludar portis tristis alumna tuis?
-*
Quid rapitis ? differte dies, cum ' disco dolores, Quoque i magis crucier, prodens mea vulnera
Solamenque mali sit mora sola mei. Stas felix r regio, cur ego praeda trahor ? [luciu,
Quando ilerum videam, quando haec roihi lumina i Antea clausa * sui, modo te considero totam,
[ludant, Nunc mihi nola prius, quando recedo feroz.
Quando iterum natae per pia colla cadam? Hinc te dinumero cnrrens per culmina visu,
Unde precor tenerae gressum spectabo puellae, En ego de nuroero non ero sola tuo.
Oblectetve animos roatris etipse jocus? Crudeles poriae, quse me laxastis eunlem,
Post causas, quas regna gerunt, ubi iiioesla recli- Clavibus oppositis nec vetuistis iter,
[nem ? Anlea vos geminas adamas peira una iigasset
Qtift colat affectu, lambat k et ore caput? Quam daret buc ullaro janua pansa viaro.
• DuoCodd. Vat., omnishonor. constitutum fuerat sub Ataylpho, Goihorum rege.
h Francorum regnum, uti alias jaro diximus, vel Videcl. Mural., Annal. Iial., ad an. Ui aerae Vulg.
in Geriiianiani procurrebat. " Edil. Ven. tlat paler, et genilor, stat
c Unus Cod. Vat., nudata tenetur, corrupte. soeer, atque
gener.
" Edit. Paris., attant qui trepidam.
4 Edit. Paris., duplex.
' Ven. Edil., ti feritate iruci : D r Edit. Paris., serrato..-.. retenti. Serracum vehi-
t Geloni feri ac barbari Scythia. populi, iidem ac culi genus erat in Gallia. Idem vocabulura usurpat
Gelliae,qui in bellis falce armali pugnabant : de qui- Fortun., lib. VIII, c. 1 , sic loquens de Radegunde :
bus Sidonius , epislola 1, lib. iv, qum mandala (qui- Splendidaserraco quondarosubvectasuperbo,
bus Sidonitts ab adolescenlja sub Eusebio fuerat in- Nuncterit obsequioplaniamodeslalutuv.
slilutiis) si quit deporlaret philosophalurus aul ad Vel apud profanos auctores occurrit mentio ejusmo-
pjludicotat Sicambros, aul ad CaucasigenasAlauos, di vehiculurum, quae serraca nominabantur, lieet illa
aul ad equimulqas Gelonos, beslialium rigidarum.que videantur ad viliores usus fuisse adhlbita.
nationumcorda cornea, fibrmquegtaciates procul dubio Juvenalis,
emollireniur,egelidarenturque. saiyr. 5, usurpat liancvocem, inquiens :
e Edit. Parts., crederet. Frigida circumaguntpigri sartaca Booles.
b Edit. Paris., ul nec tum ad..„ darer. In Vulg. legcbatur terra cum ponte retenta, adversan-
' In Edit. Ven. uno Cod, Vat., dum ditco ttt- libusomnibus Mss., ut nairiit Brow.
bores. 1~ Edil. Ven., quodquemagis.
i Edit. Paris., claudenl. Ibid., Infelix regio.
k Unus Cod. Vat., lambiat ere. ' Hic indicari pulo custodiam ac.diligentiaru qua
1 Edii. Ven., quaque petisset iter. Gelesiiimh,., adbuc virgo, palerna in domo servaba-
" Videlur hoc referri ad regiHim Golhorum in Hi- tur, ab urbis aspeclu et civiuui oculis reraota.
spania, quud sxculo anteccdeute ij. iu regiouibus
219 VENANTllHON. CLEM. FORTUNATIOPERUM PARS I, MC
Urla pi« plus fuerag, si murus tota fuisscs, A Te fugiente errans aliena per oscula eurram,
Meintt *. ul ne sineres, cingeret alta, siles, Et super ora geniens ubera sicca premam.
Pejfgo,igpota locis, trepjdans, quidnam antea discam De facie infantum plorantia lumina lamban;
Gentem*.,animos,niores, oppida, rura, oemus; Et teneras lacrymas insaliata bibam.
Queju precor invcniain peregrinis advena terris, Tali polu l ulinam vel parte refrigerer ulla,
Qyp mibi nemo vepis, ctyis -, amice, parens? Atit plorata avide m miiiget unda silim.
Dic, si blanda poipst culrijf alieua placere, Quidquideril, crucior,'nulla hic medicarnin.prosunt,
Quaelavet ora manu, vel caput ornet acu,? Vulnere disUiio, Gelesuintlia, luo
Nulla pu^lla choro, neque cp|laclauea Uidal: Qua rogo, nala, manu ehara haeccoma pexa nitebit?
Hic pea blandilies, hic meq ~~\t~\ jaces. Quis saj 1.3 placidas lambiata ors geiias?
Si me non aliler, yel nuda sepulcra leuerent, Quis gremio foyeat, genibus veliat, ambiat uina ?
Non licet hic vivi d, hic mihi dulce mori. Sed tibi pra_ierroe non ibi mater erii.
Non fruor amplexu, neqqe . visu plena receda, Quod superest, gemebundus ° amor boc mandat eunti:
Quae roe diniiuis, dura Tolcle, vale Sis preeor o felix, sed cave valde P, vale.
Sic ftfceqsi animi lacrytnarnm Humina rumpunt, Mitle avidae malri, vel per vaga fl-bra, saluleni,
Fixtts et irriguas parturit ignis aquas. B Si venil, ips^ mihi nuntiel aura bnni
[bonumj.
ilinc itcr arripiunt geniirjx, nata, agmjna flenlum, Filia tuiu validis geniiricis onusta querelis,
Nec piget obsequiinn ' raaler anliefa sequi. Tristis, inops animi, nec vajitura loqui;
Deducit dnlcepi.PCrarpara yialica natam, Clausavoce diu, vix fauce solubile fandi,
lmp.entur valles fleiibus, a|(a iremunt. Pauca referl, cordis vulnere lingua gravis:
Frangilur el densus vacuis ululalibu^ aer, Majestassi celsa Dei mihi tempora vellet 1
IpSa reperctisso murmnre silva geniil. Nunc dare plus viise, norj daret isla viae.
Dat cansas s.pa.Mie geniiri*;. ut longiusiret, yilima sed quoniam sors irrevocabiiis inslat,
Sed fuii pptanti lempus, ilerque breve. Si jam nemo velat, qua Irahit ira sequar.
Pervenit, quo maier ajit, spsq inde reverti Haecexlrema r larocn loquar, et memoranda dolori,
Sed quou.velte prius, ppstea nolie fuil, Ilinc tua non lua s sunt, Gtiisuintha, vale,
Rursus adirecupit via qpa. h fert iqvia matreni Oscula sic runipunt, et fixa ori.' ora repellunt,
Quafh prpceres retincnt, ne tenerplur iter. Dumse non possnpt, aera lainbit amor.
Hasrebantin se ainplex;e, pariierque i reple,xae, Hinc pilente u petens toca Gallica ~, Gelesuintha
lucipitltlc gemilu Goisuiiillia fero : p Stabat fixa oculis, trjstis, cunte rota.
Civibus arapla luis, angqsta flispania ma(ri, Et contra genitrix pqst naiam lumina tendea»,
Et regio solis I, t&mcilo clausa mijii. Uno slanle Ipco, pergil el ipsa siiuul.
Quaelicct a Xephyro caliduni percurris in Eurum. Tola tremens, agiles raperet ne mula quadrigas,
Et •deThjrrenp .'fe*t^is adOceanum. Atil equus impatiens verteret axe rotas.
Suflic.ens pppulis quapitfis {egJQpihusampiis, Sollicitis oculiscircumvolitabat amantein,
Quo est mea nata absens, (crra roibi brevis es llluc mente sequensqua vla flectit iter.
Nec minus hip sine te erraqs ~l pcregrina vjdebor, Saepeloquebalur quasi secum naia sederfct,
Inqne loco proprio ciyis, et ejsul ero. Absenlemque manu * visa lenere, sinu.
Quae.oquid inspiciant oculi.quera, nala, requirant Prendere se credens, in ventum T brachia jactat,
Quae mea nunc lecqm hirolna ducis, ampr ? Nec nalan. recipit, sed vaga flabra fcrit.
Tu dolor unus eris, quisqiiis mihi luserit infans, intcr tot comitesunam spectabat euntem,
Amplexu alt*riuslu jnihi ponduseris. Sola videbaiur qua mius ibat amor.
Currat, gtet, sedeat, fleai, intret, et exea. alter, Plus genitrix snspfensaaniino quam filia cutTu^
•Solameis ocalis dukis imago redis. •Haectjtubaus votis ibat, et illa roiis.

* Un»s Cod. Vat, meireat ne. • In Edit. Ven. et tribus Codd. Vat., timebundut
b Edil. Yen., mores, gentem, animo*.Tres Codd. D amer.
Vat., owileni,morei,«nimo., invilometro.Ms,, gentet. f Duo.Codd.Vat., vade, vale.
• Euil, Yen., duleit, amice, pareni. % God. Vat., i«mp„.« vetit.
d Edit. Ven., non licel hie vivas. Unus Cod. Vat., ~ Unus
Unus Cod. V«t., extrema hmztamen. Edit, Ven.,
vivere. Edit. Paris,, viverenon licet hic. ~ £dit.kae tmdem.
esttema
*Hm.
*'Et\\t.
' yet\., amplejcu,qum visu. Puris.,
DiVoCodd. Va|., nec piqel obtequii. Edit. Ven., * Edit. Ven., (ixa priara repetiunt; corrupte.
nee placetobsequii. Kdil. Paris., nec pudel obtequiis. « Pilens , seu pilentum, g.nu« vehiculi est, qw»
( Edit. Ven. eliinusCod. Vnl., causas spalih. malronae uti consiieveKmt. Ab llispanis invetiluu. il-
h Unus GM. Vat., sttt, ~wtefert. lud est, sicut peloritum a Gallis. Illud duabus rolis,
i Ms., reflexte. hoc quatuor consiabai. Horal., Iib. n, episU i :
i Edit. Vcn. etnnus Cod. Vat. et Edit. Paris.* et' E-sedafeslinant,pilenta, patorrita,naves.
regio toli tam cilo, quod <*J:icet» v Unus Cod. Vatic., loca Galliarun-Gelttuintiia.
k Edil. Ven., et de stirpe ttoHtitendit. - Edit.
1 Jls., etiam. Veii., absentmqt-etnanum.
7 Duo Codd. Vat,, »'n i>enloibrachiit. ttetn Ven.
Edit., aui plorettaavidw.
n Edil, Ven., Umibet*t oxe ftnat. Edit.
%-i MISCELLANEA.— LIB. VI. sit
Donec longe pculo, spaiioque evanuit amplo, A Thrax e, Italu«, Sfcylha, Pcr^a, Indus, Geta,
Daca,
Nec visura altingit, dum legit utnbra diem. Htijus in eloquio spem bibit, arroa capil. [Kritanttus
Ipsa putat dubios nala.se ceruere vulius, Sol radio, liic verbo genilalia ^ lumina fudit,
Et cuni fonna fugii, dulcis imago redil. Monlibusillediem, mentibusisle fidem.
0 nomcn pieiaie calens, o cura fidelis, Hanc ego nempe < novus 1 conspexi pfaetereitnterh,
Quamvisabsenii quid nisi maler eras? Molliler argerui turre rotante vehi.
Fleiibus nra rigens, lamenlis sidera pulsans, Materno voluit pia quam Ra.degui.dis-tnorq
Singula cnmraemnr:insdulcia, dura, pia, Cernere *>' ferventer, si daret ullus opem.
Mobilis, iinpaiiens, meluens, flens, anxia mater, Sa^pelamen missis l, dulci sibi dnlcis adha.si>^,
Quod sequeris lacrymis, atigurat b altns aropf. Et placide coluit, qttod modo trisle dotet.
llla tainen pergil qua iriia viain orbita su'cai, Turonicas terras Martini, ad sidera iioli,
Quisque snis vacuosfletihus implet agros. Inde peiii, lento cpntinuante gradu.
Inde Pyrenaeasper uubes transilit Alpes, Vigennaeta volucer transmiliiiur alyeusalno",
Quaque pruiunsis Julius c alget aquis. Ttirba ° comis rapidis alveqs P exit aquis.
Qua nive d caiientes fugiuiu ad sidera nionles, Excipil inde repens vitrea Liger algidus unda,
Atque super pluvias exil acutus apex. " Quo neque vel piscent levis" arena tegit.
Excipii binc Narbo e, qua littora plana remordens. Pervenit, qua se piscbso Sequana Auciu
MilisAtax t Rbodani molliler inirat aquas. In mare ferl, jnnclo ItotltomagenSe' sipu.
Post aliquas urbes, Pictavas alligil arces, Jungitur ergo toro regali culraine vifgo,
Regali ponipa praeieteundo viam. Et magno roeruit plebis amoretoli.
Inclytus ille quibus vere amplus llilarius pris, Hos quoque nlliiieribus permulcens, Vocibu*illos,
Et satus, et situs est ore tonante loquax. Et licel ignotOSslc facit esse suos.
• lb\d., quid tequeris. ras neclo, etc (Secundte curw noia.)
b Edil. Paris.. <i'l«r. t Atax fliivins est vulgo V\ude,(\n\ NafbOheni
c Miror hic Browerum opinatum fnisse Fortuna- alluii, et iisdem postea, quibits Rhndatius flult, «iquis
tum errore lapsnm , extremis Pyrenmis jugis , versus imniiscetiir, ut animadveriit Sirinoiidiis ex kitc For-
mare Mediierraneum orm Galticm, Juliorum nomen Itinali locu in annot. ad epist. l^ lib. u Sidouji. Vi-
indere, ctnn lam aperle mensis Juliiis fiic a Fortuna- desis et Fredeg. Scbolast. Cliron. coniinuat., p. 5,
to iiidicetur, quo tempore , etsi inediis aeslaiis in ~~- c 109. Browerus pro Arttti se AiacWfti_xSidunio
doribus, in PyrenanisAlpilius pritioas ac nlves con- resiituisse referl. Fnvet hui« hsciioni Ven. Edii. et
crescere solitas alibi tiadidil ipse Fnrtimaius. Ita '- dno Codd. Vat., qui habent: Miti* , Alax, i.Aeifa-
lib i, cap. 1, de sno loqueus itinere, ail so Pgrenwis -*nus, etc.
occnriisse , jtttio mensenivnsis:et snpra scribens de s Edil. Ven. coffup.e habet:
Bruiiichildis iiinere ex Hispania in Galliam , lib. vi, Traxil recta aliis Indus, Geta, Pcrsa, Bfitannns.
cap. 1. Pyrena:anim Alpium perpeluas nives satis h Tres Codd. Vat., generatia luminh
declaral lns verbis : fuhdunt. Ilem
Per liiemesvalidasnivibn., AlpemquePyrenem Edit. Ven.
Perqu^ truces populosvectaest. > Edit. Paris., wrbem.
Perper.itii iiarftae Orowerns puiat FortHnatum Julii J Vitlequaediximu- in Yita Fortun., |iuro 34.
nonien, quod, ait, Alpibus in Italia tribvendum etl, k Kdit. Paris., ftrventem.
ad Pyreuo.ajug-.it.ansiulisse. 1 Prave ih Vuij*., ut animadveriH CrnwernS, si-
d Kdil. Paris., candentes. cuti et in Edit. Ven., mitis legiiur pro niiuii. Mitsa
• Narbo civitas, unde GallSa Narbonensis, qnae qttippe pro iilieris seu nuntiis psurp-iiittir a Fotlu-
otim Bracata dicebatur , postea Narbonensiset Vien- nato. Itii ipse sct ibeps ad Attacliini, sub nomine ac
nensis dicia , pars incrid onalis Galltae vegiouis ad persona Rli-degnntlis, ait :
mare llediieir.uienin posita , ut referi Tiltenioiiius. monasleriomissis,rdfeo,saeperequlras.
Galiiam hnfic t.rbcm Meque
Gcihi, Ataulptio dnce, ingresfi, m Vigennw vocein relinuil Brow. qliam et Ai-
occiip.irtiiueltcnuere; sed inde a Constauiiocomiie moiniis
enpnlsi , in Hispaniatn secessertiiit an. .1.. Ilnc in proferl lib. I , cap. 21 , narrans Clodovetiin
deinde uibe poiitus esl 'I hcodorictis Jii.nor , Gotliu- expeditione adversus Afuicuiii ftiinieii boc Iraje-
ruin ac Visiguitmruin fex, fiVaghiTheoilorici li.ius, uP>cisse baud procul a Turoni. et Piciayu. Qerst illa
sid aii. ili2. Vide Sirmoiid.. in anUotai. ad taV- vox in Ven. Edil., ac versus maneus relinr|uitur, Est
men 23, Sidon. Apoll., ei Mivrat., iii Ann. Iial., ad antem Vigenna, seu Viennu, ul ibideui noial. lirew.,
an". /_1;5. Laudat Narbonem Si.lOhiuS, ac Mnrlimn rivtis haiitl procul a Lcmovicibus exorieus, qui aliis
appellat, urbis illius robur ac vini atlversus GoiVio- iiucttis aquis mox Li^erim subit.
rmn impetus declarans , ut pulal Sirinondii. eodeni " Alnus pio navi, seu porlorio, accipiipr, ex al-
loco. (Primm curm nota.) — Adverie, Ni.ibpheln non nis arboribus confecto. Fridegodus, in Vila saucli
a Sidonio soltnn, sed a veiusl.or.bii. eiiaiii Stripto- Wilfridi episcopi, quae exstal saeeulo ui Bened.
rilitis Martium appetlari, ct inler hOs _,Mnr.o Ttil. in pai t. i, pag. 188, eadein voce sub eadem sensu uti-
Oraiione pro Marco Foruejo : quwdni.men Urbi illi lur, inquit ns :
atlrihittiim alii volunt, qu .tl Caius Catsar colonos eo Nilmettiens«rgo pertrtnsit gramin»tulo,
ex Mntij legione dcdnxerit : alii vero (tnter quos Securusquecavasiulral velociteralnos.
Vcllejus Patercuiiis) qnod illnc Ooloniadedicw sit • Edit. Paris., Comes.
sub Porcio el Martio Con.ulitins : a <|<ioposlrcuio t Edit, Veii. et tres Codd. Vat., ataerts itit
Nurbo Mariius cogiioiniiialiis ineril : qnod ejus fnrte
opera in ea Colom.ideducenda pr.cstileril. Quocirca aquis. i Veh. Edit., lenis arenq.
l.idnnius veterein ejus appellatiouem ad lclnporuin ~ Gelesuiniha. chm CbilpferiC» tttjtlio-
stioruiii raitoiietn, et fotlunani iireoniniod.ivit; id, magiNupiias celebratas fuisse Conjicit ex lioc toco Biti-
quod liitc jijiis verba indicant : Dtim apud Nurbo- weius.
'em, quondam Martiut dictum, sed nuptr facium mo-
ms VENANIII IION. CLEM. FORTUNATIOPERUM PARS I. 224
Utqne iideiis ei sii gens, armata per arma, A. Hanc rogo germanae mandasli, cbara, salutem,
Jural, juresuo se quoquelege ligat. Scripta tuis digitis hoc mihi chara referl?
Regnabat placido componens iramite vitam, Sollicilis oculis exspeciabam, unde venires,
Pauperibus tribuens advena mater erat. Non agis m illud iter, quale precata fui.
• Qnoqiie magis possit regno superesse perenni, Oplavi Gallis te ut httc Hispania ferret,
Catholicsefideiconciliata placet. Non te hic chara soror, non ibi roater habet.
0 dolor, insignis quid differs tempora fletus, Extremo obsequio non huc Brunichildis adivi,
Lugubre.que vices, plura loquendo b taces ? Si tibi nil vivae, morlis honore daretu.
Improba sors hominum, iroproviso condila c lapsu, Cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos?
Tot bona tam subito sorle volante - voras. Auribus aut avidis ultima verba bibi?
Nam breve lempus babens,consorti • nexa jugalis, Officiumtristi nihil impendi ipsa sorori,
Principio vilae funere rapta fuit. I Membra, manus, faciem nec manus isla tegit.
Praecipili casu, volucri praevenla sub ictu, Non licuit fundi lacrymas, nec ab ore resorbi,
Deficit, et verso lumine lumen obit. Frigida nec lepido viscera fonte lavo.
Infelix nutrix audito funere alumnae, Nutritas pariter, junctas regionibus isdem,
Exanimum ad corpus vix animala volat. " Cur ad mortis iler dividisalte dolor?
Ipsa inler famulas incumbens prima lidelis, Sicqtie' relicia soror casu laceraiur ademptae,
Haec tandera potuit, clausa dolore, loqui : Haccvocat, illa jacet, nec repetita redit.
Sic placidaematri promisi pessima nulrix, Germanaevalidos audit Germania fletus,
Te longe incolumem, Gelesuintha, fore. Quaque recurrit iler, qucstibus astra ferit.
Sic exslincta meum mea cernunt lumina lumen, Nomine saepevocans te, Gelesuintha, sororem;
Pallida sic facies, qna rubor anle fuit? Hoc fontes, silvae, flumina, rura sonanl.
Dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquelas, Gelesuintha taces ? responde ut muta sorori:
Quid referam ad matrem, si remeare licet? Respondent l.ipides, mons, nemus, utida, polus.
' Hoc supra tantos peregrina secuta labores, Anxia, sollicilans ipsas inlerrogat auras,
Pro vice tale mihi munus alumna refers? Sed de germanaecuncla salule silent.
Optabas pariter nobis vitam, atque sepulcra, Nunlius hic subito fluvios transcendit et Alpes,
Qute tecum vixi, mc sine passa inori? Mcerorisquegravis lam cilo penna volat.
Ordo utinam viiaejuvenique, senique fuisset. Optandum fuerai, postquam loca cuncta replesset,
Te sianle incolumi me prius ire neci. c Tardius ad malrem hic dolor iret iter.
Vix paucas " profert, vocerorapitalter ab ore, Sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit,
Nec valet una loqui, quod videt aula gemith. Ac dubium credit, dante timore fidem.
Interea vehitur iristi lacrymosa ' feretro, Mox igilur matris jaculans dolor attigit aures,
Soluil et exsequias obsequialis amor. Anxia succiso poplite lapsa fuit [ruit].
Ducitur i, ornatur, deponilur,.undique fletur, Audita de morle una mors altera pulsat,
Condilur et lumnlo sic peregrina suo. Et pene incolumi corpore ° funus erat.
Nascitur hic subito rerum mirabile signum, Pallida sufluso tunc Goisuintha rubore,
Dum pendens lychnus lucet - ad obsequium. Molliter haecanima vix redeunte refert:
Decidit in lapidem, nec vergii, et integer ar.it. Siccine me tenero natae solabar amorc,
Nec viirutn saxis, nec perit ignis aquis. Ut mea nunc gravius viscera vulnus F aret?
Fama recens resides germanaeperculit aures. Si noslrnm jam Itimen obit", si nata recessit,
* Quid me ad bas Iacrymas invida vila leues ?
Affecluquepio sic movet ora soror J;

• Ms., quaque. k Edit. Ven., lychnus venit ad obtequium. San-


b Edit. Ven., plura loquenda taces. j)
~ Edii. Ven. et duo ctus Greg. Turon., I. iv Hist. Franc, c. 28, refert
Codd. Val., qum improviso 0 ostenium, quod hic memoratur a Fortunaio, et addit
abdila lapsu. lychntim e sublimi delapsura, non modo coiifraciiim
d Edii. Paris., fugat. non fuisse, sed etiam iia a pavimenlo fuisse exce-
e Edit. Ven. et duo Codd. Val., contonia nexa a ptum, ut, cedente hujus duritie, medius jam delbs-
jugalis. sus fuerit.
1 Edit. Paris., hmc propter. 1 Edit. Ven., ora sono.
~ Edit. m Edit. Ven. el duo Codd. Vat:
Ven., vix paucis profert vocem.
b Duo Codd.Val., aula gemi.
' Tres Codd. Vat., lacltrymata feretro. ltem Edit.'• Qnaleprecatafui, non magis illuditer.
Videlur BrunichildU scripsisse ad sororem , quo ad
Ven.
j Posl bitnc versum : Ducitur, ornatur, etc, in se.vcnirei, de reditu in Ifispaniam collalura.
n >i Unus Cod. Vat., pinno votal.
Ven.Edit.sublexuiitnr versus.qui perlinenl ad cap. 5 " Edit. Ven., incotumi funere, funus
lih. vu, nc ii qtiibus absolvitur pracsenspoema, irans- erat, cor-
feriintur ad c 4 I. viu. Itn el in uno Cod. Vat.• rupte.
P Edit. Paris., alit.
Drow. ipse fatetur se carmen istud recollegisse exx q Edit. Ven., lumen abit.
plnribiis parlibus, in aliis carmiuibus Foriunati>' ' Edit. Paris., sic legit hune versum :
djsper.is. Hus ad quid lacrjmasiavida~~~vocitas.
225 MISCELLANEA.— LIB. VI. 22t
Errasti, mors dura nimis, cum tollere matrem A Vitaesigna tenet, vitreo cum vase cadente,
Funere debueris, sors tibi nata fuit. Non aqua reslinxit, nec petra fregit humi.
0 utinam mersis crevissent flumina ripis, Tu quoque, mater, habes consultum voce h Tonantii,
Naufragaseu fusis terra natasset aqnis, De nata etgenero, nepte, nepote, viro.
Atta Pyrenaeitetigissent sidera naontes, Credite, Clirisiicolae, vivam, quia credidit illa,
• Aut vitrea glacie se solidasset iter, Non hanc flere decet, quam paradisus habet.
Quando relaxavi le Gelesuintha, sub Arcto, CAPUT VIII.
Ut nec rheda rotis, non equus isset aquis!
De horto Vltrogothonit > reginm.
Hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat,
Non posse amplexu vellere, naia, meo. [Horli a Childebcrio rege olim consiii, quique tunc
ab Ultrogoiha, ejtis conjuge, tenebatur, amosniia-
Paroimusvolis alienis, jussa seqnentes, tern describit; inde pccasionem sumit ad Childe-
Promissa exisii, non redilura mibi. berti ipsius laudes celebrandas. ]
Hocerat altus amor placida dulcedine natae, Hic ver purpureum viridantia gramina gignit,
Quod teneris labiis uliera pressa dedi. Et paradisiacas spargit odore rosas.
Cur liinc lactis opem produxit vena mamillae? Hic lener aestivasdefendit pampinus umbras,
Cur alimenta dedi, nec habitura fui ? " Praebel el uviferis frondea tecta comis.
Saepesoporantem furtiva per oscula suxt, Pinxeruntque locum varialo germine flores,
Ut leve dormires, viscera supposui. Pomaque vestivit caudor, el inde rubor.
Optasse extremum de te quid profuit illud, Mitior hic aestas ), ubi molli blanda susurro,
Luderet utb gremio parvula neplis avi Aura levis semper pendula mala qualit.
Nec felix vota, aut infelixfunera vidi, Haecmagno inseruit rex Childebertus amore;
Perdidil heu! nimius hoc labor, illud amor. Charius isia placent, quae manus illa dedit.
Partilis lacrymis soror hinc, inde anxia inaler, De cultore trabit mellitum plania saporem,
VocibuslirccRhenum pulsat, el illa Tagum c. Forsan et hic lacitos miscuit ille favos.
Condolethinc Batavus d, gemit illinc Bethicus ' axis, Regis honore novi duplicata esl gralia pomis,
Perstrepit hoc Vachalis ', illud Hiberus aquis, Nare suavis odor, dulcis k in ore sapor.
Tot lacrymis . slillasse sat est, sed ab imbre vaporis, Qualiter ille hominum potuit prodesse saluli,
Non relevanda sitim, gutta ministral opem. Cujus et in pomis tactus odore placet ?
Affeciussi forie potest mitescere, dicam : Felix perpetua gciiereiur ab arbore fructus,
Non ea flenda jacet : quae loca laeia tenet. o Ut de rege pio sit memor oinnis homo.
Dicite si quid ei nocuit, quam tempore lapso, Hinc iler ejus erat, cuin limina sancta pelebat,
Morlis iter rapuit, vita perennis alit. Quaemodo pro meritis incolit ille magis.
Quaemodo cum Stephano, ccelesii consule, pergit, Antea nam vicibus lnca sacra petebatl amatus,
Fulget aposlolico principe clara Pelro. • Nunc lamen assidue templa beata tencl.
Malre simul Domini plaudens radianie Maria, Possideas felix haec, Ultrogolho, per aevum,
Rege sub aeterno milital illa Deo. Cum geminis m natis leitia niater ovans.
Conciliata placel, prelioso funere fulget:
CAPUT IX.
Dcposita veteri, nunc slola pulcbra legit.
Atque uiinam nobis illos accedere vullus Ad Cantum» blandum villam; de pomisdictum.
Cedat amore Deus per mare, per gladios. [ Cum Fortunatus ad villaro Canlum venisset,

• Edit. Paris. sic legit hunc versum : lapsusque in oecasum, Belgicam Galliam Neomago
tenus appetil, qiiain urbem, Francorum regum palatio
Vilreavel glaciesconsolidasset iter. oliminsgnem, latioretiam et placidior atluit; ac inde
b Ms., gremiis avis. Edit. Vers., neptis avm. digressus demumcum Mosa auxiliares undas jungil.
~ s Edit. Ven. et unus Cod. Val., (ol tacrymas.
Tagus Lusit. nia. fluvius est, uti Rhenus Gal- D b Tres Codd. Vat., con-utlumdole lonantit.
lix, qua Germaniae conteriuiiia est. Rite ad indi- 1
candam regionem in qua erat Gnisuintha Tagus usur- De Ullrogoiha videsis quie diximus superins ad
palur. Toletum enim (ut advertit Brow.), in qua cap. &hujusce libri. Ejusdem pietas egregie laudatur
sedes erai regum Gothoruro, Tago Jluvio assidet. a Gregor. Tur., lib. i de Mir. sancli Martini, cap. 12,
d Batavi Germaniae populi, sicut Bethici Hispa- de qua, tit scribit auclor, seu potius interpolator Vitae
niae.Bethica quippe regio, Hi.spaniae provincia est, sanctae Balthildis , quae exslat saec u Beuedict.,
quaeab accolis Tudertana uominatur; inio accipilur pag. 775 :Christianissimi
De Ullrogotha fertur regina, Childebeni
pro tola Hispania, quod Bethys fluvius eaindem me- vtdelicet, regis conjuge, eo quod nutrix
diam interfluat. Batavi Sigiberlo parebanl, Betbici essel orphanorum, consolatrixpupitUrum, sustenta.rix
Athanagildo. pauperum, et Dei servorum, alque adjutrix fidelium
• Edit. Ven., Rheticut axis. monachorum.
f UnusCod. Vat., Vachalus. Porro Vachalis, flu- I Edit. Ven., mitior hie mstu sub molli.
vius Germaniaeesi, de quo Sid., car. 15 : k Edit. Paris., amore cibut.
1 Duo Codd. Val., lerebat amalus.
Sicripaeduplicistumorefracto m Childebertusduas post se filias moriens reliqtie-
DetoasusVachalimbibatSicamber. rat, Chiotbergam, el Chrotesindam, quas ex Ullro-
Vachatis (subdit Browerus ad bunc lociini) alter est gotlia susceperat.
Rhenus, alveo diverso, ad eaput Batavim discrelut, - » Varius hujusce poematis titulus, ut referl Brow.
227 VENANTHIION. CLEM. FORTUNATl OPERUM PARS I. 2*8
siinm in pomis comedendis voracilatem lepide. i Res indigna nimis, gravis est injurta facti,
de.cribil.] Plus jnscella coci, qttam mea jura valent.
Veiiiitinsad Caiilumfelici tramiie blandum, Nec lantiim Codex, quautum secacabus effert,
Aredium » Igelorquo rcperisse pairem, Ut mea ncc mihi sil participala ratis [Ms., ratesj.
Quod peiit insligaiis avido gnla noslra barHh.Q, Sed tamen atixiliuni solilo potrexitamore,..
Excipiunt octilos aurea poma meos,, Qui Domini pa.cens Viliieush angei oves.
Undiipie concurruiit variato inala colore, Praestitit,elgracili pavidus [Ms. placidus]cum liotre
] Credas ut pictas me leiigisse b dapes. [cucurriL
IVix digilis letigi, fauee ° hausi, dente roiavi, Imbre, Etiro, fluviosed - madefactnsega.
! Migravilquealio praedacitata loco. Jactavi i reliquos, sequereniur ttt inde pedestres,
Nam sapor ante placet, quaiu tra\it naris odqrera Nam si nemu k foris, nemo nec intus erat,
|1 Sie vincente gula, naris hortorecaret. Mergere mox babuil cuitclos rapiente peritlo,
CAPBT X. Nanfragii teslis neino supersies erat.
De Coce, qui ipsam navemtutirdt, et injuridni fecerat. Sic vicinus erain, poslquam jactaviiuus omnes,
[Foriunahis, cttm .ieltiti venisset, illic alinirem, quo " Ictibus ut crebris lambercl uuda pedes.
vehetiattir, per injiiriam sibi abtotnn. fegio cnquo Obsequitim,dixi, reroove, rooda nu(o lavari,
narrat fnisse, t njiis formam et iilmiussane lepide Sed lamen instabal lyntptia ' rigare pedes
describil. Tiini Sigibeni et minigiroruin ejus, Ge- m
gonis et Papuii, linnianilatem et muinlicentiain Nauciacum venieiis refero mea irislia regi :
erga se coilitiicinorat.] Risit, et ore pio jussit adesse ralem.
Cur milii lam validas irinectiscura querelas. Qu.x-ruiit,nec poteraiit altqtiaui reperire carinam,
Heu ! mea vel taiidem desere corda, dotor. Doneccuncia cohors regia fluxil aipjis.
Quid revocasCasus! jam nie mea sarcina lassat Restitii bic solus praestans solatia Gogon,
Quod taclafe pulo, ctir duplicalur Onus; Quod tribuit cunctis, non negat ille sttis.
Trislius e. rd libliis, pitriis vagus Cxsul ab oris, Dulcius alloquitur coraiiem qui Papulus astat »,
Quam sit ApollOiiiisa naufragiis hospes aquis. Ul quaincunque mihi redderei ipse ratem ;
Venimus ul Mettitt •, cocus illic regius instans, Omnia perlustrans vidit sub littore linlrera,
Absenti natitas abStulil, alqiie raiein. Neclamen liic poterat sarcina nostra eapi.
De flammisardente liianu qui diripit escas, Navita cum interea fecil roe stare paruinper,
Ille rati hescit parcere, tiiius aiguis. Ordinatel sumptus, quos locus ipsc dedit.
Corde niger, futiio pasttis < fnligine linctus, Quainvis parvaferat, saiis esl P sibi sola vottintas,
Ei cujus f.tciesciicabusalier adest. -" Est nec parva quidem, quam dat amalor
opem.
Cui sua sordenlem pinxerunl arma coloreni, Addidit et comes mihi pocula, gratus amictis,
~
Fixuriac cUcuniae,scafa, patella, tiipes. In quantum potertint 1 rura parare merum.
Indignus versu, potius carbone noteliir, Sic milii jucundam direxii, Pappule, proraui
Et piccum referal lurpis imago viiiim. Felix vive, vale, dulcU amice, comesr.

Nam Vnlg. Ae tioma dictumpracse fcrebant. Colon. h Villicus, episcnpns Mellensis fuit, idera ipse .id
Cod., de bonit. Codex sancti Galli, de poma, cui et quem scriplum exstnt caiuien 14 lib. m. Vidc ~~t~-
Ven. Edii. consonat. in notis ad illud dixinins. Cointnis referl morieui
Arcdius idem esse videtur arc is de quo supra, Villiciad an. 5(i6, vel 56 J, ame quod proinde letll-
1. v, c. 22, pus boc poenia scriplum fuil a Fortunalo.
b Tres Codd. Vat., memeruissedapet. 1 Unus Cod. Vat., ti mudefaclus.
• I1at-Cleetiohemprsetultt Ihowerus alien quam i l.lnns Cod. Vat. laetavi reliquos.
anlehac ediderat: fauceassttrgentevoravi.I.dii. Ven., k ld esl, si caeterie linire, quem gracilem advexe-
fauce attidente. Tres Cudd. Nat. habent nl hic edi- rat Villiciis, non excesstssent, pressus onere, undis
tum est. . fuisset obiuiti*, ac iiemo evnsisset.
d Duo Cbdd. Vat. ApoHoniut, Apoltonia (ut notat 1 Edil. Paris , ligare.
Brovr. in ititulit reptrititr Epiri, Trevir. Ms, APOLLO- D m ln Veier. l-xempl. lcgebainr navitacum veniens,
NIUShabetort,ut qitadret in Tgantittm, (jitiiinter Be- sicuti et in Ven. I.du. legitor. Brow. restiinii Nuu-
tienset tontfe primus, tiul i'n Rhodium, qui Argonau- ciacum; imo suspicatur Nantiacum legendtim esse,
tarum erroret detsciipsii. Nisi forte (ut cotijecturae que, ut vicinum in locum, rex Sigibertuscum tiutadi-
aliquid et ipse subjtciatii) ad Ulyssis errorcm le- gressus esset. Nauceiimi quippe, vel Nauiiacuinoppi-
spexit poeta-,quicum ab insula, Apollini sacra, sol- (Inm hodieque florere refert, dticuiii Lotharingiae
visset, 6b mactatas ihi a sociis boves Solis, gravi periieiua sede, quod sub Rom. impeno Nasii voca-
jaeiatii- tempesiaie, vix fiaufragus evasit uti nar- buluin fereh.it. IlaecBrow. At cl. Itnin_ri., in ilolis
rat llomertts, Odys. I. xit. ad Chron. Frelegarii Sehol. cap. 3J, Nnsinm ca-
• Meti*) urhs Galliae celeberrima. in qua reges strnm in ducaiu Barrensi situtn ait ad Oin:iin.fliimen,
Anstrasi.. .edebant, cum iidem et Rliemis inierea Naz vulgo appellaliim, cumque locum male a non-
rt-giam sedein tinliereiit, nt alias adnotuvimus. Porro tmllis pro Nanceio, Lolhariugjaecapite, aecipi. In
ubi legebaltir iu Vulg. venimusut mesti lucus, resli- tribus Cudd. Vat. Nauriacum bis legitur.
toil Brow. _e«imi(_ul Meitin, cocus,cui lectioni etiatn " De Gogoue et Pappulo plnra infra dicenda sunt.
Ve». Edil. et Codd. Vat. concordant. 0 Edil. Ven, el duo Codd. V;U., Papputus cxstai.
&#