Vous êtes sur la page 1sur 881

Migne, Jacques-Paul (1800-1875). Patrologiae cursus completus, sive Bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica omnium s. s.

Patrum, doctorum
scriptorumque ecclesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocenti III tempora floruer.... 1851.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHEGA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFOUMIS, COMMODA, OECONOMIGA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


«01
AB JEVQ APQSTQLICO AD iNNOQENTII III TEMPORA
FLOB.UEB.UNT;
RECUSIO CHIIONOLOGICA

OMNfUMQU;E EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIOffiTRADITIONISPER DUOOECIMPRIOIU


ECCLESI4S S^CULA,
JUXTAEDITIONES INTERBECCMQUE
ACCUBATIS8IMA6, NONNULLIS CODipiBUSMANUSCRIPTIS ftni.LATAS,^g.-
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATAJ yrf^T.'',""
"
UISSERTATIONIBDS,COHMENTARIISLECTIONIBUSQVEVARiANTlBUS PONTINENTER ILLUSTRATA ; /,-*. -'
OHNIBUS OPERIBUS P OSTAMPLISSIJIAS
EDITIONES QU.« TRIBUS NOVISSIUISS£CUL1S DEBENTUR ABSOWTAS
DETECTIS, AUCTA; |
INDICIBpS SINGULOS
ANALYTICIS,
PARTIGjOLARfBCS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALIPUJUSMOMBMj
SUBSEQUENTIBDS, DONATA J V;;
CAPITUUSINTRA IPSCMTEXTCM NECNON
RITEDISPOSITIS, ETTITULIS SIKGULARUM PAGIlf
ARUM MABGINESl SUWRldhES»
DISTINGDENTIBUS
SUBJECTAMQCB MATERIAM SIGXIFICANTIBOS,ADORNATA; ^*^.. ,^-
ftPEBIBUS PUHDUplISTBMAPOCKYPIIIS,ALIQDA VERO AUCTORITATE INORDINE ADTRADITIONEM
F.CCLESIASTICAM
POLLENTIBpS, AMPLIFICATA;
DDOBUS INDICI8USGENERALIBUS.LOCUPLETATA: ALTEBO SCILICET KERUM, QUOCONSULTO, QUIDQU »
UNUSQDI8QUE PATRUMIN QUODLIBETTHEMA SCRIP8ERITDNOINTUITU CONSPICIATUR; ALTEIIO
SCRIPTURJE SACR^E, EX Quo LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRIS
ET IN QUIBUSOPERUM SUORDM LOCIS.SINGDLOS SINGDLORUM LIBRQIlUM
8CRIPTUR.X
TEXTUS COMMENTATI SINT.
EIHTIOACCURATISSIMA, OHNIBDS
CjF.TERISQUE FACILEANTEPONENDA, Sl PERPENDANTUR : CHARACTERIM MlTinlTAS,
CMARTJE QIALITAS, INTEGRITASTEXTDS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERDM RECDSORUH TDHVAIIIF.TAS
TUMNDHERDS, FORMA VOLUMINUMPERQUAH COMMODA SIBIQCEIN TOTQOPERIS DECDRSU CONSTANTE /7\
SIMILIS,PRETIlEXIGDITAS, ISTACOLLECTIO,
PR/ESERTIMQUE CNA,HETHODICA ETCHRONOLOGICA, 4y^
SEXCENTQRUM FBAGHENTORUH OPUSCULORUMQUE HACTENCS UIC ILLIC SPARSORUM , *' C- "^
PRIHUM AUTEMIN NOSTRA BIBLIOTBECA, EX OPERIBUS ADOMNESjGTATES , / ^~ \VJ
LOCOS,LINGUASFORMASQUE PERTINENTIBUS , COADUNATORUM. '' CX3\l
SERIES SEGUNDA, D % \
m QUAPRODKUNTPATRES. DOCTORES SCRIPTORESQUEECClESIiELATINJE tT\ Z$
A GREGORIOMAGNOAD INNOCENTIUM III. r*\ rn'
ACCURANTE J.-P. MIGNE, V>\ ^
BIBJ>IOTHEC£ CLESI CNIVJBRSJE, \m,
SIVX * ^"
CURSUUMCOMPLETORUM|N SINGULOSSCIENTI-E ECCLESIASTICJ2
RAMOSEDITORE.

PATROLOGLE TOMUS XCV.


BEDiE TOMUS SEXTUS ET ULTIMUS. — PAULI WINFRIDI TOMUS UNICUS,

VENEUNT6 VOLUMINA
42 FRANCISGALLICIS.

PARISIIS EXCUSUS, VENIT APUD EDITORK.U,


IN VIA DICTA VAMBQISE, PROPE PORTAM VULGO VENFER NOMbNATAM,,
SEU PETIT-MONTROUGE.
185t
VENERABILIS BEDiE

ANGLOSAXONIS PRESBYTERI

OPERA OMNIA

£X TRIBUS PRiECIPUISEDITIONIBUSINTER SB COLLATIS,


NBMPE
COLONIENSI,DUABUSQUBINANGLIASTUDIODOCTISSIMORUM VIRORUMSMITHET GII.KS,
NON SINB INGBKTI LITTERATORUMPLAUSUIN LUCEMVULGAT19,

NOYISSIME
ADPR.EI.UM HELIORIORDINE
REVOCATA, VARIISHONUMENTIS
DIGESTA, AUCTA,ET, QOODMAXIUIM
EST, INNUMBRIS,
QDIBUS MENDIS
SCATEBANT, DILIGENTER
EXPURGATA;

ACCEDUNT

PAULIWINFRIDI DIACONI

SCRIPTA QVM SUPERSUNT UNIVERSA, . f§/<7'.


CS VARllS,HISQUE
OPTIMIS,FONTIBUS
COLLECTA,RECBNSITA, EMENDATA, IN UNUM
ATQUE WiD NCMO
CORPUS,
HACTEBILS
' ' PR^STITIT,
'' COADUNATA; \\ %'.
X" —
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBLIOTHECJE CLERI UNIVERSJE,
S1VJ3
CIJRSUUUCOMPLETORUM
IN SINGULOSSCIENTI* ECCLESIASTIC-E
RAMOSEDITOKK.

RED.E TOMUS SEXTUS ET ULTIMUS. — PAULI WINFRIDI TOMUS UNICUS.

VBNEUNTG VOLUMINA»2 FRANCISGALLICIS.

PARISIIS EXGDSUS, YENIT APUD EDITOREM,


II» VIA DICTA D'AMB01SE, PROPE PORTAM VULGO D'ENFER NOMINATAM,.
SEU PETIT-MONTROUGE.
1851
; EL^GHlfSvAIKTORUM
ET OPERUM QILflE IN HOC TOflSO XCV CONTINENTltfV

; ; VENfiRABILIS BEDA.

Histqrja ecclesiastica gentis Anglorum. Col. 23


Bedae Chronologia continuata auctore anonymo. 289
Appendix ad Ven. Bed» Opera, complectens ehicidationes. in illa Qpera, prseseftim vero in
Histqriam ecclesiasticam. 291

PAULU8 WIIVFRIDUS DIACONUS.

PAULI WlNFRIDI DUCONI OPERAHISTORICA,SiyE OPERUME4US QMBilUMRARS.PRIMA. W9


Historia Langobardica, 483
Vita sancti Gregorii Magni. 673
Libellas de Ordine et Gestis episcoporum Metensium. 673
Passiq sancti Cypriani. 725
Vita sancti Arnolfi. 731
Historia Miscella. 739
PiUU WlNFRIDI DlACON*OPEnA ASCBTICA,SIVE OPBRUM'EJCS OMNIUMPARSSECUHDA. 1159
Ifomiliarius. 1159
PAULI WINFRIDI DIACONIOPERCMPARS TERTIA. 1583
Epistolas. 1583
"
Carmina. 1591
Appendix ad Opera Pauli Diaconi, complectens Sexti Pompei Festi de Terborum Signifi-
catione fragmentum. 16^3

£x typis MIGNE,au Pelit-Monirouge;


BEDJE VENERABILIS PRESBYTERI

ANGLO-SAXONIS

OPERA HISTORICA

SIVE
OMNIUM EJUS OPERUM PARS QUARTA.

SECTIO TERTIA, — HISTORIA ECCLESIASTICA.

PETRI FRANCISCI CHIFFLETII

DISSERTATIO PR^LIMINARIS

DE AUCTORE HISTORIJE ECCLESIASTICJE GENTIS ANGLORUM.

CAPUT PRIMUM. A sit in editione Heidelbergensi auctor recapitulatioms


clironicae ad calcem Historine a Beda conscriptae:
•E 8ANCT1 BEDJEPRESBYTERI «TATE, ADEOQUE VERO qnibus lapis offensionisfuisse videtur quod vere anno
DIE OBITOS , VEROQDE ANNO. illo dies Ascensionisincurrit in diem Maii 26, hoc est,
Non ingrata (opinor) accidet erudito lectori hnjiis vn Kalendas Junii. Sed non praeviderunt isti alia
quaestionistractatio, cum in ea explicanda, ab octin- suae sententiae incommoda, de qnibiis constabit ex
gentis fere annis ad hanc usque diem lahoratum infra dicendis. Lambertus Scafnaburgensis in annuui
esse cognoverit, et adhuc litem esse sub juclice. So- rejecit 756. Et denique (ne hic onines colligam) flu-
lem Occidentis Bedam scite appellavit cardinalis ctuavit Baronius in isia chronologia'; nam in Mariy-
Bellarminus, ut vere dici possit, solis bujus luce rolngio, ad diem Maii 27, Bedaevilam definivit an-
nihil esse clarius, occasu nihil obscurius. Scribit ipse nis sciv; porro in Annalibus , anno Cbristi 721, nu-
de se Beda ad finem ilisloriae suae Anglicanae,qiiam mero 19, pervenisse eum censuit ad annum aetatis
concludit in anno DominicaeIncarnationis septingen- cenlesimum quinliim, Chrisli septingentesimum
tesimo irigesimo primo, se tunc egisse annum seta- septuagesimum sextum. Raliones ejus infra expendam.
tis nonum supra quinquagesimum ; unde habetur Mihiomnium instar est epistola Cuthberli ad Ctilh-
natum esse illum anno Christi sexcentesimo seplua- winum de transitu Bedae, quam quidem ediderunt
gesimo secundo. Sed de ejus aetate, deque anno ac Surius et Baronius, sed longe emendatiorem Si-
die obitus tanta est opinionum diversitas, ut mirum meon Dunelmensis, libro i Historiae Dunelmensis,
sit in tam illustri argumento , inter Anglos, Ilalos , cap. 13. Ex hac epistola oculati lestis concluilo
Germanos , Galios , omniumque gentium scriptores g emigrasse e vita Bedam presbyterurh anno Christi
convenire hactenus non potuisse. Ejus obitum anno 762 , aetatis suae noriagesimo, die niensis Maii 26 ,
ipso 731 quo rlistoriie suaeflnem imposuit, ascribunt feria quarta, ad vesperam, in pervigilio Ascensionis
Hermannus Contractus, Chronicon Augiense, An- Dominicae,adeoque ipsa die ecclesiastica Ascensio-
nales sancti Nazarii, Anonymus Floriacensis, Hepi- nis, a primis vesperis inchoata , non autem ipso die
dannus, Sigeberlus, et Conradus abbas Urspergensis, Ascensionis naturali a media nocte deducto.
ut de caeteris taceam. Hos vero omnes redargiiit Clara sunt ista ex ipsis verbis citatse epistolaeCulb-
ipse Beda (cujus obitum in mensem Maiura vulgo berti, ubi diserte ait illum beatam animam exliilasse
referunt), cuin ad finem Historisesuac meminit Ta- quarta leria ad vesperam , septimo Kalehdas Junii
cuini eodem anno 731, die mensis Junii decinia, in sive die mensis Maii 26. Aceurate. Fuit enim anno
Dorovernensem archiepiscopum consecrati. Wil- Cliristi 762, Pascha 18 Aprilis, Ascensio Maii 27.
lelmus Malmesburiensis, et MalthaeusWestmonaste- Quod ergo prsemiserat Cuthberlus , vitam duxisse
riensis Bedam obiisse scribunt anno 734, die iilumusque ad diemAscensionis Dominicae,exclusive
Asceusionis Doroinicae, vn Kalendas Junii. Sic et intelligendus est, vel accipiendus de die Ascensionis
Coniinualor Hisloriae Anglicanaepost Bedam, lib. i, (ut dixi) ecclesiaslico, qui a primis vesperis, adeoque
cap. 6 et 8, quem anonvmum proferens Commelinus a feria quarta exeunte incipiebat. Huic porro asser-
in Edilione HeideKiergensi anui 1587 Scriptorum tioni ex Cuthberti epislola depromptae jungenda sunt
Brilanniae, visus est a Willelmo Malmesburiensi veteruin testimonia de Bedaeaetale nonagenaria. Ele-
distinguere, cnm tamen ex illo totus constet, exce- nim annisChristi 751el 773 fuit seque Pa.^cha18 Apri-
ptis libri lertii poslremis tribus capitibus, quamvis ' , lis.idemque festoriim mobilium, adeoque Ascensionis
totum illum non comineat; unde merito a Bakeo in •<cursus. Sed anno 731 erat Beda annorum LXXIX ;
Catalogo scriplorura Angliae est praetermissus. Sed anno vero Christi 773, si adhuc in vivis fuisset Beda,'
hic dies huic anno non congruit, ul est evidens ex attigisset anuuin aetaiis centesiiuum primum. Nobis
coinpuli regulis. Michael Alfordus, in Annalibus ergo incumbit probare ouiisse Bedam nonagena
Anglo-Saxonicis, Beds obitum eodem Christi anno rium, ut ejus ex hac vita transitum iu anno potius
734 ascribit, sed in alium quemdam dieiu refert, 762 quam in duobus aliis constituamus.
qnod non satis explicat. Simeon Dunelmensis, anno Expresse id asseritur in epitaphio Bedse, quod
735, die Ascensionis, vn Kalendis Junii; cui adliss- reiert Wion in Ligno vitae, libro v, cap. 101, scila
PATROL.XCV. , i
14 BEDJE VENERABILIS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 12
admonens inditum fuisse illud sancti Bedae sacris iA Chrisli 731 nonagenarius, qui anno eodera lestatur
reliqoiis, ex qno e firtco, abi prhnow sepwltus fuisse se-annorum non amplius quinqjuaginta fiovem ?
fuerai, rraKstatsesurrt ii»«fvfeateihfofoierfflensw»,et aat diuomoiioscriptos a se lrriros^ ei aAhV"» .731 a se
eadem theca cum S. Culhberti corpore tunc adbuc primum editos, per triginta annos correxil, si ad
incorrupto inclusae ab Elfredo presbytero : qupd annum setatis nonagesimum non pervenit? Denique
facium anno Cbristi circiler millesimo colligiidr ei quOnSodbdici potest obiisse Beda anno 731, die As-
Simeone Dunelmensi, lib. i Hist. Dunelmensis, cap. censionis Dominicse, et septimo Kalendas Junii, cum
14, el lib. m, cap. 7, el ex Richardo priore, lib. n ex veteris computi regulis, certissimum sit illo anno
de episcopis Hagustaltlensibus, cap. {. Esl vjero epi- 731 Ascensiotiem Domiii( ndu vn Kalendas Ju-
tapliium hujusniodi, quod ad<uoslra usqtie feeinpora nH, sed vi Id\is Maii evfeMsse?(Sorrlptus ergo est
legcbatur in, ejirs SarCopliago, teste' Possgtino iri hfe focus, n1Snatittoris rfluciriaiione, sed librarii
Apparatu, referturque ia Ediiione Antucrpiensi Hi- vitio, et pro 731, scripsit auctor absque dubio 762,
storiic gentis Anglorum anni 1550, et in Coloniensi u,uo anno Beda triginta annis a prima librorum suo-
anni 1601. rum editione transactis nonagenarius fuit. Unde et
Beda Dei famulus, monachorum nobile sidus, pro anno ab obitu sancti Gregorii papae 127 repo-
Finibus e lerrae profuit Ecclesiai). nendus est annuS 159, quia magnus Gregorius anno
Solers iste Patrum scrutando per omnia sensum, 604, indictione 7, die mensis Martii duodecima, ad
Eloquio vigui-S,pluriflKicomposuiu superos evolaratr . ,.
Annos in hac viia ler duxit vitae trigiiita, Hanc porro epochafmde a5t4i?eBed^ praeclare con-
Presbyter officio, utilis ingenio. jj tirmanl quatnor epistolae inter epistolas sancti Bo
Junii seplenis viduatus carne Kalendis nifacii, quondam a Nicolao Serario seorsim editas,
Angligertaangfelicainoirimef uil Rafrram. quse in recemiores Bibliotheea;-Patrunt Editiones
Aliud epitbphiuhi quatuor dlmUxat liexainetrorum postinodom translataa Sunt, ad nuiflerO'9&),95, 111,
versuum, Bedse primo tumulo inscriptum refert, et et 150.
pudendum prorsus, tanlique viri mausoleo indignum Inter has prima est ordine temporis, ad numerum
merito notat Coniinuator anonymtis Historiae Arigli- 111, quaeest Luill artchiepiscopi Moguntini ad Cuth-
canae, lib. i, cap. 8. berlum abbalem, qua milttt ad eum pallam holose-
Hanc insam Bedae aeiaietn nonaginariairi conflr- ricani, pgtens ab eo libros t beaiae memoriaeBedae,de
niant Carlhusiani Colonienses iu Additionibus ad /Edificatione templi, vel in Cantica.caiuicorum, sive
Usuardj Martyrologium.anno 1521 editis, ad vu Ka- epigrammatum heroico meiro sive elegiaco compo-
lendas Junii, cujus natalem eodem die, vel, secuiidunl sitorum (si (ieri potest) oiun^s; siii autem, de ^Edi-
alios, sequenti, celebrari ittonent. Nataque videluf ficatione templi iibros tres. Fortassis diflicilis peli-
sacrorum Fastorum ea diversitas ex hora obiluS tio; sed nihil arbitror esse difticile verai ciVari-
sancti Bedae, quae fuit feria quarta ad vesperam, tati. >
adeoque 26 Maii, uii ex Gulhberto retulimus; sepul- ln secunda ordine terhporis, quse est numerO 89,
lura vero",quam deposilionem villgo appellaht, in- significat Cuibbertus abbas se accepisse a Lulto
cidit in feriam quinlam, qnae fuit dies ipsamet As- pallam holosericam ad reliriuias beatai memttriae
censionis Christi, et Maij mensis 27. Uiuie faCluni Bedae ab eo destiiiatititi, niiuitque ad eum et Bftda
ut in Necrologiissuprema Bedaedies, modo 26, modo scriptis libellos duos de viro Dei Curhbeft<) (fuerat
27 Maii adnotaretur, priore calculo ad animae egres- C liic Lindisfarnfinsis episcopus) metro et pfdsa' cotn-
sum, posterioreque ad sepuiiurae offlcium exacto. Sic positos, excusans pltlra se mtttere ritfn potuisSe pro-
ergo Carthusiani Colonienses seplimo Kalettdas Ju- pter hietnis asp&ritatein; qus scrlpWiVumniaiius he-
nii: i Eodero die (vel secundum alios, sequeniti) in betalDe lorpuerant, ac promittenk, quaectinqurj de
Anglia, depositio Venerabilis Bedae presbyteri et BedaeOpusculis ipsi deessent, se ad illnln (juainpri-
confessoris, doctoris praecipui; qui, ut ipse de seipso iiium ea iiarare llcuisset, iransrhissurUni. Ejtts baee
refert, cuin esset aiinorum septem in mouaslerio stiht verba : t.Gratanter quideiii tiiUllugcuIatu* clia-
traditus, inter observanliam disciplihac regularis, et ritatis suscepi, et eo grataiitius o>> l<£h*c ifllinlo
quotidianam canlandi in ecclesia curam, semper aut devotionis affectu mittere cognovi, itt' est, boloSe-
discere, aut docere, aut scribere dulce habuft. Tan- ricam ad reliquias lieatai memoriai Bedai uiagistri
dem plenus dierum et sanctitatis, noiiageiiari.usobiit nostri, 0J>recordatioriem et illitis venerationem de-
die quo petierat, hoc est, die Ascensiohis,Doinini. stinasti. Et reciimi qUidem milii vitfetiirUt tbia geds
Illo enirh die, iilibaio sensu et liilari vultu, cum Anglorum in pinilibus provinciis, ubiduntjue reperti
cantasset aiitiphonaui, 0 Rex glorim, etc.r einisit spi- sunt, gratias Deo referam, cfiiia tarri mirabiledl vi-
rilum. > rutn, praedituiii diversis dfJriis, taibque ad exefcerlda
His accedit auctor Vitae beati Alcuini, Bedaequon- dona studiosuiii, siniiliterque ih bOiiis moribus vi-
dam discipuli, ubi hsec legiraus : i Deo amabilis Beda ventem Deus illis in sua natioiie donaVil', quia per
presbyter, die quo voluit, et petiit, eo scilicet quo experimentum, ad. pedes ejus ,nu"tfit(i^ fiiic qiidd
Rex glorite Christus, triumpliaior super omnes as- narro didici, etc. NUnc Vero, qtila fogrfsii allfiuid de
cendit coelos, ab Incarnalione Domiiii 731, septiino D opusculis beati Patris, cum meis piieris, juxfa Vibei,
Kal. Junii, a sancti obitu vero Gregorii 127 anno quod potui tuaedilectioni prajparayi: iiCetlbs d&Vii^)
consumiuatus, ad Domiuum migravit nonagenarius, L)ei Culhberto inetrO et prosa c6tri'p'osittJ6,iule vo-
sicut quorumdam affirmatio est. Nam nono decimo luntati direxi; et si plus poiuissetrt, li|>efilerrolllis.-
aetatis suae anno levita, uigesimo vero sacerdos ef- sein, quia prsesentia pteterit* iiiemjs inultlitii liorri-
ficitur. A quo lempore, qui arite per iriginta annos biliier insqlaiii nostras gerifls iri ifrl^tfret$i ggli/, et
didicerat Ecclesiae profulura, usque quinqtiagesimo ventorum et imbrium procellis diti liiedbe depies-
nouo, cum sudore non inerti, dignis memoria lioris sit; ideoque scriptbris manus, ne iiiJiluiliiioFlim li-
inserere proprio styio studuit. Per alios aulem tri- brorum numefum perveiiirSt, retar|Tat'aest^ eifeLDe
giiita annos, ferunt ea quae scripserat correxisse, opuscuiis vero beatas recpraaliljiils Be/3aBfjua^att^uc
discipulos quoque non mediocriter omniuin libera- descripla non babes, proriiitti»,iiie, si vikeriiiius, tuaa
lium arlium studiis erudiisse.i Scribebat hic auctor voluntati adjuvaturum. >
anle oclingenlos abbinc annos, i ex iis qua3 Sigulfo> in tertia epistola, quaeest nuniefo 95, memor pro-
instilutore suo, Alcuiui porro fidelissimo discipuloi missi Culbbertus abbas initlit ad Lulluru Hedat li-
referente cognoverat.» Sic plane ut in Editis, legi int bruin de ^Edificio teihpli. Ih quaita episioJa petil
Codice ms. sanct* Marise Ubemeusis, ne quis hic ai auctor quicunqutj est, reliu.ua de opusculis Beda>,
lypographo mendum suspicetur. Nec lainen vacat hic: quem eiiam nuper e vivis abiisse signilicat; sic eiiim
locus suspicione erroris ab antiquo librario iucul- ait: < Inierea rogamus ut reliqua de opusculis sagS-
cati; quouiodo euini scribitur lieda obiisse auuoi cissimi investigatoris Scriptoraruia Betiau mouicbi,
i3 §&CT. 111.— iN fii§TdRlAHf feCCLESlASTitCAMt>ROLEGfJlftENA. 'U
in Vice *
qtiem nuper dptiao Oei; diiflelae Ecc.e,§i,ae,A Ariatqlium r;(juse incipit: 1 Libenter accepi litteras
,
sciehtia Scripturarum fiifsfsse auglyimus,, coriScfipja tuae,BeiiTgnitatis;> finit autem in bls yerbis:'« Aiite
nobis transmittere digneniini. > H&cest epistoja mj- «quinoctiiim, i"qisse conflrniet; > app_enrlicbm.vero
inero 150, qilae ex tomb IX Anna|iuiii rVaroniiin Sfl- Jillaniq.ua)iqcipit _:«Pfiriib ,aiino cirfiujt dbceriinbveii-
Brti Collectlpherri iradricta est,., et Boriifaicio,Slogijrxr rialis, j.ei Ma^jo.p^m/<77it| qt ^7, rae.ritiqnem fac.it,
inrir)arclii^ptlcopo tijale ascripfa, cpm yeje.sit, Lulli tanqupni spufia.rnrej.icio. Illajn Bed;e epjstolam rie
elils.succtssoris, quViiJgemiita ratione si,c>oste.ndo. jequinoc.tio, vidi iri Codice yetej-i.iJibSioihjecfeGene-
Pripjr petilur ei tnDJis epistoHs sjjpfa. jriemoraiis. vensis, vu|gata Iwige emen(Iatiore.rfl,.quairi proxime
I^f, priipaiji petjerayjjllus a ^uippejt^.bnjniajBeiJae sequenatur, ejt Jifi^q^1de,R.atione,ien)p>bi,uni caput 29,
opii*scuTa,e^du^ul; cuiri paiica bbtintiisset, quoruyi de et
cqiicordia^marjs' jiinae. Abeijsit'^nim c.iiata .suj-
irieniip ih ejiistojjs Cuihberti 89vef 95 superefat, ujt pe.riicpit lanquap^ii.pyqppsiuim riijijj p^rti^eris, quam
retiqria qiise slbi dberant pbstUlarel. Jftpc verb facii videre est i^rj,qi(a'in,ihj.f,Qpribloc.o,,iriAlibf,qde Ajf-
epfslflla illa ISO. Al'|jeraratjo est, quod cbns^elJJe- gumeriiis lunae,. tqoiq pripio inter.ppera Bed*. Unde
dain pbn\facio fiyss^.,^perstitem,, Eteiiim JBqb'ifeciu| appafet hori esjsbjllaqi Bedae, sed aiicjlqris ii.derti
gfefiosb roariyrjp' y|(^rn sibi iii_cogluiri,sirav^La.iirib qui scribebat 'ariiio776, adeoque afinis quatuorilecim *
Chnsti. 7J>3, sebunoum^Serarii aijciiratos. ,calc$|<\sP posj,,obitiim iDsius,Bqd(ae.Quoil verb ih eodein tra-
Pofro Lu!lu^(.^os\ ^bnifaciuni j'a)ji episcqpus, rpi^it qtatude ar_gu_rnjeiili6t.la.iiaj laudalur Ulpericus, id a
P)a)larrinbfbsegicamjaTJcolibriestaridas Bedae fijcens feceritiore m3iiur|glbsseina esse n,e dubiia. Lorige
exstfncti reliqujjaV. Ejiusdem ergo LuUi est epistbja enim pqst annup Christi 77f> vivit Uipericus,, sive
iffa ad Cutliberj;jn\ abnalem , quse est in, coliecjiqhe jn j Helpericus, cqjus Compuii, vidiiiius ,in manuscriptis
centesima qu)iiqu'ag.esi"rna, in .qua_.Bedaentiper in £c- duas. EditiqjiejS,priofeiii ann,i 063,, pos,teirioreui,,a/rini
clesia iuceptis, adeoque turic vita jam peffuncti, 930; hls^erijnj.aririi,sscfilier.b se.prqfiijjtuyeb cafiie,
mentionemfacit.,.c% . .,,„, „„ ...,.,.. ,..„....., .. cui tituiusj.esi,i,Qualiter.iriifiniarifur anp\#tijucarna-
, C.ujhigiitu,rex lns ljquido appareat fiedam in vivis iione,pbtnirii.'.Uii.de et,reda'i;giAas(i,Jqsiairi'Slmler.uin,
fiiTssb.^liri anjjujB^ aetasejus ijni in s'116Gesrieri Bibliplhecse.Previb.rio, ip|}jericum
nojjqgeiiafi^, g^uani e*,gj.u,sepitapliip alijsque afgU- claruisse djcil. anbo Do.niini 1,(J$S,,Qiibd^y^fq addit
igent.s, asjfpximiis, objtijm.jej[usd_,<jiig.t iri anno;762, fuissq, illuhi,.sajj]ciiG^h mobactium,, ypt(pjroiSari.jdo-
qui fuit. Lujli jpo.st B/>iiifaciiu|aseqiiyiiis.septimu.s. I>is,potesl, .c.uiii,ex,pjb's ppfipipilti.prifatioiie ,col|igi
Lfjlliis ad ajirium aeiatis pervenit 87, episcopaliis post yidealur, fiiissieip^iya^pot^u^Aii^od^feiiseri)^ Quja
Bqnifacrum 5?- ; . . . a »•>•- lara^ii in ea^prae^ajiQnejnstabilStaiis,se ip(se,accu.?at,
..jMiriim.jCer^teest.aj, Affordb, in,Annaljb.js suis, a,cpej plufa nio^s^ ja .Tfpgatn/^,se essp Siij)ificat,
feferri Iias .ejijstoLasdej.ojiitu .Bedse ad ji,iuium 734, negare rmn^augini..qiun iuier sanbii jGaJli^ipQnacJhos
nec,att'eiidiss§ jlluiii ad IJonifacii/jt tLulu chronoio- SUaffl.ajiquantJ/D. fe,rjaXussit. Hdjps.praer^iijnls velut
sjaro^jjuam.j.ex Njcoiai^Se^ariiJjjqguntia _potiJ,ei:at prqbatiorie.sWcjUjbjjc.iqejiisiqiarj) Cuth^rti ^e obifu
pi>er,e .pefspqctam. JS.ec^niinus,rniiuiii est^aijiio sancji, Bedae,.JHJJI? ep}§.i|ql,ani,deEe^uinbqjiq^ioxia
Qmusf,6edae,tam,16ng'e .abwralum.ess^ a, \j(fiieJBio Af)aiojium,ex.;Cbdice(jeiieyensi uwltis ^fo^fj.^iiielio-
gjal^shurierisj, jiliisque, eum sectitis, Ang|ibanarum fem reddilam, et Cdmputtjgljjefic^
8wJtiffi.s<^'ion^u's.iij5iij'usVrei.ratibjiejn ips,e,aitingjt « Asprum, quem Patreih sahctissimurii nuncupat,' fof-
j^Wesburujnsis.,, .ciiiii .ai, vUb, itj[leg.,,lcap.,3,: tse-i'C tasse monasterii saricti. Geimani Autissiodorensis
guttaiii cum Peiia .ornnenipene gestorum Aolitiam, abbatem, jut coabbatem , et alterain praefationem
usijije^d s_ua.ienjpbf?u ,,._.,, ,„., .-/_.,v...i<r..<...,•>. cum :
bpiiogWi
;,Addii' Aifofaus,, in ^iinalib.is,. Jcclesiap Apglq- Addrim pro corollario , locoifabnlae fjiiaecircuia-
SaUbnicae, ad antuim Toijj ,QtA94iSfiWWS et I.nge- fertur de titiilo Venerahilis angelica manu descripto
iiriisi,vefumesse; nam,,primus pqst, fiejiam, ii..i.<.rujii in epilaphii ejus versu :
ge^nim,ijiti^t|lionfl,jpse qmnino ^rivlq,,qepsf,tiJir Hacsuritiri fbssk BedaiVerierabitisosiM,"
Ha)j^sbuA'|eASs, porj-b ql.itftin_\^iJjel_mj^ai.me;S.bu-
i >
riensis refejj Bglaeusin,anjium.(ij.tisij.ji,]*^, Scrij.,efe hhjus nqmencLiiijrajJpsainpiet ofigiiierp,,ex,Qji,i)i-ie-
cop.pefiitnjjialaj^le^aiipjs,.;,eiS..hsCjJtiXijp^i.te^V; fluxe- iis.Jttucelini Merioiogio.JSeuedictinoad sexiuin.Kaien-
rifitj.a^ qbita.Bedae, .ad r^ilmesb_urjgiisj.sii libfgEUin das J.unii: « Scriptprum ejus , inquit, isuitsi.fiiitau-
eqiiiqriemaiiiii fer^etfecenti ei quiufiiiagiiit.'»,,fan|.o ctorjtasj ut ex oidinauone.episcoponim jBritannja!in
inlervallo sopita apud Anglos,,temppruui.,,s,cieni,ia, Ecclesiis publice legereqtur, Gumque in,lqctiqi,ibus
qiiid niiruin si in soiiiuiorum quaedanis p(ia_rjiasma|,a i.o.n,iliar,ui)ifiju's..iioineii,,ex more, aqciofis Venera-
evigiiarit, et a ye,ro ipsqmtj.t.Bedaejobiiu.trigi.iiiafgre biiis.ijedaj, preshyteri. praeijgereiit,,alil#r,/.Hm jltim
aniiis aberrayerit? Id everiisse certis argumentis de- yiveret prajdicare non praesumeijjtes,obijnuil.iii lip-
mbnstravimiis. ...,, ; .,i; ,,.,... . :... ,; ;_, diernam usque, diyemiiips,. ut \qui,a princiiiio,,(,ura
,. Nuiic r.estat 111dqctissimi Barpnii obj.ectjoui-siib yiyeret, non sanctus, sed Ven.eraliilisiijiijcuBabafnr,
iiiitiurn prbpbsila. saiisfaciam. Is anno Clirisii 751, oit ipsam 13111 illusiris nooipnclaiurse ralionem, Ve-
nuniero 19, asserit, aut pervenisse Bedam ad ai.inupi , nerabiljs deiiiceps.perpeluo dice_j:e.tur.> .,., uw, .,
ae.iatis suae cei,itesimunii|uiinuui,,aut illius uoii.e.se t) I . Ucstat ut de saucti Bedaj sepiilt,ura, iumiiiis,ac
ejpistqiamad.AfVicfhedam presbyteruib.ide aeqqinoc^p reliquiis, qui. anie hinc inde.pbservs.ta simt,.iiunc
juxta Anatolium, quain tamen ipse ad liiiem.ilistorjae ipiqcum conji.cianj. Monui supj;a,vsep.uliumi;^rinio
Aiigiicai.ae scriptjs suis aiinuiiierafe videtiir1,i.!.uia ftjuscqrpus ieGirvo, undeqyolanftfelix atniinajiitra-
sciiicet iii ea epistqla exeoipluin profert de, Paschaj^ vfflt in gaudium.Dpmini sui, aeraj Chi;istianae a,n;io
arini quo. siiribebat >..ChfjsU.77,6, ct sequenji,s,7.77, 76a.. liide trauslaiuiri ,l'uisse.,:ppst, aniios, .cjr^.iler
quorum,.a__inprurn;.epactas,: regulares, cqiicu.rreiiles, caixxxyn.ilin sacrajn aedemDuBe.iiiiens.em_, cuin saiiqji
iunVs.,quar,ta,s.,(.pcim^s<.p!cii_|rj)^mej).sis fe,,- Cjiitlibjerti...corpore Uim adhoc incorriipto. JL#go
rlasj.poiiiMiicasdeoi<|uepa|chales,accurP).e .4es,tgnat, ctjeiiiJeapqd Hf,liiiand..qniFrigidi moniis «iqiijic.liu.ii.,
prqut ift fiedaecyclo .deceinnov.eiiriali.te..iio dec.jijip li((ro.^(.yiii Clirouicoruifl, cleiicos..!Laudun,eos,es, i^ne
cpntinentuf. Tum.baec prudeiiier,&ubj;cit :.,i Qupd si cqi!sumpta._,eccle,i;(.sua,,ut ad..e>u'n,reparaii(iam,aj>-
Iiaec de loiiga Beda3,ae,tai^ftoii.place.nt,.iM. nqya.iet g,ujd twitbidji colligeiein, supplieatiqnein decr.evissq
haclenus iiniudita, tunc iiicuiiijjit labttt i_is qui,„iie- pijri!:,C|aIiiara ,e> Ajigliam, iu (|«a. noynnllaSrSanctae
ganl non esse,Bed.aeciiatain nuper epistojam,. (alsp- llfariaj Laiidunensis j;eUq;'jas,niiraculis incly.tas cir-
que recenseri inter ipsius scripta monslrafe, et nos cuuilerebant. 1 Hi de Saresberia , inquit, venerunt
veriora pronieiiti ihaud invilj. acquiescemus, parati adabbatiain saiictiinoiiialiui.n,quaj,,dtct.lm',\Viliqnia
semper,sequi lirmiora tradentem. > (vix ad tria milliaria , ut addil Albericus hajc refe-
Ad baic ego, agnoscere me, ut verum el gernianum rens in Clirouico, ad aiinum,lil,5)„ i^bi ostensa. est
jJed* opus, epislolam illam de aequinoctio juxta eis sepultura VenerabilisBedaepresbyteri, juxta aue m
15 BEDJE VENERABILIS PRESBYTERI OPERUM PARS IV.— HISTORICA. 16
sepulla est mulier illa versificatrix inclyta. Ibi jace-1 isancta Scriptura, in quibus nos a soinno animae
bat quidam longo jam tempore febricitans, ad se- exsurgere, praecogitando horam ultimam, admonebal.
pulcrura Venerabilis Bedae presbyteri, quia plures El in nostra qnoque lingua, hocesl, Anglica, ut erat
ibi consueverant sanari. > His addit de suo Alberi- doctus in nostris carminibus, nonnulla dixit. Nam
cus: < Hie orilur quaeslio utrum requirendum sit et lunc hoc Anglico carmine coraponens, raultum
qoid sit verilas de sepultura Venerabilis Bedae; vel compunctus aiebat (Sequuntur apud Simeonem qua-
si utrumque stare potest, et quod hic dicitur, et quod tuor circiter versus Anglica lingua et Anglico cha-
in legenda translationis tieaii Cuthberti de corpore ractere descripti), quod ita Latine sonat: Ante ne-
Venerabilis Bedaescribitur. Sed dicuut quidam quod cetsarium exitum prudenlior quam opus fuerit, nemo
fuerunl duo Bedae,primus qui fecit homilias, et ipse existit; ad cogitandum , videlicet,antequam hinc pro
de Wiltonia.juxtaqueni sepulla est mulier versifica- ficiscalur anima, quid boni vel mali egerit, qualiter
trix inclyta. >In MonasticoAnglicano, tomo 1, parte i, post exitum judicanda fuerit. Cantabat eiiam antipho-
pag. i, lego quod in ecclesia Glastoniensi < requiescunt nas secundum nosiram consuetudinem, ei- suam,
ossa Venerabilis Bedaesagacissimi doctoris. >'At Vo- quarum una est: 0 Rex -glorix , Domine virtutum,
la'lerranus, libro xiv, in Antliropologia :« Depositura, qui triumpliator hodie super omnet coelosatcendisti, ne
inquit, BedaeGenuaevisitur. > derelinquas not orphanos, sed mitte promissum Patrit
Tertium Bedam duobns aliis priorem indicat Beda in not Spiritum veritatis. Atleluia. Et cuni venisset
ipse Venerabilis in Vita sancti Cuthberti apud Su- ad illud verbum, Ne derelinquas notorphanot, proru-
rium et llenschenium , 20 Martii, cap. 57 : i Non pit in lacfymas, et multnm flevil; el post horam
audebam, inquit, interrogare (sanctum Cuihbertmn) ." ccepit repelere quse inchoaverat; et sic per totum
quae essent tenlationes de quibus dixerat; tanlnm diem faciebat. Et nos h<c audientes, Iiiximus cum
rogavi ut ministros susciperet. Annuit ille, et quos- illo; altera vice legimus, altera ploravimus; imo
dam nostrum securii retinuit, in quibus erat major semper cum lletu legimus. ln taii laetitia quinquage-
Beda presbyter, qui minislerio ejus familiariter sem- siniales dies usque ad diem praefatum deduximus ;
per adesse consueverat, idemque donationum ac- et illesicmulturn gaudeliat, Deoque gratias agebat,
cepiionumqiie ejus conscius eral indubius: qnemac- ob quia meruisset infirmari. Referebat et saepe di-
ld maxime secum manere voiuit, ut si cujuslibet cebat : Flagellat Deut omnem filium quem recipit
ceptis muneribus digna recompensatione non respon- {fle.br.n); et multa alia desancia Scriptura. Senten-
disset, admooitione recoleret, et priusquam obiret, tiam quoque sancti Ambrosii:«Non sic vki.ut mepu-
sua cuique reslituerei. > De majore hoc seu seniore deat inler vos vivere; sed nec mori timeo, quia bo-
Beda libens acceperim quod de ejus sepulcro referl nura Dominum habemus(Paulinus,in Vita S. Ambro-
Helinandus, et quod ait Hermannus, et alii plerique, sii). >In istisautem diebus duo opuscula multum me-
obiisse illum auno 431. Sic Beda minor majori illi moria digna (exceptis lectionibus quas accepimus
totis iino et quadraginta amiis fuerit superstes, quippe ab eo, el caniu psalmorum) facere studebat.
mortuus, ut osleudimus, anno Christi 762, die Maii Evangelium, scilicet, sancti Joannis, usque ad eum
mensis 26. Hos duos Bedas Girvenses, majorem et locum in quo dicitur : Sed hcecquid inter tantosf in
minorem, qui non dislinxerunt, in varios prochro- nostram liuguam ad utililatem Ecclesiae convertit,
nismos incurrisse necesse est. et de libris Rotarum lsidori episcopi excerptiones
CAPUT II. quasdam, dicens : < Nolo ut discipuli mei menda-
G cium legant, et in hoc post obiium meum sine fructu
DE TBANS1T0 BED.S, ET EJIISCONVERSATIONE. laborent. > Cum venisset autem teriia feria anie
Ascensionem ccepit vebemenlius aegrotare
Evittola Cttlhberii ejut ditciputi, et oculati tettit, ad in anhelitu, etDoraini,
modicus lumor in pedibus ejus appa-
Cuthwinum conditciputum(a). ruit. Totum autem illum diem docebat, et hilariter
Dilectissimo in Christo Colleclori Cuthwino, dictabat, et nonnunquam inter alia dixit: < Discite
Cuthberlus condiscipulus in Deo aeternam salutem. cum festinaiione; nescio quandiu subsistam, et si
Munusculum quod misisti mtiltiim libentef accepi, post modicum tollat me factor meus. > Nobis aulera
mullumque graianter lilteras tuae devotae eruditionis videbatur quod suum obitum bene sciret. Et sic
legi : in quibus (quod maxirae desiderabam) missas, uociera in graliarura actione pervigil duxit. Et mane
videlicet, et orationes sacrosanctas pro Deo dilecto illucescente, id est, quarla feria, praecepit diligenter
Patre ac nostro magistro Beda a vobis diligenter scribi quaecoeperamus. Et hoc facto usque ad ter-
celebrari reperi. Unde delectat magis pro ejus cha- tiam horam, ambulavimus deinde cum reliquiis
ritate, quantum fruor ingenio, paucis sermonibus sanctorum, ut consuetudo iilius diei postulat. Unus
dicere quo ordine migrarit e saeculo, cum eliara hoc vero erat ex nobis cum illo, qui dixit illi: « Adhuc,
te desiderasse et poposcisse intellexi. Gravatus qui- magisler dilectissime, capitulum unum deest; vide-
dem est inlirmitale maxima creberrimi anhelitus, lurne libi diflicile, plus te interrogari ? > Al ille :
sine dolore tamen, ante diein Resurrectionis Domi- < Facile esl, inquit, accipe tuum calamum, et tem-
nicae, idest, fere duabus bebdomadibus; et sic pera, et festinauter scribe. > Quod ille fccit. Nona
gaudens, gratiasque agens omnipo- D aulem hora dix.itmihi : < Qusedara pretiosa in mea
postea laelus et die
tenli Deo omni et nocte, imo horis omnibus, capsella habeo; id est, piperem, oraria, et incensa ;
usque ad diem Ascensionis Dominicae,id est, septi- sed curre velociter, et presbyteros nostri monaste-
ma Kal. Junii, vilam ducebat, et nobis suis discipu- rii adduc ad me, ut ei ego munuscula, qualia Deus
iis quotidie lectiones dabat; et quidquid reliquum donavit,illis dislribuam.Divitesauiem in hoc saeculo,
erat diei, in psalmorum decantatione occupabat; aurum, afgentum, el alia quaequepretiosa dare stu-
totam quoque noctem in laetitia et graliarum actiotie dent; ego autern cum mulia charitate et gaudio fra-
pervigil ducebat, nisi tanlum modicus somnus iinpe- tribus ineis dabo quod Deus dederat. > Et alloculus
diret. Evigilans autem statim consueta repetivit, est unumquemque, monens et obsecrans pro eo
etexpansis manibus Deo gratias agere non est obli- missas et oraliones diligenter facere, quod illi li-
tus. Vere fateor quia neminem alium unquam oculis benter se facturos spoponderunt. Lugebanl autem et
meis vidi, nec auribus audivi, tam diligentes gratiasi flebant Omnes, maxime quod dixerat quia amplius
Deo vivo referre. 0 vere beatus vir! Canebat sen- faciem suam in hoc saeculo non essent visuri. Gau-
tentiam beali Pauli apostoli : Horrendum ett inciderei debant autem quia dixit: < Tempus est ut revertar
in manut Dei viventis (Hebr. x); el mulla alia dei ad eum qui rae fecit, qui nie creavil, qui me ex ni-
(a) Ex HistoriaEcclesiae Dunelmensis.SiroeoneDu- vimus ex epistolae hujus editione jam olim vulgata
nelmeiisi monacho auctore, lib. i, cap. 15. Nosi cum Operibus Bedae, et apud Surium, et Baronium,
tamen pauca quaedam vel supplevimus, vel emenda- in Annalibus.
17 SECT. III. — 1N HISTORIAMECCLESIASTICAMPROLEGOMENA. 18
hilo tormavil. Mullumtempus vixi, bene mihi pius \. Spiritui tancto, cum Spiritum sanctura nominasset,
Judex vitammeam praVidit.Tempus resolutionis meae spiritum e corpore exhalavit ultimura, ac sic regna
instat, quia cupio dissolvi et esse cum Christo. > migravit ad ccelestia. Omnes aulem qui viderunt
Sic et alia multa ulilitatis causa ad nostram aedifica- beati Patris obitum, nunquam se vidisse ullum
tionem loculus, in laeiilia diem usque ad vesperuin aliiiin in tara magna devotione atque tranquillitate
duxit. El prajfatus puer nomine Wilberch dixit : vilam finisse dicebani, quia (sicut audisti) quousque
< Adhuc una sententia, magister dilecle, non est anima cjus in corpore fuil, Gtorid Patri et alia
descripta. > Al ille : < Scribe, inquil, cito. > Post quajdam ad gloriam Dei cecinit, et expansis manibus
modicum dixit puer : <Modoseiilentia descripta est. > Deo vivo et vero gratias agere non cessabat. Sciio
At ille : < Bene, inquit, veritalem dixisti, consum- autem, frater cbarissime, quod multa narrare pos-
uiattim est. Accipe raeura caput in manus luas, sem de eo; sed brevitatem sermonis inerudilio lin-
quia multum me delectat sedere ex adverso, loco guae facit. Attamen cogito, Deo adjuvante, ex tem-
saucio meo in quo orare solebam, ut ego sedens pore plenius de eo scribere quae oculis vidi et auri-
possiin invocare Patrem meum. > Et sic in pavimento bus audivi.
suae casulae, decantans Gloria Patri, etFilio , et

IN BED^ HISTORIAM ECGLESIASTICAM

CHIFFLETII MONITUM.

Ante omnia monendus es, mi leclor, de hujus B dem anno 155*4, tomis octo; Basileae item lomis
operis de gestis Anglorum, quod prae manibus est, octo, per Joannem Hervagium, 1563, et denique
variis Ediiionibus. Antiquissimam,adeoque primam, Coloniaetotidem tomis, per Antonium Hierat, 1612.
quam quidem noverimus,neroo(opinor) desideraverit, Ez his omnibus Heidelbergensis Editio anni 1587,
qui Joannem Gravium Editioni suaeAntuerpiensi anni et Cantabrigiensis anni 1644, caeteris accuratiores
1550 sic praeloquenteni viderit : < Daraus en libi, sunt; nec lamen plane illimes, ut apparebit ex sub-
amice lector, venerabilis Bedae Ecclesiasticara An- jectis notis. Nostram hanc profitemur omnium abso-
glorum Historiam, semel diintaxat, quod sciam, ante lutissimam, et emendatissimam , ope raanuscripto-
annos quinquaginta procusam; sed adeo depravate, rum aliquot Codicum, inter quos principem 'ocuin
ut diflicile judicare possis, praeslileriine prorsus non obtinet codex sancti Maximini Trevirensis , optimae
fuisse lypis mandatam, quara hoc modo in bominuin notae, et vetustissimus; ex quo praesertim sperare
inanus devenisse. Mentior, si non in uno hujus ope- audeo me praeclarum boc opus, haud exiguo Gallicae
ris lernione supra niille et quinquaginta erraia de- pariter el Anglicauae Historiae einolumento atque
prehenderim; et plus negoiii fortasse nobis inresti- ornamento, ad ipsius auctoris mentem primaevosuo
tuendo.quam auctori in condendo fucrit. > Nolari hic nitori restituisse.
putamus Editionem Argenlinensem arrni 1514, cujkts De ratione scribendi moneo, ubique retinuisse me
excinpiar superest hi Bibtiotheca reipublicae Au- ex Codice Trevirensi bonae notae, ac pervetusto, an-
gustana?; quam Edilionem quia ipsi non vidimus, tiquariam pingeudi forinam, quia ex Bedse ipsius
Gravii relatu nosse sil modo satis. Sed potuerat inente aique ingenio profeciam esse noo dubitavi,
Gravius in hoc Bedae opere expurgando juvari Edi- Q nerape in vocibus, Gaius, reverenlissimus, iulumina-
tioue Parisiensi anni 1544, per Fraiiciscum Jame- re, Briltania, adsertio, adtestatio, adicere, Nordan-
tium, qui priinus coliecta Bedai opera tribus tomis bymbrorum, adlaii, conlisae, inlisse , adsistere,
in vulgus emisit. Hactenus ergo Auglicana Bedae inlusus, inruptio , adlaturus , conlocarunt, adcele-
Histbria triplici in statu lucem aspexit. Priraura so- ranii, Scotti, conroderet, conlapsus, inlatus, ad-
la, Argentorati 1514, Anluerpiae 1550, iii parvo fo- sumpto , adsertiones , applicavit, adscniatio, ad-
lio , Coloniae1601, in-16, et CaotabrigiaeAnglosaxo- propinquare, iniellegunt, intellegentia, adplicuit,
nica, in-folio, 1644, cum versione Anglicana Alfredi adfiigunt, adgregatis, inliciia, adsensum, adsedii,
regis. Secundo prodiil cum velustioribus aliquot re- adllictiones, adsurgere, inlusiravit, exspeclalis, sup-
rum Brilannicarum Scriptoribus, Heidelbergae,lypis positis, idolairia, supplantalio, inlecebris, exsolva-
Coiniiielini, in-folio, 1587, cujus ipsius Edilionis plu- mus, adquirere, Doruvernensis, neglegentia, ulilli-
rima exemplaria Renatus Potelerius , Lugdunensis mus, exsecretur, proicere, contemtus, redemtus,
lypographus, mutata prima pagina, eodem anno aquilonalis, Hrofensis, Agilbercius, Cuthberctus, et
1587, Lugduni a se procusa esse meutiius est, suo- similia niulta; quae non ideo ex illo sancti Maxiinini
que ipsius nomiiie venum exposuit : quare , hujus Trevirensis raanuscripto Codice expressimus, ut ea
anni Ediliouein Lugduneiisein ab lleidelbergensi in usus coiniuunes iuveheremus; sed ne a mente
diversara fruslra recensueris. Tertio denique prodiit aberraremus doctissimi Bedae, cujus banc fuisse
Anglicana Bedae Hisioria, cum aliis ejus operibus, scribendi formamnon possumus dubitare.
Parisiis, per Jaineiiuni, tomis tribus, anno 1544. lbi-

DE EODEM HISTORIA SMITH MONITUM

Damus en, Iector, tibi Historiam ecclesiasticam D graphicis scatet, crassis vero eis , adeoque nullius
jain olim sacpissime variis in locis procusam. Anti- penculi; de caetero a Codice satis antiquo facta esse
quissima alque priuia omnium impressio facta est in videtur. Convenit enim cum optimis Mss. in propriis
inclyta civitate Argentinensi auno millesimo quin- nominibus, capilulis, mullisque variis leclionibus.
gentesimo.'Hoc vero opus tunc non prodiit solum , Secundo prodiit una cum supradictis historiis in im-
sed una cum scholastica Historia Petri Trecensis, periali oppido Hagenaw anno millesimo quingente-
alias Comestoris, et ecclesiasiica Hisloria Eusebii per simo sexto , accuranle Henrico Gran inibi incola;
Rufinumcum addilione Kulini. Editionem isiam pa- qui laraen priorem Edilionem' auctoritate alicujus
tri meo suppedilavit vir clarissimus Joanues Batte- ms. Codicis emendasse aut castigasse non videlur,
lev archidiaconus Canluariensis. Erroribus tvpo- sed solutnraodo isiam verbatim de novo procudisse.
19 BED^ VEtS^A^WS ^BYTE^ C*^1\UM PAI^IV, - I^STORIjDA. 2C
Hutiuft.. imnreJAsiOiPtW A annos_jn regnq permansit. Post hqnc Glappa 1 an-
mibi c.qpjaji|ifticit e^. pj^lio,ti\e.«?a.
ccjt^gii, Chrigti Caniabrigise vir celel>efrJmus atqu,e num, Adda vni. Aediiriciv, Theodric vn, Ffidiiuafd
amifttiiWM.ni"111,1161 genus, periiissimu^Th/uiias Ba- vi, Huss.a'vn , Aedilfrid xxiv, Aeduini xvu , Osiiaid1
kerAM.S. t &, qjieni, ab, nraecip^am ejni ejga tije. ix; Osuiu xxvui, tfcgTficftv, 'Mttfnd xx,M Osferf"kf, '! "' '"
be^ew)<Jnliarajatque.haaoris caiis,a nqflaino. ^qstea! CoinfetfiVOsficxi/Ceblil^fyuli.''""
liatg^Uiijaffaeiiaeli.storja iy|iisinandata,est au.qo ISOOJ « Bapti^ayTtPa|^linus"ante S|IT.'"* cxi.''
AiMyeijpiaj,Lovau\ii,4566,, Ileidelbergse, et Lngdtifli, i, Eclipsis'ajnte an.'*ilxi(iii'.
1587., Cvlonise 1601; idtw caej,eraj,etiAfy ejnsdej^ «' P>enrlamoriiur aiile'ab.''i_xxix.
aiiotoris. opera Parisjis. pejj JaweJiMyo,ajmo 1544, « Piigna Ecg^ridi ante ari. ixpi.''
*'
iliideiii o/joqweannql5p, i5asileas.item,pe,i;.loanp^m «;'Aelfidni antf^Sn. Lyiyl'
Hervagiuro i5C3, diejw^ue Goloniaj, per Abtb$,uBi, « Mbnas^eriiiinet Uiu.raemondaanlean. LXIV.
» Gometa3,Vlsa3"aAtb^h.VW.','"'' '"
Hierat 161,2.Us v,eco.n(niiibtiscas,tig,atio.rEdttio opera.
et st^io.Alirali3iiii,AV/|.a,lo:ci Caiitabcigi* aqno,1644 f EqiJe^i"stq. 'Patef
' ''" Ecgbefct
'" • • transivit
" " •' ad
•"' Chri-
''"
Latine el Saxonice prodiit. Latiniirii autem texluno, < slpji.
vir doctissimus ad lidem trium Codicnm mss. edidit, < Apgli ii^ Britta^ia an(q an. ccxc^u >
ei commentationibus longioribtis tim historicis quam Hisce pene omnibus in^aiiriuni' "S^concurrentibus,
ecclesiasticis ithistravrtvGpus ssrne omtii laude di- ct. Wanleio (o)inMss. Angla-Saxanicisv.ecsalissuua
gnum, sed nec omnibus n,uiper,i.sabspltitum, imo verisimile videtur htincipsum Codicemeodem anno,
nec paucis nec levibtis viliis*Taiofans. tfodiit tan- Ceqlqulfo adhuc regnaiitp, seu saltem ante Eadbercti
dem Latineanno 1681. Parisiis auctor noster emen- B inauguralioneni, duobiis quoque annis post Baedse
datior sludio Petri Francisci Chilfleiii soci^atistou. in Wirerouthensi monasterio fuisse scri-
presbyleri, imo, si ipsi erudilissimo Editoricredas, tum. Adde quod manus Imjiiscc Codicis bene con-
Jbityit^,
emetiuatis-ima, ope manuscriptorum aliquot Codi- venit cum exemplari Pastoratis Gregorii Magni papse,
cura. inAftr.quq^ ntincipem lqcum qji.tinel Codex quod Willibaldus diaconus scripsit, hoc est, inler
satiyi Ijfaxliiiirii!tjievij^isfs., bpifmse riotje el VetU- an. 73l, quo diacoriatum suseepit, etan. 740, in quo
ex scri-
stissijbiis, \fi ^vi^^ssiiiieprobatChiffleliiisitte retinuif. creatus luit presbyier. Conveiiit quorjue cum aViisiu-
beSidi rat^rie pera'ii'tiqua,,q,u(aib, Codex dubitatse vetustatis el libris el diploraatibiis, prseci-
Nec WugV 9*c ipinressVppeiiTtusilliiriis'-^Ul abtiij.de pue cum illa Valdharii Lundoniensig antisiitis epi- '
Edifidnis stola ail Uerclualdum arcHlepiscopum , quam irt
cbiisjaTf/iV ajtijj\i£ajjipam iibsirae paginam
ocu|i|m Yefi^iti, ubi C^itfliyii^sbhajma.ja
' •''''- " '"* '" pfaecipue appendice, nuniiav excudimus. Probabile est Codi-
1 cem post pauGOsab ejus scriptione annos in Galliam
nqtanluf.'"'
tifij$jizW <^o.fi;rina cons.picuis visum, est non uti- fuisse a-portatum; crebrae enim habentur distioctio-
lerii mqdoi sgtlpt, fejrn^e,i^ecessariam es.se liovam nes, emendationes, etc, ab homine GaUo exaratae,
Raebaj EdUiqnejjj'. 1(1ergq, brferis sibi prtmum im- qui ajgre maniim Anglo-Sax-onicam tegehat; ei, haj
pjjsuii vjr $. ffio^ii^Ga^^us., S. T. P., non' rta atlos pri- quidein adnotationes ki mami Gafliea passirn occur-
derii ^ecariqij, ^boracejisjs, oui quarnplurimqs rentes circa initium libri nongenlis fere abliiric annis
liisl{_qrJ9q^ ^um rAjj^^nico^ tum Ariglicanos piibiici scriptae videntur. Deniqiie ad calcem quoque lioc
juris laciendo de patria sria btim ftietat optime ine- scribilur: < Item ex liertietis papaeGregorii Jiiiiioris,
riius. ^ostauam verq multos, mss. Cqdtces conlult^- r qui' nunc'Romanam caihoticam regit inatrera Ecole-
sejlijhobiJMlasqjie rib\as atijye !c6nime'nta(ioheS 'Cpl- siam. > Hic autem Gregorius videtur intelligi ter-
leg\s,s$t. aji.is,,creitfl, liegotiis.impliciius, onus detre- anno tius, qui Gregorio securido in pontificatu successit
751 , et morluus est anno 7;4l:. In Galtia cou-
cta,v{ii,idqu| su^cT^er^,oncq^palri persuasit, (juoeuni fuit htc Codex salis diligenter- usque ad'
\\r tdeiii «jeleoejffiiirasprp, suigulari sua huntanrltatb sefyatus conclustoneiii foederis initi inter Gulielmom Magnr»
va/ias usctiqjries'^dq^lissit^aVqDservaiionescbi^niti-
mcj^vii. Tahde^iV^iitif paief id labp.i^is subiit;1^ tit Biitanniae regem et fcudovicum regem Christianissi-
Edit.iqnerh sjiam^priqrhrii^ijiieii^s ac vitiis expurga- lntis niuin apud Kyswickum; ctrra yir quidam doctissi-
ret, in niss,. Cd^icibus, exqij.^fiidis et cbmpafaiiurs eura cuui multis aliis CoiiicibnSTarissimis tam
iXiulluni(lesuda^tt, et yej' sfia vel amicqrum iridusfria Grtficis quam Latinis pubiica auctione etuerit, et eos
o«\ue/,. qnbs lii Ui;i,iiapiilcis bibliotliecis lnyenifbjjo- omiies adiiiodum reverendo domino possessori ven-
tuji, jccuialftcoiitiilil.Wiiicihfiriita variafiim lbctib- auctoritatedlderit. Hoc autetn xscfiiiliovantiquiliUe veneranda,
riljw "iqlg OD,I;U .t\s, i^ecessaruim duxil rit ratiqnem maxiriia, lide optima atqire ceriissima, ex
al.q^nj jsxfq^ijai;^, quEJtairn,jjravi onere se levare ipso Baedaj autoyrapho; in ipso mohasterio ubi Bae-
)iq^."J5l,'(l'ui(iem observa,!^ ra,Vll,Vs Pqdices esse fii- da liistoriiim cotiiposuitv ut videtur, descriptum,
i€|f.qj;isefaHstyfcff, nqtae, e(qtio riup.erioresfueririt, patri meo episCopus ille pliitobiblus utendurn prae-
ejfljet lec^ionqni et e'^(tr^rn' pie()ior^s, fecognoscens buit. Quod quidem bis summa cura cuhi Chilfletiana
quqquf fcos,e$ a,ntiquiorijius fijisse deiscri^los, Iecito- EUitiooe collaltiriv ad verbiim a nohis iiiiprimitur.
i.ies (lltcq ^e9Cnti,qfun^Podicuin pforshs nihili ha- Patri enim retigib futtde Codicislam admirandae've-
biltt, et in co^feferi^ a^quqtantiquissimos maxiriie D tustaiis lide, nisiubi liHraiuim latso scripsisse aperte
Mtcubuit. deprehenditur. vel aliquaniutum decedeve. t\eque
Codex ms. ft^jmn Yetu^iissini^s pqn ita pridern imltierito; duobuS,eiiirii todicibus, qui Saionicis Mtl-
eral penes egregiuin illiihi Titterafum rriutoreni Jban- teris exaraiitur, ef in Cottoiiiana biblioilieea ayser-
nero Morum episcopum nuper Eliensem, hodieque in vaiitur {tiberitis, C.2,A.14), et terlio fyuoqbiiih
bibliotheca regia Gantabrigiae asservalur, anliquiori- bibliqtlieca regia anle Nqrmaniiicam conquisiUonem,
bus litteris Aiiglo-Saxonicis exaratus circa annum ul vibelur, scripto, cum eo uria coinpafatis,'Tii"pfo-
737 post nostri auctofisobitum gectindpm, pt ivatet priis npmiriiuus^,antiqun voces compositas scribendi
ex quibusdam notulis chronolo^icis ad calcem libri inetbodo, et in omriibus fere adeo conveniunt; et iu
positis, quse in bunc annum concurrunt. Ilis autem lectionibus adeo nugatoriis, iisque paucis, ditferunl,
Kpfbis SBri^uulur, ut nulla ratio oinnino es,s,et,cur lexlus ex Moriano
< Anno «XLYHld.,i rcgnare ccepit a, quo feggjl^ CodiCeopiime cbiisiituliis veriantiHtiin mutafctuR
Nordatijiynibrorum prosapia prigineni, ^net gf si}
(R) Vide ej«s Ca*alQgnmW9JW\ §.enfenti:pi,lium» p-288-
21 SECf. IIL- IN HISTORIAH ECCLESIASTICAM BED^ PH^EFATIO. 2S

(SmithHisl.eccles. Angllc.)
a
GLQRIOStSSIMp REGI <miM?m
BAEDA FAMULUS GHRISTI ET PRESBYTER.

Historiam genlis Anglorum ecclesiasticam quam ,A in ipsa Cantoariorum provincia vel etiam in conli-.
nuper edideram, libentissime tibi desideranti, rex, guis eidetfi [ Ak, ejusdem ] regionlbus a discipulis
et prius ad legendum ac probandum transmisi, el beati papaj Gfegorii gesta fuere, ve! monimenlis lite-
nunc ad transcribendum ac plenius ex tempore me- raruni vel Seniorum traditione Cognoverat: et [Al.
ditandum retransmitlo; satisque studium tuae since- om. et] ea mihi de his qus memoria digna videban-
rilatis amplecter, quo non solum audiendis Scripturae tor, per religiosum Ltindontensis Ecclesiae ' presby-
l>sanctae verbis aurem sedulus accommodas, verum terum Nothelniura, sive literis mandata sive ipsitis
etiam noscendis prforum gestis sive dictis et inaxime Nothelrai Vlva voce referenda, iransmisit. Qui vide-
nostrae gentis virorum illustriui», curam vigilanterim- licet Nothelmus posiea Romam veniens, rionnulias
pendis. Sive enirri historia de bonis bona referat, ad ibi beati Gregorii papae simul et aliorutrt pontilicum
imitandura bonuiii auditor setlicltus instigalur; seu epistolas, perscrutato ejusdem sanctae EcClesiaeRo-
mala commeraoret de pravis, nihilominus religiosus manaeScririio pennissu « ejus qui nunc ipsi Ecclesise
ac pius auditof sive lector devitando quod noxium praeest Gregoftl pontificis, invenit, reversusqiie no-
est ac perversum, ipse sollertius ad exsequenda ea bis nostrae Hisiofiae insercndas, curo coricilio praefati
quae bona,ac P,eo digqa essq cqgnqv^ri^ sjccendi.ur. Alb|ni reyejfentissimi Palris ajltilit. A prineipio ita-
Quod ipsum tu quoque tvigilantissime deprehendens, £ que voluminis hujus usque ad tempus quo gens An-
^isloriam rnemoratam in notitiara tibi simulque eis glorum fldem C|iristi percepit, ex priorupi iti^xinie
qujbus te, regeqdis divina praefecit auctoritas, ob S.criptis hinc inde collecti,s e^ quse prorqereoius [At.
generalis curam salutis, latius c propalari desideras. promemus] didicimus. Exinde autem usque ari tem-
Ut autem in his quae scripsi, vel tibi [ Al. add. ma- pora praesentia, quae in Ecclcsia Cahtuariortim (t$r
gnanime rex] vel caeteris audiloribus sive lectoribus discipulos bealj papaj Gr^qrii, sive ^q,bce|Sore§.ftq-
hujus Historiae occasionemdubitandi subtraham, qui- rum vel sub quibus regibus gesta sint, memorati ab-
bus haec maxime auctoribus didicerim breviter inli- balis Albihi industria Nothelmo, ut diximus, perTe-
mt\re. cura^o. feqte cognovinius. Qui ctUra h pr^yincianOri^eflWlium
Auctor ante omnes atqtte adjutor opusculi hujus simtil et OccfdentaHtlm ' Saxontlnl «ec ndfl 6t Ofien-
d Albinus abba reverentissimus [ Al., abbas r$yqren- taliurq Anglorum alque Nordanhymbrorum, a quibus
dissimus] vir per omnia doctissimus exlitit; qui in prsesulibus vel quorum tempore regum gratiam Evan-
Ecclesia Cantuariorum a beatae memoriaj Tliepdorq gelii perceperint, nonnulla mihi ex parle prodide-
archiepiscopo et HadrtajM apliate ylri| v,tneraifl|ii)ii.s funt. Deniqne tioj-tat^ pr/set>ij)iie ipsius Albini ut hoc
atque eruditissimis e institutus, diligenter omnia quse qpus adgredi auderem provocatus sum. Sed et Dani-
e Ceofuuifo. Nordanhymbrorum, scil., regi.de etiam errofis monitum hic esto Nothelmum Lundo-
0
quo vide Hist., v, 24. Alius aulem fuit ejusdem hO- niensis Ecclesiae presbyterum tantum fuisse, Canlua-
minis rex Occid. Saxonum, a. D. 527; alius Mercio- ^ensis autem episcopum, a. 735, ultra Bedanaj His-
rum a. 819. toriae terriiiiium.
h Sanctce. Codd. vulg., sacrm, decepli abbrevia- s Ejus qui nunc... Gregorii. Plerique hic Gregorium
Uira Mss. Secunuum intelti^Unl^ cujus lafus in Germanis ad
c Propalari. propayari, fidem converiendis, et custodia bibliothecaeponliflciae
Codd^.
'"'• vulg.,
' '''' • cqrrigentes
,
scilicef auctorem. atKJfdribus argtntidtild fue-
' "' Albiilus. Scriptores summi nominis, Barorwtts, arrteipsUiii ^Oniificattoiiti
runt, ui epistolas perscrutandi licenlia Nothelmo
Conttua, imo et Lelandus ipse, confundunt liune Al- eoncessa, ab illo pontjliae petaretor. Sed t6ftirJ'oris
bipuija cum Fhicco Albino, alias.ATcuipq, cuqilamen. i;aii,onulMenus adn.j,ttjti. pjjiil, eninj, Gi;egor;iiiftSjj-
ifle, lntegrb fefe saeculolnferior', disciptilus Ecgbercti cundus 17 Januarii,, a. 751, eique in pontificatti suc-
ilrcliiepiscbpi Ebdf., obifi ateasi TUron. a. 80* j hic «6SsitjGregorius liertiffs 22'FeD+uaFfi'ejbsdfeniimii!.
autem discipulus Theodori archiepiscopit, et Hadriani Beda:autem. deciflia? diei Jwiwisequenitis menfiinitad
abbatis. Caqluar. obiit, ipse abbas CanljuaFa. 732, Ad cq.nsecralioner.liTJatuvini, Hisi. v, 24., Pra,fa,lio;netii
huricAlbiuumBeda deauxilii accepti beneficioepisto- igitur banc Ceoluulfo non nisi post librura absqlu-
faWscfipsiY.quam vide suo loco. tdm imo post recognituin retfansiriit-
e Inttitutut, diligenter. Chiffl., inttitutus diligenter. teits, transmitleris,
clifusi.JaiH,hanc.tcmpore Gfegorii tfifitiiscripsit,
Sic posuit.comma post diligfnler, coiuipodius, ut ipsi eumque b.ic pqikificem designat»
videbatur, ad. sejistim, s&d.contra stylum auctqris. h Provincio3.De provinciaruio Saxonicarura liitai»
1 Pretbyter^m. Auctor Ilistoriaj de Anliq. Britt. D tibtts, vide appnqdicern, n. 2.
EJccl.appellat Notbeimuni Lundonjensis Ecclesiaeepi- 1 Saxonum. Vulgg. Saxonum post Orientatima po-
scopum, levi quidenitapsu, sed cum indeet malevolis nunt.
quibujidaiu occa&ioceusuraj data fuerit,, Wbeloco
23 BEDJE VENERABILIS PRESBYTERI OPERUM PAftS IV. — HISTOMCA. 24
liel [Al., Daniel quoque] reverenlissimus Occidenta- _.i exceptis his quaeper meipsum Bosse poteram. luter
lium Saxonum episcopns qui nunc usque superest, quae notandum, quod ea quaede sanctissimo Palre et
nonnulla raihi de Historia ecclesiastica provinciaeip- antistite Cudbercto vel in hoc volumine vel in libello
sius siinul et proxima illi Australium Saxonum nec Gestorum ipsius conscripsi, partim ex eis quaede illo
non et Veclaeinsulae, literis maudata declaravit. Qua- prius a frairibus EcclesiaeLindisfaruensis scripta re-
liter vero per rainisterium Ceddi et * Ceadda religio- peri adsuinpsi sirapliciter fldem Historiae quam lege-
sorum Cbristi sacerdotum, vel provincia Merciorum bara accommodans, partim vero ea quaecertissima fide-
ad fldemChrisli quam nou noverat, pervenerit, vel pro- lium virorum adtestaiione per b me ipse cognoscere
vincia OriemaliumSaxonum fidem quam olim exsnlfla- potui sollerter adjicere curavi. Lectoremque suppli-
verat, recuperaveril, qualis etiam ipsorumPatrumvita citer obsecro, ut si qua in bis quae scripsimus aliler
vel obitus exliieril, diligenter a fratribus monasterii quara se veritas habet posila repererit, non hoc nobis
quodab ipsisconditum Laestingaeucognominatur,ag.io- impulel qui, quod [AL, quae] vera lex hisloriae esl,
vimus. Porro in provincia Orienlaliuin Anglorura quae simpliciler ea quae fama vulgante collegimus ad in-
fuerint gestaecclesiaslica, paitim ex scriptis vel tradi- structionem posteritatis lileris raandare studuimus.
tione priorum, pariiro reverentissimi abbatis Esi telatio- c Praelerea omnes ad quos haec eadem Hisloria
ne comperimus. Alveroin provincia Lindissiquae sint B pervenire poterit nostrae natiotiis legeutes sive au-
gesta erga lidera Chrisii, quaevesuccessio sacerdolalis dientes suppliciter precor, ut pro meis inflrmitatibus
extiteril, vel literis reveremissimi Antistilis Cyniber- et menlis et corporis apud supernara ° clementiara
cti, vel aliorura fidelium virorum viva voce didicimus. saepius inlervenire meminerint; et in suis quique
Quae autera in Nordanhymbrorum provincia ex quo provinciis hanc mihi suae remunerationis vicem re-
tempore fldem Christi perceperunt usque ad prxsens pendant, ut qui de singulis provinciis sive lot:is su-
per diversas regiones in Ecclesia sint acta, non uno blimioribus quae memoratu digna atque incolis grata
quolibet auctore, sed fideli innumerorum lestium qui credideram diligenter adnotare curavi, apud omnes
haec scire vel meminisse poterant adsenione cognovi, fructuro piae iniercessionis inveniam.
a Ceadda. Al., Ceaddoe; sed de nostra lectione scriba prae oculis Exemplar primaevumcui coniraal-
vid. hist. IV,2, 3. cere non ausus esl, sed fuerunl forte alia quibus
* Me ipte. Al., me ipium. Sed de nostra corre- etiam lunc temporis morem gerebal. Suspenso igi-
clione vid. Bedam in peroratione Hist. v, 25. tur judicio clausulam ad praesens reposuit, ubi ne-
* Prcelerea omnet. Diu mirabar unde lot Codices glecta dehinc jacens, omnibus qui hunc Ms. sequio-
banc clausulam ponerent in line Historiaecontra op- ribus saeculis exscripserunt, errandi occasionem de-
tima Exemplaria. Sed accedens tandem ad Ms. Cot- dil.
toniauum 1, inveni liiaium hoc loco relictum, et clau- i Clemenliam,Cbiffl. solus, patriam.
sukui in obscuro ad iineui libri insertam. Habuit

BEDAS VENERABILIS PRESBTTERI

ANGLO-SAXONIS

HISTORIA ECCLESIASTICA.

(SmithHistorlcaecclesiasticaAnglic»na.)

LIBER PRIMUS.

CAPUT PRIMUM. D diversorum promontoriorum traotibus, quibus effici-


De tttu Brittaniai vel Hibernice, et pritcit earum tur ut circuitus ejus b quadragies octies septuaginta
incolis. quinque railia compleat. Habet a Meridie Galliaiu
* Brittania Oceani insula, cui quondara Albion Belgicara, ctijus proxmium litus iransmeanlibus ape-
nomen fuil, inter Septentrionem et Occidenlem lo- ril civitas quae dicitur c Rutubi portus, a gente An-
cata est, Germaniae, Galliae, Hispaniae, roaximis glorum nunc corrupte Reptacaestir vocaia, inlerpo-
e
Europae partibus multo intervallo adversa. Quae per sito mari a d Gessoriaco Mnrinorum geniis litore
milia passuum octingenta in Boream longa, latitudinis proximo, Irajeclu milium quinquaginia, sive, ut
babet ntilia ducenta, exceptis duntaxat prolixioribus f qiiidamscripsere, s sladiorum quadrigentorum quin-
a Brittania. Hanc descriptionem excerpsit Beda e nelm. et aliis, Ruoichyn, hodie Richborough.
variis auctoribus; praecipue vero e Ptinio, Solino, d Gestoriaco. Quod nunc Bononia. Tabb. Peut.
et Gilda. c Morinorum. Gens Galliaea Neoporto ad Estapu-
Orosio,
b Quadragiet octies. Tria milia sexingenla miliaria. las porrecta, adjuncio forle Pago Pontivo.
c Rutubi portut. Anlon. ltin. Bilupae; Inscriplio f Quidain tcriptere. Dio Cassius scilicet, et Anlo-
Amerbach. et Scholiast. Juvenalis Baltelii, Ripuiia; ninus.
Aiigli Bedae lerapore, Reptacaestir; Nennius Ms. Du- s Slad. CCCCL. Mille passus quinquaginia sex.
95 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. 26
quaginta. A tergo autem, unde Oceano infinito patet, Alex divina scripta est, quinque gentium linguis,
Orcadas insulas habet. unam eamdemque summaeveritatis et verae sub.imi-
Opima [At., oplimaj frugibus atque arhoribus in- taiis scientiaro scrutatur et conflteiur, Anglorum, vi-
sula, et alendis apta pecoribus ac jumentis ; vineas; deiicei, Britlonum, Scotlorum, Pictorum et Latino-
etiam qnibusdam in locis germinans : sed et avium, rum, quaj meditalione Scripturarura caeteris omnibus
ferax terra marique generis diversi. Fluviis quoque. est facla comraunis. Iu primis autem haec insula
niullum piscosis, ac fontibus praeclara copiosis, etl Briltoues solum a quibus nomen accepit, incolas
c
quidem praecipue issicio abundat et anguilla. Ca-. habuit, qui de tractu Arinoricano, ut ferlur, Bril-
piunlur autem sajpissime et vituli raarini el delphi- taniam advecli, Australes sibi parles illius vindi-
nes, necnon et ballenae: exceptis variorum generi- carunt.
busconchyliorum; in quibus sunt et musculae,qui- Et cum plurimam insulae partem, incipientes ab
bus inclusam saepe margaritam, omnis quidem colo- Austro, possedissenl, contigit gentem Pictorum de
ris oplimam inveniunt, id est, et rubicundi, et pur- <tScylbia, ut perhibenl, longis navibus non niuliis
purei, et jacintini et prasini, sed roaxirae candidi. Oceanum ingressara, circumagente flalu ventorum,
Sunt et cochleae satis superque abundantes, quibus; extra fines omnes BrittaniaeHiberniam pervenisse,
tinctura coccinei coloris conticitur, cujus rubor pul- B ejusque Septentrionales oras intrasse, atque inventa
cberrimus nullo unquam solis ardore, nulla valett ibi gente Scottorum, sibi quoque in pariibus illitis
pluviarum injuria pallescere; sed quo vetustior est, sedes petisse, nec inpeirare potuisse. Est autem Hi-
eo solet esse venuslior. flabet fontes salinarum, ha- bernia insula omnium post Brittaniam maxima, ad
bet et fontes calidos, et ex eis fluviosbalnearum ca- Occidenlem quidem Britlaniae sila; sed sicut contra
lidarum oroniaetaii et sexui per distincta loca juxtai Aquilonem ea brevior, ita in Meridiera se trans illius
suum cuique modum accommodos. Aqua enim (utt fines plurimura protendens, usque contra Hispaniae
" sanctus Basilius dicit) fervidam qualitatem recipit,, Septenlrionalia, quamvis magno aequore
interjacente
quum per certa quaedaro metalla transcurrit, et fltt pervenit. Ad hanc ergo usque pervenienles navigio
non solum calida, sed-et ardens. Quae etiam venisI Picti, ut diximus, pelierunt in ea sibi quoque sedes
metallorum, aeris, ferri, et plurobi et argenti fae- et habitalionem donari. Respondebanl Scotti, quia
cunda, gignit et lapidem gagatem plurimum opli- non ambos eos caperet insula, sed possumus, in-
mumque : est aulem nigrogemmeus et ardens igni[ quiunt, salubre vobis dare consiliuin quid agere va-
admolus, incensus serpentes fugat, adtritu calefactus; lealis. Novimus insulam aliain esse non procul a
adpliciiadelinetaequeulsuccinum. Eral etcivitatibus; nostra, conlra ortum solis, qoam ssepe lucidioribus
quondam b viginti el octo nobilissimis insignita, diebus de longe aspicere solemus. Hanc adire si
praeler castella innumera, quae et ipsa muris, lurri- vultis, habitabilem vobis facere valetis: vel si qui re-
bus, portis, ac seris erant instrucla lirmissiinis. stiterit, nobis auxiliariis utimini. Itaque petentes
Et quia prope sub ipso Seplemrionali vertice Brittaniam Picti, habilare per Septenlrionales in-
mundi jacel, lucidas aestate nocles habel; ila ul suhe partes coepernnt, nam Austrina [Al., Austrinas]
medio saepe tempore noctis in quaeslionein veniat Brittones occupaverant. Cumque uxores Picti non
intuenlibus, ulrum crepusculum adhuc permaneat habentes peterenl a Scoltis, ea solum condiiione
vesperiinum, an jam advenerit matutinum, utpole dare consenserunt, ut ubi res perveniret in dubium,
nocturno sole non longe sub terris ad Oiienlem Bo- magis de feminea regum prosapia, quara de niascu-
reales per plagas redeunte : unde eliam plurimae lina regem sibi eligerent: quod usque hodie apud
longitudinisbabet dies aestaie, sicut et noctes conlra Piclos constat esse servalum.
* Procedente autem
in bruma, sole nimirum tunc Lybicas in parles se- tempore Brittania post [Al„
cedenle, id est, horarum decem et octo : plurimaj praeter] Brittones et Pictos, tertiam Scottorum na-
item brevitatis noctes aestate et dies babet in bruma, tionem in Piciorum parte recepit; qui duce Reuda
hoc est, sex solummodo aequinoclialium horarum : _ de Hibernia progressi, vel amicitia vel ferro sibimet
cuiri in Arraenia, Macedonia, Iialia, cseterisqueejus- inter eos sedes quas hactenus habent, vindicarunt:
dem lineaeregionibus longissima dies sive nox quin- a quo videlicet duce usque hodie f Dalreudini vo-
decim, brevissima novem compleat horas. cantur, nam lingua eorum daal partem signilicat.
Haecin praesenti, juxta numerum librorum quibus Hibernia autem et lalitudine sui siatus, et salubri-
" S. Batiliut. Hexamer. Hom. iv. *HS»Se *at terjacens Scythica vallis appellalur Nennio.
6sp- e Procedente tempore. Quando Scotli primum in
Horspa; tx lUTailav 7TOIOT>JTOC XKTCC T«VSIEEOSOV itpoa- Briilaniam venerint inccrtum est; Beda tamen eo-
XafioOow, ex TiifauT»)?TOU xtvoOvTOfatTta; 5souo-aytvs- rum
Tat, wfTa 7roMa,xat irvpitSrjf. introitum aule Romauorum tempora pnnere vi-
b Vigintiet octocivitdlibut.Dehis vide append. n. 3. detur.
c Traclu Armorkano. Brittania minore, f Dalreudini. Nomenex ipsa Hibernia allatum, ubi
qu;c Ar-' Dalrieda, hodie Rout, Scotiaemodernaj proxime ad-
more, id esl, Ad mare Brittaniae insulseex adverso
jacet. jacet. Porlio regis Edae, quem Beda contracte Reu-
d Scythia. Pro concesso habetur Bedam hic daro appellat, sequiores historici Reulherum. Hujus
Scy- populi sedes in Scotia his regionibus extendebatur,
th.<am velle Cileriorem quae hodie Scandia dicitur,
Sueviam, Daniam et Norwegiam complectens. Quo| Cantiera, Knapdalia, Lorna, Aigallielia, el Braidal-
seusu et ipare, patriae Hengisti el Briltaniae in- bin, una cum insulis adjacenlibus.
27 BEDJE VENEKABILIS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. - HISTOrtlCA. 28
tate., tvc^ereonitateaerum mullum Brittani* prsesiat, ^ gna faiigatus, deinde adversa tempeslate correplus,
ila .inr'fira,{}$ nix p.lusquam triduana remaneat: plurimam classis par.tem, et non paryura num,erti,pj
vero pene omnem dispexditltt.
nenjo tyftpftT liieraen^ aut fcena secet aestate, aut militum, equitum
in
stajiu^ fajjrice.t ju,in.eriiisi:nulTum ibi reptile videfi Regressus GaUiam, ? tegiones i» Hiberaa [AL, Hi-
sqle/}},njilius. XJyere.serpens valeat: nam saepe illo berniaj dimisit, acsexceatasnaves ijttrjusqujecommodi
de PjFittatjja,adja^liserpenles, mox ut proximarite ter- fieri imperavit : quibus Herum IU Brit(aniam primo
ris navigio, Pj|ore aeris illius adtacti fuerint, inler- vere transvectus, dum ipse in hostem cuin fAi. add.
eunt: quip poti.us omnia pene quse de eadem insula ingenti] exercilu pergit, naves in a.nchoris s.t»»tes,
gunt c,on^a venenum valent. Denique vidimus, qui- tempestatecorreptae, vel conlisae inter se, vel arenis
busdain a serpente percussis, rasa folia codicum qui inlisae ac dissolutse sunt: ex quibus quadragima pe-
cU?llibg.r/.ij^fyerant, et ips^iin rasuram aquae imrnis- rierunt, caeterae cum magna difflculute reparatse
sam ac potui datani, talibus protinus lolam vim ve- sunt. Caesaris equilatus primo cqngcessu a Brittanis
neni grasgantis, totum inllati corppris absumsisse ac victus, ibique f Labienus tribunus occisus est: se-
sedas,se tumorem. Dives lactis ac mellis insuTa, nec cundo praelio cum magno suorum discrimine victos
vijic_aryinnexpers, piscjum voiuc/jiirnqiie, sed et cer- firittanos in fugam vertit : inde ad flumen Taraesiiq
Vprum caprearumque venalu insignis. Haec autem B' [Al., Tamensim} « profectus. In bujus ulteriore ripa
m;oprie patrja Scottorum est : ab hac egressi, ut di- Cassobellauno duce, immensa hoslium multiludo
ximus, lertiam in Briilania Brittnnibus el Pictis consederat, ripamque fluminis ac pene totum sub
gentem addiderunt. Est autem sinus maris permaxi- aqua vadum acutissimis h sudibus praesttuxerat:
ipus, qui anljquitus genlem Britloniim a Piciis se- qtiarum vestigia sudium ibidem usque hodie visun-
cernebat, qui ab, Occjdente in terras lorigo spa- lur, et videiur inspectaniibus quod singulae earmn
tio erumpit, ubi esi civitas Brittonum munttissiriia ad modum humani femoris grossae, ct circumfusae
«
usque |iodie cjuaevocatur Alcluith : ad cujus vide- phimbo immobiliter erant in profuodum (Tuminisin-
Ijcet sinus partem SeptemtrionalemScolti, quos dixi- fixae[Al. add. haeqeant]: quod ubi a Romanis depre-
hensitm ac vitatum est, barhari legionum irnpetum
tjlfys.,adyenientes, sibi iocurn natriae
' " fecerunt.
""
non ferenles, sllvis sese obdiderg [AL, abdtderej,
'CAMiTr ft, «nde crebris irrupiionibus Romanos graviter ac
Ut Briflaniam pritnui Romanorum Gatut Jultut
sa?pe laeeraban'- Ioter.ea Tri^o.vantuin ^rmissima
Verum eadem Brittania Roraanis usque ad Gaium civilas cum ' Androgio duce datis quadragiu,^ obsi-
Juliurri Caisarerii iriaccessa atque incognita fiiit: qui dibus Caesari sese dedit [AL, ^edi,djt]: rjuodte^ein-
anno ab Urbe condita sexcentesimo noriagesimo C plum seoutaj urbes a\iae complures in foe.d|US ^otn^-
h teriib, ante vero lncarhationis Dominicaetempus an- iiorum venergjnt. Iisdem de^o^rafltiliiis, ^sgsar
rioKsexagesimo, functus gfadu consulatus cumd Lu- l oppidura Cassobellagnt tnter d,u^spalnd.es sUum,
clo Bibulo, dum contfa Gerraanbrum Gallorumque obtentu insuper sUvarura m,g,nitijiin,oiflnihusque rer
(fentesqul Rbeno lanttim flumine dirimebantur, belluni bus conferlissimuna, tandeni gravi pugi^a[Alt., fyello]
g'ereret, venft ad Morinos, unde in Briilaniam proxi- cepit. IJxin Csesar a k Br.ittania reYersus iq, Gal^aiffl,
rriiis et brevissimtts transitus est, et navibus one- postquam kgiones in ITjberna ijiisit, repentints b.e.l,-
rariis atque' actuariis circiler octoginta preparatis, lorum tumultibus undthqu.ectrcuniventus et cuflfji,-
in Brittaliiam: fransveltitur, ubi acerba primum pu- ctalus est.

a Alcluith, Brillanodununi, hodie corrupte Pun- s Profectut. Al.: profectut est, quem uno tanlum
hartqu., arx ad Glui^ara fluyi.\iro, patilo po^t Bedae loco vadislransmeabttem ferunt.- ' ' i
(eirifipja, i. e. a. 7S6. Eadbefctb Regi Nordarihymb. •i Sudjbus. A q«.ibus, vaduni Poviy slakes, juxta
fefOeiliioregi Pictbtiim^tfedita','' Hbveridferi.7Ar8S9, U\m GafplJ/Jeftoap^atur. Quod vero Orbsius tra-
per DaCOs'fonditus rieleta. Broiopton. dit flu.vium, upo tanirim ibco transmeabneiH, in eo
CAP.II. TQium lioc capuVex Orysio, yi, 9„ _ erfatuin esse" coiisiat, cilrri auriiores iodigenaj tot
" vada Cnesariconjeoturis suis Subpe4Uavj^i,nt,Prent-
v Terlio. De hoc anno notandum quod nQn respi-
ciat ipjirojtitiiiJ. Caisaris jn Briitaiiiaiu, sed consula- fordiain, liingsiftliani, C.hef^ijjsmi, \Velinglordiam.
luni ems cum Bibulo. Quare nec reperitur bsc ctnusula ih Mss. Beqaj'. Sed
e Sexagestmb. Hoc unum Beda Orosio addidit, an- vide Alffedi fegts'Parapliri Sax^aflhunCIbctlriiOrosii.
1 Androgio.MandubratioCajs., B. G., ttb. v. Mandu
nuhi neitipe^liicariiatioitisadanriuni Urbis conditae. in multis voc.hus reperi.tur, veroman.dui, Cartisman-
d Lucio, Bibulus patrem habuil el lilium Lucios,
"' dua, Manduessedum, Maudubii; etforte Androgio
ipse Vetti Marfcasi1'tiii." eorruptum a Maudubrogiq quod utriq,ueQQ.muiipro-
* Lpgionin, \i., legianpttret, vel xn; al., Tl.
f, iex, vel xn. ximeaccedit.
ZftbiejiiffaQ, L.abprius,Durus, Cajs., G., I. v. i OppijdvmCassokeUa%m„Verqlan|i,um fuisse pu-
Labienus euim a Caesate in Galtiis relictiis, imiltis tatur, hodie S. Atbans, iu ea regione Cass^ii,quorum
iP'. TphWB^ljf. Wm ?'l Pf»|i|Beiura^efecii, eVnbn Cxsar meroiait, et a, quibRS forte Cassobeilaunus
liisj ift pr^bp jijt^^n^! pernt. Labeiii autem falum nomeii accepit, sedes, ^uas habuerunt,. Quas fabulas
Cjnliam ^ib) v,{j|i([ica,|ii,et tiipiuli etiam joctim osfen- huic Cassobellauno ei Anbrogio assueri.nt nostrates
dimt a4 fl. Slqii,jf:mjn»' Cjiilfo. Ledaiitjus; ex Vet. hislorici, vide si lubet Galf. Mon. et Malh. Westm.
k Btwnia, M., Eritta,ois pro
flirpH., iradij ^aTjjeniinj, id, ei||, Laberiuiii,' ' occi-
"" BriUajtmJ^ ex ab-
IHiu j|ii.|a {^t<^ti>t|>ypo4 ppope ^bofl^flij breviatione primorura todjcttui.
*
29 SECT. III. — HFSTORIA ECCLESIASTICA. 30
CAFUT III. iAbet ab Oriente in Occasum f triginta circiter milja
Ut eamdem tecundus Romanarum Claudiut adient, passuum, ab Austro iri Boream dubdecim, in Orienta-
Qrcadqs eliam insulat Romana adjecerit, imperio. libiis suis partibus riiari sex milium, in Occidenlali-
Sed ettVet^ianu^ qbt eo tifissp, Yeclpm quoque
irituldm Romanit subdiderit. bus trium'a meridiano Brittaniae litore distans.
Annoautem ab; Urbe Condjta seplingentesimo no- SuccedenS autep Claudip in imperium Nero,'nihil
nagesirao'» pclavb Claudfus imperalor, ab Augmjlo bmhiriO'iri fe militari ausus esf. Unde iriter alia
quartus, cupiens"ulileni [AI. adtd. sef' reipubiicae os- Rbmani fegni detrimenta innumera Briltaniam pene
tentare prindfpeni, beilum ubique et victoriam un- amisit; nam * duo sub eo nobilissima '"' "" ",lT-- ' illic
oppida " ' • ca-
-'
in Britta- pta alquesubversa suftt.
fJecunque quaesivit. Ilaqiie expeditibneln
niam movit? quae excitala iu tumuliurn propler iion CAPUT IV.
redhibitbs [A(.i redditos] b transfugas videbatur. Ut Lucius Brittanorum rex missis ad Eleulherum pa-
pam litterisChristianum se fieri petierit.'
Transvectus ih fnsulaih est, quam neque anle Julium
c Anno ab Incarnatione Domini centesimo qninqua-
Gajsarero. neque post euiri quisquarii adire ausus
siiie uilo ac intra gesimo sexto Marcus Anloninus Verus, decimus
fuerat, ibiqtte praelio sanguine pau- ab Augusto, regnum cum Aurelio Commodo
cissimos dies plurimam lnsulae partem in deditionem quartus
d B fralre suscepit: » quorum lemporibus cum Eleulhe-
recepil. Orcadas etiarii lnsulas ultra Brittaniam in ' EUS
ac [AL, Eleutherius] vir sanctus pontificitui Roma-
Oct^anopo|Ua^s pomanb adjecit imberib, sexto uae Ecclesiae praiesset, misit ad eum Lucius Britta-
qpam profectus erat mense Romam rediit, filioqne niaruii) [AL, Brilannorum] rex epistolam, ohsecrans
suo Brittariic? nomen imposuit. Hoc autem bellum Ut
sui anno per ejus inandamui Cbristianus efficeretur : et
quarto impcrTi cbmplevit, qui est anntis ab mos effrtctiim piaepostulationis consecutus est, su-
fncarnatione Domini quadragesirnus sextns, • quo iidera Brittaui usque in lempora Diocle-
sceptamque
eliarii anrio fariies gravissima per Syriam facta est,
fiaiii pcincipis inviolatara inlegramque quiefa in pace
in
quae Acfibus apostolorum per prophetam Agabum serviiliant.
praedicta esse memoralur. Ab ebcfemCTaudioVespa, PAPUT y.
sianus, nui post Neroriem imperayit, in Brittaniam
U\ Seyerus.re.cep.tqmBrittqniai piplem Wllo, q coetera
missus, etiam
"* Vectarii insularii
M'"y >i Brittiniae
*- r'' ' '" * proximam
-.-• -, , distinxexil.
\)\-i "J-JV"('*)*!'«*T'i
a Meridie, Rqmanorum ditioni subiugavii; quae ha- Anno ab lnqiii^iatiqne p.pm,inicenle,$i.na.\ pqlf«e-
GAP. IIL Hoc etiam captit Orosip debetur. mis reginae Boadiciae.Suetonius tamen Paulinus pro-
« Qctavo. far,., nono,; Aritvy. et Cfllj. Edd,., Vinciain restitujt. TACIT.
seplimo. Cbiffletius causam agens Ms. sui Treve-, o h"Quorum temppribut. Usqqe ad i)a.q verjbs|Beda
finsisi"*prb"iibrioanno strenue ceriat, alibsque car- V suniit exordiuin hujus capitis ex Orosio: non tamen
pit quod octavum vel septimum exhibfarit, cum la- 'Orosio imputafam' telira'diflicUTtai«m''quae''videtur
njen cerlum sit all^r.utrpm,i ^rqpqlogiae PCOUIIS, ac. esse in annis Marci et Commodi impp. et Eleutheri
cedere, quam nonum. Clatidii expeditionerii Seda ad DOi^tilic^s. ^nnus epitp yrbis, C,. ty\, quem. Orosius
<^afibn"lrrTtteW djas 'ahniiiV^nity eFalTnrirtuirf assignal juricto fratrum imperio, respondet annq
Ghristi 46; j,\m vero hos annossd aniitiiii-U. G. ap,- ehrisfi ib'l, in qrio iiiliil cgldiflicultafis in lepisiola
taiTtes,necQs,je^JUUIJ annym M7, y.§(J9S, ii.cid.a- Lucii, regis ad Eleulherum, imo tpse est annus in quo
nius. Qccjsps eijjoi est Cains 21 (lie ,lan. a. U. C. Ei^se.b|ius, et Bfda ip Cbfoiiieis,de. fra .rupi iniiio con-
fSliquia. D. Vz responde'ti Qiiartiis igituf ClaudH sentiunt, sicTn noiavi ad locum. Sed'Beda hic in
silecessoris anniis alitiuam partem anni U. G. 797 Hlsloria, explicans Orbsii ajrarii Urbis pef ajfaih Iri-
habet, maximara vero ^9&, qut apno.p. b$ (xo^veni^, earnaiionis, ad a. 911 atflgil a ihii, et tamen episto-
et q\\fm' omnes vetefes'" Bedaj
•• ^I;jptuscripti
.>->\.•< clare ex-i.t- kin Lpcii in eadero leinpoi a admitti postulat. 0«i-
nibent.
" b.us raiibnibus id fcceru incertum est, nec es( quo^
KTransfugas. Suetonius nominat Adminium, Gali- Wfeis exfttrcandis riimium haereafrius.'Sufticiatobsef-
gula, 44, Dio Rericuoi, lib. LX; ubi totam Claudianaj varequod sicut Beda hic bommunem, imo et suam
expe*d\tipnis bist,orjan\,fiise prosequitur. iosips; c^rpnologiam iu anuis Mar.ciei Cunimodi_an-
« Nequepoiteum quisquam. Atigusius a. U. C. 727 tic[pat; ita et eanjdem in aniiiSj Elputlieri a,.H!Ctpare
coritfa Bfi!a'riHos": in Ga1Tram!Veiiit,settab oratbribris iflteHigeiiuiis'esl; sicut" Mafci Cl Coriimodi iiiitiuro
eorurn pacatus, rCdiit. Proximo annp arma in eosdem ponil iii a. 156, et eorum finem in a. 167, sic etiam
ftedllifalVt,elil,imbtU^CafitaijriciilnpfedieYurit.Til^iU^ 1D Blebiheri pontificalam'in annis parallelis statuium
Roina petlem feie niinaiiara extulit. CainsOcearivrrii voliift,"iia ut ultimus fratruni annus ciitb pfimo pori-
tahl(t[!, iriVisit,etspbtia ridicula
' ' reducens
'! iriuinphtiiu
' tilicis semper conveniat. Hoc qnidem Bedam voliiisse
"'
irusfraquaesivlt. patet ex recapitulatione in hiijtis' Hlstbriaj flne, ubi
d Orcadat. Hpc nullo
mpjdo concedit Tacitus lau- ETonlberurn prajsuiem factum dicit a.; 467'.'Q^iiuiricuii-
rjjni lianc Agrfcolse'iVtiop%prra(i» 'volensj 'suticiijiis que igitur ralipnem admitiamus, eailein erit BedaJiti
auspiciis imperafite 'demu^^Domitiifnd^Rdlhaniiin utroqub librb iiitClitib,Tiempe (iheriiiinpp. curniriitio
classr.iii'iiifc'b-gh'ita'yad'Td tbVnpiis'OfcaTlasihsulris'iii- pontiWciscorapbifere': Ciii nihil ndcesse'est Commo-
Tejlisse'qii!jei tfoijiuIsse.Sed'tiniii beliuiri Britannrcum duiii iitium bic' intfoducere,' sicut iniilli lccerurit. sa-
lei^ipbtibus'Cla^iirJli;ijtfce :'A. Pljiutto et victore per liis'enim est tfeiriporis;in frairtiin imperio qtib possit,
vii a|inos cbtitiiiubJ ^'risluhi fuferil, noh impossibile ut qtiidem1debuit' peragi' hoc' rcgis' cum Eleuthefo
""' '
coinmerciuiii. ' ' !;'* li: ' "'"'
est qtiod hic'd'e Ofca(libus,:ri'Cfaiidt6 '" receptis
eJt
' " ''': "; >'
Eu-
;,,l Quod ad Lucii regnum, gesta, obituin, quoruin
sehipjpyfi^fbbioaksefitur.'
« Quoahno fames. Arinalium
fonditores fameui Beda non meniiMit,' 6a" iis reliriquo ouitradita
fl de
hanc Claudii anpo2 affigurit."OrosiuS ,:' ": '' " "' •"'-
J; °' ! tanreri
""' "etBeda Lueio coilegeriiiit.
? 4 OctogesitiioHono. EuSel)., monogetimo tertio; sfd
||l!5ibijlWseqbuntuK',''f?",'':
iTrhma'tn^p.'C»mbdeaus
" ' " <\" »<;> viginti tantum• nu- • pergit Btediilii eodem coiiiputo quein:lcapile praece-
'" me,rat;,*,"",
/v
-S- • -.-!..= cente: seciitus es»; Unde colligtf^varialiprieai 1Wn
e Duo oppida. Camalodunum et Veroiamium, ar- fuMsescribarumv'sed'auctoiHS.,:'' '':'l!''''''-"" "°R
31 BEDiE VENERABILISPRESBYTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 32
simo noiio, Severus genere Afer Tripolitanus, ab A Aleclus [At. add. vero] postea ereptam Carausio in-
oppido Lepli, decimusseptimus ab Augusto imperium sulam per trienuium tenuit, quem Asclepiodotus
a
adepius, decem et sepiem [AL, octo] annis tenuit. praefectus praetorio [AL, praetorii] oppressit, Britta-
Hic natura saevus, muliis seraper bellis lacessitus, niamque post decem annos recepit.
fortissime quidem rempublicam, sed laboriosissime Inlerea Dioclelianus in Oriente, Maximianus Her-
rexit. Viclor ergo civilium bellorum quaj ei gravis- culius in Occidente, vastari Ecclesias, affligi interfi-
sima occurrerant, in Briltanias defectu pene oranium cique Christianos decimo post Neronem loco pnece-
sociorum trabitur, ubi magnis gravibusque praeliis perunt [ccctv] : quae perseculio omnibus fere ante
sajpegestis, receptarri partem insulaea cajteris indo- actis diuturnior alque imraanior fuit; nam c per de-
milis gentibus, non muro, ut qujdam ajstimant, sed cem annos, incendiis Ecclesiarum, proscriptionibus
vallo distinguendam puiavit. b Murus etenim de la- innocentum, csedibtis martyrum incessabiliter acta
pidibus, vallum vero quo ad repellendam vira ho- est. Denique etiam Brittaniam tum pluriraa [AL,
stium caslra muniuntur lit de cespitibus, quibus cir- compluriraa] confessionis Deo devotae gloria subli-
cumcisis, e terra velul murus extruitur altus supra mavit.
terram, ila ul in anle sit fossa, de qua levati sunt CAPUT VII.
cespites, supra quam sudes de lignis fbrtissimis Pattio tancti Albani el sociorum ejut, qui eodem
pracflgUntur.Ilaque Severus magnam fossam flrmis- [Al., eo) tempore pro Domino sanguinemfuderunt.
simumque vallum crebris insuper turribus communi- Siquidem d i>iea passus estsanctiis Albanus[cccv],
lum, a mari ad mare duxit: Ibique apud Eboracum de quo presbyter Fortunatus in Laude virginum,
oppidum morbo obiil. Reliquii [Al., relinquens] duos cum bealorum marlyrum qui de loto orbe ad Domi-
fllios, Bassianum et Getam : quorura Geta bostis num venireni [Al., venerunt] mentioneni faceret,
publicus judicalus interiit; Bassianus [All. add. vero] ait :
Anlonini coguomine adstimpto, regno poiius est. 0 AlbanumegregiumfecundaBritaniaprofert.
CAPUT VI. ' Qui videlicet Albanus paganus adhuc, cum perfi-
De imperio Diocletiani, et ut Chrittianot pertecu- dorum priucipum mandata adversum Chrislianos
tut tit. saevirent, clericum quemdam persecutores fugientem
Anno Incarnalioiiis Dominicae ducentesimo octo- hospilio recepit : quem dum oraiionibus conlinuis
gesimo sexto, Diocletianus tricesimus lertius ab Au- ac vigiliisdie[A/., diu] noctuque studere tonspice-
gusto imperator ab exercitu electus, annis viginti ret, subiio divina gratia respectus exempltim fldei ac
fuit, Maximianumqoecognomento Herculiura socium _ pietatis illius coepil aemulari, ac salutaribus ejus
creavil imperii. Quorum lempore Carausius quidam, exhorlationibus paulatiui edoctus, relictis idolatriaj
genere quidem infimus, sed consilio et roanu prom- lenebris Chrislianus integro ex corde faclus est.
ptus, cum ab observanda Oceani litora quae tunc Curaque praefatus clericus aliquot diebus apud eum
Franci et Saxones infestabant, positus, plus in per- hospitaretur, pervenil ad aures hefandi principis con-
nicieni quam in proveclum reipublicaeagerei,ereplam fessorem Christi cui necdum fuerat locus martyrii
praedonibus praedara nulla es parte resliiuendo do- deputatus, penes Albanum latere. Unde statim jussit
niinis, sed sibi soli vindicando; accendens [AL, ac- milites eum diligentius inquirere. Qui cum ad tugu-
cedens] suspicionem, quia ipsos quoque hostes ad rium martyris pervenissent, mox sesanetus Albanus
incursandos flnes artilici [AL, artificii] negligentia pro hospite ac magislro suo, ipsius habitu, _idesl,
permitlerei. Quamobrera a Maximianojussus occidi, t caracalla qua vestiebaiur indulus, militibus exhi-
purpuram sumpsit ac Brittanias occupavit; quibus buit, atque ad judicem vinctus perductus est.
sibi per seplem annos fortissime vindicatis ac reten- Conligit autem judicem ea hora qua ad eum Alba-
lis, landem fraude Alecti socii sui interfectus est. nus adducebalur, aris adsislere ac daemonibushostias
a Decemet teptem annit. Euseb. et plurimi chro- append., n. 4. Respice etiam Bedae Cbronicon ad
nologorum, octo ; sed fulendum esl quod BedaeMss., D Diocletianum.
tum in Clironico tum in llistoria habenl septem. Eo- d ln ea. In primo, ul videtur, vel secundo auuo
rum aiicloriiatera ibi agnovi, hic sequor. lraperavit persecutionis praedictae, antequam Diocletianus et
autem Severus, secundura exactam calculationem, a. Maximianus purpuram deposuerunt.
XVII,m. vn, d. iti. • Atbanum egregium. Fortunalus, vm, 4.
b Murus de lapidibut, vallum de cetpitibut. Excepla f Qui videlicet Albanut. Martyrium hujus sancti
hac distinctione nihil additum est Orosio in hoc ca- Gildas paucis absolvit, Beda ejus bisloriara fuseauctor pro-
pite. An recte lamen murum a vallo disiinguat Beda sequitur ex Aclis martyrum, quorum priraus
valde apud crilicos dubitatum est. In aucloribus qui ignoralur. Capgravius, seu polius Joannes Tinmuth,
hoc ipsum opus Severi memoriae tradiderunl, voces plura tradidit, sed Ecclesia sequens Anglicana Bedae
illaj promiscuaeusurpautur, sed de re nihil cerii est narrationem solam adoplavil, eam novem •ec1'Vide 0" 1'
quod Bedae suppositionem evertat. De quo plenius in bus distributam in publica ollicia iranfereus.
cap. 12 liiijus libri ipse se explicat. eliam Biblioth. Colt., Julius D., vn, 29; Tibenus
CAP. VI. Hoc etiam caput totum Orosii est. D., Hi; Faustina B., tv, 1. ,
< Per decetnannos. Nempe a decimo nono anno s Caracalla. Vestis sacerdotalis. Vide Paraphrasin
Diocletiani qui Eusebio esi annus Christi 304, ad Saxonicara ad locum. De hac vesle in moiiasterio
annum Constantini VI. sextum qui est illi 313, quo Eliensi post roulta saeculareperta vide Thomam Wal'
anno expleto cessavil persecutio. Et inlra hos annos siogham, p. 103, a. D. 1313.
includitur bujus et sequentis capius historia. Vide
36 SECT. 111.— HISTORIA ECCLESIASTICA. 34
offerre, .nmq.ie vidisset Albanum, roox lra succen-/ A qui eum percussurus erat, vidisset, festinavit ei ubi
sus niraia quod se ille ultro pro hospile quem snsce- ad a locum destinatnm morti venerat occurrere,:
perat militibus oiTerreac discrimini dare praesumpsis- divino nimirum admonitus instinctu, projectoque
set, ad simulacra daemonum quibus adsisiebat eum ense quem strictum tenuerat, pedibus ejus advolvi-
jussit pertrahi: Quia rebellem, inquiens, ac sacrile- tur, rnultum desiderans ut cum martyrevel prorriar-
gum celare quam miliiibus reddere maluisti, ut con- tyre quem percuiere jubebalur, ipse potius nierere-
templor divum meritam blasphemiae suae poenam lui perculi. Dum ergo is ex persecutore factus esset
lueret, quaecumque illi debebantur supplicia tu sol- collega veritatis et fldei, ac jacente ferro esset inler
vere habes, si a cultu nostrae religionis discedere carniflces justa cunctatio, mohtem cum turbis reve-
tenta.s. At sanctus Albanus qui se ultro persecuto- rentissimus Dei confessor ascendil : qui opportune
ribtis fidei Clirisiianura esse prodiderat, nequaquam laetus, gratia b decentissima, quingentis fere passibus
minas principis inetuit; sed accinctus armis militiae ab harena silus est, variis herbarum floribus depictus,
spiritalis, palam jussis illius parere nolle pronuncia- immo usquequaque veslitus, inquonibil repentear-
bat. Tum Judex : Cujus, inquit, familiae vel generis duum, nihil prajceps, nihil abruptum, quem lateri-
es? Albanus respondit : Quid ad te peninet [AL, re- bus longe laleque deductum in modum aequoris na-
'
fert] qua sim stirpe genitus? sed si veritatem reli- B tura complanat, dignum videlicet eum, pro insita
gionis audire desideras, Christiannm jam me esse, sibi specie venustatis, jam olim reddens qui beali
Christianisque offlciis vacare cognosce. Ait judex : martyris cruore dicaretur. ln hujus ergo vertice
Nomen tuum quaero, quod sine mora mihi insinua. sanctus Albanus dari sibi a Deo aquam rogavit, sta-
Et ille: Albanus, inquit, a parentibus vocor, ct Deum limque incluso mealu anle pedes ejus fons perennis
vernm ac vivum qui universa creavit adoro seraper exortus est, ul omnes agnoscerent eiiam torrentem
et colo. Tum judex repletus iracundia dixit : Si vis martyri obsequium delulisse : neque enim fleri po-
perennis viiae felicilate perfrui, diis magnis sacrifi- terat ul in arduo montis cacumine martyr aquaiu
care ne differas. Albanus respondit : Sacrificia haec quam in fluvio non reliquerat, peleret, si trac oppor-
quaj a vobis redduntur daemonihus, nec auxiliari sub- lunum esse non videret. Qui videlicet fluvius mi-
jectis possunt, nec supplicanliiim sibi desideria vel nisierio persoluto, devolionecomplelaoflicii testimo-
vota complere. Quinimmo quicumque his sacrificia nium relinquens, reverstts est ad naturam. Decolla-
simulacris obluleril, aeternas inferni poenaspro mer- tus itaque martyr fortissimus ibidem accepit coronam
cede recipiet. His audilis judex nimio furore com- vitae quam repromisit Deus diligentibus se. Sed ille
molus, caedi sanclum Dei confessorem a lortoribus ' qui piis cervicibus impias inlulit manus gaudere su-
praecepit, auiumans se verberibus, quam verbis non C per mortuum non esl permissus : namque oculi ejus
poterat, cordis ejus eroollire [AL, emoliri] consian- in terram una cum beaii martyris capite deciderunt.
tiam. Qui cum tormentis afflceretur acerrimis, pa- Decollatus esi ibi tum etiam miles ille, qui antea
tienter haec pro Domino, immo gaudenter ferebat. superno nutu correptus sanclum Dei confessorem
At ubi judex lormentis illum superari vet a culiu ferire recusavit : de quo iiimirum constat, quia etsi
Christianae religionis revocari non posse persensit, fonte baptismatis non est ablutus, sui tamen est san-
capiie eum plectijussit. guinis lavacro mundatus ac regni ccelestis dignus
Cumque ad morlem duceretur, pervenit ad flumen factus est ingressu. Tum judex tania miraculofum
quod muro et harena ubi feriendus erat, meatu rapi- coalestium novitale perculsus, cessari mox a perse-
dissimo dividebatur : vidilque ibi non parvam homi- cutione praecepil, honorem relerre incipiens caedi
num multiludinem utriusque sexus, conditionis diver- sanctorum, per quam eos opinabatur prius a Chri-
saj, et aetatis, quae sine dubio, divinilatis insiinctu stianaefidei posse devotione cessare. Passus est au-
ad obsequium beatissimi confessoris ac martyris vo- lem beaius Albanus die decimo Kalendarum Julia-
cabatur, et ita fluminis ipsius occupabat ponlem ut rum, juxla civitatem Verolamium, quae nnnc agente
intra vesperam transire vix posset. Denique cunctis .. Anglorum c Verlaraacaestir sive Vaetlingacaeslirap-
pene egressis, judex sine obsequio in civitaie subsli- pellatur, d ubi posiea redeunte teniporum Cbristia-
terat. Igilur sanctus Albanus cui ardens inerat devo- nortim serenitate ecclesia est,mirandi operis, atque
tio roentis ad roarlyrium ocius pervenire, accessit ad ejus martyrio condigna exstrucla. ln quo videli-
torrentem, el dirigens ad coelum oculos, illico sic- cet loco usque ad hanc diem curatio infirmorum et
catoalveo, vidit undam suis cessisse ac viamdedisse frequentium operalio virtutum celebrari non desinit.
vestigiis. Quod cum inler alios eliam ipse carnifex Passi sunt e ea teropeslale ' Aaron et Jutius

" Locumdestinalum. Olim Holmhurst ut bellis Saxonicis. dirutam rex Offa restituit circa a.
vulgo legi-
lur, sed ut in oplimo Exemplari Johannis Tinmuih, 793. bt hauc iierum a D.inis vaslatam renovarunt
in Bibliolheca Lambelhana, Holynhirst. lideles sub Gaufrido abbaie a. 1229.
b Decentissima.Chiffl. solus, decentissimut. e Ea tempestate. Haec usque ad flnem
» Vertamacaestir ti-veVaettingacaestir. Priore no- capilis e
Gilda sunt, sect. 8.
mine ab alveo Verlame qui veteri urbi ad Orientem, f Aaron et Juliut. Horum ulerque in urbe Legio-
posteriore a via Romana Vaellingstreet quaj ad Oc- num ecclesiam insignem habuil suo noinine decora-
cidentem fuit. tam. Tres enim egregire antiquis lemporibusfuerunt
d Ubi pottea ecclesia. Ecclesiam hanc- Brittanicami ecclesiae, una Julii raartyris, virgineo Deo dicatarum
35 BEDiE VENEUABILISPRESBYTERt OPERUM PARS IV. — HISTO&ICA. 3tJ
• legionum urbiscives, aliique utriusque sexusdiver- A CAPUT IX.
sis in locisbperplures, qui diversis cruciatibus torli et UtfregnamleGraManOjMaximusin Brittania impenttor
inaudlta merobroruin discerpiione lacerati, animas crealus, cum magno exercitu [Al. add. in] Galliam
ad supernae civitatis gaudia perfeclo agone mise- redierit.
runt. Anno ab Incarnatione Domini trecentesimo seplua-
CAPUT VIII. gesimo septiroo Gratianus quadragesimus ab Au-
UtfJiac cetsante persecutione, Ecdeiia in^Briltattiis gusto, post mortero Valentis sex annis imperiurttl
aRquanlutam,[k\., aln)Uantulum\usqiie ad lempord lenuit; quamvis jamdudum antea cum Palrdo Va-
Arriam vetanice paeettt habuerit.
At uM turbo pefSechridhiSqiiievil [cccxnr], ftfd- lente, et cum Valentiniano fratre regnarei: qui cum
adfliclum et pene conlapsum reipublicae statara vi-
gressi in publicum fideles Cbristi qui se tempore f
discrrniinis silvis ac dfeserlis abdTtis"vesiJettihcisdc- deret, Tbeodosiuin Htspanum virum, restituendae
culefant [A/., occuliaverant], renovaht ecclesiasad reipublicaeneeessitaie apud Syrmiura purpura induit,
soltrm usqrie destructas, basilicas sanctorum marty- Orientisque et Thraciae simul prxfecit imperio. Qtia
riiih fundarit, coristruurit, perltclont, ac veluti victri- tempestate Maximus, s vir quidem strenuus et pro-
cia Signa passirh propalarit, dies feslos' cefebraiit, _ bus, atque Augusto dignus nisi contra- sacranienli h
Sifcfa rttundo corde atque bfe conficiiiiil;: maiisiiqtfe B fidem per tyrannidem emersisset, in Brittania in-
b*c in Ecctesiis Christi qu* eYant iViBriltariia jjsix viius propemodum ab exercilu imperator creatus in
Msque ad temiibra Atfianae vijsahiaj, qme cofriiTjto Galliam transiit. >,lbi [AL,ubi] Gratianuro Augustum
orbe toto,c tianc eliarri iiisnlaln extfa oibeih tatti subita incursione perlerrilum atque in Italiam trans-
circuraventum interfecit,
Ibngfe remritatri veheho Sui infecit erforiS: et Hac ire nieditantem, dolis
Valentinianum Augustura Halia ex-
quasi vra peStilefrtiajtrans Oceanuih patefucta , hdii fratremqne ejus
hiora oiiniis se lues haefesebs ctfjusque; imiulseriovi pulit. Valentinianns in Orientem refugiens, a Theo-
semper aliquid arudiregatideliti et hlhil certi fimiiter dosio paterna pieiate susceptus, mox etiam imperio
obtinertti ttTudit. restitutus est: clauso videlicet i intra muros Aqui-
His temporibtis Cohstanlinus' qui vivente Diocle- \e\.v, [Al. add. et] capto atque occiso ab eis Maximo
liano Galliairi HiSpaifiamquc feijebat [ccccvn], vir tyranno.
smnmije dlalisUieradiiiis et civilitatis iii Britfariid CAPUT X.
liibrte [Al., moHfemjobiitf. Hic Consldritintiiii filiurii Ut.Arcadio regnante , Pelagiut Brillo \k\.^ Brito,
Breitq, Brulo] contra graliam Dei tuperba bella
ex concubina Heleha <tcrealiim iriipefatoreni GaTlia- iusceperil.
rum reliquit. Scribit auierri EtitropiuS, rjuOdCori- C Arino ab Tncafnaticiriet>omini tfecenlesirnb noria-
starilinus c iri Bfittania creatus iirfpeMor', patri in gtjkinibqiiarlo [At., sepTiirio] Afcitflius fllius flieb-
regnurti successerit: cujus teWpbribus Arfiatia hae- dbsii ciim fratre Honorio, quadragesiinus te¥tius ab
resrs exorta et in Nicaeha synbdb detecta afqrie
Atigusto regiiuiii suscipleiis, tenuit aniibs tfedecim.
damnata, riihilbmiriusexitiabile ptjrfidiaj su* virug, ^ Cujits teiiiporibus Peiagius ' Britib cbiitfa auxiiium
ut diximiis, non solum orbis lotius; sed et insuTafum gratiae supernae venena siiae perfidiae longe lateqiie
Ecclesiis aspftrsii. dispersil, uiens cooperatore m Julianb de Campania,
choro venusiata, altera vcrp beati Aaron socii ejus- ' flispanum vixum. Ciiiffl. solus, vtrum Hispanum,
dein noiiiine fundata , et caTionicorumordirie prae- 8 Vir vrobus. Longe aliam de M.tximoideam deda
claro riobititata, leftia verO meiropolitariiisede Cain- nobis pro niore siio satyrico Gilda'y, seil Be'iTalilc
briae loiius insignita. GIRALO. CAUB.,Itin. i, 5. alios auctores Orosium et Prosperum sfequitnf.
" h Jnvitus propemodum. Hoc.Maximus ipse sancto
Legionum urbit. Ilanc Slapletoniis in sua Bedae
Interprelatione Leiceslriam appetlavit. Iuierpreies Martino professus est, ut Sulpitius Severus, in Vita
CanllJdehl Exceslriam. stib finerii.
b Perplures. Martyrologia veiusia , inter quos Martini, ' lbi Gratianuni: Gr.it1aiius Parfsiis M^rottMfii
Bedae,agunt de Socratis et Stepbani sanctorum mar- magistri militum proditione supecalus effugiens,
in
lyruiu merrioria Britlania, et scriptores eos -
lluic Lugduni captus atque.occisus.est.. PROSPER,. ad,aiju
perSccutiotit altribbuiil, xv Kat. Oct. Noikerus, ad x D 385. Sed vide Greg. Tuf., i, 5^, 43, et Sbcfaf'., Histi
Kat. Julii; numerat DCCCI.XXXIX. Nauclerus innunie- Ecfel.v, 11.
ros ilicil.. . . i lnira muros Aquileia. OROS-.V VII, 33. Tertio ab
CAP. VUl. Prjma pars hujiis capilis usque ad Aquil.eia lapide. PROSPF.B., ad, a. ^89. ; • ,
obtinenti infudil Gildie esf, feliqua Orosii, licet Beda k Ctyiis temporibus. Hiferesis Pelagiaria origineui
Eutrobiurii solura citet. S Afcailii, stVddfirtfsa' fesl pW-
0 Hanc eliam insUlam,et infra insularum Eccletiis. dficit lenipofiBUs^ Honbrii' ei Tlieoftflsfi niincffrs,
cifine teraporibus
Applicatur hic generalis stalus Ecclesiae istius saj- vide Prosper., ad a. 414. Seriem annorum diges-
culi ad lirittaniaui noslram; alias autcm e lestimo- sit ex professo Garnerius, ad Marium Mercatorem,
niis Constatitmi', AihaHasii, Hituni, elc, abunde a pag; 127.
patet episcopos Brktaniae fidei orthodoxae sempfer ' Britto. Ut ab ilto| distih|ueretllt- tfui Pelagitis
adhaesisse. Tarentinus dicimr. AUG.,epist! ifdPauIiti'M*0f5!At-
d Creatum. Chiftl. golus proireatum. eiiam ut a Pelagio quovis Gallo; SeoltftvJfcd/m-
6 ln Brittania creatus imperator. Eutropius, tib. x. que mentitio distinguatur.
LaudandUs est hoc loco Paraphrastes regius qui an- m Juftitno de Campania. In praefatiOnfeBedaB'^li
lecessoris sui Constantini natalitia buic insulaj suaj Cantica EdilioTiesvulgares hofic Jtiliaiimn Celaiifrri-
vendicat in interpretatione Saxonica. Et merilo sem de Campania vocant. In Pctri Diac. I. dfeIri-
fectum, sed id non testatur Eutropius, creatum im- carriat;, Edattensem; sied ih Prbsperi CttfolSidbrecte
ueratorem dicens, non natum iilium. Eclanensis dicitur. Est autem Eclanum urbs Hirpi-
SJ SEC^. ill. — HISTbRIA ECCLESiASTic).. 58
quem dudum • amissi episcopaltis iniemperans cu- /^rem fecerat, Gerontius comes suus apud Viennam
pido exagitabat: quibug sancius Augustinus sicut et inierfecit. ,
cacteri Patres orttTodoxi multis sententiarum catlio- Fracta esl autem Roma a Gothis anno niilTesimo
licarum millibus responderunt, nec eonim tamen sexagesimo quarto suae r.onditionis [ccccix], ex quo
demeniiam corrigere valebant: sed quod gravius est tempore Romani in Brittania > regriafe cessaruiit,
correpla eorum vesaoia magis augescere conira- post aniios ferme quadringentos septuaginta exquo
dicendo quam favendo veritati voluit" emundari: Gaius Julius Caesar eandem insiiiam adiit. Habiia-
quod pulclire c versibus heroicis Prosper d rlielor in- bant auteni intra valltim quod Severuiu trans insii-
sinuat, cum ait: lamfecissecomraemoravimus, ad plagam Meridianani,
Con.traAugusii.nunj,nar.;atui'serpere guidara quod civitates, farus [Al. fana fores], ponles, et
Scfiptor,queriiduduriilivor adurit edax. stratae ibidem factae usque hodie tesi.antur : caete-
Qfftsr.aput-obscufisconfectfim utcunqnecavemis
, ToJlejjejhuiDo^niisenim.propnlit anguiculum? rum ulteriores Brittaniae parles, vel eas etiam quae
Aulfiuricfrugbsua sequbreipavereeBfitani, ultra Brittaniam sunt insulas i jure dominandi pos-
gramine corda tomet.
Strt WeGarfli/diib
sidebant.
CAPUT XI. CAPUT Xli.
Ul, regnanie Honorio, Gralianut et Cohstantirius in B | Ut Briitones d Sctiiiis vdstali Pictisque, RoihdnoYutn
Briltania tyrdnni itiffl; et mox prtdr iti Bruiania, auxilia qumsierint, qui secundo vemetttes, murtrrn
secundmin Galiiay tmt rnterempti. trans insutam fecerint; sed hoc confestima pratfatit
hostibus interrupto [Al., h>. interrupli], majore sint
Ariiid ab Incarnaiione Domini quadringentesimo calamitale depressi.
septiriib, teriente impefium Honorio Augusto filio Exin IJritiania [AL Briltania oiiirii] in parte Brit»
Ttiebdosii f mirioffe,loco ab Augustb quadragesirao tonuin, oiniii armafo niilite, militaribus cdpiis uni-
qiiarfo, 8 anfe biennium Romanae inruptionis quae versis, lota (Toridaejuventutls alacritate, spoliata
per Alaricuiii regem Gbthorum facta est, cum genies quae tyrannorum temeritale abducta nusquam ultra
Aianbrum, Suevorum, Vandalorum, niultaeque cum doinuin rediit, praedae tantum paluit, utpote omnls
his aliae protritis Francis, trarisito Hreno, totas per bellici usus pforsus ignara : denique suliito duabus
Gallias sajvirent, apud Britlanias h Gratianus muni- genlibus tiansmarinis vehemenier saevis, Scottorum
ceps tyrannus creatur et occiditur. ftujus loco Con- a Circio, Pictorum ab Aquilone, miiltos stupet ge-
siariiiuul ex inlima militia, propler solam spem no- mitque per annos. f ransmarinas ^ aulem diciinus liai
miriis sihe irierito virtutis eligitur : qui continuo ut gentes, non quod exlra BritTaniam essent positae;
frivasit iiiiperiuni in Gallias transiit; ibi saepe a bar- ,', sed quia a parte Brittonura erant reraotaj, duobus
baris incertis fcederibus inlusus detfimenlo magis C sinibus riiaris \Ai. ITriiijQsiriari] iiifefjiiceritibus,
reipublicae fuit : unde mox jubente Honorio Con- quoiuiii tlnlis ab 0'ri'eTTtaliriiari, alter db OccidSh-
stantius coraes in Galliam cum exeroitu profectus, tali, Brilailiiiai. 1'fefras lbii^e laterjiie inrurripTt,
apud Arelatem civitalem eum clausil, cepit, occidit: ad se iiivicem pertingere rion possiiit.
Constantemque lilium ejus qtiera ex monacho Csesa- Suanivis iientaiis hate't in l ihedib siii ufbeiii Giudi [A7.,
nurum in confinibus Carapaniae et Aptllke, utrique hGratianus. De hpc, illisqne imperaloribus et co-
provinciaj, pro, variis imperii divisiooibus depuiaia. milabus hujus capitis vide Zosimum vi; Sozomen.,
Eclano destructo, sedes Frequentum, vulgo Fregeiiio, ix, ab 11 ad 17; OlympiOdoium, apiid PKblitiii^
translatiim liiit. IIOLSTENIUS, iii Cluverii Italiam.
a Amitti episcdpntus. Hsefcsttnt vferiiaPrbSperi ari God. 80.
1 Regnare cessarunt. Hoc verum respectuprioris
a. 440. julisrhurivbbrrO et Flofuiri, uiia' curii Oroiilio auctoritaiis, sed alias Honianum iiiipeiiuiiiin IJrJt,-
et Fabio'et aliis eJUSdsimSecisB, fejiiscopsftibussuis tania riibvit iteruiil lacertbs sub Hoiiotio,et aliquandiu
exitit Coalestinuspapa. sitb Valeiiliniano etiarii leTtio.
b Elnundari. Vulg. omnes, emendari, excepto Mori iJure dominandi. Romaui hujus dominii succes-
Ms. ,,. ,,, ;„ sioheu, quautis utrinque vulneribus coostitit.' donec
v^mifws heroicis. Carmine, scilicei, in Obtre- nostris landeui temporibus felici incolarum unione
ciatdrem Aujjustihi; Coelestiiim, ut videiur, qiieiri „ sub -.iligustissiinaihonarcliia , lota irliperii serliUlatib
allusioue poetica jEquorei Britamii, id estjiPelagius, JD in generaleui obedientiam cessit.
etCarnpanum gramen, id est, Julianus, livore iiu- <JAI>. XIII. De hoc capite, exceptjs descriplionibus
pleverunt. siiiuum MuriaBeda inserlis, vide Gildam, ase-
d Rltetpr. Vossius, Hist. Lat., n, conjicil legi hic ctione 11et ad 17.
debere Rliegieiisis, supponens Prosperuin episco- * Transmarinas autem. Quiquid sil de leslimoniis
pum Rbegieiisem fuisse, cum tamen iile nusquain classicis, ex hac descriptione non possuiu dubitare
episcopus fiiit. quin, secundum Bedam, Scotti siiuiil cuia Pictis
• Tumet. Al., huic lument. lunc eta multis retro annis,. fixas haTbita-
' Minore. Mss. omnes; Minoris, non excepto Mori; lionestemporis ad Septentrioualia Fretorum, infra insulain
quidam Edd., majoris; aiii, junioris. Mirum quam Britanniam proprie diciain,h.ibueriiil.
iufelici concordia omnes Mss. habent Minoris. Cliif- 1 Medio sui. Nescio quo inloi tunio scriptores, in-
fletius meriio [irofitelur. reponere se e"x vero, ei ex ler quos Bucbananiis
Bedae ipsius mente Minore. Major eniiu, inquit, in medio isthiui ad fluvium ipse, Giudi nrbeih qusesiverint
fiieodosii iitiusiuit A.rcadius. lies qu.idem ipsa lo- cidentem, ut alii ad Cairpentaloch, Caron, imn etversuiOc-
cum revera si.
qtiiiur, sicut et Beda etiam ipse jn Chronico ad a. luiu babuit in medio maris vel sintis Onentalis, in
<
4377, Honofius,,inquit, cum Theodosio minore iusula luslikeitli vel Inslicolme, sicut Occidenulisei
fratris sui lilio annis xv. » . adverso habet supra se, addextram, Alclriith, sive
*Ante^ietinitiDj.AbjiisVftrbis usquea^apudVien- Dunbritlon.
riam inlerfecit, exscribitur Ofbsius, vn, 40, 42,
59 BED;E VENERABILIS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. MiHM-
Guidi], Occidentalis supra se, hoc est, ad dexteram A j stibus studium siibire, qui non aliam ob eaosam
sui habel urbetn Alcluith, quod iingua eorum si- quam si ipsi inertia solverentur eis possent esse
gniflcat petraro Cluith; esl enim juxta fluvium no- fortiores. Quin etiam, quod et hoc sociis quos de-
miiiis illius. relinquere cogebanttir aliquid commodi adlaturum
Ob harum ergo infestationem gentiura, Briltones putabant, murum a mari ad mnre recto tramite ipter
legatos Roroam cum epistolis mittentes [ccccxiv], urhes quaj ibidem ob metum hoslium facttefuerant,
laorymosis precibus auxilia tlagitabant, b subjectio- ubi et Severus quondam vallum fecerat, Drmo de
nemque contiouam duramodo hostis imminens lon- lapide conlocarunt : quem videlicet murum hacte-
gius arceretur, promiitebant. Quibus mox legio nus [AL, vidimus hactenus] famosum atque conspi-
destinatur armata, quae ° ubi in insulam advecia et cuum, sumptu publico privatoque, adjuncta secum
congressa est cum hoslibus, magnam eorum multi- Brittanorum [AL, Romanorum] raanu conslruebant,
ludinem sternens, cajleros sociorum finibus expulit: octo pedes latum et duodecim altum, recta ab
eosque interim a dirissima depressione liberatos Oriente in Occasum linea, ut usque hodie intuenti-
hortata est instruere inier duo maria trans insulam bus clarum est: quo mox condilo dant fortia segni
raurum qui arcendis hostibus posset esse praesidio : popuio monita, praebenl instiluendorum [AL, iu-
sicque domum cum triumpho magno reversi est. At B snruendorumj exemplaria armorum. Sedet in litoro
insulani murum quem jussi fuerani, non tam lapi- Oceani ad Meridiem quo naves eorum habebanlur,
dibus quam cespitibus construentes, utpoie nulluin quia et inde Barbarorum inruptio timebatur, turres
tanti operis artificem habentes, ad nihil utilein sta- per intervalla ad prospectum maris collocant, et va-
tuuot. Fecerunt autem eum inter duo frela vel sinus ledicunt sociis tanquam ultratnon reversuri. Quibus
de quibus diximus maris, per raillia passuum plu- ad sua remeaniibus, cogniia Scotti Piciique reditus
rima : ut ubi aquarum munitio deeral, ibi prajsidio denegatione,'redeunl confestim ipsi, ei solilo confi-
valli fines suos ab hostium inruplione defenderenl: dentiores facli omnera Aqiiilonalem [AL, Aquilo-
cujus operis ibidera facti, id esl, valli latissimi et narem] extremamque insulae partem pro indigenis
altissimi usque hodie certissima vesligia cernere li- ad murum «isque capessunt. Statuitur ad baec in .
cel. lucipit autem duorum ferme milium spatio a edito arcies segnis, ubi irementi corde stupida die
monasterio d Aebercurnig ad Occidentera, in loco [AL, diu] uoctuque marcebat. At conira non ces-
qui sermoue Pictorutn e Peanfahei, lingua autem sant uii.iiiaia hoslium lela : ignavi propugnatores
Anglorum Penneltun appellatur; et tendens contra miserrime de muris tracti solo adlidebantur. Quid
Occidentem terininatur juxla urbem Alcluith. plura? reliclis civitatihus ac niuro, fngiunt [Al. add.
Verum priores iniraici ut Romanum miliiem abisse C dispergunlur.] Insequilurhostis, adcelerantur strages
cunctis crudeliores prioribus. Sicut enhn agni a
conspexerant, mox advecti navibus inrumpuut ter-
minos, caedunique omnia, et quasi maturam sege- feris, ita miseri cives discerpuntur ab hosiibus :
tem obvia quaequeraetunt, calcant, transeunt: unde unde a mansionibus ac possessitinculis suis ejecti,
rursum mittuntur Romam legati [ccccxvi], flebili irooiinens sibi famis periculum latrocinio ac rapaci-
voce auxilium implorantes, ne penitus misera pa- late mutua lemperabant, augentes exlernas dome-
tria deleretur, ne nomen Romanae provinciaj quod sticis motibus clades, donec omnis regio totius ciba
apud eos tam diu claruerat, exterarum gentium im- susleutaculo, excepto venandi solalio, vacuaretur.
CAPUT XIII.
probitate obrutum vilesceret. Rursirni mittitur le-
gio, quaeinopinata lempore autumni adveniens ma- Ul,dius regnante Theodotio minore, cujut tempore Palta-
ad Scottos in Christum credentet missus esl,
gnas hoslium sirages dedit, eosque qui evadere Brittonet ab Aetio eonsule auxilium-flagilantes non
poterant omnes irans maria fugavit, qui prius anni- impelraverint.
versarias praedas Iransmaria [Al. add.-, milite] nullo Anno DominicaeIncarnationis quadringentesimo vi-
obsistenle cogere solebant.Tum Romani denunciavere gesimo tertio, Theodosius Junior post Honorium
Britionibus, non se ullra ob eorum defensionem y. quadragesimus quintus ab Augusto regnum susci-
tam laboriosis expeditionibus posse fatigari : ipsos piens ' viginti et sex annos teuuit; cujus anno im-
potius monent arma corripere et certandi cum ho- perii « octavo Palladius ad Scottos in Cbristum
• Legatot. De legationibus respice qnre dicta sunl in norii. Sic in Trev. et in Cantabrigiensi, recte. Falso
Ghronico ad Honorium. Et quae ulterius dicenda enira in Edilis legitur viginti et septem annot. Qnippe
sunl de legationibus et rauro ad boc caput in ap- obiit Honorius auno Christi 423,15 Augusti, ut ob-
pend., n. 5. serval Theophanes; Theodosius autera anno 450, v
b Subjectionemque.Chiffl. solus, subjectionem eo- Kal. Au»usti. Quare dici non potest quod imperarit
rum. Theodosius Junior post Honorium annis xxvii, qui
" Ubiin intulam. Mss. vetl., ubi insulam. ex pia?missis ne vigesimum quidem sexiuin imperii
d Aebercurnig. Ilujus loci nonien adhuc restat ad annum totuin implevit.
ostium fluvii Caron, monasterii [auleni nibil. Sedes e Oetavo. Baronius, ada.429, vn, diciiex Prospero
erat Trumuini episcopi Pictorum, de quo Beda, IV, corrigeudum esse Bedam, dum ait anno oclavo im-
12,* £6. perii Ttieodosii Junioris missum esse Palladium a
Peanfahel. Angl. Pennettun, a sono Vindovalam GoelesiinoUom. poni., nam ponlificatus ipsius Cce-
diceres. Nennius Scotlice Cenail vocat, cap. 19, sicut lestini abeo tempore post annos octocontigit, nempe
eliam hodie levi varialioue Kenneil diciiur. Decimosexto ejusdem Theodosii. Error Baronii quem
I Viqinti «I tex annot lenuit. Nempe ab obitu Ho- supra notavi ad Chronicon in annis Honorii, hic
&"''" SECT> ftl. — IIISTORIA ECCLESIASTICA. M
•ctcileutesapoiitilicellomanieEiclesiajCajlestinopri- A / tione hostili, taritls frugum copiis insula quantas [AL,
trius millilur episcopus [ccccxxx]. Anno aiitem rfegni quantis] nulla relfo actas meminii, affluere caepit.:
ejus vigesimo lertio, Aetius [AL, Boetius] vir inlu- ciim quibus et luxtirh crescere, et hanc continuo
stris, qui et patricius fuit, terlio cum Symmacho oronium lues scelerum comilari adceleravit, crudeli-
gessit coiisulatom. Ad hanc pauperculae Britionum tas praecipue, et odium verilatis amorque mendacii,
reliquiaemiltuirt episloIam^ccccxLv],cujus hoc princi- ita ut si quis eorum milior, el veritati aliquaienns
]Aumest: < Aetio ter consuli gemitus Brittanorum; • propidr viderelur, in hunc quasi Britianiae subver-
et1>in processu episielaj, ita suas caTamrtaiesexpli- sorem, omnium odia tfelaque sine respectu contor-
cam: < Repellunt Barbari ad mare, repellit mare ad qnerentur.' Et non soTum Tiaec saeculares viri, sed
Barbaros; inter hsecwtantur duo genera fanerum, etiam ipse grex Doirrini ejusqne pastores egerunt;
aut jugulamur, aut mergimur. » Neque hsec tamen ebrieiati, animositati, litigio, conlentioni, invidi.r,
agentes quicquam ab illo auxilii impetrare quive- cajlerisque hujusmndi facinoribus sua coTla,abjecto
runt, utpote qui gravissimis eo tempore bellis cum levi jugo Chrisli, subdentes. Interea subito corruplae
Blaedla [AL, Bledda, Bleda] et Attila regibus Hun- menlis liomines acerba pestis corripuit, quaj in brevi
norum erai occupatus. Et quarovis anne ante hunc ", tantam ejus miiliitudinem stravit ut ne sepeliend s
proximo Bledla Attilaefratris SHisit interemptus in- B quidemmortuisvivi sufftcerenl: sed ne morte qui-
sidiis, Altila tamen ipse adeo intolerabilis reipublic» dem suorum rrec limore roortis, hi qui supererant a
. remansit bostis, ut tolam pene Europara excisis in- niorte animae qua peecando sternebantur, revocari
vasisque civiiatibus atque -casteilis confoderet. Quin, poterant: unde non multo post acrior gentem pecca-
et iisdem temporibus c famesConstantinopolim inva- tricem ultio diri sceleris secuta est. Initnm namque
sit: nec mera pestis secuta est; sed et plurimi ejus- est consilium quid agendum, ubi quaerendum esset
dem urbis muri cum quinquaginta septem turribus prresidium ad evitandas vel repfellendas tim feras
coTruerurit; multis quoque civitatibus conlapsis fa- laminie creherrinias genttum Aquflonalium [ AL,
tnes et aerum pestifer odor plura [AL, plurima] ho- Aquilonariarum] inrtipiioues : placuitqne omnirms
«ninum milia juinentorumque delevit. eum suo rege Vurtigerno ut Sa.voimingeirtem de
transmarinis partibiis in auxilium vocarent : quod
CAPUT XIV. Dommi num dispostlum esse conslal, ut veniret con-
Ut Brklones fame famosa coacli \AL, fame coacti],'
Barbaros suis e finibut pepulerint; nee mora, ,fru- tra inprobos nialum, sicut evidentius rerura exilus
gum d copia, tuxuria, petlilenlia, et exterminitm profeavit.
tgenlistecutum sH. CAPUT XV.
Inicrea Brittones fames sua [AL, fames illa, fames] C I Ul inmlata [A'L, add. iri] Brittaniam
gent Angiorum,
pMefaiamag'ismagisqueadficiens[ccccxi,vi],acfamam primo qtiidem adversarios longiut ejecerit [Al., abire
suee malitiae posteris diuturnam relinquens, multos , compuleril]; ted non multo pott juneto cum hit fat-
eorum coegit victas infestis praedonibus dare marius, , dere, in tociot arma verterit.
alios vero nunquam, quin polius confidenles in divi- Anno ab Incaraaiione Domini quadringentisimo
num ubi humaiwm cessabat auxilium, de ipsis mon- quadragesirao nono [AL, quadringentesimo nono],
tibus, spelunois ac saltibus continue rebellabant: et Marcianus cum Valeirtiniano quadragesimus sextus
ttun priniuiii inimicis qui per nmltos annos praedasi ab Augusio regnum adeptus, septem annis tenuit.
in terra agebant, strages dare cceperunt. Revertun- Tunc Anglorum sive Saxonura gens, invitata a rege
tur ergo impudentes [AL, iraprudentes] grassato- pracfato, in Brittaniam tribus longis navibus advehi-
res e Hiberni doinus [AL, domum], post non longumi tur, et in ' Orientali parte insulae jtibente eodern
tenipus reversuri; Picti in exlrema parte itisukei rege locum manendi, qnasi pro patria pugnattira, re
tunc primum et deinceps quieverunl, praedas lameni autem vcra hanc exptignatura, suscipil. lnito ergo
iionnuiiquam exinde et contiitiones de Brillonumi ceTlaminecum hostibus qui ab AqtiiTonead aciem
gente agere non cessarunL Cessante auleni vasta- «venerant, vktoriam sumpsere Sax«nes. Quod ubi
j0
etiam recurrit in annis Theodosii. Annos cnim qui- d Copia, tuxuria, -pestilenlia. Chiffl. solu<r,
bus Theodosius regnavit ante Horiorii obitum, Bedai pestilentia. copia,
Honorio merito adnumerai. Ac proinde non ex Pro- * Hiberni. Notanda certe est hoc loco appellalionis
spero Beda, sed ex Beda Baronius corrigendus est. proprietas. Hibernos vocat Scottos qiii cum Albio-
a Credentes... primut. Verba haee simt neirsibus faederati identidem ex Hibernia in Brilto-
antiquissi-
moruin Bedae Mss., nec ullara mutaiionis admitttintt nes revertebantur, sed eos qui rum Piciis in extrema
siispiciouein, sicut nec dubium aliquod quin Scotti; parte insulae remanebanl, suh Picifs mcludil, iicet illi
ubicunque fuerint, Christianam fldem cum Palladius. etiam contriliones agere non cessabant.
mitteretur, ex parte saUem- receperiflt, vide etiamI f Orientali. Ethelwerdus et Annales Saxonici, ail
Chronicon, ad n. 4403. a. 449, dictint Hengisium et Horsatn advectos in to-
b In prqcessu epittolw. Polydorus Virgilius, nescio' cum quem vulgo Hypwinesfleot nominant quique bq-
unde acceptam epistolam dedit integram, sed sine! die Ebsfleete esse putalur in Thanato insula, quara
ulla Mss. auctoritate. ideo illis a rege in iocum rnanendi concessam tradit
* Famet. Hacc sunt verba Marcellini Nennius, cap. 28, el ab eo W. Maim.
Comilis adI t Venerant. Ad Slanfordiam usque venisse, ibi |tte
coss. iEetium iii ei Symaehum, indict. 14, et ad coss. certamen ftiisse, et primura locum habitatio-
Ardaburem et Calle.iium, indict. 15, quae Beda ei primum nis Saxonibus inier Brittones ibi donatuin legimus.
Gildaj satyra Britlonibus applicat capiie sequenli. HE.N.HUNT.,lib. II.
Pj,xaoL. XCV. 2
43 BED,£ VENERABILIS PRESB\TERI OPEHUMPARS IV. — IIISTORICA. 44
domi nuntiatum esl, simul et insulae ferliliias, ac A i efleciibus prosequunlur : siquidcm, ul breviter di-
segnilia Britlonum : niiltiiur confestim illo classis cam, accensus manibus pagauorum iguis, justas de
prolixior arroatoruin ferens a manum forliorem, quae sceleriliiis populi, Dei ulliones expetiit, uon iilius in-
praemissae adjuncta cohorli invincibilem fecit exer- par qui quondam a Chaldaeissuccensus llierosolymo-
citum. Susceperunt ergo qui advenerunt, donaniibus rtim inoenia, immo [Al., imo el] redticia ctmcta con-
Brittanis, locutn habitationis inlereos, ea conditione sumpsit. Sic eiiim et tiic sgente impio viclore, tmrao
ut hi pro patriae pace el salute contra adversarios disponente justo Judice, prbximas qtiasque civilales
militarent, illi militantibus debita siipendia confer- agrosque depopulans, ab Orienlali mari usque ad
rent. Adveneranl auiem de tribus Germaniaj populis Occidentale, nullo prohibeme', suiirn continuavil in-
forlioribus, id esl, Saxonibus, Anglis, Julis [AL, cendium, totamque prope insulaj pereuntis superii-
Vitis]. De b Jularum [AL, Vilarura] origine sunt Can- ciem obtexit. Ruebant a-dificia publica siinul et pri >
tuarii et Victuarii [AL, vecluarii], hoc est, ea gens vata, passim sacerdotes inter altaria triicidabanlur,
quaeVectam lenet insulara, ei ea quaeusquc hodie in praesules cura populis., sine nllo respectu iionoris
provincia Occidenlaliura Saxonum Jutarum nalio no- ferro pariter et flammis absumebantur, nec erat qni
minatur, posita contra ipsam insulara Vectam. De crudetiter inieremptos sepulttirae (raderet. Itaque
Saxonibus, id est, ea regione quae nunc c antiquo- B I nonnulli de miserandis reliquiis, in montibus com«
• rumSaxonuracognominatnr.venere Otientales Saxo- prehensi acervalim [AL, catervaiim] jugulabantur :
nes, Meridiani Saxdnes, Occidui Saxones. Porr» alii fame confecti procedenlcs nianus liostibus da-
de d Anglis, hoc est, de illa patria quae Angulus di- bant, pro accipiendis alimentorum subsidiis aeternura
cittir.et ab eo tcmpore usque liodie manere deserius subituri servilium, si tainen \\*\\ cominuo Irucida-
inter provincias Jutarum et Saxonum perhibetur, renlur : alii transmarinas regiones dolen(es pete-
«Orienlales Angli, Mediterranei Angli, Merci, lota banl : alii perslanles in patria trepidi pauperein vi-
Nordanhymbrorum progenies, id est, illarum gen- tam in montibus, silvis, vel rupibus arduis suspecta
lium quaj ad Boreani Hurobri fluminis inhabiiant seinper mente agebanl.
caeterique Auglorum poputi sunt orli. Duces fuisse
CAPUT XVI.
perhi.bentur eoiura primi duo fratres Hengist et Hersa Ul
Britlonet primam de genle Anghrum victoriam,
[AL, Hcngislus et Horsus]; e quibus Horsa postea duce Ambrosio Romano hamine, sumpserint.
occisus in bello a Brittonibus, hactenus in Orieniali-
bus Canliae partibus ' monumentum babet suo no- Atubi hostilis exercitus, exlermiiiatis dispersis-
mine insigne. Erant autem filti Victgilsi, cnjus patcr que insulaeindigenis, domum reversus est, coeperunt
<
Villa, cujus pater Vecta [AL, filii Victgilsi cujus pa- " et illi paulatim vires animosque resumere, emer-
ter Vecla], cujus pater Voden, de cujus stirpe mul- gentes de latibulis quibus abditi fuerant, et unanimo
• tarurii provinciarum regium genus originem duxit. [.42, unanirai] consensu auxilium cajlesie precanles
Nonraora, ergoconflucntibusccrlaiimininsulamgen- ne usque ad internecionein usqucquaque delcreo-
lium memoratarum catervis, grandescere populus lur. Utebanlur eo tempore duce 6 Ambrosio Aure
coepit advenaruin, ita ut ipsis quoque qui eos advo- liano viro modeslo [CCCCLXVI], qui solus forle Roma-
caveranl*indigenis essent terrori. Tum subito inito nae gentis praefataj tempestaii siiperfuerat, occisis in
ad lempus foederecum Pictis quos longius jam bel- . eadem parenlibus regium nomen et insigne fecenti-
lando pcpulerant, in socios arma verlere incipiunt. bus. Hoc ergo duce vires capessunt Briltones, et vi-
Et primuin quidem annonas sibi eos affluentius mi- clores provocantes ad praelium, victoriam ipsi, Deo
-nistrare cogunt, quaerentesque occasionem divortii, favente, suscipiunt. Et ex.eo lempore h nunc cives,
prolestantur, nisi profusior sibi alimentorum copia nunc bosles vincebant, usque ad annum obsessionis
darclur, se cuncta insutae loca rupto foedere vastatu- 1 Badnnici mnntis.[ccccxcn], quando non minimas
ros. Neque aliquanto [AL, aliquando] segnius minas eisdem hostibus Strages dabanl, i quadragesimo
a Manum fortiorem. Quinque millia', cyulis octode- j) ; ponit sub Zenone, unde quidam observantes impe-
cim delaia. rium Romanum tunc temporis de succcssione labo-
kjutarum, In his anliqua Getarum el Golhorum rare, Ambrosium in purpuram elevatum fuisse tra-
noniina, conlra oiniies librariorum, qui Vitas volunt, diderunt. Quse aulem de iilo et parentibus ejus, ge-
conatUs ; adhuc supersunt, sicut.et eorum patria in slisque legimus quibus Regnura impletur xxxn an-
Jutia seu Jutlandia nolissima Danici regni provincia. norum, ea omnia vel fabulosa vel incerla saltem ju-
c Antiquorum Saxonum. Temporibus BedaeEald- dico ; liber de Victoria Aurelii Ambrosii quem GALF.
sexe in cervice Cimbricae Chersonesi, Holsatiam pro- MON.,n, 1, raemiuit, vel penitus periit vel iiunquam
prie diclam, Dilhmarsiam, Storraariam, et Wagriaini visus est.
complectens. b Nunc civet, nunc hotlet. De variis 'eorum tem-
d Anglit. Anglia vetus, liodie etiam Anglen, sita.esti porum praeliis vide Cbron. Sax., ab a. 435 ad a 397,
inler Sasones et Giotos habens oppidum capitaiei ex una parte, et Nennium, a cap.33 ex altera, ubi
quod serraone Saxonico Sleswik nuncupatur, secun- • bre.vihabes inluitu quidquid alii ulrinque diversi-
duih vero Danos Haitbaby. ETHELWEIID., 1. I. mode reliquerunt.
e Orientatet. Chiffl. sotus, Orieutales Angli, Mercti. 1 Badonici monlit. Polydortts Virgilius liunc locum
' Monumentum. Lpcus praelii in campo ^Egle-• ponit ad Blacamore in agro Ebor., contra omniura
slhrep, monuinenlum in vico Horsted. lidem, qui in Urbe Bathonia, vel Bannesdown con-
CAP.XVI. Vide Gildam., sect, 25 et 26. sentiuni.
t Ambrosio. Hunc Ambrosium Beda in Chronicoi i Qttadragetimo circiter et qttarto. Verba Gildse
45 SECT. III. — HISTORIA ECCLIISIASTICA. 46
circitcr el quarto arino advenlus eoruin in Briita- ,A tione, non viribus : et casu dux ipse vel pontifex
tiiam. Sed liaec° postmodnm. fraclus cofpore, lassitudine ac sopore rcsolutus est.
CAPUT XVII. Tum vcro quasi repugnatore cessante, tempestas
Ut Germanus episcopus cum Lupo Brillaniam ndvi- excitata convaluit, etjam navigium superfusis flu-
gans, et primo maris, et postmodum Pelagianorum ctibus mergebatur. Tura beatus Lupus, omnesque
tempeslatemdivina virlule sedaverit.
b Anle paucos sane adventus eorum annos liaere- turbati exciiant seniorera elementis furentibus oppo-
nendura ; qui periculi inmaniiate coiistantior Chri-
sis Pelagiana per " Agricotam inlata, Severiani epi-
slum invocat, ct adsumpto in nomine sanclae [AL,
scopi filiuni, fidem Britlaniarum foeda peste comma-
Trinitatis levi aquae spargine [Al. ,
culaverat. Verurn Brittani cum neque suscipere sanctissimae]flucius
aspergine] saevienles opprimit, collegam
dogma perversiini gratirun, Cliristi blaspheraando ul- commonet, hortattir universos, oralio uno ore et
latenus vellent, d neque versuiiam nefarice persua- claniore profuqdilur : adest Divinitas, fugantur ini-
sionis refutare verbis certando suflicerent , inve-.
serena subsequitur, venti e con-
iiiunt salubre cotisilium, ut a Gallicanis aniistilibus mici, tranquilliias
iiiaeris ministeria reveriuntur, decursisque
auxilium belli spiritalis inquirant. Quam ob causam trario ad
brevi spaiiis pelagi, optati littoris qniete potiuntur.
collecta e magna synodo quaerebatur in commune, B
Ibi conveniens ex diversis partibus mullitudo exce-
qui illic [AL, illuc] ad succurrendum fldei mitii de-
venturos etiam valicinatio ad-
herent: atque omnium judicio electi sunt [AL, eli- , pit sacerdotes, quos
sacerdotes Germanus f Autissio- versa prajdixerat. Nunciabant enira sinistri spiritus
gebantur] apostolici
el s Trecasenae quod limebani, qui iraperio sacerdolum dum ab ob-
dorensis, Lupus [AL, Trecassinae] sessis
civiiatis episcopi, qtii ad confirmandam fidem gra- corporibus detruduntur, el tempestalis ordi-
nem et pericula quaj inluleranl fatebantur, victosque
tiae caelesiis BrittanTaS [AL, Briltaiiiani] venirent.
se eorum raeritis et.iraperio non negabant.
Qui cuin prompta devotione preces et jussa sancvae
Ecclesiaj suscepissent, intrant Oceanura, et usque Interea Briltaniarum insulani apostolici sacerdoies
ad roedium itineris quo a Gallico sinu Briltanias us- raptira opinione, praedicalione, virtulibus irapleve-
que tenditur, secundis flatibus navis tula volabal. runt: divinusque [AL add. el] per eos sermo.quoti-
Tum subito occurrit pergentibus inimica [AL, occur- die non snlura iu ecclesiis, verum etiam per trivia,
rit inimica] vis dajmonum, qui tanlos talesque viros per rura praedicabatur ; ila ul passim et fideles ca-
ad recuperandam lendere [AL, pertendere] populo- tholici firmarentur, et depravati viara correctioni*
rum [A/., populis] salulem inviderent: concitant agnoscerent. Erat illis apostolorura iustar, et gloria
et auctoritas per conscientiaro, doclrina per litteras,
procellas, cajlum diemque nubium nocte subducunt; r
ventorum furores vela non suslinent; cedebant mi- virtutes ex meritis. Itaque regionis universitas in eo-
nisteria victa nautarum; ferebalur navigiura ora- runi sententiain prompta transierat. Latebant abditi
sunt: Quique quadragesimusquartus, ul novi, ordi- non fuerit Lcporius, et quod Severianus non fuit
iur;a\.,.oritur, annus mense jam primo; al., uno, Sulpitius Severus, ab omnibus fere contra Baleura
tmenso qui et meai nativitalis est. Quibus perpensis coiielusura est.
aiMiorum ntimerus a Gilda editus tempus potius d Neque...- sufficerent. Hreresis Pelagiana, licet ab
scribendi quarft Saxonum adventura speclare videa- auctore Brillone derivata, in remotis lanien regioni-
tur. Scripsisse, scilicet, Gildam anno a pugna lia- bus propagata Juit, pairiamque reliquit felici erroris
donica 44, anno ipsi iraprimis nolabiii, cui el natali- ignorantia involutam.
tius fuil. Hajc si vera est interpretatio aliam nobis e Magna synodo. Prosper ait quod adactione Pal-
dabit hujus teraporis clironologiam. Vid. Usser., ad ladii diaconi papa Coelesiinus Germanum vice sua
a. S20. misit, ut, deturbatis haereticis, Brittanos ad catholi-
«.Postmodum. Vide cap. 22. cam lidem dirigat. Et hoc iterum Prosper ipse con-
CAP.XVII. Capita quinque sequentia' ad 22, de- firmat in opere contra Collalorem, cap. 41, quod
sumpta a COnslantio presbylero Lugduiieusi qui Vi- opus a lemporis injuriis immunitis luit quam Cliro-
lain sancti Germani scripsii. Vide Surium, atd31 Ju- nicon: certum tamen est nec Bedam nec Constan-
lii,bet Ms. iu Bibiioth. Cotion. p. tiura Cielestini meminisse in missione sarieti Ger-
Ante paucos. Quol annos anle adventum Saxo- ^mani. Jacobus ergo Sirraondus concilium lioc, quod
nura sauctus Gennanus in Brittatiiam veuerit lieda incerti loci vocat, in suam teinporum Seriem inse-
«on dicil. Prosper advenlura ejus ponil ad a. 429, rens, non ponit cum Prospero a. 429, sed cum Sige-
eique allerum cunsectaneum addit ad a. 432, nempe bertoa. 446. Addens inter alia : < Qttod cnm in vul-
adventum Palladii in Scotiam. Utrumque Beda in gari Prosperi Chronico Cajleslini papaj lemporibas
Historia noiat, Palladii ad a, 430 vel 43l, ipstssimis a. 429 aflixa est Germani legatio, insititii ul apparet
Prpsperi v<-rbis,cap, 13, Germani in hoc loco, ver- mendi suspicione non caret, ab iis fortasse qui cura
bis eliara Prosperi quoad occasionera adventus, iu PaJladiura in eas oras a Caelesiiiiomissura legissent,
reliquis Constantii, utpole aucloris coaevi,- summae- Germantim itidem ab eodem in Brittaniam destina-
que lain*, et sancti Vilam ex prolesso scribentis. lum credidere, qiiod neque a Beda, neque a Con-
Sed tanta est diflerentia hujus calculi Prosperiani a stantio, vel Errico, neque ab ullo scripiore antiquo
temporibus quaj Conslaniius assignat, et in quibus est proditum. i Sirraoiidi Nolae posthuraae, t. ilt
fieda eum sequilur, ut diliicile sit resotutu cui ndhaj- Labb., p. 1-508.
reamus. Ante paucos annos indeliniium est, et pos- 1Autissiodoreiiiis.DeAuxerre. Praeter Constantium
sel exiendi ad Prosperi numeros in sancti Gennani prosa, Herricus Auiissiodorensis monachus versu
annis iucludendos, nisi Cajlesiintis interesset, cujus sancti Germani Vitam sex libris scripsit, iirio et ejus
tempora ab hoc calculo niiiiium distant. eliam miracula duobus.
c Agrieotam Severiani. Qui fiierml Agricola et « Trecasenat. De Troyes in Campania Gallicana.
Severiauus parum conslat quod autein Agncola Lupi Viiam vidc apud Suritira, ad 29 Julii.
47 BED/E VENERABILISPRESBYTERI OPERUM PARS IV. — mSTCUlCA. -W.
sinistrcc persuasionis auctores, et niore maligni spi-, A ritate composiiis, «accrdotes beatum Albanum mar-
rilus, gemebant perire sibi populos evadenles, ad lyrem, aciuri [AL, auciori] Deo per ipsum graiias
extremum diuturna medltatione concepta praesumunt [Al. add. acturi] petierunt, ubi Germanus omniura
inire confliclum. Procedunt consplcui diviliis, veste apostolorum, diversorumque martyrum sectim reli-
fulgentes, circuradali adsentatione mullorum: discri- quias habens, facta oratione, jussit revellie sepul-
menqtie certaminis subire raaluerunt, quatri in po- crum, pretiosa ibidem munera conditurus ; arbilrans
pulo quem subverterant pudorem taciturniiatis incur- opporiunum ut 'membra sanctorum ex diversis re-
rere, ne viderentur se ipsi sileniio damnavisse. gionibus collecta, quos * pares meritis receperat
"tllic plane inmensa multitudo.etiam ctimconjuglbus caelum, sepulcri quoque unius lenteret hospiiitnn.
ac liberis excita [AL, excitaia] convenerat, aderat Quibus deposilis honorifice, atque sociatis, de leco
populus b expectator, et fulurus judex, adsiabant ipso, ubi beati marlyris effusus erat sanguis, massam
partes dispari condilione dissimiles; hinc divina pulveris s secum poriaturus abstulil, in qua appa-
fides, inde humana praesumptio; liinc pietas, inde rebat, cruore servalo, rubuisse h martyrum caedem,
superbia; inde Pelaglus auctor, hinc Cbristus. Primo perseculore pallente. Quibtis ila gestis, innumera
in loco bealissimi sacerdotes [Al. add. Germanus at- hominura eodem die ad Dominum turba conversa
que Lupus]praebueruntadversariiscopiam disputandi,' B-est.
quaesola nuditate vcrborura, diu inaniter et aures oc- CAPUfXIX.
cupavit et tempora: deinde antisiites venerandi, Utiidem cauta infirmilatit ibidem detentus,et incendia
tprrentes -eloquii sui cum apostolicis et evangelicis domorum orando reitinxerif; et ipse per vitionem a
imbribus e profuderunt: miscebatur sermo proprius tuo-tii languore curatut.
cum diviho, et adserlioncsd molestissimas leciionum Unde duin redeunt, insidiator inimicus, casualibus
testimonia sequebantur: convincitur vanitas, perfidia laqueis praeparatis, Gerraani pedem lapsus occasiona
confutatur ; ila ut ad singulas verborum objectidnes c»ntrivit, ignorans inefita illius, sicut Jubbeatis-
efrare se, dum respondere nequiil [Ai.,nequivii], fa- simi, altlictione corporis propaganda : et dum ali-
uno iu loco infirmitatis necessitate tene-
tereturipopulnsarbiter vix manusconiinet(judicitim quandiu
tamen clamore lestatur. retur, in vicinaqua manebat casula exarsitincendium:
qiiod ronsumptis domibus quse idic palustri harun-
CAPUTXVIH. dine tegfebantur, ad etim [At'., illnd] habitaculum in *
Vt idem filiam tribuni cwcam inlxtminaverit,ac deincte
ad tanclum Albanumpervenient, reliquiat ibidem et qtio idem jacebat, ilabris stiraulantibus ferebatur.
iptiut aceeperit, el bealorum apottolerum, sive alio- Coticursus omnium ad antisiitem convolavit, Ut
rum martyrum potuerit. Q elatus [AL, elalis] manibus periculum quod imraine»
Tum subilo quidam tribunitiaj potesiatis cum con- bat evaderet: quibtts increpatis, moverise, fldei prae-
juge procedil in medium, filiam decem annorum sumplionenon passus est. Atmulliludo omnis dcspe-
caecam curandam sacerdotibus offerens, quam illi ratione perterrita, obviam currit incendio. Sed ut
adversariis offerri praeceperunt: sed hi conscienlia Dei potentia manifeslior appareret, quidquid custo-
puniente deterrili.jungunt cum parentibus preces.et diretenlaverat lurba, consumilur; quodvero jacens
curationem parvulae a sacerdolibus deprecautur: qui et infirmus defenderat, reserato [Al., reservato]
inclinatos animo adversarios intuentes, orationem bospitio saucti viri, expavescens flamma transilivit,
breviter fundunt: ac deinde Germanus plenus Spirilu ultra citraque desajviens, et inter globos flamraantis
sancio, invocal f rinitalem; necmora, adbaerentem incendii, incolume labernaculum quod habitator in-
laleri suo capsulam cum sanctornm reliquiis collo clustis servabat, euiicuit. Exultat turba rairaculo, et
avulsam raanibus comprehendit, eamque in con- victam se divmis virtuiibus gratulatur. Excubaeat
speclu omnium puellaeoculis adplicavit,-quos statim diebus ac noctibus anle tugurium pauperis vulgus sine
evacuatos tenebris litmen veritatis implevit. Exuliant nuuiero; hi apimas curai e cupientes, bi corpora. Re-
parentes, miraculum populus contremiscit: post ferri nequeunt quse'Christus operabatur in fainulo,
quam diem iia ex anirais oranium suasio iniqua de- D qui virlules faciebat infirmus: et cum debilitali soaj
letaest, ut sacerdolum dectrinam sitienlibus deside- nihil remedii pateietur adhiberi, quadam nocte can-
riis sectarentur. denlem niveis veslibus vidit sibi adesse personam,
Compressa itaque perversitate damnabili, ejusque qtwe manu extensa jacentem videretur adtollere,
auctoribus confutatis, atque animis omnium fidei pu- eumque consistere lirmis vestigiis imperabai: post
• lllic. U.BoethiushuncConvenlumLondinihabilum • Sepulcrum... munera conditurut. Horum revela-
dtcil, lib. viit. Florilegus synodum appellat et Vero- tionem, et sarculi super eis reperlis devouonera, vide
lamii faclam a. 446. Quidam scriptores eonventum Florileg., ad a. 794.
hunc Briitanioumcum synodo Gallicana confundunt. ' Paret. Chiffl. solus, paribut.
b Expeclalor. Al., el tpectator fulurut et... expecla- s Secumportaturut. Inframuros Aulissiodori basili-
tur. Omneslectiones Codd. vell. a sehabent. cam his reliquiis condendis exacdificanssancti Albani
8 Profuderunt. Locus quo sancius Germanus ad nomine dedicavit. EBRICDS, lib. i deMiracuIis sancti.
populUmconcionalus esl, sacello in ejus nomine con- Atbani. De aliis aulem sancti reliquiis, a monacliis
secrato insignilus, adbuc ostenditur. Moguntiae,Otloniae,et ColoniaeAgrippinajvendicaiis,
* Molettiiiimas. Chiffl. solus, modettittimas; Con- leganl al.bi quibus ejusmodi liles cordi sunt.
staniius, tiio/c»ti«i»i«J, cui molettittimat sensu ac- h Marlyrum. Boni Codd., sed non optimi, mar-
xedit. tyris.
49 SLCT. III..—IIISTORIA ECCLE5IAST1CA. 50
qnam Iraram ita fngaiU doloribus recepit pristinam A l alleluia] tertio repetiiam [AL, repelitunij sacerdoies
sanitstem ul die reddito itineris laburem subirel in- exclamant. Sequitur una vox omnium, et elatum
irepidus. [AL, elevatum] clamorem repercusso aere momiura
CAPUTXX. conclusa mulliplicant: hostile agrnen terrore proster-
IIt [At. add. ruisse] super se non solum rupes
Ut iidem epitcopi Brittonibus in pugna auxilium c<e- nitur,
letle lulerint, ticque domumreverti sint. circumdaias, sed etiam ipsam caeli machinara contre-
Interea a Saxones, Pictique bellum adyersura Bfil- miscunt, treptdaiionique injectae vix sufficere pedum
lones junctis viribus susceperunt, quos eadem ne- pernieitas credebatur : passim fugiunt, arma proji-
cessitas in <castra.-contraxerat: et cum trepidi partes ciunl, gaudentes vel nuda corpora eripuisse discri-
suas pene inpares judicarent, sanctorum antisiiinm mini: plures etiam timore prxcipiies, flumen quod
auxiiiura petierunt: qui promissum maturantes ad- [AL, mensi erant] iransierant devoravit. Ullionem
venium, tanlum paventibus fiduciaeconlulerunt, ul suam innocens exercilus intuelur, ei victoriae con-
accessisso maximus crederelur exercitus. Iiaque cessae otiosus spectator eflicilur. Spolia colliguniiir
apostolicis ducibus Christus mililabat in castris, exposita, el caelestis palmaj gaudia niiles religiosus
Aderanl eliam Quadragesimaj venerabiles dies, quos amplectilur. Triumphant pomifices hoslibus fusis sine
ndigiosiores reddebat praesentia sacerdolum, in tan- B sanguine , iriumphant victoria fide obtenta , _non
tum ut colidianis praedicationibus instituti, certatim viribus.
populi ad gratiam baptismalis convolarent. Nam Compbsita iiaque insuta securilate. mtiltiplici, 6u-
roaxima exertilus multitudo undam lavacri salutaris peratisque bostibus vel invisibilibus vel carne con-
expetiit, et ecclesia ad diem Resurrectionis dominicre spicuis, reditum moliuntur ponliflces. Quibus tran-
frondibus conlexta coniponilur, atquc in expeditione quiilam navigationem, et meriia propria et inlerces-
campeslri instar civitatis aptalur. Madibus baptismate sio bcati martyris Albani paraverunt, quietosque eos
procedit exercitus, fides fervet in populo, et conter- suorum desideriis felix carina d restituit.
riio [AL, conlrito, contempto] armorum [AL, arroa- CAPUT XXI.
renascenlibus virgultit Pelagiana pettit Germanut
torum] pracsidio, divinitalis expectatur auxiliunu Utcum Severo-Briuaniam
Inslitutio vel formacasliiatis[A/.,caslrorum]hostibus revertut, priut ctundo ju~
veni incettum, deinde el popula Uei, condemnaiit
imnciatur, qui-vicloriam qnasi de inermi exerciiu- sive emendalis hwreticis, grettum recuperarit fidei.
presumentes, adsumpta alacrilate feslinant; quorum o Nec multo [Al. add. post] interposilo
lempore,
tamen adventus exploratione cognoscilur. Cumque nuntiatur ex eadem insula, Pelagtanam perversita-
emensa sollemniiate paschali, recens de lavacro pars . lem ilerato paucis auctoribus dilaiari: rursusque ad
uiajor exercilus arma capere [AL, caperet], et beatissimum virum preces sacerdotum oranium de-
hclltim parare temtaret [.4/., add. el], Germanus feruntur, ut causam Dei, quam prius obtinuerat,
b ducem se pracliiprofilettir [AL,
profileretur], eligit tutaretur [AL, tueretuf]. Quorum petitioni festinus
expedjtos, circumjecia pe.currit, et e regione qua obtemperat. Namque adjunclo sibi Severo totius
hostium sperabatur adventus, vallem circumdalam sanciilatis viro, qui erat discipulus beatissimi Patris
mediis monlibus intuctur. Quo in loco novum com- Lupi Trecassenorum episcopi, et lunc Treviris ordi-
ponil exercitum, ipse dux agminis. Et jam aderat naius episcopus gentibus primae Germaniae verbum
ferox hostium multitudo, quara adpropinquare intue- [Al. add. Dei] praedicabal, mare conscendit, et
banlur in insidiis constituti. Tum subilo Germanus consentientibus elemenlis tranquillo navigio Brilta-
signifer oniversos admonet, et praedicat ut voci suac nias peliit.
IHIOclamore respondeani; securisque hostibus qui se Interea sinistri spiritus pervoiantes [AL, pcovo-
insperatos adesse confiderent, c Alleluiam [Al.,„, lantes] totam insulam, Gerraanum venire invilis va-
0 Saxones. Quod Saxones in Briltania fuerint in, divinis laudibus Ebrajura
coepil Alleluia resonare. t
primo sancti Germani advenlti, eruditis haud parum Hoc Beda ad Anglorum conversionem retulit, n, 1,
negolii dedit. Quitlam Saxonet hic pro Scottit ponii D et post eum J. Diaconus, in Viia Gregorii, non ob-
volunt errore librorum Constantii et Bedae; alii erro-, servato qood liber ille scriptus erat anle Anglorura
rem quaeruntin Prosperi Chrouico, qui e Beda et conversionem, ac proinde haec verba Gregoni pra,-
Constantio corrigi debeat; alii vero Saxones aiunt; lium liujus capitis, ejusque Alieluia respexerunl,
lunc temporis advenisse non ad fixam habitationem,, prajsertim cum id ui jamdudum factura praediceU .
scd expediiione tantum militari ex foedere cum Pictisi d Retlituil. Remansit. Codd. vulgg.: Remantit itt-
inilo. Harum soliitionum prima ex omnibus Mss. re- insula genut utrumque [al., gent ulraque] hostet et
futatur, secundam Prosperi ipsius expiicatio contrai civet, Angli et. Brittonet, quorum AngU pro regno,
Collatorero convellit. Ullima suas quidem habet dif- Brittonet pro vita certabant. Haec clausula quue in
licultates, sed rationes etiam suas quae maxima ex v.iriis lectionibus sequitur nullam habet veterum
parte aequilibriuin tollant.
b Ducem.
Mss. anctoritatem; .docet laraen quis fuerit sensus
Ne quis incongruum putet quod Germa- Hlius leinporis cum haec verba addebantur, id est,
mis-exercilum ducai, noverit illum anlequain epi- quod in primo sancti Germani adventu Saxones in
scopus esset ducalum ei rcgiraen temporale Autissio- Britlama e
remanebant pro imperio decertantes.
dorensis terrilorii admiuistrasse. De quo auctor Nec multo. Haecetiam verba calculum Prosperi
Vit:e ejus ail: «peseritur mundi mililia, caelestis; lurbant. Nam si primus Germani adventns fuit a. i/Z9,
assumilur. > vel multum temporis ad secundum adventum inter-
« Altetuitt) SanctusGregoriHs.inJoh. > poni oporlel, vel plures annos iu secundo fluxisse.
xxvn,;.6,.hajc
hahet verba : < Ecce lingua Briaanwe qute nil aiiudI quaro rebus et historiae Germani convenire possinv
noveral quam barbarum frendere, jamdudura in prout infra patct.
51 BEDJE YENERABILISPRESBYTERI OPERUM PAIIS IV. — HISTORICA. 12
licinalionibus nunciabant; in lantum ut Elafius qui- }Lpalricii quera occidcrat satellitibus inlerimilur, anno
dam regionis illitts priraus, ul in occursu [AL, oc- imperii Marciaui sexto, cum quo siraul liesperium
concidit '
cursum] sanctorum sine ulla manifesli nuncii rela- regnum.
tione properarct, exhibens secura liiium quein in CAPUT XXII.
jpso flore adolescenliae debilitas dolerida damnave- Ut Brittonet, quiescentibusad tempus exteris, civilibu»
rat. Erat enim arescenlibus nervis conlracto popliie, sese bellit coniriverint, timul et majoribut flayiliis
submerterinl.
cui per siccitatem cruris usus vestigii negabatur.
Interea Britlania [AL, BritlaniajJ cessatum quidem
Hunc Elalium provincia tota subsequitur : veniunt
est parumperab externis, sed non a civilibus bellis.
sacerdotes, occurril inscia multitudo, confesiim be- Manebant cxlerminia civitatum ab hoste dirularum
nedictio, et sermonis divini doctrina profunditur. ac deserlarum, pugnabaut contra invicera qui ho-
Recogrioscuntpopulum in ea qua reliquerat [Al., rc-
stem evaseranl cives. Attamen recente adhuc niemo-
liquefant] credulitale diirantem : intelligunt culpam ria calamilalis et cladis infiictaeservabant
esse paucorum, itiquirunl auciores , inventosqiie utcumque
et suum quique
condemnant. Cum subilo Elafius pedibus advolviiur regos, sacerdotes, privati, optimates
ordinem. At illis decedenlibus, cum successisset
sacerdoium, offerens filium, cujus necessitatem ipsa aetas
debilitas eliam sine precibus adlegabal: fil communis g serenilatis tempeslatis illius nescia, et praesentis solum
statum expena, ita cuncta vefitatis ac
omriium dolor, praecipuesacerdotum, qui concepiajn
jusiitiae moderamina concussa ac subversa sunt, ut
misericordiatn ad divinam clementiam contulerunt: earum non dicam vesligium, sed ne memoria qui-
stalimque adolescenlera beatus Germanus sedere
dem, prajter [AL, prajterquam] in paucis, el valde
corapulit, adtreclat poplitem debilitate curvatum, paticis ulla apparerel. Qui inter alia inenarrabilium
et per tota infirmiiaiis spatia medicabilis dexlera scelerum
facta, quae historicus eorum Cildus[A/.,
percurrit, salubremque tactum sanitas festina subse-
aridilas nervi ofiicia et Gitdas] flebili sermone deseribit, et hoc addebant
qultur, succmii, receperunl, ut nunquain genti Saxonura sive An-
in conspeciu omniura fllio iucoluniiias, patri iitius [41., addebat],
gtorum secum Brilfaniam incolenti, verbum fidei
restituitur. Implentur populi stupore miraculi, et in
omniura fides catholica ineulcata flrma- prsedicando commillerent. Sed non tamen diviina
pectoribus pietas plebem suam, quam prsescivit, deseruit, quin
tur. Praedicalio deinde ad plebem de prajvaricatio- multo
nis emendatione convertitur, omnhimque senlenlia digniores genli memoratae prajcones veritatis,
sacer- per quoscrederet, destinavit.
pvavitatis auctores qui erant expulsi insula,
dotibus adducunlur ad Mediterranea deferendi, ut CAPUT XXIII.
'' Ut tanctut papa Gregorius Augustinum cum monachis
et regio absolutione et illi emendatione fruerentur. ad prwdicundum genli Anglorum mittens, episiola
Factumque esi ut in iilis locis mnllo ex eo tempore quoque illos exhoriatoria ne a laborando cessarent,
fides intemerata perdurarel. conforlaverit.
Itaque, compositisomnibus, beati sacerdotes ea qtia Siquidem anno ab Incarnaiione Domini quingen-
venerant prosperitate redierunt. Porro Germanus lesimo octogesimo secundo, Mauricius ab Augusto
• post haecad Ravennam pro pace Armoricanacgen- quinquagesimusquarlus imperium suscipiens, vigiuti
tis supplicaturus advenit, ibique a Valenliniano, et et uno [ALr uno et viginti] annis tenuit. Cujus anno
Placidia matre ipsius summa reverentia stisceptus, regni decimo [oxcn] Gregorius , vir doctrina et ac-
migravit ad Christum. Cujus corpus honorifico ag- linne praecipuus, poniificatum Romanaeet aposiolica»
mine comitanfibus virlutum operibus, suam defertur sedis snrlitus, rexit annos tredecim menses sex , et
ad urbem. Nec mullo posl Valentinianus ab Aetii dies decem ; qui divinp admonitus instinctu anno
* Posl hatc. Conslantius aucior est Germanum ex ctrciter. Uierque suos babel nodos quibus extricandis
Kfitlania reversum, alterum mox iler iniisse Arela- parem hactenus inveni neminem.
tum, quo tempore Galliarum prxtorio praefectusest CAP.XXII. De his vide Oildam, sfect.26. Ibi ille
auxiltaris. Qni, ul inquit Sirmondos, praefecturam multa paucis conclusit, et historicaj operis parti
gessit anno449, et proximis. Continuo sanclus Ger- P finem imposuii. Exinde procedit ad reges fetsacerdo-
manus Ravennam perrexit, ad placandum Aetiutn tes populumque ejus temporis increpandbs. Ut non
Armoricanis infensum, quod defecissent, cujus cri- necesse quidem fueril Bedajulieriora criraina, Evan-
' minis causa miseri Alemannis puniendi, atque ul- gelii nempe deteniionem, illis imputare. llistoricus Sed nec
ciscendi dedebnnttir. Dumftavennaeesset venit mors tamen id lecisse Bedrimcrediderim quod
ejus, et supellectilisdistribulio, in qna obiter nolan- esset Saxonicus, ul quidam volunt, nam hisloricus
dum, Placidiae mairis imperaloris sorti obtigisse Brittonum Gildas genti suae in eo non pepercit. Fa-
capsulam reliquiarum, in eaqtie pulveris annon ali- cile Britlones excusaios velim qnod Saxonibus ini-
quid sanguinei Verolamioablali ? Ex lolo patel Ger- micis Evangelium non pr;edicarent, sed eura ne-
manum rediisse secunda vice e Brittania subullimis gleclnm non Beda solus notavit, .Gregorius papa id
tantum vitaesuae annis, et, si Bedaj et Conslamii[ quaerilur, non solum de Briitonibus, sed eliam de
chronologia abjicialur, postquam niaximum diutinit Gallis. Liber Gildaeest de Excidio Britlaniae, salis
episcopaius spaiium in Briltania Iransegisset. Quodi hodie nolus. Gildas auctor fere ignoralur, nimia,
tamen legentibus Ncnniuni el hisloricos nostrates,. scilicet, distinctione obrutus. Hinc tot cognomina,
persuasum foret, nisi lot absurda de sancto Ger- Albanius, Sapierts, Badonicus, llistoricus, cuin re-
mano, ejusque conversalioue in Brittania tradidis- vera imus est idemque Gildas, cujus ajialera habes
sent. Denique, duo sunt calculi de raagni bujus vir > supra, cap. 16, Historiam per magnara hucusque liu-
legationibus Brittanicis, alier Prospen ab a. 429 acI jus Bedaj operis partera.
435, alter Constautiiel Bedaeab a. 446 ad a. 453, sei
53 SECT. III.—HISTORIA ECCLESIASTICA. 54
decimo qiiarto cjtisdein principis, adventus vero A scilicet, volo. Deus vos incolumes custodiat, dile-
Anglorum iu Briianniara anno circiter centesimo ctissirai (ilii. e Dala die decinia Kalendarum Augusta-
quinquagesirao , misit servutn Dei AUgustinum, et rum, imperante domino noslro Mauriciq Tiberio
alios a plures cum eo monachos timentes Dotni- piissimo Augusio anno deciino.quarlo, ppst consula-
num , praedicare verbum Dei genli Anglorum. Qui tum ejusdeni domini nostri anno decimo terlio,
ciim jussis ponlificalibus obtemperantes , memo- indictione decinia quaria. >
raium opus adgredi coapissent, jamque b aliquanm- CAPUT XXIV.
lum [AL, aliquaiilum] itineris confecissent, perculs! Ul Arelatensi episcopo
[At., archiepitcopo]epittotam
timore inerti, redire domum potius, quam barba- . pro eorum susceptionemiserit.
rara , feram , incredulamque gentem , cujus ne liu- Misit eiiam tunc isdem venerandus pontifex atl
guam quidem nossent, adire cogitabant, et boc es-e f Etherium Arelutensem episcopum [ucxvt], nt Au,-
lutius communi consilio dectrnebant. Nec inora, gustinura Briltaniam pergenlem benigne susciperet,
Augustinuin , quem eis episcopum ordinandum si ab litleras, quarum iste est lextus:
Anglis susciperentur disposuerat, domum remittunt, < Reverentissimo el sanclissirao fratri Etherio
qui a beato Gregorio huniili supplicatu obtineret ne coepiscopo_,Gregorius servus servorum Dei. ,
tara periculosam , tam laboriosam , tam incertam B < Licel apud sacerdotes liabentes Deo placitam
peregrinaiionem adire deberent. Qttibus ille exbor- carilalcm religiosi viri nullius commendalione indi-
latorias niittens c litteras, in opus eos verbi, divino geant; quia lanien aptura scribendi se tempus in-
conflsos auxilio, proficisci suadel. Quarum videlicet gessit, fraternitali vestraj nostra miltere scripta
litterarum ista esl forma : curavimus : insinuantes, latores praesentium Augus-
Gregorius servus servorura Dei, servis Domini tinttm servumj Dei, de cujus certi sumus studio,
nostri.. ctun aliis servis Dei, illic [AL, illucj nos, pro utilitate
» Quia melius fueral bona non incipere, quam anitnarura, auxilianle Domjno, direxisse : qnem
ab his quae ccepta sunl cogitatione retrorsum rc- necesse est ut sacerdotali studio sauctitas ves.ra
dire, summo sludio , dilectissirai filii, oporlel ut adjuvare , et sua ei solalia praebere fesiinet. Cui
epus bonum quod, auxiliante Domino, coepistis, im- eliam , ut prompliores ad suflragandum pogsitis
pleatis. Nec labor vos ergo ilineris, nec maledico- existere, causam vobis injunximus subtililer indi-
rum hominutn linguaedeterreant: sed oinni instantia, care. Scientes quod, ea cognila, tota vos propter
omnique fervore, quaj inchoastis , Dco auctore, Deum devoiione ad solaciandura, quia res exigit,
peragite : scientes quod laborem iiiagnum major cnmmodelis, Caudidum praeterea presbyterum, com-
ajternte relributionis gloria sequitur. Remeanti au- munem filium, quem ad gubernaliouem patrimonieli
tem Augustino d proeposito vestro, quem et ahbaten [.4/., palrimoniali] Ecclesiae nostraj transmisinius ,
vobis consiituimus., in omnibus humiliter obedite : caritati vestrae in oranibus commendaiiius. Deus le
scientes hoc vestris animabus per omnia profuiurum, incolumem custodiat, reverenlissime frater. Dala
quidquid a vobis fuerit in ejus admonitione comple- die decinia Kalendarum Augustarum, imperanle
lum. Omnipotens Deus sua vos gralia protegat, et domino nostro Mauricio Tiberio piissimo Auguslo,
vestri laboris fructum in aclerna me pairia videre anno decirao quarto, posl consulatura ejusdem do-
eoncedat; qualenus etsi vobiscum taborare neque», mini nostri anno decimo lertio, indiclione deciraa
siniul in gaudio relribulioriis inveniar, quia laborare, quarta. >
a Plures. Vide cap. infra 25. Deinde habetur in Registro alia e.dstola
b Aliquantulum. E* epistolis Gregorii ad Sleplia- Registro.
ad Virgilium Arelaiensem, ejusdem quidera tenoris,
num abbalem Lerinensem, et Protasium episcopum scd alterius formaj. Exinde colligo erratmn potius
Aquensem . et Arigium palricidra, colligilur conse- esse in epistola, quam in noroine. Augustino abetitiie
disse socios Augusiini in PrOvincia , non longe ab- Gregorius plnres epistolas scripsit eodem die,earum
insula Lerinensi. in ^crinio, apostolico simul jacentes No-
c Litterat. Colleciionem litterarum quas Gregnrius originales
llielmiis transcripsit, et.quidni potuit unam pro alia
rie hac missione scripsit, una cum serie ilineris 0 sumere , et illam quae ad Etherium Lugdunensem
hujus Brittanici, vid. appeiid., n. 6. fuit, loco ejus quae ad Virgilium Arelatensem,
d Prwpotito. Monasterii sancti Andreae quod Gre- scripta
nominibus et litulis lapsu transpositis ad Bedam
gorius Romae fundavit, el e quo monachi ad hoc,^afferre. SMITH.— Ad Etherium Arelatensem. Imo ad
ininisterium extracti sunt. ^Elheriura Lugd.,ul scite asserit Sirmondus,t.IConc.
e Data. Frustra hic Baronius Bedam carpit in Gall., in not. ad p. 420. PrajfuiliEtherius Lugd. ex
annis Maurilii, tura mendoso ulens Ms., tum in prin- a. 589 ad 602, ut colligilur ex Actis concil. el ex
cipio imperii Mauritiani supputando deceptus. Loco Rom. Pont. epist. Hajc porro epist. Greg. M. data est
enim anni post consulalum ejusdera 13 quem ge- x Kal. Aug., indict. 14, adeoque a.596.Cui gerainam •
nuini Codices Bedaeexhibent, iile ex Codice quodam liahes I. vi Regist., epist. 52, iuscriplam : Paltadio
corniplo legit 14. Deinde annum Mauricii decimura episcopo de Sanctonit, Pelagio de Turonit, et Sereno
quarlum ipse undecimum statuit, primos Mauricii de Massilia, episcopis Galliarum a varibut (Vid. Pa-
annos tardius consignans, vel potius omittens. trol. tom. LXXXVII, col. 836). Unde apparet fuisse,
' Etherium Arelatensem. Pro concesso habelur illam commendatitiam circularetn. In liuac errorem
errorem hic esse, Etherium poni pro Virgilio, ctim de yEllierii sede inductus videliir Beda a Nothelnio
Etherius tunc lemporis Lugdunensis episcopus fuit. prcsbytero a quo hanc et alias epistotas Angiiam
Sed an in eo consistal error valde duliitandum est. spectanles de Romanaj Ecclcsirc scrinio acceptas et
Primo enim epislola quaj in Beda esl ad Elherium iid se delatas fuisse Beila ipse profiietur in prrcfi-
Arclatensem, non invenilur eo lilulo in Gregorii lionc siue llislorise ad Ccolvuifum rcgctn. GHIFFL.
E5 BEDxRVENERABILIS PRESBT1ERI. OPERUMPARS IV. — HISTORICA. 5$
€APUT XXV. A ille dicens: < Pulcbra sunt quidem verba e) promissa*
Ul venient Brittaniam Augustinut, primo in intuta quae adfertis; sed quia nova sunl, el incena, no»
Tanato, regi Cantuariorum prwdicaret; et tic acce- his possum adsensum tribuere, reliclis eis quae tanlo-
pla ab eo lieentia, Cantiam pradicalurus intraveril. tempore cum orani Anglorum gente servavi. Vermu
Roboratus ergo confirmaiiuDebeati Patris Grego- quia de huc pecegrini venislis, et ut cgo milii
longe
rii Augustinus ctun famulis Christi qui erant cum videor perspexisse, ea quarjvos vera et optinia crede-
eo, rediit in opus verbl, pervenitque Briilaniam batis, nobi&qiioquecommunicare desiderastis; nolu-
[oxcvii]. Erat eo lempore rex jEdilberctus in Cantia mus molesti esse vobis : quin potius benigno vos
poleiitisshnus r qui ad confinium nsque Huinbrat bospitio recipere, et quaj victui sunt veslro necessa-
[AL, llumbri] flnminis maxhni qtro Meridiani et ria, ministrare curamus ; nee prohibemus qviin om-
Septentrionares Angtornm popull dlrimuntur, ftnes nes quos peieslis flda vestrae religjonis prajdicand»
imperii tetenderat. Est aulem ad Orientatem Catiliaj societis. n.d Dedit ergo eis mansionem m eiviiat»
plag.im fanatos insuta non modka, id esl, magni- Doruvernensi, quaj imperii sui toiius erat melropolis,
tudinis juxla consueludinem aestimaiionisAnglorum,
* familiarum sexceniarum, quam a continenti terra eisque, ut promiserat, cum administralione victus
lemporalis, Ticentiam quoque pracdicandi non abslu-
secernit fluvius Vantsumu, qui esi latitudinis circiter B lit. Ferlur autem
quia adpropinquanles civilati, more
trhnn stadioruna, et duobus tanlum in locis est suo cum cruce
sancta,. et iniagine magni regis Db-
transmeabitis': utrumque enim caput protendit irr rnini nosiri Jesu
Christi, hane laianiam consona
mare. In hac erijo adplicuit servus Domini Augu- voce raodtilarentiir :
Deprecamurte, Domine, in omtti
Biinus, et socii ejus viri utferunl ferme qnadraginta. mitericordia tua, ut auferatur furor tuut et ira tua a
Aceeperuntauiem, praecipienlebealo papa Gregorio, civitateista,elde domotancla tua, quoniampeccavimus.
tie gente Francorum inierpretes, et niittens ad Alleluia.
jEfrilberctiim, mandavit se venisse de Roma, ac CAPUT XXVI.
nnocium ferre optimuni, qui sibi ohtemperaniibiis, Ut idem tn Cantia primitivmEcciesiwet doctrinam tit
reterna m caclis gaudia, et regnum sine fine cunt imitutut et vitam, atquein urbe regii tedem epitco-
Iieo vhro et vero fuiurum, sine ulta dubietale [Al., patus acceperit.
«tubiiationepproiiiliteret. Qur, haec audiens, manere At ubi datam sibi mansionem intraverant, coepe-
illos in ea quam adieranl insula, et eis neeessaria runt aposlolicam primilrvaj <Ecclesiaevilam imitari
ministrari donec videret quid eis facerel, jussit; [BXCVII] ; orationibus, videlicet, assiduis, vigiliis, ac
Main et antea fama ad eum Christianae religionis jejuniis serviendo, verbtrm vitaeqtribuspoterant pra>
pervenerat, urpole qui etuxorem habebat Christia- C diiando, cuncla liujus mundl vetutatlena spernendo;
nam de gente Francorum regia, vocabulo b Bercta ea tantnm quae victui necessaria videbantur, ab ei»
[AL, noraiue Berciam]; quam ea condiiione a pa- quos docebant, accipiendo, secundum ea quae doce-
rentibus acceperat, ut rilum lidei ac religionis suae banl ipsi per omnia vivendo, et paratum ad patien-
cum episcopo quem ei adjutorem Gdei dederant, dum adversa quajque, vel etiam ad moriendum pro
nomiiie «Liudhardo, inviolatum [AL, inviolatam] ea quam praedicabant veritale, attimum habendo-.
servare licentiam haberet. | Quid mora ? Crediderunt nonnulti, et baptizabanturi
Post dies ergo [At. add. atiqttot] venit ad tnsuTam mirantes simptickatem innocentis vitae, ac dutcedi-
rex, et residens sub divo, jtissit Auguslinura eum nem doctrmre eorum crulestis. /Erat autem prope
eociis ad suum ibidehi advenire colloquiura. Caverat ipsam civhatem ad Orienlem Ecclesia in honoremr
enim ne in aliquam domuraad se introircnt, vetere e sancli Martini anliquitus faela, dum adhuc Romani
usiis augurio, ne superventu suo, si quid maleficae Brittaniam incolerent, in qua regina, quam Christia
ariis habuissent, eum suferando deciperent. At illi nam fuisse praediximus, orare consueverau In hac
non dajmonic* [AL, ttemoniaca], sed divina virtute ergo et ipsi primo eonvenire, psatlere, oraro, missa»
prxditi veniebant, crucem pro vexillo ferenles argen- facere, prtedicare el baptizare coeperunt; donec
team, et imagioera Doraini Salvatoris in labula de- D rege ad lidem eonverso, majorem praedicandi per
pictam, lajtankisque canentes, pro sua siraul et omnia, el ecclesias fabrieandi vel restaurandi licen-
eorum propter quos et ad quos venerant salute ti-amacciperent.
reterna, Dominosupplicabant. Ciimque ad jussionem 4* At ubi ipse etiam rnter alios delectatus vita mun-
regis residentes, verbinn ei vilae, una cum omnibus dissiroa sanctorura, et premissis eorum suavissimis,
qui aderant ejus cemiiibus praedicareni, respondit quaj vera esse miraculoriim quoque multorum osten-
11Familiamm. Hidarum sive carrucatarum. Porfio vide Henschenfum, ad diem 24 Februarii.
terrae est centiim cireiter acrartnn cujus cuttura d Dedit eit mantionem. In ea urbis parte quacSla-
familire alend;p sufficiat. dicta est, ut W. Thorh tradit.
b Bercta. Fuit Cbaribercti Francorura regis filia, blegate
e Sancti Martini. In bac Ecclesia episcopus posle»
el Clotarii primi neptis. qui archiepiscopoin publicis regis et Ecclesis
e Liudhardo. Episcopo Sylvanectensi in Gallia, ul posilus
negoliis occupato suppetias daret, ad confirmationes^
tradil Thomas Sproti auclor llistoriae monasl. sancii ordinationes, aliaque ministeria sibi demandata, do-
Augustiiii Cant., el ex eo Gulielmus Thorn, in sun nec Lanfranci temporibus episcopo moriente nemi-
Ch.-onico, cap. 2 , Iicet nulla ejus menlio sil apud iiem surrogari placuit, et sic ibi cessavit episcopi et
•sau-Martbanosin episcopis Sylvanectcnsibus. Dceo uoinen ct olflcium.
57 SECT. 111.— 1I1ST0RIA ECCLESIASTICA. 6*
sione firmaverant, credens " ba,.lizalus est, ccepere A , ad Timoihcum Epitulae, in quibus eum erudire
plures ad audiendum verbum confluere, ac rcliclo siuduit qualiter in domo Dei conversari debuisset.
genlilitatis ritu, unitati se sanclae Clnisti Ecclesiae f Mos aulem sfedis apostolicaj est, ordinatis episcopis
credendo sociare. Quorum iidei et conversioni ita' praecepla tradere, ul in omni stipcndio qucd accedii,
congratulaius esse rex perbibetur, ut nullum tamen quatuor debeant lieri portiones; una videlicet epi-
eogercl ad Chrislianisraum; sed tantummodo cre- scopo et familiaj propter bospitalitatem, atque susce-
denies arctiori dilectioite, quasi concives sibi regni ptionem; alia clero; lerlia pauperibus; quarta eccle-
eaelestis, amplecteretiir. Didiceral eniin a doctoriiius siis reparandis. Sed s quia tua fraterniias nienastecii
aticioribusque suae salutis, servilium Ctirisli volunta- regulis erudita, seorsum fieri [AL, viverejnon debet
rium, non coaclilium esse debcre. Nec distulit, quin a clericis suis, in Ecclesia Atiglorum, quae auctoro
eiiara ipsis dOcioribus sois loctim sedis eorum gradui Deo nuper adhuc ad tidem adducta est, lianc debel
eongruum, inb Doruverni [AfMDorovernia] melropoli conversationem instituere, quaj initio nascentis Ec-
sua donaret, simul et necessarias in diversisc spccie- clesiae fuit patribus noslris; in quibus nullus eoruui
biis possessiones conferret. ex bis quae possidebant, aliquid suuni esse dicebat,
CAPUT XXVII. sed erant eis omnia communia.
b Si qtii vero sunt clerici extra sacros ordines con-
Vt idetn episcopus faclus, Gregorh papm, qute sinl B
Briltanim gesta mandaril, ei [Al. add. de\ simut ne- stiiuli, qtii se conlinere non possunl, sortiri uxores
cessariis ejusresponsa pelent accepcril. debent, el stipendia sua exlerius accipere. Quia et de
d Interea vir Domtni Aitgustinus venit e Arelas, et hisdem palrihus [AL, parlibus] de quibus prajfati su-
ab archiepiscopo ejusdem civitatis ^therio, ji.x'a mus, not imus scriptum quod dividebalursingulis prout
qnod jussa sancli Patris Gregorii acieperant, ar<h - cuique oput eral (Act. iv, 35). Deeorura quoque sti-
episcopus genli Angforum orditiatus est [nxcviil, le- pendio cogitandum atque providendum est, et sub
versusque Brittaniam, misit continuo Roinain Lau- Ecclesiastica regula sunt tenendi, ul bonis tnoribus
rentiuro presbyterum, et Petrum monachum, qui vivant et canendis psalmis invigilent, et ab omnibus
beato pontifici Gregorio gentem Anglorunt ftdem inlicitis et cor et linguam et corpus Deo auctore con-
Cliristi suscepisse, ac sc episcopura factum esse re- servenl. Communi aulem vita vivenlibus jam de fa-
ferrent [DXCVIH] : simnl et de-eis quae nece»sariaj vi- ciendis portionibus, vel exhibenda bospiialitale, et
defoantur quajstionibus, ejus consulia flagilans. Nec adimplenda misericordia, nebis quid erit loquendUm?
raora, congrna qtiajsiiui responsa recepit; qtioeetiam Cum oinne qttod superest, in causis piis ac religiosis
huic Historiaj nostrae commodum duxiinus indere. erogandum est, Doraino oraniura magislro docenle :
L Jnterrogaiio beati [Al. om. beati] Augustini epi- **C Quod superest, date eleemosynam,el ecceomnia mundtt
siopi Canluarioruin Ecclesim. De episcopis, qualiter sunl vobis (Lue. xi, 41).
eum suis clericis conversentnr, vel de his quuj fide- 11. Interrogatio Augustini. Cum una sit fides, sunt
lium oblationibus aceedunt altario [AL, altari]; [.l/.,cur sunl, cur cum sunt] Ecclesiarum diversaj co:»-
quantae debeant fieri porliones, et quaiiter episcopus suetudines, et allera consuetudo missarum in sancla
agere in Ecclesia debcat. Romana Ecclcsia",alque aliera in Gal.iarum tenetur?
Respondit Gregorius papa [Al., responsio Gregorii Rcspondit Gregorius papa. Novit fralernilas tua
papas}urbis Romoe.Sacra Scriptura testaltir, quara te [Dist. 3.] Romaiiae Ecclusiaj consueiudinem, in qua
bene nosse dubium non esl, et specialher beati Pauli se uieiniiiit nulriiam. Sed mibi placet [Al. add. ut],
8 Baptuatus. Hoc factnra die Pentecostes ut fert habet momenti. Salis enim est lemporis in brevissi-
f raditio: Et quidem a. 597, anlequam Augustinus in mo calcuload utruinque opus peragendum. Qnis du-
Gallias ordinandus transiret, id enim el narratio et bitet episcopura ad populuni suuro quain citissime
res ipsa requirit. reversurum, populum ad episcopum reversum quam
b Doruverni. Ipse yEdilberclus Regulbium demi- cilissiiue confluxiirum? £t exinde quidem cbncludo
gravit, ibique novum silii palatium condidil.
c Speciebus. Gregorium recepisse nuntium hujus baplismi Angfo-
Possessiones ab ^Edilbercto donatas rpin, el episcopalus Augnslini quod Eulogio traus-
vide Mon. Angl. i, de Mon. Cantuar. Ubi nota etiam ID misil, hoc ipso lempore per Laurentium ei Petruiu
obiter quod in quibusdam harum donationum chariis hic expresse ab Augusiiuu missos continuo poslquam
errores nonnulli in typos irrepserunt, quos e Ms. reversus est.
Aul. Trin. Canlab. conigere liceat. *>Arelas. Rationem ordinalioois ab episcopo Are-
d Interea. Sunt qui Augiistinura negant ilerum laleusi potius quam ab alio, habes partim in hoc
transfretasse, et ordinatum voltint in priino per Gal- ipso capite responsione 7. Ecclesia Arelatensis ha-
lias transitu. Iloe autem nnn solum contra Bedam buit ab antiquo singulares praeeminentias , el cum
est, sed coulra rei ipsius rationera. Quis enim pulet ab aliis invaderetur, precibus el argumemis sibi nou
Augustinum factura episcopum-aniequam sciret ha- defuit. De quo vide Quesuelium, ad Leonis I opp.
biturum se populum cui praeesset; deinde si ordinan- f Mos.... est. GRATIAM., caus. xii, q. 2, c. 30.
dus foret antequara Briltaniam intrarel, cur non s Quia lua fraternitas. GRAT.,caus. xu, q. 8, c. 8.
Itomaj- polius a Gregorio ipso , qiiara Arelate ab k Si qui vero. Edilio Paris. a. 1518 apud Spel-
Eiherio. Recte igitur a Beda dicluro est Augusiinum man. inserithoc toco aliam inierrogatioriera: <Opto
e reliquis designatum qui ordinaretur si ab Angelis doceri an clerici conlinere non valentes possint con-
susciperentur, cap. 23. Atque hoc comperto , lunc trabere. Et si contraxeriiit, an debeant ad sa»culuiii
et non antea dejordinatione cogiiat. Quud aulem hic redire. > Cui pars responsionis primae in Beda, ab
urgetur a brevitate temporis inter Augustini ordiua- liis verbis Siquivero, etc., applicatur. GRATIAS.,
tionero, et celebrem baplismum cujus Gregorius me- |iarte i, dist. 32. tlera «u, q. 1.
iuinit in epislola ad Eulogiuin Alexandrinum, niliil
59 BED4S VENERABILISrRESBYTERI OPERUM PARS IV. -IlISTOfUCA. 60
sive in Romana, sive iu Galliarum, seu in qualibel A, jara c tenia vel quarta generatio fidelii.m licenter
Ecclesia, aliquid invenisti quod plus omnipotenii sibijungi debeat : nairnsecunda quam praediximus, a
Deo possit placere, solliciie eligas, el in Anglorum se omni modo debel abstinere. Cum noverca autem
Ecclesia, quaeadliuc ad fidein nova esl, inslitutione miscere [AL, misceri] grave est facinus, quia el in
pfaecipua, qUaede multis Ecclesiis colligere poluisli, lege scripluro esl: Turpitudinempalrh lut non revela-
iufundas. Non enim pro locis res, sed pro bonis bis (Levil. Xvm, 7). Neque eniui patris turpiiiidinem
rebtis Toca anianda sunt. Ex singulis ergo quibusque filius rcvelare potest. Sed quia scriptum est : Erunt
Ecclesiis, quac pia, quaj religiosa, quaj recta sunt duo in carne und (Gen. n, 24), qui lurpitudinem no-
clige, el liancquasi infasciculum collecta, apud An- vercaj, quae una caro cum patre fuit, revelare pr»-
glorum mentes in consiieiudinem depone. sumpserit, profecto patfis lurpitudinera revelavil..
III. Interrogatio Augustini. Obsecro quid pali de- Cum cognata quoque miscere prohibitum est, quia
beal, si quis aliquid de Ecclesia furlu [AL, furlo] abs- per conjunctionem priorem caro fratris fuerat facla.
tuleiit? Pro qua re etiain Johannes Bapiista capite truncatus
Retpondil Gregoriut. iloc tua fraternitas (Grat., est, et sancto martyrio consunimatus, cui non est
caus. xu, q. 2, c. 11) ex persona furis pensate dictum ut Christum negaret, el [AL add. tamen] pro
potest, qlialiler valeat corrigi. Suui eniin quidaui B Christi confessione occisus est; sed quia isdem Do-
qui habentes subsidia furluin pcrpelrant; et sunt minus noster Jesus Chrislus dixerat : Eqo sum veri-
alii qui hac in re ex inopia delinquunt : unde tas (Joan. xiv, 6); quia pro verilate Johannes .occi-
necesse est ut quidam damnis, quidam vero verbe- sus est, videlicet el pro Christo sanguinem fudit.
ribus; et quidam districtius [A/, slrictius], quidam d Quia vero sunt roulti in Anglorum geivtequi, dura
autem levius corriganlur. El cura paulo districtius adliuc in.infidelitate essenl, buic nefando conjugio
agltur, ex caritate agendum est, el non ex.furore: dicunlur admixti, ad fldem venientes admonendi
quia ipsi iioc praestalur qui corrigitur, ne geliennaj sunt ut se absijneant, et grave ltoc esse peccalum
ignibus tradatur. Sic eriim nos fidelibus tenere dis- cognoscant. Tremendum Dei judicium limeant, ne
Ciplinara debemus, sicut boni patres (carrialibus pro carnali dileciione [AL, delectatjoiie] torinenla
filiis soleni, quos et pro culpis verberibus feriuni, et ajlerni cruciatus incurrant. Non tamen pro hac re,
tamen ipsosquos doloribus adfligunt habere heredes sacri corporis ac sanguinis Dornini communione pri-
quaerunl; et quae possidenl ipsis servant quos irati vandi stint, ne in eis illa ulcisci videantur, in quibus
insequi videritur. Haecergo caritas in raente tenenda se per ignorantiain ante lavacrum baptismaiis ad-
est, et ipsa modum correptionis dictat [AL. dictei], P. strinxerunt. ln boc enim tempore sancta Ecclesia
ita ut mens exlra rationis regulam omnino nihil fa- quacdam per fcrvorem corrigit, quaedam per man-
ciat. Addes [AL, addis, addas] eliam, quomodo ea suetudinem tolerat, quaedam per consideralionem
qux furtu de Ecclesiis abslulerint reddere debeant. dissimulat, alque ita portat et dissimulat, ut sxpe
Scd absit ul Ecclesia cum augmenio recipiat qu»d malum quod adversatur porlando et dissimulando
de terrenis rebus videlur amillere, el tucra de vanis cornpescat. Omries autem qui ad fidem veniunt,
•quaerere. admoneridi sunt, ne tale aliquid audeant perpe-
IV. Interrogatio Augutiini. Si debeant duo germani trare. Si qui autem perpetraverinl ,
corporis et
fralres singulas sorores accipere, quae sunl ab illls sanguinis Domini coramutiione
privandi sunt : quia
longa progenie gerieratae? . sicui in his qui per ignoranliam fecerunt, culpa ali-
Respondit Gregorius. Iloc lieri modis omnibus qtiatenus toleranda est, ila in his fortiter inse-
licel : nequaquam eiiim in sarris eloquiis invenilur
quenda, qui.non metuunt sciendo peccare,
quod huic capitulo contradicere videatur. VI. Inlerrogatio Augustini. S\ longinqtiitas ilineris
V. Inlerrogatio Augusiim. Usque ad quotara gene-
rationera fideles debeant cuin propinquis sibi conju- niagna interjacet, ut episcopi non facile valeant con-
an ddieat sine aliorum episcoportim prae-
gio eopulari ?b et uovercis et cognaiis si liceat copu- venire,
lari conjugio? D sentia episcopus ordinari ?
Respondii Gregorius. Quaedam terrena lex (Grat., Respondit Gregorius. Et quidem in Anglorutn Ec-
xxxv, q. 2, c. 20) in Roinana reptiblica permittit, ull . clesia, in qua adhuc solus tu episcopus inveniris
sive fraler et soror, seu duorum fralruni germano- (Vid. L lii, 28 ; lv, 2), ordinare episcopura non ali-
runi vel duarum snrorum filius cl lilia niisceaiuur. ler nisi sine episcopis poles. Nara quando de Gallis
Scd experiinento didicimus ex tali conjugio sobolemt episcopi veniunt [A/., veniant], qui in ordinatione
non posse succrescere. Et sacra tex prohibet cogna episcopi testes adsistant? Sed fraterniiatem tnam ita
lionis lurpiludlnem revelare. Unde necesse est utt volumus episcopos ordinare (Gral., dist. LXXX, C. 6),
a Quatrere. Chiffl. solus : Quxrere; sed s d Quia vero sunt. Edilio Paris. a. 1518 inserit hic
propriis
b Et rebus,
acceptit ampliora non requiral Ecclesia. septiinam interrogationem : < Declarari posco an si
novercis... Ed. Par. 1518, apud Spelman.,, turpiter conjunclis sit indicenda separatio , et sacraj
11< n baliel liaecde novercis et cognaiis ; secl de eiss communionis deneganda oblatio ? >Cui pars respon-
aliaui iiiierrogationein facil post sanguinemfudil. sionis quiniaj in Beda, ab his verbis : Qui vero tunt
c Tenia. Vide epist. Felicis et Gregorii,
Regisl. multi, etc, applicaiur.'
1. xu, epist. 10 ; append. n. 6.
SECT- HI. -IIISTORIA ECCLESIASTICA. 62
61
ut ipsi sibi episcopi longo iptervallo roinime disjun- Vsuoriim paleis exspolia, et in Ecclesise corpore mo-
ordina- nendo et persuadendo quasi mandendo converte.
gantur; quatenus nulla sit necessitas, ut in
lione episcopi, pastores qubque alii quorum prrcsenlia Quidquid vero ex auctoritate agendum est, cum pra>
Valdeest utilis, facile debeant coiivenire. Cum igitiir dicto Arefatense episcopo agalqr , ne praelermitti
auctore Deo ita fuerint episcopi in propinquis sibi possit hoc, quod antiqtia Patrum institutio invenit
locis ordinaii, peromnia episioporum ordiiiatio sine [Al. add. cftectum]. Brittaniarum vero omnes epi-
ut indocfi do-
adgregatis tribusvel quattior episcbpis fieri nbri debel. scopos tuie fralernitati coinmitiimus ,
Nam in ipsis febus spiritalibus ut sapienler et ma- cenntur, infirmi persuasione roborenlur, perversi
ture disponantur, exemplum trahere a rebus etiam aucinritate a corrigantur.
carnaiibus possumus. Certe enim dum conjugia Tn VIII. Inlerrogaiio Augustini. Si praegnans mulier
mundo celebrantur, conjugati quique convocantur, debeal baptizari ? aut ppstquam genuerit, post qiian-
ut qui in via jam conjugii prrecesserunt. in subse- lum tempuspossit ecclesiam intrare? aut eliam ne
queniis quoque copulre gaudio misceaniur. Cur non iiione prajocctipetur quod genuerit, post quot dies
ergo et in hac spiriiali ordinatione , qua pef sacrum lioc liceat sacri baptismalis sacramenta pcrciperc?
ministerium hoino Deo cOnjungiiUr,talesconveniiht, atit post quantum temporis huic vir suus possit in
eonsue
qui vel in proveclu [AL, profeclu] ordinati episcopi ^ cnrnis copulatioue conjtingi ? aut si menstnia
aut
gaudeant, vel pro ejus custodia omnipotenti Deo pre- ludine tenetur, an ecctesiam inirare ei liceai,
ces pariter fundant. sacrae comnntnionis sacramenta percipere? aut vir
VII. Inlerrogatio Auguttini. Qualiter debemus cum siiaj conjugi permistus, priiisqiiaiu lavetur aqua, si
Galliarum Britlaniarumque episcopis agere? ecclesiain possit inirare? vel etiam ad mysterium
ResponditGregoriiis.In Galliarum|episcopis[.4I.,epi- communioriis sacrae accedere? Quae omnia rudi An-
scopos] imlhiin libiauc ontafmtribuimiis (Gia/.,xxv, glorum genti oporiet haberi [AL, habere] comperta.
q.% c. 3) : quia ab :.niiqtiis praedecessorummeoriira Bespondit Gregorius. Hoc nou ambigo, fraternila-
temporibus Palti m Arelalens s episco/iis accepit , lem tuara esse requisitam, cui jain et res.ponsum
quem nos privare auelor.tate pen epta minime debe- reddidisse rae arbitror. Sed hoc quod ipse dicere et
nius. Si igilur coiiling.it ut fraternitas tua ad Gal- senlire potuisti, credo quia raea apud te yolueris. re-
liarum proviuciam trairseat, cum eodeih Arelatense sponsione firmari. Mulier elenim praegnans cur non
episcopo debel agere , qualiler , si qua suut in epi- debeat bapiizari, camnnn sil ante omnipotenlis Dei
scopis vilia , corrigantur. Qui si forie in disciplinaj oculos culpa aliqua fecunditas carnis? Nam cum
vigore (epidus exist.it, luaj frafernilatis zelo accen- _,primi parenlcs nostri iti paradiso deliquissent, in-
dendus est. Cui eliam fepistolas lecimus (Lib. xi, "*mortaliialem quam acceperant recto Dei judicio per-
indicl. 4, epist. 68), ut cum tuae sanctitatis praesen- diderunt. Quia itaque isdem omnipolens.Deus htima-
tia in Gatliis, et ipse tot» menle subveniat, et quaj num genus pro culpa sua funditus exstingnere noluit,
sunt Creaioris nostri jussioni contraria , ab episco- et inimortaliiatem homini pro peccato suo abslulit; et
porurii moribus coinpescat. Ipse autem extra aucto- lamen pro benignitate suae pietatis, fecnndilatem ei
rilatem propriam [AL, ex auctoritate propria] epi- sobolis reservavit. Quod ergo naiurai bunianae ex
scopos Gatliarum judicare non poteris;sed suadendo, omnipolentis .Dei dono servaliHii est, qua ralione
blandiendo , bona quoque opera eorum iinilationi poterit a sacri bapiismalis gratia^ jtrobibere? In illo
monstrarolo, pravorum inentes ad sanctilatis studia quippe myslerio, in quo-oninisculpa funditus exslin-
reforma : quia scriptum est in tege .:. Per alienam gjiitur, valde stullum est, si donum gratire contradi-
mestem transiens, fulcemmittere non debet, sed manu cere posse videattif. Ctun vero.enixa fnerit mtiMer
spicas conterere et manducare (Deul. xxm, 25; Grat,, (Grat., dist. v, c. 1), post quot dies debeatecrlesiam
vi, q. 3) Falcem cnim judicii mitlere non potes in inirare, Testamenli veteris •>praeceptione didicisti
ea segetequae alteri videtur csse commissa; sed per
(Levit. xi), ut pro masculo diebus triginla trihns, pro
afteciura boni operis, frUmenta doininica vitiorum ) femina autem diebus sexaginla sex debeat' abstinere.
a
Corrigantur. Editio Paris. quam novam Spel- gustinus invenisset in Caniio Iraditionera de Sixio
raanntts yocat, id est, anni, ut videtur, 1543, inserit quodam cnjus reliqtiirc a JJi iltanis olim colebaniur.
hic Obsecraiionera Augustini. Obsecro ut reliquiaj Hanc ille lalsam merilo suspicatus, vefas, quas
sancti Sixti rnartyris nobis transtniitanlur. Concessio tavit, pu-
reliquias peiiit. Sed de hac obsecratioue vel
Gregorii. Fecimiis quod petisti, quatenus populus responsione Beda nihil habel. Additiones has dedit
qui in loco quundam sapcti Sixti inartyris corpus sine ullo Ms., eas Benedictini Editores
dixerunl venerari, quod luaj fraternitati nec verum Spelmarinus
nec veraciter sanclum videtur, certa sanciissimi et Gregorii epist. 64 Lib. xi, iridict. 4, ex fide quorum-
dam Mss. Grcgorianorum, lypis reddiderunt, easdem
probatissimi mariyris beneticia suscipiens , colere ne quid lector desideret, lextui Bedae genuino
incerla non debeat. Milii tameii videlur quia si cor- igitur,supposui.
pus quod a populo cujusdara martyris esse creditur, b PrtecevHone.Codd. vulgg.: Prteceplo manifettum
nullis illis rniractilis coruscat, et neque aliqui de an- esl, quod ita habet: <Mutier si suscepto semine
tiquioribusexistiint, qui se a parentibus passioriis ejus rerit masculum, triginta tribus diebus manebttinpepe- san-
ordiuem audisse faieantur, ita reliquiae quas petisti,
seorsum condendae sunt, ut locus in quo praefatum guine purificationis suw; omne sanctum non tanget;
modis omnibus nec noningredieixr in sanctuarium, donec impleantur dies
corpus jacet obstruatur, permit- suw. Sin autem feminampepererit, iexa-
tatur populus ceriura deserere, et incertum venerari. purificationis
sex diebtttmanebitin sanguinepurtlicalionit suw. i
Occasio hujus obsecralionis fuisse dititur, quod Au- g:nta
63 BEDJ: VENERABILISPRESBVTERI OPERUMPARS IV. - HISTORICV. 64
Quod tanien sciendum est quia in raysterio accipitur. A s: sanguinis fluxus egritiido csi. Si igitur bene praesum-
Nara si liora eadem qua genuerit, actura gratias in- sit s [ AL, praesumpsit] quae vestimeuliim Domini fn
trat ecclesiam , nullo pcccati pondere gravatur: vo- Ii languore posiia teiigit, quoil uni personae infirraanti
hiplas etenim carnis, non dolor in culpa est. In car- conceditur,
c cur non concedatur cnnctis [mulieribus,
nis autem commixtione votuptas esi; nam iu prolis quae <\ natucae suat vitio. iniirmaiiliir? Sanctae auleiu
prolalione gemitus. Unde et ipsi primac malri om- coniraunionisc myslerium in eisdemdiebus percipere
nium a dicitur : In doloribut pariet (Gen. iu, 6). S' non r debet prohiberi.Si aulem ex veneratione niagna
haque enixam muliereni prohibemus ecclesiara in- percipcre T non praesumii, laudanda est; sed si per-
trare, ipsam ei pcenani suam in.culpam deputamus. cceperit, non judicanda. Bonarum quippe mentium
Baptizare atitem vcienixam mulierera, vel boc quod «est, et ibi aliqiio inodo culpas suas aguoscere, ubi
genuerit, si moriis periculo urgetur, vel Tpsam[Al., cculpa non est; quia saepe sine culpa agitur quod
ipsa] hora eadem qua gignit [AL, genuit], vel hoc venit * ex culpa : unde etlam cum esurimus, sine culpa
quod gignitur, eadem qua natum est, nullo modo, ccomedimus,, quibus ex culpa [AL, comedimus , ex
prohibetur : quia sancli mysterii gratia sicut viven- cculpa autem] primi hominis factum est ul esuria-
tibus alquc disccrneniibus, cum magna diserelione, 'iuus. Menstrua euim consuetudo mulieribus non ali-
providendaest; ita bis quibtis mors inminet, sine ulla, B 'qua ciiipa est, videlicct quae [AI.,quia] naturaliter
dilatione proferenda;nedum adhuc lempusad prxben-. accedit ' [AL, accidit]. Sed tamen quod natura ipsa
dum re.lemplionismyslerinm quaerilur, inierveniente} ila ' vitiata est, ut etiaro siue voluntatis studio videa-
paululuro mora inveniri non valeat qui rediraalur. ' esse polluta, ex culpa venit vilium, io quo seipsa
tur
Ad ejus vero [AL, ergo] concubitum vir suus ac- qualis * per judicium facla sit, humatia naiura cogno-
cedere non debet, quoadusque qui gignilur, ablacta-^ scal.' ' Et homo qui culp.amsponte perpelravit, reatuui
tu'-. Prava autem in conjugatorum moribus con- 'culpceporlet invitus. Atque ideo feminaecuui semel-
sueludo surrexit, ut mulieres, filios qttos gignunt, ipsis considerent, etsi in inenstrua consuetudine ad
'
nutrire [AL, quos gignunt fllios, nlere] conteinnant, sacramentum dominicicorporis el sanguinis accedere
eosque nliis mulieribus ad nulrieiidum tradant, q.todj rom ' prcesumant, de sua recta consideralione laur
videlicet ex sola causa inconlineiitiaj-videtur inven- damhe ' sunl; duin vero percipiendo [AL, percipiendi]
ttim: quia dum se coniinere nolimi, de-piciuni lactaree ex ' religiosae vitai cunsuetudine, ejusdem mysterii
quos gignunt. Il.e itaquo qurc filios suos ex pravaa amore rapiunlur, reprimendaj, sicul praediximus,non
eonsiietiidinealiis ad nutrienduin tradunt, nisi pur- siini. Sicut enim in Teslamenlo Veteri exleriora.
gatonis tempus transierit, viris suis non debent ad- opera observantur, ila in Testamento Novo, non tam
inisceti: quippe quia et sine parlus causa, cum in-. (• ** quod exterius agitur, quani id quod interius cogita-
siietis [AL, consuetis suis ] mensiruis detinentur,', lur, sollicila intentione adtenditur, ut subtili sen-
a tentia puniatur. Nam cum raulta lex v<lut inmunda
viris suis misceri prohibentur ; ila ut morle lex sacra
feri.it, si quis vir ad mcnslrualam mulierem accedat it manducare prohibeat; in Evangelio tamen Doraiuus.
(Levit. >). Qoaj lameii niulier dum consuetudlnem ii dicit: Non quod intral in ot, coinquinat hominem;
nieustruaiii patitur, prohiberi ecclesiam intrare nmn sed quwexeunl de ore, illa sunt quw coinquinaut ho-.
i. minem (Matth. xv, 11). Alque paulo post subjecit
debet; quia ei natura stiperfluitas in culpara non va-
let repuiari: et per [AL, proj hoc quod invita pailur,r, <xponens: Ex corde exeunt cogitationetmalw (Maltlu
juslura non est ul ii.gressu ecclesiaeprivetor. Novi-i- xv, 19).Ubi uberiimindicaiumest, quia illud ab ornni-
mus namque quod mulier quaefluxumpatiebatur san- i- potente Deo pollutiim esse in opere ostendilur, quod
guinis, post lerguin Domini buniiliter veniens, vesti-
i- ex pollutaecogilalionis radice generalur. Unde Pau-
nienii ejus ftmbriam letigii, atque \b ea stalim sua ia lus quoque apostolus dicit: Omnia munda munditt
intirmitas recessit (Luc. vui). Si ergo. in fluxu san-
i- eoinquinatitautemel infidetibutnihil ett mundum(Tit.
guinis posiia, laudabiliievpoluit Domiuivestimenium ra i, 15). Atque mox ejusdera causara coinquinationis
langere, cur quaj menstruam sanguinis paiiiur, ei adnunlians subjungil: Coinquinatasunt enira et mens
non liceat Domini ecclesiam intrare ? Sed dicis;:.:. D eorum et conscientia. Si ergo ei cibus iramundus non
Illam infirmitas compulit; has vero de quibus loqui- i- est cui mens immunda non fuerit: cur quod munda
er inenie mulier ex natura patilur, el hi iiiiuiundiiiam
niur, consueludo conslritigil. Perpende autem, frater
carissime, quia omne quod in hac mortaii carue ue repuletur ?
patimur ex infinniiaie naturae, est digno Deijudi- Ii- Vir autem cum propria conjuge dormiens (Grat.,
cio post culpam ordinaium. Esurire namque, sitire, e, de paenit.ditt. vu, q. i, c.J), nisi lolusaqua, in-
'
5t. trare ecclesiam non debet; sed nequo lolus inlrare
ajsluare,algere, lassescere, ex infirmitate naturaeest.
Et quid est aliud, conlra famera alimcnta, contra ,ra statim debei. Lex aulem veteri populo praecepit,
sitim potum, contra aestum auras, conlra frigus ve- re« ut mixtus vir mulieri, et lavari aqua debeat, et anie
stem , contra lassitudinem requiem qnaerere, nisi isi sobs occasum ecclesiam non inlrare: quod tamen
medicamenium quidein [AL, qtioddam] conlra aegri- ri- inlellegi spiritaliter potest. Quia mulieri vir miscetur,
tudines explorare? Feminaeilaque el menstruus sui Bui quando inlicitseconcupiscenliaeanimus in cig!'.siio-
a Dieitur. Vulgg., D i
praeceptum transgressae dictum est: < Multiplicabo aerumnas luas et w.ve
itustuos, elc. i
m SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. E6
ne per delectalionem conjungiiur; qiiia nisi pritts ~j A rion tecundum imptrium (I Cor. vit, 9). Non enim
ignis contupiscentiae a mente deferveat, dignuro se iiidulgetiir qttod lioel, quia juslum est. Quod igitur
congregationi fratrum aeslimare non debet, qtii se indulgere dixit, culpam esse demonstravit. Vigilanti
gfavafi per nequitiam pravae voiunlatis videt. Quam- vero mente peiisandum est, quod in Sina monte
vis de hac rc diversae hominum nationes diversa Dominus ad populum locnliirtis, prius eumdem
seniiant, atque alia cnstodire videantur, Romano- populum abstinere a mulieribus praecepit. Et si
riim tamen semper ab antiquioribus itsus fuit, post iltue ubi Dommus per cre.ituram subdrtam liomini-
adinixtionein propriae conjugis , et lavacri puriftca- bus loquebatur, tanla provisione est mundiiia cor-
tionem quserere, et ab ingressu Ecclesire paulitlum poris requisita, Tit-qiii verba Dei perciperent mulie-
reverenter abstinere. Nec lraecdicerftes, culpara de- rrbus mixtinen essent; quantomagis mulieres, quae
putarons esse conjugium; sed quia ipsa [AL, isiaj corpus Domini omnipolentis accipiunt, custodire in
licita admixiio conjugis sine voluntale [.4/., volupia- se munditianv carnis debent, ne ipsa inajstimabilis
lc] carnis fieri non potest, a sacri loci ingressii mysierii magnitudine gravenlur? Hinc eiiaro [AL,
absiinendura est; quia volunlas ipsa esse sineculpa etenim] ad David de pueris suis pcr sacerdotem di-
ntillateiius polest. Non enim de adulterio, sive for- citur, ut si a miilieribus mundi essent, panes pro-
nicalione, sed de legitimo conjugio natus fuerat iqui B * posiiionis acciperent, quos oranino non acciperenl,
dicebat: Ecce enim in iniquitatibus conceplus sum, nisi prius mundos eos David amulieribus faterelur?
et in peccatis concepit me mater mea (PsaL L, 7). Qui . Tunc autem vir qui post admixtionem conjugis totus
enim in iniquitatibus conceptum se noverat, adelicto aqua fuerit, eliam sacraj communionis niysteriiim
se natum gemebaf: quia porlat (.1/. udd. arbor] in valei accipere, cum ei jnxta praefinitam sententiam,
ramo humorem vitii, quem Iraxil ex radice. In qui- ctiam ecclesiam licuerit intrare.
bus tamen verbis non [AL, tamen non] admixtionem IX. Interrogatio Auguslini. Si post inlusionem
conjugum iniquitatem nominat, sed ipsara videlicet quae per somnium solel accidere , vcl corpus Domini
voltiptatem admixtionis. Sunl etenim multa quaj ii- quilibet accipere valeat; vel, si sacerdos sit, sacra
cita probantur esse ac [Ai., licita ac] legitima, et mysteriaeelebrare?
tamen in eoruro actu aliquaienus foedamur ; sicut Respondit Gregorius. Hunc quidetn Testantentuin
saepe irascendo culpas insequimur, et tranquillitatem veleris legis (Gral. dist. vi, c. 1), sicut insuperiori
in nbbis animi perlurbamus : fel cum rectum sit capitulo jam diximus, polhilum dicit, et nisi lotum
qttod agitur, iron est lamen adprobabile quod in eo aqua, usque ad vesperam inirare ecclesiara non con-
animus perturbatur. Conira viiia quippe delinquen- cedit. Quod lair.en aliter populus spiritalis tntelle-
titim iralus fuerat qui dicebal: Turbdtus est prw ira G * gens, sub eodem intellectu accipiet quo praefatisu-
[Al., a furore] ocutus meus(Psat. vi, 8). Quia enim mus : quia quasi per somnium iiiludilur qui tenlatur
non valet nisi tranqutlla meris in conlemplationis se iromunditia, veris iroaginibus in cogilaliono inqui-
lucem suspendere, in ira suum oculum lurbalum natur; sed lavandus est aqna , ut culpas cogitationis
dolebal: quia dum male acta deorsum inseqnitur, lacryrais abluat: et nisi prhis ignis lentationis reces-
confundi atque turbari a summoruin contemplatione serit, reum se quasi usque ad vesperum cognoscai.
cogebatur. Et laudabilis ergo est ira contra vi- Sed est in eadem inlusione valde necessaria discre-
tiura, et tamen molesta, qua [AL, quia] lurbatmn lio, quae subtiliter pensari debeat, ex qua re accidat
se aliquem reatum incurrtsse ajslimabat \AL, aesti- inenti dormienlis: aliquando enim ex crapula,ali-
mat]. Oportet itaque legitiraam carnis copulam quando ex naturse superfluilate et inflrmitate , ali-
[AL, Iegitima copula], ut causa prolis sit, non vo- quando ex cogitatione contingit ila. Et quidem cum
lupiatis; et carnis commixtio, creandorum libero- ex naturae superfluiiate vel infirmitate evenerit,
rum sit gratia, non satisfactio vitiorum. Si quis vero omnimodo haec inlusio non est limenda ; quia hanc
suam conjugem [AL, sua conjuge] non cupidine vo- animum nescieniem [AL, animus nesciens] pertulis-
luplatis raptus, sed solummodo creandorura libero- se magis dolendum [AL, dolendus] est, quam fecisse.
rum gratia utitur, iste profecio sive de ingressu Cum vero ullra modum appetilus gulaj in sumendis
ecclesiae, seu [AL, sive] de sumendo dominici cor- alimentis rapilur, atque idcirco huinorum recepta-
poris sanguinisque mysterio, suo est judicio relin - cula gravantur, habet exinde animus aliquem rea-
quendus; quia a nobis prohiberi non debet accipere, tura, non tamen usque ad probibitionem percipiendi
qui in igne positus nescit ardere. Cum vero non sancli mysierii, vel missarum sollemnia celebrandi:
aroor ortandi [AL, oriandae, optandae, oriendaj, pro- cuin forlasse aut feslus dies exigit, aul exbiberi
creandae] sobolis, sed voluntas dominatur in opere myslerium, pro eo quod sacerdos alius in loco deest,
commixlionis : habent conjuges eliam de sua com- ipsa necessiias compellil. Nam si adsunt alii qui
mixtione quod defleant. Hoc enim eis concedit san- implere minislerium [Al., mysterium] valeant, inlu-
cta praedicatio, et tamen de ipsa concessione metu sio pro crapula facta, a perceptione sacri mysterii
animum concutit. Nam cum Paulus apostolus [Al. prohibere non debet; sed ab immolatione sacri my-
add, Corintbiis scribens] diceret: Qui se continere sterii abslinere, ut arbitror, humiliter debet: si la-
non potest, habeat uxorem suam, stalim subjungere nien dormientis mentem lurpi imaginatione [AL,
curavit: I/oc aulem dico secundum indulgentiam, suggesiione] non concusserii. Nam sunt quibus ita
67 BED^E VENERABILIS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 68
plerumque inlusio nascilur, ul eorum animus, ciiain A\ miscat. Untle et ille caelestis excrcitus praecipuus
in somno corporis positus, turpibus imaginationibus iniles gemebal dicens : Video aliam legem in mem-
non foedctur. Qua in re unum ibi ostenditur, ipsa bris meis repugnantem legi menlit mew, et capiivum
mens rea, non tamen vel suo judicio libera, cum se, tuc ducentemin lege peccati, quw esl in membrit meis
etsi dormienli corpore, niliil meminit vidisse, tamen (Rom. vn, 25). Si auletn captivus erat, mininie
in vigiliis corporis, meminit in ingluviem cecidisse. pugnabal; sed et pugnabat: a quapropter et captivus'
Sin vero cx turpi cogitatione vigilantis oritur inlusio erat, et pugnabat igitiir ,[.4/., et pugnabat. Repu-
dorraientis , patel animo reattis suus : videt enim a gnabal igitur] legi mentis, cui lex qu:t-inembris est,
qua radice inquinatio illa processeril, quia quod repugnabat. Si autem pugnabat, captivus non erat.
cogiiavit sciens, hoc perlulit nesciens. Sed pensan- Ecca itaque homo est, ut ita dixeriin, captivus et
duin est, ipsa cogitalio ulrum stiggestione , an dele- liber; liber ex juslitia quam diligit, captivus ex de-
ctatione, vel, quod majus cst, peccali consensu ac- lectatione quam portat L invitus.
cideril. Tribus enim modis impletur omnepeccalum ; CAPUT XXVIII.
videlicet suggestione, delectalione, consensu. Sug- Ut papa Gregoriut epistolam Arelatensi episcopo, pro
gestio quippe lit per diaboluin, delectatio per car- adjuvando m opere Dei Augustino, miserit.
nem , conscnsus per spiritum : quia et primam cul- B 8 Hucusque responsiones beati papre Gregorii ad
pam serpens suggessit, Eva velut caro. delectata cst, consulla revereiilissimi antistilis Augnstini. Epistolara
Adam vero velut spiritus consensit: et necessaria vcro c quam se Arelatensi episcopo fecisse comme-
cst magna discreiio , ut inler suggeslionem aique niorat, ad Virgilium d Ethcrii successorem dederat
delectationem , inter delectatiouem et consensum, [BCI]: cujus h«c forma est:
judex sui animus praesideat. Ctnn enim malignus < Revereiitissimo et sanctissimo fratri Virgilio
spiritus pcccatum suggerit in menle, si nulla peccati coepiscopo, Gregorius servus servorum Dei.
delectalio sequatur, peccatum omnimodo perpetra- Quanttis sit affecttts venientibus sponle fratribus
tum non csl; cum vcro delectari caro cceperii, tunc inspendendus, ex eo quod plerumque solent caritatis
peccatum incipit nasci: si autera etiam ex delibera- causa invilari, cognoscitur. Et ideO si communem
tione consentil, tunc peccalum cognoscitur perfici. fratrem Augustinum episcopum ad vos venire con-
In suggestione igitur peccati iniliura est, in delecta- ligerit, ita illuin ditectio vestra, sicut decet, afle-
tione fit nutrimentum, in consensu perfeclio. Et ctuose dulciierque suscipiat, ut et ipsum consolatio-
saepe contingit ut hoc quod malignus spiritus se- nis suae bono refoveat [A/., honore foveat] et alios,
minat in cogilatione, caro in delectationera irahat: qualiter fralerna carilas colenda sit, doceat. Etquo-
nec tamen anima eidem delectalioni consentiat. El niam sajpius evenit, ut hi qui longc sunt positi, prius
cum caro delectare [AL, delectari] sine animo ne- ab aliis quaj sunt emendaiida, cognoscant: si quas
queat, ipse tamen aniraus carnis voluplatibus rclu- fortasse fraternitali vestraj sacerdotum vel aliorum
clans, in delectatione carnali aliquo modo ligatur culpas intulerit, una cum eo residenles suhiili cun-
invitus , ut ei ex ratione contradicat, ne [AL, nec] cla investigalione perquirite, el ita vos in ea qure
consenliat; cl lamen deleciatione ligatus sit, sed Deuni offendunt, et ad iracundiam provocanl, distri-
ligatum se vehementer [ Al. om. vekementer ] inge- ctos ac solicitos exhibete, til ad aliorura emendatio-
» Quapropter et captivut erat. Faeile hic est sen- Ecclesiae, ut afflrmanl scriniarii, cum caeteris Exem-
sum videre, sed difficile ad verba Codicum redu- plaribus supradicti ponlificis quaesita non invenieba-
cere. Quisque sibi in conjecturis indulsit. Quidam lur. i Quid Nothelmus rescripserit non constat; sed
babenl Captivut non eral. .... leqe mentit. Cliid. ab initio hanc fuisse epistolain iu Beda, prajter Ms.
post pugnubat, periodo lacta, ponit Repugnabatigitur. Mori quod Bonifacii scriptione anliquius est, ipsa ad
Egb verba Codicum velerutn, Mori et duorum Nollieimiim raissio oslendii, et continiia seqnentium
Cotion. texlui insero, quia liic ad amussim con- saeculorum lesiimouia, non solum in iibris ttedac, sed
ccrdanl; placeaul alii sibi in leclione supponenda. aliorum auctorum qui de rebus ibi tractaiis scripse-
b Invilut. llas quxstinnes una cum responsionibus runt, att|ue hanc epistolam ut summre auctoritatis
Editores opp. Gregorii solenl ponere in Registro D 1 laudaverunt. Ad cuinulum probaiiotium accedunt
epislolarum illius papac, lib. xi, indict. 4, epist. 64. successorum Gregoiii, et Ecclesiae lotius contirma-
Et habet quidem scriptum lioc naturam epistolaede- tiones in juris canonici Corpore, quibus baec rescri-
cretalis, Beda tamen epislolam non vocat, sed libel- pla Gregorii in legum ecclesiasticarum formam trans-
lum (Vide li, 1), cum ordinariam episiohe raolein ierunt, t|uarura in notis iiifra texluin suis locis cita-
excedal, et plurima simul majoris iiiomenii aigti- liones c posuimus.
menta tractet. Quocunque tameii noinine appelletur, Quam commemorat. Nempe capite praecedenti,
conservationem ejus Bedae debemus; nam eo ipso in septima responsione : Quomodo cum episcopis
quo apparuil sacculo, a. 740, Bonilacius Mogunlinus Galli* d
et Brittonum agat.
de eo tanquam de dubitato vel deperdito ad Nolbel- Eiherii successorem. Nisi Greg. Turon. alium
mura archiep. Cantuar. sic scribil: <Obsecro tit illius Virgilio prajdecessorera ab aliis receptum dedisset,
epistolaj qua continenlur, ut dicunt, interrogationes facile vcllera suspensum reliuere de beda judicium
Augustini ponlificis, ac praedicaioris primi Anglo- in Etherio suo Arelalensi. Non eiiim obiter tantum,
rum, et responsiones sancti Gregorii papaj, exem- autsemel, de Eiherio solo loquilur, sed pcr seriem
plar mibidirigere curetis, quod in tertia generatione hisloriaj suae, el successionis Arelatensis. Non erat
propinquitates fidelTbus licet inatrimonia copulare ; ilti ignotus Virgilius, ei quidni aliquid fueril in ho-
el ut scrupulosa diligentia investigare studeatis, si rumepiscoporumcbronologia quod obscuris illis lem-
illa conscriplio supradicla Patris noslri Gregorii poribus periil ?
csse comprobetur aiinoii, quia in scrinio Ronianae
-69 SECT. III. - IHSTORIA ECCLESIASTICA. 70
nem el vindicia culpabilem feriai, et iiinocentem A j doniensis episcopi nullo ntodo ditioni subjaceat. Sii
falsa opinio non affligat. Deus te iucblumem custo- vero interc Lundoniac et Eburacae [AL, Londonien-
dial, reverentissime fraier. Data die decima Kalcn- sis et Eboracensis] civitatis episcopos in poslerum
darum Juliarum, impcrante domino noslro Maiiricioi honoris ista distinctio, ut ipse prior habeatur qui
Tiberio piissimo Augusto anno deciiho nono, a post; prius fuerit ordinatus : communi autem consilio et
-cotisiilaluin ejusdem domini noslri atino decimoi concordi actione quaeque sunt pro Christi zelo
Oclavo, indiciione quatta. > agenda ; disponant un niimiter, recie seniinnt, el ca.
CAPUT XXIX. quae senserint, non sibimet discrepando perficiant.
'Ui idem Auguslinopatlium, et epistolam, el plures, Tua vero fralernitas non solum eos episcopos quos
verbi ministros miserit. ordinaveril, neque hos lantummodo qui per Ebu-
Practerea idem papa Gregorius Ai.gustino epi-'.' racaj episcopum fuerint ordinati, sed etiam omnes
'
scopo, quia suggesserat ei multam quidem ibi essei Itritlaniaj sacerdotes habeal Deo Domino noslro Jesu
inessem, sed operarios paucos, misit cuin praefatisi Cliristo auctore subjecios; quaicuiis ex lingua et
legatariis suis pfures cooperatores, ac verbi mini-, -vita tua?, sanctiiatis, et recte credendi et bene vi-
stros [DCI]: in quibus primi et praecipui erant Melli- vendi formam [AL, norniam] percipianl, atqiie ofli-
tus, Justus, Paulinus, Rufiniantis ; et per eos gene- H I cium sutini lide ac morlbus exsequentes, ad caetestia,
-raliler universa b quae ad cultuiii ferant ac iniuiste- cum Dominus voluefit, regna pertingant. Deus te
iTum Ecclesiaj necfessaria, vasa videlicet sacra, etl incolumem custodiat, reverentissime ffater. Daia die
vestimenta aliariuin, ornamenla qnoqtie ecclcsiarum, decima Kalendarum Juliartim, imperanle Dqmino
et sacerdolalia vel clericalia indumenta, sanctorumr nostro Mauricio Tiberio piissimo Angtisto nnno de-
etiani apostolortim ac martyrum reliquias, nfecnoii oimo nono, post consulalumejusdem dbmmT, anno
et Codices plurimos. Misit etiam literas in qtiibus; decimo ociavo, iiidiclione quarta. i
significat se ei pallium direxisse, simul et insiutiat CAPUT XXX.
t]ualiter episcopos in Biitlania constituere debuis- Exemplqr epistolw quam Mellito abbali Briltaniam
set; quartim litlerarura iste est textus: , pergenti misit [Al., miserit]. '
< Reverenlissimo et sanctissimo fratri Augustinoi Abeunlibus aulem praefaiis legaiariis, rnisit posl
coepiscopo Gregoritis servus servorum Dei. eos beaius Pater Gregorius^iteras memoralu dignas
< Cum ceriurh sit pro bmnipotenle Deo laborap- [DCI],in quibus aperte qtiam stutliose erga satvationcm
tibus inetfabilia aetenii regni praJmia reservari; no- nostrae gentis invigilaverit, ostendil, ita scrihens :
bis tamen eis nfecesse est honorum beneficia tri- < Dilectissimo titio Mellito abbali Gregorius servus
'
buere, ut in spiritalis operis studio ex remunera- ** servorum Dei.
tione valeant inultiplicius insudare. Et quia nova < Post discessum congregationis nostne qtiaelecum
Anglorum Ecclesia ad omnipotentis Dei graliam, eo- cst, valde sumus suspensi redditi, quia nihil de pro-
dem Domino targiente, et le laborante perducta est, speritate vestri itineris audisse uos conligit. Cum
usum tibi patlii in ea ad sola missarum so.llemnia ergo Deus omnipotens vos ad reverentissimum virum
agenda concedimtis : ita ut pcr loca singuta duode- fratrem [AL, .. .. tissimum fratrem] nostrum Augu-
cim episcopos ordines, qui ttirc subjaceant ditioni, stinum episcopum perduterit, dicite ei, quid diu
qiialenus Lundonieusis civitatis episcopus semper in dmfecumdecausaAnglorum cogitans tractavi: vidcli-
posterum a synodo propria debeat consecrarj, atque cel quia fana idolorum destrui in eadem gente niiniroe
honoris pallium ab hac sancta el apostolica, cui Deo debeant; sed ipsa quaj in eis sunt idola destruantur;
auclore deservio, sede percipiat. Ad Eburacam aqua benedicta Gat,in eisdem fanis aspergatur, altaria
vero civitatem te volumus episcopurii mittere, quem conslruantiir, reliquire ponanlur : quia si fana eadem
ipse judicaveris ordinare ; ita duntaxat, ut si eadem beneconstructasunt, necesse est ul a cultu daemonum
civitas cum finitimis locis verhuin Dei recepefit, ipse, in obsequio [AL, obsequia] veri Dei debeant commu-
quoqueduodecim episcopos ordinet, el melrbpoliiani tari; ul dum gens ipsa eadem fana sna non videt de-
honore perfruattir; qtiia ei qiioque, si vita comes . strui, de corde errorem deponat, et Oeum verum
fiierit, pallium tribuere Dominp favenle [AL, fa- cognoscens ac adorans, ad loca quie consuevit, fami-
ciente] dispotiimus, quein tainen luae fraternitaiis vo- I arius concurral. Et quia bovcs soleut in sacrificio .
lumus dispositioni subjacere ; post obittitii vero daemonum multos occidere , debei eis eiiam hac de
luum ila episcopis quos ordinaverit prajsit, ut Lun- re aliqua sollemnitas inimulari : ut die dedicationis,
8 Postcontulatum. Mori Ms., PC, qilam abbrevia- mesb. Hovedenora,
Eadmenim, T. Stubbs, etc.
lioiiem quidairi Mss. reddiderunt poniificatus. De Eburacae tinilimis quaedam in appendice appo-
h Quw ad cttltum. De his liber Cantuariensis Aulre sui, n. 8.
Trin. Cantab. speciaiim tractal, cujtis de libris d Mecum «pgi/aiis.^Scripscral Gregorius ad
regem
Apogfaplium dedit Wanleus in suo Catalogo Mss., jEdilberctum ut idolorum culttis exseqiieretur, fano-
pag. 172. Hoc denuo recensitum vide in Append., rum acdificiaeverteret, sed verilus ne nimio ibi ab-
n. -7, zelo fuerit, Mellititm cUm aliis mahdatis in
« Lundoniw etEburacw. Quas lites bre liilerai in- repttts itinere insecuius est. Epistolam ad i£dilberclura
ter sedes Canluarire, Eburaca?, Luiidonia?., el sancli ipso habes infra, cap. 32, nam bajc epistola ad Mellittini
Andrere in Scotia sequioribus sajculis pfotiilerint, plane extra suum ordinein pttsiia est, sicut el alise.
satis in Historiis narratum est. Vide Wiil. Mal-
71 BED.E VENERAtilLIS PRESBYTERl OPERUM PARS IV. - IllSTORICA. l^
veTnatalitii [AL, nalaliiiis] sanclorum martyrum quo- i i. dicitur: In hoc gaudete quia nomina veitra tcripta
rum illic reliquiac ponunlur, tabernacula sibi cifca tunt in cwlo.Non'enim omnes electi miracula faciunt;
«asdem ecclesias quae 6x fanis commutatae sunt, de sed tamen eortim noraina omnium in. caelotenentiir
ramis arborum faciatil, et religiosisconviviissollemni- adscripla- Veritatis etenim discipulis esse gaudium
tatem celebrerit; nec diabolo jam animalia immoient, non debet, nisi de eo bono quod coinmUne cum om-
et [AL, sed] ad laudemDeiin esti suo animalia occi- riibus babent, et in quo fidem laetitiaj non habent.
dani, et donatori omnium de satietate sua gralias Restat itaque, frater carissime, ut inter ea qiiseope-
refferant: ut dum eis aliqua exterius gaudia reser- rante Domiuoexierins facis, seraper te interiiis subti-
vantur, ad interiora gaudia consentire faciliusvaleant. liter judices, ac subtiliter intelligas, et lemetipsum
iNauiduris meniibus simiH omnia absciderejAL ab- quis sis, et qtianta sit in eadem genlcgratia, pro cu-t
scindere] impossibile esse noti dubium est, qtiia et jus conversione etiam facTendorum signorum dona
is qui summum locum ascendere nititur, gradibus percepisii. Et si quando te Creatori nostro seu per
vel passibus non autem saTtibuselevatur. Sic Israeli- linguam, Sive per opera reminisceris deliquisse, sem-
tico populo in /Egypto Donjinus se quidem innotuit; per haec ad memoriam revoces, ut surgentem cordis
sed laroen eis sacrificiorum tisus quae diabolo solebat gloriam merooria reatus preraat. Et qtridquid de fa-
exhibere, in cuttu proprio reservavit, ut eis in suo B ciendis signis acctperis vel accepisti, haec non tibi,
sacrilicio animalia immolare praeciperet'; quatenus sed illis depules [AL add. eis] donata, pro quorura
cor muiantes, aliud de sacrificin amitlerent, aliud libi salute collata sunt. >
relinerenl: ut etsi ipsaessenl aniinaHa quae offerrc CAPUT XXXII.
consueverant, vcro tamen Deo haecet non idolis im-
Ul jEdilbercto regi lilleras et dona miterit.
otolantes, jam sacrificia ipsa non esscnt. Hrec igittir
dilectionem luam pracdicto fratri necesse est dicere, Misit [Al. add. ei] iilem beaius papa Gregorius eo-
ut ipse in praesenli illic positus perpendat qualiter dem tempore etiam regi /l^lilberclo epistolam [DCI],
omnia debeat dispensare. Deus te incoTumemcusto- simul et dona m diversis spcciebus perplura [At. per-
dial, dilectissime fili. Dala die decima quinta Kalen- pulcra] : lemporalibus quoque honoribus regem glo-
darum Juliarum, Imperantc domino nostro Mauricio rilrcare satagens, cui glorire caelestissuo labore et
Tiberio piissimo Augusto*anno dt crmo nono, post industria notiliam provenisse gaudebat. Exemplar
consulaluin ejusdem doinini anno decimo octavo, autem praefataeepistolae hoc esl:
mdictione quarta. > <Domino gloriosissimo atque praeceltcntissimofilio
CAPUT XXXI. jEdilberclo regi Anglorum, Gregorius episcopus.
Ut Auguttinum per lilterat, ne de virtutibut tuit glo- C < Propter hoc oinnipotens Oeus bonos quosque ad
riaretur, hortalut tit. populorum regimina perducit, ut per eos oranibus
Quo in tempore misit eliam Augustino epistolam quibus prajlati foerint, dona suae pietaiis impeudat.
srrper miraculis qtiacpcr eum facta esse cogrioverat, Quod in Arigloram gente faclum cognoviraus: cui
in qua eura, neper illorum copiam periculum elationis vestra gloria idcirco est praeposila, ut per bona quae
incurreret, bis verbis hortaiur: vobis coneessa sunt, etiara subjeclre vobis genii su-
< Scio, frater carissiroe, quia omnipotens Deiis perna beneflcia praestarentur. Et ideo, gloriose fili,
per dilectiomjm luam in * gentem qttam eligi voluit, eam quam accepisti divinitus gratiam, solicita meute
magns miracula ostendit: unde necesse est nt de custodi, Christianam lidera in populis libi subdilis
eodein dono caelesliet limendi gaudeas, et gaudeudo exlendere c festina, zelum reclitudinis tuaj in eorum
pertimescas. Gaudeas videlicet, qnia AngTorumanimre conversione muitiplica, idolornm cultus insequere,
per exteriora miracula ad interiorem gratiara pertra- fanorum rediOcia everle, subditorum inores et [AL,
hunlur: pertimescas vero, ne inter signa quae fiunl, ex] magna vitse mundiiia, exboriando, lerrendo,
iiifirmus animus hi sui praesumpiione se elevet, et blandiendo, corrigendo, et boni operis exempla mon-
unde foras [AL, foris] in honorem tollitur, inde per strando ajdiflca: ut illum relributorem invenias in
inanem gioriatn inlus cadat. Meminisse etenim debe- D cailo, cnjus nomen atque cognitionem dilataveris in
nius quia dtscipuli cum gaudio a praedicationeredeun- terra. Ipse enim vestra? quoqtie gloriae nomen eliam
tes, dum cselesti Magistro dicerent: Domine, in no- posteris gloriosius reddet, cujus vos honorem quaj-
mine tuo etiam dwmonia nobit tubjecta tunt; prolinus rilis et servalis in gentibus.
audierunt: Nolite gaudere tuper hoc, sedpoliut yau- < Sic etenim Constantinus quondam piissimus im-
dete quia nomina vettra tcripta tunt in cwto. In privata perator, Romanara rempublicam a pervensis idolorura
enim et temporali laetilia mentem posuerant qui b de cullibits revocans, omnipotenti Deo Domino nostro
miraculis gaudebant; sed de privato ad commuriem, Jesu Christo secum subdidit, seque cum suhjectis
- de temporali ad acternam laelitiam revocantur quibus populis lota ad eum [AL, Deum ] mente convertit.
a Genlem. Vulgg. plurimi et veil., gente, sed Mori Augustini, cap. 27, quo ceriior faclus est de ejus
Ms. el Chiffl., geniem. consecratione et roiraculis de quibus ad Eulogtum
b De miracutit. Hajc pars tanlum est epislolae, Alexaiidrinura scripsit.
principio et flne omissis, oe quibus vide appendicem, « Festina .... xelum. Hujus quantum pojnituit
inier epistolas Brittanicas. Ex integra cpistola per- Gregorium vide su|ira, in epistola ad Meilitura.^
lecta irallus dubiio quin responsio fuerit ad nuntiura
« SECT. III. - HlSTORIA ECCLESIASTICA. 74
Uude factum est ut antiquorum principum nomen A J debeamus esse soliciti, de mortis bora suspecti, et
suisvirille laudibus vinceret, et tanto in opinione venturo judici in bonis actibus inveniamur esse prae-
praecessoressuos, quanlo et in bono opere superaret. parati. Hsec riunc, gloriose Fili, paucis locutus sum,
Et nunc itaque vestr.i gloria cognitionem unius Dei, ut cum Christiana Qdes in regno vestro excreverit,
Palris, et Filii, et Spiritus sancli, regibus ac populis nostra quoque apud vos locutio latior excrescat, et
sibimet subjeciis festinet infundere, el antiquos gentis tanto plus loqui libeat, quanto se in mente nostra
su:e reges laudibus ac meritis transeat, et quanlo in gaudia de gentis vestrae perfecta conversione «nulli-
subjeclis suis etiam aliena peccata deterserit, tanlo plicant.
etiam de peccalis propriis anle omnipolentis Dei ter- < Parva autem exenia transmisi, quaevobis parvi
ribile examen securior fiat. non erunt, cum a vobis ex beati Petri apostoli fue-
< Reverentissimus frater noster Augustinus epi- rint benedictione suscepta. Omnipotens ilaqtie Deus
scopus, in monaslerii regula edoctus [AL, doctus], in vobis gratiam suam quam ccepit, perficiat, aique
sacrre Scripturae scientia replelus, bonis auclore Deo vitara vestram, et hic per multorum annoruro cur-
operibus praeditus, quaeque vos aminonet, audite, ricula exlendat, et post longa ternpora in crelestis
devole peragite, studiose in memoria reservate : vos patriae congregatione recipiat. Incolumemexcel-
quia si vos eum in eo quod pro omnipolente Do- B ' lentiam vestram gratia superna custodiat, domine
mino loquilur, auditis, isdem omnipotens Deus fili. Data die decima Kalendarum Jnliarum, impe-
bunc pro vobis exorantem celerius exaudit [ Al., rante domino nostro Mauricio Tiberio piissimo Au-
exaudiet ]. Si enim, qriod absit, verba ejus postpo- gusto anno decimo nono, post consulaiutn ejusdem
nitis, quando [ Al., quomodo] etim omnipotens anno decimo octavo, indictione quarta. i
Deus polerit audire pro vobis, quem vos negligitis CAPUT XXXIII.
audire pro Deo ? Tola igitur mente cum eo vos in Ut Augustinus EcclesiamSalvatoris insiauraveril, et
fervore fidei stringite, alque adnisum [ Al., ad ni- monasteriumbeali Pelri apostoli fecerit; et de pri-
sum] illius virtute quam vobis divinitas tribuit, adju- mo ejus abbale Petro.
vate [AL, adjuvante], ut regni sui vos ipse faciat At Augustinus, ubi in regia civitate sedera epi-
esse parlicipes, cujus vos fldem in regno vestro scopalem, ut proediximus,accepil, recuperavit in ea,
recipi faciatis [ AL, facitis ] et cuslodiri. regio fullus adminiculo, Ecclesiam quam inibi anli-
< Praeterea scire vestram gloriam volumus, quia quo [ Al., antiquorum ] Romanbruin fldelium opere
sicut in Scriplura sacra ex verbis Domini omnipo- factam fuisse didicerat, et eain b in nomine sancti
tentis agnoscimus, praesentis mundi jam a terminus ., Salvatoris Dei et Domini nostri Jesu Christi sacra-
juxta est, et sanctorum regnum venturum est, quod vit [DXCVIH], atque ibidem sibi habitationem slatuit,
nullo unquam polerii dne terminari. Adpropinquanle et cunctis successorihus suis. Fecil autem et c mo-
auiem eodem mundi termino, mulla immineut quaj nasterium non longe ab ipsa civitaie ad Orientem, in
antea non fuerunl: videlicet immutationes aeris, quo, ejus hortatu, jEdilbercl ecclesiam beatorura
lerroresque de caelo, et contra ordinalionem [ Al., apostolorura <tPelri el Pauli a fundameniis constru-
ordinem ] temporum tempestates, bella, fames, xit, ac diversis donis » ditavit [AL, dotavit], in qua
pestilentiae, terrae motus per loca ; quae laroen non et ipsius Augustini, et omnium episcoporum Doru-
omnia nostris diebus ventura sunt, sed post noslros vernensium, simul el regum Cantiae f poni corpora
dies omnia subsequenlur. Vos ilaque, si qtia ex his possent. Quam tamen ecclesiam non ipse Augusii-
evenire in lerra veslra cognosciiis, nullo modo ve- nus, sed « successor ejus Laurentius consecravit.
strum animum perlurbetis; quia idcirco haec signa b Primus autem ejusdem monasterii abbas Petrus
de fine saeciilipraemittuntur, ut de animabus nostris presbyter fuit, qui legatus Galliam missus, ' de-
a Terminut juxla. Ne mireris
Gregorium haec de choruni, et praecipue Canluarensium in cbariis cu-
ihundi termino subabrupte inferre. Ille enim, prresa- dendis licentia ut etiam verarum fidem suspeclara
gio ducto a variis quae lunc orbem invaserant caia- D redderet. Vide quaj Papebrochius, in Propyl., t. II
mitatibus, opinionem imbiberat lerminum mundi April., et Mabillon., de Re diplom., utrinque de bis
saecolo illi imminere. Unde non solum in hac epi- rebus congesserunt. Sed praeter chartas regis, ha-
stola ad regera, sed in aliis ejus scriptis borlalur buerunt etiam monacbi btillam Auguslini, licet de
passim ex hoc principio petitum. ejus veritate semper dubitalum est, et ms. A. T. C.
b In aliquid
nomine. Saepius routato noinine, antiquum ipsa sua Apologia id abunde probavit.
hodie Christi, sancti Salvatoris obtinet. ' Poni corpora. Legibus illius saeculiillicila fuisse
c Mdnasterium.Liber ros. A. T. C. aliique memi- dicilur intra civitaies sepultura. Regum autem et
nerunt fani antiqui, et ecclesiae sancii Pancratii, episcoporum Doruv. corpora in mon. Iioc Petri et
ralione eliam nominis reddita unde Augustinus illi Pauli ponebantor donec Cuthbercius arcliiep. sepul-
sancto ecclesiam dedicaverit. Sed de eis niliil in litraj liceniiam in mon. Christi obtinuit, ubi et ips«"
Beda, imo nec in chartis ^Edilbercli. est anno 758.
d Petri et Pauli. Huic aposiolorum nomini a tem- sepultus « Successor. Certe non tliu abest Augustini mors.
poribus Dunstani nomen Augustini additum, quod h Primus abbas. Succedunt Johannes, Ruiiuianus,
veterem appellationem in communi usu absorpsit. Gratiosus, Pelronius, Nathanael, qui cum Augusti-
< Ditavit. Tres donationum chartas habemus in no, aut postea curo Mellito et Justo in Angliam ve-
mon. Ang., ubi supra notavi, quartam in ms. A. nerunt.
T. C. quam posui in append., n. 9. De quarurn i Demersus. Marlyrologium Anglicanum et Ferra-
chartarum auctoritate antiqua lis est. Ea fuit mona- rius Petri natalem ponunt vm Id. Jan., Benedictinum
PATROL. XCV. 3
7§ BEDvE VENERAmLIS fRfiSlJYTEB}. Of §{\UM fcARS.(¥. — HISTORICA. 76
tnersus est in sinti n^ris qtii yppatpr a Atntleaf, el A Clli tPSfUo RPteral illud quod benedjcjsi.s fllium
ab iftcpjis loci igtiojiili lraditq§ s.gpq}lqrig: se4 qm- patrjarcna ip p.erspnam [4'.i perspna] Saulis di-
iiipoje_nsDeus,uj, qualis rnurifi yjr fngrjt dernpnsUa.- cebat aptari: Benfam.\nluput rapqx, tn_qnecooiedet
ret, omni nqcte supra sepplcrmp eJMSIMXcaelesjis piadqm , et ve.speredivitlel spolia. Uude rootiis ejus
ftpparti.it, donec a.niniadyfin§|>lqs\ yipjni, gui yjde- propBCiifjns45dap [Chi§., pldamj rex Scoltoruin qui
bant sanctiini fuisse virum qqi ibi §s^et Sfipiiltus, et Priltapiain ii||_abi,ap|, yepit cqnjra eiim cum in-
inyestigaiites uni]e ye) qui^ tJS§et, absUjletunl cor- mensp ac forji ejerci'u ; sed cqni paucis aufugit
pus, et in Bononia civitate juxta honorem tantp yictus. Siquidem jn |pcq celeberrimo qui dicitur
viro coflgruuip in ecplesia POSU.eriml. c Degsastap, id est, Degsa lapis, pqiitis pene ejus
lCAPWT SXXIV. est cxsus exercilus. In qtia etiapn ppgna Theodbald
Ut Mdilfridrex Nordqn,bywbro?mn, S_cQllmm9Wt» [ AL, Tbeoba|dus] frater ^dilfridi, cum oqini illo
prwlio conlerens, ab Anglorum (inibiis,expul$rii. quem ipse ducebat exercitu peremptus. pst- Quo.dvi-
His temporibus regno Nord,anhyjnbror!|m prajfjijl delicet bellum ^dilfrid aqnq ab Incamaijpiie Domini
rex fortissimus et gjoriae cupidisshiius ^Stjiifi/itJ,fjui sexcentesjmo tturUo, regni autem m, qijod vigipli
plus omnibuf Anglorum piimatibus geriteiri ya|layit et quatuor annis tenuif, anno nndeciinp, perfecit :
Britlonum ; ita ut Sauli quoiidapi regi lsrue||HpgpB ppjrro Focatis anno , qui luniRoniani regtii apjcepi
gentis bomparaqdiis videretjir, excepltj djjifltajjaf Jgnebaj, primo- d filequp ex ep lerappre quisquam
liocV f}"od diytfiaj erat rejjgtypjf ignarjjs. Nfijnt? r^um Scoltpyum ip Briltaoja adyersus" gentera An-
ettim in tribunis, nemo in regibus pli.res eorjjii) glorum usque ad hanc diem in pr*limn venire au-
terras, externiinatis vej subjugatis indigcni^, aitt clebat.
tributarias genti Attglorum, aut habilabiles fecit.
el Mplanus 111Kal. Jan. Forle bic lranslaHoi)[s, il|e nppida noinine ad hanc pugnam probahili appellala.
bbituS'dies fuerii. Edittir Anija). gax. eain ponit ad Dalston; jnxta
'v Amfleat'.^fu!go Ambleteau.
h Vicini. Pietas tiaec Fumerlio comili triliuitttr a Cafliol., episcopus Carliol. a,ij pafsfpp _j||?ta>jpj}-
brbngh.'
Jlalcljfanc ipMorinis, lib.nr, cap, 4. fteriuifeSeit •a Neque...quisquam. Fordonus, m, 31 , ait Eu-
Petrus celebriter ISononjajin picl.esia C.iponjcftpim. gtJniiimAidani filinrn successis^e at.no 106, et < re-
Vitle GbitseTiTium
" ""-' ,' de- Trarislatibrie sahctf
T; August.,
v""":v' • giones Sakontim , it|irju:|iirtpqi|p P|{toj;(j|ii gr{jyj|)jjs
11,48:- .""•'• irruplionibus iriTeslasse.> Sed hbc contra Beuam,
c Degsqs[an. IIic locus, petlae sreculo tam cele- qui Scdlibfiihi rjiiiefeiii teslaliir tisque 3'd anti.731,
- :>
bris, bodie, ignpiiis est. Plura sunl ir» $3 regipq.q qup et ipse sixft. ¥ide v; 24.

LIBER SECyNpUS.

CAPUT PRIMUM. C nostram gentem eatenus idolis mancipalam, Cbristi


De obitu beati papw Gregorii. fectt Ecclesiam, ua tit apostolicum iltini de eo liceat
YHstemporihus, id est, anhb dominicre incafna- ribbis prbferre sermonefn : quia elsi aliis non est
tionis sexcentesimo " quinto, bealus papa Gregorius, apostofus,.r' ...... sed tamen
-, .- hobis
~- •;, est; nam
-v ; -•<" signaculum
•-'?• -»»*
postqVain sedem Roiiianaj et apostolicae Eccfestsfj aposlolatus ejus nos suraus ra Donnno. hrat autem
iredeciiri annos, riienses sex, et dies * decem glo- naiione Romanus, a patre 'Clofdiano,gentis a proavis
riosissime rexil, defunclus "est, alqiie acl aeternam rion sotiim iiobile, sed et religiosiim duc ns. Deniqtie
regni caelestis sedem tfanslatus. De quo nos corive- [AL, deiridejc Felix ejUsderriaposioiicae sedis quon-
nit, qnia nostram, id est, Anglorum gentem de po- d^m episcppus, yir magqaj gl^riae iij Cfirisjtp et Ec-
testate Satanae ad fidem Cbrisii sua ipduslria con- clesia, ejus fuit 1 alayus.
verlil, latiorem in nostra Hisloria ecclesiastica fa- Sed et ipse nobilitatem religipnis non minqre
cere serihonem, quem recte nostrum appellare pbs- quatn pafentes et cppnatj ytriutij ggypijqpis exercuit.
.-tiiiiuset rlebenius apostolinn. Quia cujn priijjjtfn in fNoVJjtaicip ygro jjiam quam adsaeculum videbatur
loto prbe pontificatuni gereret, ei conversis jaip habere, tolara ad nanciscendam supemae glpriara
dudum ad fidem veritaiis esset praelalus Ecclesiis, dignilatis diviria :.-•- gratia largienje coiipfljl;. Naij)
D
« Quinto. Intliclione oclava, vide Chron. ad Pho- tyrolqgitinj ppm. ante parqijii g|»eiidationera qui
cam."Ita ei Paultis diacnriiiS' llb. iv flist-.'JjOiiibard'., TeriTwHi vuli, sed iriyalid|s tantiiip aigumefttis.
Bcdam secutus. Joaiihbs diacohiis 'etpleriqii^ alii d Atavus. Nqn necessafibra ^sj. hoc stricte accipi
ah. ti04 poiiunt, indict.'7. "Mortiiiisest 'iijitio ll|aftii pro patre abavi, et aypprjqayi, sfid hac voce ui.uS ex
! qui secunduni Julianum calculiifit in rin. 605 in|rai- majonbus, pon habita rai.ipne gcadn^ aut eonsahgui-
Florentius 'Vigbrri.,"el Mafh.' VV7esim.,et'Ctifop. ' - '*•
ijijaiisiriteliigi pqijjst.
mss. A. T. C. tjbnsenliirnt in a"n.6*05,bbi.jim S. Gre- ''^"Nobilitqten} vero iliam. 4.bliinc otpnia km Bedae
gorii ponenies iv ld. Marlf'> fer'a sexjti. ycrba trariscripsjt Paulqsi ^iacppu? ifl VitaGreg., ut
h Decem. Numefatis scilicetdlebus consecratipnis .»-> et patic'is"jiniiatj§J[p'aqi)gs,jicpt ^icat se sMfiii i>»f
atque obitus. palis auctorila|teiij,
' paja iargientt}, pene ta- cuncti*
'•*.
* Felix. J. diaconus Quartum sci ibit, sicut el Jlar- setulUtri. ...»
77 SECT. III. - HISTORjA ECCLESIASTICA. 73
muta.) repente babitu s&eculari,mooasleriiim petiit, A dem librum, quomodo jtixta litterara intelligendus,
in quo tania perfectionis gratia coepit cbnversari, ul, qualiter ad Gliristi et Ecclesise sacramenta referen-
a sicut ipse postea flendo solebat adlestari, animo dus, qno sensu unicujque fldelium sil
aplandtis, per
illius labentia cuncta siibter-essent, ut rebus omni- triginta et quinque libros expositionis miiamla ra-
bus quaj volvuritur, emineret, ut nulla nisi caeleslia tione perdocuit. Quod videlicet opus in regia quidem
cogitare solerel, ut etiam retenius corpore, ipsa jara urbe apocrisiarius inclioavit, Romre autem jain pon-
carnis claustra contemplatione transiret, ul moriem tifex facius explevit [AL, implevit]. Qui ciini esset
quoque quaj pene cuhclis poeba est, videlicet 'ut.in- , regia in urbe positns, nascentem ibi novam hanresiin
gressum vitaj et laboris sui prajmiiim, amaret. Hoc de siatu nostr* resurreclionis, cum ipso ex quo orta
[AL, Ilajc] autem ipse de se, non profectum jactando est, initio, juvante se gratia catholicoe veritatis, at-
virtutum, sed deflenilo potius defeclutn qiiem sibi trivit. Siquidem Eutychius, ejusdem urbis episcopus
per curam pasloralem incurrisse videbatitr, referre dogmatizabal corpus nosirum in illa resurrectionis \
consueverat. Denique lempore quodam secrelo, cum gloria impalpabile, ventis aereque sublilius esse fu-
diacono suo Petro conloqtiens, euumeratis animi sui turum : quod ille audiens, et ratione veritatis, et
virtutibus priscis, mox dolendo subjunxit : < •>At exemplo dominicrje resnrrectionis probavit hoc do-
imnc ex occasione curae pastoralis saecularium Jio- P ? gma orlhodoxoe fldei omnimodis esse contrarium.
miiiuni negotia patitur, el post tam ptilcrani quietis Ca.lholica etenim fldes liabet, quod corpus nosirum
suae speciem, terreni actus pulvere foadatur. Cumque [.4/. add. inj illa immortaliiatis gloria snblimatuia,
se pro descensione niultorum ad exteiiora sparseril, subtile quidem sit per eflectum spirilalis potentiaj,
eliam cum interiora appetit, atl hsec procul dtibip sed palpabile per verilatepi naturae : juxta exetn-
minor redit. Perpendo itaque qnid lolero, perpendo pliim dominici corporis, de quo a mortuis suscitato,
quid amisi: dumque inlueor illud quod perdidi, fit dicil ipse discipulis : Palpate et videle quiq spiritus
hoc gravius quod porto. Hrec quidem sanclus vir ex carnem e\ ossq non habet,skut me videtisliabere (Luc.
maguae [AL, magna] humililaiis inlen'ione dicebal: xxiv, S9). In cujus adsertione lidei venerabilis Pater
sed nos credere decet, nihil eum monnehicaepcrfe- Gregorius iu tantum contra nascentem hreresim no-
cticnis perdidisse occasione curaj pastoralis, imo po- vam laborare contendit, lanta hanc inslantia, e,ju-
tiorCrtilunc sumpsisse profectufn de labore conver- vanle etiam piissimo imperatore Tiberio Conslanlino,
sionis multornm, quam de proprirc [AL, propria] commiiiiiit, ut nullus exinde sit inventus qui ejus
quondam qniete conversationis habuerat : maxime resuscitator existerct. Alium quoque librutn compo-
quia et pontificali functus officio c domum suam mo- suit egregium, qui vocatur Pqstoralis, in quo mani-
nasteiium facere curavit; el dum primO de ntona- " festa lure palefecil, quales ad Ecclesianregimen ad-
sterio abstractus, ad minislerium altaris Ofdiuatus, sumi, qualiter ipsi rectores vivere, qua discretione
atque Constaniinopolim d apocrisiarius \AL, apocri- singulas quasque audientiura inslruere personas, et
saritis] ab apostoiica sede diredus esi, non tameii in quanta consideratione propriam quotidie debeaiu
terreno conversalus palatio proposilum vitai caclestis fragililatem pensare. Sed et omelias [AL, bomilias]
intermisit. Nara quosdam fratrum ex mo.nasterio Evaugelii numero quadraginta cnmposiiit, quas in
suo, qui eum gralia germanoe caritatis ad rejjiarai duobus codicibus scqua sorte distinxit. Libros eliain
urbem secuti sunt, in ttitanieiituiii ccepit observanliaei Dialogorum quaiuor fecit, in quibus rogatu Petri.
regularis habere; videlicet ul eorum semper exem- diaconi sui, virtutes sanclorura quos in Ilalia clario-
plo, sicut ipse scribit, ad orationis piacidum littis,, res nosse vel audire polerat, ad exemptum viyendi
quasi anchorae fune restringeretur, cum incessabilii posteris collegil: ut sicut in libris Exposiiionum
causarura saecularium impulsu fluctuaret, concus- suarum quibus sil virlutibtis insudandum, edocuit,
samque sajculi aclibus meutcra inter eos quotidie! ita etiam descriptis sanclorum miraculis, quaj virtu-
pcr studiosae lectionis roboraret alloquium. Horumi lum earutndem sit claritas ostenderet. Primara quo-
ergo consortio non soluro a lerrenis est munitus in-• _. que el ultimam Ezechielis proplietre partem, quce vi-
ctirsibus, verum etiam ad caelestisvitae exercitia ma-. debantur obscuriores, per homilias viginti et duas,
gis niagisqrie snccensus. quantum lucis intus habeant demonstravit. Excepto
Nam hortati sunl eum, tit iibrum beati Job magnis> libello Responsioiium, quem ad interrogationes san-
involutura obscuritaiibus, mystica inierprelatione di- cti Augustini primi Anglorura gentis episcopi scri-
scuteret: neque negare poluit optts quod sibi frater- psit, ul et supra docuimus, totum ipsum libellum
nus amor multis utiie futurum imponebat. Sed eum- his inserenles bistoriis; f tibello quoque synodico.

a Sicut ipse... cum suo Petro. In prologo Dialogo- Aug. Duo tunc erant quaepraecipue Rom. Ecclesian.
ruin. El similia scribit in praefat. Moralium ad Lean- tolamque vexabant llaliam, scbisma scilicet ob Tria
drum, et in lib. 1, epist. i, 5, 6, e.tc. Capiltila, et be.llum Longobardicum.
* At nunc. Al., Al nunc infelix animus meus, elc. • Juvante. Vide Cbronicon, N. 4536.
c Domum suam. Sub bonore S. Audr. f Libello synodico. Ad reliquos patriarchns pro
ap. juxtaa
basilicam SS. Jpannis et Pauli ad Cliv.umScauri ihii more Ecclesise scripto. Hunc libeliuui vide apud J.
Caelioinonle. Diacon. in Vita Greg., lib. ,u, sect. 5. Pluraejus-
d Apocrisiarius. Responsalis, negolioritm ctirator. modi exempla ab aliis pontiticib.us, habes in Libro
A papa Pelagio secundo apud Tiberiiim Coiisianiiuum i Diurn. Rom. pont., p. 26, etc. '•'
79 BEDiK VENERABILIS PRESBYTERI OPERUM PARS;iV."—HISTORICA. U
• quem cum episcopis Italiaj de necessariis Ecclesiaj Ai infidelis [AL, infldeles] nequaquam metueret, jam
causis utillimum composuit, et familiaribus ad quos- nunc fldelis humilium ;linguas timet. Quia enim per-
dam literis. Quod eo magis mirum est, tol eum ac ccptis [AL, prajceplis] caelestibusverbis, clarescenti-
tanla condere volumina potuisse, quod omni pene bus quoque miraculis, virlus ei divinaj cognitionis
juventulis suae tempore, ut verbis ipsius loquar, infunditur, ejusdem divinitaiis terrore refraenatur,
crebris viscerum doloribus cruciabatur, horis mo- iil prave agere metuat, ac lotis desideriis ad aeler-
menlisque oranibus fracta stomachi virtute lassesce- nitatis gratiam [AL, gloriam] venire concupiscat.
bat, lemis quidem [AL, quoque], sed tamen conli- Quibus verbis beattis Gregorius boc quoque decla-
nuis febribus anhelabat. Verum inter haec, dum sol- rat, quia saiiclus Augiislinus qt socii ejus, non sola
licitus pensarel quia Scriplura teste : Omnis ftlius prrcdicatione verborum, sed etiam caelestiumosten-
qui recipitur, flagellatur; quo malis praesentibus du- sione signorum, gentem Anglorum ad agnitionem
rius depriinebaiur, eo de aeterna cerlius praesum- veritalis perducebant.
plione respirabat. Fecit inter alia beatus papa Gregorius, ut in ec-
Ilaec quidem de immortali ejus sint dicta ingenio, clesiis sanctorum [Al., beatorum] apostolorum Petri
quod nec lanto corporis potuit dolore reslingui [AL, et Pauli c stiper corpora eoruni roisste celebraren-
reslringi]. Nam alii quidem ponlilices construendis IB tur. Sed et in ipsa missarum celebratione tria verba
oriiandisque auro vel argento ecclesiis operam da- maximae perfectionis plena A stiperadjecit -. < Dies-
baiit: hic aulem lotus erga animarum lucra va- que nostros in tua pace disponas, atque ab aj-
cabat. lerna damnalione nos eripi, et in electorum luorum
Quidquid pecuniae babuerat, sedutus hoc disper- jub.eas grege numerari ". >
gere ac dare pauperibus curabat, ul jusiitia ejus ma- Rexit autem Ecclesiam lemporibus impcratorum
neret in saeculumsoeculi,et cornu ejus exaliaretur [Al.,om. imperatorum] Mauriciiet Focatis. Secundo
in gloria ; ita ut illud beati Job veraciler dicere pos- aulem ejusdem Focatis anno transiens ex liac vila
set : Auris audiens bealificabal me, et oculus videns migravit ad veram qure in caelisest vitara. Sepulttis
lettimonium reddebal mihi, quod liberatsem pauperem vero est corpore in ecclesia beati Petri aposloii,
voctferanlem,el pupillum cui non ettet adjutor. Bene- ante secretarium, die quarlo Iduum Marliarini,
diclio periluri super me veniebat, et cor viduw con- quandoque in ipso cum creteris sanctre Ecclesire pa-
tolatus tum. Jusliliaindulut tum, et vettivime ticutve- storibus resurrecturus in gloria : scriplumque in
timento et diademate, judicio meo. Oculut fui cwco, lumba ipsius epitaphium hujusmodi :
el pet claudo. Pater eram pauperum, et cautam quam r
Suscipe,terra, tuo corpusde corporesumplutn,
nesciebam, diligentissime investigabam. Conterebam Kedderequod valeasvivilicauleDeo.
molat iniqui, el de dentibut illius auferebam prwdam Spiritiisastra petit, leti nil jura nocebunt,
Cuivilajalteriusmors magisipsa via est.
(Job. xxix , 11, 17). Et paulo post: Si negavi, in- Pootilicissummiliocclauduuturmeuibrasepulcro,
quil, quod volebantpauperibus, et oculos viduw ex- Qui innumerissemper vivilubique bonis.
Esuriemdapibussuperavil,frigoraveste,
pectare feci. Si comedi buccellammeam sotus, et non Atqueanimasmonitistexil ab boste sacris.
comedil pnpillus ex ea. Quia ab infantia mea crevit Implcbalqueactu, quidquidsermonedocebat,
Essclut exemplum,myslicaverba loqueus.
de
mecum mise;atio, et ulero matris mewegressa ett AdUnisltim Anglosconverlitf pietate magislra,
mecum (Job. xxxi, 17, 18). Adquireustidei6 agminagente nova.
Hiclabor,hocsludium,liaeclibicura, hocpasloragebas,
Ad cujus pietatis el justiliae opus perlinet etiam Ul Dominoofferres plurimalucra gregis.
hoc, quod noslram gentem per prrcdicatoresquos Hist|ueDeiconsulfactusItetare triumpliis:
Mammercedemoperumjam sine Unetenes.
liuc direxit, de dentibus anliqui hoslis eripiens,
aeternaeliberlalis fecit csse pailicipem : cujus fllei h Nec silentio praetereunda opinio quae de bealo
et saluti congaudens, quamque digna laude com- Gregorio, Iraditione majorum ad nos usque perlata
mendans, b ipse dixit in Expositione beati Job : est: qua videlicel ex causa admoniitis, tain sedulam
< Ecce lingua Britlanire, quae nil aliud noverat, crga salntem nostrae gentis curam gesserit. Dicuiit,
D
quain barbarum frendere, jam dudum in divinis quia die quadam cum advenientibus nuper mercato-
laudibus Hebraeum coepit Alleluia sonare [AL, re- ribus miilta venatia in forura fuissent conlala, multi-
sonare]. Ecce quondam tumidus, jam substratus quead emendum conflttxissent, et ipsum Gregorium
sanciorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros inter alios advenisse, ac vidisse inter alia l pueros
niotus quos lerreni principes edomare ferro nequi- venales positos, candidi corporis, ac venusli vultus,
verant, hos pro divina formidine sacerdoium orai capillorum qtioque fortna egregia. Quos cum aspice-
simplicibus verbis ligant, et qui catervas pugnaniiumi ret, inlerrogavit, ut aiunt, de qua regione vel lerra
» Quemcum episc. Ms. Mori, quera episcopis; al., • Al. add., Psr ChristumDominumnostrum.
eoepitcopit. ' Ad Christ. Angl. conv. Al., Anglos ad Chrittum
b lpte dixil in Expotitiqne Job. Lib. xxvil, cap. 8. vertit.
c Super corpora. Acquisitis numerosissirais olive- B Fidei. Etl. J. Diac, fideique.
lis, elc. J. diacon., i, secl. "20. , ii Necsitentio. Ms. Barlow bic ordilur cap. 2.
d Superadjecit. J. Diaconus, lib. n, § 17. Gelasiusi i Puerot. Consuetudo etiaiiinum inultis in locis
papa anliquura Missale recognovit, Gregorius Gela Belgii observata pueros in S. Gregorii festo scbolas
sianuin, unde orlus liber Sacrameiitoruui in quoi ad discendum alphabeium primuni iulrare, el S.
Iiaecverba ad canonera apposuii Greg. habetur ibi patronus addisceulium lilteras.
81 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. 82
essent adlati. Dlcttimque [Al. om. que] est quod de; A loco qui usque hodie lingua Anglorum ' Augustinaes
* Brittania
[insula, cujus incolae talis essent aspectus ac, id est, robur Augustini, in conflnio Huicciorum
Rursus interrogavit utrum iidem insulani, Christia- [Al., Huiciiorura, Uuicti, Vecl.], et Occidenialium
ni, an paganis adliuc erroribus essent implicaii. Di- Saxonum, appellatur : coepitque eis fraterna admo
clumque est quod essent pagani. At ille iiilimo ex- nilione suadere, ut pace calholica' sectim habitn,
corde longa trahens suspiria : < Heu, proh dolor ! communera evangelizanili geuiibus pro Domino la-
inquit, quod tam lucidi vulttis homines tenebrarumi borem susciperent. Non enim 6 Paschre Dominicuro
auctor possidel, tantaque gralia fronlispicii menterat diem suo tempore, sed a quaria decima usque ad
ab interna gralia vacuam gestat! i Rursus ergo in- vicesiinam lunam observabant: quae compuiatio oc-
lerrogavit, quod esset vocabulum gentis illius. Re- toginla quatuor annorum circulo continctur. Sed et
sponsum est, quod Angli vocarentur. At ille [Al. alia plurima unitati ecclesiasiicaj [AL, Ecclesiaj]
em. At ille]: < Bene, inquit; nam eta angelicam ha- contraria faciebant. Qui cum longa dispulatione ba-
bent faciem, et lales angelorum in caclis decet esse, biia, neque precibus, neque liortamentis, neque in-
coheredes. Quod habet nomen ipsa provincia de crepaiionibus Augustiui ac sociorum ejus assensum
qua isti sunl adlati? i Responsum est, quod Deiri vo- praebere voluissent, sed suas polius traditiones uni-
carentur iidem provinciales. At ille : < Bene, inquit, B versis, quae per orbem sibi in Christo concordant,
Deiri, de.ira eruti, et ad raisericordiam Christi vo- Ecclesiis prajferrent, sanctus Pater Augustinus hunc
caii. Rex provincite illius quomodo appellalur [AL, laboriosi atque Iongi certaminis flnem fecil, ut dice-
vocatur] ? i Responsum est, quod Aelta [AL, Elle, rel: < Obsecremus Detim, qui habitare facit [AL,
Aelle, Alle, Ealle] diceretur. At ille adludens ad no - fecii] unanimes in domo Patris sui, ut ipse nobis
men ait : < Alteluia, laudem Dei Creatoris illis in insinuare creleslibus signis dignetur, qnae sequenda
panibus oportet cantari. i Accedensque ad b ponli- tradilio, quibus sit viis ad ingfessum regui illius
licem Romanae et apostolicre sedis, nondum ertim properandum. Adducatur aliquis aeger, et per cujus
erat ipse pontifex factus, rogavit ut genti Angloram preces fuerit curatus, hujus fides et operatio Deode-
in Brittaniam aliquos verbi minisiros, per quos ad vota atque omnibus sequenda credatur.i Quod cum
Christum converterelur, raitteret; seipsum paratum adversarii inviti licel concederenl, allaius est quidara
essein boc opus Domino cooperante perflciendum , de genere Anglorum, oculoruin luce privatus : qui
si tamen aposlolico papre boc ut fleret, placeret. cum oblatus Brittonum sacerdotibus, nil curalionis
Quod dum perticere non posset, qtiia elsi poniifex vel sanationis horura ministerio perciperel; tandem
concedere illi quod petierat voluit, non tamen cives Augusiinusjusia necessitate compulsus, flectit genua
Romani, ut lam longe ab Urbe recederet [AL, sece- C ^ sua ad Patiem Domini nostri Jesu Chrisii, deprecans
deret] potnere permiliere; mox ut ipse pontilicatus ut visuin creco, quem amiserat, restiiueret, et per
offlcio funcius csl, perfecit opus diu desideralum : illuminationem unius horainis corporalera, in pluri-
•aliosquidem praedicalores mittens, sed ipse prsedi- niorum corde \AL, cordibus] (idelium spiritalis gra-
cationem ut fructiflcaret, suis exhortationibus gac tiam lucis [AL, graliaelucem] accenderel. Nec mora,
e precibus adjuvans. Haecjuxta opinionem quara ab illuminatur caecus, ac verus suramae lucis praeco. ab
antiquis accepimus, Historiae nostrae ecclesiasticae omnibus praedicalur Augustinus. Tum Brittones con-
inserere opportunum [Al., optimum] duxiraus. fitenlur quidem intellexisse se veram esse viam ju-
CAPUT II. stitiae quam prajdicaret Augustinus: sed non se posse
Ut Auguslinut Briltonum epitcopos pro pace catho- absque suorum consensu ac licentia priscis abdicare
lica, etiam miraculo cwlesticbram eis facto, monue- moribus. Unde postulabant ut secundo [AL, secunda]
rit; quwveillos spernentes ullio secuta sit, fjynodus pluribus advenientibus fleret.
[DCIII.]d Interea Augustinus adjutorio usus jEdil- Quod cum esset statutum, venerunt, ut perhibent,
bercti regis, convocavitad suum colloquium e episco- h septem Brittonum episcopi et plures viri doctis-
pos sive doctores proxiraae Brittonum provinciaj, in -simi, Q maxime de nobilissirao eoruni monasterio,
a
Angelicam. Huic traditioni iidem aliquara addit odum ponere non possum.
quod cum ipse Gregorius ad Anglos convertentlos e Episcopos sive Doctores. Vide n, 14, Doctori at-
iler ingressus esset, revocatus fuit accessu Locustac, que antisliti tuo sedem episcopalutdonavit.
cujus nomen suggessit Loco siundum esse. Alque 1 Augustinaes ac. Viliam pleriqite liic quaerunt,
hoc serio a J. Diacono scribilur. Vide lib. i, § 24. Ausrick, Spelman; Ossentree, Hammond; Ake, al.
b Pontificem. Paulus Diaconus huuc Pelagium Rock, Tomkins, cujus de hnc re epistolas duas vide
vult, Joannes Diaconus Benedictum tPelagii proetie- C.C. C. Oxon. inter Fulraanni Colleciiones, vol. II.
iessorem. Sed videtur hoc colloquiiim habitum non in villa
c Precibus. Imo et nummis', nam de palrimoniolo, quavis, sed sub dio, ad insignem aliquam quercuin.
cujus collectroni Candidum prajfecit lib. i, cap. 24, Sictit rooris erat majoribus noslris convenire, non
iu ep. ad yEtlierium, ex aliis epistolis patei, magnam ex superstitione, sed ad liberiorem populi cou-
partem iosuniptam in pueris elhnicorum eracndis ut cursum.
atl Chrisluin etliicarentiir. e Paschw. De hac controvefsia vide append.
d Interea. Aniiiim hujus synodi Beda non exhibet. n. ix.
Ran. Cestr. ponil an. 599, Spelroan. an. 601, Sige- h Septem. Ad hunc numerum episcoporum non
berct an.Gtfi, Flor. Wigorn. an.603. Et quidem cum desunt auctores io sedibus aptandis. Lhandav, sive
tteda lociiin ei assignei post prrelium Degsastan, quod Tav, qtire et Morganensis est a comitatu; S. Asapli,
fuil an. 005,ego anic iliuin salleni annum banc syn- sive Lhan-Elwi; S. Paterni, com. Cariligan, poslea
83 BEDiE VENERABILIS PRESDYTERl OPERU.MPARS IV. — HISTORICA. 8*
t
quod vbcalur lingua Anglorum a Bancornaburg, cui A A nolleiit, bellum ab hosiibus forent accepturl; et si
lempore illo Diunot [At., Diooolh] abbas praefuisse nationi Anglorum noluissent viam vitrc praedieafe,
narratur, qtii ad prrefatum ituri concilium, venerunt per borum manus ultionem essent morlis passuri.
primo ad qtiemdam virum sanctum ac prudentem, Quod ita per omnia, ul praedixerat, divino agente
qui apud eos anachoreticam ducere vitam solebat, judicio patraluni est.
consulenles, an ad praedicationem Augustitii suas Siquidem post haec ipse de quo diximtts, rex An-
deserere tradiliones deberent. Qui respondebat: < Si glorum fortissimus Aeditfrid, collecto grandi e\er-
liomo Dei est, sequimini illura. • Dixerunt : < El citu, ad civitatein Legionum; qure a gente Angto-
unde hoc possumus probare?i At ille: < Dominus, rttm Legacaettir, a Britlonibus autem rectius c Car-
inqttit, ait: Toltite jugum meum tuper vos, el discite legion appellatur, maxiriiam gentis perfidre stra-
a me quia mili» sum et humilis corde (Matth. xi, 29). gem dedit [ocxm]. Cumque belloin acturbs videret
Si ergoAugustinus illeraitisestet humilis corde, cre- sacerdotes eorum, qui ad exorandum Deufrt pro mi-
dibile est quia jugum Christi et ipse portet, et vobis lile bellum agente convenerant, seorsum in luiiore
[AL, nobisj poriandum oflerat: sin autein inmilis ac loco consistere, sciscitabatur qdi essenl hi, quidvc
superbus est, constat quia non esl de Deo, neqtte ™acturi illo convenissent, Erant autern pliirirni eorum
nobis ejus sermo curandus [Al. add. est]. i Qui rur- B de monasterioBaneor, in quo d taiitus fertur ftiisse
sus aiebanl; t Et unde vel hoc dinoscere valemus? nutiierus monachorum, ut curh in septem porliones
Procurate, inqtiit, ut ipse prior cttm suis ad locum esset cum pfaepositis sibi recioribtts monasteriuin
synodi advenial, et si vobis adpropinquantibus ad- divisum. nulla hafum portio minus qriam trecentos
surrexerit, scientes quia faraulus Christi est, obtera- homines haberet, qdi otnhes de labdre manuum sua-
peranter illum audite: sin autem vos spreverit, nec rum vivere sotebant. Ildriim ergo plurimi ad ihetno-
corara vobis adsurgere voluerit, cura sitis nuinero ralam aciem, peracto jejunio tridtiano, cum aliis
plures, et ipse spernatur a vobis. i Fecerunt ut orandi causa convenerant, habeutes defensorem no-
dixerai. Factumque est ut venientibus illis sederet mine Brocmailura, qui eos intentos precibus a bar-
Auguslintis in sella. Quod illi videntes, raox in iram barorura gladiis protegeret. Quorum causam adven-
convcrsi sunt, euroque noiantes sdperbiae, cunctis tus Ciim iniellexisset rex Aedilffid, ait: < Ergo si
qtire dicebat contradicere laborabant. Dicebat autem adversum nos ad Deum suum clamant; profecto et
eis: Qiiia in multis quidem nostraeconsUetudini, immo ipsi quamvis arma non feranl, corllra nos ptignarit
universalis Ecclesiae contraria geritis: et lamen si qui aiiver. is nos inprecalionibus persequtititor. Ita-
in tribtis his roihi obtemperare vultis, ut Pascha „_ que in bOs primura arma verti jubet, et sic cetefas
suo tempore celebretis; nt roinisterium haplizandi; rrefandre miliiiae copias non sine magno' exefcitus
quo Deo renascimur, juxta mbrctn sanctre Romanae sui damno delevil. Exstiuctos in ea pugna fenint, de
et apostolicae Ecciesiaj compteatis; ut genli Anglo- his qui ad Orandtfffl vencrant, viros circitef mille
rum una nobiscum verbum Domini prajdicetis: cre- ducentbs, et soltim quinquaginta fuga esse lapsos.
tera quae agitis, quamvis moribus nostfis contraria, Brocmail ad prirauin bosiiUni adventum Cuin suis
ajquanimiter cuncta lolerabimris.b At illi nil liornrfl terga vertens, eos quos defeniiere debiiel-at, inefirieS
se facturos, neqne illum pro archiepiscopd habi- ac uudos ferientibus gladiis relib|uit. Sictjue cotnple-
turos esse respondcbant: cbnferentes ad invicem, lum est prajsagium srincli pontiflcis Auguslini4
Quia si modo nobis adsurgere noluit, quanto magis e quaravis ipso jam niulto anle terapore ad caelestia
si ei subdi cceperimus, jam nos pro nihilo con- regna sublato, ut etiam temporalis interitus ultione
teranei. \AL, ultioneth] sentirerit [ietfldl; rjdbd bbluta sibi
Quibus vir Domini Augustiiius fertur minitans perpetuaj salutiS consilia sprevefaut.
prredliisse, quia si pacem cum fratflbus accipere
jn Sede Menevensiinclusa; Bangor; Cestre; Hen, sive D 1; Roraanis ibi erutis.
fc At ilti. De hac responsione vide append. n; 10.
Here-ford; Wiccior, sive Wigorn, His addi possent x c Carelegion. Suppr Devam, vulgo Westclies'en
S. Kebii, et Guentonia, vetustissima loca.si cjtra Sa-
brinam vagari nolumus. lnin in.tot catalogiscur.noij Urbera enim cogiipminem quaj super Iscam jacet,
videraus roatrem omnium Caerlegionem,(\\ix postea l.riltones inetropoliticaui habebant, procul ad Ati.
Meneviam secessii? Hujus sed.s episcopus nOn.ad- struin ii positam.
fuisse dicitur synodo Augustinianae,cav.ens Sciliceti Tqntus numerus. Notandum esl etiam aliud foissc
jufi suo melropolilico. El justa quidem ratio.Nihilillai mpnastcrium tiuttor in Ultonia Hiberniu! j ;xta si-
absenliaj esset, sed justa etiam praeseniire. iiuni Petrae Fcrgusianae, vulgo Cnocfergus, qnod tam
igitur de bac re Beda, nec inde a|iquid observandum i nuraero monaclinrum qtiani aliis circiimsiantiis tle-
puto, uisi quod historici sequentium temporura se- scribitur a S. Bernardo iu. Vila S. Malachiie, modo
ptem cpiscopos prrcter nietropblitanum siatuere vo- adeo parilj, uf ailerura alterius archetypura fuisse
luerunt. manifestum sil.
a Bancornuburg; Ad Devam fluvium non procul aI ° Quamvisipto jam multo dnte iempnre ad cwlestia
Cestria, vulgo Bangor it-y-Coed,id est snbter Sylvam; regna sublato. llaecunde clausula non repeiilur in Para-
ut distiiiguainr a Bangor ad Menai vel Heneu frelum,, phrasi Saxonica; colligunt niulti, inlerpolatio-
ubi sedes e|iiscopalis est. Monaslerii Ilaiicoriiensis3 inni csse post tempora regis Airredi,«ad loliendam
arapla memorat Gul. Malmesb. in sua attate vestigia,i iabem credis monaclioruni Banchoreiisiuin qu;e Au-
quae fernie evanuerunt. Suspicor tamen hautt mini- gustino, si in vivis fuisset, irapulari possct. De aliis
mam eoruni pariera veteris Bonii fuisse, e numuiiss atgunientis videantur qui ulrinque de hac re scri-
85 SECT. 111.— IIISTORIA ECCLESIASTICA. 86
GAPUT 111. J siones iii usutn corum qui eraril cttnl episcopls, ad-
A
Ut idem Mellilum dt JUSlM epncovos fecerii; ei de, jeclt.
bbitu ejui. « Defuncliis est autem Deo dilectus Pater Augti-
AnrtfTdbftTlnicSliicarriStibhTssexcferitesiifibrjiiarib; slinus [DCV], et pbsitutrl torptls ejus fbfas, ju.tta
Ati'gitsttniis,BHttSHiafiirTT Sfchiebiflcbptis, ofdihavilI ecdesiam beaibrttm aposteloruin Petri et Patill; cti-
&m epctitiȤ, MeTlitiirtif iaellcet el JusUihi : MeT- . jus supra meminlmtis, quia ea hecdiiin fmjrat pei-
litiilii qtliileiH «il prrijaicarittiihiproviiieirc brienia- fffCIS,fiec d dedicata. Moxvero ilt dedicata esi, iiitro
liUiri Sdx6iiafHi qtil famtjfisfj flil^ti) ctirifniirUuf a[ inlritiiHi,et itl [A/., irllattliti inj portictt illiiis aquilo-
Caritia [Al:\ C8ntib'j; el ijjsl fjrientali niafi cbntigiii; Jiali decenter e sepulitnil est! iti qua etiam sequeii-
dmnluhi sunt corpora tu-
qtiortim Hietfofiblil Lun&oma civiias esi. stipef fi-[ tihm afcliiepiscoporura
id
pam praefaii fluminis posita, et ipsa multorum em- rttiTlaia,prStef duoftith titntortitliodo, est, Tlieo-
pbiliirn [kl.\ em'()loridfri]pbputbrum teffa riiafique, dtJH.et Rfeffctualdi,qtlorum cttrpora [AL, 6m. Cor-
veHieriillim: iil tjufi vTaelicet gerite toric ieinpbfis, pora] Ih i(tsrt ecclesia posita stint, eo quod pfaedi-
SaUefcl rie'jJ8sitetfllfiefcri ex srifbfe Ricula fegnabal; cia t porttcits ptufa capere hequivit. Habei b*c iii
«
qiiahWs lub' BbleSlSle jioiitus ejusdein AediiDefcii, lR rriedlo pene stti, riltafe in ttonttre beati papre Grego-
rjiii brtiniHiis;tif sxspri clicttliiieit, usrjiie arj iefiiii- rli rjetlicaihtn; in quo per orrtnc sabbatttra; a pres-
riiim HiirhHf;^ [AL, Hiiriibfi] fiiiiiiiiiis, Ari'|ibftim bytero loci llllus s Ajgendajetffdra solemnlter cclb-
genlibus ibiberaliail fjbi vefb el liaec provincla vef- bratttur. Scriptuin \uo est in tmtiba ejusdetn Au-
biiiri veritrttis praedicanie Mellito accepit, iecit fex gustinl eriltaphium hujusmodi:
Aeditbeict ih civitSig LliiiiTbnla ecelesiam saVcii HICREQDIESCtf DOHNUS AUCUSTINUS
Piitill abbstbli; Iri q*HalScuriiseiTlsejiilcopaiis et ipse DOKUVERNKNStS iRCIUEPISCOPUS PlttMUS,
el stiKcesSbrese]3s fiatiefeht. Justtirii vero ih ipsa Qtti otUhhnc u beuto Gregovio-.Romdnwilrbisponti-
&cedirectus^et a f)eo operqtione mijaculoruin suf-
Crintia AiigUstlHusiejiiscbpiim iifdiriavii iH biviiate Aediiberclumregem, ac gentem illius ab tdo-
flbfuBfevi [Al., i1oi-o?efni], tjiiatii gefis Ah|i..'runi a orum cultit ad CfiWiii^dcfii perduxit, el compleiis
iullus,
jjfiiiiaFIBrjubriaarii illliiS ijiii ai&baiuf « Ilrof, Hib- in pace tiiebus officii itii; defttnctus est septimo Ka
lendas Junias, eodcm rege regnante.
fieiblettU cogriHtiTlliat;DiSiSt SiJteffi a fjbruvefiti
Itiiliibiis JiassiilinifeffrTevigifiii qiltitubf ad bccideti- CAPUT IV:
lefri; irl qba fei ABililberctecclesTambeati &Andreari Ut Lauremius culgt coepiscopis suit Scoltos unita-
femsqiifta: Ecglesiw.^et maxtwg iti 1'asclt.q ojbser-
apostoli fecii, qiit eilariT eftiscopis liiflusque liiljus .. vahio iequt mohuerit, ei ut Melliius Romam ve-
eccl&iaS dbha tfililla'; stciit et tfoftivefnensi.s [H., Q nerit.
DofbvefHlefisis],bbtulil: sed et lefritoria ac jibssgs- Succelsit [Ai.l add. auieni] Adgiislliib ih episfcb-
ps.erft; mio<.\a^ ^lectioiiern.putfrn; et pqssum ,ei d(j- ciat. CljrojjpJogia vftrtf.fmuMj^. Aqgiistini,,
beo prbfiteri, qubd in briihibiis qtios evblvi codtcious apud x scnptnres subjicitiir Clironico G. Tborn qjUj siiie
Lnifiis, rilihquafriulliihTitiveriicui liaecfclausula iioii ribibififj aiiclofls, sed ijiial fexcollalibhe apiiiiTetba-
adessei; Idquesine UllaHlendi aut ffaudis suspiciohfe. BuisseiUcloretn T. llelinbnu, si. motio .ejos liiefit
ldem eiiam Whelocum de tribus quos ille liabuit 0)SA, Xt. 0_^.,illa,..int|piauiv,^lij;o,iioI(igja e.xijibelybi^
niss. video testantem in epistola ad Dn. Simm. De- luro,Gregor'iiet Augustnii, eodem aniio, ilhus duidem
wes, dat. 26 Jan. 1650, quae' habelur in Ampli-simo iv iuiis Maftil lefia' sexta; iiujus vefo vii Rrif. Jliiiii
Thesauro Hon. domini Roberli comitis Oxou. Ibi leria qUaH.1;SHntisttuieth Cst <605.Wliat lonus dtibs
pofrb AugUStiriimihlShdri sine ctilprj alid.Uarlblatis, characteres proferLpro.<a,iJ.,SOIi^sed uims, j.ieiiipe
qhajsliohi db caedeitibriachohirii resporideT; I Se fJes- il|f de Gregorio^ quein Wli.iir^loii.iis c^rijssiiinun yul.l,
cire : sed ex bmTssTbbeSaibnicd lilliil argtieiitflim esi difecte cbntra Bedarii, ijiii Gfegbfii ibofiein jibiiit
esse. Quia moris est Paraphrasti in qualibet fere ari; 60B; slUef 68l bx ^fi-bwj fcSlcilliiti ChfSHico W:
liiiea tolleffe';el Siilillideadtlefe. i Itd ille. Tbtirni; x Script.) p: 1763; ,ubi,.AugusUni oliitujil
a Hrof. Harpsfeldius
adf hpc^iioraen^ ail. < Quae poiiit feria terlia, licet Cbronologia supradicta e i|ua
adlmc familia, aut ejtisdetn sajteiii. ribnjiriis, apiiii Tli.bThcbnioiiiillrlsiHim lialiuil, Clife exHibet feriam
Cauiiarios resldet, Jj, ItfAil Aiii; iiiribfaflb 1iiymen , quarlahi, laiii iii ediliohe x SeiTfllbrum; p. 2229,
loci bUtD'ur,oi'r6vis:Cliafireariliquaj lh texiu Hrbf-nn diiatii iB nis. L t. C. Criheludd rgiiur AiigiistihiJiH
fensi ahie BOeaiiiibi spfiptai liabisfiiHrofbrevi, civi- oiSiisseafi. 6fJ5- vii Kal. Juhii reffattjuartii.
tdi pibt lii tattb. Pedi. siatibnuiii iiiiiitafiuin <Jbedicdifc Aii. fcsiii.
Rbm. libdeih aritio.
|' pipuiium. Hsefe
b S.Andrece. iiesjiectti lidbitb ad, rab'fiaiiefi|itti g
^bjtictisi jiortichs erat ih vetefi ccclesia
quoc Augtislinus el socii ad praiaicaiiaiifn iiiissi surit. dui htiiic etit cafieiia'8: VirglnU. TdoltN.
Defunclus esl. .Anntim Augiistiin eiiibfuialein s Agendw. Sic el iu, cohcillrJ Cio^eslibvferisi ah.
Betja iiol! jit>],'t '""e 9,';li' est vafielas opiriibniiin, 747.. « Sepilincf deciiiib cohVtitiittim eSt }ifajcepio ut
quas bijiries recbiisere ri.oii opiis est. ciioi tfeda eas dies natalitius beai! jiapiij Gregofli, et dies qiibqtie
ijj(angusiuii^re<Juxefit. Saui aii.. 60=4Aujitistinus of- depbsilionis, qiij esl vn Kal. Junii, S. Augustirii ar-
qinayii 51e'lli(uiii|i Jbsiiiiii ejiiscbpbi \[ii, Sj. Ais. cfiiep. atqiie coiifessbris' qui ^eiiiTAnglbfuiil inissus
op.iayo Pljbcatis. indictipiielS, qu.i est iui. 610, a ijr^eia^O ,papa el t Paire iitistrd Gre^oHb sCieiitiain
Meliitus detiilit iUieras (toiiia a',j)<ipa' tioiiifacib ,aa iiifef. Ba.iiusniisacfaiiieritbrii, et cajlestls liatrise iio-
arcliiepiscopuni Laufeiitiiiiri. jntfa Iitiii6 igiliif ter- tiiiajii pmiiiis tidiulit; rib oiliniblis,- sjcut uecet; ho-
mraum ^ecfessee'5tfuissii ariiiufB qrio Aulhsilliiis yi- nb^ilfce veiterartltil'; Ita lit iiterqtie dies a'Ufecclesia-
yus et iiiofltiiii esi. Mabilloiiiiis, e lalielia Caiiiiiar. siicis e.t iiiiinasterialibiis feflatus llabeattir, riouien-
Hgnl^A.ilfcj.i,;i(il$&, cillcui.at aiii an. iitJ7, atldeiisJe- que ejiisdem beati fatris et dd6ttiris-hoslH Atigttsiiili
^eiidain Elierisefn, qu;i illa ecclesia ab Augustino in Litanire decantatione, post S. Gregorii' vdtatlb^
fumJata traditur an. 607. Sed boe adeo fabidoslirn' netii seifijSefdicdtir. i SPELU.;C6nc.<tbin': I; ji. 250.
apparei,ut etiaui Canluariensi tradilioni injuriam fa-
87 IJED^: VENERABILISPRESBVTERl OPERUM PARS IV. - HISTORICA. 8»
patum Laurentius [DCV], quem ipse idcirco adhuc jA ganum episcopum in hanc, quara superlus memo
vivens ordinaverat, ne se defuncto stalus Ecclesiae ravimus, insulam, et b Golumbanum abbalem in
tam rudis, vel ad horaro pastore destitutus, vacillare Gallis venientem, nihil discrepare.a Brittonibus in eo-
inciperet. In quo et exemplum sequebatur primi rum conversatione didicimus. Naro Daganus episco-
pastoris Ecclesiae, hoc est, bealissimi apestolorum pus ad nos veniens, non'solura cibum nobiscum, sed
principis Petri, qui fundata Romae Ecclesia Christi nec in eodera hospiiio quo vescebamur, sumere vo-
Clementem sibi adjutorem evangelizandi, simul et luil. > Misit idem Laurentius cum coepiscopis suis,
successorem consecrasse perhibetur. Laurentius ar- etiam Britlonum sacerdotibus literas suo gradui
chiepiscopi [AL, archiepiscopatus] gradu potilus eondignas, quibus eos in unitate catholica conflr-
strenuissime fundamenla Ecclesiae, quas nobiliter mare satagit [AL, sategit]. « Sed quantum haec
jacia vidil, augmentare [AL, augmentari], atque ad agendo profecerit, adbuc prresentia tempora decla-
profeclum [AL, perfectum] debiti culminis, et crebra rant.
voce sanctae exhortationis, et continuis piaeopera- His lemporibus venit Mellitus, Lundoniae episco-
tionis exemplis provehere curavit. Denique non so- pus, Romara , d de necessariis Ecclesire Anglorum
lum novae qure de Anglis erat collecta, Ecclesir» cu- [AL, add. causis] cum apostolico papa Bonifacio tra-
rara gerebat, sed et veterum Britlauiae incolarura, IB ctaturus. e Et cum idem papa reverentissimus cogeret
necnon et Scottorura qui Hiberniam insulam Britta- synodum episcoporum Italiae [AL, in ItaliaJ, de vita
nire proxiraam incolunt, populis pastoralem impen- monachorum et quiele ordtnajurus, et ipse Mellilus
dere sollicitudinera curabat. Siquidem ubi Scottorum inter eos adsedit anno octavo imperii Focatis prin-
in praefata ipsorum patria, quomodo et Brittonuro cipis, indictione decima tertia, terlia [AL, quartaj
in ipsa Britiania vilam ac professionero minus eccle- die Kalendarum Martiarum [DCX]: ut quaeque [A/.t
siasticam in multis esse cognovit, roaxime quod i quaecunque] erant regulariler decreta, sua quoque
Paschaesollemnitalem non suo lempore celebrarent, auctoritate subscribens confirmaret, ac Brittaniam
sed, ul supra docuimus, a decima quarta luna usque rediens, secum Anglorum Ecclesiis mandanda [AL,
ad vicesimam dominicae resurreclionis diem obser- mandata] atque servanda deferret, una cum epistolis
vandum esse putarent; scripsit cum coepiscopis quas idem pontifex Deo dilecto archiepiscopo Lau-
suis, exhortatoriam ad eos epistolam : obsecrans eos renlio, et clero universo, similiter et Aedilbercto
el conteslans uniiatem pacis et catholicas observa- regi atque genti Anglorura direxit. Hic est Bonifa-
lionis cum ea qure toto orbe diffusa est Ecclesia cius, quarlus a beato Gregorio Romanaeurbis epi-
Clirisli, tenere.; cujus videlicel epislolae principium scopo [AL, episcopus], qui impetravil a Focate prin-
hoc est: " cipe, donari EcclesiaeChrisli temptum Romae
quod
« [DCIX.]< Dominis carissimis fralribus episcopis, Pantheon vocabalur ab antiquis , quasi simulacruin
vel abbatibits per universam Scotiiam, Laurentius, esset omnium de.irum : in quo ipse, eliminala omni
Mellitus et Justus, episcopi, servi servorum Dei. spurcilia, fecit ect esiam sanctaeDei genetricis,atquc
< Dum nos sedes apostolica, more suo sicut in oranium martyrum Christi; ut exclusa niiultiludine
universo orbe terrarum, in his Occiduis parlibus ad daemonum, multiiudo ibi sanctorum memoriam ha-
prxdicandum gentibus paganis dirigeret, atque in beret.
hanc insulam, quae Brittania nuncupalur, contigit CAPUT V.
introisse anlequam cognosceremus : credentes quod
Ul defunctis Aedilberctoet Sabercto regibut, tuccet-
juxta morem universalis Ecclesiae ingrederentur, in tores eorum idolatriam resuscitarint, ob quod et
magna reverentia sanctitatis tam Briltones quam Mellitus ac Justus a Briltania discesserint.
Scottos venerali sumus; sed cognoscentes Brillones,
1 Anno ab incarnatione dorainica sexcentesimo
Scottos meliores putavimus. Scottos vero per » Da-
a Daganum. Is e monasterio Banchor Hibernico, quidam in prosperam partem.
episcopus Scottorum legaius est, ut perhibent, ad D <iDe necettariik. Quae fuerint illa necessaria Beda
conferendum cum Laurenlio de rebus inter Ecclesias I non dicit. Supplet hunc defectum Baronius e legenda
contfoversis. Euradem arbitror, dum abbas lantum S. Edwardi, de qua vide G. Malmsb. de .Pont. n
esset, reguiam S. Molvae vel Lugidi Gregorio papaj sub initium, et Mellitum profectum vult ad consu-
obtulisse, nam levia sunt quae objiciuntur. Scripsit lendum de variditale consecrationis ecclesiaeWest-
etiam, ul Baleus auctor est, ad Brittanorum Eccle- monasteriensis per manus Petri apostoli, iu quo pau-
sias librum unum, quem si quis vidisset, plura et cis, ut puto, satisfacit.
certiora de Dagano haberemus. 6 Et cum idem. Fortuitus prorsus videlur Melliti
b Co/unu»anttm.Htec prrejudicia Columbanus non advenius quoad hauc synodum. Vita eliam quiesque
solum per Brittanias, sed eiiam in Galliis relinuit. monachorum de quibus cogebatur synodus non ma-
Imo et discipuli ejus lonsuram aliosque ritus Hiber- tangebat Anglicanam, quaro aliam Ecclesiam.
nicos mordicus tenebant. Euslasius successor in Eis edcum ibi interesset Mellilus, suffragium dedit, et
mon. Luxoviensi, factum defendit, sed conscius decreta doraum relulit, una cum litterisad Laureri-
scandali tollendum postea laboravit, et regulas SS. tium el Aedilberclum. Decrelum synodi el lilleras
Benedicti el Columbani ad unitalem reducere cona- ad Aedilberctuin vide in append., n. 11.
tus est. Noia Vilam Columbani editam esse Basil. * Anno ab I. D. DCXVI.Sic habet Tr., pro quo
etColon. inter Opp. Bedae tora. III, licet Jonas rao- mendose in edit. ucxiu, mulata, ut saepe lit, in bina-
nachus Bobiensis seipsum in praefatione auctorera rinm quinarii noia. Anniim 616 habef recapilulalio
profiteaiur. ad linem Hist. Timide Aliredus rex in Versione Saxo-
» Sed quantum. Nescio unde boc inlerprelantur liica, cir<:aG16.'Ciiii'i'L.
89 SECT. III. — IHSTORIA ECCLESIASTICA. 90
«decimosexlo, qui est annus vicesimus primus ex quo _.__Vurtigerio] Brittaniam primus intravit, ut t supra
Augtistinus{.4/. add. episcopus] cum sociis ad prae- retulimus.
dicandum genii Anglorum missus est, Aedilberct rex At vero post mortem Aedilbercti, cum fllius ejus
Canluariorum, post regnum lemporale, quod quin- Eadbald regni gubernacula stiscepisset, magno tenel-
quaginla etb sex annis gloriosissime tenuerat, aeterna lis ibi adhuc Ecclesiaj cremeqtis detrimento fuit. Si-
caclestis regni gaudia subiit: qui tertius quidem in quidem non solura fidem Christi recipere noluerat,
regibus gentis Anglorum, cunetis anslralibus eorum sed et fornicalione pollulus est laii, qualem nec inter
provinciis qnae Rumbrae fluvio et contiguis ei termi- gentes auditam Apostolus testalur, ita ut s uxorem
nis sequestrantur a borealibus, imperavit; sed pri- pairis haberet. Quo ntroque scelere occasionem de-
mus omnium caeli regna conscendit. Nam prirous im- dit ad priorem vomilura revertendf, his qui sub im-
perium hujusmodi Aeili rex Australium Saxonum; perio sui parentis, vel favore vel timore regio, lidei
secundus Caetin rex Occidenlalium Saxonum,qui etcastimoniaejura susceperant. Nec supemoeflagella
Iingua eorum Ceaulin vocabatur; tertius, ut dixi, districtionis -perfldo regi castigando et [AL, vel] cor-
Aedilberct rex Canluariorum; quartus Reduald__rex rigendo defuere : nam crebra menlis vesania et spi-
Orientalium Anglorum, qui eliam vivente Aedilber- ritus imihundi invasione premebatur. *
cto eidem suae genti ducatum praebebal, oblinuit; jB Auxit autem procellam hujusce [AL, hujusmodi]
quintus Aeduin rex Nordanhymbrorum gentis, id est, perturbationis, etiam mors Sabercti regis Orienla-
ejus. quae ad borealem Humbrae fluroinis plagam ia- lium Saxonum, qui ubi regna percnnia pelens, tres
habilat, majore potenlia cunctis qui Brittaniam iu- suos filios, qui pagani perduraverant, regni lempo-
colunl, Anglorum pariter el Britlonum populis prae- ralis heredes reliquit, cceperuiil illi mox idolatriae,
fuit, praeter Cantuariis [AL, Cantuarios] lanttwi; quam vivente eo aliquantulum intermisisse videban-
nec non et MevaniasBritionum insulas, qure inler tur.palam servire, subjectisque populis idola colendi
Hiberniam et Britlaniam sitae sunt, Anglorum subje- liberam dare liceiitiam. Cumque viderent poniilicem
cit imperio; sextus Osuald et ipse Nordanhymbrorum celebratis in ecclesia missarum solleraniis, Eucbari->
rex Christianissimus, hisdem flnibus regnum tenuit; sliam populo dare, dicebant, ut vulgo fertur, ad eum
septimus Osuiu [AL, Oswi, Oswin] frater ejus, tequa- barbara inflali slultitia : < Quare non et nobis porri-
libus pene lerminis regnum nonnullo tempore coer- gis panem nitidum, quem et patri nostro b Saba [AL,
cens, Piclorum quoque atque Scoilorum gentes, qiwe Saeba], sic namque eum appellare consuerani.dabas,
seplemtrionales Briltaniae fines tenent, maxima ex etpopulo adhuc dare in ecclesia non desistis? t Qui-
parte perdomuit, ac tribularias fecit. Sed haecpost- bus ille respondebat: < Si vullis ablui fonte illo sa-
moduro. Defunctus vero est rex Aedilberct die • vi- G . lutari quo paler vester ablutus est, poteslis etiam
gesima quarta mensis Februarii, post viginti et unum panis sancti, cui ille parlicipabat, esse parlicipes:
annos acceptae fldei, atque in porticu sancti Hartiai, sin aulen lavacrum vitae conleronitis, nullatenus va-
intra ecclesiam beatorum apostolorum Pelri et Pauli letis panem vitae percipere. > At illi: < Nolumus,
sepullus, ubi et Berctae condila est. inquiunt, fonlem illum Intrare, quia nec opus illo
Qui inter caetera bona, quaegenti suae consulend» nos habere novimus, sed tamen pane illo refici vo-
con/erebat, etiam d decreta illi judiciorum , juxta lumus. i Curoque diligenter ac saepe ab illo essent
exempla Roraanorum, cum consilio sapienlium con- admoniti, nequaquam fleri posse ut absque purga-
slituit; quae conscripta Anglorum sermone liactenus tione sacrosancla quis oblalioni sacrosanctae com-
habentur et observanlur ab ea: in quibus primitus municaret [AL, communicei], ad ullimum furore
posuit, qualiter id emendare deberet, qui aliquid re- commoti, aiebant: < Si non vis adsentire \AL, ad-
rum vel Ecclesiae, vel episcopi, vel reliquorum ordi- sentiri ] nobis in tam facili causa quam petimus, non
nuro furto auferret: volens scilicet tttitionem eis, poteris jam in nostra provincia demorari. > Et expu-
quos et quorum doctrinam susceperat, praestare. lerunt eum, ac de suo regno-cum suis abire jusse-
Erat autem idem Aedilberct filius Irminrici JA(., runt.
Hirminrici], cujus pater Ocla, cujus pater Oeric [AL, [DCXVU.] Qui expulsus inde, venitCantiam, trac.a-
Orric], cognomento Oisc, a quo reges Cantuariorum turus cum Laurentio et Justo coepiscopis, quid in bis
solente Oiscingas cognominare. Cujus pater Hengist, esset agendum. Decretumque esl communi consilio,
qui cum iilio suo Oise invitatus a Vurtigerno [AL, , quia satius essel ut omnes palriam redeuntes, libera
» Decimosexto. Al., tertio,
teplimo, a similitudine re coactus est imperfectum.
e Oitcingai. Patronymicum Saxonicum , ut Geuit-
numeralium ui, m, mi, in Codicibus antiquis.
,' b* Sex. Al., tribut, eodem quo supra errore. ting, Wodening, Aetheling, eic.
Vigetima quarta. Al., vigetima teplima, eodem ' Supra. i, 15.
quo supra errore. s Uxorem patrit. Posl mortem Berctaealiam duxe-
I <tDecreta. Restant adhuc haec decreta in celeber- rat ^Edilberctus, quam historici eb incestum nullo
rimo textu Rotfensi, quein Ernulfus episcopus reli- dignantur nomine.
_quil. Eorum exordium Spelmannus edidil Conc. I, h Saba. Saxonibus antiquis nomina abbreviare ac
: pag. 127. Reliqua Hictesius in suo Thesauro Diss. contrahere non insolitum iuit, sic Cuthulfum et Cu
' Epist. pag. 89. Novara edilionem molitus esl Elsto- tbwinum in Cuiham, Ceolricum in Ceolatn, Saberluun
biuswsed raorie praereptusprxclarum opus relinque- in Sabam, etc.
91 BEDiE VENERABILISPRESBYTERl OPERUM PARS IV. — HISTORieA. 92
jbi menle Domino deservirent, quam inter rebelles A noluerunl, i iolatris magis pontificibus servire gau-
fldel barbaros sine fructn residerenl, Discessere ita- dentes. Non enim lanla eral ei, quarita patri ipsius
que primo[Af., primi] Mellittis ae Jusius, atque ad regni potestas, ut etiam noleniibus ac contradicenti-
partes Galliae successere. ibi reruht flnem exspectare bus paganis autistitem suse posset Ecclesiae reddere.
disponelifts. Sed noii niullo [Al. add. post] tempore Verumtamen Ipse Cura sUa gente; ex quo ad Dorai-
qui pfteconem a se veriiatis expulerant [Al.-, depule- ntnn conversus est; divinis se studuit mancipare
rant], daeraonicis cultibus impune serviebant. Nam pi aeceptis. Denique et in monasterio beaiissiihi apo-
egressi contra gentem Geuissorum in prrelium, omnes stolorum prlncipis , ecclesiam sanctre Dei genitricis
paritef cum sua roililia corrueruut; nec, licet aricto- iecit, quam consecravit archiepiscoptis Mellitus.
ribhs perditis. excitatum ad scelera vulgus potuit re- CAPUT tll.
corrigi [A/. corrigi], atque ad simplicitatem fldei et ti Meiiiius episcopus flammas ardentis suw ckitaiis
caritalis qu* est in Christo; revocari. ordn&b'reMihxeril.
CAPlJf tL flob eiiiiii reiriarite' rege [bcxix] iiealus arcbiepiscb-
17« correplu» ab aposioio Peiro Laireriliui 2E'6d- ptis' Laureiitiiis fegiiiim b caeleste cbiisceiidil, atijue
balMhi Be<jetnM Cftristiitii cHnveHerU;qui mox i< ih ecclesia el mbiiasterib isaricti apbstbii Petri juxta
Mellilum eiJuttumadprwdicandUmreiiocaverit. I
pfajdeceisbfehi stium Aiigustiiium sepuiius esl die
Chm verb et [Ai. dm. et] LaUrerltltiS Mellittirri qiiarlb Nbriafuin Fgbfuariariiiri : pbst quein [AL,
Justilrtlqiife seculufus 4c BfiUanirirh feitset teTicttirus' pbstqiiaiii] Meliiius, qui erat Luridoiiiaj episcopus,
[DCXVII], jussit ipsfi sittl fibble iri ecclesla' bcatoflllri sedehi Dbriivefiierisis Ecciesiae tertius aii Atigustino
aposiblofum Petfl 61 Paitll de qda fretjiiShtgr jara Stiscepit: justiis atiierii
• adtitic siipefstes - Hrofensein
< "
dixirhtls , SlratUfii parari; Iri ijbo culii JiOst ffloltas' regebal Ecclesiam, qui cum magna Ecctesiam"' Apgto-
'•Ait<t t* .,<'.• --•: •' •• ••• <
preco^ac lafcfjlnas ad Ddffiihufh[A(:Deilrtl]pfSstaili riibi cufa ac iatlbre gubernarent, susceperunt scripta
Ecclesite' fusas ; ad qtiiesceiidutn tilembra pbstlisstet extibftatbfia a pontifice Rbniaiiaeet apostolicae sedis
atque obdorfnisset, appariilt bi beatlssTriiusrtpbstolb - Bbriifacib,qiii post fieusJedit Ecclesiae pfaefuit, anno
rum prlnceps; et tnulto lllum teiil|jore sect-etaertbctli'< iiicafiiaiibtiis dbiiiiriicae sexceiilesimb decimb riono
flagellls « artioribus afuclens; sciseltabatur apHstb- [AL, octavb]. Erat auteiri Mellitus corporis quidero
lica dlstrlctione, qtiare gfegeffl queitl SilJIIpse cfedi- inflrraitale, id est podagra, gravatus, sed mentis
derat, retihquefet, vel clii pastdriliil oves Cltfistl ill1 gressibits sanls [AL, saiius], alacritcr terrena tjuae-
roetiio lupordm pbsitas fuglerts ipse Hihiitteret. < Ati1 que iransiliens, atque ad caelestia semper ainanda,
mei; inqilit; ttblitus es bxerrtplf, qill prO t»afvulii1C j petenda et qururenda pervolans. Erat carnis origine
Cliristi, qobs trlibi In indlciurh Slite dilectJbhis*cbifli nobilis, sed culmine menlis nobilior.
nfciidateral; vincula, vfelbferS,cafrcefesi;adflifclidneJi I Deiiique iii uriurii viritilis eiiis, unde caeiera iritel-
ipsatll pbstrertib ntbriem ; tribrtem attletn cHlcis; ab> ligi pbssint, lestiinbhiuin feicraui'; ieriiporb quodam
iritldelibus et initnicis Christi Ipse cttrh Cflristo cBTO- civitas Doruvernensis per culpam incuriae ignl [AU
nandds perttili? » llis betiil Petrl liagellls slmnl ett igliij]fcbffepla, cfelifeseeiiiibiis ccepit flairiihiscbrisu-
tjtlHiriatlbtiibiis animatus fsmuliis Christi Latireittius,'< ifll: quibtis clitHHullb arjudfrim iiijefcttiposset aTlrjiiis
moxtnane faciovenit ad regerti, et retecto [ALt ejecfb]] rjbSiste'frJ;]iTinqiibcivUatil fcsseijiafs vastrita hbri ihl-
vestimeitlO quantis esset verberlbus lacerrtlUsosieit-- illfiia; aiqile ali etiiscopiu-m" jureTis se fiaihlha dilala-
ilit. gui multifm miratii*; et lltquirfensquis tariio vlro> m, cmimn ^iscbpu^ ui mmm; ubi liumahuin
tales susus egset ptagas tnfllgere: Ut audivtl qui»i dfjfefat; auxlliuni, jiissit se bbviriiil gsfcvieiliibtTs , et
su* causa salutis episwpu* 3b apoltblo GtirisTiiantai htic illiictjlievoTrtritibusighium JjlbbisbiTrfi. fcraf aii-
esset loflnenta plagdsqtlfe pefpesstis; extimuit rtiut-- tfcth febItjfcinbi ilaitiiiiariira ihipellll mrixifHeincuhi-
Nim. atque atiatbefciatiiflto' omhl idtoiatriaectlltii, ab-- beba-tj IrtrJftJritliil bedtrjrtiiri qiiiilUor' Cofbuatdfutri.
dicato connubio non legitimo, suscepit fidem Clnistl;; Ibi perlatus obsequentum mantbus episcopus; ccfepit
et baptizatus, Ecolesiaa rebus quanturo valuitj ini 5 ol ando perictilum ihflrmuS abigere; quod Itrma for-
omnibus consulere ac (avere curavit. Misit eliami liura manus multum laborandd nequiverat. Nec md-
Galliam, et revocavil Mellitum ac Justum, eosquei ia. veutus qui a meridie tlans. urbi [AL, ulii] incendia
ad suas Ecclesias libere instituendas [At. reslitueu- sparsera.tj conlta nicridiem reilexus, prirao vim sni
das; ai., instruendas] redire praecepit: qtii post an- furoris a lajsione locoruin qure contra erant, abslra-
nuro ex quo abierunt, reversi sunt [DCXVIU];etl xii. ac niox fuiHiitus qttiescendoi, tlanimis pariter so-
Jiis tis quidemad civitaiera Hrofij cui praefuerat, re- pitis atque extiticlis cohipescuit. Et qtlla vir Dei
diit, Mellitumvero Luhdbnlehsei eTpiscti_iQm fecipefee igne diviriaecaiilatis ibftitei afdebai, quia [Al., qui]
» AffwfiJii*'.Sic ai:., acrioribut, Laurejaio uqti.exsiai, Mo.lamis auieni.vidit etCap-
b CwTesieconscenaii. mss,,,ye|.i
l'deiiiGotseiintisqui _4u^iistiijiji ftrjiviiis aiibreviiivit. Dicilur.Laur.eiitilis ribn sotuin
Viiam et translationeii) scripsil, scri|isit ei Laiireutii,i, Hiieras sciios.i^se, serl iief etiatn ip S.cpljaiy susce-
Melliii et alibnini. Fuit illeGotseliniis, iil. obiter tli- jibsfc, ei syiip.iiujn iii-Tiis^ia,Maiiiiia len(ii»se ad pa-
cain,, iironadius liefiiliiahus, qiiLiii Aiigliaivi an S.i. fceiil EctTesiaruiii stabilLeiitJaiii,.ei multa iiiiracula
Aiiseiiub Caiiliiaf. evbcitus. Kiiiriese.aJjiriiiiiii.i, i, u,n'(le(jijaqi|e jierp.eirassef de qiribus, jiibjiji), tieda.
'-
deinde Doruberniaj consedit. Ilujus auiitbris ci bpfe'- Metiibriiiejti^ iilMafiyibibgiis celebfatur 2 Febf.
ris nieminii W. Malm. de Ponl. Quod scripsit dee
03 SECT. itf. — HISTtDtllAECcLESIASTICA. U
tempfeslatfespotesiaium aefiafuhi a sua siiorurhque A . fralernitas vestra perduxerit. Qua ex re de lorigani-
lresiohe cfbbfis bfatiohibite vel exlioriaiibnibiis repel- iniiate clementire crclestis certara adsumentes lidu-
lefe cohsUeverat, fheritb veiiiis iTammisqiie mundia- ciain, non solnm suppesitarum ei gentiura plenissi-
libus Jifaevalere, et iie sibi suisque hocerent, obti- mam salutem , immo quoque viciiiarum , vestrai
nere botefai. prredicaiionis ministerio credimus subseqtiendam :
Et llic ergo po^iqiiarriaiiiiis quinqiie fexit feccie- quatenus, sicut scriptum est, consummali operis
siam, Aeodbaldo regnaute migravit ati caelos, sepul- Vobis merces a retributore omnium bonorum Domino
ttisqtie est ciihi ^aifiiilis suis in sajpedicto mbnasterio trihuattir. Ei vere per omnem letram exisse sonura
et ecfclesiaberiliss.ifii apbstolbrum principis, anno ab eorum, et in flnes orbis lerrre verba ipsorura, uiuver-
incarnatioiifctTomThisexcentesimo vicesimo qriarto, salis gentium confessio suscepto Christianre sacra-
die dritavb lialfciiiiafumMaiaftiin [AL, Martiaruni]. inento fidei protestelur [Al., protesiatur].
CAPfJT Vlil. < Palliiim prajlerea per latoreui privsentium fra-
Ut Bonifacius papa Jqsto successori ejus paliium et lernilati tuaj, beni^nilatis studiis iiivhali direximus,
episiolam miserit. quod yidelicel tanlum in sacrosanclis celebraudis
[bcxxiv.] Cui staiirii successii in ponlificaium Ju- , mysteriis utendi licentiam imperavimus : conceden-
sius, qui erai Hrofensls Ecclesiae episcopus. Uli B tes eliam tibi ordinaliones episcoporum, exigente
aulehi Ecciesiae Roinanuiii pro se consecravit epi- opportunilate, Domini praeveniente misericordia ce-
scopuin, tiata sibi bfdinandi episcopos auctoritaie a lebrare : ita ut Christi Evangelium pluriraprum ad-
pbritiiice Bonifacio, quem successoreni fuisse Deus- nunciaiione, in omnibus gentibus quse necdum con-
dedii supra memimmtis ; cujus auctofitatis isla est versre sunl, diiatelur. Studeat ergo tua fraternitas,
forina : hoc quod sedis apostolicae humaniiaie percepit, in-
< Dileclissimo fralri Justo, Bonifacius. Quam de- tenierala menlis siuceriiale servare. Intendeps cujus
voie, quamque eliain vigilanter pro Chrisli Evange- rei simililudine tam prajcipuum indiiinentuni humeris
lio elaboraverit vesira fraterniias, non solum epi- . tuis bajtilandum susceperis. Talemque te Doroini im-
stolaea vobis iiireetoe lenor, immo indulia desuper plorata clementia exbibendum sti.ide, ut indulti mti-
opcri vestfo perfectio indicavit. Nec enini omnipp- neris prrerni? uon cnm realitiidine, sed cum com-
ieris Deus, aut sui nominis sacrarnentum, aul ve-tri moilis aniroarum, ante tribuual summi et venturi
Fructiihi laboris deseruit, dum ipse prajclicatoribus Judicis reprrcsenies. Deus te incoluroero custodiat,
Evangelii fideliler rcpromisil: Ecce egfi vobiscum dileclissime frater. »,...
sum omnibus diebus usque ad consummaliotlemswculi - CAPUT IX.
'» De imperio regis,Aeduini, etnt vcniens ad evangetizan-
[.41., niundi] [Malth. xxvm, 20). Quod specirililer (iiim ei Puulinus, pr/mq filiam ejus cum aliis frfei
injunclo vobis minislerio ijiis clementia demonstra- Chfistianw sdcrdirienlisimbueril.
vit, aperiens corda genlium [AL, gentililim] ad susci- Qdb ieinjibre eiirtih' gefis"^brdahliymbforiim, hor.
pjeiiduiu prajdieatjpnis vestrae singulare mysteriuiri: fcst, ea haiio Ahgloftirii ijuaead aqniloiialeiii Humbrae
Magno enira prajpiio a fatigionun veslrorum deleclti- fltihTihisplagrim habitabat; cum fege siib Aediiino,
bilcm cursum . bonilatis suae stiiTngiis illustravit; Vefbuni lldei
pfaedicanle P&uliiib; fcujiissupra iiieiiii-
dum creditoruin yobis talentorum fidelissima: nego-
hirhiis; siiscepii [DCXXV].Cbi virJelicel fegi iri-aiisjii-
tiatiopis ofticiis uberem friictum impcndens, ei, qood cium suscipieiidre'(idbi el feglii cseKslis, pblesias
signare possetis niuliiplicaiis generatioiiibus praepa- fctiaui terreni creVerht imperii : ita lii, qiind nemo
ravit. Hocque eiiam illa vobis repensatione collaturn
Anglbfura aihtefciliii[Al. ad'd. iefcit], blhnes Britlaniaj
esl, qua [AL, quij injuncto miuisterio jugiter. persi- liiies, vel ipsbrulh irel Grittbiiiini provlnciae lia-
laudabili qiia'
stenlcs, patientia redemiitionem gemis biiarit [At., iialiiiabahiur], suii iiitione iteceperit. Quin
illius exspectastis[A(.;exs|iectaiis],et veslris iit [iro- btc Slevilhias
ficerenl merilis, eoHiittcst saivdtio bropiriala; dicente . liisiilas, siciit et siipfa dbcuitmts, im-
pefio stiiijiigavit Afigibrutii ': qiiafiim pribr qnre ad
Domind: 0"» perseveraverit usque in jinein, iiic sat- D riiisifuni festel sitti
riiripllbr, et frugum pfbventu at-
vus erit (Jfaitli-xxiV, 15). Salvati efgb estis spe pa-
,]ue ubeftaie felicinf; hongeiitafiiiii sexaginta fariiiiis-
lietitiaj , et tolerantire virtule, tit ihfideJiuiri fcorilli riiiri iiiensiirain ,
jiixtri nestiiiiatibneih Ahglorum; se-
naliirati ac superstilioso itibrbb pUrgiila, itii borlic- fchritlEltffccelitrifuniet Uilra
spaiiiifn iehei. -
qhferljiiiilrhiiSerifcordiam Srtlvatoris. Suscepiis nani- Huif atitein ^eiiti bfcfcaslofuit percipieridaj (idei,
b
que apicibtis hlii liostri Adulvaidi regis, reperimus qiiod praSfatu^ rex ejijs, cbgiiatiohe junctiis esi regi-
quanlri saeri eloijuii efuditione, ejus aiiiniuiii ad EuS Caiiliirifibfiim, accepia iii conjugem Aetlilbergae
verae conversionis et indubilatre fidei cfedulittilein
fiiiri Aeaiibercli regis, qiir» alio nomiiie Taiae [Al.
a Faligiorumvestrorum. jSic Tr, Fatigia dixit Be- filio el successore Aedilbercti; qii@hi iiomine
da faiigatibnes iri laboribiis bfb aniinaruqi incro pitis, Auduvaldi papa saepiusvocat:
sufecepiis: quairi nos vofehi, ficet p,eregr|iiaiii reii- . «, Mevdnias. Caiitbtlenus dicil Iegi dbiiere Mena-
iiuiiinis , prb e'a qiirb.est jn Vulgaiis., fastigiorum uias j ct lorte uoii inale, sed veftthi est taiiieri, qiiod
vesii-qrunt. {n ms: S. fterniarii de Pratis lego fatiga- ipsp fatetlir, Mevaniasin OodiclbUslegi, sic ehim ve-
tioiium vesiraruni: CHIFFL. > „ .._.-. tusiissimi se habent mss. Nou Opus festUicfcrefit-iorehi
b Aduivdidi. (Al'.',AdMvaidLEdilvaldi, fethelvattfi} insulam hodie Anglesey; seciiiidaui Man appellari.
Eadbatdi.) Idem est cuiii Ebdiialdb praeceiieutis ca-
95 BEDJE VENERABILISPRESBYTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 96
TateJ vocabatur. Hujus consonium cum primo ipse A d manum quo regem a nece defenderet, mox interpo-
missis procis a fratre ejus Aeodbaldo, qui lunc suit corpus suum ante ictum pungentis : sed tanta vi
regno Cantuariorum prseerat, peleret [AL, petierat]: boslis ferrum infixit, nt per corpus militis occisi
responsnm est, non esse licitum Christianara virgi- eliam regem vulneraret. Qui cum mox undique gla-
nem paganoin conjugem dari, ne fides et sacramenta diis impeteretur, in ipso lumultu etiam alium de mi-
crelestis regis consortio profanarenlur regis qui veri liiibus, cui nomen erat Frodheri [AL, Fordheri], sica
Dei cultus esset prorsus ignarus. Quaecum Aeduino nefanda peremit.
verba nuncii referrent, promisit se nil omnimodis Eadem autem nocte sacrosancta Dominici Pascbse
contrarium Christianaefidei quam virgo colebat, esse pepererat regina filiam regi, cui nomen Eanfled.
facturum : quin potius permissurum ut fldem cul- Cumque idem rex, praesente Paulino episcopo, gra-
turiique snae religionis cum omnibus qui secum ve- tias ageret diis suis pro nala sibifilia, e conlra epi-
nissent, viris sive feminis, sacerdotibus seu minislris scopus gratias coepit agere Domino Cbristo, regique
more Christiano servaret. Neque abnegavil se etiam adstruere, quod ipse precibus suis apud illuro obti-
eandem subilurum esse religionem; si tamen exa- nuerit, ut regina sospes et absque dolore gravi sobo-
minata a prudentibus sanctior ac Deo dignior posset lem procrearet. Cujus verbis delectatus rex, promisit
inveniri. g1 se abrenunciatis idolis Chrislo servilurum, si vitam
Itaque promittitur virgo, atque Aeduino mittitur, sibi et victoriam donaret pugnanti adversus regem,
el juxta quod disposituni fuerat, ordinalur episcopus a quo homicida ille, qui eum vulneraverat, missus
vir Deo dilectus Paulinus qui cum illa veniret, eam- est: et in pignus promissionis implendac, eandem
que et comiies ejus, ne paganorum possent societate flliam suam [Al. om. suam] Christo consecrandam
pollui, quotidiana exhortatione et sacramentoruro Paulino episcopo adsignavit; quae baplizala est die
cajlestium cclebratione conlirmaret. sancto Pentecosies, prima de genle Nordanhymbro-
Ordinatus est autem Paulinus episcopus a Justo, rum, cum « undecim \AL, duodecim] aliis de familia
archiepiscopo, sub die duodecima Kalehdarum Au- ejus.
gustarum, anno ab incarnaiione Domini sexcente- Quo tempore cnratus a vulnere sibi pridem in-
sirno vicesimo quinto : et sic cum praefata virgine> ilicto, rex, collecto exercitu, venit adversus gentem
ad regem Aeduinum quasi comes copulre carnalis5 [AL, regem] Occidentaliurn Saxonum, ac bello inito,
advenil. Sed ipse polius (oto animo intendens, utt universos quos in necem suam conspirasse didicerat,
getitem quam adibat, ad agniiionem veriiatis advo-. aut occidit, aul in deditionem recepit. Sicque victor
caus, juxta vocem Apostoli, uni viro sponso [Al. om. in patriam reversus, non statim et inconsulle sacra-
sponso] virginem castam exhiberet Christo. Cumque> C menta (Idei Christianae percipere voluil: quamvis
in provinciam venissel, laboravit multuni, ut el eosi nec idolis ultra servivit, ex' quo se Cbristo servim-
qui secum venerant, ne a (ide deflcerent [AL, disce- rum esse promiserat. Verum priroo diligentius ex
derent], Domino adjuvante, contineret, et aliquos, sii [Al. add. eo] terapore, et ab ipso venerabili viro
forle possel, de paganis ad fldei graiiam prsdicmdo i Paulino raiionem fldei ediscere, et cum suis priroa-
converteret. Sed sicut Apostolus ait, qnamvis multo) tibus quos sapientiores noverat, curavit couferre,
tempore illo laborantc in verbo, deus saecuii hujusg quid de liis agendum arbitrarentur. Sed et ipse cum
excaecavitmentes infidelium, ne eis fulgeret illumi- esset vir natura sagacissimus, srepe diu solus resi-
natio Evangelii glorise Christi. deos, ore quidem tacito, sed in intimis cordis multa
Anno autem sequente venit in provinciam quidamn secum conloquens, quid sibi esset faciendum, qure
sicarius, vocabulo Eumer [AL, Eumerus], missus a religio servanda tractabal.
rege Occidentalium SaxonUm, nomine Cuichelmo, '. . CAPUT X.
gperans se regem Aeduinum regno simul et vita pri-
vaturura: qui babebat sicam bicipitem loxicatam; ut., Ut papa Bonifaeiut eumdem regem mittit literit tit
hortatut ad fidem.
si ferri vulnus minus ad morlem regis sufficeret, t, D
[DCXXV.] d Quo tempore exhortatorias ad fidera
peste juvaretur veneni. Pervenit auiem ad regem literas a
a poniiflce sedis aposlolicaeBonifacioaccepit,
primo die Paschae, juxla amnero Deruvenlionem
ubi lunc eratb quarum ista est forma :
[AL, Doruventlonem],, villa '
regalis, *
intravitque quasi nuncium domini sui referens : et "l Exemptar epistolwbealittimi el apostolici papw ur-
bit Romanw\A\., Romw] Ecelesiw Bonifacii, dire-
cum simulalam legatiouem ore astuto volveret, ex- [- ciw viro glortoto Aeduiitoregi Angtorum.
surrexit repente, et evaginala sub vesle sica, impe- '- <Viro glorioso Aeduino regi Anglorum, Bonifacius
tum fecit in regem. Quod cum videret Lilla ministet -f episcopus servus servorum Dei.
regi [AL, regisj amicissimus, non babens scutum ad id . < Licet summsedivinitatis potenlia humanaelocu-
» Deruventionem.Derwent. A Quo tempore. Licet Beda ponal has Bonifacii lit-
b Villa regalit. Aldby. teras post acta prioris capilis quibus annum assignat
c Undecim. Malh.. YVestm.triginla dicit. Codices es 626, necesse tamen est datas fuisse eas an. 625. In
Bedreediti, excepio A. 1, habent duodecim,sed quair m illo eniin anno Bonifacius obiit 22 Octobris. Quo
male vide Paraphrasin Saxonicam ms. C. C. C, quaae temporeigitur hic, idem esl Bedaequod interea alibi.
sic locuni exprimit, eum undecim aliit feminit e fa- j- • Exemptar epittotw, etc, om. ed. Cantab. et
miliareginw, et infunt [uit duodecima. Lugdun., et quajdam mss.
97 SitCT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA, 98
tionis officiis explanari non valeat, quippe quae sui A lionem [AL, suppositionem] colentes amplecluntur,
magnitudine ita invisibili atque investigabili aelerni- eorum quos colunl, exempla perditionis insinuant;
tate consislit, ut haec [AL, eamj nulla ingenii saga- unde de eis per Psalraislam dicilur : Omnes dii gen-
citas, quanla sit, comprehendere disserereque suffi- tium dwmonia, Dominut autem cwtot fecil (Psalm.
ciat: quia tamen ejus humanitas ad insinuationem xcv, 5). Ef itertim : Oculos habenl, et non vident;
sui reseraiis cordis januis, qure de semetipsa profe- auret habent, et non audiunt; naret habent, et non
reiur, secrela humanis mentibus inspiratione cle- odorabunt; manut habent, et non palpabunl; pedet
menler infundil; ad adnunciandum vobis plenitudi- habent, et non ambutabunl: similes ergo efflciunlur
nem fldei Christianae, sacerdotalem curavimus sol- his qui spem suaeconlidentiae ponunt in eis (Ptalm.
licitudinem prorogare [AL, praerogare], ut perinde cxm, 5-8). Quomodo enim juvandi quemlibet pos-
Cbrisli Evangelium, quod Salvalor noster omnibus sunt habere virlutem hi, qui ex corruptibili raateria
prxcepit gentibus praedicari, vestris quoque sensibus inferiorum etiam , subposiloruinque libi manibus
insereotes, salulis vestrae remedia [AL, remedio] conslruunltir? quibus videlicet artilicium huraanum
propinentur. Supernae igilur majeslatis clementia, adcpmmodans eis inanimalam membrprum simiiitu-
quaj cuncla solo verbo praeccptionis suaecondidit et dinem contulisti ? qui nisi a te moii fuerinl, ambulare
creavil, cacluro videlicet et terram, mare et omnia B non poterunl; sed lanquam lapis in uno loco posi-
qurc in eis sunt, dispositis ordinibus quibus subsiste- tus, ita constructi [AL, conslricti], nihilque inielli-
tet, coajterni Verbi sui consilio, et sancii Spiritus genliae habentes, ipsaque insensibilitate obruti, nul-
unitate dispensans, hominem ad imaginera et simi- lam neque taedendi neque juvandi facultatem adepti
litudinem suam cx limo terraj plasmatum cohslituit, sUnt? Qua ergo mentis deceplione eos deos, quibus
eique tantam praemii praerogativam indulsit, ut eum vos ipsi imaginem corporis tradidistis, colentes sequi-
cunctis praeponeret, atque servato termino [AL, tem- mini, judicio discrelo reperire non possumus.
pore] praeceplionis, aeiernitatis subsistentia praemu- < Unde oporlel vos, suscepto signo sanctce crucis,
niret. Hunc ergo Deum Patrem, et Filium, et Spiri- per quod bumanum genus redemptum est, execran-
tum sanctum, quod est individua Trinitas, ab ortu dam diabolicaj versuiiae subplantalionem, qui divinaj
solis usquc ad occasum, humanuni genus, quippe ut bonitatis operibus invidus aeraulusque consisiit, a
creatorero omnium aique factorem suum, salutifera cOrdibus veslris abjicere, injectisque manibus lios,
confessione lide veneratur et colit : cui etiam stira- quos ealenus materiae compage vobis deos fabri-
milates imperii rerumque poiestates submissaesunt, castis, confringendos ditninuendosque summopere
quia ejus dispositione omnium praelatio regnorum procurale [AL, procurare]. Ipsa enim eorum disso-
concedilur. Ejus ergo bonitatis misericordia totius C lulio corruptioque, quac niinquain viventem spiritum
creaturaesuae » dilatandi subdi eliam in exlremitate babuil, nec sensibilitalem a suis facloribus poluit
terrae positarum genlium corda frigida, sancti Spi- quolibet modo suscipere, vobis patenler insinuet
rilus fervore in sui quoque agnitione mirabiliter est quam nihil erat quod eatenus colebatis : dum pro-
dignata succendere. fecto meliores vos qui spirilum viventem a Domino
< Quae eniin in gloriosi filii noslri Andubaldi regis, percepistis, eorum construclioni [AL, constructione]
genlibusque ei subpositis illustralione, clemenlia nihilominus existalis: quippe quos Deus omnipolens
Redemptoris fuerit operaia, plenius ex vicinitate exprimi hominis quem plasmavit cognalione, dedu-
locorum vestram gloriam conjiciraus cognovisse. clis [Al., deductus; aL, deductos] per saecula innu-
Ejus ergo mirabile donum, el in vobis certa spe, merabilibus propaginibus pullulare coustituit. Acce-
caelesli [AL, spei caelestis] longanimitate conterri dite ergo ad agnitionem ejus qui vos creavit, qui in
confidimus. Cura profecto gloriosam conjugem ve- vobis vitse insufflavit spiriiuro, qui pro vesira re-
siram, quae vestri corporis pars esse dignoscitur, demptione Filium suum unigenitum misit, ut vos ab
aeternitatis praemio per sacri baplismatis regenera- originali peccato eriperet, et ereptos de potesiale
tionem illuminalam agnovirous. Unde prresenli slylo n nequiliae diabolicaj 'pravilatis [Al. om. ;pravilatis],
gloriosos [AL, gloriosius] vos adhorlandos cum omni caeleslibuspraemiis muneraret.
affectuiniimae carilalis curavimus; quaienus abomi- < Suscipite [Al. add. ergo] verba praedicatorum, et
natis idolis, eorumque cultu, spretisque fanorum fa- Evangelium Dei quod vobis adnunciant; quatenus
tuitatibus, et auguriorum deceptabilibus blandimen- credentes, sicut saepius dictum est, in Deum Patrem
tis, credatis in Deuin Patrero omnipotenlem, ejusque omnipotentem et in Jesum Chrislum ejus Filium, et
Filium Jesum Christura, et Spiritum sanctum, ut [Al. add. in] Spiriium sanclum, et inseparabilem Tri-
[AL, et] credentes, a diabolicre captivitatis nexibus, nilatem; fugatis daemoniorum sensibus, expulsaque
sanctre el individuae Trinitalis cooperante polenlia a vobis sollicitaiione venenosi et deceptibilis hostis,
absoluti, ajterriaj vitae possiiis esse participes. per aquam el Spiritum sanctum renali, ei cui credi-
< Quanta autem reatitudinis culpa teneantur ob- deritis, in splendore gloriae sempiternae cobabitarc,
stricti hi qni idolatriarum perniciosissimam supersti- ejus b opitulante muniflcentia, valeatis
» Dilatandi tubdi. Al., dilatandi gralia, tubdi; al., . t>Opitulanle munificentia, etc. Al„ opitulalioneet
dilatandi gralia, tubdendique; al., dilatandwtubsidio; munificentia; al., opilulante munificentia; al., opitu-
al., dilatandw tubtidii; al., dilatandw tubsidiis. latiOiiemunificentiw.
99 BEDJE VENERABILIS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 100
< Praelerea benedictionem protecloris vesiri beati A \ Christianorum numero copuletur; ul perinde inle-
Petfi apostolorum principis vbbis direximus; id est, meraio societatis fcedere jura teneas roaritalis con-
camisiam cum orriatura in ,J auro una, et b lena sortii. Scripturo namque est: firtiiit duo in carne
anciriana una : quod petimus, uteo benignitatis ani- una (Gen. u, 24). Qupmotlq ergo [4(., om. ergo] tini-
mo gloria vestra suscipiat, quo a nobis rioscitur de- . las vobis coiijunctiouis inesse dici pqteiii, si,a ve-
slinatuin. > strto fldei splendore interpositis detesta|blis erroris
CAPUT XI. lenebris ille retiianserit aliepijs.
< Unde oratipiii conlinuaj [Al., cotilinuo] insi-
Ul conjuaem "" ipsius, per epistolam, salutit iliiut sedu-
Idrii agere curam" monuerit. stens, a longanimitale crelestis cleiiieutia; illumina-
[ucxxv.] Ad conjugem quoque illius Aedilbergam lionis ipsius beneflcia impeuare non cjiesiiias: u), yi-
hujiismodi [Al., ejusmodi] lilteras idera poritifex delicet quos copu|alio carnalis affectus uuum quo-
misit. damniodo corpuscxlubuisse monsiraliir, lios quoque
Exemplar epitlolw beatissimi el apostolici Bonifacii uuitas fidei etiam post hujus yitaj transitum in per-
papw vrbis Romw, direclw Aedifbergw reginw pclua societate couservet. Insjsie ergo, gloriosa lilia,
AedUiniregit. el suiimiis conalibus dtiritiain cortlis ipsius religiosa
< Dqmip* gloripsaj flliaQAedi]berg;» reginee, Bq- B j diviuorura ptaecepioruin iiisiuuatione roollire sum-
nifacius episcopus servus seryorum pA.
mopere deinaiura ; infundcns sensibus ejus, quan-
< Rederaploris nos|ri benignitas humanp generi tum sit
a - prreclarum quod credendo suscepisti myste-
quod pretiqsi sapguinis sui cffusioiie vjncii|is dia
rium, quantumve sit adroirabile quod renata prae-
bolicte caplivilalis eripuit, piullaj p|ovidentiaj [AL, miuni consequi meruisli.
Frigiditatera cordis ipsius
muiia prpvidemia] quibus salvatctpr propiriayjt 1.9- sancli
Spiritus adnunciaiione succende;. quatenus
media; quatenus sui noroinis agnitionem tjiverso auioto
lorpore peruiciosissimi cultus, divinsc fidei
modo geulibus iiinoiescens, Crealore.ii suuin pusceplf calor
ejus intelligentiara luarum atiborialioiium \AL,
Chrisliaiirfilidei agiipsccreot sacrapiei,itq. Qupd equi-
exhortalionura] frequentatione succendat, ul profe-
dero in vesira? gloriffi sepsjbqs c*lesii cofliat.im.i»u- oto sacrae Scripturaj tesiimoniuin per le cxpletuui
nere mystjca regeneratiojii->vestraj pprgalio [AL, fe- indubitanter perclareai
[AL, praeclarcat] : Salvabitur
generatioveslrae purgat.Dnis]palenter inpnjt. i)]agnq vir infidelis per mulierem fidelem(1 Cor, vn, ^4). Ad
ejrgo largitatis donfinicr* beneficio roeqs iiqsjragau- hoc enira roisericordiam dominicae pietatis conse-
dio efiuUavji,quod. sciniillam qrltiq^rixaj religioiiis cuta es ut fructum fidei
creditorumque tibi benefi-
in veslri dignatus estc coiifessione succ.endere. Ex ciorum
Redemptori iuo mullipliceiji resignares.
qua re non soluro gloriogi copjugis vestrj, imo. tpiius ^( Quod equidem suffragante praesidio benignitatis
gentis subpositae vobis intelljgepiiam in amore sui ipsius, ui explere valeas, assiduis non desistimus
facile inflammaret. precibus poslulare.
< Didicimus namque referepiibqs liis, qui ad n%_| < llis ergo pr.vmissis, paternaj vobis dilectionis
gloriosi lilii nostri Audubaldi regis hiudabjleiri coj- exbibentes officia, lioriamur, ut nos reperta portiio-
versioiiem nuiiciantes pervenerunt, qqod etiani ve- ris occasione, de his quse per vos superna poientia
stra gloria Christiauae Qdei suscepto mirabiii sacrq- mirabiliter in conversatione
[AL, conversione] con-
menlo piis et Deo ptacitis [AL, placidis] jqgiter pp,e-
jugis veslri, summissteque vobis gentis, dignaius
ribus enitescai, ab idolorum eliaro culiu, seu fano- fueril
operari prosperis quantocius nunciis relevetis
rum auguriorumque inlecebris se diligeiiterabstinea,^ [AL, quaienus solliciludo nostra, quae de
et ita in aroore Redemploris sui immutilata [AL, veslrireveletisj
vestrorumque omniuin aniraae salute optabilia
immulata] devotione persistens inyigijet, ut ad dilj- desideranter exspectat, vobis nimcianlibus relevelur
landam Chrislianam Udera incessapiljter non desi- divinae propitia-
[AL, revrjletur], illiistrationeuiquc
stat operam commodare : cumque de glofioso con- lionis in vobis diffusaro opulentius aguoscuntes, hi-
juge veslro paterna caritas sollicite perquisisset, _ lari confessione largitori oranium bonorum Deo et
cognovimus [Al., om, cognoyimusj quod eatepus •• beato Pelfo aposlolorum principi uberes roerito
abominandis idolis serviens, ad suscipiendam vocem
gratias exsolvamus.
proedicalorum suam distuleril obedieofiam exhibere. < Praelerea behedictionem protectoris vestri beali
Qua ex re non modica nobis aroaritudo copgesta Pelri apostolorum principis vobts direximos; id est
est, ab eo quod pars corporis vestri ab agnitiotie1 speculum argenteum, et pectinera eboreura [AL,
summaj el individure Triniiatis retnaijsit extranea.
eburneum] inauratum: quod petimus, ut eo beni-
Unde paternis ofiiciis vestrre gloriosfe Chrislianiiati1
gnitatis animo gloria vestra suscipial, quo a nobis
1
nostraro commoniiionem nec [AL, non] distulinius noscitur destinatum. >
conferendam [41., conferre]; adbortantes, quateiius; CAPUT XII.
divinaj inspjratioiiis imbula subsidiis, iroportune et Vl Aeduini per vitionem quondam sibi exuli otlentam,
oppoxtune agendum non diiferas, ut et ipse Salyato- tit ad ciedendum provocqlus.
ris nostri Domini Jesu Christi cooperante poieuliai [DCXXM.]Hrec quideni ipemojcatus papa Bqpiuii-
» Aurp una. Al., auro unam et Iwnani ancyrianamt pallium, ab Ancyra allatum.
'"" ""'""^ '' '•'"." ° Cohfessione
unam.'"'"'l""' ' ms. Mori soltts; reliqui, conversioie.
>>Lena Anciriana. Sacerdoti capa esset, militi estt '", >'••' " ^ "'
101 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. 109
cius de salute regis Aeduini ac gentis ipsius, literis X _fl aestibus affici, quid agere.t, quove pedem
* gitatinnum
agebat. Sed et ofacufura caeleste quod illi quondam verteret nesfcius.
exulanti apud Redualdum regem Anglorurti pietbs Cumque diu tacttis mentis angoribus etcsecocar-
diviria revelare digiiala esl, non minimtim ad snsei- peretur igni, vidji subito internpestm nociis silehtia
pienda vel intelligenda doelrinuj mohila salutarls adpropinqqanlem sibi bominero vultus habitusque
seusuin juvilillitis. Cum ergo videret Paulinus diffi- ipcogniti: quem videns, ut ignolum el inopinatum,
culter posse sublipiitatem animi regalis, ad butnili- non parum expavit. At ille accedens salutavit eumj
lalern viaesalutaris, et suscipiendum mysteriura Vi- et interrogavit, quare illa hora, caeteris quiescentl-
vificaecrucis inclinari, ac pro salule illitls, simul et bus ei alto sopore pressis, solus ipse mcestus in ta-
gentis cui prreerat, et verbo exliortalionis apud bo- pide pervigil sederei. At ille vicissim scistjitabatur
mines, et apud divinam pietatem verbo deprecatio- quid ad eum pertineret, utrum ipse intus an foris
uis ageret; tandem, ut verisimile videtur, didicit noctem trausigeret. Qui respondens ait : < Ne me
Ui spirilu, ut quod vel quale esset oraculum regi ajstimes luae rauestjlia; el insomniorttm, el forinsecae
quondara caelitus oslensum. Nec exinde distulit r.1 solitariaj sessionis causam nescire : scio enim
quin continuo regem aramoneret explere voium, certissime qui es, et quare rooeres, et quae veniura
quod in oraculo sibi exhibito se faeturum promise-1B "
tibi in proximo mata forraidag. Sed dicito mihi quid
rat, si temporis illius aerumpis exemptus, ad regni mercis [AL, mercedis] dare velis ei, si qui sil,'
fastigia perveniret. qui his le moeroribus absolvat, et Reduatdo sua-
» tjeai, ut nec ipse tibi atiquid mali facial, nec triis le
Erat auiem oraculum hujtismodi : Cqm P(.rse- l|l,siibus peruntjttdum tradat. > Qui cuni se omnia
qrrente illuoi Aedilfrido, qtii ante eum regpavit, pej quaj posset, huic lali pro mercede beneficii dafurunl
biyersa occullus loca yel regrta, mujlo annoruni esse
responderet, adjecit ilie : < Quid si etiam re-
terapore profugus vagarelur ; tandem yenh a;} [4L gem te futurum exstinctis hosiibus in verilate pro-
add. reeem] Redualdura, obsecrans ul yitajn, si|am a raittat, ita ut non solum pmnes tuos
tanti perseculoris insidiis lutando servaret ; qtii li- sed et omnes progenitores,
qui ante te reges in genle AngloruhJ
benier eum excipiens, promisii se quae p.etebatur fuerajit,
potestate transcendas? > Al Aedtiin con-
[AL, pelebai], esse faclurum. At postqiiain Acdjl- Stamior iuterrogarido factus, non dubitavit prbmit-
frid in jiac eum provincia apparuisse, et apud regera1 tcie, ei qui lanta sibi beneiicia donaret, diguig
quiif
lilius familiariler cura sociis babitare cognoyit, misit'
jpstj gratiaitjra actiopibus responderel. Tura ilteter-
nuneios, qui Redualdo pecuniain miiliain nro nece1 tjp : < Siagtein,
inquit, is qjui tibi lanta laliaquedona
ejus oflerrent: neque aliquid profecit. Misit secundq, ^4 xera.citer advenlura prsedixerit, etiam consilium tibi
misit terlio, et copiosiora [At. add. auri et] arjgepji1 tuaj saluti» ac vitaemelius ajque utilius quam
aliquu>
iiona offerens, et belluni insuper illi si cpntgmnejg- luis parenlibus aul cqgnatis uuquam audivit,
jle
tur, indicens. Qui vel minis fractus, vej corrup(us1 pstendere polucrit, nuni ei obtemperare, et monita
muneribus, cessit deprecanti, ul sive occidere, ses ejus salutaria suscipeie copsenlis? > Nec distplit
Aeduinum, seu legatariis Iradere promisif. Qqod1 Aeduin quin continup pollicerelur in omnibus se se-
ubi fidissimus qtiidam aniicus illius aiiimadyerlit,1 cuturum doclrinain illius,
qui se lot ac tantis cala-
intravit cubiculum quo dormire disponebal; cfat'
jpiiatibus erepiuin, ad regni apicero proveheret.
enim prima hora noctis, et evocatuhi fora§; quidI Quo acceplo responso,
coi|festim is qut loquebatur
erga euin agere rex promisisset, edocuit et insiiper cuuj eo, imposuit dextecapi suaro capiti ejus, di-
adjecit: Si ergo vis, bac ipsa hora educam te d.ehac; Cgns: < Cuin hoc eigo libi signum [Al. om. signura]
proyincia, et ea in loca intrqducam, ubi nuiiquam 16' advenerii, nieraento liujus teipporis, ac loquelac no-
vel Reriualdus vel Aedilfridus inyenire yaleant.
strae, el ea quaj nunc pioiuittis adimplere ne diie-
Qui ait: <Gratias qiiideni ago benevo|enliaj tua. ;> ras. > El his dictis, ut feruijt, repente disparuit, ut
non lanieii hoc facere possura quod suggeris, ui pa-
' inlelligeret non hou/iineip esse qui sibi apparuisset,
cium quod curn lanto rege inii, ipse primus jrrilumI P sed
spiriium.
faciam, cum ille mihi nil mali fecerit, nii adhuc ini- Et cuin regius juye.oig gplus adhuc ibidfil» Sjlde-
riticitiarum inluleril. Quin pqtius, si moriturus sii|n,<
rei, gavisus quidem de collata sibi [AL, pia et be-
iile me magis quaru igiiobilior quisquam ine morliI
iiigua] consoialione, sed mulium solicilus ac mente
tradat. Quo enini nunc fugiam, qui per oiitnes Brjt-' sedula
cogiians quis esset ilie, vel unde veniret [AL,
taniaj proviucias, toi aniibrura temporumque curri-
venisset] qui bruc sibi loqueretur, venit ad eum praj-
culis vagabundus , lioslium vitabam insidias? >f fatus atuicus illius,
ketoque vultu salulans eum :
Abeunte igitur amico reinansil Aeduin solus foris,> •
Surge, inquit, inlra, et sopilis ac reliciis curarum
rcsideusque moestus anle palalium, multis ccepit co- anxieiaiibus, qujeti nieinbra siraul et aniinuni coni-
» Persequente illum Aediifrido. Fuit Aeduin flliuss liunc Aeduini pafrei|) fiiisse re^em ad qqjqs
• ^ellam
e' hatres AeTTaeDeirortim reijis ; iriOrierite' patfei libmen Gregonus alludil in capite primo. Nam ab-
Trimulus relictus, ab Aediltrido Bcrniciorum rege! sufdeCodex A. T.C., pag. f4, tralliiibntjnf ilfam
qui Acpni ftliain A.ellreduxii {uxorpm, tum regnp> totquet ad Aetlain regem Occid. Saxori., palferil
timi patria ekcliisus,' elapud Redualtfuiii potentissi-- Cissaj. -
niuin Orieiif. Sax. fegelh^fofugus". Notatuili Bic estb
103 RRnAi VENERABIMS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. — IIISTORICA. 104
pone, quia mutatum [AL, immutatum] esl cor re- A Cui primus pontificum ipsius Coifi [AL, Coefl; al.
gis, nec tibi aliquid mali facere, sed fldem potius Cyfi] continuo respondit: < Tu, vide, rex, quale sit
pollicitam servare disponit :' postquam enim cogi- hoc quod nobis modo praedicatur : ego autem [Al.
tationem suam, de qua tibi ante dixi, reginae in se- om. atitem] libi verissime quod certum didici, pro-
creto reveiavit, revocavit eum illa ab inlenlione, (iteor, quia nihil omnino virtutis habet, nihil utili-
ammonens quia nulla ratioiie conveniat tanto regi tatis religio illa [At., habet religio] quain bucusque
•micum suUm optimura in necessitate positum auro tenuimus : nullus enim tuorum studiosius quam
vendere, immo lidem suam, qure omnibus orna- ego culturaedeorum nostrorum se subdidit; etnihilo-
roentis preliosior est, amore pecuniae perdere. > rainus multi sunt qui ampliora a te benefieia quam
Quid plura ? Fecit rex ut dictum est: nec solum ego, et majores accipiunt dignitates, magisque pro-
exulem nunciis bosiilibus [Al., hostibusj non tra- sperantur in omnibus qure agenda vel adquirenda
didit, sed eliam eum ut in regnum pervenirel, disponunt. Si auiem dii aliquid valerent, me potius
adjuvit. Nam mox redeuntibus domum nunciis, juvare vellent, qui illis impensius servire curavi.
exercitura ad debeliandum AedUfridura collegil co- Unde reslat, ut si ea qnre nunc nobis nova praedi-
piosum, eumque sibi occurrentem cum exercitu mul- cantur, meliora esse et fortiora, habita examina-
tum impari, non enim dederat illi spatium quo to- B * tione, perspexeris, absque ullo cunetamine suscipere
lum suum congregaret atque adunaret exerciium, , itla festinemus.
occidit in (inibus gentis Merciorum ad » orientalemi Cujus syasioni .verbisque prudentibus alius opti-
plagam amnis qui vocatur Idlae : in quo certamine> matum regis iribuens assensum, continuo subdidit:
etfilius Redualdi, vocabulo Raegenheri, oecisus est: < Talis, inquiens, mihi videlur, rex, vita hominum
ac sic Aeduinus jtixta oraculum quod acceperat,( praesens in terris, ad comparalioneni ejus quod no-
non laiitum regis sibi infesti insidias vitavit, ve- bis incertum esl temporis, quale cum te residente
rum eliam eidem perempio in regni gloriam suc- ad coenara cum ducibus ac ministris tuis tempore
cessil. brumali, accenso quidem foco in medio etcalido
Cum ergo praedicante verbum Dei Paulino Rex_ effecto coenaculo, furentibus autera foris per omnia
credere differret, el per aliquod tempus, ut diximus,. turbinibus biemalium pluviarum vel n>7ium, adve-
horis competentibus solitarius sederet, quid agen- niensque unus passerum domum citisaime pervola-
dum sibi esset [AL add. et], quae religio seqtiendai verit [AL, pervolavit], qui curo per unum osirum
sedulus secum ipse scrutari consuessel/ingrediens 5 ingrediens, mox per aliud exierit, Ipso quidcm tem-
ad eum quadam die vir Dei, imposuit dexteram ca- pore quo intus esl, hierais terapestate non taogitur,
piti ejus, elan hoc signum agnosceretyequisivit. . C sed lamen parvissimo [AL, minimo] spatio sereni-
Qui cum iremens ad pedes ejus procidere vellet,; tatis ad momentum excurso, mox de hieme in bie-
levavil eum, el quasi familiari voce affalus: < Ecce,, mem regredieris, tuis oculis elabitur. Ita hacc vita
inquit, hostium manus fquos timuisti, Domino do- hominum ad modicum apparet; quid autera sequa-
nanie, evasisti; ecce, regnum quod desiderasti, ipso3 ttir, quidve proecesserit, prorsus ignoramus. Unde
largiente percepisii. Memento ut lertium quod pro- si haec nova doctrina certius aliquid atlulit [At.,
misisti, facere ne differas, suscipiendo fidem ejus,t altulerii], roerito esse sequenda videtur. > His si-
et praecepta servando, qui te et a temporalibus ad- milia et cajleri majores natu ac regis consiliarii di-
versis eripiens, '.temporalis regni houore sublimavit;; vinitus admpniti prosequebanlur.
et si deinceps voluntati ejus, qnam per me tibiii Adjecit autein Coifi, quia vellet ipsum Paulinum
praedicat, obsecundare volueris, eiiam a perpetuiss diligentius audire de Deo quem praedicabal, veibura
malorum tormentis te llberans, aeterni secum regniii facientem. Quod cum jubente rege lacerei, exclama-
in caetisfaciet esse parlicipem. > vit, auditis ejus sermonibus, dicens: <Jam olim inlel-
CAPUT XIII. lexerara nihil esse quod colebamus : quia videlicet
_.
Quale eonsilium idem cum Primalibus suis de per- quanto studiosius iu eo cultu veritatem qurcrebam,
cipienda fide Christi hdbuerit; el ut Pontifex ejuss tanto roinus inveniebara. Nunc autein aperte profi-
tuatarat profanaverit. teor, quia in bac prtedicatione veritas claret illa,
Qutbus auditis, rex suscipere quidem se fidem n quae nobis vilae, salutis et beatitudinis aeternaedona
quam docebai, et velleet debere respondebat. Ve- ._ valet iribuere. Unde suggero, rex, ut lempla et al-
rumadhuccum amicis principibus [AL, principaiibus;s; taria quae sine Iruclu utiliiatis sacravimus, ocius
al., principalibus], et consiliariis suis sese de hocc anaihemali et igni conlradarans [AL, tradamus]. »
collatitrum esse dicebat, ul si et illi eadem cum n Quid plura ? prasbuit palam adsensum cvangelizanti
illo sentire vellent, omnes pariter in fonte vitre ae [AL, evangelizandi] bealo Paulino rex, et abrenun-
Chrislo consecrareniur. E.t annuenle Paulino, fecit it ciala idolatria, fldem se Christi suscipere confessus
ut dixerat. Habito enim cum sapientibus consilio, i, esi. Cumque a praefato pontifice sacrorum suorum
sciscitabalur singillatim ab omnibus , qualis sibi bi quaereret, quis aras et fana idolorum cum seplis qui-
docirina haec eatenus inaudita, et novus divinitatis is bus erant circumdata, primus profanare deberet;
qui prajdicabatur cultus videretur. ille respoudit: < Ego. Quis enim ea quae per stulti-
» Ad Orientalem
plagam. Prope Idlelon.
m SECT. III. - IHSTORIA ECCLESIASTICA. 10«
tiam colui, nunc ad exemplum omnium aptius quam A . priusquam alliludo parieiis essel consummala, rex
ipse per sapientiam mihi a Deo vefo donalam de- ipse impia nece occisus opus idera successori suo
siruam ? > Siatiinque abjecta superstilione vanitatis, Osualdo b perficiendura reliquit. Paulinus autero ex
rogavit sibi regem arma dare et eqtium eraissarium, eotempore sex annis continuis, id est, ad (inem
quem ascendens, ad idola destruenda veniret [Al., usque imperii regjs illius, verbum Dei, aduuenle ac
venit]. Non enim licuerat pontilicem sacrorum vel favente ipsO, in ea provincia prrjjdicabat: credebant-
arma ferre, vel praeter[AL, prseterquam] in equa equi- que et baptizabanlur quotquot eranl praeordinati ad
tare. Accinctus ergogladioaccepit tanceam in manu, et vitam eeleriiam: in quibus erant Osfrid et Eadfrid
ascendens emissariura regis, pergebat ad idola. Quod fllii regis Aeduini, qui ambo ei exuli nati sunt de
aspiciens vulgus, aestimabat ehm insanire. Nec Quoenburga filia Cearli regis Merciorum.
dislulit ille, mox ii.t propiabat [AL, appropiabat; Baplizati sunt tempore sequente et alii liberi ejus
al., appropinqiiabat] ad fanum, profanare itlud, iq- de Aedilberga regina progenili, Aedilhun, et Aedil-
jecla iu eo lancea quam tenebai: multumque gavi- lliryd (ilia [AL, filiaj], et aller lilius Vuscfrea quoiura
sus de agnitioiie veri Dei cultus, jussil sociis de- primi albali adhuc rapli sunl de hac vita, etEburaci
struere ac succendere fanuui cuin omnibus septis in ecclesia sepulti. Baplizatus est et Vffl (ilius Os-
suis. Ostenditur aulem locus ille quondara idolorum B fridi, sed el alii nobiles ac regii [AL, et egregii] virt
nou longe ab Eburaco ,ad orientem, ultra amnem non pauci. Tantus autem lertur tunc fuisse fervor
Doiweulionem, et vocatur bodie a Godmunddin-. fidei ac desiderium lavacri salutaris gente Nordan-
guham, ubi poulifex ipse inspirante Deo vero pol- hymbrorura, ut quodam lempore Pautinus veniens
luil ac destruxit eas quas ipse sacraverat aras. cuni rege et regina in villain regiatn [Al. om. rcgiamj
CAPUT XIV. quae vocatur e Adgefriu [AL, Adgebrin], triginta sex
Ut idem Aeduini cuni sua gente fidelis sit factus; et ubi diebus ibidein cum eis calechizandi et baplizandi
Paulinus baptizaverit. officio deditus moraretur : quibus diebus cunclis a
lghur accepit rex Aeduini cuin cunctis gentis sure raane usque ad vesperara nil aliud ageret quara con-
nobilibus, ac plebe perplurima fldem et lavacrtiin lluentem eo de cunclis viculis ac locis plebem Cllri-
sanctaj regenerationis, aiino regui sui undeciino, qui sti verbo salutis instruere, atque inslructam in fluvio
cst annus doininicae Incarnationis sexcentesimus vi- d Gleni, qui proximus erat, lavacro remissionis ab-
cesimus sepliraus, ab adventu vero Anglorum in luere. Hajc villa terapore sequentium regura deserta,
Briitaniam annus circitcr centesiinus octogesimus. et alia pro illa est facta in loco qui vocatur « Mael-
Baptizalus est autem Eburaci dic sancto Paschx, min [.'1/., Melmun ; al., Malmin; al., Melmin]. Ilrcc
pridie Iduum Aprilium, in ecclesia sancti Petri apo- G quidem in provincia Bemiciorum ; sed et m provin-
stoli, quam ibidem ipse de ligno cum calechizaretur cia Deirorum, ubi srepius roancre cura rege solebat,
atque ad percipiendum baptisma imluierelur, citato baplizabal in fluvio f Sualua [AL, Sualica; al., Suat-
opere construxit. In qua etiain civiiate ipse doctori la], qui B vicura Cataiaclain prruterfluit. Nonduni
atque antistiti suo Paulino sedem episcopatus dona- euiin oratoria vel bapiisteiia in ipso exordio nasceti-
vit. Mox aulem ul baptisma consectittis est, curavit, tis ibi Ecclesiaj poteiant aed.ficari. Attaraeii in
docente eodem Paulino, majorem ipso in loco et b Campodouo, ubi tinc etiam vilU regia erat, fecit
aiignstiorem de lapide fabricare basiiicam, in cujus basilicam, quam poslmodura pagani a quibus Aediiini
inedio ipsura quod pfius fecerat, oratoiium include- rex-occisus, cum tola eadem villa succenderunt :
retur. Praeparalis ergo lundamentis in gyro prioris pro qua reges posleriores fecere sibi villam iu re-
oratorii per quadrum coapit aedilicare basilicam. Sed gione quaj vocalur ' Loidis. Evasit autem iguera al-
» Godmunddingaham. Hodie etiam nomen relinet esse confundentis Augustinum ctim Paulino. Nam si
Godmuiidhaiii, id est, Deorum Seplum. Locus cele- Augtistiuus baptizaverit iri II. Siialua, non verisimile
tiris non solum Saxonicis, sed etiain Roraanis, iiho erit fuisse in Sualua ad Cataractam, se I in Sualua ad
Brilianicis idololatriis. Juxta silum est Delgovilium, oStia Medwagae. Sed tribuunt Augustino scriplores
quod Canibdenus deducit a Brittanico Delgwe, quud D iter boreale consilio mullum diverso, hinc ad ele-
apud illiiiti deorum statuas denotat,
" hodie
' Wigton, id vandos ejus labores, auctoritalera ei miracula; illinc
est,b Idolorum oppiduin. ad alfigendum illi monachorura Bangorensiura cae-
Perficiendum. Perleclurii ab Osualdo rege, suc- dem; pari utrinque, ul videtur, veriiatis specie..
censum est an. 1069. Restitutum a Tboma I archiep., s Vicum Cataraclam. Edd., exc. A. 1 et C. 1, vi-
conflagravit an. 1137. Tandem lempore Edwardi 1 cum juxla Cataractam. Ms. C. 1 Cat-araclumhabet.
regis, sub JoaiTne thesaurario, et Roinauo, Mellono, h Campodono. Nominis simililudo silum hujus loci
et Thoresbeio archiepiscopis, ad hodieruam ampiiiu- videtur afligere ad Cainbodunum, quod auctores in-
dinem ereciura est. SIM.DON.STUBS. lerpretantur Almonbury, corruple abAlbanbury, quia
c Ailgefrin. Ilodie, YeveriniuGiendale. lirec basilica a Pautino consecrata in roemoriam S.
d Gleni. Bowent. Albani dedicata fuit. Non iudignum tamen notatu est,
« Maelmin. Millfield. quod P.iraphrasis Saxonica vertit CaiiTpodono,Dona-
f Sualua. Huic baptismo Pairiini parilem tradide- felda, unde Galeus inlert, fuisse forte Tanfield, quod
runi de Augustino scriplores ejus rairaculorum. Et "quid''in jacei juxta Rippon, propius (luvio Sualuae,
certe quod magnum fideliuin numerum usque ad de- ubi Paiilimis bapiizavit.
cera millia baptizaverit Augustiniis, auctoritaiem 1 Regione Loidis. Non in ipso oppido, sed in vilta
habemus Gregnrii papaj in cpistola supratlicta ad de Osuintborp qusejuxta jacet, cl regera conditorem
Eulogium Alexandrinuin; quod autem id feceiit in in nomine ostendil. Vide m, 2i.
fh Sualua juxta vicum Cataractam, id videlur erralutn
PATROt. xcv. 4
107 BEDiE VENERABILISPRESBYTERI OPERUM PARS IV. — IHSTORICA. 108
tare, quia lapideum erat: et servatur adbuc in mo- /\ episcopus, qui de Burgundiorura[AL, Burgundionum]
nasterio reverentissimi abbatis et presbyteri Thry- partibus, ubi ortus et ordiuatus est, cum venisset ad
duulfi [AL, Tridulfi], quod est in silva» Elraele. Honorium arcbiepiscoputn, eique indicasset deside-
CAPUT XV. rium suum, raisil eum ad praedicandum verbura vitrc
Ut provincia OrientaliumAnglorum fidemChristi praefatrenationi Anglorum. Nec vota ipsius in cas-
susceperii. sura cecidere; quin potius fructum in ea mutiiplicein
b
Jocxxvii.] Tantum autem devotionisAeduini erga . credentium populorum pius agri spiritalis cullor in-
cullum veritatis habuit, ut etiam regi Orientalimn venit. Siquidem totain illam provinciam' juxta sui
Anglorum o Earpualdo [AL, Carpualdo; al., Erpual- norainis sacramentum, a longa iniquifaieatque infe-
MIO;al„ Eorpualdo] filio Rcdualdi persuaderet, re- licitale liberalam, ad fidera el opera justiliaj, ac per-
liclis idolorum superstitionibus, fidem et sacramenta petuae felicitatis dona perduxii, accepitque sedem
Chrisli cum sua provincia suscipere. Et quidem pa- episcopatus in civitale d Domnoc [AL, Dumnoc; al.,
ter ejus Reduald jamdudum in Cantia sacramentis
Dummoc]: et cum decem ac seplem [AL, sepiera-
Christianae (idei imbutus est, sed frustra : nam re- decim] annos eidem provinciae ponlificali rcgimine
«diensdoraum, ab uxore sua et quibusdam perversis prreesset [AL, praefuisset], ibidera in pace vitam (ini-
dcctoribus seductus est, alque a sinceritaie fidei de- jBvit.
pravalus habuit posteriora pejora prioribus; ita ut CAPUT XVk
in morem antiquoruin Saraaritanorum et Christo Ut Paulinus in provincia Lindissi prwdicaveril; et
servire videretur, et diis quibus antea serviebat, at- de qualilate regni Aeduini.
que in eodem fano et allare haberet ad sacrificium [DCXXVIU.]Pracdicabat auteni Paulinus vcrbum
Chrisli, et arulam ad victimas dsemoniorum. Quod etiam provinciaj Lindissi, quaj est prima ad ineri-
videlicet fanum rex ejusdem provincire Alduulf [AL, diatiam Hunibraj fluniinis ripam , pertingens usque
AJdorll], qui nostra atatefo.il, usque ad suuni tera- ad raare, prafeclumque Lindocolime civilatis, cui
pus perdurasse, el se in pueritia vidisse lestabalur. nomen erai e Blaccca, primiim cum domo sua con-
Erat autem praefalus rex Reduald nalu nobilis vertil ad Dominum. ln qua videlicel civitale et ec-
quamlibet actu ignobilis, filius Tyiili, cujus paler clesiam operis egreg.i de lapide fecit : cujus tecto
fuit Vuffa, a quo reges Oiientalium Anglorum Vuf- vel longa incuria, vel hostili inanu dejecto, parieles
lingas appellanl. Verum Eorpuald non multo posl- hactenus stare videniur, ct oiiinibus aunis aliqua
quam ftdem aCcepil lempore, occisus est a viro gen- sanitalum miracnla in eodera loco solenl ad ulitila-
titi, nomine Ricbercto [At., Ricbberto]; et exinde tem eoruui qui fideliter quserunl osteudi. In qua
tribus annis provincia in errore versata est, donec Cj f ecclesia Paulinus, transeuntc ad Christum Justo,
accepit regnum frater ejusdem Eorpualdi Sigberct llonorium pro eo cuusecravit episcopum, ut in se-
[ccsxxi], vir per omnia Chrislianissimus alque do- quentibus suo loco dicemus.
clissiraus, qui vivenle adhuc fratre cum exsularel in De liujus tide provincire narravit milii presbyter
Gallia, fidei sacramentis imbutus est, quorum partici- et abbas quid.ini vir veracissimus de monasterio
pem, mox ubi regnare ccepit, loiain suam provinciam s Peartancu [ Al., Partanei; al., Peartanig; al.,
facere curavit. Cujus studiis gloriosissime favit Felix Peortaneu] , vocabulo Dedu, retulisse sibi quendam
* Elmete. Hujus silvaemagulludinem dedit antiqua Thoirix supponitur, et sic perducimur ad aimuiii
Schedula Saxonica, qure in mullis mss. babetur, et 0')5, quo llonoriiis obiit. Jam vero recollectis his 22
a Galeo ediia est llist. Script. l. I, secundura quara annis, id est, 17 Felicis el 5 Tbornae, iiiitiuin Sigber-
Elmedsaetna continet sexcentas hidas. Ab ea deno- cli incidit in annum C31, et conversio el caedes Eor-
minatur villa" de Berwick, tibi murorum rudera an- pu.dtli cum Ricbercli tyranuia, in annum 627.
sara praebuerunt conjiciendi villam Bedre regiam eo d Dontnoc. Hotlie Dunwich, jam mari obruta. Se-
Toci positara fuisse. Licet Beda nihil dicit de villa des divisa priioo cum Helmahain, deinde illuc trans-
regia in silva Elmete, sed de raonasterio tantuni lata, poslea Thetfordiae posita, denique Nordovici.
e Blaecca. Hujus noraen Bcda referre contentus
Thryduulfi; qtiod iu nupera Cambdeui editione huic
etiain oppido assignalur, sed certam aliquam de eo est, alii prosaipiam eliam a Wodeno ad Eanfer-
notiliani neiito liuc usque invenit. ln territorio Kl-1D thutn detltictam tradideruni/et prajfecturam Castri
mete non solum Bervicum,.sed et alia circumvicina Tliongi ejtis liJei ab .llengisto commissam, una cum
continenlur. Robertus de Grayslanes Angt. Sacr. I, universis agri Lincolniensis copiis, tiOn alio, quod
pag. 739, dicit Roberlum de Sticbill ep. Dunelra. novi, lundametilo, pratter generalem Fl. Wigorn.
conftfinaiuni fuisse a Godefrido Ebor. apud Scirbur- concltisioiiem de Lindisfaioriim prosapia.
nam in Elmeic. De. hujus autetn regionis anliquitati- ' Ecclesia. Conjectura est stetisse' hanc eccle-
bus vide iibruui Tboresbei nuperrirae ediluiu. siam, ubi liodie S. Pauli est, eaiiit|tie olim S. Pau-
b Tantum aulem, etc. Al., lanlam atttem, ut fertur, lini fuisse. Nominuiii simililudo facilein hic lidem
devotionem. couciliavii.
c Earpualdo persuaderel. Eatpualdi conversionem s Peartaneu. De hujus monaslerii fundalione nibii
Fl. Wigorn., M. Weslin. et Cbron. Sax. ponunt anno restat npud auctores : Loci situs non procul a Uard-
632, iniliuni regni Sigbercti auno 630. Sed tiuic cal- ney, in cujus doutione absorptre videnlur viciute
culo series llisiorire in Betla videlur atlversari. Ear- pieialis reliqui*. Wallerus de Gaunl iil cbarla de
pualdo enim siatim post cotiversionem occiso, et rcstauraiione cojuobii Bardneierisis coucetlit deci-
Sigbercto, post tresannos usurpaiionis Ricbercti, in maiu de loto doniinio suo in 1'arteney. In prrrdicla
regnum succedente, Felix episcopus ad eum missus vero Parteney ecc esiam cum pertiiienliis suis,
est ab Hoiioiio Cantuar. Post 17 anuos, ab eodcm hospilale S. Aluriuj Magdaenae... una cuui visu
Ilonorio Tliomas Felici successor daiiis est; et post franciplegii in P.irteney. Mon. Ang. I, p. 143. V;de
5 annos, ab eodem lionorio Berctgils sive Bonifacius Bedara ui, H.
m SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA: 110
seniorem baptizatum se fuisse die media a Paulino A I [AL, curaret]. Quarum videlicet liierarum istc cst
episcopo, praesente rege Aeduino, et multam populii ordo:
turbani in iluvio Treenta juxta civilatem qoaeliuguai [DCXXXIV. ] < Domino cxcellentissimo atqtie .,r;e-
Anglorum \Tiouulfingacaeslir [AL, Tuilf-Tuisf-Tulf- celleiitissiino (ilio Aeduino regi Anglorum, Honoiiiis
UulfingcaesiirJ vocatur: qui etiam effigiem ejusdemi episcoptis servus servorum Dei, salutem.
Paulini referre esset solitus, quod esset vir [Al. om. < Ita Chrisiianitatis yeslrac inlegrilas circa sui
vir] longaestaturre paululura incurvus, nigro capillo, Conditoris cullum , fidei est ardore succensa , ut
facie raacileuta, naso adtinco pertenui, venerabilis, longe laieque resplendeat, et in omni mundo adnun-
siinul et terribilis aspeclu. Habuit autein. securo ini ciata, vestri operis muliipliciler referat fructuni.
ministerio et Jacobum diaconum, virum utique in~ Sic enim vos reges esse cognoscitis, dum Regem et
dustrium ac nobilemi in Christo et Ecclesia, qui ad Creatorem veslrum orthodoxa prredicatione edocti,
nostra usque tempora permansit. Deum venerando creditis, eique, quod humana valet
Tanta autero eo tempore pax in Brillania, qtiaqua- conditio, menlis veslrae sinceram devolionem exsol-
versum imperium regis Aeduini pervenerat, fuisse vitis. Quid eniin Deo nosiro aliud olferre valebimus,
perliibetur, ul, sicut usque hodie in proverbio dici- nisi ut in bonis actibus persistentes, ipsumque an-
tur, eliam si mulier una cum recens nato parvulo B ' ctorem humani gcneris confitentes, eum colere,
vellet totam perambulare insulam a mari ad mare, eique vota nostra reddere fesiinemus?' Et ideo.excel-
nullo se lajdenle valeret. Tantum [At. add. quo- lenlissime fili, paterna vos caritate qua convenit,
que] rex idem [Al. om. idem] utilitati sure gentis exhorlamur, ut hoc quod vos divina misericordia ad
consuluit, ut plerisque in locis ubi fontes lucidos suam gratiam vocare dignata esl, sollicita intenlione
juxla publicos viartim transitus conslruxit, ibi ob et adsiduis orationibus servare omnimodo festinelis ;
refrigerium vianlium, erectis stipitibus aereos b cau- ut qui vos in praesenti saeculo ex omni errore abso-
cos suspendi juberet, neqne hos quisquam, nisi ad lutos, ad agnilionem sui nominis est dignattis perdo-
usum necessariura, contingere prre magnitudine vel cere, et cceleslis patrire vobis praeparet mansionem.
timoris ejus auderel, vel amoris vellet. Tantum vero Praedicatoris igitur vestri domini mci apostolicre
in regno excellentire liabuii, ut non soluin in pugna memoriaeGregorii frequenter lectione occupati, prre
ante illum vexilla gestarentur, sed et tempore pacis oculis affectum doctrirae ipsius, quem pro veslris
equiiantem inter civitales sive villas aut provineias animabus libenter exercuit, habetotc; quatenus ejus
suas cum ministris, semper antecedere signifer con- oratio, et regnum veslrum populumqtie augeat, et
suessel: necnon el incedente illo ubilibet per pla- , vos omnipotenti Deo inreprebcnsibiles rcpraesei.tet.
teas, illud genus vexilli, quod Romani cTufam, Angii ^" Ea vero quaj a nobis pro vestris saccrdotibus ordi-
vero appellant Tuuf, ante eum ferri solebat. nanda sperastis, haec pro fidei vestrae sincerilaie,
CAPUT XVII. qure nobis multimoda rclatione per prajsentium por-
titores lmdab.liler insinuata est, graluito animo
Ulidem [Al., Aeduinus] ab Honorio papa exhorta-
torias lileras acceperit, qui etiam Paulino paltium adlribuere ulla sine dilatione prrevidemus [AL, prre-
miserit. vidimus]; et dtio pallia utrorumque [Al., uirique]
Quo tempore praesulatumsedis apostolicre Honorius metropotitanorum, id est, llonorio ei Paulino di-
Bonifaciisuccessor habebat, d qtti ubi genicra Nordan- reximus, ut duni quis eorura de lioc saecuload aucto-
hymbrorum cum suo rege ad fidera confessionemque rem suum fuerit arcessitus [AL, accersitus), in Ioco
Cliristi.Paulinoevangelizanteconversain essu didicit, ipsius alter [AL, alterum J cpiscopum ex hac nostra
roisit eidem Paulino pallium,misit et regi Aeduino li- aucloritate debeal subrogare. Quod qtiidein t;mi prd
teras exhortalorias, paterna illura caritate accen- vestrre charitatis affectu, quam pro tantaniin pro-
dens, ut in tide veritatis quam acceperant [Al. , vinciarum spatiis qtiae intcr nos et vos esse noscun-
acceperat], persistere semper ac proflcere curarent tur, sumus invitaii concedere, ul in omnibus devo-
» Tiouulfingacaestir.In bujtis loci situ parum certi D
I Tuffe de plume. Quidam Tufam per crucem et glo-
est. Meiiioriam lamen baptismi Soulhwella sibi vin- buni describuut, et crucem in Camiam reportatam
dicat, et pielas reguni, et possessiones episcoporiun capite 20, Aeduini Tufam fuisse volunt.
Ebor. Pauliui succe-soiurn, et collegiaia sacerdotuiii d Qui ubi. Ilcec epislola ad Aedwinum nullam
ecclesia inibi inslilula privataj ejus loci hisioriaj temporis notain habet apposilam, sed ex adjecta
lidein consecrarunt. epistola capilis sequenlis ad llonuiiuin Canl., patet
b Caucos. M. Westra. Iiahet, per calamos wreos scriplas 1'uisseamlias anno 034, licet Aedwinus ttinc
conduxit, niale : nain Beda expresse dicit, cuiicos mortuus esset; sed ejus obitus papre.aures nondum
tntpendi juberet. Vasa ad bibendi ustim posita. De attigerat. Quod anem tot aiuii eliliixerinl a conver-
his Treb. Pollio : Item in caucos et scyphos pondo sione Aedwini anno (>-27,usque ad ejus notitiam
undecim. Aedilberctus rex Cantire ep. ad S. Bonifa- papaj transiiiissaui, vel saltem ad papae ctiui palTis
ciuin Mog. : Caucumarqenieum ittlus deauratum pen- responsum, id tribui potest, vel lardis fidei in raagna
santem librastres. Nordanbymbraiii regui progressibus de quo
c Tufam. Muta signa sunl, Aquilw, Drccones, parte vide n, 12,13, et m, 2;vel dilficultiii enatac de
Vexitla, Flamulw , Tufie, Pinnw. Vegetius, lib. m, raulua consecratione metropoliianorum, qurc moram
cap. 5. Genus vexilli apud Itomanos ex i-ouleriis in hoc negotiuin injicere pnssenl; quin \\'C oeces>e
plumarum globis. Sic apud nosir.iles etiaui ad tem- fuit pallia immetliatc a cons cratione miili; itno ue-
pora Richardi II. Cliarla Gervasii de ClilTonmilitis que ulla Liturentio vel Mel'iu> Justi decessoribus
coticedit et confirniat Roberto de Bevcrcotes une pallia missa iu Buda I"giiuus,
111 BEDJl VENERABILIS 1'RESBVTERI OPERuM PARS IV. — IIISTORICA. 112
-lioni vesirre noslrum concursum, el juxta vestra A } susciiel incremenla; ut fide et opere, in limoi e Dei
dcsideria praebererous. Incolumem excellentiam et carilaie, vestra adquisitio decessorumque veslro-
vestram graiia superna custodiat. > nim quaj per domini Gregorii exordia pullul.il, con-
CAPUT XVIII. valescendo amplius extendatuf ; ut ipsa vos dominici
Ul Honorius, qui Justo in episcopatum Dorovernensis eloquii protnissa in futuro respiciant, vosque vox ista
Ecclesiw successil, ab eqdem papa [Al. om. eodem ad ajlernam festivitatem evocet: Venitead me omnes
papa] Honoriopallium et lileras acceperit. qui laborutis el onerati estis , et ego reficiam vos
a Ilacc inter Juslus archiepiscopus ad caelestia
(Matih. xi, 28)1El ilerura : Euge, serveboneet fidelis;
regna sublevalus [AL, sublatus est] quarto Iduum quia tuper-pauca fuisti fidetis, super ntutta te contli-
Novembrium die [DCXXX],et Honorius pro illo est in tuam : intra in gaudium dontini lui (Matth. xxv, 21).
prajsutatum effectus [AL, eleclusj: qui ordinandus Et nos equidem, fratres carissimi, brec vobis pro
venit ad Paulinum, et occurrente sibi illo in Lindo- ajterna caritaie exhortalionis verba praemiltenles,
colino quiutus ab Augustino Doruveruensis Ecclesire quae rursus pro Ecclesiarum vestrarum privilegiis
consecralus est anlistes [DCXXXIJ. Cuietiam praefalus congruere posse conspiciraus, imn desistimus im-
papa Honorius misit pallium et literas, in qtiibus dc- perlire. Et lam juxta vestram petilionem , quam
I filiorom nostrorum rcguin vobis per prajsentein
cernii [AL, decrevit] hoc ipsum, iqiiodin epistola ad B
Aeduinum regem missa decreverat: scilicet ut cum nostram praeceptionem [AL, pracsemi nosira prae-
Dortiveruensis vel Eburacehsis antistes de hac vita ceptione] vice beati Petri apostolorum priucipis,
transieril, is qui superest consors ejtisilemgradus, aucioi ilatem tribuimus, ui quando unum ex vobis
habeat potestaiem alierum ordinandi, in loco e]us. divina ad se jusseril gr.itia vocari [AL, evocari], is
qui transierat, sacerdotem; ne sit necesse ad Roma- qui superstes luerit alierum in loco defuucti debeat
nara usque civitalem per lam prolixa lerrarum ct episcopuni ordinare. Pro qua etiara re singula vestrre
maris spatia pro ordinando archiepiscopo semper fa- dilectioni pallia pro eadem ordinatione celebranda
ligari. Quarum etiam texiuin liierarum in nostra bac direximus, ut per nostrre prreceptionis aucloritaiem
llistoria ponere commodum duximus. possitis Deo placitam ordinationem efficere; quia ut
[DCXXXIV.] < Dilectissimo fratri Honorio , Ho- haec vobis coucedercmus, longa terrarUm marisqtie
norius. imervalla; qure inter nos ac vos obsislunt, ad haec
< Inler plurima quae Redemploris nostri miseri- nos condescendere coegerunl, ul nulla possil Eccle-
cortlia suis famulis dignatur bonorum munera prrero- siarum vestrartim jactura per cojuslihei occasionis
gare,illud etiam clementer collata suaj pietatis muni- oblentum quoquo raodo provenire [AL, pervenire];
(icenlia tribuit, quoties per fraternos affaius [AL, sed potius connnissi vohis populi devoiionem plenius
effectus] unianiraam dilectionem quadam contempla- propagare. Deus te incolumem custodiat.dileciissime
tione alternis aspectibus repraesental. Pro quibus frater. Data die lerlio Iduum Junii, imperaniibus
inajestaii ejus gralias indesinenter exsolvimus, eum- dominis noslris Augustis, b Heraclio anno vicesimo
quc voiis supplicibus exoramus, ut vesiram dileciio- quarto , post consulalum ejusdem anno vicesimo
ncm in praedicatione Evangelii laborantem \Al., terlio; atque Constaniino filio ipsius aimo vicesirao
claborantem] et fructificantem, seclanteroque ma- tertio, et cpnsulatus ejus anno lertio ; sed et Hera-
gistri et capilis sui [Al., veslri] sancii Gregorii clio felicissimo Cresare iiem filio ejus anno terijo,
regulam, perpeti [AL.perpetua] stabilitalecontirniet, indictione c septima, id est, anno dominicaeincarna-
et ad augmentum Ecclesirjesuae potiora per vos lionis sexcentcsimo tricesimo quarto. >
» Bwc inter. Annum obitus Justi Beda non dedit, et nationis, secnndum Theophanera, qui annos incarna-
hinc illre lenebrre huic historiae parii offusac.Plurimi tionis octouario tninuere solet, uti Georgius Syncellus
volunt Justuro tres lantum annos sedjsse et obiisse et alii fere Graeci. Idein Heraclius anno Christi 611
annn 627, et tunc vel Honorium successisse, vel consulatum auspicatus est. — Heraclio ex Eudocia
sedemvacasse. Alii Juslo plures annos tribuunt usque conjuge Augusla natus est lteraclius junior, dictus
ad annum 632,633, eic. Desede aulem vacanle nihil D I novus Consianiinus, die tertia mensis Maii, indi-
jn Beda, nec de Justi obitu anle lemporis periodum ctione 15, Chrisli 612. Hic anno vu Heraclii parentis,
infra harum lillerarum conspcctuni; sed necesse ftiit Cbristi 617, dic 1 Januarii, indictione 5, consul re-
Honorium consecrari Lincolniae, anle annum 633, nunlialus est. Heraclius , novi Conslanlini filius,
priusquam Paulinus ab Eboracensi provincia Secede- magni Heraclii nepos, nascitur et baptizatur tertio
ret; nec tanien post annum 631, uispaiium daretur Novembris, indictione 5, anno Heraclii Magni xx.
viginii duobus annis Felicis et Thomaeante obilum Chrisli Dionysiano 631. Qtiare anno 634, tertio Idus
llonorii, quera certura est obiisse anno 633; de quo Junii, in cursu erat anniis teilius Heraclii pueri
vitle notara supra ad cap. 15. Jusii igitur obiiiun ego Cresaris: undc restat tliilitultas ex illis verbis, et
liosui an. 630, Honorii consecralionera an. 651, pal- consulatus ejus anno ui ad Coost.intiiiuin speclan-
iiitm ari. 634. tibus. Posilo eniui Constantiui consulatus exordio ad
b Ileractio anno xxiv, eic. Cormptus erat el muli- annum 617, uti ex Theophane relulimus , conse-
lalus hic locus in omnibus editionibus, in quibus si- quenter anno634 in cursu erat consufatus, Constan-
glre P. C. perperam redduntur, proconsulatus, cum liniannus xvn. Legendum ergo videiur, etconsulalus
aliud nihil sonent quam post eonsulalum; et oniit- ejus anno xvn, nisi forte novum ei consulatus exor-
ninlur haec verba, atque Conslantio filio ipsius anno dium fuit, quando illi iialtis est ltcracliiis filius, qtloil
XXIII, unde totius subscriplionis lurbalur seosus. a Grtcortnn nemiiieadnoialtiin reperio. CIIIFFL.
Heraclius imperare coepilv Oclobris, indic. 14, anno c Septima. Hic ad marginera Baronius ponil sexta,
Christi Dionysiano 610, sed anno 602 divinaeincar - ut calculutii accomraodei ad anj. ura 633, quem vel io
113 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. 1U
CAPUTXIX. A lianc apud eos haeresim coorlam, et non totam
Al
Ut primoidem Honorius, et post Johannes lilleras genti eorura
e geuiera, sed quosdam in eis hac fuisse impli-
Scullorum pro 1'ascha [Al., Paseliw observalione] citos.
(
simulel pro Pelagiana hairesi mineril. Exposita autem ratione Pasehalis observantiae, ita
[DCXXXIV.] Misit idera papa [Al. om. papa] Hono- de < Pelagianis in eadem epistola subdunt: < Et hoc
rfus [At. add. Romanre sedis ponlifex] lilieras eliam < quoque cognovimus, quod virus Pelagiaiwehsereseos
genti Seollorum, quos in observaiione sancli Paschre •apud vos denuo reviviscit: quod orhnino horlamur ut
errare [AL, errassej compererat, juxta quod supra a'< veslris mentibus hujusraodi venenatum supersti-
docuimus : sollerter exhortans, ne paucitatera suam lliouis facinus auferatur. Nam qualiler ipsa quoque
in exlremis terrae finibus constitulam, sapienliorem iexecrandahreresisdamnata est, latere vos nondebet;
antiquis sive modernis quae per orbem erant Christi < quia non solum per istos ducentos annos abolila est,
Ecclesiis aeslimarent; neve conlra Paschales com- sed s el quolidie a nobis perpeluo anathemate sepufta
putos, et decreta synodalium totius orbis pontificuiti, damnatur
i : et hortaraur, ne quorum arma combusta
aliud Pascha celebrarent. i
sunl, apud vos corttm cineres suscilentur. Nam quis
[DCXL.]Sed et Johannes qui surcessori ejusdem non i e.vecretur superbum eorum conamen et impiura,
Honorii Severino successit, cum adhuc esset electus ^R dicenlium
i posse sine peccato hominem existere ex
in ponlificalum,pro eodem errore corrigendo litteras . propria
| voluntate, et non ex gralia Dei? Et primum
eis magna auctoritate atque eruditione plenas direxit; tquidem blasphemiaj stultiloquium est, dicere esse ho-
evidenter adstruens, quia dominicuro Paschaedieui minem i sine peccato; quod omnino non potest, nisi
a quinla deciroa luna usque ad vicesiroam primam, unus i mediator Dei et hominum homo Christus Jesus
quod in Nicaenasynodo probatum esl.oportel inquiri. tqtii sine peccato est conceptus et partus. Nam eaeleri
Necnon et pro Pelagiana haeresi, quam apud eos liominescum I peccato originali oascentesteslimonitiro
reviviscere didicerat, cavenda ac repellenda, in eadem prrevaricationis
| Adre, etiam sine actuali peccato exi-
illos cpistola admonere curavit; cujus epislolx prin- slentes,
' portare noscuntur, sccundum Prophetamdi-
cipium hoc est: t
cenlem: Ecce enim in iniquiiatibut conceplut sum et
< Dilectissimis et sanclissimis a Tomiano [Al., in t peccalis concepilmemater mca (Psalm. L, 7). >
ThomianoJ, Columbano, Croinano [AL, Cbromano], CAPUT XX.
Dinnao [Al., Dinnano], et Baithano episcopis; Ul occiso Aeduino Paulinus Canliam redient, Hro-
Cromano [AL, Chromanno], Ernianoque [AL, Her- fensis Ecclesiw prwsulatum susceperit.
miano], Laistrano, Scellano, el Segeno [AL, Segiano] „_ At vero Aeduini cum decem et sepiem annis genti
presbyleris; Sarano, creterisque doctoribus seu ab- Anglorum simul et Brittonum gtoriosissime praeesset,
batibus Scotiis, Hitarus archipresbyter, et servans e' quibtis sex etiara ipse, ut dixiraus, Chrisii regna
locum sanciae sedis a| oslolic*, Johannes diaconus, imilitavit, rebetlavit adversus eum c Caedualla rex
et in Dei noroine electus: item Joliannes primicerius, Brittonum, auxilinm praebente illi Penda viro strc-
et servans locum sanclre sedis apostoticae, et Jo- inuissimo de regio genere Merciorum,. qui et ipse eo
bannes servus Dei, consiliarius ejusdem apostolicaj 'temporc, gentis ejusdem regno annis viginti et duo-
sedis. i
bus varia sorte prajfuit: et conserto gravi praelio io
< Scripta quae (erlatores ad sanctae memorire Se- < campo qui vocalur d Haethfelth, occisus est Aeduini
verinum papam ailduxorunt, et eo de hac luce die i ° quarta Iduum Octobris, anno dominicaj Incar-
roigrante, reciprora responsa ad ea qure postutata nationisi sexcentesirao tricesimo tertio, cum esset
fuerant, siluemnt. Qu bus reseratis, ne diu lantre annnrumi quadraginta et f oclo : ejusque totus vel
quaesiionis caligo indiscussa rcmaneret, reperrmus iinierentptus vel dispersus est exercitus. In quo etiam
quosdam provinciae vestrre conlra orthodoxam fidem, bello, 1 ante illura unus (ilius ejus s Osfrid juvenis
h novam ex veteri liaeresimrenovare conantes, Pasclia bellicosus
1 cecidit, alter Eadfrid necessitate cogente
nostrnm in quo immola us esl Cliristus, nebolosa 0j) ad ! Pendam regem transfugit, et ab eo poslmodura
caligine refutantes, et quaria decima luna cum He- ircgnante Usualdo, conlra (idem jurisjurandi perera-
braeis celebrare nilentes. > Quo epislolre principio ptus I est.
manifesle declaratur, et nuperrime temporibus illis Quo temporc maxima est facta strages in Ecclesia
ms. suo invenif, vel inveniendiim pnlavil. In dando ° Caedualla. VKIe omnino quomodo omnia lircc
tempore hujus episiolre laborarunt Chiflletius et Ibella narrat Galf. mon. in sua Hist. reg. Briti., lib.
alii, quisque suos corrigens mss., infeliciter omnes. : per lotum.
xn
Nam Codicesipsi Veleres in IHIOel vero consentiunt. <tHaethfelth. Salius in Eburacensi comilatu inler
a Tomiano, etc. Fnit Tomiantis archiepiscopus Ar- I
Donam fluvium et Exholme insulam.
machensis, Dinnaus episcopus Connorensis, Bailhanus 8 Quarla'lduum Oclob. Sanctis enim ille adnume-
Clonmacnoisensis; Croinaiius abbas Roscreensis ; ralur, eique ecclesiie dedicataj. Ejus tamen memoria
Segenus Huensis. Reliquorum sedes lilutosve non in- <
celet/ratur in Martyrologio Anglicano ad quartum
veiiio. (
diem Docembris.
b Novam ex veieri. Vetus haeresis fuit Pascha cura f Ocio. Edit., teptem, sicut et Inlerp. Sax., sed
llebrreis semper celcbrare; Nova aliquando tantum, <
contra mss.
iis scilicet annis, quibtis Paschrc dies in quartam deci- B Osfrid. Cum Godholdo rege Orcadtim qni ad
fuani lunara incidil. Vide append. n. 9. :
auxilium ejus vencrat. RAD.DICET.,p. 784,_
«5 BEDiE VENERABILIS PRESBITERI OPERUM PARS IV. — HisrOHlCA. «6
vel gente Nordanhymbrorum, maxime quod unus ex iA metu Eadbaldi et Osualdi regum, misil in Galliam
ducibus a quibus acta est, paganus, aller quia barba- nutriendos regi c Daegbereclo [AL, Dagberclo] qui
rus erat pagano ssevior. Siquidem Penda eura omni erat amicus iilius, ibique ambo in infanlia defuncti,
Merciorum gente idolis deditus, et Cbristiani erat et juxta honorem vel regiis pueris, vel innocemibus
nominis ignarus : at vero Caedualla, quamvis nomen Christi congruum, in ecclesia sepulti stinl. Attulit
ei professionem haberet Christiani, adeo lamen erat quoquc secum vasa pretiosa Aeduini regis perplura,
animo ac moribus barbarus, ut ne sexui quidem mi- in quibus et crucem magiiara auream, et calicera au-
liebri, vel innocure parvulorum parceret rctati, quin reum consecratum ad ministerium altaris, quaj ha-
universos alrocitate ferina roorti per tormenta con- ctenus in ecclesia Canliae conservata monstrantur.
traderet, multo lempore totas eorum provincias de- Quo in tempore, Hrofensis Ecclesia pastorem mi-
bacchando pervagatus, ac tolum genus Angtorum nime habebat, eo quod Romanus praesul iilius ad
Brittaniae finibus erasurum se esse deliberans. Sed Honoriuro papam a Justo archiepiscopo legalarius
nec religioni Christianae, qur» apud eos exorta erat, missus, absorptus fuerat fluctibus Jtatici maris : ae
aliquid impendebat honoris. Quippe cum usque ho- per hoc curam illius praefalus Paulinus, invilatione
die moris sit Brittonum, fidem religionemque Anglo- Honorii antisiiiis el Eadbaldi regis suscepit ac tenuil,
rum pro nihilo babere, neque in aliquo eis magis ** ' usquedum et ipse suo tempore ad cadestia regna
communicare a quam paganis. Adiatum est aulem cum gtoriosi fruclu laboris ascendit. In qua Ecclesia
caput Aeduini regis Eburacuro, et inlalum postea moriens, pallium quoque, quod a Romano papa ac-
in ecclesiam beati apostoli Petri, quam ipse ccepit, ceperat, reliquit.
sed successor ejus Osualdus perfecit, ut supra docui- Reliquerat autem in Ecclesia sua Eburacensi Jaco-
mus, posilum est in porlicu sancti papaj Gregorii, bum diaconum, virum ulique ecclcsiasticum et san-
a cujus ipse discipulus verbura viiae sttsceperat. ctum, qui raulto exhinc lempore in Ecclesia manens,
Turbatis iiaque rebus Nordanhymbrorum hujus magnas anliquo hosti praedas, docendo el bapli-
arliculo eladis, cum nil alicubi prxsidii nisi in fuga zando eripuit: cujus d nomiue vicus in quo maxime
esse videretur, Pauiinus adsumpta securn regina solebal habilare, jtixta Cataraclam, usque hodie co-
Aedilberge quam pridem adduxerat, rediit Cantiam gnominalur. Qui qtioniam cantandi in ecclesia erat
navigio, atque ab Honorio arcliiepiscopo et rege peritissimus, recuperala postmodum pace in provin-
Eadbaldo multum honorifice susceptus cst. Venit cia, et cresceule nuiiiero fidelium, etiam raagister
autem illuc duce Basso, milile regis Aeduini fortis- 0 ecclesiaslicae canlionis juxla morera Romanorum
skno, habens secum Eanfledam [AL, EanfredamJ _, seu Caniuariorum multis ccepil existere : et ipse se-
fSliara, et Vuscfrean filium Aeduini, necnon et Yffi nex ac plenus dierum, juxta Scripturas, Patrum viam
[AL, If(i] (ilium Osfridi iilii ejus, quos postea mater secutus est.
Quam paganis. Vide supra in hujus Iibri ca- datam, monaslerium condidil, ulii velitm, prima An-
pite iv. finivit. Memoria ejus in>
b Caput. Corpus autem ejus in ecclesia Pharensi gloruni, sumpsii, vitamque celebralur 10 Sepl.
AnglicanoMartyrologio
d
tumulatum. Cujus nomine vicus. Hodie Akehurg.
c Daegberecto. Clotarii filio et " Ecclesiasticw cantionis. De bacvide append.
Chilperici nepoti,
cujtis traier Charibertits genuerat Berctam Aedil- n. 12.
bergae matrem. Ipsa ad villam Liming, a fege fratre

LIBER TERTIUS.

CAPUT PRIMUM. ;
D regnum Berniciorum, nam * in has daas provincias
Ut primi succestores Aeduini regit, et fidem suw gen- gens Nordanbymbrortim antiquitus divisa erat, su-
tit prodiderunt [Al., perdiderunt], et regnum porro scepit fllitis Aedilfridi qui de illa pruvincia gencris et
Otualdut Christianissimus rex utrutnque restauravit.
regni origineni duxerat, nomine Eanfrid. Siquidem
At interfecto in pugna Aeduino, suscepit pro illo tempore loto quo regnavit Aeduini, filii praefali re-
regnum Derorum, de qua provincia ille generis pro- gis Aedilfridi qtii ante illtim regnaverat, ciim magna
sapiam et primordia regni habuerat, filius patrui ejus nobilium juvenlute apud Scottos sive Pictos exula-
Aelfrici, vocabulo Osric, qui ad pfacdicationein Pau- bant, ibique ad doctrinam Scotlorum caleeliizati et
lini, fldei eral sacramentis imbutus [DCXXXI.I]. Porro baptismalis sunt gratia recreati. Qui utmorluo rege
a Jn has duas provincias. In Deiram qurjj ab Hum- ler ejus Osuiu. A tempore cnjtis Osuiu ulraqtie tegio
bra incipiens, ad Tesam fluvium terminabatur, et in sub uno regno remansit. Ila Ric. Hag., x Scr.,
Berniciam quae a Tesa usque ad Twedam proiende- p. 286. Hariim taiuen provinciaium lenninos longe
balur. Unde etiam quidam reges Nordhymbrorum aliter dederunt quidain. Deiros ad Tuedani, Berni-
regnabanl super solos Deiros, sicut Aelle ; qtiidnm cios ad.fretum Edinburgicum exlendenies; ei Uerni-
super solos Bernicios, sicut Adda filius ejnsdem cios qnidem ad Fretum inveniamus, Deiros vero nou
Aelle; quidam super iitrosrjue sicut Aeduinus (ilitis ullra Tesam fluviura.
ejusdem Aellaj, ci sanctus Ostialdus, et posl eum fra-
Jn SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTlCA. H8
inimico, patriam sutil redire permissi, accepit pn-; A utraque manu erectam tenuerit, donec adgesto a mi-
mus eorura, quera a diximus, Eanfrid regnum Berni- litibus pulvere, terraj figeretur. Et hoc facto, elata in
ciorum. Qui uterque rex ait lerreni regni insulas sor- altum voce cuncto exercitui proclamaverit: < Fte-
titus est, sacramenta regni cselestis quibus iniiiatus ctamus omnesgenua, et Dominum omnipotentem vi-
«rat, anathematizando prddidit [AL, perdidit], ac se vum ac verutn in comniune [Al., conimuni] depre-
priscis idolatrire sordibus polluendum perdendumque cemur, ut nos ab hoste superbo ac feroce sua mise-
restituit. raiione defendat:scit enim ipse quia juxta pro salute
Nec mora, utrumque rex Briltonum Ceadualla im- genlis noslrae bella suscepimus. > Fecerunt omnesut
pia manu, sed justa ultione peremit [DCXXXIV]. Et juSserat; sic incipiente diluculoin hoslem progressi,
primo quidem proxima aesiate Osricum, dum se b in juxta merilum susc fidei, vicloria pbtiii sunt. ln cujus
tippido [AL, oppidi] Municipio temerarie obsedisset, loco orationis innumeroc virtutes sanitatum noscun-
erumpens subito cum suis omnibus imparatum cum tur esse palratre, ad indicium, videlicet, ac memo-
suo exercitu delevit. Dein cum anno integro provin- riam fidei regis. Nara et usque bodie raulti de ipso
cias Nord3nhymbrorutii non tit rex victor possideret ligno sacrosanctx crucis astulas [AL^ hasiulas] exci-
sed quasi tyrannus satviens disperderet, ac tragica dere solent, quas cum in aquas miserint eisque
caede dilaceraret, landem Eanfridum inconsultead se " languentes homines aut pecudes potaverint sive
cum duodecim lectis [AL, electisj militibus, postu- asperserint, mox sanitati rcslitutintur.
landru pacis gratia venienlein simili sorte damnavit. Vocatur locus ille lingua Anglorum e Hefenfeltli
Infaustus ille aninis et omnibus bonis exosus usque
[AL, IteofenfeldJ, quod dici potest Latine Caeleslis
bodie permanet, tam proptcr aposlasiam regum An- campus, quod cerlo utique prrcsagio futurorum anli-
glorum qua se fidei sacramentis exuerant, quam quitus nomen accepit : significans nimirum quod
propter vesanaro Brittonici [AL, Briltanici] rcgis ibidem crclesle erigendom tropliaeuiTi, caelestis in-
tyrannidem. Unde cunctis placuit regiim lempora choanda victoria, crelestia.usque liodie forent miracula
eoraputantibus, u.t ablata de raedio regum perlido- celebranda. Est auiem locus [Al. add. ille] juxta
rum memoria, ideni anhus sequentis regis, id est, murum illiim, ad
Aquilonem, quo Romani quondara
:
Osualdi, viri Deo dilecti, regno adsignaretur qtio, ob afcendos Barbarorum impetus, lolam a mari ad
post occisionem fratris Eanfridi, superveniente cum mare prrccinxere Briitaniam, ut supra docuimtis. In
parvo exercitu, sed lide Clnisti munito, infandus quo videlicet loco consuetudinem multo jam tempore
Briltonura dux cum immensis illis copiis quibus nibil fecerant fratres Hagustaldensis ecclesia? qua3 non
resistere posse jaclabat, interemptus est; in loco qui fj longe abest, advenienles omni anno pridiequam po-
lingua Anglorum c Denisesburna, id csl, Rivus [AL, stea idem rex Osuald occisus est, vigilias pro salute
oriensj Denisi vocatur. animae ejus facere, plurimaque psalmorum laude ce-
CAPUT II. lebrala, viclimam pro eo mane sacraj oblationis
Ut de ligno Crncis quod idem rex conlra Barbnros offerre. Qui etiam crescente bona consuetudine, nu-
ptignalurns erexerat, inter innumera sanitatum mira- per f ibidera ecclesia construeta [Al. add. alque de-
cula, quidam a dolentis [Al., adolescens] brachii sit dicataj, sacraliorcm et cunciis [AL, omnibus] bono-
languore curalus. rabiliorem locum omnibus [Al. om. omnibus] fecere.
Ostenditur autem nsque hodie et in magna vene- Nec immerilo, quia nullum, ut comperimus, fidei
ralione liabettir iocus ille, ubi venturus ad hanc pu- Christianae sigruim , nulla ecclesia, nUltum aliare
gnam Osuald d signum sanclaj crucis erexit [DCXXXV],ia tota Berniciorum gente erectum est, priusquam
ac flexis genibus Dominum deprecalus est, ut in tanta hoc sacraj crucis vexillum novus militiaj
ductor, di-
rerum necessitate suis cultoribus catlesti succurrcret clante lidei devoiione, contra lioslem immanissimum
auxilio. Denique fertur quia facta citato opere cruce,
pugnaturus slaluerei.
ac fovea praeparata in qua slatui deberet, ipse fide
fervens hanc arripuerit, ac fovere impOsuerit, atque D
a Diximus.
Vulgg. : diximus, Ossicus regnum Dei- hunc csse hodiernuni Dilslon. Nihil tamen ibi repe-
rorum, secundus vero Eanfrid Berniciorum. Uter- ritur quod illi opinioni favent nisi nominis quajdam
que, etc. siraililudo, eaque non ex Beda, sed ex mala ejus
b In oppido Municipio. Non oppidi, nt
scriptores lectione. Nam loci situs, et tlistoriae narratio ad Oc-
absurde texiuiii Bedae corrtiperunt: sed oppido mu- eidentem m.gis Borealem tendunt. Vide append.,
nicipio; oppido quod pro municipio habetur,-vel Mu- n. 13.
nicipium appellatur : sicut eiiam ParaphrasisSaxon. d Signum sanclw crucis, Restant in archivis Du-
recle verlit. Horum uiuim lantuni in hac provincia nelm. plurimie ciiartre cuin aniiquo sancti Ctitlibercti
novimus, et quidni illud fuerit, nempe Eburaeuin, sigilio aiioexo. In quo exhibetorcaptit sancli Osualdi
quod Aurelius Victor in sua Caesariiin Hisioria., ex- ex iuia parte, et crtix ejus e\ altera. Vide
presse Municipiura appellal? Polerat quidem vox in Append. n. 13. imprcssum
Municipium, ut pote in sequioribus sa;cu!is latiore e llefeitfelth. Neque htinc locum
sensuSHmi, sedexpressio Bedaein boc loco peculia- llalion, vel, ut legendum volunt, Halidun, puto hodierniim
rem quamdamdesignaiionem involvii, regni, scilicet, ad Aquilonem a mtiro lioinano. sed magis ~
Deirensis urbem primariam, quae etiam revera muni- f Ibidetn ecclesia. Reslat adhuc ad Occideiitem
cipium ab antiquo fuer.it. Aquilonalem ab Axeloduuo ebclesia saucli Oswjldi..
e Denisesburna. Audax forle nimium qui ncavcrit Sed de his plura in Appcnd., n. 13.
i!9 BEDJB TENERABILtS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 120
Nec ab re est unum e pluribus quae ad hanc crucem AVdecima luna usque ad vicesimam observare solebat.
patrala sunt, virlutis miraculum enarrare. Quidam Hoc etenim ordine Septentrionalis Scottorum provin-
de fratribus Haguslaldensis [AL, Augustald] eccle- cia, et omnis natio Pictorum ilto adhuc tempore
slae, nomine Bothelm, qui nunc usque supcrest, ante Pascha dominicum celebt;abat, ajstimans se in hac
paucos annos dum incautius forte noctu in glacie observatione sancii ac laude digni Patris Analolii
Incederet, repente corruens brachiura conirivit, ac scripta secutam ( Vide infra, c. 25, el Bed. Chron.,
gravissima fracturae ipsius ccepit molestia fatigari; n. 4230). Quod [Al. add., quidemj an verum sit,
ita ut ne ad os quidem adducere ipsum brachium Pgritus quisque facillime cognoscit. Porro genies
ullatenus dolore arcente valeret. Qui cum die qua- Scoitorum, quaj in Auslralibus Hiberniaeinsulaj par-
dam mane audiret unum de fratribus ad locum ejus- tibus morabantur, jamdudum.ad admonitionem apo-
dem sanclae crucis ascendere disposuisse, rogavit ut slolicre sedisantislitis.Pascha canonicoritu observaro
aliquam sibi parlem de illo ligno venerabili rediens didicerunt (Vid. n, 19).
adferret, credere se dicens quia per hoc, donanle Venienli [AL, venieniej igi.ur ad se episcopo, rex
Doraino, salutem posset consequi. Fecil ille ut roga- locura sedisepiscopalis in « insula Lindisfarnensi, ubi
tus est, et reversus ad vesperam, sedentibus jam ad ipse pelebat, tribuii. Qui videlicet locus accedente ae
m*ensamfralribus, obtulit ei aliquid de veteri musco B ' recedente reumate bis quotidie inslar insulae maris
quo superficies ligni erat obsila. QtTicum sedens ad circumluitur undis, bis renudato litlore conliguus
mensam non haberet ad manum ubi oblalum sibi lerrae redditur; alque ejus admonitionibus humiliter
munus reponeret, misit hoc in sinum sibi. El dum iret ac libenter in omnibus ausculians, Ecclesiam Chrisli
cubitum, oblilus hoc allcubi deponere, permisit suo in regno suo multum diligenter aedjficare ac dilatare
in sinu permanere. Al meilionoctis tempore, cum evigi- curavit. Ubi pulcherrirao saepe spectaculo contigit,
laret.sensil nescio quidfrigidi suolaieri adjacere, ad- ut evangelizante antistile qui Anglorum linguam per-
molaque manu requirere quid [Al. add. ccepil]esset, fecie non noverat, ipse rex suis ducibus ac ministris
ita saimm brachium manumque reperit, ac si nihil interpres verbi existeret caelestis : quia nirairum lam
unquam tanti languoris habuisset [AL, babuissent]. loago exilii sui tempore linguam Scottorura jam pleno
CAPUT III. didicerat. Exin [AL, exinde] coepere plures perdies
de Scoltorum regione venire Briltaniam alque illis
Ul idem rex pottulans de genle Scotlorum antistitem,
acceperit Aedanum, eidemque in intuta Lindisfar- Anglorutn provinciis quibus regnavit rex Osuald,
nenti tedcm epitcopalttt donaverit. magna devotione verbuni [Al. add. Deij fidei praedi-
Idem ergo Osuald , mox ubi regnum suscepit, tare, et credeniibus gratiam baptismi, quicumque
desiderans totam cui prxesse ccepit gentem fldei " sacerdolali erant gradu pfajditi, ministrare. Con-
Chrislianae gralia irabui, cujus experimenta per- struebantur ergo ecclesise per loca, confluebant ad
maxima in expugnandis Barbaris jam ccpcrat, misit audiendum verbum populi gaudenles , donabantnr
ad majores natu Scottorum, inter qnos exulans ipse munere regio possessiones, et territoria ad instiiuenda
baplismatis sacramenta, cum his qui secum erant monasieria, iinbuebantur prrcceptoribus Scotiis par-
militibus, consecutus erat; petens ut sibi mitteretur vuli Anglorum, una cum majoribus studiis et obser-
anlistes, cujus docirina ac ministerio gens quam re- vatione discipjinrs regularis.
gebal Anglorum, dominicaj Qdei et dona disceret, et Nam monachi erant, maxime qui ad praedicandum
susciperet sacramenla [ccxxxv]. Neque aliqnanto venerant. Monachus ipse episcopus Aedan, utpote de
tardius quod petiit impetravit: accepit namque pon- !• insula qurcvocatur Hii, desiinalus [AL, Hy, destina-
tilicem Aedanum [AL, Aidanum] summae raansue- tusj: ciijiis monastcrium in cunctis pene Septenirio-
tudinis et pietatis ac moderaminis virum, habentem- naliuin Scotlorum, et omnium Piclorum monasteriis
que zelum Dei, quamvis non plenesecundum scien- non parvo tempore arcem tenebat, regendisque eo-
tiam. Namque diem Paschre dominicum more stiae ruin populis pranerat: qnae videlicet insula ad jus
gentis, cnjtis saepius mentionem fecimus, a quarta r» quidem Britianire pertinet, non magno ab ea freto
a Intuta Lindisfarn. t A fluvio Lindis excurrenle n, 1. < In coenobio veieri divi Columbre, insularum
in mare : qui duorum pedum habens laliludinem, non episcopi sedem sialuerunt, vetere domicilio quod
nisi cum recesserit mare videri potest. Conlinet au- erat in Eubonia, id esl, Mannia, ab Anglis caplo.
lem brcc insula octo miliari i per ambitum. Nunc Remanet adhuc inter veteres ruinas sepulcretuni sive
vocalur insula Sacra, quia SS. Aedanus, Finanus, ccemeterioni commune omuium nnbilium familiarum
Tuda et Cuthberclus, cum aliis ejiisdem Ecclesi.e quaj in Oecideiitalibiis insiilis habitabant. Eminent
prresulibus ibidem corpore requicvcrunt; posteaquei inter creieros tumuli tres, modicis imervallis distan-
plures monachi, diversique saeculares per Dauossunt tes, tribus impositis domiinciilis in Orientenj-versis.
martyrisati elsepulti. > SIM. UUN.,p. 68, 69. Hujus> In occidenlali cujtisque parle lapis iuscripius quonim
insulae territnria vide ibidem. ttimuli sint indicat. In medio est TUMULUS Itecmr
b lnsula Hii. < Est ea longa duo milli» passuum, SCOTTI.C.Iti dextro RIGUMltiBEiiNt*. In sinisira
supra mille lata. Ibi duo moiiasteiia sunl fuudata,, parte HEGIMMORVEGI.E. tn reliquo ccemeterio seor-
unum Nigrorura monacliorum, aliud saiictarum mo- suni, clarauiisulaiioriiin familix habini stia condilo-
nialium ordinis sancli Augiistini roclietain deferen- ria. Circa eam sex proximre instihc, exigtia; nee
lium; et ibi Refugium. Monasterium vero monaclio- tamen inlecunda:, ab aniiqtns regibtis, t-t iiisulano-
rura usque ad leiiipus R. Malcolrai viri sanctie Mar- IIIIII regulis ccenobio Colutubtc donataj fuerunt. »
garetae fuit locus sepullurae , et sedes regalis quasii BUCIIAN.
omniumregumScotiiajelPictinbe. >FuitD.,Scoiiehr.,
«21 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. 128
discreta, sed donatione Pictorum. qui illas Briltaniaj iA septem, post annos ctrciter (rlginta et duos ex quo
plagas incolunt, jamdudum monacliis Scotiorum tra- ipse Brittaniam prrudicaturus adiit. Fecerat autcm,
dila, co quod illis prredicantibus fidem Christi perce- priusquam Britlaniam veniret, monasterium nobile
perinl. in Hibernia, qtiod a copia roborum f Dearmach lin-
CAPUT IV. gua Scottorum, hoc est, Campus roborum, cognomi-
Piclorum Chrisli natur. Ex quo utroque monaslerio plurima [AL, per-
Quando.gens fidem perceperil [Al.,
sutceperil]. plurima] exinde monasieria per discipulos ejus el in
Siquidem anno Incarnationis dominicae quingen- Brittania et in Hibernia propagata sunt: ih quibus
tesimo sexagesimo quinto, quo tempore gubernacu- oniiiibus idem monasterium insulanum, in quo ipse
lum Romani imperii posl Jusiinianuin Justinus [Cod. rcquiescit corpore, principatum leneret [AL, tenet].
Mori, Juslinianus] minor accepit, venit de Hihernhi Habere autem solet ipsa insula rectorem semper
presbyter et abbas habitu et vita. monacbi insignis, abbalem presbyterum, cujus juri et omnis provincia,
nomine Columba [Ai.,CoIumbanus, Columban] Brii- et K ipsi etiam episcopi, ordine inusitato, debeant
taniam, prredicaturus verbum Dei provinciis Septen- esse subjecti, juxta exemplum primi doctoris illius,
trionalium Pictorum, hoc est, eis qiuc arduis aique qui non episcopus, sed presbyler extitit et mona-
horrentibus a montium jugis, ab Auslralibus eorum B chus : de cujus viia et verbis nonnulla a discipulis
sunt regionibus sequeslratrc. Namque ipsi Australes ejus feruntur scripta haberi. Veruni qualiscumque
Picli, qui intra eosdem montes habent sedes, multo fueril ipse, nos hoc de illo certum tenemus, quia re-
anle lempore, ut perhibent, relicto errore idolatriae, liquil successores inagna conlinenlia ac divino amore
fidem veritatis accepeiatit, prredicante eis verbum regularique instilutione insigne.s: in tempore quidem
Nynia episcopo reverentissimo cl sanctissimo viro, suminre festivitalis dubios circulos sequentes, utpote
de nalione Brittonum [cccxciv], qui erat b Bomaere- quibus longe ultra orbem pusitis nemo synodalia pa-
gulariter fidem et mysteria verilatis edoctus; cnjtis schalis observantiae decreta ponexerat; tantum ea
sedem episcopalem, sancti Martini episcopi nomine quae in propheticis, evangelicis et apostolicis literis
et ecclesia insignem, ubi ipse etiam corpore una discere poterant pielatis et caslitatis opera diligenter
cura pluribus sanctis requiescit, jam nunc [Al. om. observantes. Permansit autem hujusmodi observan-
nunc] Anglorum gens obtinet. Qui locus ad provin- tia paschalis apud eos tempore non pauco, hpc est,
ciam Berniciorum periinens, vulgo vocatur c 4d can- usque ad annum dorainicre Incarnationis sepiingen-
didam casam, eo quod ibi ecclesiam de lapide, inso- lesimum decimnm quinlum [AL, sextura], per aiinos
lito Brittonibus more fecerit. centum quinquaginta.
Venit aulera Brittaniam Colnmba, regnante Pictis At tuiic venienlc ad eos reverenlissimo et sanclis-
ABridio filio Meilocbon, rege poientissimo, nono simo Patre et sncerdole Ecghercio, de natipne An-
anno regni ejus, gentemque illam verbo et exemplo glorum, qui in llibernia diutius exulaveral pro Chri-
ad fidem Chrisli convertit: unde et praefatam insu- sto, eratque et doctissimus in Scripluris et Iongae
lam ab eis in possessionem monasterii faciendi acce- vitae perfectione eximius, correcti sunl per eum et
pit. Neque enim magna est, sed quasie famitiarum ad verum cauonicumque Paschru diem translali,
quinque, juxta aeslimationem Anglorura: quam suc- quem lamen et anlea non sentper in luna quaria de-
cessores ejus usque hodie lenent, ubi et ipse sepul- cima cum Judaeis, -ul quidam rebantur, sed in die
tus est [DXCVII],cura esset annorum septuaginta quidem [Al., quatlam] Dorainica, alia tamen quara
a Monlium Jugis. Monte Gfampio. Cujus jugiiin tib. i, cap. 3, dicil Columbam in mediterranea Hi-
allissimum hodie Dfura albin, Dorsum Albionis, ap- bernire parte monasterium quodScoltice diciturDair-
pellatur. mach fundasse. Illud idein est cum Aiigustiniano eo
b Romw. Dicitur Ninia Romam adiisse tempore ccenobio quod hodie Diirrogh, et Dunnach dicimus
Damasi papae, an. 370; ordinatum Britlonibus fuisse in comiiatu Regis, et male a quibusdam cum cccno-
a Siricio an. 394; in reditu sancttim Martinum salu- bio Armacbano confiinditiir.
tasse, virum regulari disciplina celeberriinum, sed ]D g Ipsi etiam episcopi. Sed non qnoad auctoritatem
non avunculum , ul Hect. Boethius tradit. Ilac occa- spiritualem. Viile Adamnani Vitam sancti Cotumbre.
sione Ecclesiara suatn sancio Martino dedicavit. Ut I, 20 : < Alio in tempore quitlani de Numineiisiuin
et moris fuit illis temporibus. provincia proselytus ad sanctiim venit, qui se in
c Ad Candidam Casam. Whitlierne in Gallovidia. quaniuin poluit htiniiliter gessit, quod nullus sciret
Ubi Niniaobiit, an. 432. Quo etiara anno sanclus Pa- quod episcopus esset; sed laraen hnc sanctura non
iricius Hiberniam intravit, sicut P.illatiius anno prae- potuit latere. Nam aiia die Dominica, a sanctojussus
cedente Scoiiam. Codex ms. Thoresliei ad hunc Christi corpus ex inore conficere, sanctmn advocai,
locum Bedachabel noiain sequentem litteris majori- ut simul quasi dno presbyteti dominicum panem
bus scriplara in corpore textus : Ubi Ordo Premon- frangcrent. Sanclus proimie ad altarium accedens,
slralensishabet sedem et electionemepiscopalem. iuiiiiliis laciem ejus, sic euni compellal:
d Bridio. Hic a Crulhneo primo Pictorum monarcha repente
Benedicat te Cliristus, frater, biiuc solus episcopus
iricesimus qiiarius numeraiur in Scotichronico. Suc- episcnpali rilu frange panera. Nuiic scimiis quod sis
cesserunt, Garnard qui fundavit ecclesiam collegia- episcopus. Quare liuc usque te occultare conatus es,
lam de Abernetby; Conslantinus qui fundavit eccle- ut libi a nobis debila non redderetur veneraiio? Quo
siara Duukeld. Ab hoc octavus Drunsken, in quo audito sancti verbo humitis peiegrinus valde stupe-
Picio.rum regnandi defccil potestas. fictus Cbristiim in sancto veneratus est, elqui erant
* Familimium. Unus cod., milliarium, male.
* Dearmach. Adainnanus in Vita sancti prajsentes niinis adiuirati glorilicaveriral Deum. »
Colunibaj, Apud Canis., lora. V, pars. n, p. -S79.
123 BEDM VENERABIUS PRESBVTERI OPERUM PARS !Y. - m&ORICA; 121
decebat hehdomada celebrabant. Sciebant enim, ul J Lexemplis informati lerapore illo religiosi quique viri
Christiani, resurrectionem dominicam qriae prima ac feminae, consuetudinem fecerunt per lotum an-
Sabb.iti facla est prima Sabbali semper esse cele- num, excepta remissione quinquagesimaepaschalis,
brandam: sed lit barbari et rustici, quando eadera quarta et sexta Sabbati jcjunium ad nonam usque
priraa Sabbali qure nunc Dominica dies cognomina- lioram prolelare. Nunquam divitibtts honoris sive
ttir [AL, nunctipatur] venirel minime didiccrant. timoris gralia, si qua deliquissent, reiicebat; sed
Verum quia gratia cariialis fervere non otniserunt aspera illosinvectione corrigebat. Nuliam potentibus
[AL, omiseranf], el lmjus quoque rei notitiam ad sreculi pecuniam, excepta soiummcdo esca si quos
perfcClum pcrcipere meruerunt, juxta promissum hospitio suscepisset, umquarn dare solebat, sed ea
Apostoli dicentis : Et [Al., om. et] si quid aliler sa- potius quaj sibi a divilibus donaria pecuniarum lar-
pitis, cl hoc quoque vobit Deut revelabit [Al., revela- giebantur, vel in usus panperum, ul diximus, dis-
vil]. De quo plcnius in sequeniibus suo loco dicen- pergebat, vel ad redemptionem eornm qui injuste
duin esi. fuerant vendiii, dispensabat. Denique inultos quos
CAPUT V. pretio dato redemerat, redempios postnioduro suos
ad sacerdotdem usque gra-
De vita Aedani epitcopi. * discipulos fecit, alque
dum erudiendo alque instituendo provexil.
Ab hacergoinsula, ab horumcollegio monacliorum, Ferunt autem quia cum de provincia Scottorum
adprovinciam Angloruminsiituendam inCbristo, niis- rex Osuald postulas-et anlistitem , qui sibi sureque
sus eslAedan, * accepto gradu episcopatus [DCXXXVJ.genti verbum fidei rainistrarel, missus fueritd primo
Qtiotempore eidera monasterio 1'Segeni abbas etpres- alius austerioris animi vir, qui cura aliquandiu genti
byterpraefuit. Unde inier alia vivendi documcula, sa- Anglnrum praedicans nihit proficeret, nec libenter
luberrimum abstinentirevelcontinentiaeclericis exem- a populo audirelur, redierit palriam, alque in con-
plum reliquit: cujus doctriham id maxime cominen- ventu seuiorum retuleril, qtiia nil prodesse docendo
dabat omnibus, quod non aliter quam vivebat ctirn genti ad quam missus erat, potuisset, eo quod essent
suis, ipse docebat. Nihil enim hujus inuiidi quaerere, homines indomabites, et durre ac barbarae mentis.
nil amare curabat. Cuncta qtire sibi a regibus vel di- At illi, ut perhibent, tractatum magnum in conciiio
vilibus sreculi donabantur, mox pauperibus qui oc- quid esset agendum, habere cceperunt; desideran-
ciirrerent erogare gaudebal. DiscUrrere per cuncta tes quidem genti quam pelebantur, saluti [AL, pete-
et urbana et rustica loca, non equorum dorso, sed bant salutem] esse, sed de non recepto quem mise-
pedum incessu vectus, nisi si roajor forte necessitas rant prajdicatore dolentes. Tunc ait Aedan, nam et
compulisset, selebat : quatenus tibicumque aliquos ipse concilio intererat, ad eum de quo agebatur sa-
vel divites vel pauperes incedens aspexisset, confe- cerdotem : < Videlur mibi, frater, quia durior justo
stim ad hos divertens, vel ad fidei mseipiendre sa- indoctis auditoribus fuisti, et non cis juxta aposlo-
cramentum si infideles essent, invitaret; vel si fide- licam disciptinam [AL , doctrinam] primo lac do-
Ies, in ipsa eos flde conforiaret, atque ad eleemosy- clrinre mollioris porrexisti, donec panlalim enutriti
nas operumque bonorum executionem , et verbis verbo Dei, ad capienda perfectiora et ad facienda sub-
excitaret et factis. limiora Deiprajcepta sufflcerent. >Quoaudito, omnium
In tantum autem vila illius a noslri lemporis seg- qui consedebant ad ipsuro ora et oculi conversi [AL,
nitia distabat, ut omnes qui cum eo incedebant, sive oculos convertentes], diligeuter quid diceret discutie-
adlpnsi, seu Iaici, meditari deberent, id est, aut le- bant, el ipsum esse dignum episcopatu, ipsumad eru-
gendis c Scripturis, aut psalmis discendis [AL, di- diendos incredulos et indoclos mitti debere decer-
cendisj operam dare. Uoc erat quotidianum opus nunt, qui gratia discretionis, quae virluium inaler
illius, et omnium qui cum eo erant, ubicumque lo- est, ante omnia probatur [AL, probabatur] irabulus ;
corum devenissenl. Et si forte evenisset, quod tamen sicque illum ordinanles, ad praedicandum miserunt.
raro evenit, ut ad regis convivium vocaretur, intra- r. Qui ubi tempus accepit, sicut prius moderamine
bat cum unoclerico, aut duobus; etubi paululum re- discreiionis, ila postmodum el caeleris virtutibus or-
flciebatur, adceleravil [AL, accelerabat] ocius ad le- natus apparuit.
gendum cum suis, siye ad orandum egredi. Cujus
• Accepto gradu episcopatus. Quis hic non videt insnla locavil, simul cum suaj gentis egregie gesiis
Hyensium de episcopatu sentemiam ? Gradus eis fuit, in Codices rcdaclis. Ilinc longa exspectalio de per-
el accipieiulus ad missionem, nec aliter sccundum ditis T. Livii Decadibus. Atque his fidcm dedil He-
eos miili Aedanus potuil. ctor non generali tantum assertione, sed personali
b Segeni. Quartus liic nbbas a sanclo Columba tesiimonio suorum ipsius oculorum , qnibus ali-
fnil. Sccundus Baithanus, tertius Virgnous, vel quam chariarum parlem vidit, earumque descriplio-
Fergnatis. Ilic est Segenus ad qnem inter alios Jo- nera confecit, circumslanliis adeo niinutisnarrationis
explica-
banncs papa electus litleras misit, n, 19 ; ad quem tam, ui nisi concussa aucloiis probitate,
. etiam Cummianus scripsit in epistolarom Hiberni- veritatem in dubium revocare piaculum sit. Vide
carum Sylloge, uterque de pascha. Boeth., lib. vn.
c Scripturis. Non defuerunt alii libri, si H. Boe- J Primo aliut. Ejus nomenCormannus, apudllecl.
thio fldes, qiiibns legendis operam darenl. Arcan Boetbiuin, lib. ix*.
cniro libris relertam Fergusius R. a Roma dirept:
delulit, et in Ilebrides secum deportalam, in Jou;
125 SECT. III. — IIISTORIA ECCLESIASTICA. 126
CAPUT VI. A unam sunt pacem, et velut unum compaginalre in
De retigione ac pielate miranda Osualdi regit. populum. Erat autem nepos Aeduini regis ex sorore
c Acha, digniimquefuil, ui lantus praecessor talera ha-
Ilujns igifur [AL, revereniissimi] anlistitis do- beret de sua
ctrina rex Osuald cum ea cui prseerat gente Anglor.um consanguinitate et feligionis beredem
- DCXLII et regni.
instilutus [DCXXXV ] , non solum incogniia
"" CAPUT VII.
progeniloribus snis regna crelOrum sperare didicil;
sed ei regna terranini plusquam ulli iuajorum suo- Ut provincia Occilenlalium Saxonum verbum Dei,
rum, ab eodem uno Domino [AL, omnipotenti Deo] prwdicnnte Birino. susceperit; et de tuccetsoribus
qui fecit cajtum et lerram , consecutus est. Deniqne ejus Agilberclo et Leutherio.
onines nationes et proviucias Brittaniae, qtiaj in qua- & Eo tempore [DCXXXIV] gens Occidentalium Saxo-
tuor linguas, id est, Brittonum, Pictorum, Scottorum num qui antiquiius e Gevissae vocabamur, regnante
et AiigkKiim divisre sunt, in ditione accepit. Cynigilso [Al. Cynigislo] (idem Christi suscepit, prre-
Quo regni culmine sublimatus, nihilominus, quod .. dicante illis verbum Birino episcopo, qui [ Al., ipse
niirum diclu est, pauperibus el peregrinis seniper atilem Birinus] cum consilio papaj llonorii venerat
humilis, benignus et largus fuii. Denique fertur quia R Brittaniam ; promittens quidem se illo prresente in
tempore quodam cum die sancto Paschae cuiii prajfato inlimis ultra Anglorum partibus quo nullus doctor
episcopo consedisset ad praudiuni, positusque esset praecessisset, sauctaj lidei semina esse sparsurum.
iu niensa coram eo discus argenteus regalbtis epulis Unde et jussu ejusdein pontiticis, per Asteriuin Ge-
refertus, et jamjamque [AL, refertus, jainque] essent nuensem episcopu.m in episcopaius consecratus est
manus ad panera benedicendum missuri , intrasse gradum. Sed Briltaniam perveniens, ac primum Ge-
subilo minisirum ipsius cui suscipicndorum inopum vissorumgentem ingrediens, cum omnes ibideni pa^
erat cura delegata, et iudicasse regi quia inuliitudo ganissimos inveniret, milius esse ratus esl ibi polius
pauperum uridecumque adveniens maxima per pla- verbum pradicare, quanri ultra [ Af., ultro] progre-
leas sederet, postulans aliquid eleemosynre a rege: diens, eos quibus prredicare deberet, inquirere.
qui niox dapes sibimet ailposilas deferri pauperibus, Itaque evangelizanle illo in prsefata provincia
sed [Al. om. sed] et discum confringi, atque eisdem [•cxxxv] cura rex ipse caiecbizalus , fonte haptismi
minutatim dividi pra:cepit. Quo vlso pontifex qui ad- cum sua gente ablueretur, contigil lunc temporis
sidebat delectaius tali faclo pietalis, adprebendit sanclissimnm ac vieioriosissimiira regem Nordanhym-
dextram ejus, et ail: < Nunquam invelerascal brcc brorum Osualdum adliiisse, eumqtie de lavacro ex-
manus. > Quod et ita juxla votum benedietionis e;us C euiilem suscepisse, ac piilcherrimo prorstis et Deo
provenit. Nam cttin interfeclo illo in pugna, manus diguo consorlio, cujus eral filiam accepturus in con-
cum brachio a cajtcro essenl corpore resectae, conligit jugem, ipsum prius secunda generatioue Deadicaluin
ut hacienus iricorruplre perdurent. Denique " iri urbe sibi accepit iii filiuni. Donaverunt autem t ambo rc-
rcgia, qure a regina quondam vocabulo Bebba cogno- ges eidem episcopo civitatem quaj vocttor tr Dorcic
niinattir, loculo iuclusaj argenteo in ecclesia sancli [AL, Dorcinca, Dorkecaester], ad faciemlum inibi
Petri b servantur , ac digno a cunctis honore vene- sedem episcopalem; ubi faclis deilicatisque ecclesiis,
ranlur. multisque ad Dominum pio ejus labore populis advo-
IIujus indnstria rcgis, Deirorum et Berniciorum catis, migravit ad Doininum,. sepuliiisque estin ea-
provincite, quaj eatcnus ab invicem discordabant, in dem civitate, et post annos raultos, Haedde episco-
a /« urbe Rerfta. Bebbanburgh, hodie Bamburgli; S.ixonicum prtecipue secutus stim, non solum quotl
locus ab lda rege Nordanhymb. conditus dicilur Sax. ubivis alios post Bedain historicos auctorilate supeiet,
Ghr. sed praecipuequod in rebus Occid. Saxon. pecnlia-
b Servanlur. Sim. Diin., pag. 2, ait: < Quae etiam em fidein mereatur, cum ab incola iliius regni, ut
ad nostrara ust.ue retatein, ulriusque merittim, regis, nolal Wartonus, scripta fuerit.
-sciticet, atqtie pontilicis, gratia suae incorruptionis D o Gevissw.Saxonicum est pro Occidenlalium. Sic
osteiulii. Sicut nostrre, hoc est Dunelmensis Ecclesire Visigolbi, prreposila lanlum S.ixouica exptetiva Ge.
monachiisSuardebrandusqui nuper, episcopatum Wil- f Atnbo Reges. Osualdus eniiti babuit pcr utrumqtie
helnio administrante, defunclus esl, saepiusse vidisse reguum superius domitiium, sicut dicit Ueda capilo
atiestatus est. > Walter.de Wittlesey scribit brachium prajcedente. Ita Aedilberctus et Sabercius reges in
allatum ad uionasterium Petri dc Burgo per Wine- Pautino lemplo consenserunl; n, 3.
gotiim de Bebeberch. Ingulfus, ad au. 1018, nicniinit s Dorcic. Dorchester in ngro Oxoniensi adTamesis
prioris qni lempore Danicarum cladium aufugit a confluentes; altera euira est ejusdem nomiiiis pagi
Petriburgo cum nonnullis fratribus, assumpto secum Dorselensis villa. Nota etiam quod hajc regio licet
hrachio sancti Oa-waldiR. ad iiisiilain de lleli. Osten- postea ad Mercios tran^iret, lunc tamen Uccid. S.i-
suin tamen est in Petrlbtirgo post multos annos R. xonum regibus paruit. Fuit Occid.-Six. primo iintis
Piepbaiio, Alexandro ep. Lincoln, cic. episcopus, nempe ille in Dorcic ; inox duo, unus iu
c Acha. Qiire pr.iter Anlridum ct Osualdum alios Winionia, atter in Scireburnia. Ilis duobus, teropore
qiiiuqiie filios, Osuium, Ostafuui, Florilego Osam di- R. Edwardi tres additi,.Wellensis, Critlieusis, Cor-
clum, Osuidum, Oslacum et Olfam , unamque liliam nubieosis, nec iiiulto post sextus in R imcsbtiria. W.
nomine Aebbam abbatiSsam de Coldingbam R. Aedil- MALM.,de I'ont. m. Mansit bic setles episcopalis ad
frido peberit. FL. UIGORN. • Gulicluii primi tempora, quau Jo a Remigio episcopo
d Eo lempore. Tacente Beda de anno advenlus Bi- Lincoliiiam translata cst.
rriiijViiriaui bic, ut semper, auctores. Ego Chronieon
127 BED^E VENERABILIS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 128
patura agente, * translaius inde in Ventam civitaiem, A Apridem [ AL , quem pridem ] perfidia regno pulerit
atque in ecclesia beatorum aposlolorum Petri el Pauli [AL, depulerit], fitles [AL, (idej agniia Chrisli in re-
positus est. gnum revocaverit: inlel'exiique quod etiam tuuc
Defunclo autera et rege, successit in regnum filius destitula [.!/., eliam quod deslrtula tunc eliam] pon-
ejus Coinualch [DCXLIII],qui et fidem ac sacramenta tifice provincia , recte pariter divino fuerit destilnta
regni caelestis suscipere renuit, et non multo post praesidio. Misit ergo legnari s in Galliam ad Agil-
eliam regni terreslris potentiam perdidit. Repudiaia berctum , summissa illuin satisfactione deprecans ad
enim sorore Pendan regis Merciorum quam duxerat, episcopalum surc gentis redire. At ille se excusans,
aliam accepit uxorem : ideoque bello pelitus, ac re- et eo venire uon posse conteslans quia episcopatu
gno privatus ab illo, secessit ad regem Orientalium propriru civitaiis ac parochiae leneretur adstrictus:
Angtorum, cui nomen erat Anna: apud qucm triennio ne tamen obnixe petenli nil ferret auxilii, misit pro
exulans fidem cognovit ac suscepit veritalis [AL, ve- se illo presbylerum Leutherium, nepolem suum, qui
ritatem]. Nam et ipse apud quem exulabat rex erat ei, si vcllet, ordinaretuf episcopus; dicens quod ipse
vir bonus, et bona ac sancta sobole felix, ut in se- eum dignum esse episcopatu judicaret. Quo hono-
quentibus docebimus. rifice a populo el a rege susceplo, rogaverunl Tlieo-
Cura vero restilulus esset in regnum Coinuatch , B dorum, tunc arcliiepiscopuin Doruvernensis Eccle-
venit in provinciam de Hibernia pontifex quidam, siaj, ipsum sibi antistitem consecrari: qui consecratus
nomine Agilberclus [PCL]natione quidera Gallus, sed in ipsa civilate' [DCLXXJ, multis annis episcopatum
tunc legendarum gratia Scripturarum in llibernia non Geviss.inrai, ex synodica sanctione, solus sedulorao-
parvo tempore demoratus, cnnjunxitque se regi, deraraine gessit (Vid. iv, 12).
sponte ministerium praedicandi adsumens: ctijus eru- CAPUT VHL
diiionem alque industriam videns rex , rogavit eum, Ut rex Cantuariorum Earconbercl idola detlrui pne-
ceperil; el de filia ejus Ercongota , el propinqua-
accepta ibi sede episcopali, suaegenti manere ponti- Aedilbergw, sacralis Deo virginibut.
fieem. Qui precibus ejus adnuens, rauliis annis eidem Anno domiuicaj Incaruaiionis sexcentesimo t|iia-
genti sacerdolali jure praefuil. Tandem rex, qui Sa- dragesimo, Eadbald rex Cantiiariorum Iransiens ex
xonum tantum linguam noverat, pertaesus barbarre1 hac
vita, Earconberclo lilio regni gubernacula reli-
loquelre, subintroduxit in provinciam alium sure lin- quil : qure ille suscepia viginti qtiatuor aiinis et
guae episcopum vocabnlo Uini [DCLXIV],el ipsum in1 aliquot mensibus nobilissime tenuil. Hic primus
Gallia ordinatum ; dividensque in duas parocbias1 in loio regno suo idoia relinqui ac
regum Anglorum
provinciam, huic in civilate Venta, quae a gente Sa-' C destrui, simul et jejunium Quatlraginia dierum ob-
xorium Uintancaestir appellalur, sedem episcopalem1 servari principali aiictorilate
praccepii. Qure ne fa-
[Al. episcnpatus] tribuit: unde offensus gravitcr Agil- cile a quopiam posset cnntenuti, in transgressores
berclus, quod hoc ipso inconsulto ageret rex,h rediit1 dignas et competentes punitiones proposuit. Cujus
Galliam, et accepto episcopatu Parisiacre civitatis,' filia Earcongola, ut condigna parenli soboles, ma-
ibidem senex ac plenus dierum obiit. Non multis au- gnarum fuit virgo viriutum , servicns
[AL, semper,
tem annis post abscessum ejus a Britlania trausaclis,• indesinenter semper serviensj Dnmino iu monaste-
pulsus eglc Uini [AL, et Uini] ab eodem rege de epi- rio quod in regione Fraocorum constructum est ab
scopatu [DCLXVI]; qui secedens ad regem Merciorum,> abbatissa nobilissima, vocabulu 'i Fara, in loco qui
vocabulo Uulflieri, emit prelio ab eodem sedem Lun- dicitur e In Brige. Nam co iempore necdum multis
doniaj civitatis, ejusque episcopus usque ad vitaestiae J in regioneAnglorum monasteriis conslructis, mulli
terminum mansit. Sicque provincia Occidentaliuro 1 de Brittania monacbicaj [AL, monaslicaej conversa-
Saxonuin teinpore non pauco absque prxsule fuit. lionis gratia , Francorum vcl Galliarum monasleria
Quo etiam lempore rex prajfaltis ipsius geutis,, atlire solebant; sed et filias suas eisdem erudiendas,
gravissimis regni sui damnis sajpissime ab hosiibuss ac sponso crelesti copulandas mittebant; maxime in
adflictus, landem ad memoriam reduxit, quod eumi D Brige et in f Cale, et in 8 Andilegum monasterio :
0 Translqtus. Hcdde fuit monachus et abbas dee virtutibiis libruin scripsil Jonas monachus Bobiensis^
Sireaneshalch, de cujus succcssione in episcopatu u insertum ediiionibus operura Bedie 1.111, el a Surio
vide iv, 12. Is sedem transtiilit de Dorcacestria, unaa el eMnbillnniodenuo ediluin.
cum corpore sandi Birini ad Winloiiiam, an. 683, pon- i- ln Brige. Tiactus Bnegius, Sylva Brigensis , a
tilicalus sui decimo, nisi inale numerent Annales :s qua Sylva, pfovincia liodieBrie nomen accepit. In hac
breves Winloii. Ang. Sacr. i, 193. Ex hac translatione ie regione Fara ceeiiobium virginum condidit Eboria-
infinitre postea lites ortaj inter monachos Winton., et't cense, quod a fundatrice Faremoustier adbuc dicitur.
«anonicos Dorcic. sub annuin 1224. Celebratur roe- !- f Cate. Cltellesin pago Parisiaco, quasi centum sta-
moria sancti Birini 3 Dec. diis a Luietia. Villa quondum regia , ad Matronara-
b Rediit. Agilbercti reditum in Galliam non pono IO fluvium, in quo loco Bathildis cueuobiuin sauctimo-
ante an.664, quod eo aniiosynodo Pharensi imerfuit;t; uialiiim virginum conslruxit.
Iii,c25. 8 Andilegum. Prolixam tle luijus loci silu nolam
Uini... emit. Unde post morlem in serie episeopo-j- dedit ChifUelius, el, quod miriiiu est, reticlo vero»
rum Londinensium non meruitreceiiseri.M.WiiSiM., ., quein prrc oculis liabuil situ, falsum a longe quresi-
an. 066. vit. llatlrianus enim Valesius, in Nolitia Galliarum,
d Fara. Quae Burgundofara dicitur, id est, nobil ili verbo Andeliacumvulgo Andelys-sur-Seine, monaste-
fara, seu faroilia apud Burgundos genita. De hujus us riutn Andileguiu de quo loijuittir Beda, nobis quasi
120 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. 150
inter quas eral Saethryd , filia ,'uxoris Annre r<gis A
, Cantuariorum, habtiit filiam Earcongotam, de qua
Orientalium Anglorum, cttjtis supra meminimus, et sumus dicluri.
(ilia naturalis ejusdem regis Aedilberg : quoeutraque Hujus autera virginis Deo dicatre [AL, dedicatrc],
cum esset peregrina, praj merilo virlutum, ejnsdera' mntta quitlem ab incolis loci illius solenl opera vir-
monasterii Brigensis est abhatissa constituia. Cujus tutiim el signa miraculonim usque hodie narrari.
regis filia major Sexbur uxor Earconbercli regis Verum nos de transitti tanitim illius quo cselestia

digito monslravit. Refert enim ex Codice regio Iiruc logia monaMeriorum Germanire: < An !low, inquil,
verba de sancia Clatil.de regina Francorum dicta : amiquitus Aiidelaba, ab ejusdein noniiriis fltivio, vel
<.Fecit et aliud monasterium snper fluvium Sequanre llelionis ccennbiuin, in pago Ilelisalia, sancto Fa-
in loco qui dicitur Andeleius, non longe a mtiris ci- biano , et Felicitaii sacrurii , canonissarum celebri
vitalis Rotomagensis in nomine Dei genitricis. > loco natarum opiilenttnn collegium ar^rnontana Vo-
Distat Rotomago vn fere leucas, inquit Valesius, sed sagi silum, fundatum, ac pro duodecim canonissis,
Mabillon. iv lantum milliaria; et ante aliquot anri"S totidemque canonicis liberaf ssime dotatum esl anno
ex cella seu prioratu veteri, Benedir-linarum abbatia Christi 880, aul (ut alii volinii) 888,. a sancla Bi-
evasit. Annus mortis lam sanclaj Farre, quam Ear- charde, Scotorura regis filia, Caroli Crassi Routano-
— In Andilegnmmonasterio. rum imperatoris conjuge; qu;t;per divortium a marito
congolr» ignolus. SMITH.
Oppido mirum est, neulra in Gatlia Chrisiiana, inter n segregala, ibi vixit, inoriiia, et honorifico tumulo
Francorum regni abbatias ullam fleri menlionem no- post sumraam aram in sublime collocato sepulla esl. >
bitissimi hujus Partbenonis, in quod supra mille ab- Ex Bruschio Stephanus Vitus Ricbardim lliberoam
Iiinc annos, uli et in Brige, et in Cale, et Britiania fuisse contendil, nempe Scotia majore orlam. IIujus
insula dicandas Deo virgines, Bcdrt ipso teste, con- meminit Molanus, in Additionibus ad Usiiardum, 18
slat fuisse transmissas. Hoc nobis quasi digilo mon- Septeinbris. Wiqn eadem die, libro III Ligni vit«, et
strare visus est Hadrianus Valesius, vir docttis, in lib. iv, cap. 3, inler sanctas imperatrices Occidentis.
Notilia Gailiarum, verbo Andeliactim; ubi refert de Vitim ejus scripsit Raderus in Bavaria sancta; et
sancla Chlolilde regina, ex Cbdice regio : < Fecit et de illa quoqnc, ac de ejus monasterio, Jnannes Ruyr,
aliud monasterium super fluviUmSequanae, in loco in AnliquTlatibusVosagi, pane in , lib. l, cap. 10.
qui tlicitur Andeleins , non longe a murjs civitatis Quod tamen aiuiit hi omnes, fundaluin a Richarde
Rotomagensis, in nomine Dei Genitricis. > Distat a hoc nionasterium, non sic accipias, quod illa sacram
Rotomago septem fere leuris; estque ipsum Andela- hanc domum priraa erexcrit; sed quod jam Olim
gum mbnasterium, cujus menlio in Chronico Fonia- fundatam, ac posiea neglectam el semidirulam resti-
nelleusi, tomo III Spicilcgii Dacheriani, pag. 243. ttierit, locupleiaverit, et aediliciis proventibusque
Sed quomodo dici polest hoc monaslerium non longe auxerit, ad piarum ac nobilium virginum coruinodaia
a muris Rotomagensibus posituni, si ab illis dislat stationem. Primo autem Itilitl.itum liierat, utopinor,
septem fere leucis? De Bedae Andilego succurrit a sancta Salaberga, iu cujus Vitaj l.irec auctor ipsi
aliud; quod nempe in Alsatia positum sit, et a sancta suppar : < Quid plura ? Auctore Deo omnein spem
Salaberga. rediflcari coeptunisit, et poslmodum a Bi- ,t^ suam post Deurn beato viro iWalberlo Luxoviensi
cliarda iroperatrice perfecium atque ampiiatum. Her- abbati) comniiitens, viro'converso, prolibusque Deo
mannus Contractus , in Chronico, ad. annum 887 : sacratis, religionis ve.Ue accepta , inito cum beato
< Richarda imperatrix, adulterii cum Luinvardo, Walberto cOnsilio, conn.ivenlia exislente marili,
Vercellensi episcepo; qui apud eam et imperalorem cojnobiuin puellarum in siiburbio Lingonicaj urbis,
familiariter in palaiio vigebat, ah imperatore et aliis in hajreditate vel successione paterna conalur ex-
incusata, divino judicio ab oiniii se virorum comnii- struere; quod propriis reditibus prrediorum suorum,
stione integram, el ealenus virginem esse conipro- ex successione luerediaiis paternre Christum fa-
bavil, quamvis jam dtiodecim annis in.conjugio iin- ciendo haeredem, nobiliier dilavit. > Et post pauca :
peratoris apparuerit. Moxque ab eo separata , in < Qui locus licet Austrasioniin (inibus iminineret,
Andelahense coenobium virginum a se constructum vicinus lameii Biirgundiaj erat, distans a Luxovio
secessit, ibique sedula in divino servitio virgo rcgina inonastcrio paulo fniuiis millibus qtiadraginta; ibi-
pennansit. > Inter scbedas Patris Siephani Voyrin, que adunatis centum, seu amplius, lam ex nobilium
ad liunc Ilermanni loctini haec reperi adnotala : Di- libetis, quam ex proprio ollicio puellis, Christo l)o-
vinuin quod vocal judicium, fuil ab igne non violari. mino dicavit. Sed ciiui pars maxima fabricre inona-
Nam ipsa in candida vesle pyram ardentein ingressa sterii constructa esset, coepitfainula Cbristi, prresago
laedi non poiuit. Mira illa veslis ab incendio iiitatta ulpote Spiritu Dei replela , cuiii viro Dei trutinafe
servalur iu Stivagensi coenobio Prajmonslraiensium animo, non esse iu eodera loco puellarum coenobium
in Loliiaringia , quod illa habuit ab imperatore Ca- ititum , nihilque slabilitatis habere, vel munilionis
rolo, longe antequam a Praraonstratensibus possi- liicum. Nam licet barbarics procul abesset, regum
deretur; et conjunxit Andelicensi, ui constat ex lit-1D lameii limiiibus hinc inde adraistis, periculi indicium
teris, lum ipsius, tum Lucii Tertii pontificis : in ftilnris lemporibus erat: quod periculum nos deiu-
quibus ciare dicilur Carolum superslitera fuisse uxori ceps vidiraus. Denique nuper civile hellum inter re-
suaj; quod taiuen llermaitno historico non salis ges Francorum Tbeodericum, et Dagobertum, circa
congruit. Sic habent litteraj Lucii aimo 1181 dalaj : illos lines est actiiin; ibique viciuia quaeque depo-
< Locuro Stivagii, in quo fuudata est abbatiri, quae pulata, agri, vill.e, aedes, el ipsa (quod gravius est)
ex iustilutioiie Caroli quondam Romanoruro impera- sanctoruiii corpora igne sunl creniaia. > Suburbium
toris , post decessum Bechardis surc conjugis, qure iutellige dicecesim seu territorium, ut passira legere
eumdem locum in propriam possessionein lenuerat, esl in antiquis. Est autem Audilegum in superiore
Andelacensi monasterio, quod eadem imperatrix a Alsalia, qui Burgundiaj el A:islrasiaj veterum regno-
fundameniis construxerat, et praesente jam dicto rura lines erant; unde el modo iu eoruni uno, modo
imperatore, Roiiiane Lcclesiai delegaverat, firiniiate iti altcro coiiiptitaiiatur : el aberat Luxoviu quadra-
perenni dignoscitur subjacere. > Lilteraj Rerhardis ginta fere milliaribus, hoc est, leucis horariis ad-
ipsius, dataj Kalendis Maii, anno 880, de bonis ab- modum tredecim. Non poteral meliiis ttesiguari mo-
batiae Stivagiensis, exstant Siivagii. ilaec annntabat nasterium quod Salaberga centum puellis tte «onsilio
Voyrinus, vir angelicaemorum innoceiitire et pietatis, Walberti Luxoviensis abbatis paraverat, quas deinde
peitiuacis sludii, iugenii prajstanlis, inuita conscri- Laudunum transduxil. Sed Antiilegi parietinas tlu-
bendis libris de publico meriturtis, nisi viia exces- ceniis post amiis (ul censeo) in.aauravit Rithardis
sisset iu flure astalis. Gaspar Bruschitis, in Chrono- heroina, iino et iu melius reparavit. CUIFFL.
!31 BEDJE VENERABILIS PRES3VTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 152
regna peiiil, aliquid breviler dicere sulficial. lnnii- j!\ dedicata transferre. Et aperientes sepulcrum ejus,
neute ergo die sure vocalionK coepi; circuire [AL, ila iniemeratum cofpus iovenere , ut a corruptione
circum ire] in monasterio «asulas inflrmarum Chrisii concupiscentiac carnalis erat ininune : et ita denuo
famularura , earuraque vel raaxime, quae vel aelate lolum, alque aliis vestibus indutum , transtulerunt
provectm [Al. provecta], vel probitate eranl morum illud in ecclesiam beati Stephuii martyris ; cujus,
insiguiores : quarum se omnium precibus humiliter videlicet, natalis ibi solet in magna gluria celebrari
-commendans, obitum proxirae suum, quem revela- die Nonarum Juliarum.
tione didicerat, non celavil esse futurum: quam CAPUT IX.
videlicet revelationem hujusroodi esse perhibebat:
Ul in loco fn quo occisus est rex Osuafd, crebra sani-
Vidisse se albatorum catervara hominum idem mo- liilum mhacula facla ; ulque ibi primo jumenlum
nasterium intrare; hosque a se interrogatos qttid cujusdam vianlis, ac deinde puella paralytica sit
quaererent, aut quid ibi vellent, respondisserquod oh curqta.
hoc illo fuerint deslinaii, ut aureum illud numisraa Regnayit autem Ostiald Chrislianissimiis rex Nor-
quod eo de Cantia venerat, secum adsumerent. Ipsa danliynibrorom novem annis, adnumerato etiam illo
autem nocte, in cujus ultinia pafle, id est, incipiente anno, qtiem e't feratis impielas regis Briltonum, et
'
aurora, praesentis mundi lenebras transiens, supcr- B apostasia demens regum Au^lorum detestabilera fe-
nain migravit ad lucem, raulti de fratribus ejusdein cerat. Siquidem, ut supra (Cap. i) docuimus, una-
monasterii, qui aliis crant in aedibus, jam manifesie nimo ornnium consensu (irraatura est, ut nomen et
se concentus angelorura psallentium audissc refere- memoria apostatarum de calatogo regum Christia-
bant, sed et [AL, referebant. ElJ sonitum quasi plu- noruiii prorsus aboleri deberet, neque aliqtiis regno
riinre muliitudinis moiiasterium ingredientis; unde eortmi annus adnotari. Quo completo annorum cur-
mox egressi dignoscere quid esset, viderunl lucem riculo, occisus est comraisso gravi prrelio, ab eadem
caelitus emissam fuisse permaximam, qure sanctara pagana gente paganoque rege Merciorum , a quo et
illam aniinam carnis vineulis absolutam, ad retenia praedecessor ejus Aeduini peremptus fucrat, in loeo
patriae caelestis gaudia ducebat [AL, deducebat]. qui lingua Angtorum nuncupatur " Maserfelth, anno
Adtlunt el alia, quae ipsa nocte in monasterio eodcm rutatis suac trigesiiiio octavo,bdie quinto mensis
divinilus fuerinl ostensa miracula : sed hrec nos ad Augusti [HO-LII].
alia tendentes suis narrare pennillimus. Sepultura Cujus quania fides in Deitm, quac devotio mentis
esl autem corpus venerabile virginis et sponsre fiierii, etiam post raortem, virtuiiim miraculis cla-
Christi, in ecclesia beati prolomartyris Slcphani: ruit. Namque in Ioco ubi pro patria dimicans a pa-
placUilque post diem tertinm ut lapis quo monumen- C ganis interfeclus est, usqtie hodie sanitates inlirmo-
tum legebatur amoveretur, el allius ipso in loco rum el hominuin et.pecorum celebrari non desinunt.
reponerefur: qtiod dtim fieret, lantae fragrantia sua- Unde contigil ut pulverem ipsum ubi rorpus ejus in
vitaiis [AL, flngrantiae suavitas] ab imis ebullivit, ut lerram corruil, multi auferentes, et iu aquam rail-
cunctis qtii adslabanl fratribus ac sororibus qttasi tentes , suis per hsec [AL; hocj infirrais multum
opobalsami cellaria esse viderentur aperta. commodi adferrent. Qni videlicel mos adeo iucre-
Sed et matertera ejus, de qua diximus,Aedilberg, buit, ut paulalim ablala exinde terra fossam ad
et ipsa Deo dilectam perpetuae virginitatis gloriam mensurara slaturru virilis reddiderit. Nec mirandum
in magna corporis continenlia conservavit : quac in loco mortis iliius infirmos sanari, qui semper dum
cujus esset virtutis, magis post morlera claruit. Cum viveret infirmis et pauperibus consutere, eleemosy-
enitn esset abbatissa, coepit facere in monaslerio suo nas dare, opem ferre uon cessabat. Et mutta quidem
ecclesiam in honorem oniniuin apostolorum, in qua in loco illo, vel de pulvere loci illius facta virtutum
suum corpus sepeliri cupiebai. Sed ciini opus idem miracula narrantur : sed nos duo tantum qure a ma-
ad mediiun ferme csset perductum, illa ne boc per- joribus audivimus, referre satis duximus.
ficeret, morte praerepla est, et in ipso ecclesire loco Non mtilto post inlerfectioiiein ejtis exacto tem-
ubi desiderabat, condila. Post cujtis mortein frairi- D pore, contigit ut quidam equo sedens iter juxta lo-
hus alia magis curantibus, interinissum est hoc a>di- cura ageret illum; cujus eqmis subito lassescere,
ficium annis septem, quibus conipletis, statuerunt consislere, caput in lerrani declinare, spumas cx
ob nimietatem laboris, hujus strucliiram ecclesire ore dcmittere, et aiigescenle dolore nimio, in terram
fundilus relinquere; ossa vero abbatissae illo de loco ccepit ruere. Desituit [AL, desilivii] eques, el sira-
elevaia in aliam ecclesiam , quaj esset perfecla ac minc substrato coepit exspectare horam, qua aul
a Maserfelth. Duo romitalus hunc locnm sibi cla- stat aucior Vilre sancti Osualdi
apud Capgraviura ,
mant. Lancastria juxia Winwicum nomeu loci Maser- aucloriialera ejus confirmanle Cainbdeiio. Est autem
felih exhihtiil, et inseriptioneiti in ecclesia Winwici Osweslre ab urbe Salopire septem fere milliaribus
ab antiquo conservatam , imn omisso arguinento verstis Walliam, a Fossa R. OfJ.i:milliaiio non plane
quod in Noriiaiibyiiibroruin reguo siium habeai, uliii diinitlio. Iu qtio quiilem campo ecelesia quae Candida
Penda 0»iialduui aggressus est. Salopia vero suami ecclesia dicitur iu sancti Oswaldi iionore fundatur.
etiam habet Maserfeldam, bndie Oswestre sive Os- M.m. Ang. l, p. 3S.
wntdstre, qui Itrillanice Crux Osualtli die.itur, atque! b Quinto Autjusti. Quo etiam die memoria ejus in
in eo cuniitatu pugna um quia nempe Osunldus eitmi Martyrologio cclebrattir. Vide iv, 14.
a Peiid.i iiujicr devicto ccperat. Ab hac *euleiitiu
153 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. 134
melioratum reciperet jumenlum, aut relinqueret A rentes subtitius, invenerUnl quia de illo loco adsum-
moriuura. At ipsum diu gravi dolore vexalum, cum ptus erat pulvis ubi regis Osualdi sanguis fuerat
diversns in partes se forquerei, repente volutando [AL, erat] effusus. Quibus palefaclis ac diffamatis
dcveoit in illud loci ubi rex memorabilis occubuit. longe lateque iniraculis, mulli per dies locuin [AL,
Nec mora, quiescenle dylore cessabat ab insanis multi locumj freque.ntare ilium, et sanilatura ibi
inembroriim moiibus, ct consueto equorum more, gratiara capere sibi suismie cceperuut.
quasi post Jassitudinem in diversuin'latus vicissim CAPUT XI.
sese vulvere, sialimque exsurgens quasi santiin [AL, Ut super reliquias ejus lux. cwlestislota nocte sleterit;
samis] per omnia, virecta [AL, vireta] berbarum et ul per eas sitH dwmoniaci curati.
avidius carpere ccepit. Inter qnae nequaquam silentio praetereundum
Qno ille viso, ut vir sagacis ingenii, intellexit ali- reor, quid virlutis ac miraculi crclestis fuerii osten-
quid mirre sanctitatis huic lorjo quo equus est cura- stiin, cura ossa eius inventa, atque ad ecclesiam in
lus, inesse; et posito ibisigno, non miilto post ascen- qua nunc servantur, translata sunt [OCXLIIIJ. Factum
dit eqiium, atque ad hospiliurn quo proposuerat, est autem "hoc per industriam reginre Merciorum
accessit: quo dum atlveniret, invenit puellam Tbi, Oslhrydae, quae erat filia fralris ejus, id est Osuiu
nepiein patris-familias , longo paralysis mprbo gra- B [AL, ejus Osuiujqui post illura regni apicera tene-
vatam : ct cum familiares domus illius, de acerba bat, ut iu sequentibus diceraiis.
puellaj infirmiiate ipso praesente quererenttir, ccepit Est monasterium nobile in provincia Lindissi, no-
dicere ille de loco ubi caballus suus essel curatus. mine a Beardaneu, quod eadem regina cum viro sUo
Quid multa? imponentes eam carro, duxerunt ad lo- Aedilredo multuni diligebat, venefabatur excolehat,
cuin [Al. add. illum], ibidemque deposiierunt. At in quo desiderabat bonoranda patrui sui ossa recon-
illa posila in loco, obdormivit parumper; etubi cvi- dere : cumque venissei carrum in quo eadera ossa
gilavii, sanatam se ab tlla corporis dissolutibne sen- ducebantur, incumbetite vespera, in monasterium
liens, postulata aqua, ipsa lavit faciem, crines com- pfajfatum, noluerunl ea qui erant in monasterio li-
posuit, caput linleo cooperuil, et cum his qui se benter excipere : quia etsi sanctum eum noverant,
adduxerant, sana pedibus incedendo reversa est. lamen quia de alia provincia orlus fuerat, et super
CAPUT X. eos regnum acceperat, veteranis eum odiis etiara
Ut pulvis loci illius contra ignem valuerit. mortuum insequebantur. Unde factum esl ut ipsa
Eoilem [AL, eo| lempore [OCXLIII] venit alius qui- nocte reliquiae adlataj foris permanerenf, (enlorib
dam de natinne Brillonum, ut ferunl, iter faciens tantuin [AL, tamen] majore supra carrum iri quO
juxla ipsum locuin in qno prrcfata erat pngna com- inerant, exlenso. Sed miraculi crelestis ostensio,
pleta; el vidit unius locj spatium ca-lero campo vi- quam reverenter eae suscipiendae [AL, ea suscipten-
ridius ac venustius : coepitqiie sagaci atiimo conji- da] a cunciis fldelibus essent, patefecit. Nam lOta
cerequod nulla esset alia causa insolilaj illo in loco ea [AL, ipsa] nocte coluinna lucs a carro illo ad cae-
viriditatis, nisi qtiia ibidcm sanctior crctero exercilu lura usque porrecta, omnibtis pene cjusdem Lindissae
vir aliquis fuissel interfectus. Tulit itaque de pulvere provincirc tocis conspicua stabat. Unde mahe facto
terrre illius secum inligans. in linteo, cogitans quod fratres monasierii lllius, qui pridieabriiierant, dili-
fuliiruni erat, quia ad medelam infiriitanlitim i leni genter ipsi petere coeperunt, ut apud se emdem san-
pulvis proficeret; et pergens itinere stio pervenit ad ctre ac Deo dilectajreliquire conderentur. Lota igitur
vicum quemdam vespere, intravitque in domum in ossa intulerunt in thccam, quam in hoc prreparave-
qua vieani [4'., vicini] ccenaiiies epulabantur : et rant, atque in ecclesia juxta honorem congruum
susceptus a doraiiiis domus, resedit et ipse cura eis posuerunt: et ut regia viri sancti persona memo-
ad convivium, adpendens linleolum cum pulvere riam haberet reteinam, vexillum ejus stiper tumbara
quem adtuleral, in una posta [AL, uno poste] parie- auroet purpura compositum adposuerunt, ipsaraque
tis. Curaque diutius epulis atqtie ebrietali vacarent, j) aquam in qua laverunt [AL, Iaveram] ossa, in ari-
accenso grandi igne in medio, contigit volantibus in gulo sacrarii fuderuni. Ex quo tempore factum est,
altum scintillis, culmen domus, quod erat virgis ut ipsa lerra quaj lavacrum venerabile suscepit, ad
contextum ac fccno lecttim subitaneis flammis im- abigendos ex obse^sis corporibus daemones, gfatiaa
pleri. Quod cum repente convivae lerrore confusi salutaris haberet effectum.
conspicerent [AL, respicerenl], fugerunt foras nil Deniqne tempore sequenle, cum prajfhta regina
AL, nibil] ardenti domui, jamjamque periturre pro- in eodem monasterio raoraretur, venit ad salutan-
desse valenles. Consumptaergo domo flammis, posta dara eam abbatissa quredam venerabilis, qure usque
solummodo in qua [AL, poslis in quo] pulvis ille hodie superest, vocabulo Aedilbild, soror virorura
inclusus pendebat, tuta ab ignibus et iutacta reman- sanctorum Aedilvini et Aldevin;, quorum prior epi-
sit. Qua visa virtuto, niirali sunl valde-; et perqui- scopus in Lindissi provincia, secundus erat abbas
a Beardaneu. Bardney. Prima hujus monasterii abbas Liodesire Dominus fuisse dicatur. Ejus re-
fnndaiio incerta, deletis adeo per Danos ejus muni- stauratio debetur Wallero de Gaunt, an. 1115. Mon.
mentis. Ab nnliquo tamen ad lantani inagnitudinein Ang., i, p. 142.
emicuit, ut ccc raonachos semel habuerit, et eorum
135 BED.iE VENERABILISPRESBYTERl OPERUM PARS W. — HISTORICA. 136
in monaslerio qoxid vocatur Penrtaneu (Vid. lib. A CAPUT XII.
11, 16), a quo non ionge et illa raonasterium habe- Ui ad lumbam ejus sit puerulus e [M., a] febre
bat. Cum ergo veniens illo, loqueretur cum regina, curalus.
alque inter alia, sermone de Osualdo exorto, dice- Sequenle dehinc lempore [DCLXIHJ fait in cotlem
ret quod el ipsa lucem nocte illa supra reliquias ejus raonasterio puerulus quidara iongo febriiim iiicom-
ad caelumusque altam vidisset, adjecit regina quia modo grnviter vexatus; qui cura diequodam solli-
de.pulvere paviinenti in quo aqua lavacri illitis ef- cilus horam accessionis exspeclaret, ingressus ad
fusa esl, multi jam sanaii essenl infirmi. At ilta pc- eum quidain de frairihus : <Vis, inquit, minate, do-
tiit sibi poriionem pulveris saluliferi dari; elacci- ceam te quomodo cureris ab bujus molestia [AL, liu-
piens, inligatam [AL, illigatum] panno condidit in jus modi] languoris? Surge [At. add. inqtiit], ingre.
capsella, et rediit. Transaclo autem tempore ali- dcre ecclesinm, et accedens ad sepulcruin Osualdi,
quanlo, cura esset in suo monasterio, venit itlic ibi reside, et quietus raanens adbxre tumbaj. Vide
quittam hospes, qui solebat noctiirnis saepius horis ne exeas inde, nec de loco movearis, donec hora
repente ab inmundo spiritu gravissime vexari : qui recessionis febrium trahsierit. Tunc ipse intrabo, et
cum benigne susceptus post ccenain in lecto membra educam te inde. > Fecit ut ille suaserat, sedentemque
posuisset, subito a diabolo arreptus, clamare [AL, B 1 ad tumbam sancli, infirmitas langere ncquaquam praj-
inclaraare], dentibus frendere, spumare, et diver- sumpsit; quin [AL, quoniamj.in tantuni liinens au-
sis moiibus ccepil raembra lorquere. Cumque a nullo fugit, ut nec secunda die, nec tertia, iteque utiiquam
vel teneri vel ligari potuisset, cucurrit minister, ct exinde eum auderet contingere. Quod ita essc ge-
pulsans ad osliiim, nuiiciavil abbatissre. Al illa stum qui referebat raihi frater inde adveniens adje-
aperiens januam monaslerii, exivit ipsa cum Lna cit, quod eo adhuc tempore quo mccum loquebaiur,
sanctimonialium feminarum ad locuiii virorum; et superesset in eodem monasterio jani juvenis ille, in
evocans presbylerum, rogavil secum venire ad pa- quo luuc puero factum erat hoc roiraculum saniiatis.
tienieni.' Ubi cum venientes viderent mulios ad- Nec niirandum preces regis illius jam cum Doinino
fuisse qui vexatum tenere el raolus ejus insanos regtiantis, multum valere apud eum qui temporalis
compriroere conati, nequaquam valebaiit, dicebat regni quondam gubernacula leneiis, magis pro aelerno
presbyter exorcismos [AL, exorcismum], et quaeque regno semper laborare ac deprfcari solcbat.
[AL, quaccunquej poterai pro sedando miseri furore Denique ferunl quia a tempore maiutinae laudis
agebat. Sed nec ipse, quamvis multum laborans, srupius ad diem usque in orationibus perstiterit,
prolicere aliquid valebat. Curaque nil salutis furenti atque ob crebrura morem orandi, sive gratias agcndi
superesse videreiur, repenle venit Tn nientem abba- C Domino semper ubicunque sedens, sppiuas super
tisstc pulvis ille prxfalus, statimque jussit ire inini- genua sua manus habcre solilus sil. Yuigatum est
strara, el capsellam in qua erat, adduccre. El cuin auiem, el in consuetudinem proverbii versum, quod
illa adferens quaj jussa est, intraret atrium donitis, eiiam inter verba oralionis vitam fluieril. Nara cum
in cujus interioribus drcraoniosus torquebatur, cow- armis et hoslibus circumseptus, jamjamque vidcret
ticuil ille subito, el quasi in soninum laxatus de.io- se esse periraendum, oravit [Al. add. ad Dominum]
suil caput, membra in quietem omnia composuit. pro animalius exercitus sui. Llntledicunt in prover-
bio : < Deiis roiserere animabus, dixit Osuald cadens
Conticuereomnes, inleotique ora tenebant, in lerram. >
a Ossa igititr iilius iranslata et con lila sunt in
quem res exitum habcrei solliciti exspecianles.
Et post aliquantum horae spalium, resedit qui ve*a- nionasierio quo [Al. quod] diximus : porro b caput,
batur, et graviter suspirans : < Modo, inquit, sanuta ei inauuscum brachiis a corpore pra.'cisas, jussit rex
sapio, recepi enim sensum animi mei. > At illi se- qui occiderat, in stipitibus suspendi. Quo posl an-
dulo sciscilabantur quomodo hoc conligisset. Qui num veniens cura exercitu successor regni ejus
ail: < Mox ul virgo liaeccum capsella quara porta- Osuiu [AL, Osuin], abstiilit ea, et captil qiiidem in
"
bat, adpropinquavit atrio doraus hujus, discessere coemeterio Lindisfarnensis ecclesiae: in regia vero
omnes qui me premebant spiritus inaligni, et me re- civitate manus cura bracliiis condidil (Vid., supra,
licto nusquam comparuerunt. > Tunc dedit ei ab- cap. 6).
batissa porliunculam de pulvere illo [Al„ loto]; et CAPUT XIII.
Sic dala oralione a presbylero illo, uoctem quietis- Ut in Hibernia sit quidam per reliquias ejus a morlis
simam duxit: neque aliquid ex eo lcropore nociurnij ai'!ica,'orevocalus.
timoris aut vexalionis ab antiquo hoste perlulit. Nec Stilutn inclyti fania viri Briltnnire fiues lttstro-
vit universos, sed eiiam trans Oceanum longe radios
a Otta. Tempore D.inicarum irruptionum an. 910, b Cnpui. Ab omnibus, ul puto, concessum est ca-
ossa sancti Ostialdi a Berdeneia ad Glocesiriam'' saiicti Osualtli postea repositumin loculo cuni
translata dicuulur, curanle Aedilredo Merciorum' pul
SIM.DUN. B ROMPT. Inflnita vero siinl loca non' corpore sancti Ciitbberti, et cum eo TandemDunel-
rege. miam delatum et inler Brachia ejus invenium. Vide
snluin iu Anglia, sed in Belgio eliam, el Hihernia,' W. Malm., de Pontif., lib. in Edinundo et Ra-
quae reliquias saucli Osualdi vendicant, ut plures' nulpho episcopis Dunelin. m,
legeudaj earura disquisilioni nou sufficerent.
' SECT. III. — IHSTORIA ECCLES1.\STICA. 138
137
salutifens lqcis spargens, Germaniae simul et Hiber- A et hujiis viise spatia longiora concedere, ef ingressu
nire partes auigit [DCLXXIX]. Denique reverenlissi- te vitre perennis tlignum reddere. Nec morattis ille
mus antisles Acca solet referre, quia cum Romam [AL, itli], integram se in hoe habere fidem respon-
vadens, apud sanctissimiim Fresonum gentis archi- debat.
episcopum [AL, episcopum] Vilbrordttm cum suo <Tunc. benedixi aquam, et astulam roboris prae-
antistiie Vilfrido moraretuf, crebro eum audierit fati inmiltens obtuli aegro potandum. Nec mora ,
de mirandis qure ad reliquias ejusdem reverenlis- melius habere coepit, et convalescens ab infirmitate,
simi regis in. illa provincia gesta fuerint, narrare. multo deinceps lempore vixit: lotoque ad Deum
Sed et in Hibernia cum presbyler adhuc peregri- corde et opere conversus, omnibus ubicumque per-
naro pro aeterna patria duceret vitam, rumorem san- veniebat, clementiam pii Conditbris et fidelis ejus
ctitatis illius [AL, ejusj in ea quoque insula longe fanuili gloriam procdieabah >
lateque jam percrebuisse ferebat: e quibus unum CAPUT XIV.
quod inter alia relutit miraculum, praesenti nostrae Ul, defuncto Paulino, Ilhamar pro eo Hrofentis Ecele-
Historiae inserendum credidimus. siw prwsulalum susceperil; el de humililale mirabili
< Tempore, inquit, mortalilatis quae Brittaniam _ regis Osuini, qui ab Osuiu crudeli cwde perem-
plus est.
Hiberniamque lata strage vastavit, percussus esl Translato ergo ad crulestia regna Osualdo, susce-
ejusdem clade pestis inler alios scholaslicus quidam pit regni lerreslris sedenl pro eo a fraler ejus Osuiu
de gente Scottorum, doclus quidem vir studio lite-
[DCXLH], juvenis triginta circiter annorura, et per
rartim; sed erga curam perpetuse suac salvationis annos viginti octo Inboriosissime tenuit. Impugnalus
nihil omnino studii et induslrire gereris : qui cum se videlicet add. a pagano rege PendaJ et ab ea qurc
[Al.
morti proxitnum videret, limere ccepit et pavere, fratrem ejus occiderat pagana gente Merciorum, et a
ne mox mortuus, ob merita scelerum ad inferni filio
quoque suo Alchfrido, necnon et a fratruo, id
claustra raperetur, clamavitque me, cum essero in
est, fralris sui qui ante eum regnavit iilio Oidilvaldo
vicino [AL, vicinia] posilus, et inter aegra tremens [AL, Adilyaldo].
suspiria, flebili voce talia mecum querebatur : Vides, Cujus. 3M& secundo, hoc est, ab Incarnalione do-
inquit, quia jamjamque [AL, jam] crescenle corporis minica anno sexcenlesimo quadragesimo quarto, re-
molestia ad articulum subeundaj mortis compellor: verentissimus Pater Paulinns, quondam quidetn Ebu-
nec dubilo me post morlem corporis slatira ad per- racensis [AL, quondam EboracensisJ, sed tunc IIro-
petuam animae mortem rapiendum, ac infernalibus fensis episcopus civitalis, transivit ad Dominumsexto
subdenduni esse tormentis : qui tempore non pauco n Iduum Octobrium die : qui b decem et novem an-
inter studia divinaelectionis, vitiorum potius impli- nos, menses duos, dies viginli tiniim episcopatum
camentis quam divinis solebam servire mandaiis. tenuit; c sepultusque est in secretario [AL, sacrarioj
lnest autem animo, si mihi pietas superria aliqua beati aposloli Andrere, quod rex Aedilberct a funda-
vivendi spatia donaverit, vitiosos mores corrigere, memis in eatlem Hrofl civilate construxit. In cujus
atque ad imperium divinse voluntatis totara ex in- locum Honorius arcbiejpiscopus ordinavit Iihamar,
tegro mentera viiamque transferre. Verum novi non oriuudum quidem de gente Canluarioruni, sed vita
hoc esse meriti mei, ut inducias vivendi vel accipiam et eruditione antecessoribus suis seqtiandum.
vel me accepturum esse confidam, nisi forte misero Ilabuit atitem Osuiu primis regni sui teinporibus
milii et indigno venia [AL, veniam], per auxilium consonem regiae dignitatis, vocabulo Osuini, de
eorum qui illi (ideiiter servierunt, propitiari digna- stirpe regis Aeduini, lioc est, lilium Osrici, de quo
lus fuerit. Audivimus autem, et fama celeberrima supra reltilimus, virum eximiaj pietatis et religionis :
[AL, fama est creberrima], quia fuerit in gente ve- qui provincke Derorura \AL, DierorumJ ia niaxiuia
stra rex mirandae sanctilatis, vocabulo Osuaid, cujiis omnium rerum affltientia, et ipse amabilis omnibiis
excellentia fidei et virtulis, eliam post morlem, vir- praefuit [DCLIJ.Sed nec cum eo ille qui cajteram
tutum frequentium operalione claruerit: precorque, si D Transhurabranaj geniis partem ab Aquilone, id csl
aliquid reliquiarum iltius penes te [Al. add. depositum] Berniciorom provinciam regebat, habere pacem po-
habes, adferas mihi, si forte mihi Dominus per ejus ttiit; quin potius, ingravescentibus causis dissensio-
meritum misereri voluerit. At ergb respondi: Habeo num, miserrima buiic caedeperemit. Siquidem con-
quidem de ligno, in quo caput ejus occisi a paganis gregato conlra invicem exercitu, cum vjderet se
infixum est; ei, si firmo corde credideris, potest Osuini cum illo qui plures habebat auxiliarios, non
divina pietas per lanti meritum [AL, merita] viri, posse bello confligere, ratus est, utilius tunc demissa
a Frater ejus. Nescio unde quidara scripserunt annos sedi prrcfuit, ut Wbartonus male legit,
quibus
Osuium fuisse Aedilfridi (ilitim notliiim, contra om- sed quibus episcopaium tenuit.
nem historicortim lide digiiorum aucioritatem. c Sepulius. Tempore Gundulfl episcopi Lanffancus
b Decemet novemannot. Temere Whartonus,
Ang. archiep. veterem ecclesiam beati Andreae ftiiitliius
Saer. i, p. 529, Bedam hic corrigendum pulal, sub- tlestruxit, novamque basilicam condidil, et ossa sau-
Stituendo undecim annos pro decem et novem : non cli Paulini de lerra levala, in scrinio honorifice col-
animadverso quod prseter undecim annos quibus Ec- locavit. Faclum id qnario Iduum Tanuarii : quo tlie
clesirc Hrofensi prceftiii, ab a. 633 ad a. 644, effluxe- in Ecclesia Hrofensi aniiuaejus memoria sinia solem-
rant octo anni quibus Eburacre sedit ab a. 625, ad nitale celebratur.
morlein Aeduini R. a. 633. Deda emni non dicit xix
PATBOL. XCV. 5
139 BEDiE VENERABIHS PRESBYTERl OPERUM PARS IV. — HISTORICA. ItO
intentione bellandi, servajre s_ead tempora meliora. Arorum. Hoq cum regi esset retatum, dicebat epi-
IfceuwsUergo e»erc.i»AMji. queffl congregaverat, ac si.ti- SC.0fio % C.qniforte i/igre.ssuri essent ad prandium :
golos. dopnp re.<|u;e praceplt, a, loco. qui vocavur t Quj.4 voluisti ^ dorajne. antistes, equum regium,
• Vilfaraesdun, id est, Mons Vilfari, et est a vtQO q^ebl te_ conveniejia.t proprium [4'. om. proprium]
Cataractone 4mm ferme. ijailltbus. passuum conira Uabere, paupeci dar«s? ^unquid non habuimu? equos
soi^UialW occaSUWs*cre,tus : dtverlitque ipse cum XtUwes,plnrUnos., ve.1 a.Uas species quai ad paupe-
u«Q lanAm»«UiW sibi [4/., sH GdsJissjfflio,nmm i"tt» rJlaiiasutlicereitt, qjuajftvisTHura eis equuni non
To*«4Jieri[4U CfliidberiJ, wlwj.d.tjsi«_4omo c«wIVu) dare.%^q«e.m tibi S&eaaMlejCB0ssideftdum'elegi? »
Himv&UU» quetn eUam ipsw «Uiiamicissimum au- Cui s,ta.(inaepco^?., < Quid loqueris^ iiwuit, rex ?
tmaabat. Sei bei^ prol» «jlqlorI \m$$ aJiter erat : Nwmq.ttid[AL, VM>\lihi carior est ille dbus equae,
nam ab eodem comite prodTtum eura Q$jijq [AL, qu3W ilte filitts Dei? >. Quibus dictTs, inirabant ad
Osuin], cum praefato ipsius milile per prsefectum prrMi4ee4naA,Et episcopus fjui<lei]aresidebat iu SUo
swtm Ae4il»>nma deiestaud» omu.hus raorte inter- loco, i?oK<krex,, vesefat enim [AL,am.. eniujj de ve-
fecit. Quotl taetum est die b deeima tertia [AL, q*»rta natu [Al. add. eij, c«t|^t ctHWisteasad foeu» caie-
decima] Kalendarum Septembrium, anno regni ejus lle«i z\m ni.ijw.lris,: et repente iu,.er cjdfifacientlum
nono, in loco qui dicitur « Ingetlingum; ubi post- * recocda_n«verbua»,q,u_ftd dUera,t. itli am14t.cs,disciij-
raod,um, casligapdi hujus facinoris gralia, monasle- xif se. gladTo&qo,e| dedit illqm tfti.nJstvo,.fesiuiusqiie
rium consiructum est : in quo pro ulriusque regis, ai.cedcBs, jwe pedes, epi|»co|»,cojwtttt» postuia«s m
et occisi vvdelicet^et ejus qui 0,cciderejussit, animce Sibi placnlus esset» < Quia uwiqnjm^ lnquU, dein.
redemp.ione cotid.e Domino preces. offerri dcbe- f.eps, aliquid loqiiftr de h,pc. aut j,ud,icaboquid vel
rent. quautum de p#cutua postra (Ui,U,Deitfibqas.. > Quod
Erat aujem rex Osuini et aspectu venustus, et sta- vidw «(Jscopus, oiultiim perUmtiii, aq statiin ex-
|ut;a subltniis, el atTatu jucundus, et raoribus civilis, jrargeas levavil eum, piruroiueas se, wjd.um ilti esse
ei manu omnibus, id est [AL, om. id estj, nobilibus placatum, dumm.odoille residens adepulas tristiliim
siraul alque i^nobilibus largus : unde conligit u( ob deptmeret. Dumque reXijiibente ac ppslulainc epi-
regiara ejus e'i animf, et vullus, el nieritorum digni- scopo, l;Detiti.am rccjperet, coepit e comra episcopus
latem al) omnibus diligerelur, et undique ad ejus lcislis usqtje ad lacryraarura profusionem eflici, Quem
miiusterium de cunctis prope provinciis viri etiam diun preshytef suus lingua sua pati ia, quem rex et
nobilissimi concurrerent. Cujus inier crcleras vir- dome.si.ici ejus non noverant, quare lacrymaretur
tutis et modeslire [AL, virtutes et modestiam], el, ut _ interrogasset : < Scio, inquit, quia non mujio lem-
ita dicam, speciaiis benedictionis glorias, etiam ma- ^ pore vi.ctnrus esstrex : nnnqiiam enim ante hajc [41.,
xima fuisse,ferlur humilitas, utuno probare sat erit anlebatj vidi huniilem [AL, tara humilem, htunilio-
exemplo- remj regein. Unde [Al. om. tinde] animadverto illum
Ponaverat equum optimum antistili Aidano, in quo ci.iiu_s.exhac vita rapiendum : non enim digna est
i.lle quamvi.s ambulare soiitus, vel amnium. fluenta hajc gens taletii habere reciorem. > Nec m,uIiopojt,
transite, vel si alia qurelibet necessitas insisterel, dira anlisliiis prt«sagia tristi regis fune.re, de quo
viain peragere posset. Ctii Qiunparvo interjecto tera- suDra diximug, implela sunl.
pore pauper quidam occurreret eleemosynam pe- Sed et ipse aiuisles Aeda» nan pfus auam duode-
tens, desiliens ille praecepit, equum, ita ul erat eiuio post Gcctsionem regis quera amabat die, id
stratus regaliler, pauperi dari: erat enim multum e*tt i pritMe Kalendarum Septerabrium, de sxculo
niisertcors, et cultor pauperuni, ac yelut pater inise-
Uilfaraeidun. Ifwtc loonra quamvis acetirtwesa- gum tapideum rnvenlum est in oratorio beata; Marise
tjs a Betla djesciiptura ioveuJrt. «on possuni. Caq_ve- vjfg, itaasactis a scpuU.ira eji« rnntis 415, et ossa in
Cturam misit vir doctus El.lerlon fuisse; qujus quitleio scrinio (uin magno lionore coilocaia. Hisiociajii v.de
noniinis plures sunt loci in ea region*, orones lamefl Luuis. Vita sancii Ostiiui., Riiil. Coti., Julius, a. 10,
cataractre propiores quam ul ad silum a Heda tlatum 9 et apud Math. Westm., a. 1110. Rirhardus abbas
accominoijeiitur.Chiowicon ms. Dunelin. WoW*elhdon sancti Albani iranstutit Osuini reliquias ab antiquo
vocat, sgd, nibil iude QwUigepJurae.st» neqtie eiik» Oratoi-ioiu n«vum (firetrmn. IDEU,Florileg. loltsvea
datur i.U locus ejus nomiuis, neque, si daretur, ab lameu mpnachi Girvenscs ossa sancti Osuini ad se in
antiqua teciione recedendura esset ex nuperiorum Girvtiin Iraiisfeienles, postquam Waltheof comes
Mss. auetorilate. Nonbymbri* eis ecctesiatn sanctaj Mariseei Osuini
b Dmmm*«««>»Ufde ad, twic diem i» margine ckdissel:, secuui mn parvo, tempore haTjueruiU,et
Manyrologii Duue.lm. : < iu Brittaniij. iialalitiaj sancti postwodmn ad pr.iorem locum retuleitutt, tiber Re-
Osiiini regis et martyris. > Male Malh. Paris., de- nelactoruni Duuelin., Bibl. Cott., Domiiian., a. 7.
ciit*e.
c Ingeilingum. Hodie GUHILQ htewqtie lestantur Ecclesire Duuelin. Moimmeuta.
prope lHslvnont. Mo- 4 Pri-ie iiul. Ad bmic diein in raargino Martyro-
nawerii U>ia«Ht. n«Ua restant vestigia. Sed to^ditum logii Duneliu. : < In Brutania, sancti Aidaui prniii
fuit ab EknOeda Osuiu uxore et Usoini pro^iitqua, |_iudisfara. episeopt. Eodem die Coinmemuratio san-
eique prajpositus ahbas Trumliere Ositini consriHgiii- citniiuii reliquiaruiii ejusdeui Ecclesire. > Haiuui re-
neus, de <|uo vide, postea, m, 21, %\. Saucli Osuini liquiaruHi indicem vide in append., 11.14. N011radi-
corpus ad Tinemut ttni delatuui jacuit donec revolu- gnnui notatu quod ab hoc die liiitiutn fuit sanclo
tionibus lemporuoi eWTvtoiti daretur. Tandetu a. Cuthbercto propositi mouachalis, super visioae ha-
106S, leinpore Thostii comitis, et Aegiluuii.pr;esulis biti de sancli Aidani obitu. Vide fcedu;Vitam saacti
Duuelm., non sine revelatione a rege ipso sarcopha- imltTvefcti, cap. 4.
§41 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. Ui
ablatus, perpetua laborum suorum a Domiuo prreroi* ,A rum regiones impia clade 'longe lateque devastaj»,
receaU [nsw]. pervenil ad urbem usque regiam , qua? ex Babtu»
CAPqT XV, quondaiH reginrae vocabulo cognomiMtur, eamque
U.t episcovus Aidan nautis et timpestqtem fulurqm [AL, con», nuam] quia neque armls, teqve obsidiona
prwdixerU, et oleum sqnclum quo hanc sedarenl, capete poterat, flammi* sbsnmere ooo»to» est t
dederit.' discisswque viculis quos [Al., vinoulia q«se] in «iei<-
Qui cujus meriti fuerit, etiam mlracnlorum signis pia urbi» invenit, advexii [AL, addisit] Uto plufiV
internus arbiter edocuit [DCXLIH-DCLI], e qnibus iria raam
congeriem trabium, tigaernm, parie*M», vir-
memoriae caosa ponere salis sit. Presbyler quidam georum [Al., virgearum], et tect» feo*i [AL add„
nomlne •Utta [AL, Witta], multae gravitalis ac veri- aliarumqne et bis urhem ia maftw atiitod'n»e
remmj,
tatis vir, et ob id omnibus, etlam ipsls [At. om., circumrkdit, a parte quae
milterelur [Al., qna) tevrre est comvr<-
ipsls] principibus saeciili honorabilis.cnm gua : et dum ventum opportunum cernerel, intata
Cantiam ob adducendam inde conjugeni regi Osuio , igne eomburere urbem nif-usest. Qtta temper* reve-
ttthiiiivideficet Aednini regis Eanfledam (Vid. lib. n, reniissimus antistes Aidan u> insoli» Farne, qu«
e. 9, 20), qure oeclso patre illuc fuerat addticia : qui duobus ferrae [41., fere] millibns passuum ab orbe
terrestri quTdemitmere illo venire, sed navigio cum " procul abest, riorabaiur. Iltti enim Mepius secrelaj
virgine redtre disponebat, accessil ad episcopum [M. «eeretej orationis et tiienlii caiita secedere
Aidanum, obsecrans eum, p»o se snisqtie qui lantum «oasuerat. Deniqtie usque hodie leenm tretiis iliim
iter erant adgressuri, Domino supplicare. Qnl bene- ftoiitarias io eadem insnla sotent ostendere. Qui
dicens iltos, ae Domirtocommendans , dedit etiam com ventis (erentibns
[AL, furentibus} globo* ignis ,
ofeum sanetificatum : < Scio , inquiens , quia ubi ac fumura stipra muros urbis
[AL, iguisj exaltari
navem Mtenderftts, tempestas vobis et ventus con- eonspiceret, (erlur elevatis ad c»ium oculig mani-
trarius superveniet: sed tu memento ut hoc oleura busque ,- cum laervmls dixisse : < Vide , Domine
,
qnod tibi do, mittas in mare ; et statim quiescentt- quanta ruala (acit Penda. i QBOdicto, staiim molati
bus venlte, sereniias inaris vos laeta prosequetur, ac ab urbe venti, in eos
qui aceenderant, ftammarum
>
cupilo itinere domum remiUet. Qure cuncta ut iiiceiidia retorserunl, ita ut aliquot Iresi, omnet
prredixerat antisles , ex ordine complela simt: et terciti , impugnare nitra urbem eessarent qtiam
quidem inprimis furentibus nndis pelagi, tentabant divinitus juvari [AL, servari] eognoveranl.
nautaeanchoris in mare missis navem rel,nere, ne-
CAPOT XVII.
que hoc agentes , aliquid proficiebant: cuiiiqiie ver-
rentibus [AL, mergentibtis, ferventibtis, furentibns] ni Ut b apposta ecclesiwcui idem accumbent obierat, ar-
dente cwlera domo, flammis absnmi nequrverit; et
undique et implere incipientibus navem fluctibus , de interna vila ejut [Al., illiut].
moftem sibi omnes imuiinere, jamjamque adesse
Hnnc cuin dies mortis egredi e corpore cogeret
viderent, landem presbyter reminiscens verba an-
, annis sul sexdecim
tistitis, adsmnpta ampiilta, misit de oteo in pon- [DCLII] eompletis erat episcopartus in villa regia , non longe
tuni , et slatim , ut prrcdicluni erat, suo quievit a [4/., septemdecim],
fcrvore. Sicque faciuro est, Ut vir Dei el [Al. om., ab rirbe de qna praefati sumus. In hac enim habens
ecclesiam el cubiculum , srepius ibidem diverti ae
et] per propbeiiae spiritum lempestatem praedixerit manere
futurarri , et per virlutem ejosdem spiritus, banc , atqtie inde ad praedieandum circumquaqiie
exortam , quamvis corporaliter absens, sopiverit. exire consueverat : qtiod ipsum et in atiis villis
non regis facere solehat, otpete nil proprire possessionrs,'
Cltjiis ordinem miraculi quilihet dubius relator, eeclesia soa el atljacentibns agellis habens.
setl (tdelissimiis[AL, fitfissiinus]mihi nostrae Eccle- excepta
Telenderunt ergo ei rrgroianti leniorittm ad Occi-
siae presbyler, Cyniiuund vocnbulo, narravit, qtii se
deniatem ecelesie partem, tia n« ipsum lentorium
hoc ab ipso Uua [AL, WiUa] presbyiero, in quo et
. parieti hrererel ecelesise. Untle faeturn esl, ut adclr-
per qiiem coniplelum est, audisse pejhibebat.
^ nis [AL, adclivis] destinre quae extfinsecns eccleslas
CAPLT XVI. pro muiihiiine erat adposita, spirilum vitae exhalaret
. Ui idem edmatum ab kotitkut nrbi tegiat igntm tttiirouin. Obiit autein sepiimo deeimo episcopaiirs
orando amoverit. sui anuo, pridie Kalondarura Septeinhpiwni.Cujus
Aliud ejusdeni Patris memorabile miraculum corpus niox inde trauslatuiii ad iusulam Lindisfar-
ferunl multi qiti nosse potuerUnl [DCXLII-DCLVJ, Narh nehsium , atque in coeineier.iofratcqui sepulluin est.
[At. add., cum] tempore episcopatus cj,tis, liosiilu; At iiiterjeeio (empore aliqtiamo, eiuii fabricaw esset
Merciorura exercitus , Penda duce, Nocdanhyrabro» ibi basitka ma}or, atque in henorem beathsimi
* Utta. Preshyter iUustris, abbasque monasierK enim habent mss. Codiees a Plitlanilro latrdVitivfn-
qiiod va aiur ad C;i(wajCapitf. VMe, infra, m, 21. *urtiisen eatenas, qiiilufs arc* tignefficaeirreuiiscon-
b Aqpmia.... Deatina... « Apposiain sive deslinam fectae, et in aqmis devolvend» constrtegebantur ,
celebrat Beda trabem Hgueaiw,ifiia, ot fttlcr» sacra nnde deslinae vincnla dictre iri antiqurs Glossariis.
r*de««x liguts fah»ef.ieta,a parle Oeeidemi^ snstiue- Duos rstos voeis hwjus iiitellectus gic colligo: Est
lium. Mfcuitenitteda baii* p*»hoamiqiiior Vitruvms, . destina M tfno1allwd tjwidlibet Coercettr vel cohibe-''
lib. v de Architectura, cap. 12, ubi agit de poftubug lur, sive tfiswictuilr, ne dinluaf'; sive suffuttum , ne
et slrucluris in aqua faciendis, deslinas appellat, sic corrttat. > CHIFFLET.
1« BED4E VENERABILIS PRESBVTERI OPERUM PARS. IV. — HISTORICA. Hi
apostolornm principis dedicala, illo ossa ejus trans- A pauperes recreandi vel defendendi clementiam. Qui,
lata , atque ad dexteram aliaris juxta venerationem ut breviter multa comprehendam , quantum ab eis
tanto pontifice dignam condita sunt. qui illum novere didicimus , nil ex omnibus qure in
Successit vero ei in episcopatnm Finan [DCLH],et evangelicis, vel apostolicis sive propheticis literis
ipse illo ab Hii Scottorum insula ac * monaslerio facienda cognoverat, praetermitlere, sed cuncta pro
destinatus, ac tempore non pauco in eptscopatu per- suis viribus operibus explere curabat. Haecin prae-
mansit. Contigil autem post aliquot annos, ut Penda fato antistite multum complector et amo, quia nimi-
Herciorum rex cum hostili exercilu haec in loca rum haec Deo placuisse non ambigo. Quod autem
perveniens, cum cuncta quaj polerat ferro flamma- Pascha non suo tempore observabat, vel canonicum
que perderet, vicus quoque iile in quo antistes ejus tempus ignorans, vel suae gentis auctoritate ne
obiit, una eum ecclesia memorata flammis absume- agnitum sequerelur devictus, non adprobo, nec
retur. Sed mirum in modum sola [Al. om. sola] laodo. In quo tamen hoc adprobo , quia in celebra-
illa destina cui incumbens obiit, ab ignibus circum tione sui Pascbae non.aliud corde tenebat, venera-
cuncla vorantibus, absumi non potuit. Quo clare- batur, et praedicabat, quam quod rios, id
est,
scente miraculo, mox ibidem ecclesia restaurala, redemptlonem generis humani per passionem, resur-
et hrec eadem destina in munimentum est parietis, 1*»reclionem,' ascensionem in coelos mediatoris Dei
ut ante (uerat, forinsecus adposita. Rursumque et bominum Hominis Jesu Christi. Unde et banc
peraelo lempore aliquanto, evenit per culpam incu- non, ut quidam falso opinantur, quarta decima luna
riae, vicum eundem, et ipsam pariter ecclesiam in qualibet feria cum JUdaeis, sed die Dominica
ignibus consumi. Sed ne tunc quidem eandem tan- semper agebat, a luna quarta decima usque ad
gere (lamma destinam valcbaf.et cum magno ulique vicesimara; propter (idem videlicet dominicre re-
iniraculo ipsa ejus foramina ingrediens, quibus surreclionis quam una Sabbaii
factam, propterque
redificio erat adfixa, perederet [AL, perderel], ipsam [4/. om. que] spem nostrae resurrectionis
quam
lamen laedere nullatenus sinebalur. Unde tertio aedi- eadem una Sabbati quae nunc Dominica dies di-
iicala ibi ecclesia, destinam illam non ut antea de- citur veraciter fuluram cum sancta Ecclesia cre-
foris in fulcimentum domus adposuerunt; sed intro debat.
ipsam ecclesiam in memoriara miraculi posuerunt, CAPUT XVIII.
ubi inirames genu flectere, ac misericordire ca-lesti De vita tel morte religioti regit Sigbercti.
supplicare deberent. Constatque multos ex eo tein- His temporibus [DCXXX] regno b Orientalium An-
pore gratiam sanitatis in eodem loco consecutos: glorum (Vid. lib. n, c. 15, noL), post Earpualdum
qnin eliam astulis [.4/., assutis, hastulisj ex ipsai C Redualdi successorem, Sigberct frater ejus praefuil,
desiina excisis el in aquam roissis, plures sibi suis- liouio c bonus ac religiosus : qui dudum in Gallia,
quc languorum remedia conquisiere. dum d inimicitias Redualdi fngiens exularet, lava-
Scrip-i autem [AL om. auiem] hrec de persona cti criim baptismi percepit, et patriam reversus, ubi
operibus viri praefali; nequaquam in eo laudans velI regno potitus est, mox ea quaj in Galliis bene dispo-
eligens hoc, quod de observalione Pascbre minosi sila vidil imitari cupiens, instituit' scholam in qua
perfecie sapiebat : immo hoc rnullum delestans, , pueri literis erudirentur : juvanle se episcopo Felice
6icut in libro quem de Temporibus composui, ma- quem de Cantia acceperat, eisque paedagogos ac
nifeslissime probavi, sed quasi verax liistoricus, , magistros juxta raorem Cantuariorum praebente.
simpliciter ea quae de illo sive per illum stint gesta, , Tanlumque rex ille caelestis regni amator factus
describens, el qu» laude sunt digna in ejus actibusi est, ut ad ultimum relictis regni negotiis [DCXXXIV],
laudans, atque ad utilitalem legentium memOriae : et cognaio suo Ecgrice [AL, Ecgrico] commendatis,
commendans : sludium, videlicel, pacis el caritatis,, qui cl aulea partem e/usdem regni tenebat, intraret
conlineiiliae et humililatis; animum irae et avaritiae> ' monaslerium quod sibi fecerat, alque accepla
victorem , superbiae simul et vanae glorire contetn-- tonsura pro aetemo magis regno militare curaret.
plorera ; industriam faciendi simul etdocendi man-. Quod dum multo tempore faceret, conligit gentem
data caeleslia, sollertiam leciionis et vigiliarum , Merciorum duce rege Penda adversus Orientales
aucloritatem sacerdote tlignam , redarguendi super- Anglos in bellum procedere, qui dum se inferiores
bos ic polentes, pariter et iniirmos consolandi, ace in bello hostibus conspicereni, rogaverunt Sigber-
* Monatterio dettmatus. Salis est horum verboruma tnonast. sancti Galli exsiare dictintur.
d Inimicitiat. Fuil eniin Sigberct fraler tanlum
positio ad confutanduro absurdum eorum erroreini
quib Hii insulam nOmineHiidestinatus appellarunt. ulerinus Earpuatdi, et per invidiam a Vitrico rege in
Orienlaiium Anglorum. Finita conversionis Nor- exsilium actus.
< Scholam. Plures hic ponunt scholas historici W.
danhymbrorum bistoria sub regibus Aeduino, Osual-
do, Osuioet Osuino an, 15, ad hoc usque caput,;, Malm., Flor., llunt, per loca, opportunis locis. Sed
'resumii jam Beda quod restabat de conversionee Beda de una tantum loquilur, in qua coepta fuit scho-
Orieni. Anglorum. larum institutio, et in qua eminentior apparuit. De
c Bonut. Inii.15, doctissimus dicitur.utpote qui inn his vide pauca in append., n. 15
Gallia doclorum.coiiversatione familiariter usus erai,l, f Monasterium. In Bedrichsuorde hodie Saint-Ed-
ct rouluas cum Desiderio Cadurcensi episc. litterass mundsbury. THOM.ELIENS., in Vita sanctae Aedil-
gctip.-it, quae, secundum Pitsreum, apud Helvetios inn Hriiap.
145 SECT. IH. - HISTORU ECCLESIASTlCA. 146
ctum ad condrmandum militem secum venire in A 1 a praefato rege Sigbercto acceperat, velocissime
prolium. Illo nolente ac contradicente, invitum [Al. construere, ac regularibus instituere disciplinis.
adti. de] monasterio eruenles duxerunt in certa- Erat autem monasterium silvanum [AL, silvarum],
men, sperantes minus animos militum irepidare, et maris vicinitate amoeoum, constructura in castro
minus praesente duce quondam slrenuissimo et exi- quodam, quod lingua Anglorum f Cnobheresburg,
inio posse fugam meditari. Sed ipse professionis id est, urbs Cnobheri vocatur; quod deinde rex
suaenon immemor, dum optimo esset vallatus exer- provincire illius Anna, ac nobiles quique augustiori-
citu, nonnisi virgam tantum habere in manu voluit: bus rediliciis ac donariis adornarunt. Eral autem
occisusque est una cum rege Ecgrice, et cunctus vir isle de nobilissimo genere Scotlorum, sed Ionge
eorum, insistentibus paganis, crjesussive dispersus animo quam carne nobilior. Ab ipso tempore pueri-
exercitus. tiae suae curam non modicam lectionibus sacris si-
Successor autem regni eorum factus est Anna mul et monasticis exhibebat dlsciplinis, et, quod
[DCXXXV], filius Eni, a de regio genere, vir optimus, maxime sanctos decet, cuncta quae agenda didice-
atque b optimaj genilor sobolis [4/., optimi genitoris rat, sollicitus agere curabai.
soboles], de quibus in sequentibus suo tempore di- ™ Quid multa? Procedente tempore et ipse sibi mo-
cendum est : « qui et ipse postea ab eodem paganoi nasterium in quo liberius caelestibussludiis vacaret,
Merciorumduce, a quo et praedecessor ejus,doccisus i construxit: ubi correplus infirmitate, sicut libellui
est [DCLIV]. de Vita. ejus conscriptus sufficienter edocet, raplui
CAPUT XIX. est e corpore : et a vespera usque ad galli cantum
UtFurteut apud OrientaletAnglot monasleriumfecerit; corpore exutus, angelicorum agminum et aspectuf
et de visionibus vel tanctitate ejus, cui eliam earoi intueri, el laudes beatas meruit audire. Referre au-.
pott morlem incorrupta letlimoniumperhibuerit. tem eral solilus, quod aperle eos inter alia resonare
Verum • dum adhuc Sigbercl regni infulas |AI.,, audiret :}bunt tancli de virtute in virtutem. Et ileruin:
insulas] teneret, supervenit de Hibernia vir sanctus,, Videbitur Deut deorum in Sion. Qui reductus iu cor-
nomine Furseus [ccxxxm], verbo ei actibus clarus,, pore, et die terlia rursum eductus vidit non solura
sed egregiis insignis virtutibus, cupiens pro Do- majora beatorum gaudia, sed el maxima inalignorum
mino, ubicumque sibi opportunum inveniret, pere-• spiriluum certamina, qui crebris accusalionibus im-
grinam ducere vitam. Qui cum ad provinciam Orien- probi, iier illi caeleste iiitercludere coniendebanl;
talium pervenisset Anglorum, susceptus est honori- nec tamen, prolegenlibus eum angelis, quicquam pro-
lice a rege praefato : et solilum sibi opus evangeli- llciebant: de quibus omnibus si quis plenius sciro
zandi exsequens, multos et exemplo virtutis et in- C vult, id est, quania fraudis sollertia daemones et
citamento sermonis, vel incredulos ad Christum con- actus ejus et verba superflua, el ipsas etiam cogita-
verlit, vel jam [4/., etiam] credentes amplius in fidei tiones, quasi in libro dcscriplas, replicaverint; qura
atque amore Cbristi confirmavit. ab angelis sanctis, quae a [4/., sanctisque ac] viris
Ubi quadani infirmitate corporis arreplus, angelicai justis sibi inter angelos appareniibus laela vel tristia
meruil visione perfrui, in qua admonitus est coeptoi cognoverit, legat ipsum, de quo dixi, s libellum Viia»
verbi minislerio sedulus insistere, vigiliisque con- ejus, et raultum ex illo, ut rcor, profectus spirilalif
suetis et oratienibus indefessus incumbere; eo quodI accipiet.
cerlus sibi exilus [Al. add. esset], sed incerta ejus- ln quibus tamen unum est, quod et nos In hac hi-
dem. exitus esset hora futura, dicenie Domino : Vi-. storia ponere multis commodum duximus. Cura ergo
gilaie itaque, quia nescilis diem neque boram. Quai in altum esset elatus [AL, elevatus], jussus est ab
visione conOrmatus, curayit locum monasterii, quemi angelis qui eum ducebant, respicere in mundum. At
0 De Regio genere. Fuit Eni frater Redualdi. EL., burge, ubi et Jurmanus filius, postea ad Bedrich-
UIG.Chronoiogia. swordam translatus.
b Optimwtobolis. Vide hujus libri caput 7. Nota • Dum adhuc. Qui Sigbercti regnum ordiuntur a.
etiam soboli ibi recilatre additain fuisse Uithbergam D 636. Fursei inlroilum ponunt a. 637, citius certe
qure monasterii Heliensis sanctimonialis erat, et quae, quam par est. Nam Furseus non venit in ipso regni
secuudum Thomam Eliensem, post interfeclionemJ Sigberctini inilio, sed tantum dum adhuc reg ii infu-
patris, apud Dyracham solitarie vixil. Filiabus Annae , las teneret, nec deposuit rex infulas nuperrime acce-
addendi sunt etiam duo filii Alduulfus et Jurminus. ptas, sed ad ultimum tantum relictis regni negoliis.
IDEM. Quare medium Fursei advenlui annum elegi.
f Cnobheresberg.Hodie Burghcatile in agro Suffol-
• Qut«l ipte. In horum regum successione auclo-'
ciensi ad Ostia Garienis II.
res qui ponunl Earpualdi conversionem, a. 632 et' s Libellumviue ejut. Sancti Fursei res gestas an-
Sigbercti accessum a. 656. Ecgrici etiam, et Annae! auctores tres, duobus quisque hbris, ailero vitre,
suo modulo tiqui
tempora pro postponunt. Nihil hic abso- altero miraculorum descripserunt. Priraus scriptor
lute certum est; ego Bedaerationes, ut niaximaeau-' non multo posiFurseumvix.it, siquitlem
secutus sum. anonymus
ctoritatis.quoad potui, Beda toties ipsum laudat, ac nonnunquam de verbo
d Occitut.ett. Annaecaedessecundum historicos in- sequilur. Secundi aucloris itidera anonyrai aetas nou
cidil in a. 654. Thoinas Eliensis, loco citato, n. 7,, facile distingul potest. Tertius Arnnlfus abbas Lali-
addit annum regni ejus 19. lnde cotligere possumusi niacensis, qui verlente saeculoxi ulriu^que anonymi
borum regum tempora secundum Bedae methodnm. geminara lucubialionem in duos, Viiae, scilicet, et
Sigberctus venit a. 630. Egricus circa a. 633. Uiri-• Miraculorum, libros redegit, locisque aliquol inlcr-
que occisi a. 635. Sepultus est Auua rex apud Bilde- polavit. MABILLON., Act. Ben. t. II, p. 299.
r*5^r-..^:--......
147 BED.<EVENERARILIS PRESBYTERI OPERUM PARS IV- - HISTORICA. 148
lile oculos in inferiora defleciens, vidit quasi vallem j\ ticipes esse debetis. > Contradicens angelus; < Non,
lenebtosam subtus se in imo positam. Vidit_et qua- inquit, [Al. add. hoc] propter avariliam, sed propter
tuot Ignes in aere, non muTlo ab invicem spalio di- salvandain ejus aniraam suscepit :> cessavitque ignis.
itanles. Et interrOgans angelos, qui essenl hi ignes, El conversus ad eum angelus : < Quod incendisti,
aridtvit hns esse igneS qui munduiri sticcendentes inquit, lioc arsit in te. Si enim hiijus viri in peccalis
«Ssent consiimpturi. Unum m'ndacii, cum hbc quofl suis mortui pecuniam non accepisses, nec posna
In bapiismo ahrenunciare nos Satanae et omnibus ejus in te arderet. > _Etplura lociitus, quid erga ,sa-
Operibusejns promisfmus, minime implemus : alte- lutem eorum qui ad mortem [.4/. om. ad niortem]
jnitn cupiditaiis, cum munrli divitias aniori caele- pccniiereni, esset agentlum, s.iltilni seruinne docuil.
stium prrei onimns : tertium dissensionis, cura aniuios fjni p stmodum in corpnre resiiiutus, onini vilaesuaj
pfoxlmorum, etiam io snpervaciiis rebus oflendcre lempore signum incendii qtiod in anima pertulii,
non formidamiis : quarttim impietatis, ctun inllrmio- visibile ciinctis in huinero roaxillaque porlavil : uii-
ret s|M>ltare,et eis fraudem facere pro nihilo duci- rufnque in modum qtiod anima in oceulio passa sil,
mut. Crescenles vero paulatim ignes usque nd invi- caro pnlam [Al. odd. omnibiis] prtitraonslrabat. Cu-
cem sese exlenderunt, atque in inroensam adunati raliat auieni seroper, sicul etantea facere fonstiernl,
«unt flammam. Ctimqnearlpropinquassent, pertimes- B omnibus opus virtutum el exempiis oslendere et
cens iile dicil angelo : < Domine, ecce ignis mttrt praedicare sermonibus. Ordinem autem visionum
«dpropinqmtt. At ilie : Quod non incendisti, inquit, suarum , illis solummodo qui propler desiderium
non ardebit in [Al. om. iu] te : narfi etsi \AL, ei] coiiiptiuclionisiuterrogabant, exponere volebat. Su-
lerribilis isie ac grandis esse rogns videiur, lanien perest adbuc frater quidain senior monasterii nostri
juM» merita operttm singtilos examinat; quia tmitis- qui narrare solet, dixisse sihi qtiemdam mullum ve-
.cnjusqne cupidiias in lioc igne ardebit. Sicut etiim facem ac religiosum hominem, quod ipsum Furseum
quis ardel in corpote per inlicilam voluptatem, ita vidcrit in proviocia Orientalium Angloruro, illasque
solutus corpore aidebit per debitanl poenam. > visiones ex ipsius ore audierii: adjiciens quia lem-
Tunc vidit unum de tribus angelis, qui sibi in tola pus hiemls fuerit acerfimum, et glacie constrictum,
utraque visione duetores adfuerunt, prrecedentem cum sedens in tenui veste [4/., iste] vir (4/. add.
igiies flummre[A(., ignis flammam] dividere, et duos Dcij, iia inler dicehdum propter multitudineni [AL,
ab ulroque lalere circumvolanles, ab igniutn se pe- niagnitudinem] meraorati timoris vel suavitatis, quasj
ricolo defentfere. Vidil autem et dajmones per igtiem in media scsiatis caumate sudaverit
volantes, incendia bellorum contra jusies struere. Cum ergo, ul ad superibra redeamus, multis au-
Seqiiuntur adversus ipsuin accusationes malignorum, *- Ais in Scotia verbum Dei omnibus adnuncians, tu-
delensiones spirituum bonOrom, copiosior caelesiium ftiultus inruentium turbartim non facile ferrel, reli-
agininum visio ;•scd-et virorum de sua naiione san- Ctis omnibus quae habere videbatur, ab ipsa quoque
ctorum [Al., Scottorum], quos oliin sacerdotii gradu insula patria discessil : et paucis cum fratribus per
non ignobiliter potilos, fama jam vu'gante, compe- Brittones in provinciam Anglorum devenit, ibique
rer#t; aquibus nonpauea, qure vet ipsi, vel omni- prrrdicans verbum, ut diximus, monasterium nobite
bus qni audire vellent, niulium salubria essent, au- conslrnxit. Quibus rite gcslis, cupiens se ab onini-
dhril. Qtii cutn verba finissetit, et ciim angelicis spi- bus saeculi hujus, cl ipsius quoque monaslerii nego-
ritibus ipsi qtioqtie ad crelos redirent, reinan-eruiit liis alienare, reliquit monaslerii [AL, monasleriiim],
Cftm beaioFurseo tres angeli, de qnibus diximus, et animarum curatn fratri suo a Fullano, et presby-
tjiii eum ad corpus referrent. Cumque prrefato igni teris GobbanO[Al., Gabbauo, Galbano, Gotbano] et
jjpexiuio adpropiarent [AL, adprirpiaret], divisit Dicullo, et ipse ab omnibtts roundi rebus liber, in
q^idem angeius, sicul prius, igaem flammro.Sed vit anachoretica conversatione \AL, anachoretam con-
Dei ubi ad patefactam usque inler Oaminas januam versus] viiam finire dlsposuit. llabuit alterom [Al.
pervenit, arripienies inniundi spirilus uiiuiu de eisi om. alterumj ffatrero, vocabulo b Ultanuni, qui de
qnos in igiiibus torrebant, jactaverunt in eum, et monaslerii probatiene dkiturna , ad heremiticam
ctMitingenies hnmerum maxi lauiqiie ejus incende- ptsrvenerat [Af., perveniret] vitam. Hunc ergo solus
riint: rognoviique liomineni, el quia vesliroentuin petens, annijm lotum cum eo in conlinentia el ora-
ejus morieniis acceperii, ad [AL, iii] memoriam re- tionibus, in qnotidianis manuum vixit laboribus.
duxit. Quem angelus sancius smiim adprehendens, Dem turbatam incursione genlilium provinciam
in ignem rejecit. Dicebatque lioslis nialignus: <Nolite1 videns, et monasteriis qunque periculum imminere
repellere qtiem aute suscepistis: nam sicut bonai pracvidens, dimissis ordinate omnibus, navigavit
ejui peccatori» suscepistis, ita etde pcenis ejtts par- Galliam, ibique a rege Francorum Hloduio \AL,
<>Fuliano: Hic, mortuo Furseo, in Brabantiam cunri est pr. Kal. Nov. clrca a. 656, sepelilur in Fossensi
fratfe UHano profecius, Fossense monasterium con-> iiifmasterit».'
dldit, ejjtsque cura Ultano relicia in NivialensTPir b Ultanum. Ille post annos aliquot monasterio Per-
InenOne, sanclae Gertrudis virginis coniubernalis ali ronae ubi fraler suns sepultus jacebat, abbas praefe-
qiiandiu vlxit. Demum aliquando ad Fossense mon cius est. Obiitvoirca a. 680. Colitur in Martyrolog.
Rlfbdib Camefacensis dioecesis oppido proxiraum , Rened., aliisqucKal. Maii. Distinguendus ab Ultano
fralrts vlsendt gratia tendens, in silva seu villaSone- monacho Liudisf.,qui vi 4d. Aug. raemoraiur.
cia a nefario Itomine, cuin inbus sociis iuierempius
149 SGCT. IIU — HISTORIA EGGLS6IAST1GA. ISO
Glilodoveo], vel palricio Ercunualdo honorifice sus-. A thedrae Doruvernensis sextus Deusdedit de genla
ceptus, roonasterium constriixit in loco Latiniaco Occidenlalium Saxonum : quem ordinaturus venit
nominato, ac non mullo post infirmitate correptus, illuc Ilhamar [DCLV], antistes Ecclesire Horfensis [A/.„
diem clausit uliimum (Circa an. 650). Cujtis corpus anlisles Hrof.J. Ordinatus est autem die septimo
idew Ercunuatdus [AL, Erchcnaldnsj palricius acci- Kalendarum Aprilium, et rexit Ecclesiam annos no-
piens, servavit in porticu quadam ecclesire, quam.in vem, menses septem [4/., quatuor], el duos dies; et
vtlla sua, cui nomen esl [AL, eral] b Perrona, facie- ipse, defuncto hhamar, consecravit proeo Damiaiiutu
eai, donec ipsa ecclesia dedicareiur. Quod dum [AL, qui de genere Auslralium Saxonum erat oriundus
cum] posl dies <='vigintiseptem [AL, sex] esset fa- [OCLXIVJ.
clum, et corpus ipsum de porticu abiatttro, prope CAPUT %\l
[4/. propler] allare esset recondendum, inventum Ut provincia Mediterraneornm Anglomm tui rttfe
est ita inlesum ac si eadem hora de hac lnce fuisset Peada Christiana sit facta.
egressus. Sed el post annos qualuor, constructa His lemporibus Midtlilangli, id esl, Mediierranei
doim.ncula cultiore receptui corporis ejusdem, ad Angli, sub printipe Peada [AL, Penda] lilio Pendan
Orientem allaris adbuc sine macula corruptionis "regis, lideiii et sacramenta verilalis perceperunl
invenlum, ibidem dignocum lionore translatum esl; B [DGLIII] ; qui cum esset juvenis optinius, ac regis no-
ubi merita illbts inultis saepeconstat, Deo operante, mine ac persona dignissimus, praelatus est a patre
claruisse virluiibus. II ec de [AL, II tc et de visioni- regno genlis illius; veniique ad regem Nordanhym-
bus, et de] <t corporis ejus incorruplione breviter brorum Osuiu, postulans iiliam ejus Alchlledam sibi
attigimus, ut quanta esset viri sublimitas legemibus conjugem dari. Neque aliter quod petebat impetrare
notius exisleret. Qure cuncla in libello ejus suffi- potuit, nisi fidem Christi ac baptisma, cum geute
cieniiiis, sed [AL om. setlj et de aliis commilitotii- cui praeerat, actiperet. At ille audita praedicaltone
bus ipsius, quisqde [Al., quisquisj legerit inveniel. verilatis, et promissione regni creleslis, speque re-
CAPUT XX. surrectionis ac fuluraa immortalilalis, libenter se
Cliristianum fleri velle confessus est, etiamsi virgi-
Ut, defuncto Ifonorio, pon'i/icatu sit funclut Detitde- nem iion
dil; et qui [Al. add. el\ in tempore illo Orientalium acciperet: persuasus maxime ad percipien-
Anglorum, qui Urofensis Fcclesiw fuerint anti- dam fidem a filio regis Osuiu, nomine Alchfrido,
siihs. qui erat cognatus et amicus ejus, habens sororem
Inlefea * deTumto Felice Orienlalium Angtonim ipsins [A/.,ejus] conjugem, vocabulo Cyuiburgam,
episcopb [DCXLVII] posl decem et septem annos ac- _, filiam Pendan regis»
cepii episcopatus (Vid. lib. n, c. 15, not.), Honorius Baplizatus est ergo a Finano episcopo, cnm om-
loco ejns ordinavit Thomam diacoiiutn ejus de prt- nibus qui secum venerant coinitibusac militibus eo-
Vincia Gyrviorutn : el hoc [4/. om. bocj pOst quin- rumque famulis universis, in vico regis inluslri qui
que aunOs sui episcopatus de hac 'vita subiracto, vocatur f Ad murum. El acceptis quatuor presbyte-
Bercigilsunl, cognomine Bohifacium, de provinfeoa rist qui ad doeendam bapiii&ndamqne gehtem ItliuS)
Caiituariorum, loco ejus substiluit [DCLII].Et ipse et efuditiohtj el Vita ViJebaftthf idortei, tnttlto e»m
quoque llonorius, postquatn melas sui cursus ira- gaudio reversus est. Erant aulem presbyleri Cddd
plevit, ex hac luce migravit anno ab lncarnalione [4/.,Cedda], et Adda, et Retti, ei biuina, quofum
Domini sexcentesimo quinquagesirao tertio, pridie uliimus natione Scottus, caeteriFiierede Anglis. Adda
Kalendarum Octobrium : et cessante episcopatu per autem erat frater UttSin, presbyieri inlustris, et ab-
annum et sex meiises, electus est.archiepiscopus ca- batis mOnasteiii quod vocatur * Ad Caprae [At., Ca-
* Lfl((»tiac«miVtilgo Lagntj, in pago Bridgio posi» Domnoc sede sugj inde translatus ad Sebam, hodle
tuin, ad ripam 11.Mairoure, sex supra Luteiiam Pa- Soham, qure est villa juxla stagnum quod volenlibug
fisiornm miHiarihusCallkis. Monasleriuniibi conslrui ife in Itei qiiondam pericillosuili havibus, niinc factrl
cmpthra esl, Efchlhbaldo patatii prreteclo QfaediUiti viu per palustre aniiidiHeunti, IfahsllUf petlibus. Sunt
ei «ubstdia cehferenle. sub principalu Clitodnvei n D - ibi adhue indicia ecclesite a Danis difutre el incensee»
Dagoberti filii, a. circabil, rectoremque habuit Fur- qurj? ibi habilatores pariier exustos ruinis operuit
seuni ad annum vilaj ipsius supreinuui, quo Furseus suis. Cdrpus vero sancti miitto pbst qtn-situnt et re-
substliuto fcinlliaho 9eu Ethihiaho Bfiitartirifflt-epe- peflum, ih Hameseieiise CoBtlhbltlhUinaiUlhest. W.
lens, iri Poniivensi vioo Macofiisdicio iiitiflem olilli. Malm,, de Pont. u. Ejus memofia cslebratar die %
b Perrona. Hodie Peronne, castrum sive palatium Marlii.
antiquis ad Sliminain II. tlisiingiii debet a Pefona i \d mumit. Vulgo Walibfi. ieA t]u loel sftus
villn stiper Savuili D. Uhi nunc castrum Catnerace' chnvenire noii poiest eum dlsiantla qnnni Beda as-
siuiii, et abhatht sauCti Andrere Urtl. sancti Bttiied. a hiail. NOn ptoeiil aUteiti a ffOvocasifo esl
c Vigintiseptem. Variae legtintur FufSei celebfita" slguiit
Waiibotlle, Cllinset ipsuin lioinen iedillbiumad mii-
les, quaruin unairt, scilicet, sepiilliiiftm, Beda iucer- fiiio exlilbet. Eo igltuf Itici Vicnm fegium quo Peadrt
lani reddidisse lnciisatiif. Ille enim dicil sepultum baplizatlls ftiii staiuendum cetiseb, tlfiodeeiin cifca
post xxvu dies a positione cofpuris in porUeUtil,CUin nlille paSSUsa Itiflri sitdin.
Anonyraus vitre ejus auctor xxx asserat. Sed utrl p&- t Ad Cupm Cdpui. Hodle Gaiesbeiid. Ubi hulls
tius credendum, tion taiiii est amliigere. femaneht amiqui monasieti) Uttaui vestUia. Ueeeu-
d CorporisejuS. fieliquiae satiiti Fursei nsserVali» lioris quidem piileherriinalil viileiiius capellain, vlx
tur Perronac in ecclesia collegiata lioinini ejUs di- adhurirutnls succiimbenlriiii.Tradllio esl Cellainfuiss*
Cata, praeter os capitis quod Latiniaci ponitur. saiiclilnoiiialiiim tSoVoCaslreiisiuin,tlcet e|us hlsto
e Defuncto.Felix cum defungeretur sepultus est in fiain apud auctores vix ihveneiis.
481 BED;E VENERABILIS PRESBVTERl OPERUM PARS IV. - HISTORICA. 15*
preae] caput, cujus supra meminimus. Venienles A 1 habita foras projicerenlur, et pedibus conculcaia in
ergo in provinciam memorati sacerdotes cum prin- lerram verterentur. Deum potius intelligendum ma-
cipe, praedicabant vefbum, et libenter auditi sunt, jestate incomprehensibilem, humanis oculis invisi*
multique quotidie et nobilium et infirmOrura [AL, bilem, omnipotenlem, relernum, qui caelum et ter-
infimorum], abrenunciata sorde idolalriae, fidei sunt rara et bumanum genus creasset, regeret, et judica-
fome abtuti. turus esset orbem in aequitate; cujus sedes ajterna
Nec prohibuit Penda rex quin eiiam m sua, hoc non in vili et caduco matallo, sed in crelis esset cre-
est, Merciorum natione, Verbum, si qui vellenl au- denda : raeritoque [4/., aeterna.... meriloque] intel-
dire, praedicaretur. Quin polius odio habebal, et ligendum, quia omnes qui voluntatem ejus a quo
despiciebat eos, quos fide Christi imbulos, opera creati sunt discerent et facerent, aeterna ab illo
fidei non habere deprehendit, dicens conteronendos prsemia esseut percepturi. Hajc et hujusmodi multa
esse eos et miseros qui Deo suo in quem crederent cum rex Osuiu regi Sigbercto amicabili et quasi fra-
obedire contemnerent. Cuepta sunt haec biennio ante terno consilio sajpe inculcaret, tandeni juvante arai-
mortem Pendan regis. Ipso auiera occiso [DCLVI], corum consensu credidit, el faclo cum suis consilio,
cum Osuiu Rex Cbrislianus regnum ejus acciperet, cum exhortatione, faventibus cunclis et adnuentibu.8
ut in sequentibus dicemus (Vid., infra, cap. 24), B 1 fldei, baptizatus est cum eis a Finano episcopo in
factus est Diuma unus ex praefatis quatuor sacerdo- villa regia cujtis supra raeminiinus (Cap. immediate
tibus episcopus Mediterraneorum Anglorum simul et prwced.), quae cognominatur Ad murura. Est enim
Mereiorum, oidinatus a Finano episcopo. Paucitas juxia murum, quo olini Romani Brittaniaro insulam
enim sacerdotuin cogebai unum antistitem duobus prrccinxere, duodeciro miilibus passuura a raari
populis prajfici. Qui cura pauco sub tempore non Orienlali secreta.
paucam Doniino plebem adquisissci, deftinctus est Igitur rex Sigberct aeterni regni jam civis effeclus,
apud Mediterraneos Anglos [DCLVIII], in regione qure lemppralis sui regni sedeni repeliit [4/., petiit], po-
vocatur a Infeppingum [A/., InfebbinguraJ : suscepit slulaus ab Osuiu rege ut aliquos sibi doctores daret,
pro illo episcopalum Ceollacb, et ipse de nalione qui gentera siiani ad fidero Christi converterent ac
Scotlorum, qui nou raullo post, relicto episcopaiu, fonie saluiari abluerent. At ille mitlens ad provin-
reversus est ad insulam Hii, ubi plurimorum caput ciani Mediterraneorura Anglorum, clamavil ad se
et arcein Scotti habuere coenobiorura: succedenle virum Dei Cedd, et dato illi socio altero quodam
illi in episcopatuin Trumheri viro religioso, et mo- presbytero, raisit praedicare verbum genti Orienta-
nachica vita instituto [DCLIX],natione quidero Anglo, lium Saxonum. Ubi cum omnia perambulanles mul-
sed a Scottis ordinato episcopo; quod temporibus<** lam DuminoEcclesiara congregassent, contigit quo-
Vulflieri regis de quo in sequentibus dicemus, fa- dam tempore eundem Cedd redire domum, ac per-
ctum est. . venire ad ecclesiam Lindisfaronensem, propter con-
CAPUT XXII.
dudum loquium Finani episcopi; qui ubi prosperatum ei
Ut Orienlales Saxones fidem quam abjece- opus Evangelii coraperit, fecit eum Episcopum in
, rant, sub rege Sigbercto, prwdicante Ceddo, rece-
perinl. gentem [A/., genie] Orientalium Saxonum, vocatis
Eo tempore [DCLUI]etiam Orienlales Saxones ti- ad se in minisleriimi ordinationis aliis duobus epi-
dem quam olim, expulso Mellitoanlistite, abjecerant scopis: qui accepto gradu episcopatus, rediit ad
(Vid. lib. u, c. 5), inslantia regis Osuiu receperunt. provinciara, et majore auctoritate cceptum opusex-
Erat enim rex ejusdem geutis Sigberct, qui post plens, fccit per loca ecclesias, presbyteros et dia-
se in verbo fidei et ministerio
Sigberctum cognomento b Parvum regnavit, araicus conos ordinavit, qui
ma.ximein civilate qure lingua
ejusdera Osuiu regis, qui cura frequenter ad eura in; baptizandi cadjuvarent,
Vlbancaestir appetlatur. Sed et in illa
provinciara Nordanhymbrorum venirel, solebat eum, Saxonum
hortari ad inlelligendum deos esse non posse quii qure d Tilaburg cognominatur: quorum prior locus
hominum manibus facti essent; dei creandi raate- n est in ripa e Pentae amnis, secundus in ripa Tamen-
riam lignum vel lapidera esse non posse, quorum sis : in quibus, collecto examine famulorum Christi,
recisurae vel igni absumerentur, vel in vasa quruli- disciplinam vitrje regularis, in quantum rudes adhuc
bet humani usus forraarentur, vel certe despectuii capere poterant, cuslodire docuit.
a lnfeppingum. sil hrec regto iuexplo- '• Ythancaestir. Qure Komanis Olhona dicta, nunc
Qurcnam
ratum est. In Merciorum confinio est Reppington,, Fanum sancti Petri ad aggerem, extremo Dengiensis
sono ad regulas etymologicas non prorsus congruo,i ceniuriaj proraonlorio imposilura. Anglice, S. Pe-
nec mullum abhorrente. Ab eo tota centuria nomeni ter's on the Wall.
habct, in eo plures Merciorum reges vixeruut, in eo> * Tilaburg, Tilbury, ubi Cambdenus Ceddre se-
sepulti sunt, quidni et episcopus; cum ibi non solumi- dem ponens vapulat, non tainen pulo Cambdemiin
babilacula magnalibus, sed monasterium eliam divi- velle sedem stricte episcopalem, ea eniin Londini
nis officiis olim condiium fueril. Propius ad noraeni fuerit, sed mansionem majorein ad commodura po-
accedit Heppingham, cujus in cartuario lertio Dunelmt puli accessum collocatani, sicut el in altera parte
peculiaris mentio facta est. dioeceseos aliam Ytliancesirirehabuit.
b Parvum. Regum Orien. Saxon. haecesl successio. e Pentw FreshwelL, e cujus fontibus unus genui-
Erchenuini; Sledda; Seberct; Sexred; Seward; Si- num Pante nomen reiinei, licet hodie et amnis e(
geberct fraires; Siglierct Parvus; Sigberct BonusJ civitas absorpti sjtit.
qui est proselyla hujus capitis.
1S3 SECT. 111.— HISTORIA ECCLESIASTICA. 154
Cumque tempore non pauco in praefala provincia, A l exhonandi gratia revisere : quem cura Oidilvald fi-
gaudente rege, congaudente universo populo, vitae lius Osualdi regis [DCLIII—DCLXIV], qui in Deirorum
caelestisinstitutio quotidianum sumeretaugmentum, partibus ° regnum habebat, virtim sanclum et sa-
conligit ipsum regera insligante omnium honorum pientem, probumque moribus videret, postulavil
inimico, propinquorura suorum raanu interfici [DCLX]. eum possessionem terrae aliquam a se ad consiruen-
Etantautem duo germani fralres qui hoc factnus pa- dum monaslerium accipere, in quo ipse rex et fre-
Irarunt; qui cum interrogarenlur quare boc face- quentius ad deprecandum Dominum verbumque au-
rent [AL, cur boc fecerinfj, nil aliud respoudere po- diendum advenire, et defuncius sepeliri deberet.
tueruut, nisi ob hoc se iratos fuisse et inimicos Nam et seipsum fideliter credidit multum juvari
regi, quod ille nimiuni [4/., nimirum] suis parcere eorum orationibus quotidianis, qui illo in loco Do-'
solerel inimicis, et factas ab eis injurias raox ob- mino servirent. Habuerat aulem idem rex secum
secramibus placida mente demitteret. Talis erat culpa fratrem germanum ejusdem episcopi, vocabulo Cae-
regis pro qua occideretur, quod evangelica prre- lin, virura aeque Deo devotum, qui ipsi acfamiliae
cepia devoto corde servaret : in qua tamen ejus ipsius verbum et sacramenta fidei, eral enim pres-
morie innoxia, juxia praedicium viri Dei, vera est byter, minislrare solebat, per cujus notiiiam maxime
ejus culpa punita. Habuerat enim unus ex his qui B 1 ad diligendum noscendumque episcopum pervenil.
eum occiderunt comitibus, inlicitum conjugium, quod Favens ergo votis regis antistes, elegil sibi locum
cum episcopus prohibere et corrigere non posset, ex- monasterii conslruendi in monlibus arduis ac re-
communicavit eum , atque omnibus qui se audire motis; in quibus latronum magis lalibula ac lustra
vellent praecepit ne domum ejus inlrarent neque de ferarum, quam babitacula fuisse videbantur liomi-
cibis illius acciperent. Contempsit aulem [Al. add. num : ut, juxla prophetiam lsaise, iu cubilibus, in
hoc] rex praeceptum, et rogatus a comite, intravit quibus prius dracones habiiabant, oriretur viror ca-
epulaturus domura ejus : qui cum abiisset, obviavit lami et junci, id est, fructus bonorum operum ibi
ei antistes. At rex intuens eum, mox tremefactus nascerentur, ubi prius vel bestiae commorari, vel
desiluil[A/. add. dej equo, ceciditque anle pedes homines bestialiler vivere consueverant.
ejus, veniam reatus postulans. Nam et episcopus Studens aulem vir Domini acceptum monaslerii
pariler desiluit: sederat enim et ipse in equo. Iratus locum prirao precibus ac jejuniis a prislina flagitio-
autem teligit regera jaceniem virga4quam tenebat rura sorde purgare, et sic in eo monasterii funda-
n.anu, et pontificali auctoritate prolestatus [AL, pro- menta jacere, postulavit a rege, ut sibi tolum Qua->
teslans]: < Dico tibi, inquit, quia noluisli te conti- C. dragesimae tempus quod inslabat, facultatera ac
nere a dorao perdiii et daranati illius, lu in ipsa Uceniiam ibidem orationis causa demorandi conce-
domo mori habes. > Sed credendum esl quia lalis deret. Quibus diebus cunctis, excepta Dominica,
mors viri religiosi non solum talem cuipam diluerit, jejunium ad vesperam usque [A/. om. usque] juxla
sed etiam ineritura ejus auxerit: quia [AL, quae] morem protelans, ne [4/., nec] tunc quidem uisi
nimirum ob causam pietatis, quia propter observan- panis perraodicum, el unum ovum gallinaceum cum
tiam raandatorura Christi contigit. parvo lacte aqua mixto percipiebat. Dicebat enim
Successit autera Sigberclo in regnura Suidhelm, banc esse consuetudinem eorum, a quibus normam
flliusSexbaldi[DCLX],quibaptizatusest abipso Cedde disciplinaeregularis didicerat, ut accepta nuper loca
in provincia Orienlalium Anglorum, in vico regio ad faciendum monasterium vel ecclesiam, prius ora-
tionibus ac jejuniis Domino consecrent. Curoquo
qui dicitura Rendlaesham, id est, Mansio Rendili; decem dies Quadragesimaj restarent, venit qui cla-
suscepitque eum ascendentem de fonte sancto Ae-
ditvald rex ipsius genlis Orientalium Angloruin, fra- maret eum ad regem. At ille, ne opus religiosum
ter Anna [AL, Annaj] regis eorumdem. negoliorum regalium causa intermitterelur, petiit
presbyterum suum Cynibillum, qui etiam frater
CAPUT XXIII.
Ul idem episcopus Cedd locum monaslerii conslruendi °] germanus erat ipsius, pia coepta complere. Cui cum
ab Oidtlvatdorege accipiens, orationibut ac jejuniis ille libenter adquiesceret, expleto sluuio jejunioruni
Dominoiontecraverit; et de obitu ipsius. et orationis, fecit ibi monaslerium, quod nunc
Soiebat autem idem vir Domini, cum apud Orien- "Laestingaeu vocatur, et religiosis moribus, juxla ri-
lales Saxones episcopatus officio fungeretur, saepius lus [4/., ritum] Lindisfarnensium ubi educatus erat,
etiam b suam, id esl, Nordanbymbrorum provinciam instituil.
* Rendlaesham. Viculus agri SufTolc.ad Deben fl. quitas, et monasterii fandatio sub litulo regio satis
b Suam. Duptex oflicii provincia ambiguam Ceddre probant: unde illi et nsmen et jus regis meriio a
etiam patriam reddidil; quidam in agro Eburacensi, Beda tribuilur.
quidara Londoniaenatum voluerunt, sed cum Beda d Laeslingaeu. Hujus monasterii non minus quam
hic Ceddae provinciam data opera deciaret, Suam condiloris palria diu qurcsita fuit; Alfordus eam in
inquiens, id est Nordanhymbrorum, parum videtur agro Eburacensi primum, deinde in Orient. Saxon.,
dubii cujus regionis indigena fuerit. landem in Nordarihymbrorum pro.vincia invenii, re*
c Regnum habebat. M. West. in suo regum Nordh. vera nullibi. Sed jaro non amplius dubitatur quin
Catalogohujus Oidiluaidinon memiiiit, prajvalescenle Lestinghamiaj fuerit, non procul a Slreanaeshalch.
Osuiu regis imperio adeo fere exslincta est minoris Dugdalius locum in suum monasticon inseruit, sed
poiestas; fuisse taineii regem el sanguinis propin- jn eo uiliil addilum huic Bedaj capiti.
m RF.DyRVENERAfflUS MtfiSBtTERl GPERUM PARS m i- HISTORICA. 188
Qml-Mfll»iml* «uHlS et ifi prSefatapftjvtncia epl- A . qui lotam ejw» gente* a parvo nsque ad magDum
tm/pwih administfaret, ei bwjus qrmmte mohasteril delere aique exterminaredetjrererat, respexi' MMatj
stMiitis * t*op<»iil!i[At., praepositlsj curam gereret, divinre anxiiium pietatis, quo *b impletale bMMrioa
«m ctmtigtt «t ad Ipsum monasterinm tempore posset efipi: votoque se oblignns : < Si pagam»,
nrottaMlalrs advehiens, laclus ibidem inflrmiiale inquit, nescit accifiere nostra donaria, otTeramus ei
«irporis, oblrtt [DCLXIV] ; qui pKmo quidem Ibris qui nnvit, Domino Deo nosiro. i Vovit ergo quia
seftuHuse*t; tempore autem procedente, <n codem si victor exisierel, flliam stwm Domino sacra virgi>-
[4f. om. endem] monnsUjffoecclesi» est in honorem nilate dicaotlani \AL, sacrandam] otferret; slftiul et
benim DelGenitricis de lapide factn, et in Hla cbr- diioiieciin possessiones prrediorum ad construemki
p«s ipsios kd trkxteram allafis b recohditnm. nionasleria donaret: et sic Cumpaucissima ekercflu
Dedit autefn episcopos regendum post se monaste* se certamini dedit. Deniqiie fertur quia tricle» msjo*
rium frntri suoCeadda, qtti postea episcopus factus rem pagani habuerim exerciltun ; siquidem tpsl tri-
eit, Ut ih sequenllbus dlcemus. Quattior srqaidem hi ginta Ifgiones ducibus nobilissimis iustruetas i»
fjuo»diximus.ferinani fratres, Cedd etCytiibill [Af., bello liabuere, quibus Ostiiu rex cum Alchfrldo
Cenlbll] «t Caetin et Cendda, quod raro invenituf, ' lilio, perparvum, ut dixi, hahens exerciium, sed
«miies sacetdntes Domini fuere prreclarl, et duo ex B Cltristo duce conu>is, occurrit. Nam aiius filias
eis ellam siimmi sacerdotii gradu functi Btitit.Ctun ejus Ecgfrid eo lempore iu provincia Merciorum
«rgo epiSCOpttmdtefnnctumac seprtltum in pfovincia apud regiaam ° Cyouise obses tenebatur, Filius
Nordaiihymbrorwm «umrerit [Al., audissent] fiatfes autem Osualdi regis Oidilvald, qui eis auxilio esse
tjtil/ in roonasterio cjus rrant in provineia Oricnta-> (lel)tieial, in parte erat tidversariorum. eisdemque
Hum Saxoitum^ vetterunt Hlo de suo monasterio ho- contra patriam el palruum suum pugnaturis [AL,
mines «incltef Irigitita, cupierrteS ad eorpus stii Pa» pugnalurus] ductor «xstiterat, quamvis ipso tera-
tris, aut vivcfe 81 Sic Deo placerel, aut morientes pore pugnandi sese pugnae sublraxerat, even-
Ibi sepellrl : qui libettter a suis fratribus ei couimi- ttimque discriminis tulo in loco exspeclabat.
litonibus suscepti, omnes ibidem supervenicnln pi*a> lnito ergo cenamiiie fugati sunt et crest pagani. Du-
ttria» pesttlentirs clade defnncti sutit, cxeeplo unoi ces regii iriginta qui [AL, trigiirta, qui] ad auxilitim
puerulo, quein oraiionibus patrls sui ii morie con-> venerant pene omnes interfecli: in qntbiis Aedilberi
slat «sSe servahim. Nam ctim mtilto p»st hrrCtem- frater Annre regis Orientalium Anglorum qui post
pore vlttem, et Serlpturis tegendis operam daret,, euin regnavil, auctor ipse belli, perdilis mititibus
tandetn didicit se aqua baptisihatis non esse regene- sive auxiliis inlereraptus : et quia prope fluviura
rntum, et mox fonte lavacri sslttlaris abluttis, eti mi " d Uinuaed pngnalum est, qui tunc praj inundamia
postinoduin ad ordinem presbylerii promoius est,, pluviariuin late alveum suum immo omnes ripas
mHlltsqilein Etciesia utilis fuit: de quo dubiUiidara suas transierat, comigit ut mullo plures aqtia fu-
bon Credideiim, quTftintercesslonlbus, ut drxi, sulI gienles, quain hellanies perderet ensls.
patrts, Sd CMJUs corpvjs dileetlonfs ipsius graiia Ve> . Tunc rex Osuiu , juxta quod Domino vaverat,
Wrat, sit ftb articuio mortisretenttrt, ut et Ipse slc> pro conlala sibi victoria gratias Deo rcferens, dedit
ttiottem «vadoretteternam, et alils quoqne fratribus1 filiam suam Aelfledam qure vix dum unius anni
htlnisterlUrrtvitre ac salinls dttcetidoexhlberet. ajtalem iinpteverat, perpetiia ei virginiiate eonse-
CAPIJT XXIV. crandam c donalis insuper duodecim possessiuncu-
Ul provincia Merciorum, occiso rege Penda, fidemi lis terrarum, in quibus ablato sludio mililiae terre-
Chritli tutceperit: et Osuiu, pro\aaeptd victorid, pot- slris, ad exercendam militiam caelestem, supphcan-
msionet el terrttoria ad construenda tttonasiitrirj 1 dumque pro pace gentis ejus reterna, devotioni se-
ttederit, dulae [4/., devoiione sedulej monachorum locus fa-
HiS lemporibu* [HCLV] rex Osulu chm acerbas at-. cnltasque suppeterel. E quibus videlicet possessiun-
que tnlolerabiles paterelur irruptlones siepe dlctlI n ctilis, sex in provincia Deirorum, sex in Berni-
regts Mentioruth, qul fratrem ejtis occiderat, ad ul- ciornm dedit. Singulas vero possessmnes ( decem
timum necessitate cogente promisit se ei innumefai erant f tmiliarum, id est, simtll omfle»centum vi-
el majnra quam ctedi potest omamenta regta vett ginTl. lntravit antem praefala regis Osttlu [AL, pfae-
donaria fn ftretium pacfs largilurum, dummodo llle6 fata Osuit] niia Deo dedicahda mohasletium qtiod
domum rediret, el proviucias regni ejus usque adI ftoncupaltir 9 Herateti, id est, ihsulft eWVi,cul t+wC
inleriiecinnem vastare desineret. Cumque rex per-- Hild abbatissa prajfuit (Vid. I. m, 2B; lv, 23) :
fidus nullatenus precibus iltius asseiisuin prteberel,, quaj posl biennium comparata possesitone decem
a Proposiii*. lta Mss. velt. non
quasi Siattlta pro-r- dum, filiasqtie dutts Clnlburgam., et Cyiiisuiilmin.
nosuerit, sed qnud statuertt prirposiios, undee Aliam quoque eju* filiaih, homine Uilbiirj_am, Fri*
Baxon. Parsphtas. vertit, postiisse lllitm PropoSi- i- duoldo Subregulo, monagierii Cerieseiensi»fundamri
tum el Alriermaiinos. niipi3m,.ii>emorant Radulphus de Dicelo, 61 Vitae
t>flMoHdttum. Memoria ejos celebratuf septimc 0 sancia' Osithre scriptOr,
die Jatiuarli. & Uinuaed fi. liodie Bfoad Afe, fjui villam Loidis
' Ct(nttiM.Ex haeuxore hrtbuil Penda qtiinquefi.I- alluit.
lios tVadan, Uolfheruni, Aedildredum, Merovaldum, i, • Heruttu. Hodie Hartlepole in agro Duneimeiuu.
et Mercelmum, prajter notlium lllium nomine Osuar- -.
157 SECT. III. — HISTQRIA ECCLESIASTICA. 158
familiarum in loco qui dicltur a Streanaeshalcli, ibi A titer simul et libertaiem recepertmt : sicque cum
monasterium Construxlt; in quo memorata regis fi- Suo rege liberi, Chrislo vero regi pro sempilerno in
lia, prihio disciptila vitae regnlaris, deinde etiam Caelis regno servire gaudebant. Prrefuit autem rex
magistra exsltlit, dohec conipleto undesexaginla an- idem genli Merciorurti annis decem el septeni, lia-
nonim nufnero, ad complexum et nuptias Sponsi cae- buiique prlmum episcopum Trumlieri, de quo supra
leslis Vifgobeata intrarel. ln quo monasterio et ipsa, diximuS (Cap. 21), secundiim Jaruman, tertium
. el pater pjus Osuiu, el maier ejus Aeanfled, et pa- Ceatldm, qiiartuin Uynfridnm. Oranes hi per ordi-
ter matris e]us Acduini, et miilti alii nobiles in ec- nem siliimet succedentes sob rege tlulfliere, genlis
clpsia saricll apostoli Petri septilii sunt. Hoc aiftem Merciorum episcopatu sunt functi.
beltum rex Osuiu in regiOne Loidis (Vid. L n, 14), CAPUT XXV.
teriio decimo regni sui anno, decimo seplimo dle Ut quwstio tit mota de tempore Paschw, advertut eot
Kalendariim Decerabrium cum magha utriusqne po- qui de Scottia venerant.
puti ntilitale confecit. Nam et suain &entem ab hostili Intcrea Aidano episcopo de hac vjta sublalo, Finan
pnganorum depopulatione liberavit, et Tpsamgenlem pro illo gradum episcopalus, a Scoltis ordinatus ac
"Merciorum finilimarumque provinciarnm , descclo missus acceperat [PCLII]: qui in insula Lindislarnensi
capite perfitto, ad fidei Chrisllanse graliam con- •B fecit ecclesiam episcopah sedi congruam; quain ta-
"vertit. men raore Scottorum, non de lapide, sed de robore
Primus auterti ih provincia Merciorum, simul et secto lotam composuit, atque liarundine texii, quam
Lindisfarorum ac Mediterraneorum Anglorum, fa- tempore sequenti reverenlissimus archiepiscopus
cius est episcopus Diuma, ut supra diximus (Vid. Thcodorus in honore beati apostoli Pelri dedicavit.
L ni, c. 21), qni apud Mediterraneos Anglos defun- Sed episcopus loci ipsius [AL, illius] Eadberct ablala
ctus [A/. add. est] ac sepulius est [DCLVI]: secun- barundine, plumbi laminis eam loiam, lioc est,
dus Cellach, qui relicfo episcopalus officio vivens et tectuin et ipsos quoque paricies ejus cooperire
ad Scoltiam rediit, uterque de genere Scollorum : curavit.
tertius Trumheri, de natione quidem Anglorum, sed Ilis temporibus qurestio facta est frequens et ma-
edoclus [A/., doctus] el ordinatus a Scollis, qui erat gna , de observatione Paschae (Vid. append., n. 9),
abbas Snmonasterio quod dicitur Ingellingtim. Ipse confirmaniibus eis qui de Cantia , vcl de Galliis ad-
tsst locus iri quo occisus est rex Osuini, ut supra venerant, quod Scolti Dominicum Paschre diera con-
memlnimus (Vid. L m, c. ii). Natn regiria Aeanlled tra universalis Ecclesiaj raorem celebrarenl. Erat in
propinqua illius, ob castigationem necis ejtis injuslre, liis acerrimus veri Pasch* dcfensor, iiomine Ronan
postulavit a rege Osuio [A/._~OsuiuJ, ul donarel ibi [4/., Senan], natione quidem Scottus, sed in Galliae
locum monasterium construendi [AL, monasterio vel Iialiae parlibtis regulara ecclesiasticae veriiatis
Construendo] praefato Dei famulo Trumheri, qnia edoctus; qui cum Finano confligt-ns, multos quidem
propinquus et ipse erat regis occisi : in quo videli- correxit, vel ad sollerliorem veiitatis inquisiiionem
cet monasterio oraliones. assidure pro utriusque accendit: nequaquam tamen Finanuin emendare po-
regis, id est, et occisi, et ejns qui occidere jussit, tuit; quin poiius, qiiod essel homo ferocis animi,
saltile aeterna tierent. Mem autem rex Osuiu tribus acerbiorem castigando, et apenum verilalis adver-
ftnnis post occisionem Pendan regis, Merciorum sarium reddidit. Observabat aulem Jacob diaconus
gemi, necnon et creteris Australium provinciaruin quondam , ul supra docuimus, venerabilis archiepi-
populis ptajfuit :' qui eiiam gentem Piciofum maXi- scopi Paulini, verum et catholicura Pascha, euiii
ma ex parle regnf) Anglorum subjecit. omnibus quos ad correciioiem [AL, correptiorera]
Quo tempore donavit praefaioPeada [AL, Penda], viam erudire poterai. Observabat et regina Eantled
filio regis Pendan, eo quod esset cognatus suus, re- cum suis, juxta quod in Canlia tieri viderat, liabens
gnum Australium Mcrciorum, qui suul, ut dicunt, secum de Camia presbyterum caiholicae observaiio-
familiarum quinque milliura, discreli fluvio Treanta .iv nis, nomine Romanuro: unde nonntinqiiam contigisse
abAquilonalibusMercis[4I.,Aqttilonaribus Merciis], fertur illis temporibus, ut bis in anno ono Pasclia
quorura terra est familiarura septetn mitlium. Sed celebrarelur. Et cum rex Pasclia dominicuiu «olutis
idem Peada proximo vere muttuin nefarie peremptus jejuniis faceret, tunc regina cum suis persislens ad-
est, prodiiione, ut dicunt, * coujugis suaj, in ipso htic in jejunio diem Paloiarum celebraret. Hajc aulem
lcmpore fesli paschalis [DCLVIII]. Completis autem dissonantia paschalis observantire vivenie Aedano
tribus annis posl interfectionem Pendan regis, re- patienter ab omnibus lolerabatur, qui patenler intei-
bntlarunt adVersus regem Osuitf duces gentis Mer- lexerant, quia etsi Pascha conlra morem eorum qui
eiorum Immln, et Eafha [AL, Eafba, Eabba, Eaba], ipsum roiserant facere non potuil, opera laraeu fidei,
et Eadberct., Ievato in regem Wlfhere, filio ejuSdem pietatis et dilectionis, juxta morem omnibus sanctig
1'endan adolescente, quera occullum servaverant ,'et consuetum, diligenierexsequi curavit: undeab otu-
tfectis principibus regis non proprii, lines suos for- iiibus etiam his qui de Pascha aliter sentiebant, rae-
1 Streanaethatch Whitby, agri F.boracensis pnrtus. Christiana fuit, sed malis paganaematris artibussu-
1Conjugis. Alcbfletl* iiliaenaitiralis Osuiu legis. blaiuin fuisse.
Lfcel sint qui affirraent Peadarn non ab uxore, qure
|59 BEDiE VENERABILISPRESBtTERI OPfiRUM PARS IV. — HISTORlCA. 100
riio diligebalur: nec solum a mediocribus, verum ab A A inquit, hoc quod agere soleo, a majoribus meis ac-
ipsis quoque episcopis, Honorio Cantuariorum, el cepi, qui me huc episcopum miserunt, quod omnes
Felice OrientaliumAnglorum, venerationi habitusest. Palres nostri, viri Deo dilecti, eodem modo cele-
Defuncto autem Finano qui post illum fuit, cum brasse noscuntur [4/., cognoscunlur]. Quod ne cui
Colmanusin episcopatum succederet [DCLXII], et ipse contemuendumet reprobandum esse videatur, ipsura
missus a Scottia, gravior de observalione Paschae est quod beatus evangelista Johannes discipulusspe-
necnon et de aliis ecclesiasticrevitacdisciplinis con- cialitcr Dominodilectus, cum omnibus quibus prre-
iroversia nata est: * unde movit hrec quaestio sen- erat Ecclesiis, celebrasse legilur. > Quo haecet his
sus et corda muttorum, timentium ne forte accepto similia dicente, jussit rex et Agilberctum proferre in
Chrislianilalis vocabulo, in vacuum currerent, aut medium morem suae observationis, unde inilium ba-
cucurrissent. Pervenit et adipsas principum aures, beret, vel qua hunc aucloritate sequerelur. Respondit
Osuiu, videlicet, regis, et filii ejus Alcbfridi; qui ni- Agilberctus : < Loquatur, obsecro, vice mea discipu-
mirum Osuiu a Scottis edoctus ac baptizatus, illo- lus meus Uiifrid presbyler, quia unum arabo sapimus
rum etiam lingua optime imbulus, nihil melius quam cum caeteris qui hic adsident ecclesiaslicae tradilio-
quod illi docuissent autumabat. Porro Alchfrid ma- nis cultoribus; et ille melius ac manifestius ipsa lin-
gistrum habens erudilionis ChristianaeUilfridumvi- gua Anglorum, quam ego per inierpretem, potesl
ruin dociissirauin : nam et Romam prius propter explanare quae sentimus. iTuncUilfrid, jubenterege
doctrinam ecclesiaslicam adierat, et apud DalGnum ut diceret, ita exorsus est: <Pascfaa quod facimus,
archiepiscopumGalliarum Lugduni multum temporis inquit, vidimus Romae ubi beati apostoli Petrus et
egerat, a quo etiam lonsuras ecelesiasticae coronam Paulus vixere, decuere, passi sunt et sepulti, ab om-
susceperat, hujus doctrinam omuibus Scottorum tra- nibus celebrari: hoc in italia, lioc in Gailia, quas
ditionibus jure praeferendam sciebat: unde ei etiam discendi vel orandi sludio pertransivimus, ab omni-
donaverat monasierium quadraginta familiarumiu 10- bus agi conspeximus: hoc Africam, Asiam, iEgy-
co qui dicitur Inhrypum; quem videlicet locum paulo ptum, Grreciam,et omnem orbem, quacumqueCbrisll
ante eis qui Scottos sequebamur in possessionemi Ecclesia diffusaest, per diversas nationes el linguas,
monasteriidederaf. Sed quia illi postmodum data sibii uno ac non diverso temporis ordine gerere [AL, ge-
opiione, magis loco cedere quani suam mulare con- rij coinperimus : praeter bos tantum, et obstinationis
suetudinein volebant, dedil eum illi qui dignarii locoi eoruin complices, Piclos dico et Brittones, cnmqui-
et docirinam haberet, et viiara. Venerat eo teraporei bus de duabus ultimis Oceani insulis, et his non to-
Agilberctus,OccidentaliumSaxonura episcopus, cujusi .-, tis, contra totum orbem stulto labore pugnant. > Cui
supra meminimus, amicus Alchfridi regis, et Uilfridii haec dicenti respondit Colmanus: < Mirum quare
abbalis, ad provinciam Nordanhymbrorum, et apud1 slullum appeltare velitis Iaborem nostrum, in quo
eos aliquandiu demorabaiur; qui eliam Uilfridum,, lanti apostoli qui super pectus Dominirecumbere di-
rogatu Alchfridi, in prajfato suo monasterio presby- gnus fuil, exempla seclamur; cum ipsum sapientis-
lerum fecii. Habebat autem secum ipse presbyterumi sime vixisse omnis mundus noverit. > At Uilfridus:
nomine Agathonem. Mota ergo ibi quaestionede Pa- < Absit, inquit, ut Johannera stullitiae reprebenda-
scha, vel tonsura (Vid. append., n. 9), vel aliis rebuss mus, cum scita legis Mosaicsejuxta literam servaret,
ecclesiasticis, disposiium est ut in raonaslerio quod1 judaizante adlmc iu mullis Ecclesia, nec subito va-
dicitur Strenaeshalch, quod interpretatur Sinus fari,, lenlibus apostolis omnem legis observantiam qure a
cui tunc Hild abbatissa Deo devota femina praefuit,, Deo instiluta est, abdicare. Quomodo simulacra quae
synodus fieri et hrcc quaestio lerminari deberet. Ve- i- a daemonibusinventa sunt, repudiare omnes qui ad
nerunlque illo reges arabo, paler scilicet et filius;; iidem veniunt, necesse est: videlicet ne scandalum
episcopi, Colman cum clericis suis de Scottia, Agil- (acerent eis qui inler genles erant Judaeis. Hinc est
berctus cum Agathone et Uilfrido presbyteris. Jaco- )- enim quod Paulus Timoiheum circumcidit, quod ho-
bus et Romanus in borum parte erant: Hild abbatis- r j) slias in templo immotavit, quod cum Aquila et Pri-
sa cum suis in parte Scollorum, in qua erat etiara n scilla caput Corinthi totondit: ad nihil videlicet ulile,
venerabilis episcopus Cedd , jaradudum ordinatus a nisi ad scandalum vitandumJudxorum. Hinc quod ei-
Scollis, ul supra docuimus, qui et inlerpres in eoo dem Paulo Jacobusait: Vides, fraler, quot milliasunt
conciliovigilantissimus ulriusque parlis exslilil. in Judaeis qui credidcrunt ? el omnes hi aemulalores
'Primusque rex Osuiu praemissapraefalione, quod d sunt legis. Nectamen hodieclarescenle per mundum
oporteret eos qui una Deo servirenl, unam vivendi li Evangelio necesse est, immo nec licitum fidelibus
regulam tenere, nec discrepare in celebratione Sa- i- vel circumcidi, vel hostias Deo victimarum offerre
cramentorum cajlesiium, qui unura omnes in caeiis is carnalium. Itaque Johannes secundum legis cousue-
regnum exspectarent; inquirendum polius quaeesset st tudinem quarta decima die mensis primi ad vespe-
verior iraditio, et hanc ab omnibus communiter esse >e ram, incipiebat celebrationem festi Paschalis, nil
sequenoam : ju&sil primo dicere episcopura suum rn curans baec Sabbalo, an alia qualibet feria proveni-
Colmanum, qui esset ritus, el unde originem ducens IS ret. At vero Pelrus cum Romaepraedicaret, memor
illequemipsesequerelur.TuncColmanus: < Pasclia, a, quia Domiuus prima Sabbaii resurrexit a morluis,
» Vulgg. omnes, excepto Hori, unde merito movi tvit.
161 SECT. III — HISTORIA ECCLESIASTICA. 162
ac mundo spem resurreclionis contulit, ita Pascha JA quae fecerunt miracula, testimonium praebueruiit:
faciendum intellexit, ul secundum consuetudinem quos ipse sanctos esse non dubilans, semper eorum
ac praecepta legis, quartam decimam lunam primi vitam, mores et disciplinam sequi non desisto. i
mensis, teque sicut Jobannes Orientem ad vesperam AlUilfridus: < Constat, inquit, Anatolium virum
semper exspectaret: et bac exorta, si Dominiea sanctissimum, doctissimum, ac laude esse dignissi-
dies, qure tunc prima Sabbati vocabatur, erat mane mum; sed quid vobis cum Hio, cum nec ejus decreia
ventura, in ipsa vespera Pascha Dominicum celebra- servetis? llle enim in Pascba suo regulam utique
re incipiebat, qnomodo et nos [4/., nos omnes] ho- veritatis sequens, circulum decem et novem [4/.,
die facere solemus. Sin autem Dominica non proxi- nevemdecim] annorum posuit, quem vos aut igno-
mo mane post lunam quariam decimam, sed sexla ralis, aut agnitum et a lota Chrisli Ecclesia custo-
decima, aut seplima decima, aut alia qualibet luna, silmii, pro nihilo contemnitis. Hle sic in Pascba do-
usque ad vicesimam primam esset ventura, exspe- miriico quartam decimam lunam computavit, nt
ctabat eum, et praecedente Sabbato, vespere, sa- honc eadem ipsa die more ^Egyptiorum quintam de-
crosancta Paschre sollemnia inchoabat; sicque fiebat, cimaro lunam ad vesperam esse fateretur. Sic item
ut Dominica Paschae dies nonnisi a qainta decima vicesimam die [4/., idem.... diem] DominicoPaschaa
luna usque ad vicesimam primam servaretur. Ne- B adnotavit, ut nanc declinata eadem die esse vicesi-
que hajc evangelica et apostolica traditio legem sol- inam priroam crederet. Cujus regulam disiinciionis
vit, sed potius adimplet, in qua observandum Pascha vos ignorasse probat, quod aliquolies 14/., aliquo-
a quartadecima tnna primi mensisad vesperam, usque tiens] Pascha manifestissime ante plenilunium, id
ad vicesimamprimam lunam ejusdem mensisad vespe- est, in terlia decima luna facilis. De Patre aotem
ram prajcepium est: in qiiam observanliara imitan- vestro Columba et sequacibus ejus, quorum sancti-
dam, omnes beati Johannis successores in Asia post tatem vos imitari, et regulam ac praecepta caelestibus
obitum ejus, et omnisper orbem Ecclesia conversa signis confirmata sequi perhibetis, possem [4/., pos-
est. El ijoc esse verum Pascha, hoc solum fidelibus sumj respondere; quia muliis in judicio dicentibns
celebrandum, Nicaenocoocilio non staiulum noviter, Domino, qtiod in nomine ejus prophetaverint, el
sed conftrmatum est, ut ecclesiastica docet Historia. daemonia ejecerint, et virtutes multas fecerint, re-
Unde constat vos, Colmane, neque Johannis, ut au- sponsurus sit Dominus quia nunquam eos noverit.
tumatis, exempla sectari, neque Petri, cujus tradi- Sed absit ut de patribus vestris hoc dicam: quia
lioni scienles contradicitis, neque legi, neque Evan- jusiius multo est de incognitis bonum credere,
gelio in observatione vestri Paschaj congruere. Jo- quam malura. Unde et illos Dei famulos, ac Deo
hanues enim ad legis Mosaicaedecreta tempus pa-' " dilectos esse non nego, qui simplicitate rustica, sed
scbale custodiens, nil de prima Sabbati curabat; •ntentiotie pia Deum dilexeruni. Weque illis multum
quod vos non facilis, qui nonnisi prima Sabbaii obesse reor talem Pascbae observantiam, quandiu
Pascha celebratis. Petrus a quinia decima luna nulius adveneral, qui eis instituli perfectioris decre-
usqtie ad vicesimam priraam diem Paschae Domini- ta quaj sequerentur, ostenderet: quos utique credo,
cuia celebrabat; qnod vos non facitis, qui a quarla si qui tunc ad eos catholicus calculator adveniret,
decima usque ad vicesimam lunam diem Dominicum sic cjtis monita fuisse secuturos, quomodo ea quae
Paschre observatis; ita ul tertia decima luna ad ve- noverant ac didicerant, Dei mandata probantur fuisse
speram srepiiis pascba incipiaiis, cujus neque lex secuii. Tu auiem et socii tui, si audita decreta sedis
ttllam fecit menlionem, neque auctorac dator Evan- apostolicaj, immo universalisEcclesiae, el hrec lite-
gelii Dominus in ea, sed in quarla decima vel vetus ris sacris confirmata sequi contemnitis, absque ulla
Pascha manducavit ad vesperam, vel novi tesia- dubitatione [4/., dubietate] peccatis. Etsi enim pa-
menti sacramenla in commemoraiionem sure passio- tres tui sancii fuerunt, numquid universali quae per
nis, Ecclesiae celebranda iradidit. ltem [4/., iiem- orbem est Ecclesiae,Cbrisii, eorum [AL, horum] est
que], lunam vicesimam primam , quam lex maxime iU paucitas uno de angulo extreraae insulae praeferenda ?
celebrandam commendavit, a celebratione vestri Et si sanctus erat ac potens virtutibus ille Columba
Pascbae funditus eliminalis : sicque, ut dixi, in cele- vester, immo et nosler si Christi erat, numquid
bratione summae festivitaiis, neqne Johanni, neque [A/.,nura] praeferri poluit beatissimo apostolorum
Pelro, neque Legi, nequc Evangelio concordatis. > principi, cui Dominus ait: Tu et Pelrut, et tuper
, llis contra Colmanus : < Numquid, aii, Analolius hanc petram wdificaboEcclesiammeam, el porlw inferi
vir sanctus, et in pracfaia Hisioria ecclesiastica mul- non prwvalebunt advertut eam, et tibi dabo clavesre-
tum laudatus , legi vel Evangelio contraria sapuit, gnicwlorumf >
qui a quarla deciina usque ad vicesiraam Pascha ce- Haecperorante Uilfrido, dixit rex: < Verene, Col -
lebrandum scripsit? Numquid revereutissimum Pa- mane, hruc illi Petro dicta sunt a Domino? > Qui
trem nostrum Coiumbam [AL, Columban], et suc- ait; < Vere, rex. > At ille: <
Habetis, inquit, vos
cessores ejus viros Deo dilectos, qui eodem modo proferre aliquid tantre potestatis vestro . Columhre
Pascha fecerunl, divinis paginis contraria sapnisse, datum ? > At aii ille: < Nihil. > Rursum [4/. add.
vel egisse credendum est? cum plurimi fuerint in
autera) rex : < Si utriqne yestrum, inquit, in hoc
eis, qiiorum sanctilati caelestia signa, et virtiitnm sine ulla controversia consentinnt, quod haec prin-
ICS BEDiE VENERAWLttl*B8B*TEJItiOPEftUM. PARS IV. — HISTORICA. fU
cipafltw [Al., priMipaiiter hreej Petr* dieta, ol ei A , quod aiunt, Colmanum abiturum [ AL, abevnteas]
envw ragai eajlorwa sint daia* t>Donuno? > Re&pon- peliisse et inipetrasse a rege Osuiu , eo quod asaet
derunt > Etiam, ulique. > Al itfa ita conclusit: t Et uiem Eaia uncs tie dtiodecim pueris Aidani, quse
•g» voW»diea, quto kic («l ostiariu* ille oui ego priittQepiseepalua aoi tewpore de natioae Augtorum
©wwrudicefe»•»»; sed in quaniHm povi vei valeo, eradieados in Christo aecepii. MttLam namqtie eum-
kofueeupio ln omnibus obedire statulis; ne forte d«m epKCopur» CohnamHH:rex pro iusiia illi pru-
<m advetweBte ad fores wgni eaetorum, non sit qtii dentia diiigebat. Ipseesi Bala, qui ° nonmuito post
reserot [AL, reserat}, averso [4/. adverso] illo qui eidem Eceiesiae Lindisfaraeitsi episcopus faettis est.
eiave» lenece proiiatur. » Abiensaulera domoin Coimaa adsmraiMitseeitm * par-
Hrec dioente rege fAL add. elevatis i* caslum nia- lera ossiuiu severeutissimi Palris Aidani; parlem
nibue), feveront adsidentea qmque sive adstantes, vero io ecelesia cui prseeral, reliquil, et ia seereiarie
majores «ma curo mediocribu»; et abdicata roinus ejus eondi prseeepit.
peefeela in_siitutione, ad ea -fura meliora eognove- Quaniaeautem parsimeju», enjus [4/., eujusqne]
Mn*, sese tnmefewe frotii»abaRt. eaiilinealiaBfuerit, ipse eum prsedeeessoribussuis le-
CAPUT XXVK stabatur etiatpitocus ille quem regebanl [AL, regebat],
B ubi abeuniibus eis, excepta eeotesia , paucissimaedo-
Ul' Colmqn victut domum redierit; et Tuda pro illo
epitcopatu sit functui; qualisque illis docioribut musrepepiresuBt, hocest,ilUsoiummodo,sinequibus
fu**iihabilut Eteletiw. eotiversatio oivitis esso nullalcnuts peterat. Nil pecu-
Finitoque eajiftietu , ae solala concion», Agilber- niaruin ahsque pocwibui babebam. Si quid enim
etaa daaanm fediit. GoJrnaa vittetw spretam suam pccunira a divitibus accipiebant, mex pauperibus da-
tia&wmtm, aectaipque esse de&pectam, adsumptis bttnt. Nam neque ad suseeplionem potenlium sajciiii,
tta cptlw sea_»ivajueruai, k»l«st, quiPescha. eatho- vel pecmiias eolligi, vet domns prwvideri \AL provi-
lieam,, et toASuraotcoronat, nai» et.de hoe qurestio dere] uecesse fuit.qtii nunqnam ad ecclesiam nisi
aeta niaima e#a., resipetre nohjliant, ia SctiltiaiH eralMuiis lantum, tet audiendi verbi [At., verbum]
regresat» esi, ii»cta*twus,ttam suis qukt de Itiafar Uaiieaus.i veniebant. Rex ipse, eum opporlmiitas
eete. (UMMI. CeiM, retiotis ScotKwim vestigiis, ad oxegissiei, eutu qutnque tantum aut sex ministris
nimm aeuje» sedift, utpete agnita observaiione ea- [M- o»t. «Muisuis] veniebat, ei expleta m ecclesia
tlwticj Pasotiie. Facla est aaleiu hmc quaestio aimo ojratiooe discedebat. Qjuodsi forte eos ibi reflci con-
doaatuieaJ tnwnaiioins sexeentesimo sexagesimq lingeiet, siuipliei laqium et qnolidiano fratrum cibo
qearte, qai fwiiannus Osuiu regis vicesimas secun- " cojiteini, ait altra qurerebant. Tota enim fuit lune
dtts; epJeeepatus-autem Scottornm, qnem gesse- soficiltido doctoribus iltts, Deoserviendi, non sreculo;
Mtnl i» provincia Anglorum , annus tricesimtis. Si- tota eura cordis excotendi, non ventris. Untle et in
quideni Aidau deeero et septem annk, Finan decem, magna eiat venerati«ae tempore illo religionis ha-
GoJmao tribus episeopatuin tennere. biliis; ita ul ubicoinque clericus aliquis aut mona-
ftevers» autem [AL <wM.in] patrtam Colmauo, cbus adveuiret, gbudenter ab omnibus lanquam
sueeepil ppo illo poniificanntt [AL episcopatum] Dei lamulus exciperelur. Etiam [AL, et jain] st in
NordaBbyinbrortjm famulus Chmli Tuda , qnt eral itiuere pergens invenireiiir, adcurrebant, et flexa
»pud tteotiee AaslntBOSerutiilus atque orcfinatus cervice vel manu signari, vel ore itlins se benedici
•aiseaiNM, hahens jtrata morew provineiai illiasco- gaudebaat; verbis quoque bortim exhortatoriis tlili-
ronam tensnrre.ecclesia&iic», et cathoticimvlempo- gentcr audiium prtebebanl. Sed et diebits Dominicis
ris paaefealisrvgularo obse*y»ns : vir awidetn bomis ad «eclesiam, sive ad monasteriaceitulim, rion refi-
ac reKgiosHS, sed ponaqdko kewjtore Ecclesiam re- ciendi rorporis, se 1 audiendi sermonis Dei gratia
gens. Vene*ai auteiu [Ai., enim] de Scoiii», lenente coiiflticbant : et si quis sacertlottim in vicum forte
adhuc ponltlicalimi Cutmano , el diligemer ea qttre deveuiret, mox congregati in unum vicnii, verbum
ad Htkotttett vefitateo» pertincwt, et verbo cwiefes ~ vitae ab itto expelere curabaiit. Nam ncqiie alia ipsis
daeabat e» opere. P»rr» fratribu», qoi ii» Lindis- sacerdobibusaut clerieis vicos adeundi, qtiam pr.rili-
fuqansii Eccksia. Soettisabeunlibus', remanere ma- caitdi, ba(>lizandi,intirmos visitamti, et, ut breviter
UteniiM,» yrrspesitus est akbatis jure vir reveren- dicam, animas curamli causa fiiit: quiin tamum
ti»t.uiiusae maiisaetissimue Eala, qtti eval abbas in araut ab omni avaritix peste casligati, ut nemo
mei^terut qqad diciti» [41., vocatitr] t«Mailros r terriloria ac possessiones ad construenda inonasteria,
a Prapositut esl abbalit jure. Quaeab in- nuctoritate episcopi prajfuit, ab anno 67$, q.ua o»ft-
originc
stituia est a Colinanno regiminis forma in ecclesia secrari roeruit, ad annum 085 io, unieui quo Guth-
Lindis^. taaTttm ia Diiue)»ne*siuliam qiiee successit btruim suecessorem accepit. Coltliir Eata 2o Octo-
bodieomw te.teuta m,. Ut bW1^ ecclesire prajposiius, brts.
licet prior tanlum qpmine, re lamen. ct dignitale s.it d Portem «niwBi- Ex hac dkiribntiooa reliqiiia-.
abbas. rum Aedmii satis patet quo jure C.lastiiniensesapud
*>MaUrot. Hoc moiiaMwfiumkiterms kt eontlnfa, se condituiri tradunt. Non tamen prorsns sitie Inntla-
Wiqieii,li>oonUiediltir cum Liiulk- inenlo hoc sibi attribuuut. Codex eiiim Ms. J. Wes-
Scotlia^ posiljuji».
farnensi a Gul. Lambardo. Coliecl. Vespas., a. 5. prioiis Dunelni, dicit quod quiedam ossa
« Non muiio post. Cum Eata 14 annis ecclesire ' sington Aedani episcopi f.dniundus rex GTastoniaraadvexil
Lindisf. abbaiis loco praefuisset,septem annis eidem, ctim esset in expeditioneAquilcnali (Pag. 58).
165 SECT- III. — IHSTQRIA ECCLESIASTICA. M
nisi a potentibus [AL, potestatibus] sajcuUcoactus, aq- A pobitTs^iiiiere.xit. Ui ergq c»m essent.inmonaslecio
ciperel [AL, coacti accipereftt] (vid,, supra,. cap^ %$. quod Uttgua.ScoM«Wli«ldRathin,els44i apineHatm:, et
Quae consuetudo per omnia aliquaola post hajc teift- otiines.J^ACM ipsoj;nni vel mprtatitate 4e «a.t?ujqrnpii,
pote in Ecclesiis NgrdajihymbfQruin serV4ta 6M. vel per a<tae.si>eutloca dispersi, correpii sm.t aKvbe
Sed de bis saiis dictura- m.o,rbctC4us4ej» ojpriaiitatis» et gr»\M.sHjo« adfljc.i; e
^APUT XXVII. Huibus Efg,ber|, WM, mi^ referebaAtjHWWft««raeis-
Ui Ecgberct, vir sanctits 4». naiiom Awiorum, ma- s,iui.uset vej^raivUe caaUiei px;e,sT>ylep qw' s«. bruc r»b
nachifam,in H'tber.ni<i.
nilnm,djq$ei\t* i^so, ai4tti-is.epfirbibebat, cuui^e *siin>as|e. esse, raor
Eodera anno Pomin.cseliicarnitt.iouissexcentesiioo .lUucmn^egressus est, tei»f««;e m^HHAfta d« «abifcude
sexagesimo quarto, fac.aerrat [4/., est] ec.Ups.is. so.Us fuftVBlicuiiqwtescebant, et resiJew m),v#-w loce
a dje tertto mensis Maii, hiora cicciler decima diei.: apiiorviraa, cjoepits,eduTus«ogiiare, de- nctihus suis,
quo etiam aiirjq stibita. pestilentire lues, depoptilatks e| con|>iMiQtu_s wetporia peccataru,nt «m>ru,«ifaciem
prius Australibus Brittaniaj plagis» Nord.anhytubrQ,- (a.cryajis ablmebftt,atque inMrao,ej qorde Dewi»,grer
rura quoque provinciarn. corripiens, atque acerba cabatqr, ue. adbqc mort deberel, pviusquaiii vel prae-
ctade diutius, longe laleque desreviens, magnaio hq- terius tieglegentias quas in puesitia sive. iftfaotia
Utiiuim rauUitU,dinemstravil, Qua plaga prajfalus P comtoisecai^peiTbctius ex: teiftpftre>cas.li«aro|,vei ip
Domini sacerdos Ttijla rapius. cs.t de tinindo, et it> bonis. se. operihus, abunaaattus fexefceie.t. Vovil
monasleiio qupd dicittirb Paegnalacch, honurifice Ctiani.votmo, quia adfio peregriuas vivcre vellet, m
sepultus. Haecautein plaga Hiberniam quoqtie insu- nunqiiam iftinsulautin qua paiusesi, idest, IJii .lat.1**,
lam pari clade premebat. Erant ibitlein co lempore rediiet; qiiia prsel.er solleranem canojwei luiWBWis
muUi spJttitioo.istm.ut et wedmctram de gettie An- psalmodiam, si \m\ \aletudo corpurU obsiMecet.,
gtertH», qui tempore Finani el Cotmani cpiscopnrum, qtiuiidie Psalteriuin tottira in mernoriam divinaj Tau-
reticta insuta [At. om. insulaj palria, vel divinae disdccanlarel; et quja [AL, decan .aret,quo.d] iuonmi
leclionis, vel cotiiinentiorTs vii.aj graija illo stcesse- septimana diera eum oocte jejtuius traosiroJ,. CiiHtqne
ran|. Et quidam qtiideui mox se ijionasttca. coiive.r- finiiis laciymis, precibus et volis, oamuni rodtret,
sa.ioni (idetiter niaiicipaveriint, alii niagis circura- invenit sodalem doi inienteiu,; et tpse quoque l*.ctu-
eundo per ce.ilasmagisirorum, tcctioni ojfioiaw.daie i.uniconscendens, coepil iu q,uieteni jiieftkbra laxare.
gaudebani : quos oiunes Scottt libentLssjnie susct- £tmiu paulultim quiesceret, expergefaclus, SQtiaiis
piente.svi.cUim.eis quqtidiainmi sittC pre.io, lib.i;OS re?pe.x,itewn, et ajt: < Q,frmer Ecgbfwcte,.»,«mid (*-
quoque. ad legenduni, et niagisierwm gratuitum cisti? S.p^rabamqui*parittjr arJLvii».»: agtejfiara, »-
prajbere cu,ra,bant. v kavcm.us, Yefuratamen s.citoqiiia qtws K«st.uiasii,ac-
Eraut inier iios duo juvenes mognaj ijjd,oIis»deRo- p _cipi.es,ijidicerrjki.ewwi per visioujjjn, et quui petiis-
bilibusAngloruum, Aed,41i,unet Ecgberct, qiiflrnm ssi». ei nuia petita inpeirasse.t^ Qwi «juUa ? Ipse
prior ftater fuit Aediluuii.. viri aeque,Dea dilecti, qui Aediltnii.i.ptoxiwa nocle defuiictus qi,t; W,veto Ecg-
el ipse ajso sequeat,e Hiberatam gralia liJgeiidi.ad.iit, berct Utcussa niolesiia, ajgritudiuis (_ojj\a[uit, ac
ei beu.einsjruclus. patriam redi.il, alq.u.e:einscopus in raiiito. posiea [A(.,, pos,t] teraitpre vivWt acceptuii»-
provincia Lindissi factus,c multo Ecclesja.m lejjjpore que sacerdotji gradiun coodiftuis oi:iiaj_i_s aeUI*us,past
* Bie terih memis Maii. Hujtiseclipsis srepius me- in vulg.iiis Kalendariis cemebatur-appositus. OssEn.
ntUiit tiet/a, setnel iu Iiibni.de teniporibiis, iteruin in Kr. fcccl. Aiit. p. m.
Chronico proprie dJcio, n« btj&%itiirobiqtie ad v No- b Paegnalatch. WAGPELB CJ»r.Saxoft.j p, 40^.ad
nas Maias, quod lertio mensis diei respondet. Hoc a. CGt. YVEMALET H. Hui.t. lib. iu, p.'19f, Einsdfm
lainen astronomis non parvuih negotiuin lacessit; loci variaj lectiones , ex erronea acceplione lillera-
utpoie vegulksartis prorsns, incwigtwiin. Gerliardus ruin Suxoiiicaruui, moiiii>leri|im aoieui ipsuni tibi
Mercaior, t|ui eclip^iiu bai\c a lledn visam, et tejt^o luerit paiuin coustat. Pfoxime soJi*t PipcttnbieaJie,
illo dieMaii observatam fuisse sibi persuasit, auclo- litnlie Fincbale duolras a Lluiiclniomilliaribqs ad
rilali ejus adeo innixus est, ul exindc laiiqiiain a Vedram 11. Ceriae qiiideni ejus Anliqiiitates ullra
fttadaineato novat hypottieseos stmciufam ettortnare jpsanclum Codjicujii inm assurgtmt, qui vixil le>iw|*»re
ppu Sit veiittis. Sed, Uwonant W;« ecclesiasticara llenrici U, 1, el Uugoats d» Piilt;a«o, epis. fundaAOr
iuspicienlibus, v, 25, clartim erit e_ctipsni hanc no- ris ; luisse ttuiieu antea teniporibus Saxouibiis locuin
veiu anuis iiativitatem ejus pirccessi>se. Ciim igiiur celelirem ipsa concilia ibi ociavo srucuto convocata,
ababis aceepissei eclipsTninitio tnensis Waii lactntii, nec eniiii alibi (ttisie- digiiosoiltip, salis dettaiitnt.
et ex sua arle cognovi*set un« n*,i.si>viltmii lemuor Pouec atia igUui;sispuiitwa 'futiaiu poiio*ejmit>vear
re evenire poluisse, Neomeoiaedieii) ex cycli decen- dicet, liceat nobis Lanli vi.ci.reliqii.its,pwffUV
novenaiis Dionysiani abaco indagaiidum essecensuit, o Mutto lempore. Ab a. 679 ad a', 70T. Fuit Aedi-
»x quo cimi atirettm anni iliius numeruin xix die lnitti episcopus secundus Sitlitacestiiaj. Priraus
Maji 3 pritwaai \mw< iadJcar» depruitetukrit, ntm EadTiaeiius luit, de t|>uuCjpiMsuquitnia.
ah.o qiiam illo solis illaiii defectioneui. factain esse • <>RathmeLsiai, U,a,Lb, m luigtW Sco,'toriH»ivicuni
concliisit. Nondum etiim satis perspectum fueiat vel castrutii dcnotat. MeLlisel ALeliiloutise.itlem
qtiam esset fellai cycttca ilfa Neomenias eruendi fuil eccicsia ; licet is loctis qui Mellls nonien hodie
ratio : cujus errorem suo lempore per ipsa pliicno- retinei tnbus passuinii imililius a Mellilonte sit re-
uieiia loto orbi patefaciura Juiss.e Mananus Scalius ntotus : iiouiiiie , ut vitlomr, utciquedaio, a sancto
tjeclaravit, de a, 1082 quo idm) ip>«exix cycli anuus Mel episcopo beati Putrkii disciptilo, et sororis
decurrebat, iia scribens : Priina pasclmlis luna iv ipsius Darercuae. ftlio; de qtto videados kj 1'atricit
Noti. Apiil.is totoorhi apparuit, et.w u Non. Aprilis Afitaiocetinqg,.cap, §1)^10? et 1$6.
csse deberei» a.dqi«iu sxUicet aureus imuicrus xix
i(W BED;E VENERABILISPRESBYTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 168
multa virtutum bona [41, dona],'ut ipse desiderabat, A A secus morem canonicum a qnarta decima usque ad
nuper, id est anno dominicaeInearnaiionis septingen- vicesimam lunara celebranl. Non enim eral tunc
tesimo vicesimo nono, cum esset ipse annorum nona- ullus, c exceptoillo Uine, in tota Brittania canonice
ginta, migravit ad regna crelesiia. Duxit autem vi- ordinatus episcopus. Consecjratusergo in episcopum
lam in magna hurnilitatis, mansuetudinis, continen- Ceadda, mox ccepit ecclesiasticaeveriiati et castiiati
liae, simplicitaiis et jusiitiaj perfectiono. Unde et curam impendere; humilitati, conlinentiaj, lectioni
genti suae, et illis in quibus exulabat nationibus Scot- operam dare; oppida, rura, casas, vicos, castella
torum sive Pictorum, [4/., add. et] exemplo vivendi, propter evangelizandum, non equitando, sed aposto-
et instantia docendi, et auctoritate corripiendi, et pie- Torum more pedibus incedendo peragrare. Erat enim
tate largiendi de his quae a divitibus acceperat, de discipulis [AL, discipulus] Aidani, eisdemque acli-
multum profuit. Addidit aulem voiis quse diximus, ut bus ac moribus juxta exemplum ejus, ac fratris sui
semper in Quadragesima non plus quam semel in die Ceddi, suos instituere curavit auditores. Veniens
rellceret, non.aliud quam panem aclactenuissiraum, quoque Briltaniam Uilfrid jam episcopus factus, et
et hoc cum mensura gustaret: quod videlicet lac ipse perplura . calholicae observationis moderamina
pridie novumin [4/. om. in] phiala ponere solebat, et Ecclesiis Angtorum sua doctrina conlulit. Unde fa-
[Al., ut] post noctem ablata superficie crassiore, B I ctum est, ut, crescente per dies institutione catholi-
ipse residuum cum modico, ul diximus, pane bibebat. ca, Scoiti omnes qui inler Anglos morabantur, aut
Cujus modum continenliae eliam quadraginla diebus his manus darent, aut suam redirent ad patriam.
ante natale [AL, natalem] Domini, lotidem quoque
CAPUT XXIX.
post peractasollemnia Pentecostes, boc est/Quinqua- Ut Uighardus presbyter ordinandvt m archkphcopnm,
gesimsB,semper observare curabat. Romam de Briltania sit mitsus : quem remista mox
CAPUT XXVIII. tcripta papw apottolici [Al. om. apostolici], ibidem
Ut defunetoTuda, Uilfridin Gallia,[M. add. el\ Cead- obiiste narraverint.
da apud Occidentalet Saxones, in [Al. om. iri]pro- His temporibus [DCLXVII] reges Anglorum nobilis-
vincia Nordanhymbrorumtinl ordinali episcopi. simi, Osuiu provinciaeNordanhymbrorum, et Ecgberot
Interea rex » Alchfrid misit Uilfridum presbyte- Cantuariorum, habito inter se consilio, quid destatu
rum ad regem Galliarum, qui eum sibi suisque conse- EcclesiaeAnglorum esset agendum, intellexerat enim
crari facerel episcopum [DCCLXIV]. At ille misit eum veraciter Osuhi, quamvis educatus a Scotlis, quia
ordinandum ad Agilbercium, de quo supra diximus, Romana esset catholica et apostolica Ecclesia, ad-
qui, relicta Britlania, Parisiacae civitatis factus erat sumpserunt cutit etectione et consensu sanctaj Ec-
episcopus; et consecratus est magno cum honore ab' * clesire geniis Anglorum, virum bonum, et aptum
ipso, convenientibus plurimis episcopis in vico regio episcopatu presbyterum nomine Uighardum, de clero
qui vocatur b in Compendio. Quo adhuc in transma- Deusdeditepiscopi [AL, archiepiscopi], et hunc an-
rinis parlibus propter[4(.,post]ordinaiionemdemo- tistitem ordinandum Romam miseruht : qualenus
rante, imitatus industriam filii rex Osuiu [AL, regisi accepto ipse gradu archiepiscopalus, catholicos per
Osui], misit Cantiam virum sancium, modestum mo-. oronetn Briltaniam Ecclesiis Anglorum ordinare pos-
ribus, Scripturarum lectione sufflcienter instrucium, set antistiies.
et ea quaj in Scripturis agenda didicerat, operibusi Verum Uighardus Romam perveniens, priusquam
sollerter exequenlem, qui Eboracensis Ecclesireordi- consecrari in episcopatum [-4/'.,episcopnm] posset,
naretur episcopus. Erat auiem presbyier yocabuloi morte prxreplus est, et bujusmodi literaj regi Osuiu
Ceadda, frater reverentissimi antistitis Ceddi, cujus; Briitaniam remissse sunl:
saepins meminimus {Supra, cap. 21, 22, 23, 26), ett < Domino excellenli [AL, excellentisstmoj Filio
abbas monasterii illitis qnod vocatur Laestingaeu. Osuio regi Saxonum, Vitalianus episcopus, servus
MisilqUe rex cuin eo presbyterum suura vocabulo> servorum Dei.-
Eadhaeduni (Vid. L iv, c. 12), qui postea regnante3 _ < Desiderabiles literas excellentiaj vestrae susce-
Ecgfrido, Hrypensis Ecclesire praesulfactus est. Ve- pimus : quas relegentes, cognovimus ejtis piissimam
ruiri illi Cantiam pervenientes, invenerunt archi- devolionem, ferventissimumque amorem, quera babet
episcopum Deusdedit jam migrasse de saeculo, ett propter beatam vitam ; et quia dexlera Domini pro-
necdum alium pro eo constituium fuisse pbniificem. tegente ad veram et apostoticam fidem sit conversus,
Undediverteruntad provinciam Occidentalium Saxo- ,. sperans ut sicui in sua genie regnal, ita et cum [AL,
num, ubi crat Uiniepiscopus : et ab illo est vir prae- in] Christo in fuluro conregnare. Benedicta igilur
falus consecratus anlistes, adsumtis in societatem n gens, quaJ talem sapientissimum, el Dei culiorem
ordinationis duobus de Brittonum gente cpiscopis, >, promeruit habere fegem : quia non solum ipse Dei
qui DominicumPaschae diem, ut saepiusdiclura est,t, cultor extitit [AL, existit], sed etiam omnes subjectos
* Alchfrid. Cui paler Osuius provinciam Deroruin
n Carolus Calvus monasterium in honore beatae Mariac
sub se regendam dederat. virginis exstruxit quod nunc sancti Cornelii appel-
b In Compendio.Compiegne,villa regia in Suessio-
>- lalur.
nibus ad Axonae et Isarae Gonfluenteni. In qua re-
!- c Exeeptoillo Uine. Nempe erat Uine in Galliisor-
gnante apud Francos Pipino syhodus est ^habita, el
et dinatus. Vide hiijus libri caput septimuro.
169 SECT. 111. — HISTORIAECCLESIASTICA. WO
suosmeditaturdieac noctead fidem catholicam atque _. A ro. Itaque qui.baec obtulit munera, de hac subtra-
'
apostolicam pro suac animaj rederaptione converti. etus est luce, situsque ad limina apostolorum, pro
Quis enim audiens brec suavia, non laetetur? Quis quo valde suraus contristaii cura [AL, cur] hic esset
non cxultet etgaudeat in bis piis operibus? Quia et defunctus. Verumlamen gerulis barum noslrarum
gens vesira Chrislo omuipolenii Deo credidit, secun- literarum veslris missis, beneficia sanctorum [4/.
dum divinorum propheiarum voces, sicul scriptum add. martyrum], hoc est, reliquias beatorum apo-
est in Isaia : In die illa radix Jette, qui ttat in tignum siolorum Pelri et Pauli, et sanctorum marlyrura
poputorum, iptum gentet deprecabuntur. Et iterura : Laurentii, Joannis et Pauli, et Gregorii atque Pan-
Audite insulw, et adtendite populi de . longe. Et post cratii eis fecimus dari, vestrre excelleniise profecto
paululura : Parum, inqtiit, est ut mihi sis servus ad omnes contradendas. Nam et conjugi vestrae, nostrae
suscitandastribus Jacob, et fwcesIsrael converlendas. spiriiali fllire, direximus per prajfatos gerulos cru-
Dedi te in lucem gentium, ul sis salus mea usque ad cem clavem auream habenlem de sacratissimis vin-
ertremum lerrw. El rursum : Reges videbunt, et con- culis beatorum apostolorum Petri et Pauli: de cujus
surgent principes, el adorabunl. El post pusilluro : pio studio cognoscentes, tantum cuncta sedes apo-
Dedi te in fwdus populi, ut suscilaret lerram, et pos- stolica una nobiscum laetatur, quantum ejus pia
sidereshwredilates dissipatas, et diceres his qui vincli B' opera corara Deo fragrant [ 4/., ilagrant ] et ver-
sunt : Exite; et his qui in lenebris: Revelamini.El nant. Feslinet igitur, quaesumus, vestra celsitudo,
rursum : Ego Dominusvocavile in justitia, et adpre- ut optamus, lotam suam insulam Deo Christo di-
hendi manum tuam, el servavi; et dedi te in fwdus care. Profecto enim habel protectbrem, humani ge-
populi, in lueem genlium, ul aperires oculos cwcorum, neris redemptorem Dominum nostrura Jesum Cliri-
et educeresde conclusioue vinctum, de domo carcerit stum, qui ei cuncta prospera impertiet, ut novum
sedentes[Al., sedentem]in tenebris. Ecce, excellen- Christi populum coacervet, catholicam ibi et apo-
lissime (ili, quam luce clarius est, non solum devo- stolicam constituens fidem. Scriptum est enim :
bis, sed etiam de omnibus prophetalum [AL, pro- Quwrile primum regnum Dei, et justitiam ejus, et
phelarum]'gentibus, quod sint crediturae in Christo hwc omnia adjicientur vobis.Niroirum enim quaeril,
omniumconditore. Quamobrem oportet veslram cei- et impeiravit, et ei oranes suae iusnjaj, ut oplamus,
situdinem, utpote membrum existens Christi, in om- subdenlur. Paterno itaque affectu salulantes vestram
nibus piam regulam sequi perenniter principis apo- excellentiam, divinam precamur jugiter clementiam,
stolorum, sive in Pascha celebrandum, sive in omni- quae vos vestrosque omnes in omnibus bonis ope-
bus qtiae(radiderunt sancti apostoli Petrus et Paulus, ribus auxiliari dignetur, ut cum Christo in futuro
qui ul duo luminaria cseli illuminant mundum, sic C regnelis sacculo. Incolumem exoellenliam vestram
doctrina eorum corda bominum quolidie inlustrat gratia superna custodial. i
credentiura. > Quis sane pro Uighardo repertus ac dedicalus sit
a Etpost nonnulla, quibus de celebrando
per anlistes, Jibro sequente opporlunius dicetur.
orbem totum [4/. om. totum] UBOvero Pascba CAPUT XXX.
ioquitur. Ut Orienlaks Saxones tempore mortalitaiis adidolo-
< Hominem denique, inquit, docibilem, et in latriam reversi, sed per instantiam Jarumanni epi-
omuibus ornatum antistitem, secundum vestrorum tcopi mox sinl ab errore correcti.
scriplorum tenorem, ininime valuimus nunc repe- Eodem terapore [DCLXV]provincia Orientalium
rire pro longinquitate itineris. Profecto enim dum Saxonum posl Suidhelmuro, de quo. supra diximus
bujusmodi apta repertaque persona fuerit, eum in- [ Supra, c. 22 ], praefuerereges i"Sigheri et Sebbi,
strucium ad vestram dirigemus patriam, ut ipse et quamvis ipsi regi Merciorum Uulfhere subjecti. Qure
viva voce, et per divina oracula oiunem inimici zi- videlicet provincia cutn praefataemortalitalis clada
zaniam ex omni vestra insula cum divino nutu era- premeretur, Sigheri cum sua parle populi, relictis
dicet. Munuscula a vestra celsitudine beato principi •v Christianaefidei sacramenlis, ad apostasiara conver-
apostolorum direcla, pro aeterna ejus memoria su-' sus est. Nam et ipse rex, et plurimi de plebe sive
scepimus, gratiasque ei agimus, ac pro ejus inco- optimatibus, diligentes hanc vitam, el futuram non
Iumitate jugiter Deuro deprecamur cum Christi cle- quaerentes, sive etiam non esse credentes, ccepe-
* Et pott nonnulla de eelebrando.
Quaestiode Pa- . dem, ut in toto orbe celebralur a Christiana plebe,
scba lolies recurrit, ut Beda in litteris papalibus, id est, secundum apostolicam regulam cccxvm san-
etc, quaede ea scripla sint repelere abstinuerit tura ctorum Patrum , et compulum-sanctorum Cyrilli et
in litteris Honorii paprc ad clerum Hibernicum, an. Dionysii. Nam in toto (errarum oibe sic Christi una
639, n, 19, tum in litteris Laurentii Cant., ad eos- columba, hoc est Ecclesia immaculata sanctum Pa-
dem , ii, i. Idem facit in his Iilteris Vilaliani papae. schae Resurrectionis diem celebrat. Nam Vicloris
De quo Usserius, in nolis ad ep. Hib. Syll. n. 9, regulara Paschre sedes aposlolica non approbavit,
p. 126, observat hunc defectum ex antiquissimis ideo nec sequitur dispositionem ejus pro Pascha. >
Wbitbiensis coenobii schedis aliquo modo suppleri b Sigheri et Sebbi. Ille Filius Sigbercti cognomento
posse ; in quibus prajftxo tiluto Vitalini, haud dubie Parvi, hic Seuuardi, qui, fide Chrisliana turpiter
Vitaliani, papae urbis Romae, subjectum reperil: ab Occ.Sax. rege Occisus est. Mate Harps-
< Nunquam enim celebrare debemus sanctum Pa - prodita, feldius hunc Aedilredi (iliuro vocat.
echa nisi secundum apostolicam et catbolicam (i-
PATROL.XCV, 6
171 BEDiE VENERABILIS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. - HISTORICA, (72
runt Cana quae derelicia erant, restaurare, et ado- j^ juxla quotfmihi prestyter qui comes Itfnerts illi et
lare simulacra : qttasi per haee possent a mortali- eooperator verbi extiterat, referebat, erat enim re-
tate defendi. Porro socius eju», et coheres regni Kgiosus et bonus vir, longe lateque omnia
pervaga-
ejusdem Sebbi, magna fidem perceplam cum suis tus, et populum et regem praefatum ad viam justi-
omnibus devotione servavit, [ 41. add. et ] magna, tiae redoxit: adeo ut reliclis, sive destructis fanis
ut in sequeulibus dicemus, vitam fidelem felicitate arisque quas fecerant, aperirent ecclesias, ac no-
coraplevil. Quod ubi rex Uulflieri comperit, fidem men Christi, cui contradixerant, confiteri gauderent,
videticet provincire ex parte» profanatam, misit ad magis cum fide resurfeetionis in illo mori, quam
cortigendum errorem , revocandamque ad fidem in perfidire sordibtts inter idola vivere cupientes.
veritatig provinciaw Jaruman episeopum, qui suc- Quibus iia gestis, et ipsi sacerdotes, docloresque
cessor erat Tmmberi: qui muita agens sollertia, eorum domum rediere iaelantes.

LIBER QUARTUS.

CAPUT PRIMUU. B et eruditio conveniret, et tetas. Cumque monachum


Ut defuncto Deutdedil, Uighard a «d suscipxendnmepi- quemdam de vicino virgimim monasterio, nomine
scopatum, Romam sit mittut: sed itlo ibidem de- Andream, pontifici otterrei, bic ab omnibus qui [4/.
functo, Theodorus archiepiscopus ordinalus, et
eum Hadriano abbate sit Btitlaniam missus. add. eum] novere, digaus episcopatu jndieatus est.
Arvno memoiato prrefalae eclipsis et mox subse- Veruiii pondus corporeae infirmitatis, ne episcopus
lieri posset, obstitil. Et rursum Hadriamis ad susci-
quenlis pestilenliae, quo et Colmam episcopus una-
nima catholicorum inlentione superatus ad suos re- piendum episcepatttm actus esl : qui peiens [Al. ,
versus est, b Deusdedit sextus Ecclesire Doruvernen- petiii] inducias, si forte aiiuro, qui episcopus ordi-
sis episcopus obiit pridie Iduum Juliarum [DCLXIV]; «aretur ex tempore posset evenire.
sed et Erconberct rex Cantuariorum eodem mense Eral ipsotempore RoinaemonachusHadriano notus,
ac die defunctus, Ecgbercto filiosedem regni reliquit, nomine Theodorus, natus[AI. arfrf.ex] TharsoCiliciae,
quam itle susceptam per novem annos lenuit. Tunc vir et ssecutari et divina literatura, el Graeceinstruc-
ccssante « non pauco tempore episcopatu, missus est tus ei Latine, probus moribus, et aetate venerandus,
Romam ab ipso simul et a rege Nordanhymbrorum idesi, annoshabens aetatissexaginta et sex [AL, XLVI].
Osuio, itld praecedente libro paucis diximus, Uig- ^ Hune efferens Hadriantis pontilici, ut episcopus or-
hard, presbyter, vir in Ecctesiasticis disciplinis do- dinaretur obtimtit : hts tamen condltionibus in-
ctissimus, de genere Anglorum, petentibus hunc Ec- lerposilis, ut ipse eum perduceret Brittaniam, eo
clesiae Angtorum archiepiscopura ordinari : missis qaod * j*m bis partes Gatliarum diversis ex causis
pariter apostolico papae donariis, el aureis atque ar- adiisset; et ob id maforem hujus Hineris peragendi
genteis vasis non paucis. Qui ubi Remam pervenit, notiiiain haberet, sufficiensque esset in possessione
c«j,us [41. cui] sedi apostolicre tempore illo Virarra- boniiuum proprioruiir: et ut et doctrinac cooperator
nus prseeral, postquam itineris sui causam praefato existens, diligenter adtenderet ne quitf ille contrarium
papa? apostolico patefecit, non multo post et rpse et veritati tklei, Grseeorum more, in Eccfesiam cui prae-
omues pene qui cum eo advenerant socii, peslitentia esset, inlroduceret. Qtii stibdiaconus ordinatus, qtta"
superveniente deieti suut. luor espectavit menses, donec itti coraa cresceret,
Atapostolicus papa habito de his consilio, quresi- quo in cnronam londeri nesset. Habtrerae enini ton-
vit sedulus qaem Ecclesiis Anglorum archiepiscopmrr suram more Orientalium saitcti aposteli s Pauli. Qni
mitleret. Erat autem in monasterio e Hiridano (.4/. ordinatus est a Vitalianopapa anno domrnicaetncar-
Niridano] quod est non longe a Neapoti Campstniae, nattomis sexcentesimo sexagesimo oetavo, sub die
abbas Hadrianus, vir natione Afcr, sacris literis dili-. nseptima Kalendarttm Aprilium, Dominica. Et ita
gentei imbulus, monastei'iatibu9 simut et Ecelesiasti- un*[A/. om. tioaj cum Hadriano, sexto KalendasJu-
cis disciplinis instiliiius, Graecae parrter et Latrnae• irfasBrillaniam missus est. Qoi cum pariter per roare aoT
linguae peritissiraus. Iltitic ad se accituoi papa jussit Massiliam,etdeinde per lerram Arltelas[.4i., Arelatem]
cpiscopatu accepto Brittaniam vettire. Qui indiflnum- Iradidissent Jolvanni archiepiscopo.civitalis pervenis-
se tanto gradui respondens, ostendere se posse sent et illius scripta commendatitia Viiaiiani pontifi-
dixit alium, cujusmagis ad suscipiendum episcopatumi cis, rekeati suat ab eo, quonsque Eiirinus majordomus
" Ad tuscip. episc. Al., epitcopum; al., suscipien- - • Biridano. ItaCodex Mori, sed*Codices priinntvae
dam episcopinm. aiictoritatJHin hac voce dillertint. Alii eniro habcnt
b Deustledil. Codex A. T. D., p. 25 b, dicit no- Niridano, et qutdem recte- Locus est juxta mooteia
xnen ilii priiuilus fuisse Fritonat. Cassiniiui.
• JVonpauco tempore. Ab an. 664, pridie ldiiumi ' Jam bit variis ex cautis adihset. Alque hinc
Juliartjm, ad an. 668 die septima Kalendarum ' Apri- major suspicio de Hadriano quam de Theodoro fuit
liam.Wharlonusantem numeral a 28 Julii. vidc infra.
d Prwcedente. Cap. 29. s Pauli. Vitfeappend. de tonsura, n. 9.
tT5 SECT. HI. - HISTORIA ECCLESIASTICA. 174
regiae copiam pergendi.quoquo vellent, tribuit eis. Aconsentiret. Et qnia literis sacris simul et saeculaii-
Qua accepta Theodorus profeetus est ad Agitbef-cltini btis, tit diximu9, abundanter ambo erant instrueti,
Parisiorum episcopum, de quo a superius diximus, congregata discipulortim eaterva, scientiae satntaris
et ab eo benigne susceplus, et roulto tenipore habi- qnotidie fiumins* irrigandis eorum eordibus emrmr»-
tus esl. Hadrianus [At. add. vero] pcfrexit pritiiunr bant : iia m etiain raetrieae artis, astronomiae \AL ,
ad Emme Senonum, et postea ad Faronem Mefdaruft astronomic»] et Arithmeticae f Kcclesiasticaediseipij-
episcopos, et bene sub [AL cura] e?s diutius ftrit nam inter .sacroiitm apicum volumiiia suis audrlori-
coegerat enira eos imminens hieras ut ubicumqtfi bus conlraderent. Indicio esl quod usque hodie su-
potuissent quieti manerenl. Quod cum nuncii cerl persunt de eorura discipulis, qui Lalinam s Graecam-
harrassent regi Ecgberto, esse [AL, arfesse] scTIice que linguara ajque ul propriam in qaa nati sunt, BO-
episcopum quem petiefant a Romano antistite, ii runt. Neque unquam prorsus ex quo BrrUarriam pe-
regno Francorum, misit illo continuo Raedfridun tierunt Angli, feliciora foere tempora; dunv.et fovlis-
[AL, Regetfridumj praefectumsuum, ad adducendun simos Ghristiattosque habentes reges cunctis barbsv
eum : quo cum venisset, adsumpsit Tbeodorum curj ris naiionibus essent terrori, et ofiwiitimVotaad iYft>
Ebrini [41., Ebroini]licentia,et perduxiteum acfpor per aodita caetestis regni gaudia peHderenl, et quf*
tumcuinomen estbQuentavic,ubifatigatus infiritnitati B cumque leclionibus sacriscuperenl erudiri, haberent
aliquantispermoraius est: ei cum convalescere coepis in prempltt magislros qtii docerent.
set, navigavit Britianiam. Iladriaiium aiitem Ebrinut Sed et sonos cantandi in ecclesia, quos eateiitis iti
retinuit, quoniam suspicabatur eura liabere atiquara te Cantia lantum noverant, ab hoc tempore per omnes
gationem imperaioris * ad Britlaniajregesadversusreg Anglorum Ecclesias discere coepeTunt: primusque,
num,cujustuncipse raaximam curam gerebat. Sedcun excepio Jacobo de quo 'supra diximus, cantandi ma-
nihil lale illum habere vel habuisse veraciter compe- gister Nordanbymbrorum Ecclesiis, Aeddi cogno-
rissel, absolvit eum, et post Theodorum irepermisit. mento Stephanus fuit, invitalus de Cantia a reveren-
Qui statim ut ad ilfura venit, dedit raonasteriira tissimo viro Uilfrido, qui primus inter episcopos qui
beati Petri apostoli, ubi archiepiscopi Cantiae sepe- de Anglorum genle essent', catliolidfltn viveudi mo-
liri, utd prajfatus sum, solent. Prreceperat enira Theo- rein ecclesiis Anglorum tradere didicit.
doro abeunti Domnus apostolicus, ut in dicecesi Ilaque Theodorus perlustfans universa , ordihabat
eua provideret, et daret ei locum in quo cum suis locis opporlunis episcopos, et ea qaaj minus p6r-
apte degere polttissel. fecta reperit, his quoque juvantibus cofrigebat. Irt
CAPUT II. _ quibus et Ceadda episcopum cum argueret t noit
Ut Tkeodoro euncta peragranle, Angtorum Ecclesiw fuisse rite consecratum; respondens ipse voce lmmil-
cumcalholica veritate, titerarum quoque sanctarum liraa : < Si rae, inquit, nosti episcopatum non rite
cwperinl studiis imbui; el ut Putla pro Damiano suscepisse, libenler ab officio discedo : quippe qui
Hrofensis Ecclesiwsii factns antistes. neqtie me uniquam hoc esse dignura arbitrabar; sed
Pervenil auiem Tbeodorus ad Ecclesiam suam se- obeilientiae causa jussus subire tioc, quamvis indi-
cundo postquam consecralus est anno, sub die sexto gnus, consensi. At ille audiens humilitatcm fespon-
Kalendarum Juniarum,dorainica [DCLXix]elfecit inea sionis ejus, dixit, non eum episcopatnm dimittefe
annos viginti eiunum, mensesltes, dies vigiuti sex. Mox- dbere; sed ipse Ordinationem ejus denuo catbolica
queperagrata •>insulatoia, quaquaversum Anglorum ratione constimmavil. Eo autem tempore qtio deftin-
gentes raorabantur, natii etlibemissirae ad omi.ibussus- cto Deusdedit, Doruvernensis Ecclesiae episcopus
cipiebalur atque audiebatur, recluin vivendi ordinem, qurerebatur, ordinabatur, mitiebaluf, Uilfridus quo
ritum Paschrecelebrandi canonicum, per omnia comi- qtte de Britlania Galliam ordinandus est missus : et
tanle et cooper.mte Hadriano, disseminabat. Isque quoniam nnleTheodorum rediit, ipse eliam in Cantia
primus erat in. archiepiscopis [41., archiepiscopus, presbyteros et diaconos, usquedum archiepiscopus
<om.in] cui omnis Aiiglorum. Ecclesia manus dare U ad sedem suam perveniret, ordinabat. At ipse ve-
a Superius. m, 25, 26, 28. dum lauit n hoc non primumsillt hoc peculitire datura,
l>Quentavic. Vicus Gallire in pago Ponlivo ad sicut a quibusdam putalur, sed corainune cura suis
Qiieiitain fl. tn eo situm fuit raon. S. Jodoci, ctijus prrcdecessoiibiis.vel vereconcessum, vel saltem alte-
et nomen retinet, Sainl-Josse-sur-Mer. BALCZ.Sed gatum luisse. Vide Muliii.dePont. i.
f Ecclesiaslicw. Non vulgaris tantum aritlimelicre,
vutgo Estaples .dicitur.
e Imperatoris. Constantini Pogonati, qui jam re- sed ejus qurc tractat catctilos ad Ecclesite usum di-
cens ad impetium accesserai, et turbaiis Francorum rectos, quam artem Beda tradit in libris de Ratione
vebus nova inferre detrimcnta poterat. Prajseriim Temporum.
Ctim boc ipso anno mortuo Clotario III Ebrinus B Grwcamque. Vide append; u. !•§.
'Jbeodericuni ejus fralrein contra Childericum in " Supra. n, 16, 20. m, 25.
elevaverat. ei acciderunt, satis ' Non (uhse rite. Duo in Ceaddre ordinatione
regnuin Quae postea
derooiistrant uon vauas fuisse quas undique concepit Theodorns erroris arguebal. Primum , qtiod oinJiiia^
suspiciones. tus est ad sedein qure Uilfridi eleetione jara plena
<JPrwfalus i, 33, n, 3. fuit. Secundum, quod- in ordinatione ejus, episcopi
«Insula tota. Acceperat eiiim a papa Vitalianobuf- in Uini societaterrt pro mintsierio itssnmpti, ex iis
laur priviiegii qua episcopus Catituar. super totam erant qui Britetmicum Paschae nwfewi sequebatitur-;
Ecclesiara Anglicanara aucloritalem haberet. Noian- Vide in, 2».
175 BEDiE VENERABILIS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 176
niens mox m civitate Hrofi, ubi defuncto Damiano .A de quo loquitur Ecclesiastes : Quia tempus mittendi
episcopalus jam diu cessaverat, ordinavit virum ma- lapides, et tempus colligendi. Supervenil namque cla-
gis ecclesiaslicis disciptinis insliiutum et vilae sim- des divinitus missa, quae per mortem carnis, vivos
plicitale contentum, quam in sruculi rebus strenuum, Ecclesiae lapides de terrenis sedibus ad sedificium
cui nomen erai Pulla; maxime aulem modulandi in creleste iransferrel. Cumque plurimis de Ecclesia
ecclesia more Romanorum, quem a discipulis beati ejusdem reverentissimi antistitis de carne subtractis,
papae Gregorii didicerat, periium. veniret hora ipsius ut transirel ex hoc mundo ad
CAPUT III. Dominura; contigit die quadam ut iu prajfata man-
sione forle cura uno laiitum fratre, cui vocabu-
Ut Ceadda, de quo supra dictum esl, provinciw Mer- Ium erat s ipse
ciorum sit episcopus datus; et de vita et de obitu et Ouini, commoraretur, cajteris ejus sociis
sepultura ejus. pro causa opporluna ad ecclesiam reversis. Erat au-
Eo tempore [ DCLXIX ] provinciae Merciorum rex lero idem Ouini raonachus magni meriti, et pura in-
Uulfheri prrcfuil, qui cum ' mortuo Jaruraanno, sibi tentione superna?.retribulionis mundum derelinquens,
quoque [AL, quique] suisque a Theodoro episcopum dignusque per omnia, cui Dominus specialiler sua re-
dari peteret,-non eis novum voluil ordinare episco- velaret arcana, dignus ctti fidem narranti audientes
h
pum; sed postulavit a regeOsuio, ttt illis episcopus B accommodarenl. Venerat enim cum regina Aedii-
Ceadda daretur, qui lunc in monaslerio suo, quod tbryde de provincia Orientalium Anglorum, eralque
est in Laeslingaeu, quietam vilam agebat, Uilfrido primus ministrorum, et princeps domus ejus. Qui
administrante episcopatum Eboracensis Ecclesiae, cum crescenle fidei fervore saeculo abrenunciare dis-
necnon et oratiium Nordanbymbrorum, sed el Piclo- poneret, non hoc segniter fecit; sed adeo se mundi
rum, quousque rex Osuiu imperium protendere po- rebus exuil, ut relictis omnibus quaj habebat, sim-
terat. Et quia moris erat eidcra reverentissimo anti- plici tantum habilu indutus, et securim alqtie asciam
stiti, opus Evangelii magis b ambulando per loca, in raanu ferens, veuiret ad raonasterium ejusdem re-
quam equitando perflcere; jussil eura Theodorus verentissimi Palris, quod vocatur Laeslingaeu. Non
ubicumque longius iler instaret, equitare, multum- enim ad otiiim, ut quidam, sed ad laborem se mona-
que reniteutem, studio et amore pii laboris, ipse euin sterium intrare signabat. Quod ipsum etiam faclo
manu sua levavit in equura; quia nimirura sanctura n.onstravit : nara quo minus sufliciebat medilationi
esse virum comperit, atque equo vehi quo esset ne- Scripturartim, eo araplius operi manuum sludium im-
-
cesse, coinpulit. Susceplum itaque episcopatum gen- pendebat. Denique cum episcopo in praefaia man-
tis Merciorum simul et Lindisfarorum [.1/., Lindis- sione pro sure reverentia devotionis inter fratres ha-
farnorumj Ceadda, juxta exempla Patrum antiquo- G bitus, cum illi intus lectioni vacab.tnt, ipse foris quac
rum, in inagna vitaeperfectione adminislrare curavit: opus esse videbanlur, operabatur. Qui cum die qua-
cuietiamrex Uulfheridonavillerramquinquaginlafa- dara tale aliquid foris ageret, digressis ad ecclesiam
miliarum, ad consiruendum monasterium in loco qui sociis, ut dicere coeperara, et episcopus solus in
dicilur Ad c Baruae, id est, Ad nemus, in provincia oratorio loci, lectioni vel oiationi operara darel, au-
Lindissi, in quo usque hodie institula ab ipso regu- divit repenlc, ut postea referebal, vocem suavissi-
laris vilre vestigia permanent. mam cantanlium alque lajtantium, de caeload terras
d Habuit autem sedem episcopalem in loco qui vo- usque descendere : quam videlicet vocem ab euro-
catur Lyccidfellh, in quo et * defuncliis ac sepullus austro, id esi, ab alto brumalis exortus [AL, exor-
est: ubi usque hodie sequenlium quoque provinciae tara], pritno se audisse dicebat, ac deinde paulatim
illius episcoporum sedes est. Fecerat vero sibif raan- eam sibi adpropiare, donec nd tectum usque oratorii
sionem non longe ab ecclesia remoiiorem; in qua in quo erat episcopus, perveniret : quod ingressa,
secretius cura paucis, id est, septera sive oclo fratri- totum implevit atque in gyro circumdedit. At ille dum
bus, quoiies a labore et ininisterio verbi vacabat, sotlicitus in ea qure audiebat, animum inienderet,
orare ac legere solebat. Qui cuni in illa provincia audivit denuo, transacto quasi dimidiaj horre spalio,
duobus annis ac diroidio Ecclesiam gloriosissime re- D ascendere de lecto ejusdem oratorii idem laetitiajcan-
xisset, adfuit superno dispensanle judicio, terapus, ticum, et ipsa qua venerat via, ad cajlos usque cum
* Mortuo. Jarumanni obilus quam opportunura et S. Ceaddx. Dirutam beltis civilibus nitori plus-
dedit Ceaddae recessum ad conservandam Ecclesia* quam pristino resliiuit episcopus Hacketus. Fuil haec
unitalem. sedes in archiepiscopatum evecta sub OffaMerciorum
b Ambulando. Vide supra m, 28. Mercis et Orientalibus Anglis in provinciam
rege.
c Ad Baruae. Evanuit bujus loci notilia, nescio datis a papa Hadriano, sed siatim sub Leone succes-
tamen an ad Barton super Humbrain poni non possit. sore pristina auclorilas ad Canluariam rediil.
4 Habuit sedem. Ante Ceaddam habuit Lyccidfelth e Defunclus. Ejus meraoria cclebratur die2 Marlii.
episcopos, Diuinam an. 656, Ceollachan. 658, Trum- 1 Mansionem. Vide appeiid. n. 16.
here an. 659, Jarumanuni an. 662. Vide lib. m, 21. s Ouini. In Martyrologio Benedictino, v Non. Mar-
Jarumanno successil hic Ceadda an.669.Cum in syn- tias fit commemoratio B. Ouiui monachi, qui fuit ma-
odo 1075, episcopalus in cetebriora loca transler- jor famitiasS. Aedilthridis, cura ad regem Ecgfridum
rentur, Petrus episcopus sedera suam ad Ceslriam sponsa nccederct. ldem ejus exemplum seculus est
movit, Robertus ejus successor Coventriarn. Paulo cum religionem intraret.
post Rogerus Lichfeldiara relulit, condita ibidem an. h AedUlltyde.Ejushistoriamvidehujuslibricap.19.
1148 magnifica ecclesia in honore B. Mariae Virginis
177 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. m
tneffabili dulcedine reverli. Qui cum aliquantulum. 4 vel aliud quid agente, repente flatus venti roajor
horae quasi adtonilus maneret, et quid haec essent adsurgeret, continuo misericordiam Domini invoca-
[AL, hoc esset] sollerti animo scrutarelur, aperuit rel, et eam generi humano propiliari rogaret. Si au-
episcopus fenestram oratorii, et soniium manu fa- tem violentior aura insisteret, jam clauso codice
ciens, ut saepe consueverat [AL, consuevit], si quis procideret in faciem, alque obnixius orationi incum-
foris esset, ad se inlrare prrucepit. Introivit ille con- beret. At si procella fortior, au.t nimbtis perurgeret,
citus, cui dixit aniistes : < Vade cito ad ecclesiam, vel eiiam corusci ac tonitruaterras et aera terrerent;
et hos septem fralres huc venire facito; tu quoqiie tunc veniens ad ecclesiam sollicitus orationibtis ac
simul adesto. > Qui cum venissent, primo admonuit psalrois , donec serenitas aeris rediret, fixa menle
eos ut viriulem dilectionis et pacis, ad invicem el ad vacaret. Cumque inierrogaretur a suis, quare hoc
onines fideles servarenl: instituta quoque disciplinae faceret, respondebat : < Non legistis, quia intonuit
regularis, quae vel ab ipso didicisssent et in ipso vi- de cxlo Dominus, et Allissinius dedit vocem suam
dissenl, vel in Patrura praccedentium faclis sive dictis [AL. sonilus]. Misit sagitlas suas, et clissipavit eos,
jnvenissent, indefessa instahtia sequerentur. Deinde fulgura multiplicavit, et conturbavit eos. Movet
subjunxit diem sui obitus jam proxime instare. enim aera Dominus, venlos excitat, jaculatur ful-
< Naraque hospes, inquit, ille amabilis, qui fratres B gura, de caelointonat, ut terrigenas ad timendum se
nostros visitare solebat, ad me quoque hodie venire, suscitet, ut corda eorum in merooriarn futuri judicii
meque de saeculoevocare dignatus est. Propter quod revocet, ut superbiam eorutn ilissipet; et conturbet
revertentes ad ecclesiam, dicite fratribus ut et meiim audaciam , reducto ad mentem iremendo illo (em-
exitum Domino precibus eommendent, et suum quo- pore, quando [Al,, cum] ipse caelisac terris arden-
que exilum, cujus liora incerta est, vigiliis, orationi- tibus, venturus est in nubibus polestate magna et ma-
bus, bonis operibus praevenire merainerint. > Cumque jestate ad judicandos vivos et raortuos. Propter quod,
hrec et hujusmodi plura loqueretur, atque illi per- iiiquit, oportet nos admonitioni ejus caelesti, debito
cepta ejus benedictione, jam multum tristes exissent, cum timore et amore respondere; ui quoties aere
rediit ipse solus qui carmen cajleste audierat, et commoto, inanum quasi ad teriendum minilans exs-
prosternens se in lerram : < Obsecro, inquit, Paler, rit, nec adliuc tamen percutit, mox imptoremus eje
licet [AL, licetne] aliquid interrogare? Inlerroga, in- miscricordiara , et discnssis peneiralibus cordis irt
quil, quod vis. At ille : Obsecro, inquit, ul dicas stri, atque expurgatis vitiorum ruderibus, soliicili a
quod eral caniicura illud laelantium quod autlivi, unquam perculi mereamur, agamus.»
venientium de caelis super oratorium hoc, et posl Convenit autem revelationi et relationi prrefatv
tempus redeuntium ad caclos? Respondit ille : Si vo- C fratris de obitu hujusantistitis eliam sermo reveren
cem carminis audisti, et crelestes supervenire ccetus lissimi Patris Ecgbercti, de quo a supra diximus, qui
cognovisti, prrccipio libi in nomine Domini, ne hoc dudum cum eoilemCeadda adolescente, etipseadu-
cniquam ante meum obitura dicas. Revera autem an- lescens in Hibernia monachicam iu orationibus et
gelorum fuere spiritus, qui me ad crelestia qure sem- contmeniia, et raeditaiione diviuarum Scripturarum
per amabam ac desiderabam, prrcmia vocare vene- vilam seduliis agebat. Sed illo postmodum palriam
runt, et post dies seplem se redituros, ac me secum reverso, ipsc peregrinus pro Domino usque ad finem
adducturos esse promiserunt. > Quotl quidem ita ut vitae permansil. Cum ergo veniret ad cum longo
dictum [AL, prredictum] ei erat, opere completuin post tempore, gratia visilationis, de Britiania vir
est. Nam confestira languore corporis tactus est, et sanctissimus et continentissimus, vocabulo Hygbald,
hoc per dies ingravcscente, septiino, ot promissum qui erat abbasin provincia Lindissi, et ut sanctos de-
ei fuerat, die postquam obitum suum dominici cor- cebat, de vila priorum Patrum sermonem facerent,
poris et sanguinis pcrceptione munivit, soluta ab er- atque hanc aemulari gauderent, intervenit mentio re-
gastulo corporis anima sancta, dttcentibus, ut credi verentissimi anlistitis Ceadda; dixitque Ecgbert:
fas est, angelis comitibus reterna gaudia petivit. Non, < Scio hominem in hac insula adhuc in carne ma-
autem mirum si diem mortis, vel potius diem Do-, " neniem, qui cuui vi.r ille de mundo transiret, vidit
niini Ircius aspexit, quetn seroper usquedum veniret, anirnam Ceddi fratris ipsius cura agmine angelorum
solliciius exspeciare curavit. descendere [AL, descendentium; AL, descendere]
Namqne inter plura continentiae, humilitatis, do- de ceeto, et adsumta secum anima ejus, ad caelestia
clrinre, orationum [AL, orationis], voluntariaj pau- regna redire. > Quod utrum de se an de alio aliquo
b dum tamen hoc
pertatis, et crcterarum virtutum merita, in lantum, diceret, nobis manet incertum,
erat timori Domini subditus, in tantum novissimo-. quod lantus vir dixit quia verum sit esse non possit
rum suorum in omnibus opcribus suis memor, ul[ incertum.
sicul mihi frater quidam de eis qui me in Scripturisi Obiit autem Ceadda sexto die Nonarum Maniarum,
[AL, om. illius] erudiebant el erat in monasterio ac ct sepultus est primo quidem juxla ecclesiam sanctae
magisterio illius \AL, add. divinis] educatus, voca- Mariae; sed postmodum construcla ibidem ecclesia
bulo Trumberct, referre solebat, si forle legenle eoi beatissimi aposlolorum principis Petri, in eandem
a Supra. ni, 27.
b Dum lamen, etc, usquead incerlam deest A. I. et Chiffl.
179 BEDiE VENERABMLISPRESBYTERl OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 180
sunt ejus ossa translata. In quo utroque loco, ad in- JA liis quaj Angli prajparaverant, coramuniler uti desi-
dicium virtutis iliiiis, solent crebra sanitatum mira- derarent [ Al„ desiderabant ]: quaesivit Colmanus
$ula operari. Denique nuper phreneticus quidam, huic dissensioni reraedium, at circumiens omnia,
dum per cuncta errando discurreret, devenit ibi ve- prope vel longe, invenil locum in Hibernia insula,
spere, nescientibus, sive non curanlibus loci custo- aptum nionasterio constniendo, qui lingua Scottornm
dibus, et ibi tota nocte requiescens, mane sanato l>Mageo nominatur; emitque partem ejus non gran-
sensu egressus, mirantibus et gaudentibus cunctis, dem, ad coitstrnendutn ini monasterium, a comite
ad cujus possessionem periinebat: ea condilione ad-
quid ibi sanitatis [4/., quod sanitatem] Domino lar-
ut pro ipso etiam qtii eis loctim commodaret,
giente consequeretur , ostendil. Est autero lecus dita,
idem sepulcri tumba iignea in modum domtinculi fa- consisientes ibi monachi Domino preces offerrent. Et
cta coopertus, habente [41., habens] foramen in pa- construclo statim monasterio, juvante etiam comite
ac vicinis oninibus, Anglos ibidem loeavit [4/., col-
riete, per quod soienl bl qui causa devotionis illo
relictis in praefata insula Scottis. Quod vide-
adveniunt, manum suam immittere, ac parlem pul- locavil], licet monasterium usque hodie ab Anglis tenetur in-
veris inde adsumere : quam cum in aquas miserint
sive hominibus gu- colis. Ipsum namque est quod nunc grande de
atque has infirmantibus jumentis
standas dederint, mox infirmitatis ablata molestia,' Bmodico effeetum, Muigeo [4/., Majgeo; «/., Inju-
add. sospitatis gaudia redibunt [AL, geo] consuete vocatur, et conversis jamdudum ad
[Al. ad] cupitte
jmeliora instituu omnibus, egregium examen conti-
redeunt].
In cujus locum ordinavit Theodorus Uynfridnm, net monachorum, qui de provincia Anglorum ibi-
dem collecti ad exemplura venerabilium Palrum sub
virum bonum ac modestum , qui, sicut prredecesso-
et
res ejus, provinciis Merciorum et Mediterraneorum regula abbate canonico, in magna continentia et
Lindisfaroruin oflicio prae- sinceritate proprio labore maituum vivant [AL,
Anglorum et episcopatus
esset: in quibus cunclis UuUheri, qui adhuc supere- vivunt]. CAPUT V.
rat, sceplrum regni tenebat. Erat autem Uynfrid de
De morie Osuiu el Ecgbercli regum; et de tynodo /ii-
clero ejns cui ipse successerat, antistiiis, et diaco- cla ad locum Herutforda, cui prwtidebat archiepi-
natus officio sub eo uon pauco tempore fungebatur. teoput Theodorut.'
CAPUT IV. Anno Dominicr* Incarnationis sexcentesimo se-
ptuagesirao, qui est annus secundus, ex quo Brit--
Ut Colman episeoput, relicla Brittania, duo monasteria lanniam venit
tn Seottia, unum Scottis; aiterum Anglis, quos se- Theodorus, Osuiu rex Nordanhym-
am adduxerat, fecerit. ,r, brorum, pressus est infirmitate, qua et morluus est
Interea Colotanus, qtii de Scottia erat episcopus, anno aetatis sure quinquagesimo octavo, qui in lan-
relinquens Britlaniam [DCLXVII], tulit secum omnes lum eo tempore tenebalur amorc Romanaj et apo-
quos in Lindisfarnensiura insula eongregaverai Scot- stolicae institutionis, ut si ab infinniiaie saivaretur,
tos: sedet de gente Anglorum viros circiter triginta, «tiam Romam venire, ibique ad loca sancta vitam
qui utriqtie monachicae conversationis eraat sludiis finire disponeret, Uilfridtimque episcopnm ducem
imbuti. Et reticlis in Ecclesia sua fratribus aliquot, sibi itineris fieri, promissa non parva pecuniarum
primo veail ad inswtam Hii, unde erat ad prredican- donatione, rogaret. Qui defunctus die decima quinta
dum verbura [AL, add. Dei] Anglorum genti destina- Kalendarum Martiarum, Ecgfridum filinm regni be-
tus. Deinde secessit ad insulam quandam parvam, redem reliquit: cujus anno regni tertio Theodorus
qure ad oecidentalem piagam «b Hibernia procul se- cogit [4/., coegit] concilium episcoporum, una cura
creta, sermone Scoltico * biisboufinde, id est, m- eis qui canonica Patrum statuta et diligerent et
suta vitutm albee, nuncupatur. In hanc ergo perve- nossent, * magistris Ecclesire pluribus. Quibus pari-
niens, construxit monasteriura, et monaciws ioibi, ter congregatis, ditigenter ea qure unitati pacis ec-
quos de utraque natione collectos adduxerat, colio- clesiasiicce congruerent, eo quo pontificem decebat
cavit. Qui cum invicem eoncordare non possent, eoipanimo, ccepil observanda docere. Cujus synodicae
quod Scotti tempore aestatis quo fruges erant colli- adionis liujttsmodi textus esl:
gendae, reliclo monasterio per nota sibi leca dispersii < ln nomine Domini Dei et Saivatoris nostri Jesti
vagarentur; at vero faieme «uccedente redirent, -etI Christi, regnanle in perpetuura, ac gubernante
* Initboufinde. Ad hanc iusulam, qure adluic suumi cua sorore uepos, episeopalem sedetn (ixisse diciltir.
nomen retinet, Colmanus recessit an. 667, sicut Us- b Mageo, Muigeo. Vulgo Maio. Sedes episcopalis
serius citat Ultonienses Annales, ad an. <JO7:< navi- in proximo ad lnisboufindem conlinente collocMt»,
galio Colunibani «piseopi emn reliquiis sancioromi . et Tuainensi afchiepiscopatui hodie annexa, citm
ad insulam VaccreAlbaj, in qua fundavit ccelesiaui.»> an. 1559 Eugenius Muc Brenoan posiiemus Mago-
Et ad au. U75 : < Ejusdem Columbani episcopi m-; nensis djctus fuerit episcopus, Quo in loco, utj Redae
«ulae Vaccaj Altoe pausa, > sive vitre lermimis. Ubii aeiate grande Anglorum fuisse raonasterium audivi-
Columbaiiinomine, iiitjuit (Jsserius, ColniamtmLin- iniis, ita etiain S. Cormaci el Adaranani tempore,
disfarnensem episcopura desujnari non est dubium,, Centuiu Susconicorumtanciomm fuisse habitacultim
quem ei domura abeuntera assumpsisse secura par-- libri BaUimorensis colteclw confirmal. UvSEA.Pr.
tem ossium reveteniissimi Patris Aedaui, beda1 p. 499.
quoque comraeraorat. In hac insula S. Riochus,, c Magistris. Vide append. n. 17.
longe ante Coimani tempora, S. Pairicii e Darer-
481 SECT. 1)1. — HJSTOR)* ECCLESIASTICA. 181
sttaffl Ecclesiam eodem Dominonostro Jesu Christo, IH Tertium. Ut quaeque monasleria Deo cousecrata
placuit convenire nos, juxta morem canoimm vene- suni, nulli episcoporum liceal ea in aliquo inquie-
rabilium, tractataros de necessariis Ecclesiae nego- tare, aec quicquam de eorum rebus violenter abs-
tiis. Convenimus autera die vigesima quarta mensis trahere.
Septembris, indictione a prima, in loco qui dicitur Quartum. Utc ipsi monachi [4/., episcopij non
Herutford [4/., Herudford]. Ego quidem Theodorus, migrent de loco ad locuro, hoc est, de monasterio
quamvis indignus, ab apostolica sede destinati» Do- ad monasterium, nisi per demissionem [4/., permis-
ruvernensis Ecclesiae episcopus; et consacerdos ac sione] proprii abbalis; sed in ea permaneant obe-
frater noster reverentissimus Bisi Orientalium An- dientia quam [4/. add. rem] tempore suae conver-
glorum episcopus : quibus etiam fraier et consacer- sionis [AL, conversaliouis] promiserunl.
dos noster Uilfrid Nordanhymbrorum gentis episco Quintum. Ul nullus clericoruin relinquens pro-
pus per proprios legatarios adfuit. Adfuerunt et fra- prium episcopum, passim quolibet discurrat, neque
tres ac consacerdotes nostri, Putta episcopus Ca* alicubi veniens absque commendatitiis litteris sui
stelli Cantuariorum quod dicitur Hrofescrestir, Leu- prrjestilis suseipialur. Quod si seroel susceptus [4/.
therius episcopus Occidentalium Saxonum, Uynfrid add. est et] noluerit invitatus redire, et susceptor et
episcopus provinciae Merciorum. Cumque in unum B • is qoi susceptus est excommunicalioni subjacebit.
convenienles juxta ordinem quique suiini resedisse- Sexium. Utepiscopi atque clerici peregrini contenti
rntts : Rogo, inquam, dileclissimi fratres, propter li- sint hospitaliiatis munere oblato; nullique eorum
morem ei amorem Redemptoris nostri, ut in com- liceat ulluro officium sacerdotale absque permissu
mune Omnes pro nostra lide tractemus ; ut quajque episcopi in cujtis parocbia esse cognoscitur, agere.
decreta ac definita sunt a sanctis et probabilibus Scptimum. Ui bis in anno synodus copgregetur;
Patribus, incorrupte ab orauibus nobis servenlur. sed quia diversae causre impediont, placuit omnibus
Haecet alia quamplura quaj ad carilatem pertine- in coromune, ut Kalendis Augustis in loco qui ap-
bant, unilateinque Ecclesirjeconservandam, prosecu- pellatur d Clofeshocb,' semel in anno congregemur
tus sum. Cumque explessem praelocutionem, inter- [AL, congfegetur].
rogavi unumquemque eorum per ordinem, si con- Octavum. Ut nullus episcoporum se prajferat alteri
semirent, ea qure a Patribus canonice sunt antiqui- per ambitionem ; sed omnes agnoscant tempus et
tus decreta, ciisiodire. Ad quod omnes consacerdotes ordinem congregationis suae [AL, consecrationisj.
nostri respondenles dixerunt: Optime omnibus pla- Honum capitulum in comraune tractatum est. Ut
cet, quajque derinierunt sonctorum canones Patrum, plures episcopi, crescente numero fidelium, auge-
nos quoque omnes alacri animo libentissime ser-' * rentur ; sed de bac re ad praesens siluimus.
vare. Quibus slatim protuli eundein b librum cano- Decimumcapitulum [Al. om. capitulum] pro eon-
nuro, et ex eodera libro decem capituta quaj per jugiis. Ut nulli liceat nisi legitimum habere connu-
foca not.iveram, quia maxime nobis necessaria scie- bium. Nullus incestum faciat, nullos conjugem pro-
bam, illis coram ostendi, et ut hrec diligentius ab priam, nisi, ut sanctum Evangelium docet, fornica-
omnibus suseiperenlur, rogavi. > tionis causa, relinquat. Quod si quisquam propriam
Capitulum primum. Ul sanctum diera Paschae in expulerit conjugem legilimo sibi matrimonio con-
coramune omnes servemus Dominica posl quartara junctam, si Christianus esse recte voluerit, ntilli al-
decimam lunam mensis primi. leri copuletur; sed ila permaneat, aut propriae re-
Secundum. Ut nullus episcoporum parocliiam at- concilietur conjugi.
lerius invadat, sed contentus sit gubernatione credi- < His itaque capitnlis in commune tractatis ac de-
taesibi plebis. finitis, ut nullura deinceps ab aliquo nostrura oriatur
a Prima, Colligit liinc Whartonus annum hnjtis d Clofeshoch. Vulgo Cliff., juxta Brofes eaestir.
synodi fuisse potius 672 quam 673. Sed hoc conlra Soinnerus tamen in Dictionario suo Saxouico, ad
Bedae ipsius calcultim in Recapitulatione chronica, vocein Abbington, atlam profert opinionem qtiae ob-
et seriem ipsam indiclionum. D servatu nou indigna videatur. Notaverat Cambdenus
b Librum Canonum. Non puto htinc fuisse librum illius loci nomen olim Sheovesham fuisse, el ibi se-
aliquem peculiarcm a Theodoro compositum, sed dem regiam positam, ibi cum de arduis regni tra-
Collectionem canonum Ecclesiaj in concilio Clialce- ctarelur negotiis, concursum populi factum. Inde
donensi approbatam, et a Dionysio Exiguo non tliti Somnero vistim esl vero-non absiraile, loci nomeu
nntea iu Latinurn sermonem traductam, et in Eccle- mendose scriplum Sheofetham pro Cleofesham,
siain Occidenialem receptam. Theodorus eniin ro- unumque et eumdem fuisse utriusque noroiiiis loci
gato fratrum consensu, non ad novellas aliquas con- situiH. Et situs quidem loci, ptus quaro sonus buic '
stilutiones a se formatas, sed ad ca quaj a Patribus opinioni favere videatur, fuit enim non soliiin in ipso
canonice sunt anliquitus decreta, protulit eundemli- insul* medilullio, sed in ea provincia qua Aedilbal-
brura canonum, nulla alterius mentioiie facta et ex dus, qni concilio Clofeshoch princeps sedebat, et ad
eodemlibro decem capilula, quw per loca notaverut. cujus regnum a Cantiano canones aptati sunt, impe-
Tantum abfuit a libro novo canonura componciitfo, rium tenuit. Imo habita sunt concilia ejus loci quse
ut antiquos e libro Canones vix cxscripserit quidein. restant, eis temporrbus quibus reges Mercioruui su-
c Ipsi. Mira fuit hic Ediioruin, lgnorantia dicam perius provinciarum dominium exercebant, dum re-
an oscitantia? qui legerunt episcopi, unde absurdis- ges Canliae in humilliraum staiuni, licel a summa
siroara detlerunl eruditis contrOversiam/acsi in hac insolentia, redacti stint. Sed in his nihil ullra conje-
etiam Ecclesia, sicul in Hiiensi traditur, episcopi ab- cturam, et illara certe valde flucluantem.
batibus obedientiam debeanl.
483 BED£! VENERABILISPRESBYTERI OPERUM PARS IV. - HISTORICA. 184
contentionis scandalum aut alia pro aliis divutga- A offensus a Uinfrido Merciorum episcopo per meritum
rentur, placuit tit quaequedefinita sunt unusquisqut c cujusdam inobedienlire Theodorus arcbiepiscopus,
nostrum manus propriae 6ubscriptione confirmaret, deposuil eum de episcopatu post annos accepli epi-
Quam sententiam definitionis nostrae Titillo [AL. scopatus non multos; et in loco ejus ordinavii epi-
titulo] notario scribendam diclavi. Actum in mensc scopura Sexuulfum, qui erat d construclor et abbas
et indictione supra scripla [Al., supra scriptis], monasterii quod dicitur e Medesharostedi, in regione
Quisquis igilur contra hanc 'senlentiara, juxta de- Gyrvioruro. Deposilus vero Uinfrid rediit ad mona-
crela canonum, nostra eliam consensione, ac sub- sterium suum quod dicitur Ad Baruse, ibique in
scriptione raanus nostrac confirmatam, quoquo modo optima vitam conversatione Cnivit.
venire eamque infringere leniaverit [AL, lentavit], Tunc etiam Orientalibus Saxonibus, quibus eo
noverii se ab omni officio sacerdotali et noslra so- terapore prsefuerunt Sebbi et Sigheri, quorum supra
cielate separalum. Divina nos gralia in unitate san- meminimus, Earconvaldum constiiuit episcopum in
clae sur» Ecclesire viventes, custodiat incoluraes. > civitate Lundonia : cujus videlicet viri in episcopatu,
Facta est aulem hrec synodus anno ab incarna- et ante episcopatum vita et conversatio ferlurfuisse
tione Domini sexcentesimo septuagesirao teriio, quo sauctissiraa, sicut etiam nunc caelesiium signa vir-
anno rex Canltiariorum Ecgberct mense Julio obie- B tutum indicio sunt. Elenim usque hodie feretrura
rat, succedenle in regnum fralre Hlolhere, quod ipse ejus caballarium, quo infirmus vebi solebat, serva-
annos undecim et menses seplem tenuit. * Bisi au- lum a discipulis ejus, mttltos febricitantes vel alio
tem episcopus Orientalium Anglorum, qui in prsefato quotibet incoramodo fessos sanare non desistit. Non
synodo fuisse perhibelur, ipse eral successor Boni- solum autem subpositi eidem feretro vel adposili
facii, cujtis supra meminimus, vir muliaj sanciitatis curantur aegroii, sed et astulaj de illo abscissre at-
et religionis. Nam Bonifacio post decem et septem que ad infirmos adlalae, citaro illis solent adferre
episcopatiis sui annos defuncto, episcopus ipse [At. medelam.
om., ipse| pro eo, Theodoro ordinante, factus est. Hic sane priusquam episcopus factus essel, duo
Quo adliuc superslite, sed gravissiraa infirmitate ab praeclara monasteria, unum sibi, alterum sorori suae
administrando episcopatu prohibito, duo sunt pro Aedilbergae construxerat, quod utrumque regulari-
illo, Aecci, et Baduvini, electi et consecraii episcopi: bus disciplinis optime instituerat. Sibi quidem in re-
ex quo usque hodie provincia illa duos habere solet gione Sudergeona, juxta (luvium Tamensem, in loco
episcopos. qui vocatur ' Cerotaesei, id est, Ceroti insula; so-
CAPUT VI. rori aulem in orientali [AL, Orientalium] Saxonum
"
Ut deposito Uynfrido, Saexuulf episcopalum [Al., provincia, in loco qui nuncupatur s In Berecingum,
episcopia] ejus acceperit; elb Earconuald Orieniali- in quo ipsa Deo dcvotarum raater ac nutrix posset
bus Saxonibus sit episcopus datus. existere feminarum. Quaesuscepto monasterii regi-
Non multo post haec elapso lempore [DCLXXIV],mine, condignam se in omnibus episcopo fralre, et
a Bisi. Hic successitBonifacio an. 670, eique coad- monumentum. In ctaustrimonasteriatis fenestris pin-
julores dati Aecca ad Domnoc, Beaduini ad Ilelm- gebatur legenda mariyrii Uulfhadi et Rufini filiorum
Iiam. post concilii celebraiionem, an. 673. R. Uulfheri a patre ipso occisorum, cujus sceleris
b Earconuald deest Ed. C. I., male. poanitentia excitatus raonasterium condidit. Narra-
c Cujusdam inobedienliw. Quaenamfuil illa Uinfridi tionem fuse Dugdalius posuit Mon. Angl. n, p. 119.
inobedientia Beda non dicit. Verum si quis ejusce Sed de hoc nihil in Beda.
temporis res gestas ac consilia perpendat, non alia f Cerotaetei. Hodie Cherlesey. Conlluxu rivuloruin
ralione factum inveniet quam quod sedem suaro in in Thamesim situm habet insularem, sed insula non
plures dividendam non concederet. Licet enim Tlieo- est. Hoc monasteriuin Earconualdus per adminicu-
dorus in concilio de augcndo numero episcopatuum luro Frithuoldi, qui Uulfherio subregulus fuit, opu-
ad prresens siluerit, fixum tamen id animo habuisse, lentia rerum et monacbis implevit. Splenduit ibi re-
tum capitulum nonnm de eo propositum, tum Ec- ligio usque ad Danos, qui, ut caetera, locum illiim
clesire necessitas satis demonstrant. A Uinfrido igi- pessumdedere, ecclesia succensa, una cum mona-
lur refragante vix elfugi potuit archiepiscopi censura D chis et abbate. "Al vero rex Eadgarus illtid refecit,
*quin eum sede lurbarei, quam in commune detri- veleribus undique charlis conqtiisiiis, quarum testi-
mentum solus occupare voluit. Factnm hoc secun- rnonio praedia revocaret ad locum , quae quiduin
dum Florentium an. 675. ex magnalibus seu vi, seu velustaiis auctoritate oc-
d Constructor. Munilicenlia scilicet Peadae, Uulf- cuparant ad jus suuoi. W. Malm. Pont. n, p. 154.
Jieri, et Aedillheredi fratrum regum Merciae,el Ky- KIn Berecingum. Hodie Berking. In latere Lun-
neburgaeeiKynesuitlirjesororum. Fuit autemSexuul- doniaj ad octo milliaria situm. lbi Earcontialdi soror
fus Merciortim episcopus aban. 675 ad an. 691, cura Acdilberga habuit cohaerentes sibi sanctilatis et po-
antea abbas fuisset monasterii Medhamsled ab an. testatis socias Hildelidam proximo loco successorem,
664, quo, secundum Uulferi charlam, fundaium est. ad quam exsiat eraissus beatissimi Aldhelmi de Vir-
e Medeshamstedi.Nomen hoc vulgo desumptum a ginum Laude Codex, de qua vide infra capite 10.
fonte voraginoso in medio Neui fluvii, qui hodie eva- Uulfildam qure paucis annis Eadgari regis tempora
nuit: sed revera a verdenlibus pratis quibus fluvius praevenit. Quarum oralionibus, locus ille nunquara
ibi cingittir, et a quibus Locus habilationis in pralis omnino destructus, cliam tetnpore Norraannorum,
dicitur. A monasterio S. Petro dicato, et privilegiis ut pleraqtie alia, numero sanctimonialium et aediiiui
Vaticanis imbuto, hurgus S. Petri appellalus est, et pulcbriludine ad supremum eveclus. Idem W. Malni.
in eo sedes episcopalis saluberrimo concilio posita. ibidem. yEdilberga auiem alia fuit Occ. Sax regina,
Ecclesia episcopo digna, post Danorum incendia, el Inaj uxor, quse posl Hitdelilham raonasterio Bere-
rebellium furorem resial adhuc insigne antiquitatis cingensi praeluit et sanctis adnuroerata est.
*
185 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. 18«
ipsa recte vivendo et subjectis regulariler et pi( Avenit, clamavit tertio [AL, ter] unam de consecra-
coiisulendo praebuit; ut etiam cselestia indicio fuert tis Christo virginibus, proprio eam nomine quasi
miracula. prajsentein allbquens, Eadgyd, Eadgyd, Eadgyd; et
CAPUT VII. sic terminans temporalem vitam, intravit aeternam.
Ul in monasterioBericinensi, ubi corpora tanclimonia- At virgo illa quam moriens vocabat, mox in loco
lium feminarumponi deberent, cwlesti sit luce mon- quo eral, eadem adtacia infirmilate, ipso quo vocata
slratum. [AL, vocitala] est die de bac luce sublracta, et illum
[DCLXXVI] In hoc eienira monasterio plura virtu- qui se vocavit ad regnura caelestesecuta est.
tum sunt signa patrata, quas et ad memoriam aedifi- Item quaedam ex eisdem ancillis Dei cuin pracfato
cationemque sequentium, abhis qui novere, descri- tacta raorbo, atque ad extreraa esset perducia, cce-
pta habentur a multis : e quibus et nos aliqua Histo- pit subito circa raediara noctera clamare his quse
riae nostrre ecclesiasiicre inserere curavimus. Cum [Al., qui] sibi ministrabant, pelens ut lucernam
tempestas saepe diciae cladis Iate cuncta depopulans. quse inibi accensa erat, exstinguerent : quod cum
etiam partem monaslerii hujus illam qua viri tene- frequenti [AL, sequenli] voce repeleret, nec lamen
bantur, invasisset, et passim quotidie raperenlur ad ei aliquis obtemperaret, ad extremum intulit: < Scio
Dominum ; sollicita mater congregationis, qua hora B quod me hajc insana mente loqui arbitramini: sed
eiiam eam monasterii parlem, qua ancillarum Dei jam nunc non ita esse cognoscite : nam vere dico
caterva a virorum eral secreta coniubernio, eadem vobis, quod domura hanc lanta luce impletam esse
plaga tangeret, crebrius in conveniu sororum per- perspicio, ut vestra illa lucerna rnihi oranimodis
quirere ccepit quo loci [4/., loco] in monasterio cor- esse videatur obscura. > Et cum ne adhuc quidem
pora sua poni el cimiterium fieri vellent, cum eas talia loquenti quisquam responderet, vel adsensum
eodem quo creteros exterrainio raplari e mundo pracberet, iterum dixil: < Accendite ergo lucernam
contingeret. Ciimque nihil certi responsi, lametsi illam, quamdiu vullis; attamen scitote quia non est
siepius inquirens, a sororibus accepissel, accepit mea : nara mea lux [AL, mea Iux : narii], incipienle
ipsa cum omnibus certissimum supernae provisionis aurora, mihi adventura est. > Coepitque narrare quia
[AL, promissionis] responsum. Cumenimnocle qua- apparuerit sibi quidam vir Dei [Al. om. Dei] qui
dam explelis matutinre laudis psalmodiis, egressre de eodem auno fuerat defunctus, dicens quodadvenienle
oralorio famulae Christi, ad sepulcra fratrum, qui dilucttlo perennem esset 'exilura ad lucem. Cujus
eas ex hac luce praecesserant, solitas Domino lau- veritas visionis cita [AL, ita| circa exorlum diei
des decantarent, ecce subito lux eraissa caelitiisve- puellae morle probala esl.
luii linteum magnura venit super omnes, tantoque CAPUT IX.
eas stupore perculil, ut eliam canticum quod cane- Quw sint oslensa cwlitus signa cum et ipsa 'maler
bant tremefaclaj intermitterent. Ipse autem splendor congregationis itlius e mundo transiret.
cmissse lucis, in cujus comparatione sol raeridianus Cum autem et ipsa mater pia Deo devoiae congre-
videri posset obscurus, non multo post illo elevalus galionis Aedilburga esset rapienda de mundo, appa-
de loco, in meridianam monasterii partem, hoc est, ruit visio miranda cuidam de sororibus, cui nomen
ad occidentem oratorii secessit, ibique aliquandiu erat Torclgyd, quaj multis jam annis in eodem mo-
remoratus el ea loca operiens, sic videnlibus ctinctis nasterio commorata, et ipsa semper in otnoi humili-
ad creli se alta subduxit; ut nulli esset dubium, quin tate ac sinceritaie Deo servire satagebat, et adjulrix
ipsa lux quaj auimas famularuraChristi esset ductura disciplinaeregularis eidera matri exislere, minores do-
vel susceptura in caelis, etiam corporibus enrum lo- cendo vel castigando curabat. Cujus ut virlus juxla
cum in quo requielura, et diem resurreclionis essent Apostolumininfirmitateperficeretur.taciaest repente
exspectalura, monstraret. Cujus radius lucis lantus gravissimo corporis morbo, et per annos novem pia
exslitit [Al. erat], ut quidam de fratribus senior Redempioris nostri provisione mulium faiigala : vi-
qui [AL add. in] ipsa hora in oratorio eorum cum D delicet ut quicquid in ea vitii sordidantis ioter virtu-
alio juniore positus fuerat, referret mane, quod [4/., tes per ignorantiam vel incuriam resedisset, tolum
quod manej iugressi per rimas ostiorum vel fene- hoc caroinus diutinae tribulationis excoqueret. Haec
strarura radii lucis, omnem diurni luminis videren- ergo [AL, aulem] quadam nocte incipiente crepuscu-
tur superare fulgorem. lo, egressa de cubiculo quo manebat, vidit inani-
CAPUT VIII. feste quasi corpus hominis, quod esset sole clarius,
in sublime ferri, elatum vidclicet
Ut in eodem monaslerio puerulut moriens, virginem sindone involutum solebant. Cumque
quw seerat teculura, clamaverit [Al., vocaverit]; de domo in qtia sorores pausare
ulque alia de corpore egressura, jam particutam diligentius intueretur quo trahente levaretur sursum
fulurw lucis aspexerit. haec quam contemplabatur species corporis gloriosi,
[ DCLXXVIJ Eratin eodem monaslerio puer trium vidit quod quasi funibus auro clarioribus in superna
circiter, non amplius, annorum, Aesica nomine, qui tolleretur, donec ccelis patentibus inlroducta, am-
propter infantilem adhuc ajlalem in virginum Deo plius ab illa videri non poluit. Nec dubium remansit
dedicatarum solebat cella nutriri, ibique medicari. cogitanli de visione, quin aliquis de illa congregatio-
Hic prxfata pesiilentia lactus, ubi ad extrema per- ne citius esset moriturus, cujus anima per bona quae
487 BEDiE VENERABIUS PRESBYTERI OPERUM PARSIV. — HISTORICA. 1S8
feejsset opera, qnasi per funes aureos levanda esset J t monaslerio strenuissime, in observantia disciplinra
ad cielos: auod revera iu contigit. Nara non muliis regnlaris, et in earum quae ad communes usus per-
interpositis dJefetis,Deo dUecta raater congregalio- linent rerum providenlia prrefuit. Cui cum propter
nis ipsius, ergastulo carnis edocla est; cujus lalera angustiam loci in quo raooasterium construclnm est,
faisse eonstat vitam, ut nemo qui eam noverit, dti- placuisset ut ossa famulortim faraularumque Christi
bitare debeat quin ei exeunti de bac vita caelestis quae ibidetn fuerant tumulata, tollerentnr, ettransfer-
patriae patuerit iogressus. renlur omnia in ecclesiam beatae Dei Genilricis, uno-
conderentur in loco : quoties ibi claritas lu-
In eodem quoque monasterio quaedam erat femina que
minis cajlestis, quanta srupe fragrantia mirandi ap-
sanctimonialis.et ad sajculiliujusdignitatem nobiliset
odoris, quae alia sint signa oslensa, in ipso
in amore futuri saeeuti nobilior : quae ita multis jam paruerit libro de quo baec excerpsimus, quisque legerit, inve-
annis orani corporis fuerat offieTo destituta, m ne
niet.
unum quidem movere ipsa membrum valeret. Hrec Sane nullalenus praetereundum arbilror miraculum
tfbi corpus abbatiss» venerabilis in ecclesiam deta.
sanitatis, quod ad ipsuro cymiierium Deo dicatac cnn-
tum, donec sepulhirre darelur, cognovit, postutavit factum ittem libellus refert. Erai quippe
se illo aiferri, et in modum orantium ad iliud adcti- i gregationis
in proximo comes quidam , cujus uxor ingruente
nari. Quod dum (ierel, quasi viventein adlocuta, ro-
ocuiis caligine subita, laulum per dies eadera ino-
gavit, ut apud inisericordiam pii conditoris impetra- leslia crebrescente gravata est, nt ne minimam qui-
ret se a tantis tamque ditttinis eruciatibus absolvi.
dera lucis alicujus posset partictilam videre. Cui dum
Ncc multo tardius exaudila est : nam posf dtes duo-
aliquandiu crecitatis hujus nocte clausa maneret, re-
decira, et ipsa educla ex carne, lemporales adllietio- venit in mentem, quia si ad monasterium [Al.
nes [A/., temporaJem adfiictionem] aeterna mercede pente
add. esset] dclata virgintim sanctimoniatium, ad re-
mutavit.
liquias sanctorum peteret, perditam posset recipere
Cum vero prsefata Christi farjiula Torclgyd tres [AL, accipere] lucem. Nec distulit quin continuo,
adhuc annos post obitum dominaj in hac vita lene- quod mente cmiceperat, expleret. Perducta namqite
relur, in tautum ea quam prajdiximus iufiimiiato a puellis suis ad [AL, in] monasterium, quia in
decocta est, ut vix ossibus hrereret, et ad ullimom, proximo erat, ubi lidem suaj sanalionis inlegram sa
cum lempus jam resolutionis ejus instaret, non so- habere professa esl, introducta esl ad [AL, in] cy-
lum membrorum caeterorum, sed et linguae molu iiiileriuin : et cura ibidem diulius flexis genibus ora-
caruit. Quod dum tribus diebus el lolidem noctibus ret, nibilo lardius meruit exattdiri. INam ex-urgens
" ab oratione, priusquam exiret de loco, pelilrc lucis
ageretur, subito visione spiritali recreata, os et
oculos aperuit; aspectansque [4/., aspiciensque] in gratiam recepil : et qure faraularura raauibus adtlti-
caelum, sic ad eam quam intuebatur visionem, cce- cta fueral, ipsa libero pedum incessu domura lacla
pit Joqui: < Gratus raihi est multum adventus iutis, feversa est; quasi ad hoc solummodo lucem atnilte-
et bene venisti. t Et hoc dicto, parumper reticuit rel leraporalem, ut quanta sanctos Cbristi lux in
quasi responsum ejtis queravidebal,etcui loquebatur, caetis, quae gralia virtulis possideret, sua sanatinne
exspectans. Rursunique quasi leviter iiidignala sub- demonstraret.
junxit: < Nequaquam hoc lseta ferre queo. > Rur- CAPUT XI.
sumque roodicum silens, terlio dixit : < Si nullatenus Ut rex ejutdem provinciw Sebbi, in monachica vitatn
hodie fieri polest, obsecro ne sii longum spatium conversatione finierit.
in nofidio[Al. medio et]. > Dixit; el sicut anlea, pa- Eo tempore [DC.XCIV] praeerat regno Orienlalium
rum silens, ita sermonem conclusit: < Si oranimo- Saxonuro, ut idem etiam libellus docet, vir multum
dis ila definilum est, neque hanc senlentiam licet Deo devotus, nontine Sebbi, cujus a supra memini-
imraulari, obsecro ne amplius quam hrec solummodo mus. Erat enim religiosis actibus, crebris precibus,
proxiroa nox intersit. > Quibus dictis, interrogata a ™ piis eleemosyuaruin fructibus plurimum inteiitus;
ciicumsedentibus , cum quo loqueretur: < Cum ca- vitam privalam et monachicam cunctis regni divitiis
rissima, inquit, mea matre Aedilberge. > Ex quo in- et honoribus prreferens, quain et olim jam, si non
tellexere quod ipsa ei lempus sua; transmigrationis obstinatus conjugis auimtis divortium negaret, re-
in proximura nunciare venissei. Nam et ita ut roga- licto regno subiisset. Unde [Al.add. el] multis visum
bat, transacta una die ac nocte, soluta carnis simul et [AL, ul] saepe diclura est, qiiia talis animi viritm,
el inlirtiiitaiis vinculis, ad aelernaj gaudia salutis in- episcopuro magis quam regem ordinari decerft.
travit. Cumque aniios triginta in regno miles regni [At. om.
CAPUT X. regni] crelesiis exegisset, correptus esi corporis in-
Ut ad cymilerium ejusdem monaslerii orans cwca firraitate permaxima, qua et morluus est: aminonuil-
lumen [Al , lucem] receperit. que conjugem, ut vel tunc divino se serviiio pariter
Successit autero Aedilburgi iu officio abbatissae manciparent, cum amplius pariter mundum araplecti,
devota Deo faroula, nomine Hildilid, multisque an- vel potius raundo servire non possent. Quod dum
nis, id est, usque ad ultimam senectutem eitjem aegte impetraret ab ea, venit ad antistilem Lundonia;
' Sufra. Vide m, 50.
m SECT. III. - HISTORIA ECCLESIASTICA. 190
eivitatii, vocabuto * Uaklheri, qui Erconualdo suo Aejusdem ac monacbi [4/., monacho] Sigbardo, quj
cesserat; et per ejus benedictioneun, habitum reli- post illum cum fraire Suefredo regnavit, et turba
giottis quera diu desiderabat [AL, desiderarat], acce. hoiiiinum non modiea, inveotum est sarcofagura iJlud
pit. Atlulit autem eidem et sunimaiij pecuniac noti coDgriiseJringitiidinis ad mensuram corporis, adeo u{
parvam, pauperibos erogandam, nil [AL, nihil] om- a parte capiiis eliam cervica) posset interponi;'a
nimodis sibi reservans; sed pauper spiritu roagU parie vero pedum, mensura quatuor digitorum in
propter regnum caelorum manere desiderang. sareofago eorpus excederet. Condilus est aulem in
Qui ctttn ingravescente praefala ajgritudine, diera eoeJesia beati b doctoris geiniuin, cujus «doctus njo-
sibi mortis imminere sensisset, limere coepit homd nitis cajlestia «perare ditjicerat.
animi regalis, ne ad mortem veniens tanto adfeclui CAPUT XII.
dolore, aliquid indignum sute personae, vel ore pro. Ut episcopatum OccidenlaliumSaxonum pro Leulherio
ferret vel aliorum aaotu gereret membrorum. Undu Haeddi, episcopatuni Hrofensis Ecctesiw pro Pulla
aceito ad se prsefato urbis Lundonire in qua tune ips-s Cukhelm, et pro ipto Gefmund dcceperit: el qui
tune Nordanhymbrorum fqerint episcopi.
manebat, episcopo, rogavit ue plnres eo morienU
quaro ipse episeopus et duo sui ministri adessent. c Quartus Occidt»ntaliumSaxonum antiste» Lettthe-
Quod dum [4/., curo] episcopus Jibeniissime se faclu. B rius fuit. Sit|uidera primus Birinus, secttndus Agil-
rum promilteret, non multo post idem vir Dei, dura berctus, ifiriios exstnil Uini. Cumque mortuus esset
membra sOpori dedisset, vidit visionem eonsoiato- Coiovalcb, quo regnante idem Leulherius episeopus
riam, quae omnera ei anxietatem raemoratse solicitu- factus est, acceperunt d subreguli regnum gentis, ct
dinis auferret, insnper et qua die esset bane vitam divisum inier se tenuerunt annis circiter decem :
terminaturus, oslenderet. Vidit enim, ut post ipse ipsisque regnaniibus defu ictus est ille, et episcopatu
referebat, tres ad se venisse viros claro indtitos ha- functus est Haeddi pro eo : coosecratus [A/. add. esi]
biiu; quorum unus residens ante lectulum ejus, slaiv a Theodoro in civilale Lundouia. Cujus episeopalus
tibus his qui seeum advenerant [AL, advenerunt] tempore devictis atque araoiis subregulis, Caeduaiia
comitibus, et interrogantibus de siatu ejus amm sttscepit imperium : et cuni duobus aimis hoc (e-
laiiguentem visitara venerant [4/., venerunt], dixit nuisset, tandem superni regni amore compuncttis re-
quod anima ejus, et sine ullo dolore , et eum niagno liquit, eodem adhuc prsesule Ecclesiam gubernante;
lucis splendore esset egressura de corpore :#ed et ac Rotiiam abieos, ibi vitam finivit, ut in sequentibus
tertigtn exinde dien quo esset moriturits insimiavit. Jatius dicendum est.
Quod ita utrumque ut ex visione didicil completum pu Anno autem Dominieaj inearnationis sexcenlesimo
est. Nam die dehine tertio complela bora nona, su- septuagesimo " sexlo, cum Aedilred rex Mercioruni,
bito quasi feviter obdormiens, sine ullo sensu doloris addueto maligno exercitu, Cantiam vastaret, et ec-
emisit spiritum. clesias ac monasteria sine respeetu pietalis [4/., arao-
Cujus corpori wroulando praeparaverant sarcofa- ris] vel divini timoris fcedaret, civitatein quoque
gum lapideum : sed cum buic corpus iraponere coj- Hrosi, in qua erat Puita episcopus,quamvis eo tera-
pissent, invenerunt hoc mensura palmi longius esse pore absens, communi clade absumpsit. Quod ille tibi
sarcofago. Dolantes ergo lapidein in quantum vale- eomperit, eccl*«iam videlicet suam rebus ablatis otn-
bant, addiderufit longitutlini sarcofagi quasi duorum nibus depopulatam, dtveitit ad Sexuulfum Mercio-
mensuram digitorum. Sed nec sic qiiidem corpus ca- rum antistitem, et accepta ab eo possessione eeclc-
piebat. Unde facla difficultatc luniulandi, cogitabant siru cujusdam et agjjlli noo grandis, ibidem in pace
aut aliud [AL, aliuinj qurerere tecutura, aul ipsum vjtam JJjiiyit, iiij oiunino de restaurando episcopaiu
corpus, si possent, in genibus infleetendo breviare, suo agens : quia sietit supra diximus, magis in cc-
donec ipso loculo caperelur. Sed mira res, et non clesiastieis quam in munttsuis rebus erat industrius;
nisi crelkus facta, ne aliquid horura fieri deberei, sed in illa so-lumecclesia Deo serviens, tibicumqoe
prohibuit. Nam subilo adstanle episcopo, el filio regis rogabatur, ad docenda Ecclesire [AL, ecclesiastica]
- o Ualdheri. Annus obiius Earconualdi incertus, an. 674., su.ccessit jn provinciae adminislratione uxnr
clarum tamen est fujsse anle regem Saebbae Reces- Sexburga per unum annum, nec nessit imperio, ut
sum, tempore scilieet Ualdheri, qui successigse vide- W, Malrn, ai|, jjisi vittt Aeslituenle; M. Westm. vero
tnr an. 694, licct Savilius in Fastis ponat an. 697, scribii, I»4ignanlibm regni magmtibut et noleniibus
etiam poslquam fixisseiRecessuin Saebbae an. 694, sub sexu feraineo mi)iJaf<J,a reguo etpulsam. Atque
quod impossibile est, Earcojjuatdi corpus frostra re- huic quidem notioni favet regni in subregulos distri-
nitentibus Berecingo et Cherteseia, in ecclesia sua butio. Nojandum tanien quod eodeni tempore quo
S. Pauli sepulium, leliqmae ejus in scriniiira elevaiaj, i)li regnasse perhibeulur, regum noraina Aescuini et
et culttii solemniter posiiaj au. 1J48, M- WEST,Ear- Kcntuini annales ad Caeduallain jinplenl, dum nul-
conualdi dies obitus in Marjyrologio consiguatur iius e subregiilis jiieniio facta est. Alia autem Occ.
ad 50 Aprilis, translationisad 1-4Novembris. Sax. regina fuit regis Earcoubercti uxor ni, &
b Doctorit gentium. SepuJcrura regis Sebbae ibi iv, 19.
visum fuisse iradiiur usque ad maguam ecclesiaecoji- e Sexio. Fefellit hic Baronium Edjtio Opp. Bedru
jTagralioiieai an. 1666. Coloniensis, qni loco Sexti Septinium legit, conira,
c Cunr/us.Tempora epp, Occ.Sax. usque ad Leuthe- juss. el Editiones meliores. Causam iuvasionis red-
rium an. 670, vide m, 7. llli successit hic Haedtli dunt scriptores insolentem quandaro Hloiarii regis
an. 676. Cantiae responsionem; qua autein de re fuerit uon
d Subreguti. Coinvalch sine prole exslincto circa . traditur.
•191 BED^ VENERABILIS PRESBVTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA.' !98
carmina divertens. Pro quo Theodorus in civitate A\.c et si propier d inimicitias memorati regis in patria
Hrofi Cuichelmum consecravit episcopum. Sed illo [4/., patriam] sive parocbia sua recipi non potuit,
post non multura temporis, prae inopia rerum, ab non tamen ab evangelizandi poluit ministerio cohi-
episcopatu decedeqte, atque ad alia loca secedente, beri: siquidem.divertens ad provinciam Australium
Gebmundum pro eo subslituit antistitem. Saxonura, quae post Cantuarios ad austrum et ad
Anno dorainicaeincarnationis sexcentesimo septua- occidentem usque ad Occidentales Saxones pertingit,
gesimoaoctavo, qui est annus imperii regisEcgfridioc- habens terram familiarum seplem millium, et eo
tavus, apparuit mense Augusto stella qure dicitur co- adhuc lempore paganis cullibus serviebat; buic ver-
mela; et tribus mensibus permanens, matulinis horis bum fidei et lavacrum salutis ministrabat [DCLXXVIU].
oriebatur, excelsam radianlis Qaramajquasi coluranam Erat autem rex gentis ipsius [AL, illius] Aedilualcb,
prseferens. Quo etiam anno orla inter ipsum regem non mullo anle baptizatus in provincia Merciorum,
Ecgfridum, et reverenlissimum antistitetn Uilfridum prrusente ac suggerente rege Uulfehre, a quo eliam
dissensione, pulsus est idem antisles a sede sui epi- egressus de fonle, loco filii susceplus est: in cujus
scopatus, et duo in locum ejus subslituti episcopi, signum adopiionis, duas itli provincias donavit, Ve-
qui Nordanhymbrorum.genli praeessenl: Bosa vide- ctam videlicet insulam, et ° Meanvarorum provin-
licel, qui Deirorum, et Enia, qui Berniciorum pro- *«*ciam in gente Occidenlalium Saxonum. Itaque epi-
vinciam gubernaret: hic in civilate Eburaci, ille in scopus, concedente, irao multum gaudenle rege,
Hagustaldensi, sive in Lindisfarnensi Ecclesia cathe- primos provinciae duces ac milites sacrosancto fonte
dram habens episcopalem, ambo de monacborum abluebat, verura presbyleri Eappa, et Padda, et
collegio in episcopatus gradum adsciti. Cum quibus Burgbelm, et Oiddi [AL, Burghelin, Oiddia], caete-
et Eadhaed in provincia Lindisfarorura, quam nu- rara plebem, vel tunc, vel tempore sequente bapti-
perrime rex Ecgfrid, superato in bello et (ogato zabant. Porro regina noraine Eabae [AL, Eabae] in
Uulfhere, oblimierat, ordinatur episcopus. Et hunc sua, id est, Huicciorum provincia, fueral baptizala.
primum eadera provincia proprium accepil prrusu- Erat autem filia Eanfridi, fralris Eanheri, qui ambo
lem, secundttra Aediluini, tertium Eadgarum, quar- cum suo populo Cliristiani fuere. Cajlerum tota pro-
tum Cyniberctura, quem in praesenti habet. Habebat vincia Auslralium Saxonum divini nominis et fidei
enim anle Eadbaedura, antistitem Sexuulfum, qui erat ignara.
etiam Merciorum el Mediterraneorum Anglorum Er«jt autem ibi inonachus quidam de natione Scot-
simul episcopus fuit: unde et expulsus de Lindissi, lorum, vocabulo Dicul, liabens monasteriolum [AL,
in illarum provinciarum regimine permansil. Ordi- monaslerium] permodicum in loco qui vocatur f Bo-
nati sunt autem b Eadhaed, Bosa, et Eala Eboraci sanhamm, silvis et inari circumdatum, et in eo fra-
ab archiepiscopo Theotloro : qui etiam posl tres ab- tres quinque sive sex, in humili et paupere vita
scessionis Uilfridi annos, liorum nuraero duos addi- Domino famulantes. Sed provincialium nuilus eo-
dil anlistites [DCLXXXI], Tunberctum ad Ecclesiara rum vel vitara aemulari, vel prajdicationero curabat
Hagustaldensem, remanente Eata ad Lindisfarnen- audire.
sem, et Trumvini ad provinciain Pictorum, quae tunc Evangelizans aulem genli episcopus Uilfrid, non
temporis Anglorum erat iraperio subjecta. Eadbae- solum eam ab aerumna perpetuae daranationis, verum
dum de Lindissi reversum, eo quod Aedilred pro- et a clade infanda [AL, nefanda] temporalis interi-
viiiciam recepisset, Hrypensi Ecclesiaj praefecit. lus eripuit. Siquidem tribus annis ante adventum
CAPUTXlll. ejus in provinciam, nulla illis in locis pluvia ceci-
Ut Uitfrid episcopus provinciam Autlralium SttXfinum derai, unde et fames acerbissima plebem] invadens
ad Chrislum converlerit. impia nece proslravit. Denique ferunt [AL, fertur]
Pulsus est aulem|ab episcopalu suo Uilfrid.et multa quia saepe quadraginta simul aut quinquaginta homi-
diu loca pervagatus, Roraam adiit, Brittauiain rediii; nes inedia macerati procederent ad praecipiliura ali-
* Octavo. Antiquus scribendi modus lectores minus D 9 Meanvarorum. Permanet adhuc hiijns
provinciaj
exercilatus in errorem induxit, ut septimum nonum - memoria in coinitatu Hantensi, centuriis Means-
queb pro oclavo legerint. brough, Eastmean, Weslmean, et Mansbridge.
Eadliaed. Hic cum reliquis episcopis Lindisfaro- f Bosenltam el Selaeseu. Ex his inonasteriis qure
riim proprie dictis, sedem habuit in Sidnacestria adhuc situm suiiin et iioinen retinent, surrexit Cis-
prope Gainsbrough, per novem successiones usque sancaestir, hodie Chichester, cum sedes episcopales
ad Brihlredum. De Eadhaedo vide supra m, 28. ab ignobitibus et incommodioribus tocis ad urbes
c El si propler, etc. In Ed.: Quw tamen illo ab- transferrentur. Ecclesia paulo post condita a Ra-
eunle propter acerbamhoslium oppressionem proprium dtilpbo episcopo, et postsubitam conflagrationem ab
episcopum habere nequiverit. eodera recondita cura auxilio et munificentia Henrici
d Inimicitias. Harum causa assignalur praejudiciis primi regis, pulchram spectamibus faciem exhibet.
ab Ermenhurga contra Uilfridum conceptis. Aedil- Nomen loci a Cissa Aellae filio qui priraus ibi
tbryde prima Ecgfridi regis uxore quae Uilfrido pa- Saxonura regnum fundavit, regulis eiymologicis
trocinium praebuil in monasierium secedente, Er- non male convenii, sed si verura est quod anli-
nieiiburga qure in tboro regis successit summum quarii volunl, Brittones ibi positatn lialiuis.sesuara
Imiic illi favorein in odium ct invidiaui verlit. Hoc Caersei, actura erit de Cissa, altiorque apparebil Ci-
cerie volunt ejus historiaj scriplores an recle vidoi cestrire origo.
append. n. 18.
195 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. 194
quod sive ripam maris, et junctis misere manibus, A dona speciatiter [AL, spiritualiter] osiensa fuisse
pariter omnes aut ruina perituri, aut fluctibus ab-J f perhibentur [AL, perhihent]; utpote ubi nuper
sorbendi decidereni. Verum ipso die, quo baptisma "£ l' expulsa diaboli tyrannide Christus jam regnare coe-
fidei gens suscepit illa [Al. add. illo], descendit perat: e quibus unum quod mibi reverentissimus
'
pluvia serena sed [A/., ef| cepiosa, relloruit terra,' [AL, reverendissimus ac retigiosissimus] antistes
rediit [AL,rediilque] viridantibus arvis annus laetuset Acca srepius referre, el a (idelissimis ejusdem mona-
frugifer. Sicque abjecta prisca superstitione, exstif- sterii fratribus sibi relalum asserere solebat, memoriae
ftata idolatria, cor oninium et caro omnium exulta- mandare comraodum duximus.Eodem ferme lempore
verunl in Deum vivum : inlelligenles, eum qui verus quo ipsa provincia nomen Christi susceperat, mullas
est Deus, et interioribus se bonis, et exterioribus Briltaniaj provincias morlalitas sreva corripiebat, quae
caelesti gratia ditasse. Nam et antistes cum venisset cum praefatum quoque monasterium, cui tunc regcndo
in provinciaro, tantamque ibi famis poenaro videret, religiosissimus Christi sacerdos, vocabulo Eappa,
docuit eos piscando victum quaerere. Namque mare praefuit, nutu divinae dispensationis attingerel; mul-
el flurainaeorum piscibus abundabant; sed piscandi tique sive de his qui cum antistite illo venerant, sive
peritia genti nulla nisi ad anguillas tantum ineral. de rliis qui de eadem provincia Saxonum nuper ad
Coilectis ergo undecumque relibus anguillaribus, B I fidero fuerant vocati, passim de hac vita raperentur;
homines antistitis miserunt in mare, et divina se visum est fratribus triduanum jejunium agere, el di-
juvame gratia mox cepere pisces diversi generis vlnam suppliciterfA/., jugiter] obsecrare clementiam,
treeentos : quibus trifariam divisis, centum paupe- ul miserrfordiam sibi dignaretur impendere, et
ribus dederunt, centura his a quibus retia accepe- [Al. om. ei] sive periclitantes hoc morbo a praesenti
rant, centum in suos usus habebant. Quo beneflcio morte liberaret, seu raptos e mundo a perpeiua animae
muttum anlisles cor omnium in suum convertit amo- damnalione servaret.
rem, et libentius eo praedicante crelestia sperare Erat tunc temporis in eodem monasterio puerulus
cceperunt, cujus ministerio lemporalia bona sump- [AL, parvultis] quidam de natione Saxonum, nuper
serunt. vocalus ad fidem, qui eadem taclus inlirraitate, non
Quo tempore rex Aedilualch donavit reverentis- pauco tempore recubans in lectulo jacebat. Cum ergo
simo antistiti Uilfrido terram ocloginta septem fa- secunJa memorali jejunii ac supplicationum dies
miliarum, ubi suos homines qui exules vagabantur, ageretur, conligit forte ipsum puerum, hora ferma
recipere posset, vocabulo Selaeseu [4/., Heleseu], secunda diei, in loco in qtto aegerjacebat, solum in-
quod dicitur Latine Insula vituli marini. Est enim1r. veniri: cui divina dispositione [4/., dispensatione]
locus ille undique niari circumdatus prreter ab occi- subito beatissimi
apostolorum principes dignati sunt
denle, unde habet ingressum araplitudinis quasi ja- Erat enim puer mullum simplicis acman»
apparere.
ctus fundae: qualis locus a Latinis peninsula, a Graecis1 sueti
animi, sinceraque devolione sacramenta fidei
. solet chersonesos vocari. Hunc ergo locum cum ac-
qure susceperat servans. Salutanles ergoillum verbis
cepisset episcopus Uilfrid, fundavit ibi monasterium, ' piissimis apostoli dicebant: < Noli timere, fili, mor-
ac regulari vita instituit, maxime ex his quos secum1 tem sollicitus es: nos enim te hodierna die ad
pro qua
adduxerat fratribus : quod usque liodie successores' cajlestia sumus
regna perducturi. Sed primum ex-
ejus tenere noscuntur. Nara ipse illis in*partibus an- spectare habes donec missse celebrentur, ac viatico
nos quinque, id est, usque ad mortein Ecgfridi regis,• doiniiiici ac sanguinis accepto, sic infirmi-
corporis
merito omnibus honorabilis, officium episcopatus5 tate simui el morte absolulus
,ad aeterna in caelis
et verbo exercebat et opere. Et quoniam illi rex cum1 subleveris. Clama ergo ad te- presbyterum
gaudia
praefata \AL, praefati] loci possessione, omnes qui1 el dicito illi quia Domintis exaudivit preces
Eappan,
[Al. quae] ibidem erant, facultates cum agris et ho- vesiras, et devotionem ac jejunia propiiius aspexit:
minibus donavit, onines fide Christi institutos, unda1
neque aliquis de hoc monasierio, sive [41. add. de]
baplismatis abluil; inter quos, servos et ancillas3 n ei hac clade ultra mori-
ducentos quinquaginta : quos omnes ut [4/., non1 adjacentibus possessiunculis
turus est; sed omnes qui alicubi de vestris hac ajgri»
solum] bapiizando a servitute daemonica salvavit,' tudine .ls.borant, resurrecturi a languore, prislina
[Al. add. sed] etiam liberlale donando bumanae jugo5
sunt sospitate [4/., pristinaj sospiiali] recuperandi,
serviiuiis absolvit.
a CAPUT XIV. prster te solum qui hodierna es die liberandus a
Ut intercessioneOsualdi regis, pestifera mortalilas morte, et ad visionem Domini Christi cui fideliter
sil sublata. servisti, perducendus in caelum: quod divina vobis
In quo tunc monasterio nonnulla caelestis graliae e misericordia per intercessionem religiosi ac Deo
a CAPOT xiv. Magnahic est differenlia mss. in nume." capul ipsum U omittunt, prout ab hoc vel illo veteri
randis capiiulis. Nec hic litulus nec proxirae sequenss Codice transcripti fuerint. Sed cum argumenta et
est in indice capitulorum Codicis Mori, etiamsi ca-t- dispositio capitum bene conveniant subjecio in vulga-
put 14 sit in ipso Codice, quod et de Codice Cotlo-- ribus rass., unusque e veleribus rass. foliumdeesse
niano 11 nolandum esi, sed in Codice Cotloniano I fatealur, et recepli ordinis muiatio confusioriem ali-
deesl hoc capul 14 de Osualdo.ei notatur ininarginee quam lecloribus pariat, ego in anliquorum Codicum
manu valde antiqua : Hic deesl folium. Exinde eliamn dissonantia vulgatem dispositionem secutus sum,
sequiores mss. vel argumeuta capitum 14 et 15, vel
195 BEDiE VENERAB1LI8 PRESBYTEftl 0PERUM PARS IV. —MTORICA. m
dilecti regis Osuatdi, qui quondam geuli Nordanhym- A •Vipsuuntempore illo ex eodem est monasteTie roptt»
brorum cl regni temporalis auclorilate et Cbristianae de rauiido; ex qua nimirum visione iwilti qui Naee
pietatis quse ad regnum perenne ducit devotione su- audire potuerunt, ad exorandam in adversis iwnam
blimiler praefuit, conferre dignata est. Hac etenim die clemeniiam , et ad salutaria jejiwiorum remedia
idem rex ab infidelibus in bello corpotaliter exslin- subeiuda sunt roirabiliter accensi: ela ex eo tem-
ctus,mox ad sempiterna aniraarura gaudia adsumptus pore non solum in eodem monasterio, sed el in ple-
in crulumet eleciorum est socialus agminihus. Quae- risque locis aliis, ecepit annuatim ejusdem regis ac
rant in suis codicibus in quibus deluociorum est ad- mililis Christi natalitius dies missarum celebralione
nolata depositio, et invenient illum bac, ut diximus, venerari.
die raptum esse de sacculo. Celebrent ergo n__lssas b CAPUT XV.
percuncta nionasterii oratoria liujus, sive pro [AL, <V*Cnedualla rex, inlerfeeto rege GeuissorirmAedi-
per] gratiarum actione [AL, actionem] exauditae suae lualch, provinciam itiam iwna twde ue tlepoptUa-
deprecationis, sive etiam in meraoriam prsefati regis tione atlriverit.
Osualdi, qui quondam ipsorum genti praeerat.Idcoque Interea superveniens eum eMrcitu Caechtaffla,
pro eis quasi pro suae geulis advenis supplex orabat juvenis strenuissimus c de regio genere Gettissonim,
ad Dorainum: et cunclis convenienlibus ad ecciesiam B cum exularet a palria sua, interfecit regem Aedi-
fratribus coromunicent omnes sacriliciis caelestibus, lualcb, ac proviimam illara sreva caede ae depopula-
et ila soluto jejunio corpus quoque suis reficiant aii- tione atlrivit foci.xxxv]; sed m*x expulsus est a
Bientis. > * d ducibus regis, Berclhuno et •>Andhuno, qui oVin-
Quru cum omnia vocato ad se presbytero puer ceps regnum provinciai lenuerutvi: quoram priof,
verba narrasset, interrogavit eura sollicitus quales poslea ab eodem Caedualla, cum esset rex Geuisso-
essent habitu vel specie viri qui sibi apparuissent. rum, oeeisus esl, et pravincia graviore [AJ, add. eul)
Respondit: < Praeclari omnino habitus et vullus servitio subaela [DCLXXXVI]. Sodet ini tjui [AL, isqni}
erant, laetissimiac pulcherrimi, quales nunquam ante posl Caeduallam regoavit, simiH prtymciam THam
videram, neque aliquos bominura tanti decoris ac adfliclione plurimo annorura lempore mancifavrt.
venuslatis esse posse credebam. Unus quidera atton- Quare tactum est ut teto iilo lempore episenpnm
sus erat ut clericus, alius barbam habebat prolixam: preprium habere nequiret [Al., neqwverto]; sed
dicebanlque quod unus eorum Petrtis, alius vocaretur revoeato denium Uilfrido primo suo antislitfl, ipsi
Paulus : et ipsi essent ministri Domini et Satvatorisi episeopo Genissonum, id est, Oecidentalium Saxo-
nostri Jesu Christi, ad tuitionem nostri nionasleriii nuia tjtti essent * in Ventaciviiate, sobjacerent.
rnissi ab ipso de crelis. > Credidit ergo verbis pueri'' ° s CAPUT XVf.
presbyter, ac slalim egressus requisivit [AL, qure- Ut fecta insttia Christianos incolat susceperit, tujus
'
sivit] in annali suo , et invenit eadem ipsa die regii duo pueri sialim post deceptum baplitma tint
Osualdum regem fuisse perempCum: vocatisque fra- inlerempti.
tribus, parari prandium, missas fieri, atque omnes> Postqsaa» ergo Caedwallaregno potitus est Geuis-
communicare more solito praecepit: simul et infir-- - stwum cepit et insutan»Veetam, qure ea-
[DCLXXXVI],
nirtnti puero, de eodem sacrificiodominicaeoblationis9 tenus [AL, hactenus] erat tota idotalriat dedila; tra-
particulam deferri mandavit. giea [AL,siragica] erede omnes indigenas exterminare,
Quibus ila geslis, non multo post, eadem ipsa die6 ae suae provincire bemines pro h» substitoere con-
puer delttnctus est, suaque morie probavit vera fuissee tendit, vote se obtigans, quamvis neetiun*[A4., non-
rerba quae ab apostolis Chrisli audierat. Sed et hocc dwn],regenetatus, ut ferunt [AL, ut fertur}, m Chri-
ejus verbis testimoniutmperhibuit, quod nemo proeter r sto, quia si cepisset insulam, quarlam partetn ejus,
« Ex eo tempore. Non prorsus immerito docli viri'i f 7ii Ventfl. Ibi tunc temporis fuit Haedda episco-
observantes hoc caput deesse in raultis etiam veteri- pus. D* quo Theodoms in suis Dccretis: < Nolomus,
bus mss., ejnsque scopum in sancti Osualdi cultumn _. iino nobis nott convenit, 'i|wo fralre nostro sanctis-
adeo prone collimare, adsulum igilur Bedaejudiea- *>* simo Haedda stipcrstite, qui Ecclesiam Uentana» tam
ruut. Sed cum caput ipsum sit iu CodicibusMorielit insigniter nobiliiavit, auctoritale suinini ponlificis
Cotton. II, et Cotlonianiis aller folium sibi deessee AgaHionis transrerendo corpus beatissimi Birini Occi-
praedicet, addito quod hujus generis narrationes Becfaj
e detttalium Saxouuo» a-pestoira Villa Doreacaestrenai
non-sint absimiles, noiv operaepretium duxi seve*>m n ubi reconditunt erat, una cura sede in Uenianaar ei-
niiuis hic exercere censuram. Ceilum est muJtara ii vitatem, ctijtis ciiaiu laboreac studio, aposloticoque
populi devotionem ad S. Osualdura directam, .sicut it roandato,ex tuuc pritnoconlirraataest in ipsa civitate
liymiii solemnes in ejus festa couipositi adhuc ic sedes episcopalis digmtatis, Parochiam suara in ali-
lesiaittur. Vide append. n. 19. quo lardere ijiiiiiiiuemlo.> DeCaedualla vide plura iv,
b CAPUTXV. De positione hujtis capitis in antiquts
is 12, et v, 7. Swtn. In Venta. Sic Trev. Cod.*cum
niss. vide nolam ad caput supenus. edit. Anglosaxonica, pro eo quod habent caeteri vul-
0 De Regio genere. Fuit liic Cacdualla Cynbercli li gati oimies, invsnti in eivilaie. CHIVFL.
filius, Ceaddaaneptis, Culhaj sive Cuihuini pronepos,
s, s CAPUIXVI. It> indke capitum Co^iicisMori hic
Ceaulini magni abnepos. Tres enim (ilios habuit Cu- >- esl tilulufr capitis 14, licct in ipso Codice prreponan-
thuinus , Ceaddaro Gaeduallre avura, Cuiham Iure re tur duo superiora capila sub nwmero14, et hoc caput
proavum.et Cynibaldum Osualdi Clilonis avura. de Veeta sil lantum conlinuatio numeri 14. Quod1 et
d Ducibus. Cantio cura veterauo exercitu redeun- l- de Codice iiideu* Coltoniano H nolandum est. Vide
tibus. supra ad>caput 14.
o Andlmno. Floieiitius Aedithunumvocal.
«OT SECT. III. ~ B»T(SHA ECCLESiASTICA. m
gimul et prsedae, Domino daret. Quod M* solvit, at, k prrefatum pelagus intrat; finitoqoe conflicm, in Ocea-
hanc Uilfrido episcopo, qui tunc forle de gente swa num relusi, unde venerant, redeunt.
superveniens aderat, utendam pTo Domino oSerret.
Est atilem mensara ejuscem insulaj, juxta restima- CAPUT XVU.
tionem AngloruuJ, milledticentarumfamtliariM». Unde be synodo facla in campo Haethfelda [Al., Hetfeld],
data est episcopo possessio terrre trecentarum fami- prwsidente arehiepiscopoTheodoro.
liarura. At ipse partera quam accepit, commendavit His temporibus [DCLXXX] •audiens Theodorus fldem
cuidam de clericis suis, cui noroen Berntiini, et erat Ecclesiae Constantinopoli per bajrestm Eulychetis
fitius sowis ejus, dans ilii presbyterum noinine Hid- multum esse lurbatam, et Ecclesias Anglorum qnibns
dila, qui oranibus qui salvari veitent, verbum ac praeerat ab hujusmodi tatbeinmwiwrs perdarare desi-
lavacrara vitaj ministraret. derans, collecto venerabiliuo» sacarclotum doctorum-
UM silentio praetereundum non esse reor, quod ita qm plurimorum coetu, cujus essent ftdei siBguli se-
in fide ca-
primtlias [AL, primitia] eorum qui de eadera insuta «ttjlus inquirebat, omniuinqae unaBimem
credendo salvati sunt, duo regii pueri, frafres vide- tljcfica reperit consensum : et bonc synodaWbusli-
licet Arualdi regis insuiae, speciali sunt Dei gratia teris ad instruelionem meraoriarmfoe sequentitem
coronarti: siquidem imminenlrbus insulae hostibns, B eommendare curavit, quarum tideJicet literarum
roga lapsi sunt de insula, et in proximam Jutorum istud exordiom est:
[Al., Viloram] provinciam transfati: ubi cum deiati < In nomine Domini nostri Jesu Christi Salvatoris,
essent in locum qui vocalur a Arf lapidem, occulendos imperantibus dominis piissimis nostris Ecgfrido rege
$t a faeie regis victoris eredidissent, proditi sunt, Hymbronensium, anno decimo regni ejus, sub dia
»lque oceidi jussi. Quod cum audissei abbas qtiidam quintadeciraa Kalendas Octobres, indicttone octava ;
el presbyter, vecafeutoCyniberci, habens non longe et Aedilredo rege Mercinensium, anno sexto regni
ab inde monasterinm in loco qui vecatur b Hreutford, ejus; et Alduulfo [4/., Aduuifo] rege Estranglorum
id est, Vadnm harundinis, venit ad regem, qui tunc [AL, Estangloruro], anno decimo septirao regni ejus;
eistlem [AL iisdem] in partibtts occultns curabatur a et Hlothario rege Cantuariorum, regni ejus anno se-
VoTwerrbusqure ei inflicta fuerant prrulianti in insura piimo: prresidente Theodoro, gratia Dei archlepi-
Vecta: pestutavitque ab e», ut si neeesse esset pueros scopo Britlaniaj insulaj, et civitatis Doruvernis; una
jnterfici, prius eos Ifeeret fideiChristiaiirfi sacrameir- cum eo sedentibus cajteris episcopis Brittaniae insulae
tis iinbui. Concessit rex, ei ipse jrvslrHctos verbo viris venerabilibus, prajpositis sacrosanctis Evange-
veritatis, ae fon-iesalvatorisfA/'., salutari] aNutos, de J, liis, in loco qui Saxonico vocabulo Haetbfelth [AL,
ingressu regni aeterni certos reddidil.Moxque illi, irr- Hetfeild] nominalur, pariter fraclantes, fidem rectara
stante cirnilice, mortem Itsti swbiere lemporalem per et orthodoxani exposuiraus; sictit Domious imster
quamsead vit»m animaeperpettram nonduMtabant es- Jesus Christus [Al. @m.Christus] incarmrtus tradidit
se transiluros. Hoe ergo ordine, postqtiain omnes Bril- discipulis suis, qui prajsenlialiter viderunt et audic-
taniaruni provinciaj fidemChristi susceperanr, suscepit runt sermones ejus, atque saivctorimtPatrum traditlit
et insula Vecla, in qua tamen ob rerumnain :eternre symbolum, el generaliler omnes saucti et universales
subjectionis, nemo graduro miuisterii ac sedis episco- synodi, et omnis probabilium catholicae Ecelcsire
, pafis ante Danibelem, qui nune Occidentatium Saxo- doclorum chorus. Hos itaque seqtientes nos pie atqne
num [M. add. et Geuissorum] est episcopus, accepil. orthodoxe, juxla divinitus inspiratara docirinam eo-
Sila est autem haec insula contra niedium Anstra- rum professi crediraus cousonariter, et confiteinoir
lium Saxonum et Geuissorum, interposito pclago la- secundum sanctos Palres, proprie et veraciter Pairem
titudinis trium miliium qtiod vocalur c Solvente: in et Filium et Spiriium sanclum f rinitaleni m unrtrtte
quo videlicet pelago hini aestus Oceani qui circum consubstaiitia!em, et unitalera in Trinitate, hoc est,
Brittantam ex infinito Oceano septentrionali erum- unum Deum io Iribus subsisteiUiis vel pefsonis con-
punl, sibimet invicem quolidie corapugnantcs occur- D substantialibus, ajqualis.glorife el heiioris. » El post
rtmf, ultra oslium flummisd Horaelea, qiiod per ter- ntulta hujusmodi quw ad reetw fidei confessionemper-
ras Jiitorum, quaeadfregionem Geuissorurn pertinent, linebani,. kwc quoque sancta syiiodus suis literis addrt
a Ad Lapidem. Inter Uentam et Hanlonam vicultis litani in suis quique proviuciis per Itatiam, Galli;is*,m;
est Sloneham, qui nomine suo hunc locum vindicat. convocaiis episcopis, sulTragiasua ConsiantiiiopohTn,
b Hreutford. Ilodie Redbridge, ponle ibideui Io«o miftemfa defiirerunt. Hoc igitur Theodorus ex paria
vadi conslructo. In Kalendario Dunelm. Wilhelmus AnglicaiifBEccJesir*hoc loeo prajstat. Hoc etiam Uil-
prior de Redeforda meraoriam habuit n Kal. Apriles. fridus ctiiii Romaeesset m causa appeliationis coram
c Solvente. Wormius ia Musajo suo, pag. 4, reli- in synodo, omniiim Brittanicaruin Ecclesiarum no-
quias hujiis nominis observavii in cceta, seu terra mine, ex mera et certa sua scientia praj titit. Vide
saponaria e proraontoriis hujus freti eruta, quae ab v, 20. Aliaj assignantur causre hujus synadi, confir-
Anglis solet erd appellari consuevit. matio fundatioiiis monasterii.MeJesliamsied, et bullie
d Homelea. Vulgo Ramble. papalis de eadem prorauJgaiio, de quibus Uilfridus
e Audiens. Dura synodus generalis sexta Constan- Romam raissus a Uulfheri rege Merciorum , sed de
linopoli sederet contra haeresin Euvtychetiset MOBO- his nihil in fleila, nec quidquam ibi deelaralum prae-
Ibelitarum, Agatho papa unam- Romaj habuTt ad de- ter fidei syrabola. Seil serieoi iHStovii»UiLfewiivkle
«larandam Occidentaris Ecclesire fidem, ei raciropo- siimit positam append. n. 19.
199 BED^E VENERABILISPRESBVTERI OPERUM PARS IV.— HISTORICA. SOfl
[AI., addidit\: < a Suscepimus [4/., suscipimus] san- ifknoverat, quo concedente et possessionem terrte lar-
cias el universales quinque synodos bcatorum et [Al. .giente, ipsum monasleriura fecerat.
om. et] Deo acceptabilium Patrum; id est, qui in Ni- Accepit et prajfatum Johannem abbatem Britta-
caca congregati fuerunt trecentorum [41., trecenti] niam perducendum; quatenus in monasterio suo
decem et oclo, contra Arium impiissimura et ejusdem d cursum canendi annuum [AL, per annum], sicut
dograata; ct in Constantinopolicentum quinquaginta, ad sanclum Petrum Romaeagebatur, edoceret: egit-
coulra vesaniam Macedoniiet Eudoxii et eorum dog- que abba [AL, abbas] Johannes ut jussionem acce-
mala; el in Epheso primo ducenlorutn, contra ne- perai pontificis, et ordinem videlicet, ritumque
quissimum Nestorium et ejusdem dogmata ; et in canendi ac legendi viva voce prajfati monasterii
Chalcedone sexcentorum [A/., duceniorum] el iri- canlores edocendo , et ea qure totius anni circulus
ginla, contra Eutychen [AL, Eutychetem] et Neslo- in celebratioue [AL, celebrationem] dierura festorura
rium, et eorum dogmata ; et iterum in Conslanlino- poscebat, etiam lileris mandando : quae hactenus in
poli, quinto congregati sunt concilio, in tempore Ju- eodem monasterio scrvata, et a raultis jam sititt
sliniani minoris, contra Theodorum [AL, Theodore- circumquaque transcripta. Non solura autem idem
tum], et Theodoreii et Ibre epistolas et eorum dog- Johannes ipsius monasterii fratres docebat, verum
mala conlra Cyrillum. >Et pauto post: < Et synodum " de omnibus pene ejusdem provinciae raonasleriis ad
b
quae facta est in urbe Roma, in lempore Martini audiendum eum, qui canlandi erant periti, conflue-
papaebeatissimi, indictione octava, imperante Con- bant. Sed et ipsum per loca in quibus doceret,
stanlino piissimo anno nono. Suscepimus el glorifi- multi invitare*curabant.
camus Dominum nostrum Jesum, sicut [Al. add. et] Ipse auiem excepto canlandi vel legendi munere',
isti glorificaverunt; nihil addenles vel sublrahentes: et aliud in mandatis ab apostolico papa acceperat,
et anathematizamus corde et ore quos anathemati- ut cujus esset fidei Anglorum Ecclesia, diligenter
aarunl; et quos susceperunt, suscepimus: glorilican- edisceret, Roraamque rediens referret. Nam et syn-
tes Denm Patrem sine iniiio, et Filium ejus unige- odum beali papaj Martini, cenlum quinque episco-
nilum ex Patre generatum ante saccula, et Spiritum porum consensu non mullo ante Romaecelebratam,
sanctum procedentem ex Patre et Filio inenarrabili- contra eos maxime qui unam in Christo operationem
ter, sicut praedicaverunt hi quos memoravimus supra, et voluntatem prsedicabanl, secum veniens attulit;
sancti apostoli, et prophetae, et doclores. Et nos om- alque in praefatoreligiosissimi abbalisBenedicti mo-
nes subscfipsimus [AL, subscribiraus], qui cum Theo- nasterio transcribendam commodavil. Tales namque
doro archiepiscopo fldem catholicam exposuimus. > p eo tempore, fidem Constantinopoliianac Ecclesiae
multum conlurbaverunt; sed Domino donante pro-
CAPUT XVIII.
diti jam tunc et victi sunl. Unde voleus Agalbo
De'Johanne cantatore sedis apostolicw, qui propter papa, sicut in aliis provinciis, ita eliam in Brittania
docendum Britanniam venerit [AI., venerat].
qualis esset stalus Ecclesiae, quarn ab haereiicorum
Intererat huic synodo, pariterque calholicae fidei contagiis caslus , ediscere ; hoc negolium reveren-
c decreta firmabat vir venerabilis Johannes archi- lissimo abbati Johanni Brittnniara destinato
injunxit.
cantator [AL, archicanlor] ecclesiae sancti apostoli Quamobrem collecta pro hoc in Britlania synodo
[.41. om. apostoli] Petri, et abbas monasterii beati quam diximus, invenia est in omnibus fides inviolaia
Martini, qui nuper venerat a Roma per jussionem catholica : datuinque illi exemplar ejus Romam per-
papae Agathonis; duce reventissimo abbate Biscopo ferendum.
[4/., Bisi episcopo], cognomine Benedicto, cujus Verura ille patriam revertens, non multo post-
supra meminimus [Al. om. cuj. sup. mem.J. Cum quam Oceanum transiit, arreptus iiifirmilate, ac
enim idem Benedictus construxissel monasterium defunctus est : corpusque ejus ab amicis
[DCLXXXI]
llrillanire , in honorem bealissimi \AL om. beatissi-
propter araorem sancti Martini cujus monasterio
mi] apostolorum principis , juxla oslium fluminis jjpraeerat, Turonis delatum , atque honorifice sepul-
Uiuri, venit Romatn cum cooperatore ac socio ejus- tum est. Nam et benigno Ecclesiae illius bospitio,
dem operis Ceolfrido, qui posl ipsum ejusdem mo- cum Brittaniam
iret, exceptus est : rogalusque
nasterii abbas fuit, quod el ante sajpius facere con- multum a fralribus, ut Romam revertens, illo itiuere
sueverat, atque honorifice a beatae memorise papa venirel, alque ad eam diverteret Ecclesiam. Denique
Agathone susceptus esl [DCLXXVIII] : peliilque , et ibidem adjtitorcs ititieris et injuncti opcris accepit:
accepit ab eo in munimentum liberlaiis monasteriii qui etsi in ilinere defunctus est, nihilorainus exem-
[Al. om. monasteriij quod fecerat, epistolam privi- plum catholicae fidei Anglorum Roroaro perlatum
legii ex auctorilate apostolica firmalam; juxla quod> est, alque ab apostolico papa omnibusque qui au-
Ecgfridum regem voluisse, ac licentiam dedisse> diere vel legere, gratantissime susceptum.
a Suscepimut. In majorem cautelam suscipiunlur'
omnes synodi generales conira omnes haereses, sicut1 brata est contra eos qui unam in Christo operatio-
moris fuit. Hujusmodi confessionum formas ab epi- nem et voluntatem praedicabant. Vide caput proxime
scopis in suo accessu factas vide Libro Diurno Rora. sequens.o Decrela firmabat. Vide append., n. 17.
a
pont., pag. 26 ad 52. d Cursum canendi. Yide
>Martini. Additttr haec synodus quia direcle cele- append,, n.42,,
5,01 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA 202
CAPUT XIX. A De qua ferunt, quia ex quo monasterium petiit,
UtAediltliryd regina virgo perpetua permanterit, cujut, nunquam lineis, sed solum laneis vestimenlis uti
nec corpus in monumenlocorrumpi potueril. voluerit: raroque in caiidis balneis, praeter immi-
Accepit aulem rex Ecgfrid conjugem nominei nenlibus sollemniis majoribus, verbi gratia Paschae,
Aedillbrydara [DCLX] , filiam Anna regis Orientaliumi Penfecostes, Epiphaniae, lavari voluerit; et tunc
Anglorum , cujus saepius mentionem feciraus, vifii novissima omnium, lotis prius suo suarumque mi-
bene religiosi, ac per omnia menle et opere egregii:: iiistrarum obsequio creteris quae ibi essent famulis
quam et alter ante illum vir babuerat uxorem, prin- [AL, famulabusj ChristL Karo [4/. add., etiam]
ceps videlicet Australium Gyruiorum , vocabuloi prajier majora sollemnia, vel arctiorem necessitatem,
Toridberct. Sed illo post modicum temporis ex quoi plus quam semel per diera manducavit: seraper, si
eam accepit defuncto, data est regi praefato : cujusi non infirmitas gravior prohibuisset, ex tempore
consortio cum duodecihi annis nteretur, perpetua« matutinre synaxeos, usque ad ortum diei, in ecclesia
tamen mansit vifginitatis integritaie gloriosa ; sicutt precibus intenta perstiterit. Sunt etiam qui dicant
mihimet sciscitanti cum hoc an ita esset quibusdamI quia per propheiiae spiriturii, el pestilentiam qua
venisset in dubium, beatae menioriae Uilfrid episco- ipsa esset moritura, praedixeril, et numerum quoque
pus referebat, dicens se testem inlegritalis [AL,, B eorum , qui de stto roonasterio hac [AL, lioc] essent
virginiiatis] ejus esse certissimum : adeo ut Ecgfri- de mundo rapieudi, palam cunctis praesenlibus
dus promiserit se ei terras ac pecunias multas essej intimaverit. Rapta est autem ad Dominum in medio
donaturum , si reginae posset persuadere ejus tttii suorum [DCLXXIX], post annos septem ex qiio abba-
connubio , quia sciebat illam nnllum virorum plus5 tissae gradum susceperat: et aeque ut ipsa jusserat,
illo diligere. Nec diffldendum est nostra etiam aetate; non alibi quam in medio eorum, juxta ordinem
fieri poluisse, quod aevo prrecedente aliquoliess quo transiefat; ligneo in locello sepulta.
factum fideles historiae narrant : donanle unoi Cui successit in ministerium abbatisst» soror ejus
eodemque Domino, qui se nobiscum ttsque in finemi Sexburg [DCXGV], quam habuerat in coujugem Ear-
srjeculimahere pollicetur. Nam etiam signtim divinii conberct rex Cantuariorum. Et cum sedecim annis
miraculi, quo ejusdem feminae sepulta caro cor- esset sepulta, placuit eidem [4/. add. sorori] abba-
rumpi non poluit, indicio est quia [4/., quod] a virii tissaelevari ossa ejus, et in locello novo posita in
coritaclu incqrrupta duraverit. ecclesiam transferri; jussitque quosdam fratribus
Quae multum diu regem postulans ut srjeculicurasi quaerere lapidem, de quo locellum in hoc facere
jelinquere, atque in monaslerio, tantum vero regii- possenl: qui, ascensa navi, ipsa enim regio Elge
Christo servire permitteretur; ubi vix aliqttandoi G undique est aquis ac paludibus circumdata, neque
impetravit, intravil monasierium a Aebbreabbatissre,, lapides majores habet, venerunt ad eivilatulam
quae erat amita regis Ecgfridi, positum in loco quemi [Al., civitatem] quandam desolatam, non procul
b Coludi urbem nominaut, accepto velamine Sancti- inde sitam, qure lingua Anglorum d Grantacaestir vo-
monialis habitus a praefatoantislite Uilfrido [DCLXXI]. catur : et niox invenerunt juxla muros civitatis lo-
Posl anhum vero ipsa facta est abbatissa in regione. cellum de marmore albo pulcherrime factum, oper-
quae vocatur c Elge; ubi constructo monasterio vir-. ctilo quoque similis lapidis aptissime teclum. Unde
ginum Deo devotarum perpluriuro mater virgo , etj inielligentes a Domino suum iter esse prosperatum,
, graiias agentes fetulerunt ad inonasteriura.
exemplis vitaecaelestisesse ccepit et monitis [BCLXXII].

&Aebbw.Fuit Aebba virgo regio Nordanhymbro-. quot c Itujus mansionis originales vide append., n. 20.
rum sanguine prognata, Aedilfridi iilia, Osuiu etl Elge. illa enim Aedilthrydis patria fuit, ibi fra-
Osualdi soror, Ecgfridi amita. Primara habuit nian-. trem habuit Aiduulfura Or. Ang. regem, sororesque
sionem super Deruentam fluvium in vico hodie suo( summa pielaiis fama, de quious vide in, 8. tiistorici
nomine insignito, vulgo Ebchester. Postea Coldin- taroen aliam hic tradunt mutati coenobii occasionem,
gharaiam,quaeBedae Coludi urhs dicitur, transmigra- quod Ecgfridus nempe, Iiberlatis a conjugio cOnces-
vit. Alia fuil ejusdem nomiiiis et monaslerii abba- _ sa; pcenilens, raonasterio Coludano viin inferrecona-
tissaan. 870quaj, naribus tabioqueabscissis.iurorein D tus est. Et longa hic narratur legenda itineris non
Danicum evasii, el reliquas sorores ad suuin exem- magis periculis quain miraculis pleui, ut marilum ef-
ptum induxit. Bedae autem Aebba vixit tempore S. fugerei; de quibus vide Historiam Eliensis Ecciesire
Cudbercti, eique famtliaris fuit, vitle Bedam in Viia Bibiioth. Coiton. Nero A. J5, editam iu Monasiico
S. Cudbercti, cap. 10; obiil an. 684, Jiabelque" me- i, p. .87. In hoc loco Aedilihryde in sanclorum
moriam in MarlyrologioAnglicano tlieAugusti 25. canoiiem noraine S. Audry recipi nieruit, ei
b Cotudi urbem. Hodie vicus iu Mreatisseu Merchia, locuin in Martyrologio Roraano babuit die Junii 23.
Scoiire, ubi probabile est sitam fuisse Ploteraaei Co- DieS trauslalioiiis in Martyrotogio Dnglicano pro feSlo
lanam. Quod autem recentiores a Colideis deducaut, Jiabita est die Octobris 17. De Aedilthryde vide plura
itj plane Bedrein nientem uon vettit. Non enim erant Wil. Malra.de pont. IV, p. 275,295. T. Walsinghani
Colidei sed Cetdei, locisque nomiria dederunt non a in Ric. 1, p. 3o8. Ecclesia Etiensis ab Aedillhryda
cultu quera inibi exercebant, sed a celiis quas inco- constructa an. 675, combusta a paganis an. 870
luerunt. Hunc tocum propter revefeuiiain Dei et Post aliquot .annos qtioitammodo resarcila clericis
S. Cudbercli Eadgarus rex Scotiaj dedil monasterio acuessitad an. 970, Aediluoldus Ep. Uiiiton inoiia-
Dunelm. ad susientaiionem ejusdem monasierii: sed cliis replevit anno eodem; Henricus primus setlem
processu lemporis placuit priori ei Iratribus ibidem • ' episcopalum
d
iustiiuit an. 1108.
ecclesiam erigere , et monaclios ejusdera monaslerii Grantacaestir. ln pejore slatu est hodie Grttnt
locare. Codex ras. Wessinglou, pag. 38. Cliartasali- chester juxta Caniabrigiain.
PATROt. XCV. 7
203 BEDJl VENERABIUS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 204
Cumque corpus sacrae virginis ac sponsae Cklsti A j| seorsum fabrefactus, ad meusuram capitis illius ap-
aperto sepulcro esset prolatura in lucera, ita incor- tissime (iguratus apparuit.
ruptum inventum est ac si eodem die fuisset de- Esl aulera Elge in provincia Orientalium Anglo-
functa, sive bumo condita; sicut et prxfatus antistes rum regio farailiarura circiter sexcentarura, in simi-
Uilfrid, et multi alii qui novere, teslantur. Sed litudinera insulae, vet paludibus, ut diximus, cir-
certiori notitia medicus Cynifrid, qui et morienti' oumdaia, vel aquis : unde et a copia anguiikrum (
illi, et elevaiaede lumitlo adfuit; qui [Al. om. qui] quae in iisdem paludibus capiiuitur, nomen accepit;
rererre erat solitus quod illa inlirmata babuerit ubi monasterium habere desideravitmemorataChri-
lumorem maximum sub maxilla. < Jusseruntque ine, sti famula, quoniam de provincia e.orumdeinOrienta-
inquii, incidere lumorem iUum, ut efflueret noxius liiim Auglorum ipsa, ut praefali suraus, carnis origi-
buinor qui inerat: quod dura facerem, videbatur illa nem daxerat.
gper biduum aliquanto levlus habere; ita ut mulli CAPUT XX,
putarent quia [AL, quod] sanari posset a languore. Hymnus de Illa.
Terlia autem die prioribus adgravata doloribus, et Videtur oppnrtunum huic Ilistorise, etiara hyraiium
rapta cotifestim de mundo, dolorem omnem nc mor- virginitatis inserere, quem ante annos pluriraos iu Iau-
lem perpetua salule ac viia mutavil. Cumque post tot JJ I demacpraeconiuniejusdem reginajac a sponsajChrisli
AL, tam mullos] annos elevanda essent ossa de se- elegiaco melro composuimus, et imitari morera sa-
.pulcro, et exlento desuper papilione, omnis congre- crae Scripturae, cujus Historiaj carmitia plurima in-
galio, hinc fratrum, inde sororura, psallens circum- dita : et haec metro ac versibus constat esse corri-
staret; ipsa autem abbatissa intus cum paucis ossa posita.
elalura et dilutttra [4/., elevatura et delatura] intras- Alma Deus [AL, Dei] Trinitas, quae \Al. qui] saeciila
sel, repente audiviraus abbatissam intus voce clara [cuncta gubernas,
proclamare : Sit gloria nomini Domini. Nec multo Adnue jara coeplis, alma Deus Trinitas.
post clamaverunt me-, intus [AL, undique] rcserato Bella Maro resonet, nos pacis dona canamus :
ostio papilionis : vidique elevatura.de tumulo, et Munera nos Christi, bella Maro resonet.
positum in lectulo corpus sacrre Deo virgiius quasi Caruiina casta niilii, foedrenon raptus Helenrc,
dormientis simile. Sed et discooperto vultus indu- Luxus eril lubricis, carraina casta mihi.
mento, monstraverunt mibi eliam vulnus incisurre Dona superna loquar, miseraj non prrelia Trojae ,
quod feceram, curalum; ita ut mirum in niodum Terra quibus gaudet: dona superna loquar.
pro aperto et hianle vulnere cum quo sepulta erat, En Deus nltus adit venerandae Virginis atvura:
tenuissima tunc cicatricis vcstigia parerent [AL, G ( Liberet ut hoiniiies, en Deus altus adit. *
apparerent]. >Sed et lintearaina omnia quibus involu- Feraiiia Virgo parit iiiundi devota parenletn,
tum eral corpus integra apparuerunt, et ita nova, Porta Maria Dei, femina Virgo parit.
ut ipso die viderenlur castis ejus membris esse cir- Gaudet amica cohors de Viigine niatfe Tonantis :
cuindata. Ferunt autein quia curo praefalo turoore Virginitale raicans gaudet araica cohors.
ac dolore maxillae sive colli premeretur, muliura Hujus lionor genuit casto de germine plures,
deiectala sit hoc genere intirmitatis, ac solita dicere: Virgineos flores hujus honor genuit.
t Scio cerlissime quia merito in collo pondtis lan- Ignibns usta feris virgo non cessat Agatha,
guoris porto, in quo juvenculam rae raemiiii super- Eulalia et perfert ignibus usta feris.
vacua raonilium pondera portare : ct credo quod •Casta feras superat ineniis pro culmine Tecla,
ideo me superna pielas dolore coll) voluit gravari, Euphemia sacra casta feras superat.
ul sic absolvar reatu supervacure levitatis; duin Ltela ridet gladios ferro robuslior Agnes,
mihi nunc pro auro et margarilis, de cotla rubor Cajcitia infeslos laeta ridet gladios.
tumoris, ardorque promineat. > Conligit aulem tactu Mtilius in orbe viget per sobria corda iriumphus,
indumentorum eorumdem, et dremonia ab obsessis _. Sobrieiatis amor uiultus in Orbe viget.
elfugata [4/., fugata] corporibus, et infirrailates alias Wostra quoque egregia jam terapora virgo beavit -
aliquoties esse curatas. Sed et loculum in quo primo Acdiluliryda nitet noslra quoqne egregia.
sepulla esi, nonnullis oculos dolentibus salutt fuisse Orta patre eximio, regali et stemraate clara :
perhibent; qui cum suum caput eidem loculo appo- Nobiliof doraino est, orta palre eximk>.
tienles orassent, mox doloris sive caliginis incomroo- Percipil inde decus reginae, et sceptra strb astris,
dum ab oculis amoverent. Laverunt igitur virginesi Plus stiper astra manens, percipit inde decus.
[Al. virginis] corpus, et novis indutum vestibus intule- Quid pelis, alma, virutn, spons.0jam dedila summo
runtin ecclesiam, atque in eo quod adlatum erat, sar- Sponsus adesl Christus, quid petis, alma, virum?
cophagoposuerunt,ubiusque hodieitl magna venera- Regis ut reiherei matrem jara credo sequaris -
lione habelur. Mirura vero in modum ita aptum cor- Tu quoque sis maler regis ut ajtiicrei.
pori virginis sarcophagum invetiium est, ac si ei spe- Sponsa dicatrr Deo bis sex regnaverat aunts,
cialiler prajparaium fuisset: et locus quoque capitis Inque monasterio est sponsa dicata Deo.
a Sponsw Clmsti. Al. add. : Et ideo veraciter reginw quia sponsw Christi.
105 SECT. III.' — HIST0MA ECCLESIASTICA. 206
lola sacfala polo celsis ubi floruit aciis, A quod nequaquam silenlib prrelereundum arbiiror, sed
Reduidft aique aniraara tota sncrata pok», multorum saluti, si referatur, fore prolicuum. Oc-
Virgints alma caro esl lumulata bis octo Novembres, cisus est ibi inler alios, de imlitia ejus juvenis, vo-
Nec putet in luraulo vtrginis alraa caTO. cabulolmma, qui cum die illo et nocte sequenti mter
Chrisie, tui est operis, quia veslis et ipsa sepulcro cadaverii oecisorum stinilis morlno jaceret, tandem
Inviolala nitet: Christe, tui est operis. recepto spiritu revixit, ac residens sua vulnera,
Hydros et ater abit sacras pro vestis honore, prout potuit ipse alligavit: dein modicum requietus
Morbi diffugiunt, hydros el ater abit. levavit se, et coepit abire sicubi amicos qui sui eu-
•ram agerent, posset iiiveuire. Qitod durn faceret, in-
Zelus in hoste furit quondam qui vieerat Evttm:
Virgo iriumphat ovans,xelas in hoste furit. veniiis est, et eaptus n viris hostilis etefeittis, et atl
. Aipice, nupta Deo, qtire sittibi gloria lerris : doraiotim ipsorum, comitem videlicet Aedilredi regis,
Quae maneat caelis, aspice, nupta Dao, adductus : a quo interrogalus quis esset, tirault se
Munera (ajta capis festivis fqjgida ttedis, militem fuisse confiterl; rusticum se potius et pau-
'
Ecce venit sponsus, iminera Ireta capis. perem, atque uxoreo viuculo couligaturn fuiSse re-
Et nova dulcisono modularis carmina plectro Spondit; et propter vieium militibus atlferendum in
Sponsa hyrano exultas et nova dukisnno. ] expeditionem secum suis [,4(., shi] similibus venisse
B
Mullusab AUithroni comitatu segregat agni, lestatus est. At ille suscipiens eum, ctiram vulneribus
Qua» affeclu tulerat fiullus ab AUithrom, . egit; et ubi sanescere [4f., sanari] coepil, nociu eum,
CAPUTXXl. ne aufugeret, vinciri prrucepit. Nec tamen vincifi
fJl Theodorus episcoput inter Ecgfridum et Aedilredtm potuit; nam mox ut abiere qui vinxerant, eadem
reges pacem fecerit, ejus sunt vincula soluta.
Anno regni Ecgfridi nono [ECLXXIX],consejrjo Habebat eniiti germanuni fratrem ctii nomen erat
gravj prajlio intcr ipsum ct Aedijredum regem Mer- Tunna, presbyterum et abbatem monasterii in civi-
ciorum juxta fluviiim a Treania, b occisus est Afil- tale quae hactenus ab ejus nomine d Tunnacaestir
futni frater regis Ecgfridi, juvenis cijrctter decem et cognominatur : qui cum eum in pugna peremplum
«ctft aonprura, Wrique provinciae mullum amabilis. audiret, venit quajrere si forte corpus ejus invenire
Nam e(, ? sororeip ejus quru dicehatur Osthryd, rex posset, inventmnque alium illi per omnia simillimum,
Aadilred hajjebat uxprem, Curaque materies belli pulavit ipsum esse :' quem ad monasterium suum tle-
jcripris et ininiicitiaj longiorjs inter reges populos- ferens, honorillce sepelivit, et pro absolutione ani-
queferoces videreturexorta, Theodorus Deo dihclus! rare ejus srepius missas facere curavit. Qiiarum cete-
aaUstes, diviijo funcius [AL, fretusj auxilio, «alttli-'• bratione factum est quod dixi, ut nullus eum posset
fgr» exhortatiojie cpeptiuu tanti ppriculi funditus ex- vincire, qutn eoniinuo sotverettir. Interea comes qui
StinjgiiiliBcendiutin; adep ut, pacatis aUeruirum regi- euni lenebat, mirari el interrogare coepit quare li-
Ji»*.ac populis, iiullius aniina bominispro interfecto• gari non posset, an forte "literas solulorias de qua-
jffiBJsfratre, scd debita solunjniodo roulta [AL, mul- libus fabtdte feront, apud se haberet, propter quas
cta] pecunioqregi ultori daretur. Gujus fcedera pacisi ligari non nosset. At ille respondif nibii se laliufn
jjiulto exinde tempore inter eosdem reges eorumque! arlium nosse ; < Sed habeo fratrem, inquit, presby-
regna ajuwupt. . rum in mea provincia, et scio quia ille me interfe-
PAPUT XXII. ctttm pulans, pro me missas crebras [AL, celebrare]
Ut vincula cujusdam eapim, ctm pro eo missw canta-. facit: et si nunc in alia vita essem, ibi anima mea per
renlur, soluia tinl. intercessiones ejus solveretur a pcenis. > Dumque
In prajfato aulem praelio quo occisus est rex Ael-- aliquanto tempore apud coinitem teneretur, animad-
fuini, memorabile quoddam factum esse constat,, verterunt qui eum diligenlius considerabant, ex
* Treanla. Si boc prajlium consertum est ad au-- Ausirales Saxones in reditu refugium quaesivit.
glrum Treanlaj iluvii, probabile est locum hahuisseii .d Tunnacaestir. Si Bedre Tunnacaestirsit hodiernum
Aeduinttou), quera accolre ab Aeduino ibi interfectoa" Tiumoulht alia apparet norainis origo, quam abbatis
deducunt; et liuic opiriioui favent Malnasburiensis s Tunnae ad. locuin relatio, situs scilicet monasterii ad
Codiees edrtl, in quibus hujus regit jUvenis oomenn ostia Tini fluvii. Setl Beda non dicu Tinrautham a
Aeduimw dicilur. Certum taraen est Aediiinqm ,in n Tunna dictara, sed Tunnacaeslriara, quae nan a(ia
agre Eboracensi juxta Haeihfaelth occisitm, aic Malm- - ratione a lecloribus Tiiimuthre ponitur, quara quod
sburiensis Aeduinum procedere ex errore vel prelili illam sono proximam iiiveniunt, nec altum locum lia-
vet scriptorum. Cujus generis Tnnumera habent fjtiuss beot quem ei substituant. De. monastei-ip Tinmu-
auctoris editiones. Noh obstahte igitur hujtis oppjdili tliens,i vide notain ad Iiigetlingum i.u, 14. Porco quo
nomine, incertus adhuc restat hujus prrelii locus. lopi Tyiinacaestir fuerit incertum restat. Quod autem
* Occitus ett. Aelfuini exdem praedixerat Uilfriduss fuerit abbas Tiiiina e Bedrchisioria .manifeslum est.
cum a rege Ecgfrido Eboraco pulsum subsannajofess llle eniin Bed* fei'|Ccoaevo ignotus esse non pomii.
qui propter regem erSnt, in risum crepantes deride-- • Literw spluloriw. Qualia fueriint apud aiitiquos
bant. Contigit enim ui, anno revoluto, eOdemdiee 'Eyiatct. ypau.[ixza.,id est, incantatioiies quaulam
quo eptseopiis prajUdiciumTn Eboraco passus fuerat,;, obscurie quas ,et Craesumin rogo dixisse. ferunt. Et
cadaver regii adolescentis illatum urbi longum indi- Olympiaj Milcsioet Kpliesio luctantibus, aiunt Mile-
eeret jusiiiium. sium luctari iion qupd alier EphesUs tajo
« Sororem. Ex hac attinitate faclum est, ut Uilfri-- pedis alllgjsset. Eapoluisse,
ajutem re couiperta liu,erisquei||i»
dus episcopatu pulsus, in regno Merciorum maheree solutis, Ephesium tficies prostratum fuisse tradunt,»
non pcrroissus, sed apud Fresones in abscessu, et lt SUIDAS.
207 BEDiE VENEUABILISPRESBVTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 208
vultu et habilu et sermonibus ejus, quia non erat de A I Hanc mihi historiam eiiam quidam eorum, qui ah
paupere vulgo, ul dixerat, sed de nobilibus. Tunc ipso viro in quo facia est audiere, narrarunt: unde
secreto advocans eum comes, interrogavit eum in- eam quia liquido comperi, indubitanter Historiaeno-
tentius unde esset, promitlens se nihil ei mali factu- strce Ecclesiasiicaeinserendam credidi,
lum pro eo, si simpliciter sibi quis fuisset, proderet. CAPUT XXHI.
•Quoddum ille faceret, minislrum se regis fuisse ma- De vita el [Al. om. vita ei\ obilu Hilde abbalissw.
iiifeslans, respondit: < Et ego per singula lua re- Anno post hunc sequente, hoc est, anno dominicre
sponsa cognoveram quia rusticus non eras, et nunc incarnationis sexcentesimo oclogesimo, religiosissima
dignus quidem es morle, quia [Al„ quod] omnes fra- [4/., religiosaj Christi famula Hild, abbatissa mona-
tres el cognati mei in illa sunt pugna inlerempti; sterii quod dicitur Slreaneshalch, ut a supra relu-
nec te tamenoccidam, ne fidem mei promissijprteva- liraus, post multa qure fecit in terris opera caclestia,
ricer. > ad percipienda praemia vitre caelestis de terris ablaia
Ut ergo convaluit, vendidit eum Lundoniam Freso transivit die quinta deciraa Kalendarum DecetJi-
[AL, Fresoni; al., Frisoni] cuidam; sed nec ab illo brium, cum esset annoruni sexaginta sex : quibus
cum illuc duceretur nllatenus potuit alligari. Verum aequa porlione [AL, partilione] divisis, triginla tres
cura alia atque alia vinculorum ei genera hostes im- primos in sreculari habitu nobilissime conversata
poncrent [Al. add. dissoluta sunt]; cnmque vidisset complevit, et tolidem sequentes nobilius in mona-
qui emerat vinculis eum non potuisse cohiberi, do- cliica vita Domino consecravii. Nam el nobilis nalu
navil ei facullatem sese redimendi si posset. A erat, hoc est, filia nepotis Aeduini regis, vocabulo
[.'1/. om. A] tertia autem bora quando missaefieri so- Hererici : cum quo etiam rege, ad prredicatiorem
lebant, saepissime vincula solvebantur. At ille dato beatse niemoriae Paulini, primi Nordanhymbrorutti
jurejurando ut rediret, vel pecuniam illi pro se mit- episcopi, lidem et sacramenta Christi suscepit, atque
teret, veuit Canliam ad regem Hlotheri, qui eral fi- hajc usquedum ad ejus visionem pervenire meruit,
lius sororis Aediltbrydre reginre de qua supra dicttim inlemerata servavit.
esl, quia [A/., qui] el ipsequondam ejusdem reginre Quaecum, relicto habitu sajculari, illi soli servire
minister fueral: peliitque et accepit ab eo prelinm decrevisset, secessit ad provinciam Orienlalium An-
suae redemptionis, ac suo domino pro se, ut promi- glorum [DCXLVIII| : erat namque propinqua regis
serat, raisit. illius, desiderans exinde, si quo modo posset, dere-
Qui post hrrc patriam reversus atque ad suum fra- licia patria et oinnibus quaecumque habuerat, in Gat-
trcm perveniens, replicavit ex ordine cuncta quae f, liam pervenire, atque in monaslerio Cale peregrinam
sibi adversa, quseve in adversis solatia provenissent: pro Domino vitam ducere, quo facilius perpetuam ia
cognovitque, referenle illo, illis maxime temporibus caelis patriara posset mereri. Nam et in eoriem mo-
sua fuissc vincula soluta quibus pro se missarum nasterio soror ipsius b Heresuid, mater Alduulfi re-
fuerant celebrala sollemnia. Sed et alia qure pericli- gis Orientalitim Anglorum, regularibus subdiia disci-
tanti ei commoda contigissent et prospera, per in- piinis, ipso lempore coronam exspeciabat aeternam :
tercessionera fraternam et oblationem hostiae saluta- cujtis acmulata exemplum, et ipsa proposito peregri-
ris caelitus sibi fuisse donata intellexit. Multique haec' nandi annum toiura c in praefata provincia retenia
a praefato viro audientes accensi sunt in fide ac de- est : deinde ab Aedano episcopo in [41. om. inj pa-
volione pietatis ad orandum, vel ad eleemosynas fa- triam revocata, accepit locum unius familiaead d se-
ciendas, vel ad ofterendas Domino victimas sacrre• pteiitrionalem plagam Uiuri flnminis, ubi aequo anno
oblationis, pro ereptione suorum qui de saeculomi» tino monachicam cum perpaucis sociis viiam agebat:
graverant : inlellexerunt enim quia [41., quod] sa- Post hacc facia est abbatissa in monasterio quod
crilicium salotare ad redemptionem valeret et animrc: vocatur c Heruteu [DCL];quod videticel monasterium
et coiporis sempilernam. faclum erat non multo anle a reiigiosa Christi fa-
" Stipra. iii, 24, 25. D 4 Septentrionalem. Interiit, ut videtur, hic locus,
b Heresuid. Asserit hic Beda Heresuidam Hildrci nisi per eum intelligamus ecclesiam S. Hildte cujus
sororem in monasterio Calensi seclusam vixisse, , certa inilia snnt sequiorum teinporum, et quae in
nnde multa profcrunt auctores argumenta quibusi Australi Tinae (luminis potius quam septentrionali
Redam erroris insimulcnt, in eo prajcipue quod cumi Uiuri plaga sita esi. Non impossibile tamen est, quod
Hitda propositum religionis intrandaj cum sororei sicut monasterium Gyruiense cum Uiremuthensi coa-
Heresuida in monasterio Caiensi sumpserit anno 648,, luit, non obstante parallela loci distaniia, ita ecclesia
monasterium Calense constructum non fuit a Bald- hrec, licel ad Tinam posita, a Uiuro nomen accipiat:
hilda fumiatrice. Sed adeo incerta sunl (empora fun- nusqtiam enim invenire polui monasterium a septen-
dationis Calensis monasterii,' utdifficile sit affirmare! trionali plaga Uiuri, nisi illud quod Benedictus Biscop
auctorem qui non procul ab illis temporibus vixitt fundavit.
hallucinatura, praesertim in historia lam celebri,, • Heruteu. Hodie Hertlepool, maris fluxu tantum
|cujti8 sanclimoniales Anglicanaetanla pars fuerunt. non insuia. Quod reliquum est ibi monasterii, nou
' c In prwfata provincia. Orientalium sc. Anglorum,, primae est institulionis, sed ordinis' Fratrum Mino-
sicnt Beda hoc ipso in loco cxpresse affirmat: quareJ rum. Ecclesia parochialis Hcrtensis, una cum mullis
fcedus est eorutn error, qui Hildam in monasleriuml aliis in ea regione possessionibus, accessit ad mona-
Calense ad sororera Heresuidara transiisseexindecol- - chos de Gisburn in agro Eboracensi donalione do-
ligunt. Nam id quidem in proposito habuit,sed in prae- mini Brucaji fundatoris.
fata provinciarelenia, abAidanoepiscoporevocata est.
209 SECT. HL — HISTORIA ECCLESIASTICA. 810
mula a Heiu, quaj prima feminarum fertur in pro- A , tus : de ultimis infra dicendum est, quod eoruna
vinciaNordanbymbrorum propositum vestemque san- primus Hagusiaidensis [4/., Augustald], secundus
ctimonialis habitus, consecrante Aedano episcopo, Eboracensis Ecclesiae sit ordinatus episcopus. De
suscepisse. Sed illa post non niulium tempus factii medio nunc dicamus, quia cum in utroque Hildaj
monasterii, secessit ad civitatem Caleariam qure a abbatisste monasterio lectioni et observationi Scri-
gente Anglorum b Kaelcacaestir [AL, Kalcacestir]j pturarum operam dedisset, landem perfecliora de-
appellatur, ibique sibi mansionera instituit. Praelatai siderans, venit Cantiam ad archiepiscopum beatae
autem regimini monasterii illius famula Christi Hild, recordationis Tbeodoruro : ubi postquam aliquandiu
mox boc regulari vita per omnia, protit a doctis virisi lectionibus sacris vacavit, etiam Romam adire cu-
discere poterat, ordinare curabat: uam el episcopus, ravit, quod eo tempore magnae virtutis ajstimabatur :
Aidan, et quique noverant eam religiosi, pro insitai et inde curo rediens Briltaniam adiisset, diverlit ad
ei sapientia et amore divini famulatus, sedulo eami provinciam Huicciorum [AL, Huicliorum] cui tunc
visitare, obnixe amare, diligenter erudire solebant. rex Osric praefuit; ibique verbum fidei praedicans,
Cum ergo aliquot annos huic monasterio, regula- simul et exemplum vivendi sese videntibus aique
ris vitaeinstitutioni multum inlenta praeesset [DCLVIII], audientibus exbibens, multo tempore mansil. Quo
contigit eam suscipere etiam conslruendum sive or- B tempore antistes provinciae illius, vocabulo Bosel,
dinandum monaslerium in loco qui vocatur c Strea- tanla erat corporis infirmitate depressus, ut officium
neshalch, quod opus sibi injunclum non segniter episcopatus per se implere non posset: propter quod
implevit. Nam eisdem quibus prius monasterium, omnium judicio praefaius vir in episcopatum pro eo
eliam hoc disciplinis vitre regularis instituil : et qui- electus, ac jubente Aedilredo rege, per Vilfridum
dem multam inibi quoque [AL, multum videretur beatae memorire antistitem qui tunc teraporis medi-
essej justiliaj, pietatis, et castiraoniae, caeterarumquei terraneorum Anglorum episcopatum gerebat, ordina-
virtutum, sed maxime pacis et caritatis custodiami tus esl [DCXCI] : pro eo quod archiepiscopus Theo-
docnit: ita ut in exemplum pfimitivae Ecclesiae nul- dorus jam defunctus erat, et necduni alius proeo
lus ibi dives, nuilus esset egens, omnibus essem om- ordinalus episcopus. In quam videlicet provinciam
nia communia, cum nihil cujusquam esse viderelur [AL, in qua prov.] paulo ante, boc est, anle prrefa-
proprium. Tantan auiem erat ipsa prudentiae, ut noni tttin virum Dei Boselum, vir slreuuissimus et doclis-
solum rnediocres quique in necessitatibus suis, sedI simus, atque excellentis ingenii, vocabulo e Tatfrid,
etiam reges ac principes nonnunquam ab ea qurure- de ejusdein abbatissae monasferio electus est anlistes
rent consiiium, et invenirenl. Tantum lectioni divi-• [DCLXXX] : sed priusquam ordinari posset, morte
narum Seripturarum suos vacare subditos, tantumi immatura prrereptus est.
operibus juslitire se exercere faciebat, ut facillimei Non solum jvero prafata Christi ancilla et abba-
viderentur ibidem qui ecclesiasticum gradum, hoc tissa Hild, quam oranes qui noverant ob insigne pie-
est, altaris officium apte subirent plurimi posse re- tatis el gratiaj matrem vocare consueverant, in suo
periri. monasterio vitte exemplo praesentibus exstitil: sed
Denique quinque ex eodem monasterio poslea epi-' etiam [Al. add. in] plurimis longe manentibus, ad
scOposvidimus, et hos omnes singularis meritt act quos fetix industrise ac virtutis ejus rumor pervenit,
sanclitatis viros, quorum haic sunt nomina, Bosa,, occasionem salulis et-correctionis ministravit. Opor-
Aetla, d Oftfor, Johaunes et Uilfrid. De primo suprai tebat namque impleri somnium quod mater ejus Bre-
diximus, quod Eboraci fuerit consecratus antisles : gusuid in infantia ejus vidit: quae cum vir ejus ' He-
de secundo breviter inlimandum, quod in episcopa- reric exularei sub rege Brittonum Cerdice, ubi et
tum Dorciccaestrae [AL, Dorcacaestrae] fuerit ordina- veneno periit, vidit per somnium, quasi subito sqbla-
a Heiu. Lelandus aliique hanc Begam volunt, eiquei apographo est, edita regis vero
ipsius primaria
mansionem struunt primam in Copelandia, vulgo S. iiLanteriori parte ponitur, vel in Regisiro non qare fuit,
Bees, secundam ad seplentrionalem plagam Uiuri vel abexscriptoribus omissa est. Ulramque chartam
fiuminis, teriiam ad Heruteu, quartam ad Caleariam, D jnter multas alias summa humaniiate mihi iropertivit
uliimam ad Hacanos, ubi obiit. Hanc opinionem inve- honorabilis admodum dominus Somers non' ex Re-
niemus nullo, nisi nominis similitudine, fundamento gislro, sed ab ipso autographo, quod suam anli-
innixam. Monaslerium enim in Copelandia non a S. quitatem prima facie ostendit, earaque optiine con-
Bega posilum fuit, sed in ejus bonorem lempore servatam. Monumentum esi quantivis pretii et tanto
Henrici prirai. Et Heiu, quaelocuin liabuit ad septen- possessore dignum. Vide append. n. 21.
trionalem plagam Uiuri, plane alia fuit ab ea qure e Tatfrid. Priraus episcopus Uuigorn.
designatus
apud Hacanos obiisse dicitur, ut in.bujus capitis se- fuit Talfrid anno 680; illo ante cSnsecralionero de-
quela manifestum est. successit Bosel ad an. 691; in ejus inliriiii
»>Kaelcaeaestir. Cambdeno Tadcasler, Dodsworthio functo, locuui successit Oftfor; buie obeunti aii. 69a suc-
el Galaeo Newion Kyme; ms. lngleby, Abberforth. cessit Ecguine, cujus chartam de Fledanburg habes
« Slreaneshalch. Occasionem hujus translationis in append. ad not. priorera.
vide III ,24. f Ilereric. Aeduino exsuli nati sunt de
d Oftfor. In Monastico I, p. 121, ex Regislro Uui- (ilin Creodae Qiioenburga
in (Beda, Cearli), regis. Merciqrum, duo
gorn. Bibl. Cotton. Tiberius a. 13, fol. 10 a. edita filii Osfrithus et Eadfrithus, cnjus filius exstitit He
est charta venerandre antiquitaiis concessa ab Ecguine rericus, qui de Beorsuitha (BerTa,
Ofifori sitccessore, io qua testutur ex altera ejus parte Bregusuid) genuit
S. llildam abbalissara constritctricera nioiiasterii
regem Aethilredum donasse Oftforo monasteriura quod vocatur Streaneshaleh, ac S. Ilereswitliaiu
Fledanburg. lta charta lantum sccuudaiia, idque ex. Eastaugloruiu regtnam. FLORENT.Genealog.
III BED.E VENERABILIS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. - HISTORICA. 211
tmn etira quaesierit cuni oitini diligentia, nullumt.ue A_. ad virgincro quaj tnnc monnsiorio ahbatissrfi vie»
ejus nspiam vestigium apparuerit. Verum cura sol- prajfuit, cui nomen erat Frigyd, fleiuque ac lacrymia-
lertissime illtim qu;«;sissei, exiemplo se reperire sub uiiilturn perfusa, ac suspiria ionga irahens nunciavit_
veste sua monile preliosissimum : quod dum atlen- ntatrem illarum omnium llitd abbalissam jam mi*;
lius considerarei, tanti ftilgore tttminis refulgere vl» grasse il". sircuto, et se aspectanle cum luce iro*
debaiur, ut Oinnes BriUanire fines illius gratiasplen- uiensa ducibus a<igelis ad reternre Hmina lucis et sn»
doris impleret. Quod tiimiium somhium veraeiter in pernorum consortia civitim ascendisse. Qaod ctim>
tilia ejus de qua loquimur, expletura [AL, impl6-> illa audisset, suscitavit ciiuctas sorores, et in eccle»
tum] est : ciijus vita ncin sibi solummodo, sed mul- sinm convocatas, orationibus ac psalmis pro anima
tis bene vivere volentibus exempla operura lucls' mairis operam dare monuit. Quod cuin rcsidoo n>>
prrMiuii. ctis icmpore diligenter agerent, venerutit primo di^
Verum illa cum -multis annis huic monasieri» Iiicnlo fratrcs qui ejus obilumnunciarcnt, a loco ubi
prruesset, placuit pio provisori salutis nostrae, san- defuncta esl. At illse respondenles dixerunl se priut
ctam cjus aiiimftin longa eliam [Al. add. in] infirmi- eadem cognovisse : et ctim expoiicrent per ordinein
lale carnis examinari [DCLXXIV], ut, juxla exempluin quomodo hxc vct quando didicissent, invenltim est,-
Apostoli, virtus ejtis in infirmilaie perficereiur. Per- B
• eadem hora trausitum ejtis illis ostensum esse pof
cussa etenim febribus, acri coepit ardore fatigari; et visionem, qua illam referebant exisse de nrundo<
per sex continuos annos eadem molestia laborare Piilcliraque rertim concordia procuratura est divini-
non cessabat: in quo tolo tempore nunquam ipsa lus, ut cum illi exitura ejus de hac vita vidercnt,
vel conditori suo gratias agere, vel commissum sibi luuc isti inti oitum ejus in perpetuam animaruin vi-
gregem et publice et privatim docerc prretermiue- tam cognoscerent. Distanl autem inter se monasle-
bat. Nam suo prajdocla exemplo, monebat omnes, ria hacc tredecim ferme raillibus passuura.
el in salule accepta corporis Domino oblempetttnter Feruni auiera quod eadem nocte, in ipso quoque
serviendum, et in adversis reruin sive infirmitaiihus mouasterio abi prrufata Dei famula obiil, euidam
membrorum fideliter Domino esse graiias semper virginuin Deo devoiarum qure illam iminenso amora
agendas. Septimo ergo sure infirmitatis anno, con- diligcbat, obitus itlius in visione apparuerit, quat
verso ad interanea dolore, a ad diem pervenit ulti- animam ejus cum angelis ad caelum ire conspexerit»
muin, el circa galli cantum, perceplo viatico sacro- atque hoc ipsa qua factum est hora, his quae secuta
sanctae communionis, cnin accersitis ancillis Clirisli erant famulis [AL, famulabusj Cbrisii manifeste nar-
quae erant in eodem monaslerio, de servanda eas raverit, easque ad orandura pro aniiua ejtts, eliam
invicem, iinmo cum omnibus pace evangelica admo- ^* piiusquam cajtera congregalio ejus obitum cognovis-
nerel; inler-veiba exhorlationis Iruta mortera vidit, set, excitaverit. Quod ita Itiisse factum mox congre-
jnimo, ut verbis Domini loquar, de morte transivit gaiioni mane facto innotuil. Erat enim hsec, ipsa
ad vilam. hora cum aliis nonnullis Christi ancillis in extremia
Qua videlicet nocte Dominus omnipotens obiturat monasterii locis seorsutn posita, ubi nuper venientes
ipsitis in alio longius posito monasterio quod ipsa{ ad convcrsalioiiem [AL, conversionem] feminaj sole-
eodem anno consiruxerat et, appellatur b Hacanos, bant probari, donec regulariter inslitutee in societa-
nianifesta visione revslare dignalus est. Erat in ipso, tem congrcgalionis susciperentur.
monaslerio qumdam sanciimonialis feinina, noraine1 CAPUT XXIV.
Begti, quae triginla et amplius annos dedicata Do- Quod in monasterio ejus fuerii o ffater cui donum
mino virginilale, in monachica conversatione servie- canendi sil divinitus concessum.
btit.Hrec lun^ in dormitoiio sororum pausans, au- In hujus monasterio abbatisste fuit frater qtiidam
divit subito in aere noluni campanae sonum, quo adI divina gratia specialiter insignis, quia [AL, qui] car-
oralioncs excitari vel convocari solebant, cum qujsi raina religioni el pietati apta facere solebat; ila ui
eorutn de srcculo fuisset evocatus : apertisqne, ut. j) quicquid ex divinis literis per interpretes disceret,
sihi videbatur, oculis aspexit, deteclo domus cul- hoc ipse post pusillum verbis poeticis raaxima sua-
mine, fusam desuper tucem omnia replevisse : cuii vitale et compunctione compositis, in sua, id est,
videlicet luci dura [AL, cum] sollicita intenderet, , Anglorum lingtta profefret. Cujtis carminibus multo-
vidit aniinam praefataeDei famiilaj in ipsa luce co- rum srepe animi ad contemptum sajculi, et [4/. add.
mitanlibus ac ducenlibus angelis ad crulum ferri. ad] appetitum sunt vitte caelestis accensi. Et quidem
Cumque somno excussa videret crcteras pausantesi et alii post illum in gente Anglorum religiosa poe-
circa se sororcs, intellexit vel in somnio vel in vi-. mata facere tenlabant; sed nullus eum [AL, ei]
sione menlis ostensum sibi esse quod videral. Sta- seqoiparare poluit. Namque ipse nOn ab borainibus,
tiraque exsurgens nimio timore perterrila cucurritt neque per horainem institutus canendi artem didicit;
a Ad diem pervenit ultimum. Obiit S. Hilda die 15I b Hacanos. Locus in Whkby Slrand, 13 milliaria
Kal. Decembr. Flor. Uuigorn. an. 680. Ossa Hildae! a Whitby, 3 a Scardoburgo.
abbatissae Glastonlam advexit Eadmundus rex, dumi c Frater citi, etc. Al.: Fratri cuidam canendi rfo-
esset in expedilioue aquilonali. Ms. Wcssington,, num divinilus sil concessum.
p. 30.
213 SECT. III. — HISTQRIA ECGUESIASTICA. 2H
sed divinilus adjutus gratis canendi donura acccptt. A gotio abiit, et mane rediens, optirao carmine quod
Unde nihil unquam frivoli et supervacui poematisi jubebatur, compositum reddidit. Unde mox abbaiissa
facere potuit; sed ea tantummodo qute ad religionemi ampJexata graliam Dei in viro, saecularem ilram ha-
pertinent, religiosam ejtis linguam decebanl. Siqui- bitum relinquere, et monachicum suscfpere [AL, fe-
dem in habitu sajculari usque ad lempora provectio- cipere] propositum docutt, susceptumqoe fn mona-
ris aetatis conslitutus nil carminum aTiquando didi- sleritim cum omnibus suis fratrum cohorti adsociavit,
cerat. Unde nonnunquam in convivio, cum esset! jussitque illum serieni sacrre hisloriae doceri. At ipse
Irelitise causa ut omnes per ordinera canlare debe- cuncta quac audiendo discere poterat, rememorandtr
rent, ille ubi adpropinquare sibi citharam cernebat, secum etquasi mundnm animal, rnminando, in
surgebat a media ccena et egressus ad suam domumi carmen dufcissimum convertebat; suaviUsoue rc-
repedabat. sonando, doctores suos vicissim auditores sui [AL,
Quod dum tempore quodiim faceret, et relictai suos] faciebat. Canebat autem de creatione mundi,
domo convivii egressus esset ad stabula jumentorum, et origine humani generis, et tota Genesis historia,
quorum ei custodia nocle ilia erat delegata, ibiquei de egressu Israetex [AL, de] Aegypto et ingressu in
hora [Al. add. jam] compelefili membra dedissett terram repromissionis, de aliis plurimis saerre Scri-
sopori, adstitil ei quidam per somnium, eumque, B pturae historiis, de incarnatione dominica [AL, Do-
salutans, ac suo appellans nomine : <aCaedmon, mini ac] passione, resurrectione, et ascensione in
inquit, canta mihi aliquid. > At ille respondehs, cacltim, de Spiritus sancti adventu, et apostolorum
< Nescio, inquit, canlare; nam et ideo de convivioi doctrina. ltem de terrore futurt judicii, et horrore
egressus huc secessi, quia cantare non poleram. > pojnaj gehennalis, ac dulcedine regni crelestis multa
Rursum ille qui cum eo loquebatur, < Attamen, carmina faciebat; sed et alia perplura de beneficiis
ait, mihi cantare liabes. > < Quid, inquit, debeo et judiciis divinis, in qtiibus cunctis homines ab
cantare? > At ille, < Canla, inquit, principium crea- amore scelerum abstrahere, ad dilectionem vero et
tiirarum. > Quo accepto rcsponso, slatim ipse ccepit soilerliam bonte actionis excitare cnrabat. Erat enim
caniare-in laudem Dei conditoris versus, quos nun- vir multum religiosus, et regularibus disciplinis bu-
quam audierat, quorum iste esl sensus : < Nunc lau- militer subditus; adversum vero illos qui altter fa-
dare debemus auctorem regni creleslis, potentiani cere volebant, zelo roagni fervoris accensus : uade
creatoris, et consilium illitts facta Patris glorire. et pulcbro vitam suam fine conclusit.
Quomodo ille cum sit ruternus Deus, omnium mira- Nam propinquante hora sui decessus [Al„ disces-
culorum auctor exstitit, qui primo filiis hominum susj, quatuordecim diebus, praeveniente corporea
crelum pro culraine tecti, dehinc terram custos bii- <J infirmitale, pressus est [DCLXXX] ; adeo tamen rao-
inani generis omnipoTenscreavit. t Hic est sensus, derate, ut et loqui toto eo tempore obsset et ingredi.
non autem ordo ipse verbbrum qure dornliens illo Erat aulem in proxitno [4/., proxima] casa, in qtt.i
canebat; neque enim possunt carraina, quamvis infirroiores et qui prope mofiluri esse videbantur,
opiime coraposita, ex alia in aliam linguara ad verbum induci soiebant. Rogavit ergo ministrum suura ve-
sine delrimento sui decoris ac dignitatis (ransferri. spere incumbente, nocte qua de sajcuTo erat exltu-
Exsurgens aulem a somno, cuncta qure dormiens rus, ut in ea sibi locum quiescendi prajpararet: qui
crtntaverat, memorilef relinuit, et eis mox plura in miralus cur hoc rogaret, qui nequaquam adhue mo-
eundem modum verba Deo digni carminis adjunxil. riturus esse videbatur, fecit laroen quod dixerat.
Veniensque mane ad vitlicUni qui sibi prajerat, Curaque ibidera positi vicissim aliqua gaudehte
quid doni percepisset indicavit, atque ad abbatissam animo, una cunt eis qui ibidem ante inerant, raque-
perduclus, jussus est, raultis jdoctioribus viris prae- rentur ac jocarentur, et jahi medire noclis lempus
seniibutf, indicare somniura et dicere carmeo, ut esset transccnsum, Inlefrogavit [Al. add. oranes],
universorum judicio quid vel tinde esset quod re- si Eucharistiam intus baberenl. Respondebant.
ferebat, probarelur. Visumque est oranibus, crele- _ <Quid opiis est Eucharistia? neque enim mori
stera ei a Domino concessam esse gratiam. Expone- adhuc habes qui lam hilariier nobiscum velut
banique ilti quendam sacrae hisloriae sive doctrinae sospes loqtieris. > Rursus ille : < Et tamen, ait,
scrmonem, praecipientes ei, si posset, hunc in rao- afferte mihi Eucharistiam. > Qua accepta b in manti,
dulationero carminis transferre. At ille suscepto ne- inlerrogavit, si omnes placidutn erga se aniroum, et.
a Caedmon. Caedmonem Obiisse circa annura 680i talis i<* MartyroJogto Anglieano dieli Feb., licet
plerique conjiciunl, aut paulo serius. De ejus sancto- llugo Menardus die 10 Feb. retuierit. Recensent eum
rumque aliorum reliquiis sic agit Malroesb., I. 111de Balrcus cent. i, etPilsaeus ajlate 7 inter illustres Aji-
Gesiis pontif., p. 154 b Ed. Loutl. < Invehta sunt no- gliae scriptores : sed in hoc ambo hatliicinantur,
viier (id est, ante iiiilium sreculi xn), el in eminen. quod < dormiendo divina pronunliasse carraina tra-
tiara elata, sanctorum corpora, Trumiiini ep., Osuii dant, qure vigilantes quidam ex ejus ore scriptita-
regis, et AelQedaefiliae ejus, quae eidem inonasierioi banl. > Id enim vero Beda non scribit.
post Hildam praefuit: nec non et illius monachi quem t>In manu. De boc rilu Eucbaristiaj accipiendrc,
divino munere scientiara Cantus accepisse Beda re- raanu a viris, linleamine rouiido a feminis, agit Ba-
fert. Cujus non fuisse apud Deum populare nieriiuin, rop. in Annot. ad Marlyr. 15 Aug. lit. c, ostenditqui'
luiraculamodomulla, utferuni, supernedemissapraj- in Occidente aeque ac .Oriente diu iii MSUfuisse
tendunl iridicium, > Consignalus esl hujus sancti na- etiam cessante persecutione.
515 BEDJE VENERABILIS PRESBYTERl OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 216
sine querela conlroversiac ac rancoris haberent. A districto Judice timebat. Accedens ergo aa sacerdo-
Respondebant oranes placidissimam se raentem ad lem a quo sibi sperabat iter salutis posse demon-
illura, et ab omni ira remoiam habere : eumque vi- strari, confessus est reatum suum, petiitque ut con-
cissim rogabant [4/. add. an] placidam erga ipsos silium sibi daret quo posset fugere a veutura [4/.
menlem habere [4(., haberet]. Qui confestira re- add. Dei] ira. Qui audilo ejus commisso dixit:
spondit: < Placidam ego nienlem, fllioli, erga omnes < Grande vulnus grandioris curani raedelae deside-
Dei famulos gero, > Sicque se cajlesti muniens via- rat : et ideo jejuniis, psalmis et oralionibus, quan-
lico, vitaj alterius ingressui paravil; el inlerrogavit, tum vales, insiste, quo prajoccupando faciem Domini
quam prope esset hora qua fratres ad dicendas Do - in confessione propiliuin eum invenire raerearis. >
iniiio laudes noclurnas excitari deberent. Responde- At ilie quem nimius rere conscientire tenebat dolor,
bant, < Non longe est. >Al ille : < Bene ergo, ex- et internis peccatorum viaculis quibus gravabatur,
spectemus horam illam. > El signans se signo sanctaj ocius desiderabat absolvi : < Adolescentior sum,
crucis, reclinavit caput ad cervical, modicumque inquit, ruiate, el vegetus corpore : quidquid mihi
obdormiens, ita cum silenlio vilam finivit. Sicque iraposueris agendum, dummodo salvus fiam in die
factura est ut quomodo simplici ac pura inente tran- Domini, toium facile feram, etiamsi lotam noctem
quillaque dcvolione Domino servierat, ita etiam B stando in precibus peragere, si integram seplima-
tranqtiilla morte [AL, mente] mundum relinquens ad nam jubeas abslinendo transigere. > Qui dixit:
ejus visionem veniret, illaque lingua quae tot salu- i Mulltim est ut tola sepiimana absque alimenlo
taria veiba in laudein Conditoris coraposuerat, ul- corporis perdures ; sed'bidttanum vel triduanumsat
liina quoque [AL, quacqiie] verba in laudem ipsius, est observare jejunium. Hoc facito, donec post mo-
signando sese, et spirilum suum in manus ejus dicura terapus redieos ad te, quid facere debeas, et
commendando clauderet: qui eiiam prrcscius sui qtiamdiu pceuitenliaj insistere tibi pTenius osten-
obitus exstitisse, ex his quae narraviraus, videtur. dam. > Quibus dictis, et descripla illi raensura pce-
nitemli, abiil sacerdos, ct iiigruenle causa subita,
CAPUT XXV
secessit [Al. add. inj Iliberniam unde originem
Qualis visio cuidam viro Dei apparuerit, priusquam duxerat
monasterium Coludanw urbis esset incendio con- [AL, traxerat], neque ullra ad eum juxta
sumptum. situm condictum rediit. Al ipse memor praecepti ejus
His lemporibus [DCLXXIX] raonasteriura virginum simul et promissi sui, tolum se lacrymis pceniten-
quod Cotudi urbera cognominant, cujus ct supra lire, vigiliis sanclis, et continenliaj raancipavit; ita
nierainimus, per culpani incuriaeflanimis absumpluni ut quinla soluni Sabbati et Dominica, sicut prajdixi.
esl. Quod tamen a maliiia iuhabitantiura in eo, et C reticeret [AL, reficerelur], cajieris septiraanae diebus
praecipue illorum qui raajores esse videbanlur con- jejunus permaneret. Cumque sacerdotera suum Hi-
tigisse, omnes qui novere facillirae poluerunt ad- berniain secessisse ibique defunClura esse audisset,
veriere. Sed non defuit puniendis admonitio divinae semper ex eo tempore juxta condictum ejus meniora-
pietalis qua correcti, per jejunia, fletus et preces lura, coiitiuenlire modum observabat; el quod causa
iram a se, instar Ninivitarum, jusli Judicis averte- divini limoris semcl ob reatuni compunctus coe-
rcnt. perat, jara causa diviui amoris delectatus prcemiis
Erat namque in eodem monasterio vir de genere indefessus agebat.
Scottorum, a Adamnanus vocabulo, ducens vitam in Quod dum multo tempore sedulus exsequeretur,
coiilinenlia ei [AL, velj orationibus mullum Deo ctnligit eum die quadam de monasterio illo longius
devotara, ila ut nihil unquam cibi vel potus, ex- egressum, comitante secum uno de fratribus, peraclo
cepta [AL, exceptis] die Dominica et quinla Sabbati itinere redire : qui cum raonasterio propinquarenl
perciperet; sajpe aulem noctes iutegras pervigil in et ajdilicia illius sublimiler erecta aspicerent, solulus
oralione transigeret. Quaequidem illi districlio vitae est in lacrymis vir Dei, et tristitiam cordis vultu in-
arctioris, priino ex necessitate emendandre sure pra- n dice prodebat. Quod intuens comes, quare faceret
vitatis obvenerat, Sed procedeme tempore necessi- inquisivit. Al ille : < Cuncta, inquit, Itrcc quae cernis
latetn in consuetudincm verterat. aedificia publica vel pri.vata, in proximo est ut ignis
Siquidem in adolescenlia sua sceleris aliquid com- absuraens in cinerem convertai. > Quod ille audiens,
miseral, quod commissura, ubi ad cor suum rediit, mox ut intraverunt raonasterium, matri congrega-
gravissime exborruit, et se pro illo puniendum a tionis, vocabulo Aebbae,curavit indicare. At ilia me-
a Adamnanus. In Coludiensi mon. Adarananus et viris et feminis una Aeboa praeerat. David Ca-
presbyler vixit, cujus sanctitatem Beda praedicativ, merarius eum refert adxxvnJan.: < Hoc, inqtiit,
25. Ejus naialeni in Catalogo SS. Hiberniaj, hoc die eodem die S. Adamnanus abb. Coludius, de quo vide
retulit Henricus Filzsinion qtti Adamnanum vocat; Westmonast. ad an. 701. > Atneque abbas fuit bic;
at non rectc abbatein facit, et forte cum Hiiensi ab- etWeslm. de allero agit Adamnano. Monachum
bale coiifudil. Eumdem hoc die habel Juannes Wil- fuisse asserunt, llugo Menardus lib. u Observai.. ad
somis in priore Edilione Marlyrologii Anglicani: ast xxix Aug., et Lellreus lib. IV de Geslis Scottorum.
in posteriori ejusdetn Mariyrologii Editione ad xvi De eo quoque ftise agii Nicolaus il-arpsfeld., sec. 7,
Mariii, haud sciraus qua causa, revocavit. Utrobi- Capgr. in Vita S. Aehbrc; Tritliemius lib. ni de Vi«
que praefeclum vocat Colud. mon.; non recte, nam ris ilTustrib. ord. S. Benedicli, cap. 124,
217 SECT. III. — HISTORIA ECCLESIASTICA. 218
rito turbala de lali praesagio vocavit ad se viruut, et A illo monasterio degebat; Postea autem diseedentibus
diligentius ab eo rem, vel tinde hoc ipse nosset, in- inde ob desolationem plurimis incolarum, in nostro
quirebat. Qui ait: < Nuper occupalus noctu vigiliis monasterio plurimo tempore conversatus ibidemque
el psnlmis, vidi adstantem mihi subilo quendam in- defunctus est. Hrec ideo noslraj Hislorire inserenda
cogniti vultus : ctijus pracsentia cum essem exlerri- credidimus, ut adraoneremus lectorem eperum Do-
tus, dixit mihi ne liraerem; el quasi familiari me voce mini, quain terribilis [Al. add. sit] in consiliis super
alloquens, Bene facis, inquit, qui lempore isto no- filios horoinum; pe forte nos tempore aliquo carnis
ctufno \Al., noclurnre] quieiis non sorano indnlgere, inlecebris servientes minusque Dei judiciura formi-
sed vigiliis et orationibus insistere maluisti [AL, va- dantes, jepentina ejus ira corripiat, et vel tempora-
luisti]. At ego, Novi, inquaro [AL, inquitj, multum libus damnis juste sajviens affligat, vel ad perpetuain
»iihi esse necesse vigiliis salularibus insisterc, et perditionem districtius examinans lollat.
pro raeis erratibus sedulo Dominum deprecari. Qui CAPUT XXVI.
adjiciens, Verum, inquit, dicis, quia et tibi [AL, De morte Ecgfridi et Hlotheri regum.
quia ibil et mullis opus est peccala sua bonis operi- Anno dominicre incarnalionis sexcentesimo octo-
bus redimere," et cum cessant a laboribtis rerum gesimo quarto, Ecgfrid rex Nordanhymbrorum misso
temporaliiim, tunc pro appetitu reternorum bonortim » ttiberniam cum exercitu duce Bercto, vastavit mi-
liberius laborare; sed hoc tainen paucissimi faciunt» sere gentem innoxiam et nationi Anglorum seraper
Siquidem modo loium hoc monasterium ex ordine aroicissimam; ila ut ne ecclesiis quidem, aut mo-
perlustrans singulorum casasac lectos [.41.,lectulos] nasleriis manus parceret hostilis. At Insulani, et
inspexi, el neininem ex omnibus praeter te erga sa- quanlum valuere, armis arma repellebant, et invo-
nilatem animre suui occupatum reperi: sed oranes cantes divinre auxilium pietatis, caelitus se vindicari
prorsus et viri et feminae aut somno torpenl inerti, continuis diu impreeationibus [AL, precationibus]
aut ad peccata vigilant. Nam et domunculae quac ad postulabant. El quamvis maledici regnura Dei pos-
orandum vel legendum factae erant, nunc in com- sidere non possint, creditum esl tamen quod hi qui
messalionum, poiationura, fabulalionum, et caetera- merito impietatis sure maledicebantur, ocius Domino
rum sunt intecebrarum cubilia conversre. Virgines vindice poenas sui reatus luerent. Siquidein anno
quoque Deo dicatae, contempta reverentia suae pro- post hunc proximo idem rex, cum temere exercitum
fessionis, quoiiescumqne vacant, lexendis subtilio- ad vastandam Piclorura provinciam duxisset, uiul-
ribus indumentis operam dant quibus aut seipsas ad lum prohibentibus amicis et maxime bealre merao-
vicem sponsarum in periculum sui status adornent, Q riae b Cudbereto qui nuper fuerat ordinalus episco-
aut exlernorum sibi virorum amicitiam comparent. pus, iiilroduclus est, simulantibus fugam hostibus,
Unde merito loco btiic et habitatoribus ejus gravis in angustias inaccessorum montium, et cum maxiraa
de caelovindicta llammis sajvienlibus praeparala est.> parle copiarura quas secum adduxerat, exslinctus
Disit auiem abbalissa: < Et quare non citius boc anno aetatis suae quadragesimo, regni auiem quinto
conipertum mihi revelare voluisti? > Qui respondit: decimo, die xm Kalendarum Juniarum. Et quidem,
< Timui propter reverenliam tuam, ne forle nimium ut dixi, prohibuerunt amici ne hoc bellum iniret;
conturbareris; et tamen hanc consolalionem habeas, sed quoniam [4/., quomodo] anno praecedente no-
quod in diebus tuis haec plaga non superveniet, > lueral audire reverentissimuro Patrem Ecgberctum,
Qua divulgata visione, aliquantulum loci accolae ne c Scoltiam d nil se laedeiiiem impugnarei, datum
paucis diebus timere, et seipsos intermissis facino- est illi ex poena peccali illius, ne nunc eos qui ipsuin
ribus casligare coeperunt. Verura post obitum ip- . ab interiiu revocare eupiebanl, audiret.
sius abbalissaj redierunt ad pristinas sordes, iramo Ex quo tempore spes ccepit et virtus regni Anglo-
sceleratiora fecerunt. Et cum dicerent, Pax et secu- rum fluere, ac retro sublapsa referri. Nam el Picti
ritas, extemplo prrefataj ultionis sunt pcena mullali. terram possessionis sure quara. lenuerunt Arigli et
Quaemihi cuncta sic esse facta reverentissiraus J) Scotii qui eranl in Britlania, [Al. add, esl] Brilloiium
meus compresbyter Aedgils referebat, qui tunc in quoque pars nonnulla, libertatem receperunl, quam
a Hiberniam. Annales Hibernici memorant praeci- prie dictam non invasit, id sine nimia in Bedara vi
sum tempus et locum quo Ecgfridi exercilus Hiber- affirmari non potest. Imo clsrum esl Scotliam ipsam,
niam intravil; vide Ogygia, p. 230. a qua ut nil se laedenle invadenda Ecgberctus regem
b Cudbercto.Vide VitamS.Cudbercti,cap.24et27. dissuadet, eamdem esse cum Hibeniia, quam Beda
c Scottiam. Quoniani raentio hic facia est de Scot- supra descripsit ut < gentera nalioni Anglorum sem-
lia, historici Scottiae modernaj praelium quod Beda per amicissimam. > Hoc pro sua ingenuilate confes-
ponit in priore anno in Hibernia faclum, aeque ac sus est D. Jacobus Datrymple in suis de Historia
posierioris quo Ecgfrid occisus est, ad se irahunt, Scoilica Collectionibus, p. 31. Ulinam non insiniias-
el rem omnem suis circurastaniiis decoratara in Gal- set liedam minus ingenuum non solum conlra natu-
tovidia poniini. Vid. 11.Boelg. et Buchan. in Euge- ralera liominis indolem, sed contra ipsius bisloriaj
jto quinto. Et fuit proculdubio ha:c fataiis Ecgfrido scopum, ut confereoti I, 34, apparebil.
itugna in Scoitia Albionensi: Sim. Dunelm., p. 5, 5, ll Nil selwdentem. Merilo usus esl Ecgberctus hoc
non solum regionem, sed ipsum locum pugme fixit, argumento, quia adeo experlus fuerat gentem Hiber-
< exstinctum dicens regem aputl Neclitanesmere, nicara non solum innoxiam, sed temver amicissimam,
quod est siagnum Nectani, ejusque corpris in Hii in- Vide III, 27.
sula coluutbaeseputtuin.) Sed quod Hiberniam pro-
m BED4J VENERABILIS PRESBYTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 220
el haclenus babent per annos circiter quadraginta A 4 CAPUT XXVII.
sex; ubi inter plurimos genlis [4/., pturimas gentcs] Ut vir Domini Cudberct[Al. Cudberclut] sit episcopus
Anglorum vel iiileremptos gladio, vol servitio attdi- factus: utifue in monachka adhuc vita potitut vixerii
ctos, vet de lerra Pictorum fuga lapsos, etiam re- vet docuerit.
verentissimus vir Dei Truinnini qui in eos episco- Ipso etiam anno quo finem vitae accepil rex Ecg-
palum acceparat, recssit cinti suis-qui erant in ino fritl, episcopum, ut diximus, feceral ordinari Lindis-
nasierio " Aebliercurnig, posito quidem in regione fainensium Ecclesiru, virum sanclum et venerabilem
Anglorum, sed in vicinia freti quod Anglorum terras Cudberctum qui in insuta permodica qure appellator
Pictomnique disterminat; eosque ubicmiique pote- f Farne, et ab eadem ecclesia novem ferme millibus
rat, aroicis per monasieria comraendaiis, ipse in passuuin in Oceano procul abest, vilaro solitariam
srcpetlicto faiuuloruin famularumque Dei monaslerio per annos plures in magna corporis et mentis conli-
quod vocatur Strcanacshalch, locum mansionis ele- neniia duxorat. Qui quidem a prima ajlate puerilire,
gii; ibique cum paucis suorum in monachieri distri- studio religiosrevita: semper ardebal; sed ab ineiinte
ctione viiam non sibi [Al. om. sibi] soluroinodo, sed adolesccntia motiachiciiroet nomen adsumpsit et ha-
et roullis tililein plurimo atinorum tempore dtivit: bitum. intravit atilent [AL, enim] primo monaste-
ubi.eliuu defnnclus, in ecclesia beati Petri apostoli, B I rium s Mailros, quod in ripa Tuidi fluminis posilum,
juxta honorem et vita et gradu [A(.,gratiaj ejus con- tunc abbas Eata, vir oranium mansuctissimus ac
diguum b conditus est. Prreerai quidem lunc eidein simplieissimus regebat : qui postea episcopus Hagu-
raonasterio regia virgo Aelbfled iina cum malre Ean- staldensis, sive Lindisfarnensis Ecctesire laeius est,
flede quarum c sitpra feciraus mentionem. Sed, ad- ut supra memoravimus : cui lempore illo prrepositus
veniente illuc episcopo, maximum regendi auxilium Boisil magnafum virtulum et prophetici spiritus sa-
sitniil ei suai vitae solatium devota Deo doclrix in- cerdos fuit. llujus discipulatui Cudberet tnimiliter
venit. Successit autem Ecgfrido in regnuin d Alfrid, subdilus, et scientiaui ab eo [Al. add. sanclarnm]
vir in Scripturis doctissimus, qui frater ejus et filius Scripturarum et bonorum operum sumpsit exempta.
Osuiu regis esse dicebatur : deslruclumque regni Qui postquam migravit ad Dominum Cudberct
statum, quamvis inira fines angustiores, nobiliier eidem monasterio facttis [Al. om. factus] praepositus,
recuperavit. plures et auctoritate magistri, et exempto stire actio-
Quo videlicet anno, qui est ab incarnatione domi- nis regularem instituebat ad vham. Nec sottmi ipsi
nica sexcemesimtis oetogesimus quintus, Hlotiierl monasterk) regularis vitre monita simul et cxcmpla
Cantuariorum rex, cum post Ecgberctttm fratrem . - prrebebat, sed et vulgus circumpositum longe lateqiie
suum qui novem annis regnaverat, ipse duodecim a Vrtaslultaj consuetudinis ad cajlestium gaudiorum
annisregnasset, morttiuserat octavo Idus Febtuarias convertere curabat amorem. Nam et multt (irlem
[AL, Februarii]. Vuloeratus namque est in pugna qtiam habebant, iniquisprofanabant operibus : e( ali-
Australium Saxonum, qtios contra eum Edric filius qui etiam tempord mortalitatis, neglectis fidei sacra-
Ecgbercii adgregarat, et inter medendum defunctus. mentis quibuserant imbuli, ad erratica idolatrire me-
Ac post eum idem Edric anno uno ac dimidio regna- dicamina concurrcbaut; quasi missaih a Deo condi-
vit: quo defuncto regnum itlud • per atiquod tem- tore plagaro, per incantationes, vel fylacteria, vel
poris spatium reges dubii vel externi disperdtderunt; alia rjuaelibet dueraoniaeaj [4(., dtfiraonicaj] artis ar-
donec legitimus rex Uicired, id est, lilitis Ecgbercti, cana cohibere valerent. Ad utrorumque ergo corri-
conforlatus in regno, religione simul et industria! gendum errorem crebro ipse de monasterio egressus,
gentem suam ab exlranea ihvasione liberaret. atiquoiies equo sedens, sed saepius pedcs [A/., pedi-
bus] incedens, circumpositas veniebat ad villas, et
viam veritatis prtedicabat erranlibus; quod ipsuhi
» Aebbereurnig.Vide notam ad hunc locum 12.
b CondUua ett. De Trnmnini reliquiis vide i, pendiis sarciret, reique ultionem in successotcnt
G.. Dlnam transfiinderet, qui 30000 auri marcis solutis pa-
Malras., supra, in nota ad Gaedmonem, IV,24,
c Sttpra. cem concessit. Vide Chr. Sax. ad an. 686, 687, 694,
24.
d Alfrid. III, 15,
Js, quia notims, quamvis Ecgfridb se*•
collat. cum Malms. I., i, 2.
( Farne. LOcus ab ipsis Aedani temporibus re-
nior, sub regno fratris seu vi seu indignatione ini cessui et meditafteni dicatus, vide m, 16. Ibi posiea
Hiberniam secessit : nec impossibile est lutelam eii vixit frater Barlholomsfcus,scripsilque librura Medi-
ab Hibernis eoncessam, ansam aliqualera belli Hiher-' trrtionum Farnensium qui in bibliotbeca Dunelm. ad-
nici Ecgfrido praebuisse. llic apud Driffeld in orien- huc conservattrr.
tali parie agri Eboracensis sepultus est, ibique mo- t Mailrot. Situm illud fuit in valle Scottiae ho-
numentiim ejus hodie ostenditur. Berwico nltimo Angliaeoppido 20 miltibus
e Per atiquod temporit tpatium. Ea occasione Cae- diernaj, adiSsilum. Delctum antiquum monaslerium
dualla cum fralre Mollone, quanlis poluit conatibus,, passiium
restiluit S. David Scottorum rex, Malcolmi Pii et
provinciam invasit impune se decesstirum arbitratus, Sanctae Dltus, et Cislerciensi ordini cum
sed non ita ut sperabat imparatos aul animi vacuoss Margarelaj
pturihtis aliis atiribuit. Monast. tom. jl, p. 1057.
provinciales ©ffendil; siquidem post mutta incom- Fticla esl abbalia S. Marirede Mailros feria secunaa
moda accepta Caeduallam in terga vertunt, fratre-- Paschre, et Richardus primus abbas Mailros consti-
que Mollone in (uguriuin quoddam compnlso, do-- tutus an. 1136. Chron. de Mailros, p. 165. Seriera
niunculam ipsam succendunt; non laraen Caeduallaa novemdecim abbatum ad an. 1268 habes p. 226.
deslilit quin dolorcm, suum crebris accolarura dis-
m SECT. III. - HISTORIA ECCLESIASTICA. m
etiam Boisil suo tcmpore facere consueverat. Erat \ CAPUT XXVIII.
Ul idem in vila anachorelica et fonlem ac atente [Al.
quippe moris eo tempore populis Anglorura, ut vc- lerra orando pfoduxerit, et segelemde tabofi
nientein viilamclerico vel presbytero, cuncti ad ejus sdxosa]
nianuum ultra tempus serettdi [Al., teddendi] ncct-
imperium verbuin audiiuri confluereni; libenler ea perit.
quaj dicerenlur, audirent; libentius ea quae audireet . Exin Cudbcrct crescentibus roeritis religiosre i«-
inlelligere poterant, operando sequerentur. Porro tenlionis, ad anaclioreticre qtioque conleniplalioiiis,
CudbcrctO lania erat dicendi petitia, tantus amor quse diximus, silenlia secreta pervcoit [DCLXXVI]. Va-
persuadendi qure cceperal [AL, oocuerat], tale vultus nim quia de vita illius el virtutibus ante annns plu-
angejici lumen, ul nullus prajseiuiuui laiebras ei suj res sufiicienler cl vcrsibus heroicisi et simplici ora.
cordis celare praesumeret; omnes palam quse gesse- lione cooscripsimus, hoc taiitiini in praesenli cpm-
rant, conlitendo proferrent, tiuia niniirum haeceadera memorare satis sit, quod adilurus insulam proiesiatus
illura latere nullo modo pulabaut [4/., putarenl]; et est fratribus, dicens : < Si inilii divina gratia iu locc
confessa dignis, ut imperabat, poenitentiae fruciibus ilto donaverit, ut de opere inanuuiii incarutn vivert
abstergerent. Solebat aulem ea maxime loca pera- queara, libens ibi morabor; sin alias, ad vos citis-
grare, [At. add. etj iliis praedicare in vicylis, qui in simp Deo vojenle revertar. > Eral nutem locuo e
arduis asperisque montibus proeul positi, aliis hor- T aqure prorsus et frugis et arboris.inops, sed et spi-
rori erant ad visenrlum, e( pauperlate pariter ac ru- riltium malignorutn frequeulia huraajiaj habitaion
sticitate sua doctorum arcebant accessum. Quos jjiiiiusaccoramodus : sed ad voitira viri Dci habitiibi
lamen itle pio tibenier mancipatus labori tanta [4/., lis' per omiiia factus est, siquidcin ad adveutum ejus
laniuni] doclrinaj sollertis excolebat industria, utde spiritus recessere [AL, retesserunl] maligui. Cunc
monasterio egressus srt'pe,ebdomade[AL, hebdoraada] 'atilcni ipse sibi ibidem expulsis hostibus raansioneni
integra, aJiquando duabtis vel Iribus, nonniinquam nngusam circumvallantc aggere, et domos in ea ner
eiiam luense pleno.domiim.non rediret; sed demora- ccssarias, juvante fralrum manu, id esl, oraiorium,
lusin montanis, plebcra rusiicam verbo praedicaiio- etjiabitaculum commune construxisset, jussil fratres
nis siraulet opere vii lulis ad caeiestia vocarel. iu ejusdem habtiaculi pavimento foveam facerc : eral
Cum ergo venerabilis Domini femulus mullos in aiiteio tetlus durissima et saxosa, cui nulla ouiiiino
Mailrosensi monaslerio degens aimos, magnis virlu- spes [AL, spccies] venae fonianae videretur inesse.
tum signis cfulgeiet [AL, etTulgeretj, (ranstulit eum Quod duro facerent, ad (idera el preces farouli Dei,
reverentissimus abbas ipsias Eata ,ad insulam Lin» alio die aqua plena invenla esl, quaj usque ad hanc
disfarnensium. ut ibi quoque fratrjbus custodiam di- _ tliem, sufticientem cunctis illo adveiiientibus gratiae
sciplinae regularis el atiotoritate prrrposiiLiniiiiiarei, suae. cajleslis CQpiam ininistrat [41., subroinislral].
et propria actiotie praemonstraret. Nam et ipsum Sed et ferramenta sibi ruralia cum frumento adlerri
locum tunc iiietn revereulissiiuus Pater abbatis jure rogavit, quod dum prrjjparala [AL, praefata] terra
regebat. Siquidera a teraporibus ibidem antiquis et tempore congruo seminaret, nil omnino, non dico
episcopus cum ciero, et abba.s solebal manere cuni spicarum, sed n« herbaj quidem ex eo germinare
inonacbis; qui tamen et ipsi ad curam episcopi fa- usqtie ad aestatis tempora couiigil. Unde visitanlibus
miliariter pertinerent. Quia niroiram Aedau qui pri- „se ex more frairibus, bordeuui jussit adferri, si
musejus loci episcopus fnit, cura monachis illttc et forle vel nalura seli illius, vel volunias esse superni
ipse monacbus adveniens, nionacliicam in eo con- largitoris, ut illius frugis ibi potius seges orirelur.
versationem rosiiluil: quomodo et prius beatus Pa. jtiod dum sibi adlalum, ultra omne tempus serendi,
ler Auguslinns in Canlia fecisse noscitur, scribenle jjilra omnem spem fruclificandi, eodem in agro se-
a
ei reverentissimo papa Gregorio, quod et supratjw rei et, mox copiosa seges exorta desideratam proprii
posuimus. « Sed quia tua fraierniias, iuquit, mo- laboris viro Dei refectionem prsebebat.
nasterii regulis erudita, seorsum fieri non debet a Cumergo multis ibldcm annis Deo solitarius ser-
clericis suis; in Ecclesia Anglorum, qu«e nuper au- n viret [DCLXXXIV], tanta autem erat altiludo aggeris
ctore Deo ad iidera perducta est, banc debet conver- quo mansio ejus erat vallata, ut crclum lantum ex ea,
sationem instituere, qurc initio nascentis Ecclesiae cujus introitum sitiebat, aspicere posset, contigit ut
foit Patritrtis nostris; in quibus tiullus eorum ex his congregata synodo non parva sub prrusentia regis
quS possldebant aliquid suum esse dicebat, sed erant Ecgfridi juxta fluvinm Alne [A/., Alnre], inloco qui
illis omnk communia. > dicitur b Adtuifyrdi, quod significat, ad duplex va-
dum, cui beatae raeraoriae Theodorus arcbiepiscopus
prajsidebat, uno animo omniumque [AL, unanimo
* Supra. Vide responsionem Gregorii ad priroaM rus tam longe a sede sua functiones etercest, vidcat
interrogationem Augustini, i, 27. iv, 2, ctim nota anhexa e G. Malms. Pont. I. Quod
. b AdtutfyrdL Quicquid Beda hic narrat tle synodo aulem plttres sint in aliis Anglistjpavtibus Tuifordaj,
Twyford plane, ut mitii quidem videttir, demonstfat Beda expresse hanc distinguit a situ ad fluvium Ai
synodum fuisse ad Twyford NorthUmbriae, et vere be. El si legenda S. Cuthbercli hanc Tuifordam po-
ecclesiasticuni, stit) prrusentia quidem Ecgfridi Nof- hat juxla fluvidm Slu, id nuTlius est «ontra Dedam
thurobriae regis, sed, prsesidenie Theodoro archiepi- auctoritalis, uec aliquid probat nisi_errorem_ preli,
scopo Doruvern. Et ne quts mirelur quod Theodo- quo S ponitur pro A, tet 8 pro n.
213 BEDJE VENERABILIS PRESBVTERI OPERUM PARS IV. — HISTORICA. 221
oniiiiumj consensu ad episcopatum Ecclesiae Lindis A 1 Erat [Al. add. et] absiinentire castigalione insignis.
farnensis eligereiur. Qui cura mullis legatariis ac li- erat gratia compunctionis semper ad casleslia sus-
terls ad se praemissis, nequaquam suo monasterioi pensus. Denique cum sacrificiura Deo viciimac sa-
posset erui; landem rex ipse praefatus, una cum san- luiaris offerret, non elevata in altum voce, sed pro-
ctissimo antistite Trumuine, nec non [At. om. nec fusis ex imo peclore lacrymis, Domino sua vota
nonj et aliis religiosis ac potentibiis viris insulara Commendabat.
navigavit. Conveniunt et de ipsa insttla Lindisfar- d Duobus autem annis in episcopatu peractis, re-
nensi in hoc ipsum muiti de fratribus, genufleciunt petiit insulam ac monasterium suum [DCLIXXVII],
oranes, adjuranfper Dominum, lacrimas fundunl, divino adroonilus oraculo quia dies sibi moriis vel
obsecrant; donec ipsum quoque lacrimis plenum vilae magis illius quae sola vila dicenda est, jam ad-
dulcibus extrahunl latebris, alque ad [AL, in] syn- propiaret introilus : sicut ipse quoque lempore eo-
odum pertrahunl. Quodum pervenirei, quamvis mul- dem nonnullis, sed verbis obscurioribus, quae tamen
tum renitens, unanima cunctorum voluntate supera- postmodum inanifesle iiitelligerentur, solita sibisim-
tur, atque ad suscipiendum episcopalus officium col- plicitate pandebat; quibusdam autem boc idem
lum submitlere compellitur : eo maxime victus ser- etiara manifeste revelabat.
mone, quod famulus Domini Boisil, cum ei [4/. om, B 1 CAPUT XXIX.
ei] mente prophetica cuncta qtiaeeum essent super- Ut idem jam epitcoput obilum tuum proxime futurum
veniura patefaceret, arttistitem quoque eura futurum; Hereberclo anachorelw prwdixerit.
esse a praedixerat. Nec tamen statim ordinatio de- Erat enim [AL add. quidam] presbyter vilae [Al.
creta, sed peracla hieme qure irnminebat, in ipsat add. et rnorum probilate] venerabilis, nomine Here-
sollemnilate Paschali compiela est b Eburaci sub, berct [4/., HeriberctJ, jamdudum viro Dei spiritalis
praesentia praefali [Al. om. praefati] regis Ecgfridi, amicitire foedere copulatus; qui in insula stagni illius
convenientibus ad consecrationem ejus seplem epi- pergraudis de quo DerUentionisITuviiprimordiaerum-
scopis in quibus beatre memorire Theodorus prima- puni, vitam ducens solitariam, annis singulis eum
tum tenebat. Electtis est autem primo in cpiscopa- visilare ei monita ab eo perpetuae salutis audire so-
tum Hagustaldensis Eeclesiae pro « Tunbercio qui ab! lebal.- Hic cum audiret eum ad civitatera • Luguba>
episcopatti [AL, episcopis] fuerat depositus: sed[ liain [.!/., LeguraliamJ devenisse, venit ex uiore,
quoniara ipse plus Lindisfarnensi Ecclesiae in qua, cupiens salularibus ejus exhoriationibus ad superna
conversalus fuerat, dilexit praefici; placuit ut Eata, desideria magis magisque accendi. Qui dum sese
reverso ad sedem Ecclesiae Hagustaldensis cui re- altemtrura cajleslis vitre poculis debriarent, dixit
'
gendre primo fuerat ordinatus, Cudberct Ecclesiac, C inter alia antistes: < Memenlo, frater Hereberct, ut
Lindisfarnensis gubernacula susciperet. modo quidquid opus habes, me interroges, mecuin-
Qui susceptum episcopalus gradum ad imitationemi que loquaris : postquara enim ab invicem digressi
beatorum apostolorum virtutum ornabat operjbus. fuerimus, non ultra nos in boc saeculo carnis obtuti-
Commissam naroque sibi plebem et orationibus pro-. bus invicem aspieiemus. Certus sum namque quod
tegebat adsiduis, et admoniiionibus saluberrimis ad| tempus meaeresolutionis instat, et velox est deposi-
cxleslia vocabat. El, quod maxime doctores juvare_ ,-_lio tabernaculi mei. > Qui haec audiens provolulus
solet, ea qure ag*»da docebat, ipse prius agendo, est ejus vesligiis, el fusis cum gemitu lacryinis,
praemonstrabal. Erat quippe ante omnia divinae ca- < Obsecro, inquit, per Dominum, ne me deseras,
ritatis igne fervidus, patientire virtiile modeslus, sed tui memor sis fidissiroi sodalis, rogesque super-
orationum devolioni sollerlissime inlenlus, alTabilis . nam pietatem, ul cui simul in lerris servivimus, ad
omnibus qui ad se consolationis gratia veniebant;";"' ejus videndam gratiam siraul transeamus ad crelos.
hoc ipsum quoque orationis loco ducens, si infirmisj Nosti enim quia ad lui oris iraperiuui seroper vivere
fralribus opera snae exhortationis tribueret; scienss sludui, el quicquid ignorantia vel fragililate deliqui,
quia qui dixit, Diliges Dominum Deum luum; dixitt aeque ad tuae voluntalis examen mox emendare cu-
et, Diliges proximum [AI. add. tuum sicut teipsum].. ravi. > Incubuit precibus antistes, statimque edo-
a Prwdixerat. Vide BedaeVitam S. Cutbbercti,, doro archiepiscopo una cum terra prredicta apud
cap. 8. Eboracum dedit. < S. Cudbercto Villam Crecam el
*>Eburaci. < Rex .Ecgfridus et Theodorus archi-- tria in circuitu ipsius Villrje milliaria, ut haberet
episcopus dederuut S. Cudbercto in civitate Eburacal Eboracum iens vel rediens, mansionem ubi quie-
lotam terram a muro ecclesiru S. Petri usque ma- scere posset : ubi monachorum habitationem insti-
gnam partem versus occitlentem, et a muro ipsiusj tuit. Et quia illa terra minus sufliciens erat, Lugu-
ecclesire usque murum civitatis versus auslrum. >» baliam, quae Luel vocatur, in circuitu quindecim
SIH. DUNELM. i, 9. inilliaria babentem in augroenlum suscepil: ubi
« Tunbercto. De eo vide iv, 12. Causa Imjuss eliam sanciimonialium congregalione stabilita, regi-
depositionis ignoratur, sed ipsa depositio praisen-- nam daio habitu religionis consecravit, et in profe-
tiam Theodori arguit, sub cujus auspiciis ecclesiasti- clum divinaj servitutis scholas inslituit. Aliaequo-
ca disciplina lunc lemporis vigebat. lerrarum possessiones ei donaiae sunt, quas
a Duobus. In ins. Mori, elc, hic incipil caputt que hic longura est, ei non necessaiiuin ponere : scri-
27, eique apponilur in indice tittiltts seqiteniis capi-- ptae stint in cartulis ecclesirc. Sim. Dun., i, 9. Ila-
lis; sed ob raliones redditas in notis ad capul 141 rum donaiionum chariam e registris Dutielm. ex
non Tnutatiir Chiffletii ordo vet nunieiiis, scriptam, cum subscriptis Theodori et septem epi-
• Lugubaliam. Rex Ecgfridus prajsente Tbeo-- «coporum nominibus, vide append. n. 22.
225 SECT. III. — HISTORIAECCLESIASTICA- 25«
ctus in spiritu .mpetrasse se [4/. om. se] quod pete-.l_\corpus totum quasi adhuc viveret, integrum, et
bat a Domino : < Surge, inquit, frater rai, et noli flexilibus [4/., flexibilibusj artuum compagibus multe
piorare, sed gaudio gaude quia quod rogavimus, su- . dormienti quam mortuo similius; sed et vestimenla
pema nobis clementia donavit. > I.-omnia quinus indulum erat, non solum intemerata,
-
Cujus promissi et prophetiae verilatem sequens re- verum etiam prisca novitate et claritudine [4/.; cla-
rum astruxit eventus, quia et digredientes ab invi- ritate] miranda parebarit [AL, apparebant]. Quod
cera non se ultra corporaliter viderunt, sed uno eo-, ubi videre fratres, jiimio mox timore perculsi, festi-
demque die, hoc est, tertia decima Kalendarum, naverunt referre antistiii quae invenerant, qui tum
Aprilium, egredientes e corpore, spiritus eorum mox forte in remoliore ab ecclesia loco refluis undique
beata invicem visione conjuncti sunt, atque angelicoi pelagi fluctibus cincto, solitarius maneiiat. In hoc
ministerio pariter ad regnum caeleste Iranslati. SedI etenim semper Quadragesimaelempus agere, in hoc
Hereberct divina prius infirmitate decoquitur; illa,, . quadraginta ante dominicum naiale dies in magna
ut credibile est, dispensatione dominicae pietatis, uli continentiaj, orationiset lacrymarumdevOtione irans-
si quid minus haberet merili a beato Cudbercto,, , igere solebat : in quo etiam venerabiHs prredeces-
suppleret hoc castigans tongre segritudinis dolor : sor ejus Cudberct priusquam insulam Farne peteretj
quatenos aequatusgratia suo intercessori, sicut unoiBaliquandiu
1 secretus [AL, secretius] Domino mili-
eodemque tempore cum eo de corpore egredi, itai tabat.
eliam una atque indissimili sedo perpeture beatitu- Adlnlerunt autem ei et partem indamentorum
dinis meruisset recipi. quse^corpus sanctum ambieranl, quae curii ille et
Obiit autem Pater reverentissirous in insula Farne,, munera gratanter acciperet et miracuia libenter au-
mulium deprecatus fratres ut ibi quoque sepeliretur,, diret, rianvet ipsa indumenta quasi patris adhuc
ubi non parvo tempore pro Dominomilitarat. Atta-- corpori circumdata miro deoscutabatur affeclu,
men tandem eorum precibus victus assensum dedit,, < Nova, inquit, indumenta corpori pro his quas tu-
ut ad insulam Lindisfarnensium retatus, in ecclesia> listis, circumdate, et sic reponile in arca quam pa-
deponeretur. Quod dum factum esset, episcopalumi rastis. Scio aulem eertissime quia non diu vacuus
Ecclesiaeillius anno uno servabat venerabilis antistesg remanebit locus ille, qui tanta miraculi caeleslis gra-
'
Uilfrid, donec eligeretur qui pro Cudbercto antistess tia sacratus est; et quam beatus est-cui in eo facul-
ordinari deberet, lalemquiescendi Dominus lotius beaiitudinis auclor
Ordinatus est autem [4/., om. autem] post hajcc atquc largitor prajstare dignabitur. > Hrec et bujus-
Eadberct [DCLXXXVIH], vir scientia divinarum [4/. modi plura ubi multis cum lacrymis et magna com-
om. divinarum] Scripturarum simul et praecepto- . '• punctione antistes tingua etiam tremenie complevit,
rum caetesiium observantia, ac maxime eleemosyna-. fecerunt fraires ut jusserat, et involutum novo atni-
rum operatione insignis; iia ut, juxta legera, omni-. ctu corpus novaque in theca recondiium, supra pa-
bus aimis decimara oon solum quadrupedum, verutui vimentum sancluarii posuerunl. Nec mora, Deo di-
eliam frugum omnium atque pomorum, necnon ett leclus antistes Eadberct morbo correplus est acerbb,
vestiraentorum partem pauperibus daret. ,. ac per dies erescente multumque ingravescente ar-
dore languoris, non multo posi, id est, pridie Nonas
CAPUT XXX.
Maias etiam ipse migravit ad Dominum: cujus \Al.
Ut corput itliut, post undecimannot tepullurw, ttt cor-* add.
ruplionis immunereperium-; nec mutto post succes- . etiam] corpus in sepulcro benedicti Pairis Cud-
tor epitcopatut,ejus de mundo Iransieril. bercli ponentes, adposaerunt desuper arcam in qua
[DCXCVHI] Volens autem latius demonstrare divinfwlj^incorrupta ejtisdem Patris membra locaverant: in
dispensatio, quanta in gloria vir Doraini CurJberct t quo ctiam loeo signa sanitatum altquoties facta,
post mortem viveret, cujus ante raortem vita subli- meritis aruborum testimonium ferunl, e quibus aliqua
rois crebris etiam miraculorum patebat. imlkiis,, in libro Vitaeillius olim memorire mandavimus. Sed
trausaclis sepulturaeejus annis undecim, immisit ini iD et in hac Historia quredam qure [AL, unum quod]
animo [AL, animos] fratrum ut tollerent ossa illius,, nos nuper audisse contigit, superadjicere coromodum
quae[41., qui] more mortuorum consumpto jam ett duximus.
in pulverem redacto corpore reliquo [AL, corpore, CAPUT XXXI.
reliqua], sieca invenienda pulabant: atqtie in novo9 Ut quidam ad tumbamejui tit a paralyti tanaiut [A1.f
recondita loculo, in eodera quidem loco, sed supra1 ciira(«i].
pavimentum dignae venerationis gratia locarent. Eral in eodem monasterio frater quidam, nomme
Quod dum sibi placuisse Eadbercto antistiii suo re-- Radudegn, tempore non pauco hospitum minisierio
ferrent, adnuit consilio eorum, jussitque ut die de-- deserviens, qui nunc usque superest, tesiimonium
positionis ejus boc facere meminissent. Feceruntt habens ab universis fratribus cunctisque superve-
antem ila ; et .aperientes sepulcrum, inveneruntt nienlibus hospitibus [41. om. c. sup. hosp.] quod vir
» Rerebercl. Vide Bedae Vitam S. Cudbercti,, sancti illins anachoretre, et devotio n locum indul-
cap. 28. In iusula stagni Deruenlionis (1. juxia Kes-- geiitiis episcopalibus coromunita. Vide append.
wick, in qua Hereberct mansiooem vitac solitariaesi n. 25.
posuit, constructa est postea ecclesia in honorem
247 BED4S VENERAMLIS PRESBVTERI OPERUM PAflS IV. — HISTORICA. 228
esset mullae pietatis ac religionis, injunetoque sibi J|\. per reliquias ejns facturn [DCCXXVIII], nuper mitii
ofllcio stipernre lantum mercedu gratia subdiius. Hic per ipsutn in qno faetura est, fralrem innotuit. Est
ciiiu quadaiii die leitas sive saga quibus in hospitale auletn f.icnjm in monasterio quod juxta amnera • Da-
ulebalur, in raari lavasset, rediens doraum repen- core constriiclum ab eo cognomen accepit, cui tunc
liua raedio itinere molestia [41. add. corporali] u- vir retigiosus h Suidberct abbatis jtire praefuit. Erat
ctus est, ita ut corruens in terram et aliquandiu in eo quidam adolescens cpi iumor deformis patpe-
pronus jacens, vix tandem resiirgerel; resurgens bram ocuti fcedaverat, qui QHIHper dies crescens
autem sensit dimidiara corporis sui partem a capite oculo interiium minaretur, curabant medici liunc
usque ad pedes paralysis languore